Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 655/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1;  art. 28 ust. 2-4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 77 par. 1;  art. 80;  art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. Z. F. (zwany w dalszej części uzasadnienia w skrócie "skarżącym"), zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przychody z tytułu umowy o pracę częściowo przeznacza na pokrycie kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie składek ubezpieczeniowych, a egzekucja z wynagrodzenia za pracę eliminuje możliwość regulowania bieżących opłat, należności podatkowych oraz zobowiązań wobec kontrahentów. Wskazał również, że obciążające go zadłużenie nie jest wynikiem złej woli lub celowego uchylania się od obowiązku składkowego.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład odmówił wnioskowanego umorzenia, w łącznej wysokości [...] złote. Decyzją nr [...], wydaną w tym samym dniu, Zakład umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Od rozstrzygnięcia w zakresie odmowy umorzenia zaległości skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazując w jego uzasadnieniu, że Zakład nieprawidłowo ustalił stan zadłużenia, nie uwzględniając przerw w prowadzeniu działalności. Skarżący podniósł także, że rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład wziął pod uwagę jedynie prowadzoną działalność gospodarczą w zakresie przewozu osób, nie odnosząc się do działalności w przedmiocie świadczenia usług turystycznych. Dodatkowo wskazał, że w decyzji organ ubezpieczeniowy nie określił za jaki dokładnie okres powstało zadłużenie, wskazując tylko ogólną jego kwotę. Zarzucił również, że prowadzona wobec niego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego egzekucja jest niezasadna i zaskarżył dokonane przez organ czynności egzekucyjne.

Z uwagi na podnoszone zarzuty w zakresie wysokości zaległości i okresów w jakim zadłużenie to powstało, w dniu [...] r. Zakład wydał decyzję określającą wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu nieopłaconych składek. Odwołanie skarżącego od powyższej decyzji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] r.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W jej uzasadnieniu wyjaśniono, że przy ponownym badaniu sprawy, pomniejszono ustaloną zaległość o dokonane przez wnioskodawcę spłaty oraz wpływy z prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Organ podniósł również, że stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako: "s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały zaś określone w ust. 3 powołanego artykułu. Wskazano również, że w szczególnych przypadkach, przewidzianych w ust. 3a powołanego artykułu, należności mogą umarzane nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego w świetle przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy, Zakład podniósł, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto uzyskuje stałe dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w związku z czym nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności która nastąpi, w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5, w myśl której, całkowita nieściągalność ma miejsce, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz z art. 28 ust. 3 pkt 6, zgodnie z którą całkowita nieściągalność zachodzi, gdy oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał że, wobec skarżącego skuteczne prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę, w związku z czym przesłanek tych nie można uznać za spełnione.

Badając zaistnienie w sprawie okoliczności przewidzianych art. 28 ust. 3a, przewidujących w uzasadnionych przypadkach, przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, organ wyjaśnił, że przesłanki umorzenia w oparciu o powołany przepis określone zostały przepisami par. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z treścią wskazanej normy, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnośnie przesłanki określonej w par. 3 ust. 1 pkt 1 Zakład podniósł, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania wnioskodawcy są dochody z tytułu umowy o pracę, które wynoszą około [...] zł netto. Zaznaczono, że dochody te objęte są prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Zakład uznał więc, że po odliczeniu potrącenia tytułem zajęcia wynagrodzenia za pracę, do dyspozycji strony pozostaje kwota około [...] złotych. Prowadzona działalność gospodarcza, według dokumentów finansowych przynosiła straty ([...] zł w roku [...] oraz [...] złotych w roku [...]). Organ podkreślił, ze pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył dokumentów finansowych za lata [...].

W dalszej części rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, praw majątkowych, obciąża go natomiast zadłużenie wobec Gminy W. za okres [...], na łączną kwotę [...] zł. Zadeklarowane stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł: opłaty za mieszkanie - [...] zł, opłaty za telefon - [...] zł. Ponadto ponosi stałe wydatki w postaci opłat za czynsz na rzecz Gminy W., w kwocie [...] zł miesięcznie, które zaliczyć należy do kosztów prowadzonej działalności, jako, że dotyczą one lokalu, w którym prowadzona jest działalność.

Po uwzględnieniu dochodów z tytułu zatrudnienia, pomniejszonych o zajęcia egzekucyjne oraz wydatków związanych z utrzymaniem, w gospodarstwie domowym na żywność oraz środki pierwszej potrzeby pozostaje kwota ok. [...] zł. W świetle powyższego, uwzględniając osiągane dochody z tytułu zatrudnienia oraz ponoszone wydatki, a także mając na względzie skuteczne postępowanie egzekucyjne oraz fakt, iż skarżący nie przedstawił dokumentów świadczących o aktualnej sytuacji finansowej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, organ uznał, że skarżący nie wykazał aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jak podniósł Zakład, nie zostały również spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, w myśl których zbyt ciężkie skutki po stronie zobowiązanego wystąpią w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej, lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wyjaśniono, że wnioskodawca nie wykazał wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które miałyby wpływ na decyzję o zaprzestaniu prowadzenia działalności, tj. straty poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Wprawdzie materiał dowodowy zawiera informację o poniesieniu straty w wyniku wypadku drogowego, w trakcie którego zniszczeniu uległ [...], stanowiący środek transportu, służący prowadzonej działalności, co potwierdza ocena techniczna pojazdu datowana na [...] r., to jednak okoliczność ta, skoro ówcześnie nie wywołała skutku utraty możliwości dalszego prowadzenia działalności, tym bardziej obecnie nie może zostać uznana za wypełniającą przesłankę, o której mowa w par. 3 ust. 1 pkt 2. O braku przeszkód do zarobkowania z przyczyn zdrowotnych lub z powodu opieki nad chorym członkiem rodziny świadczy fakt, iż skarżący jest osobą aktywną zawodowo, pracując w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę oraz jednocześnie prowadzącą pozarolniczą działalność.

