Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 259/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4, art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Dnia 5 lipca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r. II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] na rzecz skarżącej Spółki kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku spółki X Sp. z o.o. (dalej: "strona", "spółka") o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji tego organu z dnia [...] września 2015 r., nr [...], odmawiającej umorzenia zadłużenia z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2015 r. spółka wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązania wynikającego z tytułów wykonawczych nr [...], [...] oraz [...], w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez stronę - jako ich płatnika - oraz w zakresie innych należności z tytułu powyższych składek, niezależnie od podmiotu je finansującego, w szczególności odsetek za zwłokę. Strona wskazała na oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i brak dochodów oraz majątku ze względu na zakończenie współpracy z jedynym klientem - spółką Y SA. We wniosku powołała się na przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt. 2, pkt. 3 i pkt. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w P., działając na podstawie art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] 2005 roku do [...] 2006 roku, [...] 2006 roku, od [...] 2006 roku do [...] 2007 roku, od [...] do [...] 2008 roku, w kwocie [...] zł; - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] 2005 roku, od [...] do [...] 2006 roku, [...] 2006 roku, od [...] 2006 roku do [...] 2007 roku, od [...] do [...] 2008 roku, w kwocie [...] zł; - odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek naliczonych na dzień [...] czerwca 2015 r. w kwocie [...] zł; - a także kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

Organ rentowy wskazał, że łączna kwota zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na dzień [...] czerwca 2015 r. wyniosła [...] zł, w tym należność główna [...] zł, odsetki [...] zł oraz koszty upomnień [...] zł. Na koncie spółki figurują także należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Zdaniem organu rentowego, który przywołał treść art. 28 ust. 3 ustawy, nie zaistniały jednakże okoliczności do umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy spółka wniosła o uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i uwzględnienie w całości wniosku z dnia [...] czerwca 2015 r. Odwołująca podkreśliła, że przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych są przesłankami alternatywnymi, a w jej przypadku zaistniały przesłanki z pkt. 2 i pkt. 3 tej regulacji.

Z kolei w piśmie z dnia [...] października 2015 r. odwołująca - za wnioskiem o wszczęcie postępowania - powtórzyła, że wskazane w nim tytuły wykonawcze nigdy nie zostały jej doręczone, jednakże dysponowała ona wiedzą co do zajęcia rachunku bankowego na kwotę [...] zł, co też zostało ujęte we wniosku. Z decyzji pierwszoinstancyjnej wynika natomiast, że organ objął postępowaniem kwotę w łącznej wysokości [...] zł, co do której odmówił umorzenia, lecz w decyzji wskazał, że łączna kwota zadłużenia wyniosła [...] zł. Wobec powyższego spółka zwróciła się o objęcie postępowaniem całej kwoty zadłużenia z jednoczesnym przekazaniem informacji co do jego wysokości.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję podjętą w pierwszej instancji, stwierdził, że wobec odwołującej została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem postanowieniem z dnia [...] 2006 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że jej majątek nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednakże w ocenie organu rentowego, który powołał się na istniejące w tym względzie uznanie administracyjne, brak jest okoliczności uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Organ rentowy wskazał, że podjęcie decyzji o założeniu spółki było dobrowolną i świadomą decyzją organu założycielskiego oraz podjęte zostało w celach zarobkowych. Za udowodnione uznał, że strona została wyodrębniona ze spółki Y SA. Jednak w ocenie tego organu z dniem [...] 2006 r., to jest z dniem wypowiedzenia umowy dzierżawy z dnia [...] 1996 r. (która jak podniósł organ rentowy nie została przedłożona w całości), przestały obowiązywać ograniczenia działalności odwołującej wynikające z tej umowy. Wobec tego argumentacja o braku możliwości generowania dochodu z uwagi na utratę jedynego klienta i kadry pracowniczej nie została zdaniem organu rentowego udowodniona. W gospodarce wolnorynkowej istnieje możliwość podjęcia przez podmiot gospodarczy wielu działań, np. poprzez znalezienie nowego rynku zbytu, zmianę branży, zatrudnienie nowej kadry pracowniczej czy pozyskanie nowego inwestora dla poprawy sytuacji finansowej. Spółka złożyła wniosek o umorzenie składek w 2015 roku wskazując, jako pierwotną przyczynę powstania zadłużenia, utratę jedynego klienta i kadry pracowniczej. Natomiast, jak wynika z ustaleń organu rentowego, do momentu wypowiedzenia umowy dzierżawy odwołująca miała możliwość regulowania swoich należności z tytułu składek, ponieważ odpłatnie wykonywała usługi na rzecz Y SA. Jednakże mimo to do dnia wypowiedzenia umowy dzierżawy zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres od [...] 2003 roku do [...] 2008 roku nie zostały uregulowane. Tymczasem, jak podkreślił organ rentowy, każdy przedsiębiorca ma ustawowy obowiązek regulowania należności publicznoprawnych związanych z prowadzeniem działalności.

