Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 199/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 , art. 16 ust. 2 pkt 3, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 23 ust. 4e, art. 23a ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, art. 79a, art. 80, art. 81a,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art 23, art. 27, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 239 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi U. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania U. L., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. (zwanego dalej "Wójtem") z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] w sprawie odmowy przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem J. R..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2020 r. (k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), do którego załączono także urzędowy formularz dla potrzeb ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego do wypłaty świadczeń (k. 10 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), U. L. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. R.. Do wniosku dołączyła między innymi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r., 5918386, że J. R. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji w związku ze stanem narządu ruchu, oświadczenie U. L. o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] sierpnia 2020 r. (k. 3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 1998 r., [...] o przyznaniu J. R. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na stałe oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2020 r. wskazujące, że J. R., matka U. L. i żona niepełnosprawnego J. R., leczy się z powodu licznych i zaawansowanych chorób przewlekłych (k. 9 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] września 2020 r. Wójt przekazał Wojewodzie [...] wniosek U. L. (k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie. W niniejszej sprawie mąż wnioskodawczyni, P. L., przebywa i pracuje na terytorium [...].

W odpowiedzi z dnia [...] listopada 2020 r. Wojewoda [...] poinformował, że do wniosku U. L. złożonego w dniu [...] sierpnia 2020 r. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (k. 12 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wobec powyższego, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest Wójt.

Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. Wójt zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego na podstawie art. 23 ust. 4e u.ś.r. (k. 13 akt administracyjnych). W toku wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2020 r. ustalono, że U. L. dojeżdża do domu rodziców okołó 5 km pomagając ojcu, J. R., we wszystkich czynnościach związanych z samoobsługą, prowadzeniem gospodarstwa domowego, a w szczególności dawkowaniem lekarstw, ustalaniem wizyt lekarza oraz załatwianiem spraw urzędowych (k. 14–15 akt administracyjnych). Ponadto wskazała, że matka – J. R. – nie może sprawować opieki nad mężem, gdyż jest osobą w podeszłym wieku, wymagającą pomocy.

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. Wójt poinformował, że przed wydaniem decyzji możliwe jest zapoznanie się z zebranymi dowodami i materiałami w sprawie (k. 19 akt administracyjnych). Jednocześnie poinformował, że zgodnie z art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a.") nie zostało wykazane, iż niepełnosprawność J. R. powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, co może skutkować wydaniem decyzji odmawiającej wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] Wójt odmówił U. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem (k. 20 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z włączonego do akt sprawy orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. wynika, że nie można ustalić daty powstania trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji J. R.. Organ wskazał, że zgodnie z oświadczeniem U. L. pierwsze orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ojciec uzyskał w 1989 r., czyli mając ponad 50 lat, jednakże nie zostało ono przedłożone do akt. Wobec powyższego, nie udowodniono spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wójt odniósł się także do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz.1443), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ wskazał, że wyrok ten nie derogował z systemu prawnego przywołanego przepisu. Tym samym organy orzekając w przedmiotowych sprawach nadal są związane kryterium określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Ponadto w uzasadnieniu Wójt wskazał, że zaszła okoliczność wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że J. R. – pomimo licznych chorób przewlekłych – nigdy nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. U. L. złożyła odwołanie od powyższej decyzji (zob. pierwszą kartę akt administracyjnych organu drugiej instancji, nienumerowaną). W uzasadnieniu wskazała, że tylko ona może zapewnić ojcu opiekę, gdyż matka, J. R., ze względu na swój wiek i liczne choroby nie może opiekować się trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem, bo sama wymaga opieki.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., [...] Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie Wójta w mocy. Organ odwoławczy nie podzielił w całości argumentacji Wójta wskazując, że bezzasadnie nie zastosował on wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. W przywołanym orzeczeniu została stwierdzona niekonstytucyjność normy, która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej w niniejszej sprawie. Obowiązkiem Wójta było posłużenie się przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1 u.ś.r. bez uwzględniania treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powyższe wynika z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Zatem podstawą wydania decyzji odmownej nie powinna być uznana za sprzeczną z ustawą zasadniczą norma wyrażona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Następnie Kolegium odniosło się do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., podtrzymując w tym zakresie stanowisko Wójta. Kolegium wskazało, że w pierwszej kolejności wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne przysługuje żonie J. R. – J. R.. Dopiero, gdyby zobowiązana nie mogła podjąć się opieki nad niepełnosprawnym z uwagi na swój stan zdrowia, poparty orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązek ten przeszedłby na inne osoby spełniające kryteria ustawowe.

