Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 122/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędziowie WSA Beata Machcińska, Wojciech Organiściak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej także: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. dalej także: u.s.u.s) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, za które P. C. – dalej "strona", "zobowiązany" lub "skarżący" odpowiada, jako osoba trzecia zgodnie z decyzją z dnia [...] nr [...] orzekającą o jego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki P.P.U.H. A Sp. z o.o.,

I. uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek,

II. orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, że:

1. umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2004 r. do sierpnia 2004 r., od października 2004 r. do lutego 2005 r. w kwocie 10.098,46 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za sierpień 2004 r. i za okres od października 2004 r. do lutego 2005 r. w kwocie 2.725,83 zł.

2. umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca 2004 r. do sierpnia 2004 r. i od października 2004 r. do lutego 2005 r. w łącznej kwocie 12.455,01 zł, w tym z tytułu :

składek - 9.801,01 zł

odsetek liczonych na 14.02.2007 r. - 2.654,00 zł,

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za sierpień 2004 r., i za okres od października 2004 r. do lutego 2005 r. w łącznej kwocie 1.367,10 zł, w tym z tytułu : składek - 1.076,10 zł

odsetek liczonych na 14.02.2007 r. - 291,00 zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano na wstępie, że w dniu 8 października 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., Inspektorat w D. wpłynął wniosek zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, w którym wskazał on m.in. na nie przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, trudnej sytuacji osobistej i zdrowotnej oraz na przedawnienie zaległości wobec ZUS.

Dyrektor ZUS wskazał ponadto, że pierwotna decyzja o odmowie umorzenia wobec wnioskodawcy składek została uchylona przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 227/15 oraz odwołał się do prawnej argumentacji w niej zawartej.

W myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 powołanej ustawy. Zgodnie z powyższym została całkowicie wyłączona możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (np. pracowników, zleceniobiorców), niezależnie od wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym również niezależnie od sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanego. Mając na względzie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 czerwca 2015 r. (sygn. akt I SA/GL 227/15) Zakład przyznaje, że przepis art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mówi tylko, że art. 28 tej ustawy nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, ale przepis ten nie ma zastosowania do należności ubocznych od składek, czyli odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej i opłaty prolongacyjnej. Tym samym w decyzji nr [...] z [...] o umorzeniu postępowania i w decyzji nr [...] z [...] o utrzymanie w mocy tej decyzji Zakład umorzył postępowanie w zbyt szerokim zakresie, gdyż odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie powinny być objęte zakresem tych decyzji.

W świetle obowiązujących przepisów umorzenie należności z tytułu składek może być rozpatrywane w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z powołanym przepisem, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Do przepisu tego zostały wydane przepisy wykonawcze, tj. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), które szczegółowo precyzuje, co należy uznać za uzasadnione przypadki w rozumieniu ww. przepisu. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dyrektor ZUS wskazał, że przedstawione we wniosku z 8 października 2014 r. argumenty i dowody wskazujące na trudną sytuację finansową i zdrowotną zobowiązanego, nie mogą być uwzględnione w sprawie jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, gdyż do ww. należności nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W kwestii przedawnienia zaległych należności z tytułu składek figurujących na koncie Spółki jako płatnika składek będącego jednocześnie tzw. dłużnikiem pierwotnym, Zakład ustalił, że przedawnieniu uległy jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec 2005 r., a przedawnienie to nastąpiło w dniu 16 kwietnia 2015 r., czyli po wydaniu przez Zakład zaskarżonych przez decyzji. Ponadto uległa przedawnieniu część składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2004 r. w kwocie 2,70 zł. a przedawnienie to nastąpiło 16 września 2014 r. Pozostałe zaległości na dzień dzisiejszy nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne.