Wskazując na zeznania o wysokości osiągniętego dochodu przez podatnika za okres od [...] 2006 r. do [...] 2014 r., organ rentowy zwrócił uwagę, że do końca 2014 roku w deklaracjach na podatek dochodowy od osób prawnych były wykazywane koszty uzyskania przychodów, co w jego ocenie świadczy o tym, że spółka wykonywała czynności związane z aktywnością gospodarczą, a zatem okoliczność zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej nie została jednoznacznie udowodniona.

Odnosząc się do zarzutu nie doręczenia tytułów wykonawczych organ rentowy wyjaśnił, że zostały one wysłane na adres siedziby spółki i zostały doręczone w trybie zastępczym dnia [...] 2015 r. Kolejne zajęcia także zostały wysłane na adres siedziby spółki i doręczone w tym trybie dnia [...] 2015 r. Organ nie uznał zatem tego zarzutu.

Organ rentowy w dalszej kolejności podniósł, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek zastrzeżona jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych, gdy z uwagi np. na względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec Zakładu również w dłuższej perspektywie czasu. Fakt oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez Sąd, w kontekście pozostałych ustaleń faktycznych, nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla pozytywnego rozpoznania sprawy o umorzenie. Istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Podejmując decyzję o umorzeniu organ ten musi mieć zatem na względzie nie tylko interes jednostki ale nade wszystko interes ubezpieczonych. Umorzenie zaległości z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie, a przedstawiona przez spółkę sytuacja - zdaniem organu rentowego - nie uzasadnia odmiennego traktowania w tym względzie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, spółka zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt. 2 i pkt. 3 oraz ust. 6 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich niezastosowanie i nie umorzenie należności zgodnie z wnioskiem, a także poprzez uznanie, że słowo "może" zawarte w przywołanych przepisach oznacza dowolność w podejmowaniu decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie, a brak takiej decyzji uznać trzeba za nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 Kodeksu cywilnego; 2) naruszenie prawa procesowego, to jest art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zastosowanie norm prawa materialnego w sposób sprzeczny z zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nadużycie uprawnień wynikających z uznania administracyjnego, art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewystarczające wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ, a także art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie rozpatrzenie wnikliwie zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak precyzji w ustaleniu kwoty ostatecznie objętej wnioskiem o umorzenie.

W uzasadnieniu skargi spółka ponownie podkreśliła, że powstała jako spółka pracownicza, wskutek wyodrębnienia i zawarcia umowy dzierżawy z dnia [...] 1996 r. doszło do przejęcia pracowników Y SA na okres obowiązywania tej umowy, to jest do [...] 2006 r. Począwszy od [...] 2006 r. pracodawcą ponownie stała się spółka Y SA. Bez kadry pracowniczej oraz majątku Y SA skarżąca spółka nie poradziła sobie i popadła w długi tak znaczne, że nie sposób było przeprowadzić postępowania upadłościowego, a w konsekwencji doprowadzić do rozwiązania spółki. Skarżąca podkreśliła, że z wnioskiem o ogłoszenie upadłości wystąpiła już dnia [...] 2006 r.

Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organu rentowego o możliwości poprawy jej sytuacji, które pomija całkowicie okoliczności przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W momencie wypowiedzenia umowy dzierżawy skarżąca straciła w jednej chwili jedyne źródło dochodów, pracowników oraz miejsce do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca spółka, w powyższym zakresie, była ściśle zależna od Y SA, co wynika z zapisów umowy. Po rozwiązaniu umowy dzierżawy skarżąca nie miała już zatem środków finansowych na zatrudnienie innych pracowników, czy dzierżawę nowego miejsca do prowadzenia działalności. W konsekwencji nie miała możliwości wygenerowania dochodu, bez osób i miejsca do realizacji zleceń, nawet gdyby znalazł się jakiś klient. Organ do kwestii tych się nie odniósł, winien zresztą odnieść się do bieżącej sytuacji skarżącej, a nie przewidywań co do przyszłości. Skarżąca spółka stwierdziła nadto, że fakt uwzględnienia w kosztach uzyskiwanych przychodów wydatków generowanych w związku ze sprawami dotyczącymi spółki, nie świadczy, że wykonywała działalność gospodarczą, tym bardziej, że nie generowała jakichkolwiek dochodów.

W dalszej kolejności skarżąca wskazała, że pismem z dnia [...] 2006 r. powiadomiła organ o nowym adresie do doręczeń, a organ ten przesłał tytuły wykonawcze na nieprawidłowy adres.

Skarżąca podkreśliła również, że bezsprzecznie zaszła przesłanka o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 2 ustawy. Dywagacje organu zdają się natomiast tyczyć przesłanki z pkt. 3 tej regulacji, chociaż organ pominął całkowicie fakt braku majątku, z którego można by egzekwować należności. Organ całkowicie przemilczał także przesłankę z pkt. 6, choć skarżąca na nią się powoływała.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, podtrzymał dotychczasowe stanowisko i odniósł się do argumentacji skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. z dnia [...] stycznia 2016 r., jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja tego organu z dnia [...] września 2015 r., podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) uzasadnia ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowią regulacje ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Należności z tytułu składek, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z ust. 3 tego artykułu, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem organu rentowego rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy minął podstawowy termin ustalony dla przedawnienia, to 10-letni termin obowiązujący w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 1 stycznia 2012 r. (kiedy to ponownie objęto składki 5-letnim terminem przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zmienionego przez art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232 poz. 1378)), było ustalenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających skarżącą. Nie może bowiem toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Takie postępowanie z chwilą przedawnienia należności z tytułu składek staje się bezprzedmiotowe (zob. chociażby wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 91/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego, jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "K.p.a."). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład winien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Na gruncie kontrolowanej sprawy organ rentowy mimo, że odpowiednio dnia [...] września 2015 r. - w pierwszej instancji oraz dnia [...] stycznia 2016 r. - w drugiej instancji orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, między innymi za okres od [...] 2005 roku, kwestii przedawnienia tych należności w ogóle nie rozważył, czym dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zważywszy na dotychczas zaistniałe w sprawie okoliczności i podnoszoną przez skarżącą argumentację, organ rentowy winien przy tym wziąć pod uwagę w szczególności kwestię doręczenia skarżącej tytułów wykonawczych obejmujących sporne należności i jej wpływ na bieg terminu przedawnienia (por. art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Skarżąca konsekwentnie podnosi, że tytuły te nie zostały jej doręczone i jednostronne twierdzenie organu rentowego, wskazujące na doręczenie ich w trybie zastępczym, bez przeprowadzenia w tym względzie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego i bez rozważenia okoliczności, których spełnienie - w świetle art. 44 K.p.a. - warunkuje skuteczne doręczenie korespondencji, jest nazbyt arbitralne. Organ rentowy powinien odnieść się także do podniesionego na etapie postępowania przed tut. Sądem twierdzenia skarżącej o powiadomieniu tegoż organu o zmianie adresu do doręczeń, które miało nastąpić pismem z dnia [...] 2006 r. Analiza tego ostatniego problemu w odpowiedzi na skargę jest dalece spóźniona.