W skardze z dnia [...] lutego 2021 r. U. L. wniosła o uchylenie obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania (k. 2–5 akt sądowych). Zarzuciła przy tym naruszenie: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, art. 80 oraz art. 81a K.p.a. poprzez odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że chociaż J. R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to "na jej pomoc mąż nie może liczyć, gdyż sama z racji wieku oraz posiadanych chorób wymaga pomocy innych osób".

W motywach skargi skarżąca podniosła, że błędne jest założenie, iż wyłącznie żona legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. U. L. podkreśliła, że jej matka skończyła 74 lata i cierpi z powodu licznych schorzeń kardiologicznych, nadciśnienia, ma zawroty głowy, zaburzenia równowagi, szumy w uszach i z trudem porusza się po mieszkaniu. Pozostaje pod stałą opieką lekarza i codziennie przyjmuje leki. Ponadto J. R. nie posiada prawa jazdy, a najbliższy sklep znajduje się 2 km od ich miejsca zamieszkania, natomiast najbliższa miejscowość z placówką służby zdrowia, apteką czy komunikacją publiczną jest oddalona o 8 km. W tym stanie rzeczy U. L. zakwestionowała faktyczną możliwość sprawowania opieki przez J. R. nad trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem. Ponadto wskazała, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 8–16 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy U. L. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem w sytuacji, gdy pozostaje on w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Okolicznością niesporną jest to, że U. L. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem J. R., a także jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki ojca. Poza sporem pozostaje również fakt, że J. R. pozostaje w związku małżeńskim z matką skarżącej, J. R., która nie posiada orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, co następuje. W toku postępowania Kolegium badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 – prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Z dniem [...] października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Takie działanie zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W niniejszej sprawie, co zostało zaznaczone na wstępie, najistotniejsza jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stanowiącego podstawę wydania decyzji odmownej. Kolegium podzieliło w tym zakresie pogląd organu pierwszej instancji, że przeszkodą nie pozwalającą na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sytuacja, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej – żona trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji J. R. – ma 74 lata (data urodzenia według numeru PESEL to [...] września 1946 r.) oraz, że sama cierpi na wiele schorzeń, mimo tego, że nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela prezentowane przez część judykatury stanowisko, że w takich okolicznościach, przy odkodowywaniu normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy uwzględnić przede wszystkim cel, jakiemu służy ustawa o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia tego przepisu oznacza bowiem odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionemu w dalszej kolejności krewnemu także w sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie być dla siebie wzajemnie wparciem. Tak rozumiany przepis oznaczałby sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim.

Na tle przywołanego przepisu orzecznictwo wypracowało stanowisko, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana w dalszej kolejności.

Naczelny Sąd Administracyjny szczegółowo wypowiedział się na temat niezgodności z Konstytucją RP wąskiej, językowej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stwierdzając, że jest ona sprzeczna z wartościami konstytucyjnymi (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/09 i z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 723/09, orzeczenia. nsa.gov.pl). "Stosownie bowiem do treści art. 18 Konstytucji RP, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie z przepisu tego wywodzić można obowiązek dokonywania takiej wykładni prawa, która nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny i małżeństwa. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie mają również obowiązek – sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle wspomnianego już wyżej art. 18 Konstytucji RP. (...) Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Ponadto według treści art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej, zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia sprawowanie efektywnej opieki przez członków rodziny nad osobami niepełnosprawnymi, jest niewątpliwie realizacją powinności wskazanej w powyższym przepisie konstytucyjnym".

Powyższe stanowisko wyprowadzono interpretując przepis art 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z art 23, art. 27 i art. 130 K.r.o. Zgodnie z art 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 K.r.o. małżonkowie obwiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczynić się do zaspakajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wyprowadzono, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie.

Wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i uznanie, że uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowi samo nieposiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest niewystarczające dla zrekonstruowania normy prawnej wyrażonej treścią tego przepisu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2021 r., I OSK 2103/20, orzeczenia. nsa.gov.pl).

Uwzględniając powyższe uwagi przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia według Sądu dochodzi się do przekonania, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym (w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka) nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tego świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę – niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby niepełnosprawnej. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć.

Nie można zgodzić się z zapatrywaniem, że w sytuacji gdy oboje małżonkowie – z uwagi na obiektywnie istniejące przeszkody – nie mogą być dla siebie wzajemnie oparciem, to pozostali członkowie rodziny, którzy także mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki, nie mogą uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Niedopuszczalne jest także dyskryminujące traktowanie osób pozostających w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi obiektywne okoliczności nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, względem osób, które w związku małżeńskim nie pozostają. Wyniki wykładni językowej pomijają także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., którym pozostaje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi z tego powodu szczególnego wsparcia. Wyniki wykładni językowej prowadzą w szczególności do wykluczenia z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i sprawują opiekę nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choć sprawowanie opieki przez współmałżonka jest obiektywnie niemożliwe.

Obiektywna niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej współmałżonka, nie stanowi przeszkody do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osoby spełniające warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., a niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1230/14; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r., I OSK 1113/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko uwzględnia cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub ich nie podejmując wobec sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie, zdejmując tym samym z Państwa obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach.

Powyższe uwagi szczególnie znajdują zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy. Należy podkreślić, że J. R., małżonka wymagającego opieki J. R., skończyła 74 lata i cierpi z powodu licznych chorób przewlekłych. Znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2020 r. wskazuje, że u J. R. rozpoznano trzynaście jednostek chorobowych, w tym schorzenia o charakterze kardiologicznym, neurologicznym, gastrologicznym oraz choroby układu kostno-mięśniowego. Ponadto, jak wynika z treści skargi, J. R. nie posiada prawa jazdy, co uniemożliwia jej sprawowanie skutecznej opieki nad niepełnosprawnym mężem w sytuacji, gdy najbliższy sklep znajduje się 2 km od ich miejsca zamieszkania, natomiast najbliższa miejscowość z placówką służby zdrowia, apteką i komunikacją publiczną jest oddalona o 8 km. Okoliczności te powinny zostać przez organ zbadane i udokumentowane.

Należy również mieć na uwadze zaawansowany wiek J. R., który niebawem uprawniał będzie ją do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobom, które ukończyły 75 rok życia. Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Powyższe oznacza, że ustawodawca traktuje osoby powyżej 75 roku życia na równi z osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi opieki i pomocy innych osób oraz niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Nieracjonalne jest zatem założenie, że takie osoby mogą sprawować opiekę nad inną osobą niepełnosprawną, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. J. R. nie ukończyła jeszcze 75 lat, ale ogólny stan zdrowia oraz zaawansowany wiek nie pozwalają sądzić, że jest ona zdolna do sprawowania samodzielnej opieki nad niepełnosprawnym mężem, J. R., w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.

W ocenie Sądu błędna wykładnia prawa materialnego – to jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. doprowadziła do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że Kolegium – jak wynika z decyzji – nie kwestionowało wynikających ze zgromadzonych materiałów okoliczności, że U. L. sprawuje opiekę nad ojcem w sposób trwały, stały i ciągły oraz faktu rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką.

W ponownym postępowaniu organy uwzględnią przyjętą przez Sąd i przedstawioną wyżej wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz przeprowadzą wnikliwe postępowanie dowodowe dotyczące ustalenia stanu zdrowia J. R. pod kątem możliwości sprawowania przez nią samodzielnie opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 1 verte akt sądowych).

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, gdyż skarżąca ich nie ponosiła (była zwolniona z wpisu od skargi – zob. art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Skarżąca nie ustanowiła też pełnomocnika z wyboru, którego reprezentacja rodziłaby koszty zastępstwa wymagające pokrycia.