Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1849/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Organizacje społeczne
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 33 ust. 2
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 16, art. 24
journal: Dz.U. 1932 nr 94 poz. 808
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach.
Teza: Uchylenie przez Sąd wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie oznacza, że rozwiązanie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich dokonane zostało bez rażącego naruszenia prawa ale wyłącznie to, iż zaskarżone decyzje nadzorcze są pod względem procesowym w stopniu znacznym wadliwe i winny być wyeliminowane z obrotu prawnego.

TEZY

Uchylenie przez Sąd wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie oznacza, że rozwiązanie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich dokonane zostało bez rażącego naruszenia prawa ale wyłącznie to, iż zaskarżone decyzje nadzorcze są pod względem procesowym w stopniu znacznym wadliwe i winny być wyeliminowane z obrotu prawnego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 sierpnia 1998 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rozwiązaniu Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, zarejestrowanego w Urzędzie Miasta Stołecznego Warszawy pod Nr 318 - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 czerwca 1998 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając na wniosek strony na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa decyzją z dnia 1 czerwca 1998 r. (...) stwierdził nieważność decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 maja 1982 r. (...), utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 19 marca 1982 r. (...) o rozwiązaniu stowarzyszenia pn." Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich", zarejestrowanego w Urzędzie Miasta Stołecznego Warszawy pod numerem 318.

Z uzasadnienia decyzji Ministra m.in. wynika, że w październiku 1996 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych wpłynął wniosek /bez daty/ adwokata Krzysztofa L., działającego w imieniu zarejestrowanego w 1989 r. Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, a także Andrzeja S. S. - o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie rozwiązania Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. W postępowaniu wyjaśniającym przed Ministrem Spraw Wewnętrznych ustalono, że wnioskodawca Andrzej S. S. był od 1976 r. członkiem rozwiązanego w 1982 r. Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich /wynikało to z zaświadczenia o członkostwie znajdującego się w aktach sprawy/, a zatem - zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w rozumieniu art. 28 Kpa mógł on być stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego. Biorąc zaś pod uwagę fakt, że każdy członek rozwiązanego Stowarzyszenia ma prawo wzięcia udziału w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, Minister - wykonując ciążący na nim obowiązek w świetle art. 61 par. 4 Kpa - zawiadomił za pośrednictwem prasy wszystkie zainteresowane osoby o wszczęciu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Zawiadomienie ukazało się w sobotnio-niedzielnym wydaniu dziennika "Rzeczpospolita" z 22-23 marca 1997 r. w nakładzie ponad 270 tys. egzemplarzy.

Do postępowania przyłączyła się Magda L., zamieszkała w W. ul. G. 16/22 m. 1307, która należała do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich od 1958 r.

Magda L. poparła wniosek Andrzeja S. S. o stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Minister Spraw Wewnętrznych uwzględniając wnioski Prezesa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich z dnia 10 marca 1997 r. oraz Zarządu Głównego Stowarzyszenia Dziennikarzy RP z dnia 8 kwietnia 1997 r. dopuścił obydwa Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu nadzorczym /postanowieniami z dnia 20 marca 1997 r., (...) i z dnia 10 kwietnia 1997 r. (...)/. Za takim rozstrzygnięciem - zdaniem Ministra - przemawiał interes społeczny oraz cele statutowe obydwu Stowarzyszeń, przewidujące reprezentowanie środowiska dziennikarskiego we wszystkich ważnych dla dziennikarstwa sprawach. Nie bez znaczenia w przypadku Stowarzyszenia Dziennikarzy RP - podkreślił Minister - była informacja Sekretarza Generalnego Zarządu Głównego SD RP, że ponad 3/4 członków tego Stowarzyszenia należała do rozwiązanego w 1982 r. Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.

Minister w toku postępowania nadzorczego ustalił, że w dniu 15 grudnia 1982 r. -Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy, działając na podstawie art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, wydał zarządzenie nr 48 w sprawie zawieszenia Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Następnie, na podstawie art. 16 w związku z art. 24 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach w dniu 19 marca 1982 r kolejną decyzją rozstrzygnął o rozwiązaniu Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. W uzasadnieniu tej ostatniej decyzji podano, iż "Stowarzyszenie nie realizowało swoich podstawowych celów statutowych i ustalonego dla Stowarzyszenia zakresu i sposobu działania, podejmowało przedsięwzięcia sprzyjające demontażowi państwowych i społecznych instytucji informacji publicznej, dezintegrujące środowisko dziennikarskie i utrudniające wypełnianie zadań dziennikarzy w socjalistycznym państwie". W uzasadnieniu nie wskazano jednak - jakie konkretnie dowody bezprawnej lub pozastatutowej działalności Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich skłoniły organ administracyjny do wydania decyzji o rozwiązaniu Stowarzyszenia. Nie wskazano również, które przepisy prawa zostały w działalności naruszone i na czym naruszenie to polegało.

