Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 496/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędziowie Asesor WSA Mirosław Kupiec Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik Protokolant sekr. sąd. Beata Jacek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2006 r. przy udziale - sprawy ze skargi A S.A. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na zniszczenie towaru 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w G., po rozpatrzeniu wniosku A S.A., powołując się na art. 207 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 36 ustawy z dnia 19 marca 20004 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623),art. 73, art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622), art. 182 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny, § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 167, poz. 1748) w związku z § 2 pkt 9 i § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie właściwości miejscowej organów celnych (Dz. U. Nr 94, poz. 911), odmówił udzielenia pozwolenia na zniszczenie towaru w postaci [...] w ilości [...] sztuk.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że procedurę zniszczenia towarów regulują zarówno przepisy wspólnotowe, jak i krajowe. Zgodnie z art. 182 Wspólnotowego kodeksu celnego towary niewspólnotowe mogą zostać zniszczone, przy czym zniszczenie towarów nie powinno pociągać żadnych obciążeń dla Skarbu Państwa. Z kolei z art. 842 RWKC wynika, iż dla celów stosowania art. 182 ust. 3 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, powiadomienie o zniszczeniu towarów musi być sporządzone na piśmie i podpisane przez osobę zainteresowaną.

Natomiast jeżeli chodzi o przepisy krajowe, to Minister Finansów, w ramach delegacji wynikającej z art. 29 ust. 2 Prawa celnego, wydał w dniu 12 lipca 2004 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 167, poz. 1748). Z treści § 1 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia wynika, że wniosek o wydanie pozwolenia na zniszczenie towarów powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby uprawnionej do dysponowania towarem.

Tymczasem wniosek o zniszczenie towaru został złożony przez przedsiębiorstwo składowe, działające na terenie Wolnego Obszaru Celnego w G., które chociaż posiada prawo zastawu na towarach przyjętych na skład, nie jest jednak uprawnione do dysponowania nim w rozumieniu § 1 ust. 2 pkt 1 wyżej powołanego rozporządzenia.

Organ celny ma obowiązek badać, po złożeniu wniosku o likwidację towaru lub po powiadomieniu go o zamiarze zniszczenia towaru, czy osoba składająca wniosek jest osobą zainteresowaną i czy jednocześnie jest także osobą uprawnioną do dysponowania towarem. Osoba uprawniona do dysponowania towarem nie musi jednakże być właścicielem rzeczy, ale musi wykazać władztwo nad rzeczą (posiadacz samoistny), ustawowe lub w drodze czynności prawnej.

Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, iż pomimo pisemnego wezwania wnioskodawca nie przedstawił zgody właściciela towarów na jego zniszczenie lub prawomocnego wyroku sądu o nabyciu prawa własności w stosunku do przedmiotowego towaru, organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

W odwołaniu od tej decyzji A S.A. w G. wnosząc o jej zmianę ewentualnie o uchylenie zarzuciło naruszenie art. 173 g Wspólnotowego Kodeksu Celnego oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowego postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu podniosło, że zarówno przepisy Wspólnotowego kodeksu celnego jak i rozporządzenia wykonawcze nie ograniczają grona osób uprawnionych do złożenia wniosku o zniszczenie towaru porzuconego w wolnym obszarze celnym tylko do jego właściciela. Uprawnienie takie posiada bowiem każda osoba zainteresowana, zatem również wnosząca odwołanie. Strona przypomniała o tym, iż poinformowała organ celny o stanie prawnym towaru, w szczególności o fakcie rozwiązania umowy o składowanie towaru, a mimo tego nie zostały podjęte żadne czynności mające na celu uregulowanie statusu celnego porzuconego towaru.

Organ pierwszej instancji nie przeanalizował przesłanek wynikających z Kodeksu cywilnego dotyczących wyzbycia się własności rzeczy poprzez porzucenie. Podjęte rozstrzygnięcie prowadzi do sytuacji "bez wyjścia" , ponieważ uniemożliwia się zniszczenie bezwartościowego, porzuconego towaru. Natomiast dalsze przetrzymywanie przedmiotowego towaru na terenie A S.A. rodzi oczywiste koszty jego przechowywania, ujęcie tych materiałów w ewidencji, a tym samym nieuzasadnione zwiększenie portfela rzeczy przyjętych na skład. Towar objęty wnioskiem zalega na terenie A S.A. od kilku lat, a umowa składu wygasła.