W końcowej części uzasadnienia organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, przez co okoliczności uzasadniające jej zastosowanie winny posiadać tę samą cechę. Przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności wyposażyły Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uznanie administracyjne co ma odbicie w użytym zwrocie "mogą być umorzone". Zakres tego uznania także określony jest przez ustawę i obejmuje zakres od odmowy umorzenia w całości do umorzenia w całości lub w części. Oznacza to, że Zakład może, po zbadaniu sytuacji materialnej zobowiązanego, udzielić ulgi w postaci umorzenia, ale nie ma takiego obowiązku.

Organ podkreślił przy tym, że w badanej sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, a działalność gospodarcza jest działalnością profesjonalną, prowadzoną na rachunek i ryzyko przedsiębiorcy, który, podejmując decyzję o rozpoczęciu prowadzenia działalności, przyjmuje na siebie jednocześnie zobowiązanie w postaci opłacania składek ubezpieczeniowych. Nie jest więc okolicznością uzasadniającą umorzenie fakt, iż na prowadzenie własnej działalności przeznaczane są dochody uzyskiwane z tytułu umowy o pracę. Obowiązek składkowy nałożony jest na płatników składek ustawą i nie jest zależny od tego, czy działalność gospodarcza przynosi określone rezultaty finansowe, czy też nie. Podstawy do umorzenia wnioskowanych należności nie może stanowić także okoliczność utraty środka transportu niezbędnego do wykonywanej działalności gospodarczej, gdyż prowadzenie działalności gospodarczej nie ogranicza się tylko do realizacji przedmiotu jej prowadzenia połączonego z uzyskiwaniem z tego tytułu przychodów, a osoba decydująca się na prowadzenie własnej działalności gospodarczej powinna liczyć się z pewnymi trudnościami i ryzykiem, na które składa się również ponoszenie strat, w tym także materialnych.

Ponadto, rozstrzygając kwestię umorzenia należności z tytułu składek, a przez to uszczuplenie zasobów administrowanych funduszy, Zakład musi brać pod uwagę ich interes oraz ogólny stan finansów ubezpieczeń społecznych. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych zobligowany jest bowiem do wpłaty na bieżąco świadczeń długoterminowych, podczas gdy umarzanie należności, poprzez rezygnację z części środków, które winny zasilić ten fundusz, prowadzi do spadku gwarancji jego stabilności.

Odnosząc się do zarzutu, że przy rozpoznawaniu wniosku Zakład pominął fakt prowadzenia przez stronę działalności w zakresie przewozu osób, a odniósł się do działalności w zakresie sprzedaży usług turystycznych, organ podniósł, że takie właśnie dane wynikały z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, gdzie skarżący oświadczył, iż rodzajem prowadzonej przez niego działalności jest agencyjna sprzedaż usług turystycznych, natomiast odnośnie usług transportowych wskazał na ich brak.

Organ wskazał przy tym, że fakt zawężenia profilu prowadzonej przez skarżącego działalności, nie miał żadnego wpływu na podjęty kierunek rozstrzygnięcia.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Z. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że Zakład nieprawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy. Dodatkowo zakwestionował warunki, w jakich został dopuszczony do zapoznania się z aktami sprawy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W kolejnych pismach procesowych skarżący kwestionował ustaloną przez Zakład wysokość zadłużenia. Na rozprawie w dniu [...] r. skarżący oświadczył, że wobec wyjaśnienia, że ustalenie faktycznej wysokości zadłużenia skarżącego było już przedmiotem rozpoznania przez właściwy Sąd, nie podnosi żadnych innych argumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje.

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Mając na względzie przywołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jt. Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.), w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...) "daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Decyzja administracyjna wydana na tak skonstruowanej podstawie materialnoprawnej jest określana jako akt administracyjny swobodny (zob. J. Boć (red.) Prawo administracyjne, Kolonia Limited 2005, s. 331). W takiej sytuacji sądowa kontrola decyzji administracyjnej obejmuje wyłącznie zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji, wydanych w ramach uznania administracyjnego jest bowiem ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia rozstrzygnięcia o określonej treści. Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

Organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, dopełniając nie tylko normę art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz i sporządzić odpowiednie – wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował - uzasadnienie decyzji, jak go obliguje art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895).

