Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 405/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.5 ust 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art.269 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant: st. asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1096/15 w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 listopada 2015r. sygn. akt I SA/Wa 1096/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oraz decyzję Wojewody M. z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] .

Wspomniany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008r. M.Cz. i A.T. wystąpili do Wojewody L. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we L. przy ul. [...] (wcześniej [...]), dawne województwo l., obecnie Ukraina. Do wniosku została dołączona m.in. kserokopia pełnomocnictwa udzielonego A.T. przez B.K.G. do reprezentowania jej w sprawie odszkodowania za nieruchomości pozostawione we L. przez W.T.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011r. Wojewoda L. przekazał ww. wniosek Wojewodzie M. celem załatwienia zgodnie z właściwością.

Pismem z dnia [...] marca 2011r. organ wezwał strony postępowania do uzupełnienia złożonego wniosku w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania, w tym do wskazania, na jaką okoliczność została przedłożona kserokopia pełnomocnictwa do reprezentowania B.K.G. przez A.T. Pismem z dnia [...] lutego 2012r. Wojewoda M. ponownie wezwał A.T. do dostarczenia oryginału albo urzędowego lub notarialnego odpisu ww. pełnomocnictwa oraz do wskazania, na jaką okoliczność zostało ono złożone.

Pismem z dnia [...] lutego 2012r. B.K.G. uzupełniła akta sprawy o oryginał pełnomocnictwa z dnia [...] grudnia 2008r., w którym umocowała A.T. do reprezentowania jej w sprawie odszkodowania za nieruchomości pozostawione we L. przez W.T. Przedłożyła również kserokopię pełnomocnictwa udzielonego B.K.G. przez T.K. z dnia [...] września 2009r. do reprezentowania jej w sprawie spadkowej sygn. akt [...].

Pismem z dnia [...] kwietnia 2012r. organ ponownie zwrócił się do A.T. i B.K.G. o złożenie wyjaśnień, na jaką okoliczność załączono do wniosku z dnia [...] grudnia 2008r. pełnomocnictwo z dnia [...] grudnia 2008r. udzielone przez B.K.G. A.T. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012r. A.T. wyjaśnił, iż składając wniosek z dnia [...] grudnia 2008r. działał także w imieniu B.K.G., zaś pismem z dnia [...] czerwca 2012r. M.Cz. i A.T. wskazali, iż składając w dniu [...] grudnia 2008r. wniosek A.T. działał także jako pełnomocnik B.K.G. , działającej w imieniu swoim i swojej matki T.K.

Następnie wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014r. T.K. wystąpiła do Wojewody M. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we L. przy ul. [...] (wcześniej [...]), dawne województwo l., obecnie Ukraina. Do przedmiotowego wniosku załączyła pełnomocnictwo z dnia [...] sierpnia 2014r. udzielone B.K.G. do reprezentowania jej w sprawie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z dnia [...] października 2014r. organ zwrócił się do T.K. z prośbą o wskazanie, czy ona lub inni spadkobiercy właściciela nieruchomości składali wnioski o zaliczenie wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości Skarbu Państwa na gruncie wcześniej obowiązujących regulacji prawnych (przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005r.). Pismem z dnia [...] października 2014r. pełnomocnik strony poinformował, iż przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005r. T.K. nie składała wniosków o rekompensatę za mienie zabużańskie.

W dniu [...] stycznia 2015r. akta sprawy zostały uzupełnione o postanowienia spadkowe, tj.:

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w Krakowie z dnia [...] września 2013r. sygn. akt [...] , z którego wynika, że spadek po F.K.T vel T., zmarłym dnia [...] maja 1982r., na podstawie ustawy nabyli: żona J.T. oraz córka T.W.K. po 1/2 części każda,

- postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia [...] kwietnia 1987r. sygn. akt [...] z którego wynika, że spadek po J.T., zmarłej dnia [...] marca 1986r., na podstawie ustawy nabyli zstępni rodzeństwa spadkodawczyni: K.G. w 1/2 części oraz A.N. i A.N. w 1/4 części każdy z nich;

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w W. z dnia [...] października 2010r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po W.T., zmarłym dnia [...] lipca 1950r. na podstawie ustawy nabyli: syn W.F.T., syn F.K.T i córka M.W.Dz. po 1/3 części każde z nich.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] Wojewoda M. odmówił potwierdzenia T.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we L. przy ul. [...] (wcześniej [...]), dawne województwo l., obecnie Ukraina. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 1090 ze zm.), dalej przywoływanej jako: "ustawa o realizacji prawa do rekompensaty", został złożony przez T.K. z uchybieniem terminu określonego w tym przepisie.