Tak sformułowana decyzja w istotny sposób naruszała wymogi art. 16 ówczesnego Prawa o stowarzyszeniach, ponieważ powołany przepis ustanawiał warunek, iż decyzje wydawane na jego podstawie muszą być "należycie uzasadnione", podczas gdy decyzja Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w oczywisty sposób wymogu tego nie spełnia. Postawiony w niej zarzut jakoby Stowarzyszenie "...podejmowało przedsięwzięcia sprzyjające demontażowi państwowych i społecznych instytucji informacji publicznej, dezintegrujące środowisko dziennikarskie i utrudniające wypełnianie zadań dziennikarzy (...)" powinien być szczególnie wyczerpująco uzasadniony i udowodniony, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny zastosował wobec Stowarzyszenia najostrzejszy środek represyjny przewidziany prawem. W trakcie zaś prowadzonego postępowania nadzorczego nie dopatrzono się żadnych dowodów, które dawałyby podstawę do uznania, aby działalność Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich przed jego rozwiązaniem "(...) wykraczała przeciwko obowiązującemu prawu, ustalonym dla stowarzyszenia zakresowi i sposobom działania (...)" lub że "(...) stowarzyszenie w ogóle nie odpowiada/ło/ warunkom swego prawnego istnienia (...)" albo też "(...) zagraża/ło/ bezpieczeństwu, spokojowi lub porządkowi publicznemu (...)" - podczas gdy tylko taka ocena prawna działalności Stowarzyszenia dawała podstawy do zastosowania sankcji przewidzianych w art. 16 Prawa o stowarzyszeniach. Brak jest również dowodów na to, że "władza rejestracyjna" podejmowała jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające lub dowodowe przed wydaniem tej decyzji. Kontrolowana decyzja doręczona została kuratorowi zawieszonego Stowarzyszenia, a jej tekst podano w środkach masowego przekazu do publicznej wiadomości w dniach 19-20 marca 1982 r.

Z treścią decyzji zapoznano Prezesa rozwiązanego Stowarzyszenia Stefana B. i Sekretarza Generalnego Dariusza F.

Minister Spraw Wewnętrznych., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Wiceprezesa Macieja I., w dniu 29 marca 1982 r utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy. W uzasadnieniu decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych ograniczył się wyłącznie do formalno-prawnego aspektu decyzji, nie poddając ocenie merytorycznej zasadności rozstrzygnięcia.

W powyżej wykazanym stanie sprawy Minister wyjaśnił, że prowadzone postępowanie nadzorcze w tej sprawie ma na celu ustalenie, czy decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych wydana w sprawie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o rozwiązaniu w 1982 r. Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, skutkującym stwierdzeniem jej nieważności. Uznając za niezbędne ustalenie stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania decyzji Minister zarazem wskazał, że celem tego postępowania nie może być ocena obowiązujących wówczas przepisów prawnych. Ustalił zatem, że przepis art. 57 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym zawieszał na czas obowiązywania stanu wojennego moc obowiązujących przepisów, które dotyczyły spraw unormowanych odmiennie w dekrecie i aktach wydanych na jego podstawie. Dekret zawieszał obowiązywanie przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r- Prawo o stowarzyszeniach w części dotyczącej zawieszania działalności stowarzyszeń. Zagadnienie to bowiem zostało odmiennie uregulowane w art. 15 ust. 1 dekretu. Natomiast art. 57 ust. 2 dekretu o stanie wojennym stanowił, że "W sprawach nie uregulowanych w dekrecie stosuje się przepisy dotychczas obowiązujące, ze zmianami wynikającymi z przepisów dekretu i aktów na jego podstawie wydanych". W tym stanie normatywnym, podstawę prawną zarządzenia Nr 48 Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o zawieszeniu działalności Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich stanowił art. 15 ust. 1 dekretu o stanie wojennym, gdyż przepis ten - odmiennie niż w Prawie o stowarzyszeniach - nie ograniczał czasu na który może być zawieszone stowarzyszenie.