Zaskarżoną tu decyzją z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. powołując się art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego w G. W uzasadnieniu przypomniał, że we wniosku z [...] r. nr [...] jako osobę uprawnioną do dysponowania towarem wskazano A S.A. w G., a zatem przedsiębiorcę składowego, któremu zgodnie z art. 8593 Kodeksu cywilnego służy zabezpieczenie roszczeń o składowe i należności uboczne, o zwrot wydatków i kosztów, przewoźnego i opłat celnych, a także ustawowe prawo zastawu. Organ odwoławczy stwierdził dalej, że przedsiębiorca składowy, aby móc dysponować rzeczą, w stosunku do której przysługuje mu prawo zastawu musi mieć tytuł sądowy zasądzający roszczenie, na mocy którego może zaspokoić swoje roszczenia z rzeczy objętej prawem zastawu. Tymczasem A nie wykazało, że uzyskało tytuł sądowy uprawniający je do dysponowania spornym towarem. Według art. 337 Kodeksu cywilnego, posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Odnosząc się do porzucenia towaru, Dyrektor Izby Celnej powołując się na art. 180 Kodeksu cywilnego stwierdził, że wyzbycie się własności rzeczy ruchomej uzależnione jest od zaistnienia dwóch przesłanek: faktycznego wyzbycia się władztwa nad rzeczą przez właściciela, z zamiarem wyzbycia się przysługującego mu prawa. W takiej zaś sytuacji rzecz staje się niczyja, a więc nikt jej jednocześnie nie nabywa. Reasumując te wywody, na końcu wyrażono pogląd, iż w rozpoznawanej sprawie przedsiębiorca składowy nie wykazał prawa do władztwa nad towarem, co oznacza, że nie jest uprawniony do dysponowania towarem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia art. 173g Wspólnotowego Kodeksu celnego oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczenia towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa, a także art. 180 Kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności powołując się na przepisy Kodeksy cywilnego dotyczące umowy składu wyraziła pogląd, iż skoro sporny towar został porzucony, to jako przedsiębiorcy składowemu przysługuje jej uprawnienie do złożenia wniosku o zniszczenie towaru. Obowiązujące przepisy prawa celnego nie ograniczają bowiem prawa do złożenia takiego wniosku tylko przez właściciela towaru, takie uprawnienie posiada bowiem każda zainteresowana osoba.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępnie należy wyjaśnić, że w związku przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej od 1 maja 2004 r. wspólnotowe przepisy celne obowiązują bezpośrednio, a ich uzupełnieniem są polskie akty prawne. Są to między innymi: ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622) i wydane na jej podstawie akty wykonawcze, ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).

Kwestie związane z nadaniem przeznaczenia celnego - zniszczenie towaru – reguluje rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy kodeks celny (dalej: Wspólnotowy kodeks celny) oraz rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny.

Natomiast jeżeli chodzi o przepisy krajowe, to Minister Finansów, w ramach delegacji wynikającej z art. 29 ust. 2 Prawa celnego, wydał w dniu 12 lipca 2004 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa ( Dz. U. Nr 167, poz. 1748).

Zgodnie z art. 173 lit. g Wspólnotowego kodeksu celnego, towary niewspólnotowe umieszczone w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym mogą podczas ich pozostawania w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym zostać zniszczone, pod warunkiem, że osoba zainteresowana dostarczy organom celnym wszystkich informacji, które te organy uznają za niezbędne. Z kolei z art. 182 Wspólnotowego kodeksu celnego wynika, że o zniszczeniu towarów niewspólnotowych należy uprzednio powiadomić w formie pisemnej organy celne (ust. 3), a zniszczenie nie pociąga za sobą żadnych kosztów dla Skarbu Państwa (ust. 4). Odpady i pozostałości pochodzące ze zniszczenia otrzymują jedno z przeznaczeń celnych przewidzianych dla towarów niewspólnotowych (ust. 5).

Jednocześnie w art. 842 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny doprecyzowano, iż "do celów art. 182 ust. 3 Kodeksu powiadomienie o zniszczeniu towarów sporządzane jest na piśmie i podpisywane przez osobę zainteresowaną. Powiadomienie musi zostać dokonane w czasie umożliwiającym organom celnym nadzorowanie zniszczenia".

W tej sprawie, organy celne nie kwestionują, że świetle przestawionych przepisów wspólnotowych strona skarżąca jest niewątpliwie osobą zainteresowaną zniszczeniem towarów. Jednak w ich ocenie strona nie spełnia dodatkowego wymogu, tj. nie wykazała, że posiada prawo do dysponowania towarem. Wymóg taki zdaniem organów celnych wynika z § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków (...). Przepis ten stanowi, że "wniosek o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby uprawnionej do dysponowania towarem".

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w K., spółka nie wykazała prawa do władztwa nad spornym towarem, które wynikałoby z przepisów prawa lub z czynności prawnej (nie uzyskała bowiem zgody właściciela towaru na jego zniszczenie). Z tym stanowiskiem nie można się jednak zgodzić wobec treści obowiązujących bezpośrednio przepisów wspólnotowych, które nie wymagają, aby osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia na zniszczenie towarów musiała posiadać władztwo nad towarem wynikające z przepisów prawa lub czynności prawnej.