Pismem z dnia [...] marca 2015r. T.K. odwołała się od ww. decyzji Wojewody M., zarzucając naruszenie art. 7 ust. 2, art. 5 ust. 1 i ust. 3 pkt. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty oraz błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na ich błędnej interpretacji i odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] Minister [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody M. z dnia [...] lutego 2015r. wskazując w motywach rozstrzygnięcia, iż zachowanie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty jest warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wygasa. Wyjaśnił, że wniosek T.K. z dnia [...] sierpnia 2014r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty wpłynął do Wojewody w dniu [...] sierpnia 2014r. Zatem, złożyła ona ww. wniosek po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Organ odwoławczy podniósł również, iż w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 195), ponieważ dotyczy on osób, które w ogóle nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą.

Ponadto organ odniósł się do powołanego w odwołaniu pisma M.Cz. i A.T. z dnia [...] czerwca 2012r., w którym wskazano, iż składając wniosek w dniu [...] grudnia 2008r. "A.T. działał także jako pełnomocnik B.K.G. , działającej w imieniu swoim i swojej matki T.K. ". Przypomniał, iż do ww. wniosku zostało dołączone pełnomocnictwo udzielone A.T. przez B.K.G. do reprezentowania jej w sprawie odszkodowania za nieruchomości pozostawione we L. przez W.T. Zaś A.T. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012r. wskazał, iż składając ww. wniosek dnia [...] grudnia 2008r. działał także w imieniu B.K.G. W ocenie organu powyższe oznacza, iż wniosek z dnia [...] grudnia 2008r. został złożony przez M.Cz. i A.T. działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik B.K.G. Z treści ww. wniosku, jak i z załączonych do niego dokumentów nie wynika natomiast, aby B.K.G. działała w imieniu T.K. Stanowisko to potwierdza również znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo z dnia [...] września 2009r., które zostało udzielone B.K.G. przez T.K. jedynie do reprezentowania jej w sprawie spadkowej o sygn. akt [...] . O tym, iż wniosek z dnia [...] grudnia 2008r. został złożony w imieniu T.K. nie może – w ocenie organu –świadczyć również zawarte w odwołaniu oświadczenie B.K.G., zgodnie z którym od początku postępowania działała ono również w imieniu T.K.

Podsumowując organ odwoławczy uznał, iż wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli w ustawowym terminie jedynie M.Cz. i A.T. działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik B.K.G. Jednocześnie wyjaśnił, że złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych spadkobierców. W ocenie organu, ustawa z dnia 8 lipca 2005r. nie przewiduje legitymacji łącznej do wniesienia wniosku i tylko wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (bądź jej pełnomocnika) wszczyna postępowanie w tym zakresie i statuuje uprawnienia wynikające z przymiotu strony postępowania. Organ stwierdził, iż z akt sprawy nie wynika, by T.K. złożyła wniosek w terminie, jak również aby B.K.G. działała przed [...] grudnia 2008r. w jej imieniu i na jej rzecz.

Skargę na powyższą decyzję Ministra [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T.K., zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj.:

- art. 7, art. 9 i art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267 ze zm.), dalej powoływanej jako "K.p.a.", poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, a to w szczególności bez szczegółowego informowania stron o ich prawach i obowiązkach, a także bez zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie, podczas gdy zasadnym w toku niniejszego postępowania, ze względu na zawiły charakter sprawy, było ustalenie kręgu podmiotów, które złożyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, co można było uczynić m.in. poprzez wezwanie stron do organu administracji celem jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii, zwłaszcza gdy z treści korespondencji stron z organem administracji jasno wynikało, iż osoby te nie są profesjonalistami i mogły nie rozumieć treści pism kierowanych do nich przez organ;

- art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezapewnienie ujawnionej w postanowieniu Sądu Rejonowego dla [...] w W. z dnia [...] października 2010r. sygn. akt [...] spadkobierczyni T.K., czynnego udziału we wszczętym postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty po W.T. w każdym jego stadium oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sprawie;

- art. 8 K.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, pomimo przyjęcia przez organ I instancji oświadczenia uczestników postępowania o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej;

- art. 7 K.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, pomimo braku ustalenia przez organ I instancji rzeczywistego żądania skarżącej, tj. potwierdzenia prawa skarżącej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w całości, przysługującego skarżącej jako spadkobierczyni właściciela nieruchomości oraz jako osoby wskazanej przez innych spadkobierców tegoż właściciela, czym naruszono zasadę prawdy obiektywnej.

2) przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 3 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez pominięcie spadkobierczyni Teresy Kasprzyckiej, spełniającej przesłanki z art. 3 ust. 2 ww. ustawy, w sytuacji, gdy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożył również w jej imieniu A.T., jako spadkobierca w trybie art. 5 ust. 2 ww. ustawy;

- art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż T.K. nie przysługuje prawo do rekompensaty, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu oraz stan faktyczny sprawy prowadzą do odmiennego wniosku;

- art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż przysługiwanie prawa do rekompensaty zależne jest od złożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 tej ustawy, podczas gdy termin ten zastrzeżony jest wyłącznie dla dochodzenia prawa do rekompensaty;

- naruszenie art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż spadkobiercy właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby móc dokonać wskazania jednego spośród nich do samodzielnego wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie na jego rzecz prawa do rekompensaty w całości, muszą uprzednio złożyć, w ustawowo zakreślonym terminie, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w części na ich rzecz;

- art. 5 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż wniosek złożony przez skarżącą nie obejmuje swoim zakresem również części prawa do rekompensaty przysługującego skarżącej na podstawie złożonego przez członków jej rodziny oświadczenia o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części jej należnej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez potwierdzenie jej prawa do rekompensaty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Minister [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. W motywach rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie błędnej wykładni prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez uznanie, iż złożenie przez osoby uprawnione w terminie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie powoduje wszczęcia postępowania na rzecz pozostałych współuprawnionych.

Następnie Sąd przytoczył regulację art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. i wskazał, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, składa współwłaściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego lub jego spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Zgodnie zaś z art. 3 ust 2 ww. ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie).

Jak dalej wyjaśnił Sąd I instancji na tle powołanych przepisów ustawy zabużańskiej pojawił się problem, czy wniosek złożony w terminie przez jednego ze spadkobierców właściciela nieruchomości odnosi skutek względem pozostałych spadkobierców. Orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące tego zagadnienia początkowo nie było jednolite. W obecnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zdecydowanie jednak przeważa stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, wskazujące na aspekt jedności materialnej złożonego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Według tego poglądu złożenie w terminie wniosku przez jednego z uprawnionych powoduje, iż – przechodząc z wykładni językowej na wykładnię funkcjonalną przepisów – wniosek tego uprawnionego jest traktowany jak wniosek pozostałych współuprawnionych. Okoliczność zaś jedności stosunku materialnoprawnego przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W konsekwencji, z konstrukcji art. 3 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty wynika, że złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych podmiotów wszczyna postępowanie administracyjne co do wszystkich uprawnionych.

W dalszej kolejności Sąd podkreślił, że – jak wynika ze złożonych do akt sprawy postanowień spadkowych, tj. postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w W. z dnia [...] października 2010r. sygn. akt [...], oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia [...] września 2013r. sygn. akt [...] , T.K. jest jednym ze spadkobierców po W.T., właścicielu nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Nie budzi zatem wątpliwości, iż spadkobiercy po właścicielu nieruchomości pozostawionej tj. M.Cz. i A.T. złożyli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, tj. do dnia 31 grudnia 2008r. Zaś mając na uwadze zaprezentowaną w wyroku wykładnię przepisów ustawy zabużańskiej – zgodnie z którą skuteczne złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców wywołuje skutek również dla pozostałych spadkobierców – za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 5 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Obowiązkiem organu – stosownie do art. 61 § 4 K.p.a. – było powiadomić skarżącą o prowadzonym postępowaniu, a w związku z tym, że sama wystąpiła ze stosownym wnioskiem – prowadzić to postępowanie również w stosunku do niej. Skoro więc w tej sytuacji prawnej organy obu instancji wydały decyzje o odmowie potwierdzenia T.K. prawa do rekompensaty z powodu uchybienia terminu do złożenia wniosku, to uznać trzeba, iż decyzje te zostały wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów ustawy zabużańskiej i jako takie winny podlegać uchyleniu. W końcowej części wyroku Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organy powinny mieć na uwadze, że wniosek T.K. o przyznanie jej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej został złożony w terminie, a następnie przeprowadzić dalsze czynności w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister [...], zaskarżając wyrok w całości i podnosząc następujące zarzuty naruszenia prawa:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 nr 1270 ze zm.), powoływanej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów polegającą na interpretacji, że złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców odnosi skutek wobec pozostałych;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji Ministra [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] , pomimo, iż została wydana zgodnie z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym i prawnym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma interpretacja przepisu art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. W ocenie Ministra [...] nie sposób jednak zgodzić się z interpretacją wskazaną w zaskarżonym wyroku odnośnie powyższych przepisów prawa. W szczególności, wbrew twierdzeniom Sądu, brak jest potwierdzenia istnienia ugruntowanej linii orzeczniczej w tym zakresie. W tym miejscu autor skargi kasacyjnej wskazał na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2014r. sygn. akt I OSK 2372/12; z dnia 1 kwietnia 2014r. sygn. akt I OSK 1481/13; z dnia 12 października 2011r. sygn. akt I OSK 1988/10; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2012r. sygn. akt I SA/Wa 2461/11 i z dnia 26 listopada 2013r. sygn. akt I SA/Wa 497/13.