Kwestię przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej reguluje art. 24 ust. 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że ulegają one przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja taka została wydana. Od końca 2007 r., w którym została wydana taka decyzja upłynęło już pięć lat. Mimo to całkowite przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji nr [...] z dnia [...] nie nastąpiło, ponieważ przy obliczaniu biegu terminu przedawnienia trzeba też mieć na uwadze brzmienie pozostałych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek, które mają zastosowanie również do przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich w tym przepisu art. 24 ust. 5b. Z przepisu tego wynika, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Po ustaniu okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, biegnie on dalej, a czasu w którym bieg ten był zawieszony nie wlicza się do okresu przedawnienia. Wynika z tego, że okres przedawnienia należności z tytułu składek ulega wydłużeniu o czas trwającego postępowania egzekucyjnego. W stosunku do zobowiązanego zostało wszczęte w 2008 r. postępowanie egzekucyjne, które prowadzone jest nadal, a tym samym bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu do czasu zakończenia tego postępowania egzekucyjnego.

Jednakże przy przedawnieniu należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej trzeba mieć jeszcze na względzie kwestię przedawnienia należności z tytułu składek w stosunku do płatnika składek jako tzw. dłużnika pierwotnego, za którego zaległości odpowiada osoba trzecia. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem (m.in. wyrok NSA z dnia 20 marca 2009r. sygn. akt I FSK 340/08 oraz z dnia 24 lutego 2010r. sygn. akt II FSK 1643/08) przedawnienie należności z tytułu składek w stosunku do dłużnika pierwotnego wywołuje ten skutek, że po jego upływie nie można już ich dochodzić od osoby trzeciej.

Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek reguluje art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że ulegają one przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednakże takie brzmienie tego przepisu obowiązuje dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) - zwanej dalej ustawą deregulacyjną, której przepisem art. 11 nadano powyższe brzmienie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przed zmianą przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednakże należy mieć na względzie, że w ustawie deregulacyjnej zostały zawarte również tzw. przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. i kończy po upływie 5 lat, czyli w dniu 1 stycznia 2017 r. r. Przy czym należy mieć jeszcze na uwadze zastrzeżenie wynikające z art. 27 ust. 2 ustawy de regulacyjnej, który stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej to następuje ono z upływem tego wcześniejszego terminu. Ponadto przy obliczaniu biegu terminu przedawnienia trzeba też mieć na uwadze tak jak przy obliczaniu terminu przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, brzmienie zacytowanego wcześniej przepisu art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które jest takie same jak przed wejściem w życie ustawy deregulacyjnej. Z przepisu tego w powiązaniu z przepisem art. 27 ust. 2 ustawy deregulacyjnej wynika, że do obliczenia terminu przedawnienia należności składkowych, co do których bieg terminu został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r. i trwa po tym dniu, należy stosować korzystniejszy tj. wcześniejszy termin przedawnienia, biorąc pod uwagę, że trwające zawieszenie przesuwa także termin przedawnienia nowego pięcioletniego okresu o okres równy okresowi w jakim bieg przedawnienia był zawieszony.

Bieg przedawnienia w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki, jako dłużnika pierwotnego w odniesieniu do wszystkich należności z tytułu składek, za które zobowiązany odpowiada rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. Zatem zgodnie z przytoczonym art. 27 ust. 1 ustawy deregulacyjnej bieg ich przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia 1 stycznia 2012 r., z zastrzeżeniem określonym przez art. 27 ust. 2 tej ustawy. Biorąc pod uwagę, że najstarsza składka, za którą wnioskodawca odpowiada dotyczy lipca 2004 r., której termin płatności przypadał na 15 sierpnia 2004 r. to jej przedawnienie w przypadku, gdyby nie zaszły żadne okoliczności wpływające na zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiłoby 16 sierpnia 2014 r. Przedawnienie to pod warunkiem, że nie zaszły żadne okoliczności wpływające na zawieszenie jego biegu, nastąpiłoby więc wcześniej niż obliczane według nowego brzmienia art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w powiązaniu z przepisami art. 27 ust. 1 i 2 ustawy deregulacyjnej.