W dekrecie o stanie wojennym nie uregulowano odrębnie trybu rozwiązywania stowarzyszeń. Decyzje w takich sprawach mogły być zatem wydane na podstawie art. 16 ówczesnego Prawa o stowarzyszeniach. Oznacza to, że decyzja Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o rozwiązaniu Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich została wydana na podstawie właściwego przepisu prawa.

Kwestionowane przez skarżących zastosowanie wobec Stowarzyszenia najsurowszego ze środków nadzoru, przewidzianego w art. 16-Prawa o stowarzyszeniach, jakim było jego rozwiązanie, nie można kwalifikować /samo w sobie/ jako rażące naruszenie prawa. Decyzja "bezpośredniej władzy nadzorczej" miała bowiem charakter uznaniowy, a więc właściwy organ mógł - stosownie do okoliczności - zastosować przewidziane w tym przepisie środki, w tym również najostrzejsze, bez wcześniejszego stosowania łagodniejszych. Jednakże zastosowanie wobec Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich najostrzejszego środka prawnego, bez uprzedniej próby wyjaśnienia i udowodnienia stawianych Stowarzyszeniu zarzutów, wskazuje jednoznacznie, że celem Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy i Ministra Spraw Wewnętrznych nie było przywrócenia stanu zgodnego z prawem, ale zastosowanie wobec tego Stowarzyszenia represji o charakterze politycznym. Powyższy wniosek potwierdza lakoniczność uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta Warszawy oraz niedokonanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych w zaskarżonej decyzji merytorycznej oceny, czy działalność Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich rzeczywiście była bezprawna i poza statutowa, uzasadniająca jego rozwiązanie. Takie działanie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy oraz Ministra Spraw Wewnętrznych - w ocenie organu nadzorczego - należy uznać jako rażące naruszenie prawa obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpatrzeniu na wniosek Stowarzyszenia Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 czerwca 1998 r. sprawy zakończonej ww. decyzją ostateczną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 czerwca 1998 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 w związku z art. 127 par. 3 Kpa decyzją z dnia 6 września 1998 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W decyzji wydanej w trybie art. 127 par. 3 Kpa Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnia, że występując z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej bezpodstawnie zarzuciło, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z 1982 r. W nawiązaniu do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister podtrzymał stanowisko jak w decyzji z dnia 1 czerwca 1998 r.

Powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej zaskarżyło do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżące Stowarzyszenie podnosi, że w zaskarżonej decyzji Minister nie zaprzecza dokonanym przez siebie konstatacjom zawartym w decyzji z dnia 1 czerwca 1998 r., iż decyzja w sprawie rozwiązania SDP została wydana na podstawie właściwego przepisu prawa. Nadto, organ ten nie uchylił się od swych wcześniejszych stwierdzeń, że zastosowanie wobec SDP najostrzejszego środka /jakim było rozwiązanie Stowarzyszenia/ bez wcześniejszego zastosowania środków łagodniejszych, nie może być zakwalifikowane samo w sobie, jako rażące naruszenie prawa. Miało ono bowiem charakter uznaniowy, do czego bezpośrednia władza nadzorcza była uprawniona. Przyznaje więc, że w obowiązującym ówcześnie stanie prawnym decyzja o rozwiązaniu SDP była zgodna z prawem. Ocenę decyzji - jako rażąco naruszającej prawo - Minister wywodzi zaś z tego, że celem Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, a następnie Ministra Spraw Wewnętrznych, było zastosowanie wobec SDP represji o charakterze politycznym, za czym przemawiać ma lakoniczność uzasadnienia. Stanowisko Ministra budzi poważne zastrzeżenia, bowiem lakoniczność uzasadnienia, ani brak w nim poszukiwanych przez organ nadzorczy ocen, nie stanowi - w świetle ówczesnego i obowiązującego obecnie prawa - przesłanki do uznania decyzji za naruszającą prawo i to w stopniu rażącym.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie jak w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zasadnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił w zaskarżonej decyzji, że celem postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa nie jest ocena przepisów obowiązujących w chwili wydania kwestionowanej decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 19 marca 1982 r. w sprawie rozwiązania Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 maja 1982 r. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest bowiem wada decyzji, a ściślej - ocena prawna, czy kontrolowane w postępowaniu nadzorczym rozstrzygnięcia administracyjne w stopniu rażącym naruszały obowiązujące w chwili ich wydania prawo. W świetle zarzutów skargi wydaje się, że ten aspekt sprawy jest właściwie przez skarżących rozumiany.

