Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1623/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2017 poz 1383
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant, starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2019 r. sprawy ze skargi małoletniej M. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ" lub "Prezes ZUS") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") utrzymał

w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2018 r. nr [...]

o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu S. M. dla małoletniego dziecka M. M.

U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

Pismem z [...] stycznia 2018 r. A. G., działając w imieniu małoletniego dziecka – córki M. M. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca", "strona"), złożyła wniosek o przyznanie mu po zmarłym ojcu S. M. - renty rodzinnej na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.; dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").

Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie ww. przepisu jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności;

- nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;

- nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Organ wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Prezes ZUS podniósł, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż udokumentowano 13 lat, 5 miesięcy i 28 dni łącznych okresów składkowych

i nieskładkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 41 lat. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 8 miesięcy i 23 dni tych okresów.

Zdaniem organu, nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2003-2013 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Nadto w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia ojca dziecka została ustalona dopiero od [...] kwietnia 2017 r. Nie istniały zatem, do tego dnia, przeszkody

w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Prezes ZUS uznał, że brak jest podstaw do przyznania małoletniemu dziecku renty rodzinnej na mocy ww. przepisu. Jednocześnie zauważył, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.

Pismem z [...] maja 2018 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wniosła o zmianę wydanej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Nadto wniosła o zwrócenie się do [...] Sp. z o.o. w K.o udostępnienie dokumentacji medycznej z leczenia kolana S. M. na okoliczność przyczyn leczenia, przebiegu choroby i jej leczenia oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu

z załączonych dokumentów na okoliczności wskazane w uzasadnieniu pisma.

W uzasadnieniu wniosku podniosła, że ojciec dziecka cierpiał na wieloletnią chorobę alkoholową. Wielokrotnie wpadał w tzw. ciągi alkoholowe, które były przyczyną jego wielokrotnej absencji w pracy. M.in. z tego powodu przebywał na zwolnieniach lekarskich aż 456 razy. Poddawał się też awersyjnej metodzie leczenia alkoholizmu w postaci wszywki z [...]. Niestety terapia nie przyniosła oczekiwanego rezultatu i powrócił do nałogu. Ponadto S. M. od 2011 r. cierpiał na zwyrodnienie stawu kolanowego po urazie. Chorobie towarzyszył ból, który usiłował zniwelować spożywają alkohol. Choroba zwyrodnieniowa miała ogromny wpływ na jego stan psychiczny. Miewał załamania nerwowe i mimo chęci

i próby walki z nałogiem po wydaniu na niego wyroku skazującego za jazdę pod wpływem alkoholu i groźby pozbawienia wolności w przypadku niewpłacenia grzywny i nawiązki targnął się na swoje życie popełniając [...] kwietnia 2017 r. samobójstwo. Opisana sytuacja życiowa i zdrowotna uzasadniają przyjęcie, że brak ciągłości zatrudnienia był powiązany z jego trudną sytuacją wynikającą zarówno z choroby alkoholowej, jak i problemów osobistych, na których wystąpienie nie miał on wpływu. Skutkiem choroby alkoholowej była wielokrotna utrata prawa jazdy, które często wymagane jest przez pracodawcę. Wnioskodawczyni wskazała także, że środki przez nią posiadane nie są wystarczające do zaspokojenia wszystkich potrzeb jej córki.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...] lipca 2018 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] kwietnia 2018 r. Uzasadniając przytoczył brzmienie art. 83 ust. 1 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS podnosząc m.in., że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy - członkowi rodziny po osobie zmarłej.

Prezes ZUS powtórzył, że z dokumentacji rentowej wynika, iż skarżąca udokumentowała 13 lat, 5 miesięcy i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 41 lat. Zauważył, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Tymczasem w 10-leciu przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - skarżąca udowodniła tytko 2 lata, 8 miesięcy i 23 dni tych okresów.

Prezes ZUS, powołując się na orzeczenie sądu administracyjnego, wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Tymczasem w okresie od [...] listopada 2003 r. do [...] lutego 2013 r. ojciec dziecka nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne

i rentowe. We wskazanej przerwie nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Po przeanalizowaniu nadesłanej dokumentacji medycznej Główny Lekarz Orzecznik ZUS stwierdził, że nie ma ona wpływu na zmianę orzeczenia lekarza orzecznika ZUS

i komisji lekarskiej ZUS odnośnie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy.

