Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1018/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim-Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2006 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania uprawnień 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004r. nr [...].

Z uzasadnienia decyzji organu wynika, że W. L. pismem z dnia 28 maja 2004 r. zwróciła się do Wojewody [...] o potwierdzenie posiadania przez nią prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez jej ojca L. K..

Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 39) - decyzją z dnia [...] listopada 2004r. nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej przez L. K. w miejscowości S. powiat S..

Wojewoda stwierdził, że L. K. repatriował się do Polski w dniu 30 września 1959r., a zatem nie na podstawie układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski. Fakt ten powoduje, że zgodnie z art. 1 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., nie był on osobą uprawnioną do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Od tej decyzji W. L. złożyła odwołanie, w którym nie kwestionowała faktu, iż jej ojciec L. K. powrócił do kraju w dniu 30 września 1959r. Podnosiła jednakże, że ojciec złożył wniosek do władz białoruskich o wyrażenie zgody na wyjazd do Polski już w 1956 r., a więc jego repatriacja (stosując prawo obowiązujące w dacie złożenia wniosku) odbyła się na podstawie w/w układu z dnia 9 września 1944 r. zawartym pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad, a nie na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzkieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222) – jak to przyjął Wojewoda.

Po rozpoznaniu odwołania, Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004r. nr [...].

Minister w pełni podzielił stanowisko Wojewody [...], iż to data repatriacji – a nie data złożenia wniosku - ma decydujące znaczenie odnośnie zastosowania konkretnych przepisów prawa. Z załączonych do akt sprawy Kart Ewidencyjnych Repatrianta bezspornie wynika, iż L. K. wraz z żoną J. i córką W. przekroczyli granicę Polski w dniu 30 września 1959r., a zatem na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Umowa ta umożliwiła powrót do kraju osobom narodowości polskiej, które nie skorzystały z prawa do repatriacji na podstawie wcześniejszych umów, jednak nie jest ona wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. Zatem organ wojewódzki zasadnie odmówił W. L. potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. L. podnosiła, że obie decyzje są w całości niesłuszne, gdyż organy administracji nie mogą uzależniać zastosowania przepisów konkretnej ustawy od daty repatriacji. Jest to sprzeczne z zasadami państwa prawa, które zabraniają orzekania na zasadzie dowolności.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją odwoławczą od ostatecznej decyzji administracyjnej a - jak wspomniano wyżej - ocenia ten akt pod względem legalności. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącą.

Wojewoda [...] dokonał prawidłowych ustaleń odnośnie faktu, że oceniając uprawnienia repatriantów należy zastosować umowę obowiązującą w dacie repatriacji. Skoro ojciec skarżącej powrócił do kraju w dniu 30 września 1959r., to zrobił to na podstawie w/w umowy z dnia 25 marca 1957r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Wcześniej zawarte z Litwą, Ukrainą i Białorusią tzw. układy "republikańskie" z dnia 9 września 1944 r. i 22 września 1944 r. zawierały postanowienia pozbawiające ewakuowanych obywateli polskich prawa własności pozostawionego majątku nieruchomego. Jednocześnie art. 3 pkt 6 (każdego z układów) przyznawał im prawo do ekwiwalentu za utracony majątek, do zapłaty którego zobowiązało się Państwo Polskie. W ten sposób powyższe postanowienia tych układów zostały włączone do prawa polskiego i tym samym stanowią źródło praw podmiotowych. Wynika z tego jednoznacznie, że decydujące znaczenie ma nie sam fakt pozostawienia mienia za granicą, lecz to, iż Polska zobowiązała się do zapłaty ekwiwalentu za to mienie.

Natomiast umowa z dnia 25 marca 1957r. w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich mogły wywieźć, należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. Ponieważ umowa ta stwarzała repatriantom możliwość rozporządzenia mieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie była ona objęta dyspozycją art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14 poz.74 ze zmianami), jak również późniejszego art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 poz. 543 ze zmianami).

Nie była także wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 39).

Przedmiotowy art.1 określał zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w:

1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski;

2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski;

3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski;

4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR.

Rozpoznając niniejszą sprawę sąd miał na uwadze nie tylko obowiązujące przepisy prawa, ale także orzecznictwo Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r. III CZP 1/90 OSNC 1990/10-11/129. Stanowiła ona, że: "Osobom repatriowanym na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzkieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222), które przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwały w Polsce na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, pozostawiły tam majątek nieruchomy i nie rozporządziły nim z przyczyn od nich nie zależnych – przysługują uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości."

Uchwała ta była w dalszym ciągu aktualna na datę wydania zaskarżonej decyzji. Obowiązywała wtedy ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego - której art. 1 stanowił kontynuację w/w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oraz art. 212 ustawy dnia 21 sierpnia 1997 r.

Wojewoda [...] w uzasadnieniu swojej decyzji ograniczył się tylko do stwierdzenia , że umowa z 1957 r. nie jest wymieniona w art. 1 w/w ustawy z dnia

12 grudnia 2003 r. Nie dokonał natomiast żadnych ustaleń – zgodnie z powyższą uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego - odnośnie tego, czy ojciec skarżącej rozporządził swoim majątkiem nieruchomym przed repatriacją do Polski, czy też nie rozporządził nim z przyczyn od niego nie zależnych. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby na ustalenie uprawnień służących skarżącej, co do możliwości zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Wobec zmiany powyższej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Wojewoda [...] rozpozna ponownie sprawę już na podstawie przepisów nowej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418) - co wynika z treści art. 27 tejże ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art.145 §1 pkt.1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr.153 poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.