Jednak w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki jako dłużnika pierwotnego, prowadzone było postępowanie egzekucyjne w stosunku do składek za które wnioskodawca odpowiada i które zostało umorzone z powodu jego bezskuteczności. Postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki w odniesieniu do składek:

a) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lipiec 2004 r. trwało od 2 lutego 2005 r. do 31 października 2006 r., czyli rok, osiem miesięcy i 29 dni, o który to czas wydłużenia uległ okres przedawnienia. Uwzględniając to wydłużenie okresu przedawnienia należy stwierdzić, że według przepisów dotychczasowych przedawnienie składki za lipiec 2004 r. nastąpiłoby 15 maja 2016 r. po uwzględnieniu dziesięcioletniego okresu przedawnienia liczonego od daty wymagalności tej składki i okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanego powyżej. Według przepisów nowych wprowadzonych ustawą deregulacyjną przedawnienie składki za lipiec 2004 r. nastąpiłoby 1 stycznia 2017 r. tj. po upływie pięciu lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r., ale nie trwał po tym dniu i nie przesunął terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu przedawnienia o okres równy okresowi w jakim bieg przedawnienia był zawieszony. Ze względu na to, że upływ terminu przedawnienia zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpi wcześniej niż na podstawie nowych przepisów, zatem do obliczenia terminu przedawnienia należy zastosować dotychczasowe przepisy, a więc bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lipiec 2004 r. w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki jako dłużnika pierwotnego zakończy się 15 maja 2016 roku. Tym samym będzie to data graniczna, do której będzie mogło być prowadzone wobec wnioskodawcy, jako osoby trzeciej postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych składek;

b) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2004 r. trwało od 2 lutego 2005 r. do 31 października 2006 r., czyli rok, osiem miesięcy i 29 dni, o który to czas wydłużenia uległ okres przedawnienia. Uwzględniając to wydłużenie okresu przedawnienia należy stwierdzić, że według przepisów dotychczasowych przedawnienie składki za sierpień 2004 r. nastąpiłoby 14 czerwca 2016 r. po uwzględnieniu dziesięcioletniego okresu przedawnienia liczonego od daty wymagalności tej składki i okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanego powyżej. Według przepisów nowych wprowadzonych ustawa deregulacyjną przedawnienie składki za sierpień 2004 r. nastąpiłoby 1 stycznia 2017 r. tj. po upływie pięciu lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r., ale nie trwał po tym dniu i nie przesunął terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu przedawnienia o okres równy okresowi w jakim bieg przedawnienia był zawieszony. Ze względu na to, że upływ terminu przedawnienia zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpi wcześniej niż na podstawie nowych przepisów, zatem do obliczenia terminu przedawnienia należy zastosować dotychczasowe przepisy, a więc bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2004 r. w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki, jako dłużnika pierwotnego zakończy się 14 czerwca 2016 roku. Tym samym będzie to data graniczna, do której będzie mogło być prowadzone wobec zobowiązanego, jako osoby trzeciej postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych składek;

c) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za październik 2004 r. trwało od 2 lutego 2005 r. do 31 października 2006 r., czyli rok, osiem miesięcy i 29 dni, o który to czas wydłużenia uległ okres przedawnienia. Uwzględniając to wydłużenie okresu przedawnienia należy stwierdzić, że według przepisów dotychczasowych przedawnienie składki za październik 2004 r. nastąpiłoby 14 sierpnia 2016 r. po uwzględnieniu dziesięcioletniego okresu przedawnienia liczonego od daty wymagalności tej składki i okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanego powyżej. Według przepisów nowych wprowadzonych ustawa deregulacyjną przedawnienie składki za październik 2004 r. nastąpiłoby 1 stycznia 2017 r. tj. po upływie pięciu lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r. ale nie trwał po tym dniu i nie przesunął terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu przedawnienia o okres równy okresowi w jakim bieg przedawnienia był zawieszony. Ze względu na to, że upływ terminu przedawnienia zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpi wcześniej niż na podstawie nowych przepisów, zatem do obliczenia terminu przedawnienia należy zastosować dotychczasowe przepisy, a więc bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za październik 2004 r. w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki jako dłużnika pierwotnego zakończy się 14 sierpnia 2016 roku. Tym samym będzie to data graniczna, do której będzie mogło być prowadzone wobec Pana jako osoby trzeciej postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych składek;