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Przesłanki i granice dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 s.u.s., zgodnie z którym podstawową przesłanką, umożliwiającą w ogóle rozważenie zasadności zastosowania wnioskowanego umorzenia, jest stwierdzenie przez organy tzw. "całkowitej nieściągalności" należności. Pojęcie "całkowitej nieściągalności" definiuje sam prawodawca w art. 28 ust. 3 tej samej ustawy. Stan ten zachodzi mianowicie wtedy, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek tam określonych, daje możliwość umorzenia należności.

Organ dokonał właściwej oceny stany faktycznego w sprawie w kontekście omawianych przesłanek, dokonując szczegółowej analizy w odniesieniu do każdej z nich, trafnie przyjmując, że żadna z nich nie zachodzi i czemu skarżący nie przeczy, sformułował bowiem w zasadzie swoje swe zarzuty zasadniczo na tle § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w związku z art. 28 ust 3a s.u.s., tzn. podnosił w skardze okoliczności, które w jej ocenie mogłyby przemawiać za umorzeniem zaległości, pomimo braku całkowitej nieściągalności należności.

W art. 28 ust 3a s.u.s. przewidziano wyjątek od generalnej zasady, wedle której całkowita nieściągalność przesądza o możliwości umorzenia należności w składkach, dla ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek - stanowiąc, że należności tego rodzaju mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tu ustawodawca wprowadza jednak nieostre pojęcie, uzależniając ewentualne umorzenie od zaistnienia "uzasadnionego przypadku". Znaczenie tego pojęcia wywieść można z § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Według brzmienia tego przepisu - zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ - pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); dłużnik poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); dłużnik cierpi na przewlekłą chorobę lub koniecznym jest sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Analizując wystąpienie przesłanek na tle cytowanego przepisu organ nie dopatrzył się istnienia żadnej z nich, uznając, że pomimo istniejących po stronie skarżącego zobowiązań, skarżący otrzymuje stałe świadczenie w postaci wynagrodzenia za pracę, z którego prowadzona jest skutecznie egzekucja sądowa. Dodatkowo, jak trafnie podniósł organ, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która, nawet w okresie kiedy przynosiła straty, generowała bardzo wysokie przychody, które, jak wynika z przedstawionej dokumentacji, skarżący w całości przeznaczał na pokrycie kosztów prowadzonej działalności.

Organ szczegółowo przedstawił zestawienie miesięcznych przychodów w gospodarstwie domowym strony, dokonał rzetelnej analizy możliwości zarobkowych skarżącego i wyraził przekonanie, że istnieje realna szansa spłatę zobowiązań skarżącego wobec Zakładu. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, zarówno organów administracyjnych, jak i sądowego, jest fakt, że pomimo przekazywanych stronie przez Zakład kilkukrotnych informacji o możliwości składania dowodów w sprawie, skarżący dowodów tych nie przedstawiał, w szczególności dokumentacji finansowej z prowadzonej działalności.

Konsekwentnie podnoszony przez skarżącego, zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego, zarzut nieprawidłowego ustalenia wysokości zaległości nie mógł zasługiwać na uwzględnienie, albowiem, przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy była jedynie odmowa umorzenia zaległości. Kwestia wysokości istniejącego zadłużenia była zaś rozpoznawana w oddzielnym postępowaniu zarówno przed organem ubezpieczeniowym jak i sądem powszechnym. Natomiast w sprawie umorzenia zaległości, badane są wyłącznie przesłanki stanowiące podstawę umorzenia, wymienione enumeratywnie w przytoczonych powyżej aktach prawnych.

Takie uzasadnienie organu odmowy uwzględnienia żądania strony nie może być w ocenie Sądu poczytane jako przejaw przekroczenia granic uznania administracyjnego. Skarżący uczestniczył w czynnościach procesowych, był przez organ informowany o przysługujących mu uprawnieniach. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jest kompletny. Stan faktyczny nie jest zatem sporny, odmienna jest tylko jego ocena przez organ i stronę skarżącą. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślić wyraźnie należy, że umorzenie składek leży w sferze uznania administracyjnego, o czym mowa wyżej, a nadto zastosowanie instytucji umorzenia oznacza bezpowrotną, definitywną rezygnację Zakładu z należności. Wobec tego, skoro ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego ich dochodzenia zaś zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.), zasadne jest podejmowanie przez Zakład wszelkich możliwych kroków mających na celu wyegzekwowanie należności.

Podejmując rozstrzygnięcie organ jest zobowiązany do ważenia interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Na tle brzmienia art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym mowa o "uzasadnionych przypadkach" oraz zważywszy, że § 3 ust.1 pkt 1 odwołuje się do takiego wyrażenia jak "zbyt ciężkie skutki" - przedstawiona wyżej ocena organu w kontekście, że umorzenie jest instytucją nadzwyczajną i winna dotyczyć wyjątkowych zdarzeń, nie jest wadliwa, mieści się w ramach dopuszczalnej wykładni oraz nie przekracza granic uznania administracyjnego. Jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 2426/06, LEX nr 328891).

W tym stanie rzeczy, wobec braku naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.