Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 893/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt4, art. 8 ust. 2, art. 74 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 81 ust. 1,  art, 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity
article: art. 8, art. 87 par.1, art. 91 par. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: aart. 145 par. 1 pkt 1 lit.,a, art. 151, art. 152, art. 200, art. 206
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski ( spr ) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2010 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia 28 sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 10 sierpnia 2009 r. nr [...] w zakresie odmowy wypłaty odsetek od wypłaconego uposażenia 2. w pozostałym części skargę oddala 3. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz J.S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego /-/I.Kucznerowicz /-/J.Stankowski /-/B.Popowska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2009 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 10 sierpnia 2009 r. nr [...], którą odmówiono przyznania J.S. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu potrącenia z uposażenia.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym:

Dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz [...] z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (POW) dnia 26 listopada 2002 r. wydał decyzję nr [...] o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej (k. 49 akt osobowych).

Dnia 10 maja 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej (k. 63 akt osobowych).

Rozkazem dziennym z dnia 6 lipca 2006 r. nr [...], dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano J.S. należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej (k. 65 akt osobowych). Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, potrącono stronie świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia (zob. rozliczenie żołnierza przywróconego do służby wojskowej z dnia 30 listopada 2003 r. - k. 13 akt sądowych).

Pismem z dnia 7 lipca 2009 r. skarżący zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim o wypłatę niewypłaconych dotąd uposażeń przysługujących mu za okres od 21 grudnia 2003 r. do dnia 6 lipca 2006 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia 21 lipca 2006 r. Zażądał także wypłaty należności w postaci odsetek ustawowych w wysokości [...] zł od uposażeń wypłaconych ze zwłoką (włącznie

z dodatkowymi odsetkami od dnia 22 lipca 2006 r. do dnia zapłaty).

Odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu potrącenia z uposażenia Wojskowy Komendant Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty zwaloryzowanego uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. Organ, powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako K.c.) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 K.c.) - warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywała jednak od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej (dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową). Po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Ponadto, w ocenie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim nieuzasadnione jest przede wszystkim roszczenie o odsetki za świadczenie, które żołnierz pobrał z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu).

W konkluzji Komendant stwierdził, że roszczenia o odsetki można naliczać dopiero od chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna.

W odwołaniu od decyzji J.S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i wypłatę części uposażenia, przysługującego za lata 2003, 2004, 2005 i 2006 w kwocie [...] zł wraz odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia 21 lipca 2006 r. oraz wypłatę odsetek ustawowych począwszy od dnia ich wymagalności od wypłaconych ze zwłoką w 2006 r. innych należności finansowych (z tytułu: gratyfikacji urlopowej za lata 2004, 2005; przejazdu raz w roku do dowolnie obranej miejscowości w kraju za lata 2004, 2005; nagrody rocznej w wysokości 1/12 za 2003 r.; dodatkowego uposażenia rocznego za lata 2004, 2005). Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa materialnego:

1. art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez dokonanie bezprawnego potrącenia z uposażenia należnego w związku

z przywróceniem do służby;

2. art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nieuzasadnione uznanie, iż żądanie odsetek od nieterminowej wypłaty wynagrodzenia jest bezzasadne;

3. art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nieuzasadnione uznanie, iż można żądać zwrotu uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, pobranych przez żołnierza zawodowego, przysługujących mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty.

Niezależnie skarżący zarzucił tez rażące naruszenie przepisów postępowania: art. 7, 8, 77 § 1 oraz 80 K.p.a.

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2009 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazał, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia, a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności. Organ podniósł,

iż w sprawie nie miała bowiem miejsca kontynuacja pełnienia służby. Organ wyjaśnił, że skutku polegającego na niespełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ani też kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym. Organ podniósł, iż stronę należy traktować jako pozostającą

w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową żołnierza.

W skardze od decyzji J.S. podniósł, iż decyzja nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu narusza jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, że nie przysługuje mu w pełnej wysokości uposażenie i inne należności wraz z odsetkami ustawowymi w związku

z "przywróceniem do służby" w wyniku wykonania decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia zawodowej służby wojskowej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na nie wypłaceniu uposażenia w pełnej wysokości;

2. art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu pracy, poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że można z należnego uposażenia dokonać potrąceń bez tytułu prawnego;

3. art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niezastosowanie w sprawie, będące konsekwencją błędnego uznania, iż obowiązuje zwrot świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem w 2003 r.,

