Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 955/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. W. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 337/14 w sprawie ze skarg L. W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 13 grudnia 2013 r., nr [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. i 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

II FZ 955/15

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 337/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych L. W. w sprawie z jego skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 13 grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. i 2008 r.

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że wraz ze skargą kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie z dnia 3 marca 2015 r. skarżący, działający przez pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną, jego dochód stanowi emerytura w wysokości 975,06 zł, w skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 200 m² z ogrodem odziedziczony po rodzicach, dla którego prowadzone są dwie odrębne księgi wieczyste, a nieruchomość obciążona jest hipoteką przymusową. Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podniósł, że jest inwalidą i utrzymuje się z emerytury, od wielu lat przewlekle choruje, z czym wiążą się dodatkowe koszty leczenia. We wrześniu 2014 r. skarżący ożenił się, a z żoną zawarł umowę rozdzielności majątkowej. Posiadane oszczędności z prowadzonej działalności gospodarczej zostały skonsumowane na leczenie szpitalne, rehabilitację i leki. Obecnie skarżący stoi przed groźbą utraty ojcowizny.

W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący poinformował, że jego obecna małżonka partycypuje we wszystkich kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, w tym nieruchomości i aut oraz we wszystkich kosztach jego leczenia, miesięczny koszt samych leków wynosi ponad 400 zł, a w tej kwocie znajdują się takie leki, jak: insulina, środki antypadaczkowe, pourazowe neurologiczne po pęknięciu tętniaka w mózgu, leki moczopędne, nasercowe, wzmacniające wątrobę i trzustkę oraz regulujące gospodarkę wody w organizmie. Skarżący przedstawił opis jego pobytów w szpitalu od 2001 r. ze wskazaniem konkretnych schorzeń, na które cierpi. Podniósł również, że nie jest już osobą samodzielną, we wszystkim wspiera go żona. Pomoc prawna, pomimo rozdzielności majątkowej, jest finansowana przez żonę wnioskodawcy. Na rachunku bankowym strony nie ma wolnych środków, gdyż wszystko zostało zajęte przez urząd skarbowy. Skarżący jest właścicielem samochodów KIA Cernival z 2004 roku oraz AUDI TT z 2001 roku. Jest on również wpisany w dowodzie rejestracyjnym jako współwłaściciel pojazdu KIA Picanto, który został zakupiony przez żonę 4 lata przed ślubem. Do pisma strony załączone zostały kopie dokumentów.

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2015 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.

W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił błędne ustalenie, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Wyjaśniono, że strona nie ujawniła dochodów swej małżonki, gdyż ta nie wyraża zgody na ich ujawnienie.

W zaskarżonym postanowieniu WSA Krakowie podniósł, że sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może abstrahować całkowicie od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wcześniejszym postanowieniu w tym zakresie, chyba że zmieniły się okoliczności sprawy. Sąd uznał, że skarżący ponownie nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego, przez co Sąd pozbawiony został możliwości oceny zdolności finansowych skarżącego związanych z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego. Skarżący przedstawił co prawda niektóre informacje na temat osobistej sytuacji materialnej, jednak wskazał równocześnie, że pozostaje w związku małżeńskim, stanowczo odmawiając podania informacji o dochodach swojej żony, powołując się na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową. Sąd podniósł, że skarżący wprost wskazywał, iż stale korzysta z pomocy finansowej swojej żony, a przedstawił jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości, zarzucając błędne zastosowanie art. 165, art. 175, art. 233 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a" i błędne niezastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskutek przywiązania nadmiernego znaczenia do wcześniejszego postanowienia o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, a nadto dokonanie bezrefleksyjnego (co do przyczyn) ustalenia, że skarżący nie przedstawił w sposób wystarczający sytuacji majątkowej swojego gospodarstwa domowego, a to sytuacji swojej małżonki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).

Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że skarżący nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze, że pozostaje on w związku małżeńskim oraz to, że skarżący wprost wskazywał, iż stale korzysta z pomocy finansowej swojej żony (w zakresie utrzymania z uwagi na niskie świadczenie emerytalne, w zakresie opłacania wynagrodzenia pełnomocnika czy utrzymywania samochodów osobowych) zgodzić trzeba się z konkluzją, iż skarżący przedstawił jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają Sądowi na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie jego rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej.

Jak akcentował już Sąd pierwszej instancji, ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: K.r.o.) - por. M. Sychowicz, w: H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Sychowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił niemożności uzyskania dokumentów wykazujących sytuację majątkową małżonki czy też, że starał się o ich pozyskanie od niej.

Skoro to skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązał, należy stwierdzić, że nie wykazał on, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżących nie pozwala przyjąć, że strona wykazała przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Zauważyć również trzeba, że pozbawione racji są twierdzenia strony podniesione w kontekście art. 165 p.p.s.a. Wydając rozstrzygnięcie Sąd nie orzekał bowiem kierując się jedynie przesłanką "zmiany okoliczności sprawy" i wziął pod uwagę całokształt sytuacji skarżącego, nie stosując ograniczenia, które należy brać pod uwagę, gdy sprawa jest ponownie rozpatrywana w kontekście art. 165 p.p.s.a. Sąd wskazał jedynie na znaczenie art. 170 p.p.s.a. i słusznie zaznaczył, iż jego ocena nie może abstrahować od prawomocnych postanowień, w których wypowiedziano się na temat zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zaznaczyć można jednak, że kwestia ta miała marginalne znaczenie dla rozstrzygnięcia. O nim przesądziły braki w przedstawianych przez stronę informacjach mających obrazować jego sytuację.

Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.