Powołany już przepis art. 842 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. stanowi jedynie, iż powiadomienie o zniszczeniu towarów sporządzane jest na piśmie i podpisywane przez osobę zainteresowaną, a w art. 173 lit. g przyjęto, że w przypadku towaru wprowadzonego do wolnego obszaru celnego jego zniszczenie jest możliwe pod warunkiem dostarczenia przez osobę zainteresowaną wszystkich informacji, które organy celne uznają za niezbędne. Należy przy tym podkreślić, że przepisy Wspólnotowego Kodeksu celnego, w kwestii nadania przeznaczenia celnego zniszczenie towaru, nie odsyłają do przepisów krajowych, tak jak to ma miejsce w przypadku przeznaczenia celnego zrzeczenie się towaru na rzecz Skarbu Państwa ( art. 182 ust. 3 akapit drugi Wspólnotowego Kodeksu celnego).

Stanowisko zaprezentowane przez organ odwoławczy nie jest również uzasadnione na gruncie regulacji zawartych w przepisach rozporządzenia Ministra Finansów 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków (...).

W § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia wskazano, że "osoba zamierzająca nadać towarowi przeznaczenie celne zniszczenie towaru składa wniosek o udzielenie pozwolenia na zniszczenie towaru do organu celnego właściwego ze względu na planowane miejsce zniszczenia towaru". Natomiast z treści ust. 2 pkt 1 wynika, że "wniosek o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby uprawnionej do dysponowania towarem". Z tych przepisów nie wynika zatem, że osoba zamierzająca nadać przeznaczenie celne zniszczenie towaru musi być jednocześnie osobą uprawnioną do dysponowania towarem i to na dodatek w takim zakresie, jak to przyjęto w zaskarżonej decyzji.

Porównanie § 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 cyt. rozporządzenia z treścią § 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tegoż rozporządzenia, dodatkowo wspiera wyżej zaprezentowaną argumentację. Otóż z przepisu § 9 ust. 1 wynika, że właściciel towaru może, za zgodą organu celnego, zrzec się towaru na rzecz Skarbu Państwa. Wniosek o wyrażenie zgody (ust. 2 pkt 1) powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby zrzekającej się towaru. Przepis § 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 nie pozostawia zatem wątpliwości, że osobą zrzekającą się towaru jest jego właściciel. Natomiast jak wyżej wykazano w regulacji zawartej w § 1 ust. 1 i § 1 ust. 2 pkt 1 nie ma tożsamości osoby zamierzającej nadać przeznaczenie celne zniszczenie towaru z osobą uprawnioną do dysponowania towarem, której dane należy wpisać do wniosku o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru.

Mając na uwadze powyższe, zasadnym jest stwierdzenie, że nadanie przeznaczenia celnego zniszczenie towaru może nastąpić na wniosek osoby zainteresowanej na podstawie wskazanych już wspólnotowych przepisów celnych. Natomiast rozporządzenie Ministra Finansów 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków (...) w żadnej mierze nie zmienia kręgu osób wskazanych we wspólnotowych przepisach celnych (osoba zainteresowana), które mogą nadać towarom przeznaczenie celne zniszczenie towaru. Trzeba też mieć na uwadze, że co do zasady, nadania towarom dopuszczalnego dla nich przeznaczenia celnego może dokonać osoba, która w szczególności przedstawi lub doprowadzi do przedstawienia towaru właściwym władzom celnym. Do takiej konkluzji prowadzi bowiem brzmienie przepisów art. 48 i art. 64 ust. 1 Wspólnotowego kodeksu celnego.

Odnosząc te rozważania do specyficznego przeznaczenia celnego - zniszczenie towaru - należy stwierdzić, że osoba zainteresowana zniszczeniem towaru powinna go posiadać (w sensie fizycznym) lub mieć możliwość wydania takiej dyspozycji w stosunku do towaru, która umożliwi nadanie tego przeznaczenia celnego.

Na końcu, należy wyrazić pogląd, że nadanie przeznaczenia celnego – zniszczenie towaru - przez osobę inną niż właściciel towaru nie może stanowić podstawy do ewentualnych roszczeń w stosunku do organów celnych, lecz w stosunku do osoby, która do zniszczenia towaru doprowadziła.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego - art. 173 lit. g i art. 182 ust. 3 Wspólnotowego kodeksu celnego w związku z art. 842 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego (...), które miało wpływ na wynik sprawy, a zatem obowiązkiem Sądu było uchylić zaskarżoną decyzję z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy Sąd orzekł o kosztach postępowania.

Natomiast w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.