d) na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za listopad 2004 r. trwało od 2 lutego 2005 r. do 31 października 2006 r., czyli rok, osiem miesięcy i 29 dni, o który to czas wydłużenia uległ okres przedawnienia. Uwzględniając to wydłużenie okresu przedawnienia należy stwierdzić, że według przepisów dotychczasowych przedawnienie składki za listopad 2004 r. nastąpiłoby 13 września 2016 r. po uwzględnieniu dziesięcioletniego okresu przedawnienia liczonego od daty wymagalności tej składki i okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanego powyżej. Według przepisów nowych wprowadzonych ustawa deregulacyjną przedawnienie składki za listopad 2004 r. nastąpiłoby 1 stycznia 2017 r. tj. po upływie pięciu lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r., ale nie trwał po tym dniu i nie przesunął terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu przedawnienia o okres równy okresowi, w jakim bieg przedawnienia był zawieszony. Ze względu na to, że upływ terminu przedawnienia zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpi wcześniej niż na podstawie nowych przepisów, zatem do obliczenia terminu przedawnienia należy zastosować dotychczasowe przepisy, a więc bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za listopad 2004 r. w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki, jako dłużnika pierwotnego zakończy się 13 września 2016 roku. Tym samym będzie to data graniczna, do której będzie mogło być prowadzone wobec wnioskodawcy, jako osoby trzeciej postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych składek;

e) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2004 r. trwało od 22 lutego 2005 r. do 31 października 2006 r., czyli rok, osiem miesięcy i 9 dni, o który to czas wydłużenia uległ okres przedawnienia. Uwzględniając to wydłużenie okresu przedawnienia należy stwierdzić, że według przepisów dotychczasowych przedawnienie składki za grudzień 2004 r. nastąpiłoby 26 września 2016 r. po uwzględnieniu dziesięcioletniego okresu przedawnienia liczonego od daty wymagalności tej składki i okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanego powyżej. Według przepisów nowych wprowadzonych ustawa deregulacyjną przedawnienie składki za grudzień 2004 r. nastąpiłoby 1 stycznia 2017 r. tj. po upływie pięciu lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r., ale nie trwał po tym dniu i nie przesunął terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu przedawnienia o okres równy okresowi, w jakim bieg przedawnienia był zawieszony. Ze względu na to, że upływ terminu przedawnienia zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpi wcześniej niż na podstawie nowych przepisów, zatem do obliczenia terminu przedawnienia należy zastosować dotychczasowe przepisy, a więc bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2004 r. w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki, jako dłużnika pierwotnego zakończy się 26 września 2016 roku. Tym samym będzie to data graniczna, do której będzie mogło być prowadzone wobec zobowiązanego, jako osoby trzeciej postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych składek;

f) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń 2005 r. trwało od 29 marca 2005 r. do 29 grudnia 2005 r., czyli dziewięć miesięcy i 2 dni, o który to czas wydłużenia uległ okres przedawnienia. Uwzględniając to wydłużenie okresu przedawnienia należy stwierdzić, że według przepisów dotychczasowych przedawnienie składki za styczeń 2005 r. nastąpiłoby 19 listopada 2015 r. po uwzględnieniu dziesięcioletniego okresu przedawnienia liczonego od daty wymagalności tej składki i okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanego powyżej. Według przepisów nowych wprowadzonych ustawa deregulacyjną przedawnienie składki za styczeń 2005 r. nastąpiłoby 1 stycznia 2017 r. tj. po upływie pięciu lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r., ale nie trwał po tym dniu i nie przesunął terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu przedawnienia o okres równy okresowi w jakim bieg przedawnienia był zawieszony. Ze względu na to, że upływ terminu przedawnienia zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpi wcześniej niż na podstawie nowych przepisów, zatem do obliczenia terminu przedawnienia należy zastosować dotychczasowe przepisy, a więc bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń 2005 r. w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki jako dłużnika pierwotnego zakończy się 19 listopada 2015 roku. Tym samym będzie to data graniczna, do której będzie mogło być prowadzone wobec Pana jako osoby trzeciej postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych składek;

g) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za luty 2005 r. trwało od 29 marca 2005 r. do 29 grudnia 2005 r., czyli dziewięć miesięcy i 2 dni, o który to czas wydłużenia uległ okres przedawnienia. Uwzględniając to wydłużenie okresu przedawnienia należy stwierdzić, że według przepisów dotychczasowych przedawnienie składki za luty 2005 r. nastąpiłoby 17 grudnia 2015 r. po uwzględnieniu dziesięcioletniego okresu przedawnienia liczonego od daty wymagalności tej składki i okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanego powyżej. Według przepisów nowych wprowadzonych ustawa deregulacyjną przedawnienie składki za luty 2005 r. nastąpiłoby 1 stycznia 2017 r. tj. po upływie pięciu lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r. ale nie trwał po tym dniu i nie przesunął terminu przedawnienia nowego pięcioletniego okresu przedawnienia o okres równy okresowi w jakim bieg przedawnienia był zawieszony. Ze względu na to, że upływ terminu przedawnienia zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpi wcześniej niż na podstawie nowych przepisów, zatem do obliczenia terminu przedawnienia należy zastosować dotychczasowe przepisy, a więc bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za luty 2005 r. w stosunku do płatnika składek, czyli Spółki, jako dłużnika pierwotnego zakończy się 17 grudnia 2015 roku. Tym samym będzie to data graniczna, do której będzie mogło być prowadzone wobec wnioskodawcy, jako osoby trzeciej postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych składek.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł zarzut naruszenia:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i nie dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby nie wydaniem lub uchyleniem zaskarżonej decyzji;

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobody oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę, podczas gdy z ustalonego w sprawie materiału dowodowego i jego oceny wynika, że skarżący nie dokonał zarzucanych mu w zaskarżonej decyzji czynów, które uzasadniałyby wydanie zaskarżonej decyzji.

Autor skargi wskazał też na błędy w ustalaniach faktycznych, które miały wpływ na wydane rozstrzygnięcie, polegające na:

1) błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych,

2) błędnym ustaleniu wartości należności składkowych oraz ich kategorii, za jakie skarżący jest odpowiedzialny zgodnie z art. 116 ust. 1 i 2 O.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s., podczas gdy w przypadku zgromadzenia całości materiału dowodowego oraz dokonania jego prawidłowej oceny wynika, że należności te winny być ustalone w innych wysokościach i kategoriach.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego, według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi na wstępie opisano stan faktyczny, podając m.in., że zobowiązania P.P.H.U. A sp. z o. o. wobec ZUS, za które odpowiedzialność przeniesiono na skarżącego na dzień 14 lutego 2007 r. wynosiły 38.318,43 zł. Prowadzona względem tej spółki egzekucja nie doprowadziła do wyegzekwowania należności ZUS i organ egzekucyjny zwrócił tytuły wykonawcze wystawione przeciwko temu dłużnikowi. W stosunku do spółki nie została ogłoszona upadłość, spółka nie prowadzi żadnej działalności, figuruje jednak nadal w rejestrze przedsiębiorców, a skarżący jest w nim ujawniony jako członek zarządu.

