Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 522/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.28 ust.1 art 32
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art.145 §1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lutego 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

[...](dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") w dniu 30 grudnia 2016 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] (dalej: "Zakład", "Organ") wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, który umotywował swoją trudną sytuacją zdrowotną i materialną, skutkującą niemożnością spłaty zadłużenia.

Wnioskodawca wskazał, że jest osobą schorowaną. Jednocześnie oświadczył,

że korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] oraz Polskiego Czerwonego Krzyża w zakresie pomocy żywnościowej, odzieżowej oraz korzystania z łaźni.

Decyzją z dnia 28 lutego 2017r. nr [...] wydaną na podstawie

art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 936; dalej: "u.s.u.s."), Zakład odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł

z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2004 r. do 02/2013 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01/2006 r. do 02/ 2006 r. oraz od 01/2007 r. do 02/2013 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od 08/2004 r. do 02/2009 r. oraz od 05/2009 r. do 02/2013 r. wraz z naliczonymi do dnia złożenia wniosku, odsetkami za zwłokę.

Wnioskodawca w dniu 17 marca 2017 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu niepłaconych w terminie składek, uzasadniony trudną sytuacją materialną i zdrowotną. W uzasadnieniu Wnioskodawca wskazał, że nie jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] opisanej w księdze wieczystej nr [...], w księdze wpisane jest ostrzeżenie o niezgodności ze stanem faktycznym. Od dnia 24 kwietnia 2008 r., właścicielem nieruchomości jest [...]. Wnioskodawca interweniował w gminie [...], w której znajduje się działka i będzie wszczęte postępowanie sądowe, celem ustalenia wpisu w księdze wieczystej. Jednocześnie Wnioskodawca oświadczył, iż jest osobą niezdolną do pracy, schorowaną, nie może poruszać się o własnych siłach.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 lutego 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Zakład wskazał na ustalenia poczynione

w toku postępowania wyjaśniającego, z których wynika, że Wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność w zreformowanym systemie ubezpieczeń do 11 lutego 2013 r.,

w którym powstał obowiązek opłacenia składek. Działalność została wykreślona

z ewidencji działalności gospodarczej w dniu 17 stycznia 2014 r. W dniu złożenia wniosku o umorzenie na koncie płatnika figurowały, zewidencjonowane i wymagalne

w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia, nieopłacone należności z tytułu składek

w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2004r. do 02/2013 r., na ubezpieczenie zdrowotne za od 01/2006 r. do 02/2006 r., od 01/2007r. do 02/2013 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od 08/2004 r. do 02/2009 r., od 05/2009 r. do 02/2013 r. w łącznej kwocie [...] zł. Zaległość z tytułu odsetek na dzień 30 grudnia 2016 r. wyniosła [...] zł, natomiast z tytułu kosztów upomnienia [...] zł.

Nieopłacone należności z tytułu składek zawierające się w okresie 06/2004 r. - 10/2007 r. objęte w okresie ich powstania dziesięcioletnim terminem przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 4 obowiązującej u.s.u.s., zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr [...] i w tym zakresie w oparciu o art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie podlegają przedawnieniu. Nieopłacone należności z tytułu składek zawierające się w okresie 11/2006 r. - 02/2013 r. objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym na podstawie wystawionych w dniu 23.01.2017 r. administracyjnych tytułów wykonawczych, zawieszając w oparciu o art. 24 ust. 5 b u.s.u.s., bieg ich przedawnienia. Postępowanie egzekucyjne w toku.

Na podstawie danych pobranych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zgodnie z przedłożonymi dokumentami ustalono, że Wnioskodawca pobiera zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie

w [...] w miesięcznej kwocie [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawca poinformował, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi wydatki

z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...] zł oraz koszty związane z leczeniem

w wysokości [...] zł. Ponadto oświadczył, że jest osobą schorowaną.

Stwierdzono także, że Wnioskodawca pozostaje ujawnionym współwłaścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] opisanej w księdze wieczystej nr [...], na której zabezpieczono rzeczowo nieopłacone należności z tytułu składek. W księdze wieczystej wpisano ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, polegającym na tym, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 24 kwietnia 2008 r. prawo własności nieruchomości nabył [...].

Następnie organ ponownie rozpatrując wniosek w przedmiocie umorzenia, przywołał treść art. 28 ust. 1-3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r.,

nr 141, poz. 1365) dalej "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.", wskazując na uznaniowy charakter decyzji Zakładu w zakresie umarzania należności.

Ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek Organ uznał, że w stosunku do Wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jak to bowiem ustalono, zobowiązany pozostaje ujawnionym współwłaścicielem nieruchomości położonej

w miejscowości [...] dz. nr [...] opisanej w [...].

W ocenie Organu, w rozpatrywanej sprawie, nie zachodzi także uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., który stanowiłby podstawę umorzenia przedmiotowej należności z tytułu składek.

Jak wskazał Organ, nie kwestionuje on okoliczności, iż Wnioskodawca będąc zobowiązanym nie jest w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia bezpośrednio opłacić i przystąpić do spłaty przedmiotowych należności z tytułu składek z otrzymywanych dochodów. Ustalony jednakże brak całkowitej nieściągalności w oparciu o ujawnione prawo majątkowe jakim jest współwłasność nieruchomości opisanej

w KW nr [...] położonej w miejscowości [...] która nie stanowi zabezpieczenia niezbędnych potrzeb mieszkaniowych Wnioskodawcy, a także sytuacja rodzinna Wnioskodawcy i brak wykazanych członków rodziny, nie daje podstaw do dokonania zawnioskowanego zwolnienia w niniejszym postępowaniu.

Odnosząc się do powoływanej okoliczności zakwestionowania prawa współwłasności ww. nieruchomości Organ wskazał, że w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia, Wnioskodawca zgodnie z zasadą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych pozostaje ujawnionym w księdze wieczystej współwłaścicielem,

a wierzyciel (którym jest Zakład) ma przy tym dokonane zabezpieczenie nieopłaconych należności z tytułu składek na powyższej nieruchomości wpisane w księdze. Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w zakresie ustalenia prawa własności i przesądzenia o tym w niniejszym postępowaniu.

Zdaniem Organu, w sprawie został ujawniony majątek, którego współwłaścicielem jest Wnioskodawca. Nadto, Wnioskodawca nie wykazał osób pozostających na jego bezpośrednim utrzymaniu a także zagrożenia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych członków rodziny związanych z opłaceniem należności z tytułu składek. Sytuacja majątkowa i rodzinna nie stanowi podstawy umorzenia przedmiotowych należności.

Pismem z dnia 18 maja 2017 r. Skarżący wniósł skargę na decyzję Organu

z dnia 20 kwietnia 2017 r. wskazując, że nie zgadza się z tą decyzją. Skarżący podniósł, że jest osobą schorowaną, korzysta z pomocy MOPR, PCK w zakresie pomocy żywnościowej, odzieżowej i łaźni. Nadto ponownie wskazał, że nie posiada żadnego majątku.

W odpowiedzi na skargę, Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w pełni stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 02.08.2017 r. Skarżący popierając skargę, oświadczył dodatkowo, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości w [...], która została zlicytowana przez komornika a nabywca nie dokonał do tej pory wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej zw.: "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

W wyniku kontroli przeprowadzonej w powyżej wskazanym zakresie, Sąd uwzględnił skargę, bowiem zaskarżona decyzja Zakładu została wydana

z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę.

Zdaniem Organu, w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności (w związku z ujawnionym majątkiem - prawem współwłasności nieruchomości położonej w miejscowości [...] dz. nr [...] opisanej w KW nr [...], na której zabezpieczono rzeczowo nieopłacone należności z tytułu składek). Nadto, w sprawie nie zachodzi także uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. (Skarżący nie wykazał zagrożenia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych członków rodziny związanych z opłaceniem należności z tytułu składek), a zatem decyzja Organu I instancji odmawiająca uwzględnienia wniosku jest zasadna.

Skarżący nie zgodził się z decyzją Organu wskazując, że jest osobą schorowaną, korzystającą z pomocy MOPR oraz PCK w zakresie pomocy żywnościowej, odzieżowej łaźni i nie posiada żadnego majątku. Nadto, na rozprawie w dniu 02.08.2017 r. Skarżący popierając skargę, oświadczył dodatkowo, że nie posiada żadnego majątku,

w tym nieruchomości w [...], która została zlicytowana przez komornika a nabywca nie dokonał do tej pory wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy finansowanych przez Skarżącego jako płatnika składek, wskazania wymaga,

że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl

ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259

i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych)

z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach

(art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane już rozporządzenie

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przewidując w § 3 zasadę, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r.,

sygn. akt II GSK 22/13 – to orzeczenie i następne dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., jak i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. mają charakter uznaniowy, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia jest uzależniony od woli organu. Organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia zaistnienia przesłanki umorzenia, tj. może wówczas uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia, co nie oznacza jednak, że wola organu ma charakter arbitralny, niezależny od okoliczności występujących w indywidualnej sprawie. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć zatem charakteru dowolności .