W nawiązaniu zaś do powołanej podstawy prawnej kontrolowanych decyzji w postępowaniu nadzorczym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji trafnie wywiódł, iż wydane zostały one na podstawie obowiązującego wówczas art. 16 w zw. z art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach. Podstawę prawną rozwiązania Stowarzyszenia stanowiła zatem norma, która uprawniała właściwy organ administracji państwowej do rozwiązania stowarzyszenia, o ile jego działalność przed rozwiązaniem "wykraczała/by/ przeciwko obowiązującemu prawu, ustalonym dla stowarzyszenia zakresowi i sposobom działania" lub że "stowarzyszenie w ogóle nie odpowiadało/by/ warunkom swego prawnego istnienia albo też zagrażało/by/ bezpieczeństwu, spokojowi lub porządkowi publicznemu. Podstawę rozwiązania Stowarzyszenia stanowić mogła więc nie żadna hipotetyczna norma prawna, lecz ocena działalności Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich w świetle obowiązujących wówczas przepisów normatywnych. Zważyć zaś należy, że przepis art. 16 ówczesnego Prawa o stowarzyszeniach nadto wyraźnie stanowił, iż decyzje wydane na jego podstawie muszą być "należycie uzasadnione" Był to istotny ustawowy warunek legalności rozstrzygnięcia. Do takiej oceny skłania zamieszczenie przez normodawcę omawianego warunku w prawie materialnym, niezależnie od obowiązku uzasadnienia decyzji wynikającego z prawa procesowego /art. 107 par. 3 Kpa/. Odnosząc ten wymóg na płaszczyznę jurysdykcji administracyjnej oznacza on w konsekwencji normatywną, ustrojową gwarancję o szczególnym znaczeniu, mającą przeciwdziałać nadużywaniu uprawnienia organu nadzoru do rozwiązywania stowarzyszeń dla celów pozaustawowych. Na rzecz takiej właśnie wykładni, również w jej historycznym ujęciu, przemawia cyt. powyżej norma prawa materialnego w zestawieniu z procesowym obowiązkiem "uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji w całości lub części odmownych", wynikającym z art. 75 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym /Dz.U. nr 36 poz. 341 ze zm./.

Zarzut postawiony Stowarzyszeniu w weryfikowanej decyzji, sprowadzający się do stwierdzenia, iż Stowarzyszenie "podejmowało przedsięwzięcia sprzyjające demontażowi państwowych i społecznych instytucji informacji publicznej, dezintegrujące środowisko dziennikarskie i utrudniające wypełnianie zadań dziennikarzy" w sytuacji - gdy z akt sprawy on nie wynikał i przed wydaniem kontrolowanej decyzji na rzecz tak ogólnie zarzucanych działań nie było podjęte jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające lub dowodowe - prowadzi do jednoznacznego wniosku o jego całkowitej gołosłowności, uniemożliwiającej merytoryczną kontrolę powziętej przez organ ostatecznej sankcji administracyjnej. Działanie takie ewidentnie uchybiało naczelnym zasadom postępowania administracyjnego /art. 7-11 Kpa/, a w powyżej omówionym stanie prawnym uchylenie się organu od "należytego uzasadnienia" decyzji o rozwiązaniu Stowarzyszenia /niezbędnego elementu rozstrzygnięcia/ uzasadnia stwierdzenie jej nieważności z powodu rażącego naruszeniem prawa /art. 156 par. 1 Kpa/.

