Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 83/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74  art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
article: art. 21
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. sprawy ze skargi P. M. - wspólnika spółki cywilnej "[...]" na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącego P. M. – wspólnika spółki cywilnej "[...]" kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania wspólnika spółki cywilnej [...] z siedzibą w B. – P. M. (dalej: "skarżący", "strona"), Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy", "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "Kierownik ARiMR" lub "organ I instancji"). Przedmiotem tych decyzji była odmowa przyznania ww. spółce cywilnej płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2010.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem złożonym przez spółkę w dniu [...] maja 2010 r., w którym żądała przyznania płatności w ramach realizacji wariantów:

- P01a01 – półnaturalne łąki jednokośne – wykaszanie ręczne na powierzchni [...] ha,

- P01b – półnaturalne łąki dwukośne na powierzchni [...] ha,

- S02b02 – trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności na powierzchni [...] ha.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Kierownik ARiMR umorzył postępowanie wszczęte na wniosek producenta, z uwagi na brak podmiotowości po stronie spółki cywilnej. Na skutek odwołania skarżącej, Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi strony, wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2011 r. w sprawie VIII SA/Wa 370/11 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, bowiem uznał, że organ I instancji powinien wezwać wspólników spółki cywilnej do złożenia wyjaśnień (poprawienia wniosku) przez wskazanie jednego z nich jako osoby uprawnionej do otrzymania płatności. Spółka cywilna, w ówczesnej ocenie sądu I instancji, nie posiada osobowości prawnej i nie ma przepisu szczególnego, który by jej przyznawał zdolność prawną w rozumieniu art. 29 k.p.a., a przez to pozwalał ubiegać się o płatności rolnicze.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 listopada 2012 r. w sprawie II GSK 2179/11 oddalił skargę kasacyjną skarżącego, akceptując w całości uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r., wydaną w sprawie II GPS 2/12 (publ. ONSAiWSA z 2012 r., nr 4, poz. 63), że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm., zwanej dalej "ustawą o systemie ewidencji producentów") przysługuje spółce cywilnej.

W związku z powyższymi ustaleniami sądowymi, Kierownik ARiMR uznał stronę postępowania jako producenta rolnego, a następnie podjął czynności kontrolne

w zakresie spełnienia przez wnioskodawcę warunków do otrzymania wnioskowanej płatności. Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. wezwał skarżącego do złożenia w terminie 30 dni wyjaśnień w celu potwierdzenia faktycznego użytkowania gruntów zgłoszonych we wniosku na 2010 rok.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. do organu I instancji wpłynęło pismo strony z dnia [...] marca 2013 r. wraz z wyjaśnieniami, że prace rolne wykonywane na zlecenie i rzecz spółki cywilnej w 2009 r. i 2010 r. realizowane były przez odrębny podmiot zewnętrzny Przedsiębiorstwo [...] P. M. na podstawie umów cywilnoprawnych. Ponadto część prac jako podwykonawcy wykonywali pracownicy spółki [...] sp. z o.o., niektóre czynności i operacje na gruntach prowadzone były przez inne osoby w ramach wzajemnej pomocy lub współpracy. Zlecenia dla usługobiorców zewnętrznych dokumentowane były dodatkowo protokołem, a wykonanie prac weryfikowane było przez inspektora akredytowanej przez Ministra Rolnictwa jednostki certyfikującej z zakresu rolnictwa ekologicznego. Do pisma skarżący dodatkowo załączył kopie:

- protokołów z dnia [...] października 2010 r. i [...] października 2009 r. z inspekcji gospodarstwa rolnego na zgodność z zasadami produkcji rolniczej metodami ekologicznymi;

- protokołów zlecenia wykonania usług z dnia [...] lipca 2009 r. oraz [...] maja 2010 r.,

- umowy o świadczeniu usług zawartej w dniu [...] lutego 2009 r. między zleceniobiorcą P. M., właścicielem przedsiębiorstwa [...] z siedzibą w B. a zleceniodawcą, spółką cywilną [...], reprezentowaną przez wspólnika R. M.,

- protokołów z dokonanego obmiaru produkcji roślinnej z dnia [...] października 2009 r. i [...] sierpnia 2010 r. oraz protokołu z czynności kontrolnych dotyczących kontroli suszu z dnia [...] listopada 2008 r.,

- 3 faktur VAT wystawionych za usługi rolnicze i sprzedaż siana za lata 2009 – 2011.