4. art. 75 ust. 3 w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nieuzasadnione uznanie, iż żądanie przez skarżącego odsetek od nieterminowej wypłaty uposażenia i innych należności jest bezzasadne, podczas gdy prawo do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności zostało uznane przez organ i wypłacone ze zwłoką;

5. art. 410 Kodeksu cywilnego, poprzez jego zastosowanie w sprawie, podczas gdy w sprawie nie występuje świadczenie nienależne; ponadto zastosowanie tego przepisu w postępowaniu administracyjnym jest wyłączone z uwagi na istnienie w pragmatyce służbowej przepisu szczególnego (art. 77 ustawy);

6. art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji

o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie przywrócono stanu poprzedniego,

w tym prawa skarżącego do wypłaty - w okresie od 1 grudnia 2003 r. do 6 lipca 2006 r. - uposażenia w terminie do 1 dnia każdego miesiąca,

7. art. 6 K.p.a., polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm oraz nieprawidłowym ustaleniom następstw prawnych, jak również powoływaniu się na przepisy nie mające zastosowania w sprawie z jednoczesnym pominięciem przepisów właściwych;

8. art. 7 i 77 K.p.a. poprzez nie zbadanie w sposób wystarczający sprawy i nie podjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny

i z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, który wyraża się

w zapewnieniu realizacji przyznanego mu prawa do uposażenia oraz odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie uposażenia i innych należności finansowych;

9. art. 9 i 11 K.p.a. poprzez niewypełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa, w tym w szczególności nie udzielenie skarżącemu niezbędnych wyjaśnień, na jakiej podstawie odmówiono mu wypłaty części należnego uposażenia oraz odsetek ustawowych za zwłokę.

Wskazując na powyższe J.S. wniósł o uchylenie w całości decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniósł,

że w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu zawodowej służby wojskowej Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego rozkazem nr [...] z dnia

1 czerwca 2006 r. uchylił własny rozkaz nr [...] z dnia 24 września 2003 r.

W wyniku tego skarżący został w dniu 6 lipca 2006 r. ponownie przyjęty do służby oraz na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie z datą wsteczną od dnia, w którym nastąpiło nieprawidłowe zwolnienie, tj. od 1 grudnia 2003 r. Po "przywróceniu" do służby skarżący objął obowiązki służbowe na poprzednio zajmowanym stanowisku służbowym. Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim w rozkazie dziennym nr [...] z dnia 6 lipca 2006 r. stwierdził nieważność wcześniejszego rozkazu dotyczącego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej

i przyjął skarżącego na ewidencję oraz wszelkiego rodzaju zaopatrzenie oraz określił związane z tym należności finansowe, przysługujące za okres od dnia 1 grudnia 2003 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu występujący jako organ, na którego zaopatrzeniu pozostaje Wojskowa Komenda Uzupełnień w Kaliszu w dniu 21 lipca 2006 r., wypłacił skarżącemu skumulowane świadczenia finansowe przysługujące za okres pozostawania poza zawodową służbą wojskową (od dnia 1 grudnia 2003 r. do dnia 6 lipca 2006 r.). Wypłacone należności zostały pomniejszone o kwotę [...] zł, stanowiącą równowartość świadczeń wypłaconych w dniu zwolnienia ze służby. Należności finansowe należne w związku "przywróceniem" do służby zostały wypłacone (po potrąceniu kwoty [...] zł) bez odsetek ustawowych od dnia, w którym uposażenie i inne należności pieniężne stały się wymagalne. Skarżący wyjaśnił następnie, że stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej mu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, iż wypowiedzenie nie było skuteczne a więc i skutecznie nie został on zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Zdaniem J.S. nieprawidłowe jest zatem stanowisko Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, że w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego uposażenie za okres od 1 grudnia 2003 r do 6 lipca 2006 r. w ogóle nie przysługiwało, gdyż nie pełnił on służby. Skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego było wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem wstecznym wypowiedzenia stosunku służbowego. Oznacza to anulowanie wszystkich wywołanych przez to wypowiedzenie skutków. Wskazując na powyższe skarżący doszedł do przekonania, iż została spełniona wymagana przesłanka do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z art. 71 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 ustawy żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w tej ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74),

a organami właściwymi w tych w sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104). Dla ustalenia czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności świadczenia. Zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei art. 75 ust. 3 ustawy stanowi, ze w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Ponieważ decyzję dotyczą wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej wyeliminowano ex tunc, to tym samym należności z tytułu uposażenia i dodatków za okres od dnia 1 grudnia 2003 r. do dnia 6 lipca 2006 r. stały się wymagalne w terminach określonych w art. 81 ustawy. Obowiązek płacenia odsetek jako świadczenia o charakterze akcesoryjnym powstał zatem od dnia wymagalności zobowiązania głównego.