Skarżący odwołał się ponadto do wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 227/15, uchylającego decyzję z dnia [...].

Następnie wytknięto, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a., zawiera jedynie ogólne stwierdzenia, co do sytuacji majątkowej oraz osobistej skarżącego, jednakże "nie uwzględnienia okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek". Organ nie tylko bowiem nie wskazał, jakie okoliczności wziął pod uwagę dokonując oceny sytuacji skarżącego, ale także nie określił jak, tak ustalona sytuacja, wpłynęła na dokonanie oceny wniosku skarżącego. Zakład stwierdził lakonicznie, że przedstawione argumenty i dowody wskazujące na trudną sytuację finansową nie mogą być uwzględnione w sprawie, jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności, ale nie określił przesłanek, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku.

Kontynuując autor skargi przedstawił obszernie obowiązki organów wynikające z art. 80 k.p.a., art 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. i w tym kontekście zarzucił, że w niniejszej sprawie nie zebrano wystarczającego materiału dowodowego i dokonano niewłaściwej jego oceny, ustalając jedynie "wybiórczo" niektóre okoliczności.

Zdaniem strony "przywołana podstawa prawna uzasadnienia decyzji tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - wbrew twierdzeniu Zakładu - dopuszcza możliwość umorzenia składek pomimo nawet braku ustalenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny". W tym kontekście podkreślił, że nie posiada żadnego majątku ruchomego lub nieruchomego, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja, nie osiąga żadnych dochodów, pozostając na utrzymaniu członków najbliższej rodziny, czynności egzekucyjne w stosunku do skarżącego są całkowicie bezskuteczne, a dodatkowo wykonanie zobowiązania uniemożliwiają względy zdrowotne. Nawet zatem, gdyby uznać, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, to – wbrew twierdzeniom organu - za umorzeniem przemawia fakt, iż opłacenie tych należności pociągnęłoby dla zobowiązanego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej powoływana jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.).

W rozpatrywanej sprawie należy odwołać się do treści art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem skargi. Regulacja ta ma zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż wyrokiem z dnia 3 czerwca 2015 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 227/15 tut. Sąd uchylając poprzednią decyzję Dyrektora ZUS, nakazał organowi m.in.:

- ponowną analizę wniosku skarżącego pod kątem poszczególnych składowych nim objętych i dopuszczalności ich merytorycznego rozpoznania;

- udokumentowania w aktach przekazanych Sądowi okoliczności związanych z argumentami strony dotyczącymi przedawnienia składek.

W niniejszej sprawie istotną okolicznością jest fakt – znany Sądowi z urzędu – rozstrzygania przez organ w dwóch decyzjach, przy czym decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania dotyczyła umorzenia postępowania, jako bezprzedmiotowego, druga z kolei odmowy umorzenia zaległych składek.

Uwaga ta jest o tyle istotna, że w punkcie 2 decyzji o umorzeniu postępowania, jako bezprzedmiotowego (decyzja nr [...] z dnia [...]) organ "umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca 2004 r. do sierpnia 2004 r. i od października 2004 r. do lutego 2005 r. w łącznej kwocie 12.455,01 zł, w tym z tytułu :

- składek - 9.801,01 zł

- odsetek liczonych na 14.02.2007 r. - 2.654,00 zł,

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za sierpień 2004 r., i za okres od października 2004 r. do lutego 2005 r. w łącznej kwocie 1.367,10 zł, w tym z tytułu :

- składek - 1.076,10 zł

- odsetek liczonych na 14.02.2007 r. - 291,00 zł.".