W ww. piśmie z dnia [...] marca 2013 r. skarżący wniósł również o przesłuchanie w charakterze świadków osób uczestniczących w istotnych czynnościach spółki, tj. P. M., M. D. i M. S. (dyrektora zarządzającego) na okoliczność wykazania posiadania, użytkowania i sposobu zarządzania przez spółkę zgłoszonego do płatności gospodarstwa.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. Kierownik ARiMR odmówił przeprowadzenia dowodu w postaci przesłuchania w charakterze świadków ww. osób uznając, że wniosek dowodowy zgłoszony został jedynie w celu przewleczenia sprawy, bowiem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jednoznacznie wskazuje, iż to P. M. jest posiadaczem zgłoszonego do pomocy gospodarstwa rolnego.

W dniu [...] lipca 2013 r. skarżący wniósł pismo do organu I instancji (datowane na [...] lipca 2013 r.), w którym zarzucił odmowę przeprowadzenia przez organ dowodów osobowych zgłoszonych przez stronę i uznanie stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie za ustalony w oparciu o materiał dowodowy dołączony do akt, a zaczerpnięty z innych postępowań, prowadzonych z reguły wobec innych podmiotów i na inne okoliczności). Jednocześnie ponowiła wniosek o przesłuchanie wskazanych przez nią świadków i w tym zakresie wniosła o zmianę postanowienia dowodowego.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] Kierownik ARiMR odmówił spółce cywilnej M. A. przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368 z 23 grudnia 2006 r., str. 74, zwane dalej "rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1975/2006"), ze względu na stworzenie sztucznego podziału jednego gospodarstwa na wiele podmiotów wnioskujących o płatności.

Organ I instancji uznał, że spółka nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego deklarowanego przez stronę do płatności, ponieważ gospodarstwo to posiadał P. M., który je prowadzi, ponosi nakłady i czerpie zyski. Natomiast gospodarstwo spółki cywilnej zostało sztucznie utworzone w celu uzyskania wyższych płatności. Przyznanie spółce wnioskowanej na 2010 r. pomocy byłoby sprzeczne z przepisami.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., które do organu wpłynęło w dniu [...] sierpnia 2013 r., skarżący złożył odwołanie od decyzji Kierownika ARiMR z dnia [...] sierpnia 2013 r. Wnosząc o uchylenie decyzji, zarzucił organowi I instancji brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę. Skarżący ponownie wniósł o przeprowadzenie dowodów z przesłuchań świadków wymienionych we wcześniejszym piśmie oraz dodatkowo o przesłuchanie w tym charakterze: R. M., R. W., M. D., M. P., M. P., W. K., R. B.

i D. M.. W ocenie skarżącego, dla pełnego wyjaśnienia sprawy świadkowie przez niego wskazani winni być przesłuchani na okoliczności:

1/ posiadania przez spółkę oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko wszystkich wspólników,

2/ ustalenia, na czyją rzecz, w czyim imieniu i na czyje ryzyko prowadzone było gospodarstwo spółki, w czyim imieniu świadkowie podejmowali czynności prawne związane z działalnością spółki, prowadzeniem i zarządzaniem gospodarstwem spółki,

3/ ustalenia, iż prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki cywilnej było uzasadnione okolicznościami ekonomicznymi, a przyjęta przez wspólników forma działania (zgodnie z regułą współdziałania) była w pełni racjonalna, ponieważ sposób użytkowania maszyn i urządzeń, kontraktowania i wykonywania usług na rzecz spółki wynikał i miał pełne oparcie w rachunku ekonomicznym (dążenie do zmniejszania kosztów, wyboru formy i sposobu działalności z maksymalizacją wykorzystania posiadanego przez wspólników zaplecza technicznego oraz z minimalizacją zbędnego transportu maszyn),

4/ ustalenia, iż działalność w formie licznych spółek cywilnych, w których od 2008 r. uczestniczył P. M., stanowiła uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej, a w szczególności powodowała poprawę efektywności gospodarowania, usprawnienia zarządzania poszczególnymi odrębnymi, samodzielnymi gospodarstwami, zoptymalizowanymi pod względem położenia geograficznego i odległości pomiędzy poszczególnymi jednostkami produkcyjnymi oraz ze względów wymienionych w punkcie powyższym.