Niezależnie od powyższego J.S. podał, że dokonywanie przez organ wojskowy z należności skarżącego jakichkolwiek potrąceń, za wyjątkiem podatku i składki na ubezpieczenie zdrowotne, było bezprawne. Organ dokonał zaliczenia na poczet należności przysługujących w związku "przywróceniem" do zawodowej służby wojskowej w 2006 r. świadczeń wypłaconych w 2003 r., które w ocenie organu stały się świadczeniem nienależnym. Zakres prawa do potrącania z przysługujących żołnierzom zawodowym świadczeń finansowych wyznacza art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z nim z uposażenia mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę (art. 87 i następne Kodeksu Pracy). Jednocześnie w art. 103 ust. 2 ustawy przewidziano, iż przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1, należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, dodatkowe wynagrodzenie, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 i 2. Przepisy te przewidują zatem szczególną ochronę uposażenia (wynagrodzenia) przed potrąceniami, wprowadzając ścisły katalog sytuacji, w których jest ono dopuszczalne. Ocena dopuszczalności potrącenia dokonanego z uposażenia skarżącego powinna być dokonana przez pryzmat uregulowań zawartych w Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 91 § 1 Kodeksu pracy potracenia z wynagrodzenia pracownika mogą być dokonywane tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Skarżący nie wyraził takiej zgody. Uzupełniając powyższe J.S. dodał też, że w myśl art. 77 ustawy uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane już przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Żaden przepis ustawy nie daje podstaw do żądania zwrotu uposażenia. Tak, więc żądanie zwrotu pobranych świadczeń nie jest zasadne, podobnie jak dokonywanie ich potrąceń

w przypadkach, w których nie spełniono przesłanek z art. 40 ustawy o uposażeniu

i art. 103 ustawy pragmatycznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

W piśmie z dnia 19 marca 2010 r. skarżący uzupełnił argumentację zarzutów skargi z powołaniem na orzecznictwo sądowe. Podkreślił również, że wbrew stanowisku organów świadczeń pobranych po zwolnieniu ze służby w 2003 r. nie można traktować jako świadczeń nienależnych, bowiem nie odpadła podstawa do ich wypłaty.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu organ przesłał do Sądu informację, z której wynika, iż wyrównanie uposażenia w wysokości [...] zł zostało wypłacone J.S. dnia 21 lipca 2006 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia

7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. Nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4.

Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Określa ona zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych (art. 1 pkt 4). W art. 8 ust. 1 ustawy określono sposób załatwiania spraw w niej uregulowanych. Biorąc pod uwagę fakt,

iż należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (przepis ten wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-4), to należy uznać,

że sprawy o świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy, należą do drogi administracyjnej. W trybie administracyjnym rozstrzyga się również sprawy

o uposażenia i inne należności pieniężne przysługujące żołnierzowi w oparciu

o ustawę. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego

w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07 (publ. Lex nr 319935 oraz Biul. SN 2007/11/10) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (np. sygn. akt II PK 8/08, II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 (ONSAiWSA 2006 r., z. 3, poz. 69).

Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że postępowanie w kontrolowanej sprawie - w części dotyczącej odsetek od uposażenia - powinno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. Jednakże okoliczność, że dana decyzja administracyjna działa ex tunc nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W teorii prawa o postępowaniu administracyjnym wskazuje się,

że podział aktów na konstytutywne i deklaratoryjne jest niedoskonały, gdyż nie zapewnia on rozłącznego wyróżnienia obu kategorii aktów. Zwraca się też uwagę,

iż stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu ciężkiej wadliwości nadzorowanej decyzji. Stąd przy ocenie skutków prawnych decyzji nieważnościowej nie można ograniczać się tylko do cech deklaratywności, a pomijać jej elementów konstytutywnych.

Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006, s. 762).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy przyjąć trzeba, że dopiero z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, to jest od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. W doktrynie prawa administracyjnego nie budzi wątpliwości, że nawet wadliwe akty konstytutywne (a taki charakter noszą akty w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej), do czasu ich wyeliminowania z obrotu prawnego wywołują określone skutki w sferze prawa materialnego (zob. np. T. Woś, Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie. Warszawa 1978, s. 143). Decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, chociaż - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając

z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku

z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę.