Odrębną kwestią jest natomiast niestwierdzenie przez organ nadzoru nieważności decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 19 marca 1982 r. o rozwiązaniu Stowarzyszenia i ograniczenie się wyłącznie do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 maja 1982 r. Wyeliminowanie z obrotu prawnego na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa jedynie decyzji organu odwoławczego, z zaniechaniem wzruszenia w tym trybie decyzji organu pierwszej instancji o rozwiązaniu Stowarzyszenia, powoduje w konsekwencji nielogiczność rozstrzygnięcia nadzorczego, a nawet jego sprzeczność co do ostatecznego załatwienia sprawy, mającej na celu stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego rozwiązującego Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich. Niewątpliwie uszedł uwadze naczelnemu organowi administracji państwowej jako organowi nadzoru i ten aspekt sprawy, że stwierdzenie nieważności wyłącznie decyzji organu odwoławczego /Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 maja 1982 r./ powoduje taki procesowy skutek, iż wprawdzie odżywa uruchomione na wniosek strony postępowanie odwoławcze od decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 19 marca 1982 r. w sprawie rozwiązania Stowarzyszenia, lecz w postępowaniu tym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając jako organ odwoławczy, ograniczony jest trybem postępowania określonym w przepisach art. 138 Kpa - a zatem nie jest już władny stwierdzić nieważności decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. W tej części rozważań Sąd podzielił pogląd doktryny, iż stwierdzenie nieważności decyzji drugiej instancji utrzymującej w mocy decyzję pierwszej instancji musi pociągać za sobą stwierdzenie nieważności tej ostatniej, jeżeli wada obu decyzji jest identyczna. Wszak "utrzymanie w mocy" decyzji pierwszej instancji o rozwiązaniu Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich było pewnym skrótem myślowym oznaczającym, że organ drugiej instancji doszedł w wyniku swojego postępowania w sprawie do takiej samej konkluzji, jak organ pierwszej instancji /por. glosa J. Zimmermanna do wyroku NSA w sprawie IV SA 846/95 - OSP 1997 z. 4 poz. 83 str. 203/. Mając powyższe na uwadze, uchylenie zatem przez Sąd wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 czerwca 1998 r. i 6 sierpnia 1998 r. nie oznacza, że rozwiązanie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich dokonane zostało bez rażącego naruszenia prawa ale wyłącznie to, iż zaskarżone decyzje nadzorcze są pod względem procesowym w stopniu znacznym wadliwe i winny być wyeliminowane z obrotu prawnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego budzi ponadto uzasadnioną wątpliwość dopuszczenie w charakterze strony zainteresowanej do postępowania prowadzonego na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa Stowarzyszenia Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na statutowe cele przewidujące reprezentowanie środowiska dziennikarskiego we wszystkich ważnych dla dziennikarstwa sprawach, czy też w oparciu o oświadczenie/informację/ Sekretarza Generalnego Zarządu Głównego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich o przynależności ponad 3/4 członków SDP. Tak uzasadniona podstawa nie znajduje oparcia w art. 28 Kpa. Interes prawny jest kategorią normatywną zaś status prawny strony wynika z przepisów prawa materialnego ustanawiających prawa lub obowiązki, a nie z uznania danego podmiotu za stronę przez organ administracyjny. Byt prawny obu Stowarzyszeń, aczkolwiek dotyczy zrzeszanie się dziennikarzy, wiąże się z odrębną podmiotowością prawem chronioną nie uwarunkowaną wspólnymi obowiązkami bądź uprawnieniami, chociaż są one oparte na tych samych przepisach prawnych. Interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 Kpa, w prowadzonym na wniosek strony postępowaniu nadzorczym o stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia, nie posiada to stowarzyszenie, którego postępowanie nie dotyczy i które nabyło określone prawa i obowiązki na podstawie odrębnego aktu rejestracji. Późniejsza, ewentualna przynależność do skarżącego SDRP poszczególnych osób, będących uprzednio członkami rozwiązanego Stowarzyszenia, nie ma wpływu na przedmiotową ocenę. Biorąc jednak pod uwagę, iż zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji została wydana na podstawie art. 127 par. 3 Kpa wskutek uruchomienia środka odwoławczego przez SDRP - Sąd uznał, że Stowarzyszenie to posiada interes prawny w rozumieniu art. 33 ust. 2 ustawy o NSA i jest legitymowane do wniesienia skargi. Przepis art. 33 ust. 2 ustawy w omawianym zakresie odchodzi od ścisłego powiązania prawa do skargi z pozycją strony postępowania administracyjnego /por. szerzej Państwo prawa, Administracja, Sądownictwo - Instytut Nauk Prawnych PAN, Praca zbiorowa, Warszawa 1999, str. 317 i nast. /.

Z podanych powyżej względów, na zasadzie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.