Ponadto, Prezes ZUS podniósł, że renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nadal nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Posiadane środki utrzymania to dochód skarżącej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (sadownictwo) w kwocie 2.175,44 zł. Wykazany dochód przypadający na osobę w kwocie 1.087,71 zł przekracza wysokość najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Art. 83 ust. 1 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, jednakże trudno – zdaniem organu – uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Prezesa ZUS z [...] lipca 2018 r. wywiodła skarżąca, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie okoliczności,

z powodu których S. M. nie był w stanie udowodnić okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do uzyskania uprawnień emerytalnych

w trybie zwykłym, w tym zaniechanie zwrócenia się do placówek medycznych,

w których leczył się on z choroby alkoholowej, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że nie zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające S. M. wypracowanie odpowiedniego stażu zatrudnienia, podczas gdy trwająca od 20 lat choroba alkoholowa S. M. w istotnym wymiarze uniemożliwiła mu wykonywanie pracy i zatrudnienie, a kolejne próby walki z nałogiem pozostały bezskuteczne, co w konsekwencji powinno prowadzić do uznania, iż zachodzą nadzwyczajne okoliczności przez które S. M. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym;

2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zaniechanie żądania przedłożenia dokumentacji o osiąganych dochodach i wyjaśnienia ile osób pozostaje na jej utrzymaniu i w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżąca osiąga dochód w wysokości 2.175,44 zł miesięcznie i w skład jej gospodarstwa domowego wchodzą tylko dwie osoby, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż nie spełnia ona przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy przeprowadzenie ww. czynności pozwoliłoby na ustalenie, że dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego wynosi 1.622,14 zł,

a skarżąca ma na utrzymaniu również swojego ojca A. G. cierpiącego na chorobę alkoholową, co w świetle ustawy emerytalnej powinno skutkować uznaniem, iż ona i jej córka pozostają bez niezbędnych środków utrzymania;

3) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, polegającą na uznaniu, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż brak jest podstaw do uznania, że stan zdrowia i alkoholizm S. M. nie ma charakteru okoliczności szczególnej, podczas gdy ojciec dziecka był osobą uzależnioną od alkoholu w stopniu niepozwalającym mu na zerwanie z nałogiem mimo wielokrotnie podejmowanych prób w tym zakresie, a ponadto jego stan zdrowia fizycznego jak i psychicznego był zły i doprowadził go do jego samobójstwa, co

w konsekwencji winno skutkować uznaniem, że zachodzą szczególne okoliczności, przez które S. M. nie spełnił wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym oraz że spełniona jest przesłanka w tym zakresie stanowiąca podstawę do przyznania renty w drodze wyjątku;

4) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, polegającą na uznaniu, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż dochód miesięczny skarżącej wynosi 2.475,44 zł i posiada ona niezbędne środki utrzymania, podczas gdy skarżąca wskazała, że jej dochód miesięczny wynosi 1.622,14 zł,

a ponadto że ponosi ona koszty utrzymania nie tylko swojego i dziecka, ale również koszty utrzymania swojego ojca A. G., co w konsekwencji winno skutkować uznaniem, iż skarżąca w świetle ustawy emerytalnej nie posiada środków niezbędnych do utrzymania siebie i rodziny oraz spełnia przesłanki stanowiące podstawę przyznania renty w drodze wyjątku;

5) art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania poprzez nie wezwanie skarżącej do przedłożenia dokumentacji o dochodach i ponoszonych wydatkach, co skutkowało oparciem decyzji na okolicznościach faktycznych wyjaśnionych w sposób niedostateczny, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania jej prawa do świadczenia w drodze wyjątku;

6) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł i przyczyn,

z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podczas gdy skarżąca w swoim wniosku z [...] maja 2018 r. przedłożyła nie tylko dokumentację leczenia kolana S. M., ale również jego zaświadczenia lekarskie, z których wynika, iż był on wielokrotnie poddawany awersyjnej metodzie leczenia alkoholizmu w postaci wszywki z [...], wyroki sądowe skazujące S. M. za jazdę pod wpływem alkoholu, zaświadczenia z banków

o wysokości spłacanych kredytów oraz dokumenty zaświadczające regulowanie zobowiązań swojego ojca A. G.;

7) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podczas gdy wszechstronna analiza stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienie wszelkich koniecznych okoliczności prowadzi do wniosku, że w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia

w drodze wyjątku.