W konsekwencji - z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności tego wypowiedzenia organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej - nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Ponadto wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że reaktywowanie stosunku służbowego

z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas

w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym, lecz za pełnienie służby. Pozostawanie

w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości

i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki: z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08, z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05 oraz z dnia 18 stycznia 2010 r. I OSK 977/09). Dodać również trzeba, że ewentualne nieuzyskanie prawa do uposażenia za czas pozostawania przez żołnierza poza służbą nie wyłącza jednak możliwości dochodzenia przez niego stosownego odszkodowania czy to w drodze ugody z właściwym organem wojskowym, czy też na drodze postępowania przed sądem powszechnym (art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego).

W tej sprawie, pomimo opisanych wyżej, poważnych wątpliwości prawnych co do podstaw żądania świadczeń służbowych przez żołnierza za czas pozostawania poza służbą czynną Wojskowy Komendant Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim rozkazem nr [...] z dnia 6 lipca 2006 r. zdecydował się uznać roszczenie J.S. w zakresie dotyczącym uposażenia i innych należności pieniężnych (szczegółowo wymienionych w rozkazie) za okres jego zwolnienia ze służby. Zasadność przyznania konkretnych świadczeń wymienionych w powołanym rozkazie (bez odsetek) nie jest przedmiotem sporu pomiędzy stronami ani też nie podlega ocenie Sądu w tej sprawie.

Pomimo faktycznej wypłaty świadczeń wymienionych w rozkazie nr [...] J.S. wystąpił z dodatkowym roszczeniem o zapłatę odsetek od wypłaconych kwot uznając, że skoro organ zdecydował się je przyznać, to konsekwentnie powinien również wypłacić odsetki od dat, w których uposażenia i należności pieniężne powinny być wypłacane (zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).

Rozstrzygnięcie o zasadności powyższego żądania wymaga ustalenia daty wymagalności świadczeń uznanych przez organ i przyznanych skarżącemu rozkazem z dnia 6 lipca 2006 r. W ocenie Sądu roszczenie o świadczenia pieniężne, które przyznał organ wojskowy w rozkazie nr [...], stało się wymagalne z dniem wydania tego rozkazu (w dniu 6 lipca 2006 r., zob. wyciąg z rozkazu dziennego

nr [...] - k. 65 akt osobowych). Z tym dniem żołnierz stawił się bowiem do służby,

a więc zmienił się jego status nie tylko na pozostającego w służbie, ale także wyrażającego gotowość do jej pełnienia. Od dnia stawienia się w jednostce J.S. został też zaliczony do stanu ewidencyjnego i przyjęty na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie (wcześniej został z niego skreślony). To wszystko otworzyło dopiero organowi wojskowemu możliwość realizacji świadczeń przysługujących żołnierzowi czynnemu, które organ ten w kwotach obejmujących zwaloryzowane świadczenie główne (bez odsetek) postanowił uznać jako swoje zobowiązanie wobec podległego mu żołnierza. Należy też pamiętać, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, a wypłaty uposażenia oraz innych należności,

o których mowa w art. 73 ustawy, dokonuje jednostka wojskowa lub instytucja cywilna, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74 ust. 1 ustawy).

Mając na względzie powyższe wszystkie należności wynikające ze stosunku służbowego, jakie organ wojskowy zdecydował się przyznać skarżącemu po przywróceniu go do służby, stały się wymagalne w dniu 6 lipca 2006 r. Tymczasem

w tej sprawie zwaloryzowane należności z tytułu stosunku służbowego zostały wypłacone J.S. dopiero dnia 21 lipca 2006 r. Fakt ten został odnotowany w piśmie z dnia 22 marca 2010 r. złożonym przez organ przed rozprawą (k. 60 akt sądowych) oraz wynika z oświadczenia samego skarżącego zawartego we wniosku

z dnia 7 lipca 2009 r. Należy zatem stwierdzić, że skarżącemu przysługują odsetki od świadczeń pieniężnych przyznanych mu rozkazem z dnia 6 lipca 2006 r. nr [...] za okres od dnia następującego po dniu wydania tego rozkazu do dnia faktycznej wypłaty świadczeń (21 lipca 2006 r.). O odsetkach tych organ powinien orzec na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Odnosząc się natomiast do kwestii potrącenia wskazać należy, iż przepis

art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi,

że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia

w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę.