Zdaniem Ministra [...] z art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ww. ustawy wynika, iż postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest postępowaniem wszczynanym na wniosek osoby uprawnionej i to tylko w zakresie przysługujących wnioskodawcy uprawnień. W ustawie o realizacji prawa do rekompensaty brak jest przepisów wskazujących, iż złożenie wniosku przez jednego spadkobiercę powoduje automatyczne wszczęcie postępowania administracyjnego względem pozostałych uprawnionych. Takiej interpretacji ustawy nie można również wyprowadzić z brzmienia art. 3 oraz art. 5 ust 1 i 2 ww. ustawy. Z przepisów tych należy wyprowadzić odmienne twierdzenie. Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty ma umożliwić uzyskanie rekompensaty przez każdego ze spadkobierców bez potrzeby ustalania pozostałych. a każda osoba uprawniona może dochodzić przysługującego jej prawa do rekompensaty niezależnie od tego, co postanowią pozostali uprawnieni. Jak podkreślił autor skargi kasacyjnej, ratio legis regulacji zawartej w art. 5 ww. ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców.

Ponadto w skardze kasacyjnej zauważono, iż z przepisu art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), wynikało, iż w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia do zaliczenia (obecnie prawo do rekompensaty) przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione, tj. w przypadku złożenia wniosku wyłącznie w imieniu własnym przez jednego spadkobiercę, obowiązkiem organu było zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu pozostałym spadkobiercom właściciela pozostawionego mienia. Również przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), zawierał tożsamą regulację do przepisu art. 81 ust. 4 ww. ustawy. Jednakże w obecnie obowiązującej regulacji prawnej brak analogicznego przepisu, który dawałby podstawę do takiego twierdzenia. Powyższe potwierdzają wyroki WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2013r. sygn. akt I SA/Wa 2135/12 oraz z dnia 20 lutego 2014r. sygn. akt I SA/Wa 911/13.

W dalszej części skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że w związku z rozbieżnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym dotyczącym interpretacji art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty wnosi o rozważenie odroczenia rozpoznania sprawy i przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego następującego zagadnienia prawnego: "czy z interpretacji art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku należy wywodzić pogląd, iż złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jednego ze spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości odnosi skutek wobec pozostałych". W ocenie Ministra [...] w przedmiotowej sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w kwestii dotyczącej tego, czy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP złożony przez jednego ze spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości powinien być traktowany jako wniosek pozostałych uprawnionych. W tym miejscu autor skargi kasacyjnej wskazał na rozbieżności dotyczące wykładni art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wskazując iż przyjmuje stanowisko, że każdy uprawniony może z osobna, działając samodzielnie ubiegać się o rekompensatę, składając stosowny wniosek niezależnie od wniosku innych stron. Roszczenie o ustalenie prawa do rekompensaty jest prawem majątkowym podzielnym, które przysługuje każdemu z uprawnionych w częściach odpowiadających ich udziałom we współwłasności nieruchomości. W ocenie Ministra [...] z ww. przepisów wynika, iż każdy spadkobierca, po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego i niezależnie od tego, co postanowią pozostali spadkobiercy. Jednocześnie organ wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż przewidziany w art. 5 ust. 1 ww. ustawy termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych. Warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty jest złożenie stosownego wniosku, ale nie później niż do dnia 31 grudnia 2008r. Termin ten ma charakter zawity i nie podlega przywróceniu, a uchybienie temu terminowi wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym.