Skarżący wniósł również o przeprowadzenie dowodu dokumentacji spółki

i dokumentacji rozliczeniowej za 2010 r., wystąpienie do wskazanych w pismach spółek usługobiorców o przedłożenie dokumentów zatrudnienia pracowników, którzy świadczyli prace na przedmiotowych dla sprawy gruntach i w okresie, którego dotyczy postępowanie oraz wystąpienie do usługobiorców o przekazanie informacji

o używanych do wykonania usług pojazdach i maszynach w przedmiotowym gospodarstwie i okresie, wraz ze wskazaniem na czyją rzecz i w czyim imieniu usługi były wykonywane przez te podmioty.

Skarżący podniósł w odwołaniu, że w sferze płatności rolniczych występuje odrębność podmiotowa spółek cywilnych, rozumianych jako związek współdziałających osób fizycznych i prawnych. Działania i czynności za grupę podejmują uprawnione osoby na ich ryzyko. Sposób użytkowania maszyn i urządzeń, kontraktowania

i wykonywania usług na rzecz spółki wynikał z rachunku ekonomicznego (dążenie do zmniejszenia kosztów, wybór formy i sposobu działalności z maksymalizacją wykorzystania sprzętu wspólników i minimalizacją zbędnego transportu maszyn). Gospodarstwo spółki obejmowało użytki zielone, położone na terenie sąsiednich gmin województwa zachodniopomorskiego, do których tytuł prawny posiadali jeden lub drugi wspólnik. Prowadzenie tego gospodarstwa w formie spółki cywilnej pozwoliło na zmniejszenie kosztów transportu maszyn i płodów rolnych. Skarżący przyznał, że

w 2011 r. wspólnicy spółki przekazali posiadanie gruntów odrębnym spółkom prawa handlowego, ponieważ organy ARiMR nie akceptowały tej formy prawnej jako odrębnego rolnika, a nadto było to spowodowane ograniczeniem aktywności R. M. z uwagi na jej ciężką chorobę. Teza organu, że swobodne przekazanie gospodarstwa potwierdza sztuczny jego podział jest więc nieusprawiedliwiona. Na gruncie przedmiotowej sprawy bez wątpienia P. M. wykonuje władztwo nad gospodarstwem rolnym nie jako osoba fizyczna, ale jako uprawniony wspólnik spółki cywilnej, działający w imieniu wszystkich wspólników. Dokumenty przeniesienia posiadania były przez organy wielokrotnie sprawdzane, a ich skuteczność nigdy nie była kwestionowana. Organ błędnie przyjął, że ci sami pracownicy wykonywali prace na wszystkich działkach i tym samym sprzęcie. Pominięto umowę o usługi rolnicze, tj. priorytet używania w pierwszej kolejności ciągników, maszyn i środków do produkcji należących do wspólników.

Strona zakwestionowała dokonaną przez organ I instancji ocenę dokumentów złożonych na okoliczność, że prowadziła produkcję płodów rolnych jako odrębny podmiot, uznając ją za dowolną, niepełną i arbitralną. Skarżący zarzucił również organowi I instancji naruszenie zasady wynikającej z art. 8 k.p.a.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję Kierownika ARiMR z [...] sierpnia 2013 r., wskazał, że spółka cywilna M. A. nie była posiadaczem zgłoszonych przez siebie gruntów rolnych, ponieważ grunty te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego P. M. i były przez niego zarządzane. W niniejszej sprawie doszło zatem do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego w celu obejścia prawa i uzyskania nienależnych uprawnień do płatności. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Organ odwoławczy podniósł, że wspólnikami skarżącej spółki są: P. M. i R. M. na podstawie umowy z dnia [...] marca 2008 r. Ponadto P. M. występuje jako wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik 76 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek cywilnych, które zostały zarejestrowane w ewidencji producentów jako odrębne podmioty. Prowadzi również działalność gospodarczą pod nazwą [...] P. M.