Zakres swobody organu administracji, wyznaczony przepisami prawa materialnego, jest jednak ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 7 k.p.a., zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji

z interesem społecznym. Z jego brzmienia wynika, że ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie, bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie

i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 455/08). Ponadto, rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Ocena oparta na materiale dowodowym niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym będzie stanowiła naruszenie norm postępowania dowodowego. To, czy ocena materiału dowodowego w konkretnej sprawie została przeprowadzona przez organ w sposób uprawniony (zgodny z prawem) wynika z uzasadnienia decyzji, w której zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., organ wskazuje dowody, na których oparł rozstrzygnięcie oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega zatem sposób przeprowadzonego przez organy administracji publicznej postępowania w kontekście obowiązujących zasad przewidzianych przepisami k.p.a. oraz badanie decyzji w kontekście spełnienia wymogów formalnych, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno zastosowania prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W rozpoznawanej sprawie Zakład odmówił Skarżącemu umorzenia należności składkowych, nie kwestionując obiektywnie trudnej sytuacji finansowej i majątkowej

Skarżącego. W uzasadnieniu decyzji Zakładu podano następujące wyniki ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym:

1) Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej;

2) jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie otrzymywane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w wysokości [...] zł (netto), które zabezpiecza podstawy jego egzystencji, trwa postępowanie o przyznanie świadczenia rentowego;

4) Skarżący pozostaje ujawnionym współwłaścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], dz. nr [...], opisanej w księdze wieczystej

nr [...], na której zabezpieczono rzeczowo nieopłacone należności

z tytułu składek. W księdze wieczystej wpisano ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym polegającym na tym, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt

[...] z dnia 24 kwietnia 2008 r. prawo własności nieruchomości nabył [...]5) Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.

Na podstawie ww. okoliczności Organ uznał, że w sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia zawnioskowanych należności. W związku z ujawnionym majątkiem, jakim jest nieruchomość (ujawnione prawo współwłasności) nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, ani też uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.

W ocenie Sądu, stanowisko Organu budzi istotne wątpliwości w rozpoznawanej sprawie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że Organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny i nie budzący wątpliwości kwestii prawa współwłasności Skarżącego

na nieruchomości położonej w miejscowości [...], dz. nr [...], opisanej

w [...]. Z " Informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika"

(k. 12 akt administracyjnych) wynika bowiem, że w księdze wieczystej dotyczącej

ww. nieruchomości, wpisano ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym polegającym na tym, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 24 kwietnia 2008 r. prawo własności nieruchomości nabył [...]. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, Skarżący konsekwentnie podnosił, że nie posiada żadnego majątku. Wskazywał, że interweniował w Gminie [...], w której znajduje się działka, że będzie wszczęte postępowanie sądowe celem ustalenia wpisu w księdze wieczystej. Stanowisko takie Skarżący konsekwentnie podtrzymywał także w trakcie postępowania sądowego, gdzie do protokołu rozprawy dodatkowo oświadczył, że nie posiada żadnego majątku - w tym nieruchomości w [...], która została zlicytowana przez komornika a nabywca nie dokonał do tej pory wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

Tymczasem w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek w tym zakresie dokumentacji odnośnie ww. nieruchomości, niezbędnej do zweryfikowania w drodze kontroli sądowej oceny organu co do dokonanych ustaleń w rozpoznawanej sprawie. Organ całkowicie pominął bliższe zbadanie i udokumentowanie tej jakże istotnej dla oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia okoliczności, ograniczając się jedynie do wskazania, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w zakresie ustalenia prawa własności.