Jednocześnie Minister [...] podniósł, iż zmiana sposobu interpretacji art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty zaprezentowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku powoduje rozróżnienie sytuacji prawnej osób, których sprawy były rozpatrywane i zakończone przed zmianą linii orzeczniczej oraz tych, których sprawy będą dopiero rozpatrywane według "nowej linii". Sąd administracyjny swoją interpretacją wskazuje, iż rekompensata powinna należeć się spadkobiercom niezależnie od tego, czy dochowali aktu staranności przy dochodzeniu swojego prawa (złożenie wniosku przed 31 grudnia 2008r.) czy też nie. Takie rozumienie ww. przepisów spowoduje przyznanie uprawnień osobom, które nigdy nie dochodziły, ani nawet nie zamierzały dochodzić prawa do rekompensaty. Wiązać się to będzie z koniecznością poszukiwania spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionej, którzy nie dochodzili swojego prawa, zaś w razie trudności w ich ustaleniu znacznemu przedłużeniu będą ulegać toczące się postępowania.

Z powyższych względów autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi T.K. na decyzję Ministra [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Ponadto Minister [...] wniósł o zasądzenie od T.K. na swą rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził występowania przesłanek nieważności postępowania, co oznacza, że zobligowany był rozpoznać sprawę w granicach podstaw i wniosków skargi kasacyjnej.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005r. sygn. akt FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W zakresie naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej postawiono wyłącznie zarzut nieprawidłowego zastosowania przepisu wynikowego – art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a., jako konsekwencji wadliwego zastosowania przez Sąd I instancji prawa materialnego, a zatem ocenę skargi kasacyjnej wypada rozpocząć od odniesienia się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Na wstępie należy zgodzić się, zarówno ze stanowiskiem Sądu I instancji, jak i skarżącego kasacyjnie, iż interpretacja przepisów art. 5 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty prowadziła do rozbieżnych wniosków, a w konsekwencji do braku jednolitości w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Istnienie poważnych wątpliwości prawnych w rozumieniu powyższych przepisów, których wyjaśnienie nasuwało znaczne trudności z uwagi na możliwość różnego ich rozumienia, stanowiło asumpt przedstawienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego zawartego w pytaniu, czy złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy, czy też jedynie w stosunku do wnioskodawcy? (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2017r. sygn. akt I OSK 1825/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W odpowiedzi na ww. zagadnienie budzące poważne wątpliwości prawne Naczelny Sąd Administracyjny podjął, w trybie art. 264 § 1 i 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 3 i art. 187 § 1 P.p.s.a. uchwałę stanowiącą, iż złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tejże ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 9 października 2017r. sygn. akt I OPS 3/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną jest powyższą uchwałą związany (art. 269 § 1 P.p.s.a.) i nie istnieje możliwość rozstrzygnięcia sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w ww. uchwale, w szczególności w następstwie zastosowania wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta w uchwale (vide: wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2008r. sygn. akt II FSK 1284/07; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009r. I FSK 1379/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), to zaś oznacza bezzasadność postawionych zarzutów kasacyjnych w zakresie wadliwej interpretacji przepisów prawa materialnego. Tym samym należy podkreślić poprawność stanowiska Sądu I instancji uznającego, iż złożenie wniosku chociażby przez jednego ze spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zakreślonym przez prawo terminie (do dnia 31 grudnia 2008r.), odnosi skutek wszczęcia postępowania co do wszystkich uprawnionych, a więc także wobec tych uczestników tegoż postępowania, którzy wniosek złożyli po upływie terminu. Powyższe zapatrywanie stanowiąc wynik prokonstytucyjnej wykładni prawa prowadzi do skoncentrowania postępowania dowodowego i utrwalania jego rezultatów w jednych aktach administracyjnych, co wydatnie przyspiesza całościowe załatwianie sprawy związanej z rekompensatą za określoną nieruchomość, nie prowadząc przy tym do nadmiernego utrudniania dochodzenia prawa do rekompensaty przez poszczególnych współwłaścicieli albo spadkobierców (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 9 października 2017r. sygn. akt I OPS 3/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uznanie bezzasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego implikuje wadliwość zarzutu kasacyjnego odnoszącego się do naruszenia przepisu postępowania – art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a., postawionego wyłącznie w kontekście zarzutu wadliwości zastosowanej przez Sąd I instancji wykładni art. 5 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ww. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Wobec wyjaśnienia w ww. uchwale poważnych wątpliwości prawnych w rozumieniu przepisów art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty, za bezprzedmiotowy wypadało uznać wniosek skarżącego kasacyjnie o przedstawienie w trybie art. 187 P.p.s.a. składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego celem podjęcia w powyższym zakresie uchwały.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.