W myśl art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. Wobec powyższego uznać należy, iż organ dokonując potrąceń naruszył wyżej wskazane regulacje. Jednakże powyższe,

w ocenie Sądu nie oznacza, iż organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia. W tym miejscu wskazać należy, że skoro art. 103 ustawy o zawodowej służbie wojskowej odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to oprócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy znajdują również zastosowanie przepisy ogólne Kodeksu pracy m.in. art. 8. Zgodnie z powyższym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

W doktrynie wskazuje się, iż nikt nie może też "czynić ze swego prawa użytku" sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, to jest regułami, które nie będąc normami prawnymi, określają zachowania ludzi w ich wzajemnych stosunkach. Każda ze stron stosunku pracy musi postępować przy wykonywaniu swych uprawnień zgodnie z wymaganiami moralności i uznanymi regułami obyczajowymi. Oznacza to, że w stosunkach pracy liczy się nie sama "litera prawa", lecz także owe pozaprawne reguły nazwane w art. 8 "zasadami współżycia społecznego". (Komentarz do art. 8 Kodeksu pracy [w:] R. Celeda, E. Chmielek-Łubińska, L. Florek, G. Goździewicz, A. Hintz, A. Kijowski, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, B. Wagner, T. Zieliński, Kodeks pracy. Komentarz, Lex 2009, wyd. V.).

Również w orzecznictwie Sądów powszechnych zwraca się uwagę, że art. 8 Kodeksu pracy nie kształtuje praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny,

w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Ponadto w wyroku z dnia 20 grudnia 2006 r. I PK 171/06, OSNP 2008/3-4/34 Sąd Najwyższy wskazał, iż otrzymanie przez pracownika samorządowego przechodzącego na emeryturę dwóch świadczeń: odprawy emerytalnej

i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 Kodeksu pracy); sprzeczność ta wyrażała się

w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu tego pracownika w porównaniu

z pracownikami urzędu państwowego, przy uwzględnieniu, że pracownik samorządowy otrzymuje przy przejściu na emeryturę równowartość rocznych zarobków wypłacaną z funduszy publicznych.

Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy,

że wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już inne świadczenia, uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie do pogodzenia z tymi zasadami jest bowiem żądanie żołnierza, który nie pełnił służby w danym okresie, wypłaty uposażenia równego uposażeniu przysługującemu żołnierzowi pełniącemu służbę czynną, i to ponad wypłacone już temu żołnierzowi świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby. W takiej sytuacji nabywałby on dwa świadczenia służbowe za ten sam okres, które wzajemnie się wykluczają. Nie mogą bowiem jednocześnie zachodzić przesłanki do przyznania świadczeń za zwolnienie ze służby i uposażenia za pełnienie służby.

Wobec powyższego uznać należy, iż organ dokonując potrącenia co prawda naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 103 ustawy

o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jednakże z uwagi na art. 8 Kodeksu pracy odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń w okolicznościach tej konkretnej sprawy okazała się uzasadniona.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji. Nie orzeczono o wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 ustawy) albowiem z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia nie podlegało ono wykonaniu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 206 P.p.s.a.

Zgodnie z pierwszym z wyżej wymienionych przepisów w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Stosownie natomiast do treści art. 206 P.p.s.a. w razie częściowego uwzględnienia skargi Sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przytoczony przepis stanowi wyjątek od zasady jaką jest zwrot kosztów (w pełnej wysokości) niezbędnych do celowego dochodzenia praw, nawet w przypadku uwzględnienia skargi w części. Rozwiązanie przyjęte w art. 206 P.p.s.a. określane jest jako zasada stosunkowego rozdzielenia kosztów postępowania, będąca uzupełnieniem zasady odpowiedzialności za wynik postępowania, zwanej też zasadą rezultatu.

Miarkując wysokość kosztów Sąd kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcia dotyczące dwóch odmiennych zagadnień, tj. wypłaty odsetek oraz wypłaty świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. Rozstrzygnięcie dotyczące potrącenia pozostało w obrocie prawnym. Natomiast rozstrzygnięcie

w części obejmującej odmowę przyznania odsetek zostało, co prawda, uchylone, jednakże zarzuty skargi w tej części okazały się zasadne w znikomej części

(dotyczącej odsetek od dnia 7 do 21 lipca 2006 r.). Biorąc pod uwagę powyższe oraz zakres żądania zawarty w skardze uznać należy, iż skarga została uwzględniona

w znikomej części, co uzasadniało zastosowanie w niniejszej sprawie art. 206 P.p.s.a. Z powyższych względów Sąd zasądził na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, kwotę 197 zł (180 zł + 17 zł opłata skarbowa za pełnomocnictwo).

/-/ B. Popowska /-/ J. Stankowski /-/ I. Kucznerowicz

ja