Organ rentowy nie ustalił zresztą w sposób właściwy zakresu żądania skarżącej o umorzenie zaległych należności z tytułu składek, to jest nie wskazał w sposób jednoznaczny w przedmiocie jakich należności, za jaki okres i w jakiej wysokości, toczy się kontrolowane postępowanie, czym dopuścił się dalszego, istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Rozstrzygnięciem wydanym w sprawie organ rentowy objął składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazane okresy od [...] 2005 roku do [...] 2008 roku, w łącznej kwocie [...] zł, odsetki od należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie [...] zł, a także koszty upomnienia w kwocie [...] zł (łączna kwota należności ujętych w rozstrzygnięciu wyniosła [...] zł). Jednakże już w uzasadnieniu tak podjętej decyzji wskazał, że łączna kwota zadłużenia skarżącej wynosi [...] zł, w tym należność główna [...] zł, odsetki [...] zł oraz koszty upomnień [...] zł. Na koncie spółki figurują również należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Organ rentowy mimo istotnych rozbieżności w tym względzie w żaden sposób nie ustosunkował się do nich. Nota bene, już na etapie postępowania odwoławczego skarżąca spółka wprost podniosła, aby postępowaniem objąć całość jej zadłużenia. Żądanie to nie zostało jednakże rozpatrzone i mimo wyraźnie istniejących już na tym etapie wątpliwości co do należności, które winny być objęte rozstrzyganiem, organ rentowy, działając jako organ odwoławczy, nie wyjaśnił ich. Mało tego wątpliwości te tylko pogłębił sugerując w uzasadnieniu decyzji istnienie po stronie skarżącej zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres od [...] 2003 roku, chociaż rozstrzygnięcie dotyczy okresu od [...] 2005 roku. Nie jest przy tym zrozumiałe jakże lakoniczne twierdzenie organu odwoławczego, w którym wskazał on, iż "wziął pod uwagę" rozbieżności pomiędzy kwotą objętą wnioskiem, kwotą co do której wniosek został "oddalony", a kwotą stanowiącą faktyczne zadłużenie skarżącej. Nie wiadomo bowiem w jaki sposób organ rentowy "wziął pod uwagę powyższe". Nie wynika to ani z dalszego uzasadnienia decyzji, np. poprzez stwierdzenie, że rozstrzygnięciem mogły być objęte tylko należności wprost ujęte w sentencji decyzji pierwszoinstancyjnej, ani z rozstrzygnięcia podjętego przez organ odwoławczy. Skoro bowiem "wzięcie pod uwagę powyższego" miałoby polegać na uwzględnieniu żądania skarżącej o objęcie postępowaniem całości zadłużenia, organ odwoławczy winien uchylić nieprzystające do tego żądania rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji i ponownie wydać rozstrzygnięcie co do meritum sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 ab initio K.p.a.).

W dalszej kolejności podnieść trzeba, że organ rentowy nie przeanalizował w sposób wystarczający, czy wobec skarżącej spółki zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przede wszystkim, organ rentowy całkowicie pominął przesłanki z pkt. 3 i pkt. 6 tej regulacji, choć strona skarżąca wielokrotnie się na nie powoływała, wskazując jednocześnie na konkretne okoliczności faktyczne, które w jej ocenie wypełniają wynikające z nich podstawy, konieczne dla ich zastosowania. Także i to stanowi o uchybieniu art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., świadcząc o nieprawidłowym przeprowadzeniu przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego. Stwierdzenie w tym stanie rzeczy naruszenia prawa materialnego, to jest rzeczonego art. 28 ust. 3 pkt. 3 i pkt. 6 u.s.u.s., jak chce tego strona skarżąca, byłoby przedwczesne. Organ rentowy winien bowiem wpierw przeprowadzić prawidłowe, a więc z zachowaniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., postępowanie wyjaśniające i swym ustaleniom faktycznym i prawnym dać wyraz w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., aby materialnoprawna ocena, której oczekuje skarżąca, była w ogóle możliwa.