Oceniając zatem w świetle wskazanych wyżej okoliczności zaskarżoną decyzję Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że decyzja ta z powodu istotnego naruszenia przepisów postępowania co do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy jest wadliwa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik, co stanowiło przyczynę uchylenia decyzji Organów obu instancji. Organ odwoławczy zaakceptował decyzję organu I instancji, mimo braku pełnej dokumentacji potwierdzającej faktyczną sytuację majątkową Skarżącego (brak majątku), a zatem wbrew obowiązkom wynikającym z naczelnych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego przewidzianych w art. 7, art. 77 § 1 i 107 k.p.a. Organ rozstrzygając merytorycznie sprawę nie wyjaśnił dokładnie sprawy przez brak zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co skutkowało tym samym naruszeniem ustawowych wymogów w zakresie sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Nadto, Organ nie wyraził w sposób jednoznaczny i przekonujący, dlaczego uznał,

że w złożonej i trudnej sytuacji Skarżącego (co nie budzi wątpliwości Organu) nie mamy do czynienia z przypadkiem szczególnym i uzasadnionym, o którym mowa w art. 28

ust. 3a u.s.u.s., a który przemawiałby za przyznaniem wnioskowanej ulgi. Organ przecież ustalił, że Skarżący pobiera zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] w miesięcznej kwocie [...] zł netto, oczekując na przyznanie świadczenia rentowego. Zatem środki, które służą Skarżącemu do zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych (niezbędnego minimum egzystencji) już pochodzą z pomocy publicznej.

Jak wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, a który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela: "nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej". Tutaj mamy właśnie do czynienia z sytuacją, w której Skarżący już jest beneficjentem pomocy społecznej, co oznacza,

że już korzysta z środków publicznych, a to niewątpliwie świadczy, że należałoby więc rozważyć, czy Skarżący ma faktycznie możliwości spłacić należność wobec ZUS-u bez uszczerbku dla zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu, obowiązek regulowania powstałych zaległości, z funduszy przyznanych częściowo z pomocy społecznej oznaczałoby iluzoryczność tej pomocy, która sprowadzałaby się do przyznania środków na spłatę należności publicznych. Sam fakt jej przyznania, świadczy już o złej sytuacji finansowej Skarżącego, który - jak wykazało przeprowadzone przez Organ postępowanie - nie posiada dodatkowego, oprócz tej pomocy, źródła dochodu, w związku z czym całość przyznanej pomocy musiałby przeznaczyć na spłatę należności publicznych. Takim sytuacjom ma natomiast zapobiegać regulacja przewidziana przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Właśnie zadaniem tych regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Z zawartego w aktach sprawy oświadczenia osoby bezdomnej ubiegającej się

o pomoc żywnościową w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa wynika, że Skarżący korzystał z pomocy stałej w formie paczek w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2015 r. Nadto, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie skierował Skarżącego do Polskiego Czerwonego Krzyża w celu pomocy doraźnej w formie możliwości korzystania z punktu socjalnego - łaźni, decyzją zaś z dnia 9 grudnia 2016 r. przyznał Skarżącemu zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. w kwocie [...] zł (miesięcznie),

z przeznaczeniem na dofinasowanie do zakupu żywności, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności. Z treści uzasadnienia tej decyzji wynika, że w oparciu

o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz na podstawie zebranych dokumentów stwierdzono, że dochód Skarżącego wynoszący [...] zł nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej. Zdaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, dochód ten nie wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na niepełnosprawność.

Organ nie pochylił się w swojej ocenie nad tymi jakże istotnymi dla rozstrzygnięcia okolicznościami faktycznymi występującymi w sprawie, nie odniósł się także do trudnej sytuacji zdrowotnej Skarżącego. Tym samym ustalenia Organu co do sytuacji majątkowej i osobistej Skarżącego nie były wystarczające dla prawidłowego podjęcia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a dokonana ocena nieadekwatna do okoliczności występujących w sprawie, w tym do udokumentowanych ustaleń, co świadczy, że wydając w takim niewyjaśnionym stanie sprawy decyzję doszło do naruszenia przepisów postępowania zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który wymagał wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obiegu prawnego.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa

w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego do tego przepisu należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie,