Wobec powyższego, skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

Ponadto, skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu

z dokumentów w postaci:

- zaświadczenia Wójta Gminy B. z [...] sierpnia 2018 r. oraz zaświadczenia Wójta Gminy B. z [...] sierpnia 2018 r., w których to gminach znajdują się grunty rolne należące do gospodarstwa rolnego skarżącej na okoliczność wysokości osiągniętego dochodu z pracy w gospodarstwie rolnym;

- protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego na okoliczność straty płodów rolnych;

- dokumentacji medycznej leczenia A. G. na okoliczność jego uzależnienia od alkoholu, co powoduje jego niezdolność zawodową;

- rachunków i faktur (KRUS, PGNiG, wywóz nieczystości) A. G. wraz

z potwierdzeniami dokonywanych przez A. G. wpłat, na okoliczność ponoszenia przez nią kosztów utrzymania ojca;

- rachunków i faktur (KRUS, PGNiG, wywóz nieczystości) A. G. wraz

z potwierdzeniami dokonywanych przez nią wpłat na okoliczność ponoszonych przez skarżącą kosztów utrzymania.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Szczegółowo odniósł się do zarzutów skargi. Zauważył m.in., że sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za sam w sobie zgon rodzica.

Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej podniósł, że do wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy załączono m.in. kartę informacyjną z izby przyjęć z [...] czerwca 2013 r., która dowodziła, że ojciec dziecka podejmował próby leczenia choroby alkoholowej. Nadto pełnomocnik podniósł, że ojciec dziecka miał pięć razy wszyty [...], przy czym w jednym przypadku jest na to dowód.

Sąd postanowił oddalić wniosek dowodowy zawarty w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. zwanej dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a, który to jednak przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest w szczególności do oceny, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych.

Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna

z prawem.

Materialnoprawną podstawę stanowiącego przedmiot kontroli Sądu rozstrzygnięcia stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie

z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym przez ubezpieczonego – tu ojca małoletniej M. M.

Istotnym jest, że w odróżnieniu od ogólnych zasad określających warunki przyznawania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego (tj. świadczeń finansowanych i zależnych od zgromadzonych na ten cel na indywidualnych kontach ubezpieczonych środków pochodzących ze składek ubezpieczeniowych), art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest regulacją szczególną. Pozwala ona na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty

w trybie zwykłym. Przewidziane w powołanym przepisie świadczenia finansowane są z budżetu państwa (art. 84 ustawy), nie zaś z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kwestia ich przyznania pozostawiona została uznaniu Prezesa ZUS. Omawiany przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie.

W związku z powyższym, wyjaśnić należy, że sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest więc ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu, zaskarżonej decyzji organu nie można jednak przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Z treści przedmiotowego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Pierwszy z wymienionych w przepisie warunków dotyczy ubezpieczenia wnioskodawcy lub osoby zmarłej, po której żąda przyznania świadczenia wnioskodawca. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku i po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu.

W rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, że nie zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione warunki do przyznania renty rodzinnej

w drodze wyjątku po zmarłym S. M. Przede wszystkim,

w kontrolowanej sprawie, skarżąca nie wykazała szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu ojcu przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podkreślenia wymaga, że to skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia, winna wykazać, że nie mógł on otrzymać świadczenia w trybie zwykłym, albowiem zaistniały okoliczności szczególne, na które nie mógł mieć wpływu. Jak wynika

z ustaleń organu, S. M. stał się osobą niezdolną do pracy w dniu [...] kwietnia 2017 r., tj. w wieku 41 lat. Udokumentowano 13 lat, 5 miesięcy i 28 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych w jego zatrudnieniu. Jednocześnie w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy S. M. zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano 2 lata, 8 miesięcy i 23 dni tych okresów.

Słusznie również organ zauważył, że nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje fakt, że w latach 2003 - 2013 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W toku postępowania przed organem nie wykazano szczególnych okoliczności, które uniemożliwiały S. M. przezwyciężenie przeszkód w ww. okresach w wykonywaniu zatrudnienia. W wymienionych przerwach wobec niego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. S. M. stał się bowiem całkowicie niezdolny do pracy dopiero [...] kwietnia 2017 r., tj. w dacie jego zgonu.