Niezależnie od powyższego w decyzji, będącej przedmiotem postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 121/15 (nr [...] z dnia [...]), Dyrektor w punkcie II.1) a i b odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych dotyczących za:

"ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca 2004 r. do sierpnia 2004 r. i od października 2004 r. do lutego 2005 r. w łącznej kwocie 12.455,01 zł, w tym z tytułu :

- składek - 9.801,01 zł

- odsetek liczonych na 14.02.2007 r. - 2.654,00 zł,

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za sierpień 2004 r., i za okres od października 2004 r. do lutego 2005 r. w łącznej kwocie 1.367,10 zł, w tym z tytułu:

- składek - 1.076,10 zł;

- odsetek liczonych na 14.02.2007 r. - 291,00 zł".

W opisanej sytuacji organ wydał w odniesieniu do w/w składek dwa rozstrzygnięcia wzajemnie się wykluczające, bowiem nie jest dopuszczalne merytoryczne rozpoznanie sprawy, w sytuacji, gdy dojdzie do wydania rozstrzygnięcia formalnego, umarzającego postępowanie w tej samej sprawie i w tym samym zakresie. Nie jest też prawnie dopuszczalna sytuacja odwrotna z tego też powodu zaskarżona decyzja wymagała usunięcia z obrotu prawnego.

W odniesieniu do badanej decyzji przyjdzie dodatkowo wskazać, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia składek w sytuacji, gdy wniosek dotyczy należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, poza sytuacją wyjątkową tj. przedawnienia składek czy cofnięcia przez zobowiązanego wniosku. Rozstrzygnięcie zatem w tej części narusza także art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., gdyż organ w tym zakresie, zobowiązany był do merytorycznego rozpoznania wniosku, a to oznacza, że umorzenie postępowania w odniesieniu do tych składek naruszało prawo.

Niezależnie od powyższego przyjdzie wskazać, że organ nie uczynił zadość wskazaniom Sądu zawartym w wyroku z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 227/15 dotyczących analizy wniosku skarżącego pod kątem poszczególnych składowych nim objętych i dopuszczalności ich merytorycznego rozpoznania. Gdyby organ bowiem dokonał właściwej analizy wniosku, nie umorzył by postępowania w odniesieniu do składek, które finansowane były przez płatnika.

Podkreślić przy tym należy, że osią sporu w badanej sprawie jest kwestia umorzenia skarżącemu należności ZUS obciążających go, jako osobę trzecią – członka zarządu.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że decyzja formalna dotycząca umorzenia postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość (art. 30 u.s.u.s.) nie obejmuje merytorycznego rozpoznania, a to oznacza, że w tym zakresie organ nie jest zobowiązany do odnoszenia się do biegu terminu przedawnienia. Analiza ta byłaby właściwa w sytuacji, gdyby umorzenie postępowania wynikało z przedawnienia składek, a więc gdy bezprzedmiotowość nie wynikałaby z braku kompetencji organu do orzekania w sprawie umorzenia składek. W świetle analizy treści decyzji organu o numerach [...] i [...] z dnia [...] zasadnym jest wniosek, że organ nie widzi różnicy pomiędzy tymi dwoma stanami prawnymi, co w konsekwencji doprowadziło do wydania dwóch decyzji naruszających prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Podnieść należy, że również Sąd rozpoznający niniejszą skargę jest, stosownie do zacytowanego wyżej art. 153 p.p.s.a., związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, który poprzednio uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie nie mógł pominąć sformułowanych wskazań a to oznacza, że zarzut skargi w tym zakresie zasługuje na uwzględnienie.

Zwrot "wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym orzeczeniu. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie, któremu sprawa została przekazana i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. II FSK 1276/12), co w badanej sprawie nie miało miejsca.

Rozpoznając ponownie sprawę Dyrektor ZUS, wykona zalecenie zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 227/15, czyniąc zadość dyspozycji zawartej w art. 153 p.p.s.a. Sąd dodatkowo zwraca uwagę, że w kolejnej decyzji organ uwzględni także wcześniejsze wywody niniejszego uzasadnienia a dotyczące rozpoznania merytorycznego wniosku dotyczącego składek finansowanych przez płatnika. Uwaga ta nie dotyczy ewentualnie przedawnionych składek.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.