że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (tak wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14, opubl. CBOSA). Jeszcze raz podkreślić należy, że Organ podnosząc, że składki nie są w sprawie całkowicie nieściągalne, nie rozważył w ogóle, czy sytuacja, którą może spowodować egzekucja zaległych składek, nie będzie dla Skarżącego zbyt ciężka i nie odniósł się do realiów sprawy, tj. realnych możliwości i konsekwencji egzekucji tych należności. Takiej oceny, zdaniem Sądu, Organ powinien dokonać mając na uwadze, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych winny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji. Tym istotniejsze jest zatem, by organ właściwy w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, przy badaniu przesłanek określonych w powołanym rozporządzeniu odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów i potwierdził lub wykluczył zagrożenie wskazanych wartości wnioskującego o ulgę. To, czy nawet w razie ich potwierdzenia, organ zdecyduje o odmowie przyznania ulgi z uwagi na inne wartości, należy do sfery uznania administracyjnego, jednak należyte ustalenie faktycznej sytuacji strony i jej zbadanie w kontekście faktycznych możliwości strony co do zdolności zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych jest obowiązkiem organu, a sformułowane na podstawie tej analizy wnioski muszą spełniać kryteria stawiane swobodnej ocenie dowodów. Stąd też uzasadnienie decyzji w tej kwestii nie może być ogólnikowe, ale poczynione w nim ustalenia, rozważania i postawione wnioski muszą - w kontekście ustalonych faktów - znajdować oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy i poddawać się ocenie co do poprawności rozumowania, warunku uwzględnienia wszystkich ważnych elementów sytuacji strony oraz wszechstronności oceny (co do zaistnienia przesłanek umorzenia). W przeciwnym wypadku można mówić o naruszeniu zasady zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.).

W ocenie Sądu, organ w rozpatrywanej sprawie nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego, a także stanu zdrowia Skarżącego, możliwe jest w ogóle realne wywiązanie się Skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i, czy zapłata zaległości może zagrozić egzystencji Skarżącego, co ma kluczowe znaczenie w kontekście przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Organ jedynie cały czas dowodził, że ze względu na ujawnione prawo majątkowe, jakim jest współwłasność nieruchomości położonej

w miejscowości [...] dz. nr [... oraz sytuację rodzinną Skarżącego (brak wykazania członków rodziny), brak było podstaw do dokonania zawnioskowanego umorzenia należności.

W takim stanie sprawy nie można było uznać, że Organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia

31 lipca 2003 r., szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej

i życiowej wnioskodawcy. Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak to Organ zobowiązany był dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, i w sposób wyczerpujący ocenić wszystkie okoliczności występujące w sprawie, stosownie do art. 80 k.p.a., co uzasadniają zasady prowadzenia postępowania przez organ administracji publicznej przewidziane w art. 7 k.p.a. oraz w art. 77 § 1 k.p.a. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m.in., B. Adamiak,

J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006,

s. 68-69).

W ocenie Sądu, Organ nie wyjaśnił, jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia ze strony Skarżącego, nie przedstawił przy tym, jakie konkretnie w sytuacji życiowej Skarżącego są realne szanse wyjścia Skarżącego z pogłębiającej się spirali zadłużenia. Nie wyjaśnił również do końca, jaka jest sytuacja zdrowotna Skarżącego, uchybiając tym samym wcześniej powołanym przepisom postępowania.

Końcowo Sąd ponownie podkreśla, że przy ocenie wniosku o umorzenie należności, w szczególności istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., czyli przepisów stosowanych przez organ w niniejszej sprawie, należy mieć na uwadze, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia

8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14). W orzecznictwie sądów podkreśla się również, że pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu ubezpieczeń społecznych doprowadzi do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika czy też zmusi do korzystania z tej pomocy w jeszcze szerszym zakresie (por. wyroki WSA w Poznaniu

z dnia 27 lutego 2013, sygn. akt III SA/Po 1128/12, z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt

III SA/Po 1766/13).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ zobowiązany będzie uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym oraz przeprowadzić analizę sytuacji materialnej i osobistej, w tym zdrowotnej Skarżącego, z uwzględnieniem uwag poczynionych przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu. Swoje ponowne rozstrzygnięcie Organ winien przekonująco i jasno uzasadnić by móc stwierdzić, że ustalono stan faktyczny w stopniu wystarczającym do orzeczenia w ramach uznania administracyjnego oraz w stopniu pozwalającym na stwierdzenie, iż jego uznanie było swobodne nie zaś dowolne i arbitralne, mając na uwadze art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji jako naruszających zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach nie orzeczono z uwagi na ustawowe zwolnienie niniejszej sprawy

z zakresu ubezpieczeń społecznych od kosztów sądowych, przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.