Chociaż organ ten stwierdził, że w ustalonym stanie faktycznym - wobec oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej spółki, co nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] 2006 r., sygn. akt [...], z uwagi na brak majątku, który wystarczałby na zaspokojenie kosztów tego postępowania - zaistniała podstawa do umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt. 2 u.s.u.s., to korzystając z uznania administracyjnego, które względem podejmowanego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia daje organowi rentowemu art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s., poprzez użyte w nich sformułowanie "mogą być umarzane", w niewłaściwy sposób wyjaśnił negatywny dla skarżącej wynik sprawy, co powoduje istotne uchybienie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Odwołując się do orzecznictwa warto przywołać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP z 2004 r. Nr 16, poz. 285), w której stwierdzono, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącym w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Podobnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 29 sierpnia 2007 r. o sygn. akt II GSK 141/07, CBOSA), a także inne sądy administracyjne np. WSA w Warszawie (wyrok z dnia 22 grudnia 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 2427/06, CBOSA). Oparcie decyzji na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego, oznacza, że organ administracji nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta - Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego uznania skonstruowana jest m.in. przy użyciu wyrażenia "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, że możliwość wykorzystania przez organ luzu decyzyjnego pozwala na podjęcie decyzji w sposób dowolny, tzn. wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma takiego obowiązku, to żądania nie uwzględnia się przy jednoczesnym braku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich przesłanek takiego działania (wyrok NSA z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14, CBOSA).

Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, że zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie zatem obu interesów, to jest słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Wymogom tym organ rentowy w ramach kontrolowanej sprawy nie sprostał.

Przede wszystkim wskazać należy, że organ rentowy rozważając słuszny interes strony zupełnie arbitralnie uznał istnienie możliwości płatniczych skarżącej zarówno przed rozwiązaniem umowy dzierżawy ze spółką Y SA, jak i po rozwiązaniu tej umowy. Twierdzenia jakie w tym względzie stawia organ rentowy są całkowicie hipotetyczne i nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy.

Organ rentowy nie wskazał dowodów, które pozwalałyby uznać, że skarżąca spółka do dnia [...] 2006 r., to jest do dnia rozwiązania powyższej umowy (na marginesie, organ rentowy wbrew pismu z dnia [...] 2005 r., k. 6 akt administracyjnych, wskazuje na [...] 2006 r., jako dzień w którym umowa ta miałaby być rozwiązana), miała możliwość regulowania swoich należności. Zapisy umowy, na które organ rentowy się przy tym powołał są nazbyt ogólnikowe, nie wskazując nawet jakie wynagrodzenie z tytułu jej wykonywania skarżąca faktycznie otrzymywała. Dokonywanie takich ustaleń faktycznych, jakie poczynił organ rentowy, wymaga przeprowadzenia kompleksowej analizy sytuacji majątkowej skarżącej spółki, uwzględniającej wszelkie przychody oraz ponoszone koszty, a na żadnym etapie postępowania analiza taka nie została przez organ dokonana. Już natomiast całkowicie niezrozumiałe jest to, jak do dnia rozwiązania rzeczonej umowy dzierżawy, skarżąca miałaby uregulować zaległości powstałe po tym dniu – jak wskazał organ rentowy do [...] 2008 roku – a taki właśnie wniosek bezpośrednio wynika z twierdzeń organu. Zresztą, analizując słuszny interes skarżącej w umorzeniu należności z tytułu składek organ rentowy winien przede wszystkim wziąć pod uwagę aktualną sytuację skarżącej, a nie ewentualną staranność i możliwości w bieżącym regulowaniu należności wobec Zakładu, których ewentualny brak przyczynił się do powstania zaległości z tego tytułu.

