Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2056/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] p.f. "[...] " S.A. w likwidacji w W. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] ; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz [...] p.f. "[...] " S.A. w likwidacji w W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej również: Minister) postanowieniem z [...] lipca 2021 r., działając na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżone przez [...] pod firmą "[...] i [...] " S.A. w likwidacji (dalej: Spółka) postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2020 r. o zawieszeniu z urzędu postępowania z wniosku [...] pod firmą "[...] i [...] " S.A. w likwidacji o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2016 r.

W uzasadnieniu postanowienia Minister wskazał, że decyzją z [...] kwietnia 2016 r. w części stwierdził nieważność, a w pozostałej części odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] maja 1954 r. o ustaleniu, że składniki majątkowe objęte wymienionymi w nim protokołami zdawczo - odbiorczymi stanowią część składową przedsiębiorstwa [...] "[...] i [...] " w [...].

Spółka wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Minister postanowieniem z [...] lutego 2020 r. zawiesił z urzędu postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej decyzją z [...] kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu wskazał, że prowadzone jest śledztwo dotyczące reaktywacji przedwojennej Spółki Akcyjnej [...] pod Firmą "[...] i [...] ". Postępowanie dotyczące reaktywacji stanowi zaś dla postępowania administracyjnego zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Spółka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2020 r. o zawieszeniu z urzędu postępowania.

Postanowieniem z [...] lipca 2021 r. Minister podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w kwestionowanym postanowieniu. Podkreślił, że z pisma Prokuratury Okręgowej z 8 stycznia 2020 r. wynika, że śledztwo o sygn. [...], dotyczy usiłowania doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez osoby podające się za przedstawicieli lub następców prawnych przedwojennej spółki akcyjnej [...] pod firmą "[...] i [...] ", poprzez wprowadzenie w błąd co do posiadanych uprawnień. Prowadzone ustalenia dotyczą również procesu reaktywacji przedmiotowej Spółki. Prokuratura Okręgowa [...] w piśmie z 2 marca 2021 r. poinformowała, że śledztwo dotyczące reaktywacji podmiotu [...] p.f "[...] i [...] " Sp. Akc. w [...], pozostaje w toku. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi tak opisane śledztwo dotyka kwestii legalności reaktywowania przedmiotowej Spółki. Tym samym biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne i stan prawny niniejszej sprawy Minister uznał, że prowadzenie ustaleń w zakresie bytu prawnego Spółki stanowi zagadnienie wstępne w sprawie administracyjnej.

W skardze na powyższe postanowienie "[...] i [...] " S.A. w likwidacji, reprezentowana przez adwokata podniosła następujące zarzuty:

1) naruszenie art. 7 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., polegające na pobieżnej i wybiórczej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w wyniku której organ uznał, że wszczęcie postępowania przygotowawczego w sprawie prawidłowości rejestracji spółki może stanowić zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., podczas gdy kwestia legalności wpisu (reaktywowania) Spółki do Krajowego Rejestru Sądowego wskutek skargi Prokuratora Okręgowego w [...] o wznowienie postępowania rejestracyjnego była już przedmiotem analizy sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, w wyniku której stwierdzono prawomocnie, iż Spółka została wpisana zgodnie z prawem i nie istnieją jakiekolwiek podstawy do podważania legalności wpisu;

2) naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (samoistne naruszenie), polegające na uznaniu przez organ, iż w ramach toczącego się postępowania karnego może zapaść orzeczenie kwestionujące byt prawny skarżącej Spółki, co stanowiłoby zagadnienie wstępne względem toczącego się przed organem postępowania administracyjnego, podczas gdy polskie prawo karne (materialne i procesowe) nie zawiera przepisów, na mocy których w postępowaniu karnym można byłoby zakwestionować byt prawny osób prawnych, bądź przewidujących wydanie rozstrzygnięcia z tego rodzaju skutkiem;

3) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, polegające na naruszeniu domniemania, że dane wpisane do KRS (w tym dotyczące wpisu do rejestru) są prawdziwe, podczas gdy organ nie przeprowadził jakiejkolwiek analizy prawnej służącej wzruszeniu tego domniemania, lecz powołał się wyłącznie na fakt wszczęcia postępowania karnego, bez oceny wpływu tego postępowania na byt prawny skarżącej Spółki;

4) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 408, art. 6942 i 6945 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, polegające na naruszeniu zasady praworządności poprzez pominięcie przepisów regulujących prekluzję do wzruszania prawomocnych orzeczeń w trybie skargi o wznowienie postępowania cywilnego, tj. od momentu wpisu Skarżącego do KRS upłynęło więcej niż 10 lat, a zatem niezależnie od ewentualnych ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu karnym, wznowienie postępowania rejestracyjnego i tak byłoby niedopuszczalne.