Zasadnie uznał Prezes ZUS, że żadna z podnoszonych przez skarżąca okoliczności, tj. utrata pracy przez S. M. w związku z nałogiem alkoholowym, utrata przez niego prawa jazdy związana z popełnieniem przestępstwa, brak zainteresowania pracodawców pracownikiem popadającym

w ciągi alkoholowe i nie leczącym się odwykowo, jak i nieodpowiedzialność

w stosunku do rodziny i swych wobec niej obowiązków, nie miała charakteru szczególnego.

O wyjątkowości podnoszonych przez skarżącą okoliczności nie może przesądzać jej subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne.

Zdaniem Sądu do okoliczności tych nie można zaliczyć wskazanego uzależnienia od alkoholu przy jednoczesnym braku jakichkolwiek dowodów na konsekwentne leczenie odwykowe. Wskazać tu należy, że aby alkoholizm mógł zostać uznany za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą niespełnienie w trybie zwykłym wymogów uprawniających do uzyskania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wykazać należy, iż osoba dotknięta tą chorobą permanentnie z nią walczy, podejmuje nieprzerwanie próby leczenia, nawet gdy próby te są nieudane. Konieczne jest tu zatem wykazanie systematycznej walki

z nałogiem, wykazanie okoliczności poddania się permanentnemu leczeniu.

Wbrew temu co podnosi skarżąca, w postępowaniu przed organem, nie wykazano bowiem, że ojciec dziecka podejmował konsekwentnie próby walki ze swoim nałogiem, a jedynie z przyczyn od niego niezależnych, okazały się one nieskuteczne.

Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że przyczyną przerw

w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne, na które sam zainteresowany nie miałby wpływu. Należy podkreślić, że alkoholizm nie jest chorobą "uprzywilejowaną"

i nie powoduje że każda osoba nadużywająca alkoholu i od niego uzależniona staje się niezdolna do pracy już w chwili powstania uzależnienia, ani też, tym bardziej nie powoduje powstania uprawnień do renty u takiej osoby. Nie zwalnia także osoby uzależnionej od odpowiedzialności za własne czyny i nie usprawiedliwia

z aspołecznych i szkodliwych zachowań, ani też nie uzasadnia chronienia jej przed ich ewentualnymi konsekwencjami. Skarżąca nie przedstawiła też organowi żadnej dokumentacji, z której by wynikało, że faktycznie już na długo przed zgonem ojciec małoletniej nie mógł podejmować pracy ze względu na stan zdrowia.

Brak jest zatem obiektywnych okoliczności uzasadniających to, że niemożność uzyskania świadczenia rentowego w zwykłym trybie była okolicznością niezawinioną przez zmarłego. Twierdzenie skarżącej, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do uzyskania przez małoletnią córkę świadczenia w drodze wyjątku jest więc jedynie jej subiektywną oceną.

W ocenie Sądu, Prezes ZUS prawidłowo dokonał również oceny sytuacji materialnej skarżącej na dzień wydania swojej decyzji, na podstawie przedstawionych przez nią dokumentów. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że ciężar dowodu w tym zakresie, podobnie jak przy wykazaniu szczególnych okoliczności

z powodu których nie zostały spełnione przez ojca dziecka warunki ustawowe do uzyskania świadczenia, spoczywał nie tylko na organie, ale również na samej skarżącej. Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Trudna sytuacja materialna nie jest też tożsama z brakiem niezbędnych środków utrzymania. Nawet więc, jeśli tak jak podnosi skarżąca, organ przyjął nieprawidłowe dane o dochodach i wydatkach

w jej rodzinie, to powyższe nie ma istotnego znaczenia dla zapadłego i obecnie kontrolowanego przez Sąd rozstrzygnięcia w sprawie. Jak wykazano bowiem wyżej, w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności które uniemożliwiły ojcu dziecka spełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Nie zaistniała więc co najmniej jedna z czterech przesłanek, które należy spełnić dla uzyskania świadczenia w drodze wyjątku.

Reasumując, stwierdzić należy, że Prezes ZUS w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego. Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organ wskazywanych przez skarżącą przepisów postępowania tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko zaś

w takiej sytuacji, sąd administracyjny może uchylić wydane przez organ decyzje.

Wypada jeszcze wyjaśnić, że Sąd oddalił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosek dowodowy zawarty w skardze bowiem przeprowadzenie dowodu

z załączonych dokumentów, stanowiących w zdecydowanej większości kserokopie nie potwierdzone za zgodność z oryginałem, nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Ponadto, dokumentacja ta powinna być przedstawiona przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym przed organem,

a nie dopiero na etapie wniesienria skargi do Sądu.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.