Natomiast twierdzenie, że skarżąca po rozwiązaniu rzeczonej umowy dzierżawy miała możliwości podjęcia wielu działań dla poprawy swojej sytuacji finansowej, jawi się już jako kompletnie dowolne. Organ rentowy pominął całkowicie argumentację skarżącej, że wraz z rozwiązaniem umowy dzierżawy utraciła ona jedynego klienta, kadrę pracowniczą i majątek, których to twierdzeń nota bene nawet nie kwestionował. Strona skarżąca wywodzi, że w tej sytuacji straciła także możliwość dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, a organ rentowy twierdząc odmiennie winien wyjaśnić, w oparciu o konkretny, zgromadzony materiał dowodowy, dlaczego z wywodami tymi się nie zgadza. W skarżonej decyzji takich wyjaśnień zabrakło. Organ rentowy przedwcześnie przy tym uznał, że wykazywanie w zeznaniach dla podatku dochodowego kosztów uzyskania przychodu oznacza, że skarżąca podejmowała działania związane z aktywnością gospodarczą. Organ ten pominął bowiem, że w zeznaniach tych skarżąca nie wykazała jednocześnie żadnego przychodu, co prowadzi do wniosku przeciwnego. Nie wiadomo zatem w związku z jakimi przychodami koszty zostały zadeklarowane. Organ rentowy nie podejmując jakichkolwiek czynności celem wyjaśnienia tych rozbieżności nie mógł skutecznie zakwestionować twierdzenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ rentowy nieprawidłowo również wskazał, że w aktach administracyjnych brakuje tej części umowy z dnia [...] 1996 r., która zawierałaby jej § [...]. W aktach tych znajduje się bowiem strona [...] umowy, zawierająca ów zapis umowny (druga strona k. 6 akt administracyjnych).

W tym miejscu konieczne pozostaje dostrzeżenie, że powyższe twierdzenia organu rentowego, które zdają się prowadzić do zaprzeczenia istnieniu po stronie skarżącej słusznego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek, pozostają w sprzeczności z jednoczesnym uznaniem przez ten organ zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt. 2 u.s.u.s., co świadczy – a co wymaga wyraźnego podkreślenia – o całkowitej nieściągalności należności spoczywających na skarżącej. Organ rentowy pomija bowiem to, że słuszny interes strony postępowania wynika już ze stwierdzenia zaistnienia jednej z sytuacji enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i z okoliczności faktycznych, które na to stwierdzenie pozwoliły. W tym względzie strona skarżąca prawidłowo zwraca uwagę na to, że okoliczności poddane rozwadze przez organ rentowy, w tym zwłaszcza okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, winny być przedmiotem analizy w ramach jednej z tych przesłanek, a konkretnie rzecz ujmując przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt. 3 u.s.u.s. To ta przesłanka wśród istotnych okoliczności wskazuje na "zaprzestanie prowadzenia działalności". Jak już zostało to natomiast wywiedzione powyżej, organ rentowy przesłanki tej w ogóle nie wziął pod uwagę.

Wreszcie podnieść trzeba, że organ rentowy w sposób niewystarczający rozważył interes publiczny, który miałby sprzeciwiać się umorzeniu należności skarżącej. W tym zakresie organ ten przywołał bowiem jedynie ogólne twierdzenia o konieczności dbania o fundusze ubezpieczeniowe, którymi zarządza, a także o interesie ogółu podmiotów ubezpieczonych. Organ nie wyjaśnił jednak w sposób wyczerpujący, w odniesieniu do konkretnych okoliczności sprawy, jak pozytywne dla skarżącej rozstrzygnięcie miałoby naruszać tak zdefiniowany interes publiczny. Organ rentowy winien w tym celu w pierwszej kolejności jednoznacznie ustalić należności, których umorzenia skarżąca się domaga i jej słuszny interes, o czym była już mowa we wcześniejszych fragmentach niniejszego uzasadnienia.

W sprawie nie sposób natomiast stwierdzić naruszenia art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s., jako że organ rentowy prawidłowo wywiódł z tych przepisów uznaniowy charakter podejmowanego na ich podstawie rozstrzygnięcia. Niewłaściwe postępowanie wyjaśniające prowadzące do skorzystania z wynikającego stąd luzu decyzyjnego, stanowiąc o naruszeniu powyższych przepisów procesowych i dowolnych charakterze wydanego w ten sposób rozstrzygnięcia, nie może jednocześnie prowadzić do stwierdzenia naruszenia art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.

Za chybiony trzeba uznać z kolei zarzut naruszenia art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.), który w sprawie nie znajdował zastosowania.

Wobec powyższego, z powodu istotnego naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., zaistniała konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Ponownie rozpoznając sprawę organ rentowy uwzględni wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i zawarte w nim wskazania co do dalszego postępowania.

Działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono zatem, jak w punkcie I. sentencji wyroku. W punkcie II. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., postanowiono o kosztach postępowania.