Wskazując na powyższe skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie tej skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi Minister wyjaśnił, że wbrew twierdzeniu Spółki Minister w zaskarżonym postanowieniu nie stwierdził, że wynik postępowania karnego będzie bezpośrednio rzutował na istnienie osoby prawnej. Natomiast w ocenie Ministra śledztwo nadzorowane przez Prokuraturę Okręgową [...] ([...]) dotyka kwestii legalności reaktywowania przedmiotowej spółki, skoro w ramach tego śledztwa gromadzone i analizowane są dane archiwalne dotyczące pochodzenia ustalonych w śledztwie dokumentów i akcji, którymi posłużono się do reaktywacji Spółki. Tym samym biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne i stan prawny niniejszej sprawy Minister podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że prowadzenie ustaleń w zakresie bytu prawnego Spółki stanowi zagadnienie wstępne w sprawie administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a - poprzedzającego je postanowienia wydanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wykazała, że rozstrzygnięcia te naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Podstawą wydania zaskarżonych postanowień był art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z jego treścią organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

W orzecznictwie podkreśla się, że organ administracji publicznej przed zawieszeniem postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. obowiązany jest ustalić, czy występuje związek pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego a stwierdzonym zagadnieniem; o występowaniu takiego związku/zależności przesądzać będą przepisy prawa materialnego, stanowiące podstawę prawną decyzji administracyjnej. Dla oceny prawidłowego zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przesądzające znaczenie ma przepis prawa materialnego, który stanowi podstawę rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2020 r., sygn. akt

I OSK 169/19, CBOSA). Powyższa zależność musi być bezpośrednia. Gdy w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zagadnieniem wstępnym, w rozumieniu powołanego przepisu, mogą być więc wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Z omawianego przepisu wynika ponadto, że zagadnienie to nie było jeszcze przedmiotem postępowania przed właściwymi organami, albo w toczącym się postępowaniu nie zapadło ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii. Zagadnienie wstępne musi wpływać na rozpatrzenie sprawy głównej. Zatem chodzi tu o bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji w sprawie głównej od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienie wstępnego przez inny organ lub sąd. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego powinno zależeć rozpatrzenie sprawy administracyjnej w ogóle, nie zaś wydanie pozytywnej lub negatywnej dla wnioskodawcy decyzji. Gdy zatem w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Mogą wiązać się z nim określone skutki, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, należy zgodzić się ze skarżącą Spółką, że błędne jest przekonanie organu, iż zagadnieniem wstępnym w rozpatrywanej sprawie jest nadzorowane przez Prokuraturę Okręgową [...] śledztwo o sygn. [...] , prowadzone przez Centralne Biuro Antykorupcyjne Delegatura w [...] w kierunku o przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i inne, wszczęte w sprawie usiłowania doprowadzenia w okresie od 2000 r. do 2017 r. w [...], do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Miasta [...] w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez osoby podające się za przedstawicieli lub następców prawnych przedwojennej Spółki Akcyjnej [...] pod firmą "[...] i [...] ", poprzez wprowadzenie w błąd co do posiadanych uprawnień w celu odzyskania mienia o wartości nie mniejszej niż 200.000 złotych, stanowiącej mienie znacznej wartości, w postaci nieruchomości stanowiących pierwotnie własność tej Spółki, bądź pieniężnej rekompensaty za ich utratę, czym działano na szkodę [...]. Jak wynika z pisma Prokuratury Okręgowej [...] z 8 stycznia 2020 r. w toku śledztwa powzięto informację, iż niektórzy kolekcjonerzy starych papierów wartościowych oferowali (zbywali) lub nabywali stare papiery wartościowe lub kolekcjonerskie papiery akcji przedwojennych polskich podmiotów gospodarczych, którymi posługiwano się przy ich reaktywacji. W takim zakresie prowadzone są również ustalenia co do przedstawicieli Spółki Akcyjnej [...] pod firmą "[...] i [...] ".

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że prowadzone przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowanie, które zostało zawieszone zaskarżonym postanowieniem prowadzone było w trybie nadzwyczajnym, w oparciu o art. 156 k.p.a. W postępowaniu tym organ dokonywał oceny, czy orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] maja 1954 r. wydane na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 pkt b i ust. 2 oraz § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.), zawierało którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. uwzględniając stan prawny i faktyczny na jego dzień wydania. Istotny jest w tym zakresie aspekt czasowy, bowiem postępowanie nieważnościowe było wszczęte na wniosek Spółki, której prawidłowość wpisu do rejestru KRS została potwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego z [...] lipca 2013 r. sygn. akt [...] w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...]z [...] grudnia 2002 r., sygn. akt [...] Rej KRS [...]w przedmiocie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców skarżącej Spółki. Powyższe potwierdza, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] maja 1954 r. złożył uprawniony podmiot. Natomiast z informacji uzyskanej od Prokuratury Okręgowej [...] (pismo z 8 stycznia 2020 r.) wynika, że nadzorowane przez Prokuraturę śledztwo prowadzone przez Centralne Biuro Antykorupcyjne dotyczy sprawy o usiłowanie doprowadzenia w okresie 2000-2017 do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Miasta [...]. Śledztwo pozostaje w dalszym ciągu w toku, w fazie in rem, co wynika z pisma Prokuratury z 2 marca 2021 r.

W świetle powyższego, dla oceny decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2016 r. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego, śledztwo Centralnego Biura Antykorupcyjnego pozostaje bez bezpośredniego związku dla oceny tego orzeczenia w aspekcie wadliwości ustalonej przepisem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Aspekt prawidłowości nabycia papierów wartościowych przez przedstawicieli Spółki, do jakiego nawiązuje Prokuratura w piśmie z 8 stycznia 2020 r. nie stanowi wiodącego problemu, który w aspekcie procesowym przybrał postać odrębnego postępowania, które mogłoby rzutować na ocenę orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] maja 1954 r.

W tej sytuacji, dokonując kontroli zaskarżonych postanowień, Sąd uznał, że zostały one wydane z naruszeniem postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, czyli naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosuje się do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu Sądu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.