Ustalono również, że wspólnicy skarżącej spółki jako małżeństwo posiadali 2 odrębne numery w ewidencji producentów nadane im jako osobom fizycznym. Będąc

w posiadaniu odrębnych numerów identyfikacyjnych utworzyli 10 spółek, których są współwłaścicielami oraz 66 spółek cywilnych i spółek z o.o., w których jedno

z małżonków jest wspólnikiem. P. M. w 2010 r. występował jako prezes zarządu lub wspólnik w 76 spółkach cywilnych i z o.o., które to spółki ubiegały się

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w pakietach "rolnictwo ekologiczne" do łącznej powierzchni [...] ha. W przypadku deklaracji całej takiej powierzchni we wniosku przez jednego producenta, przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na podstawie § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. Nr 174, poz. 1809 ze zm., zwane dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym") uległoby odpowiedniemu zmniejszeniu (za powierzchnię gospodarstwa powyżej 300 ha przysługuje płatność w wymiarze 10% stawki podstawowej, a za powierzchnię od 100,01 ha do 300 ha 50 % stawki podstawowej). Sztuczny podział tego samego gospodarstwa (obejmującego duże powierzchnie gruntów) pozwala na ominięcie przepisów modulacyjnych i uzyskanie płatności obliczanych wg. stawki podstawowej (maksymalnej). Taki sam mechanizm występuje w przypadku płatności w ramach działania ONW (płatności nie przysługują do powierzchni przekraczającej 300 ha), a przedmiotowa spółka cywilna we wniosku

z dnia [...] maja 2010 r. ubiegała się również o przyznanie płatności ONW.

Z przeprowadzonej analizy umów spółek cywilnych i z odpisów KRS spółek

z o.o. wynika, że są one powiązane ze sobą osobowo poprzez: P. M., R. M. i ich syna D. M. Wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółek, będąc ich wspólnikami, prokurentami, prezesami zarządu, bądź pośredni, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są ww. osoby. Organ odwoławczy ponadto wskazał, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji P. M. występuje jako: wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik ponad [...] spółek, ubiegających się o płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.

Następnie Dyrektor ARiMR zauważył, że wszystkie podmioty, ubiegające się

o płatności rolnośrodowiskowe w 2010 r., w tym skarżąca spółka, w większości podawały jako adres siedziby: ul. K. [...] w B., względnie ul. Ż. [...] w B., będący adresem zamieszkania lub korespondencyjnym P. M. Organ odwoławczy wskazał ponadto na okoliczność, że w [...] spółkach, spośród [...] funkcjonujących w 2012 r., podano jedno konto bankowe w [...] Banku o nr [...], należące do P. M. i jego syna D. M. Taki numer konta został podany jako obowiązujący w przypadku spółki cywilnej [...] od roku 2011. Wcześniej wskazano numer konta P. M. istniejący w Banku [...], wykorzystywany również w przypadku innych spółek ([...] spółek cywilnych i spółek

z o.o., występujących o płatności w latach 2008-2010).

Również organizacyjnie wymienione podmioty nie wykazywały odrębności

i samodzielności. Poszczególne działki ewidencyjne, stanowiące składnik gospodarstwa rolnego, były w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenosiły między sobą posiadanie działek, legitymując to umowami przeniesienia posiadania podpisywanymi na ogół przez P. M.

Istotny jest, w ocenie organu odwoławczego, również fakt, że spółka cywilna [...], a także inne spółki, które występowały o przyznanie płatności, zlecały wykonanie usług rolniczych na gruntach firmie [...], której głównym i jedynym założycielem jest P. M. Spółki tworzone przez niego nie posiadały wystarczających środków produkcji (maszyn i urządzeń), umożliwiających samodzielne prowadzenie produkcji rolniczej.

Jak wynika z materiału dowodowego, zgromadzonego w trakcie postępowań prowadzonych w sprawach innych spółek, P. M. jest osobą podejmującą kluczowe dla podmiotów gospodarczych decyzje, np. zatrudnianie pracowników, zlecanie prac, udzielanie wyjaśnień w imieniu spółek w sprawach toczących się przed organami ARiMR, reprezentowanie spółek w kontaktach z innymi podmiotami (zawieranie umów dzierżawy, podpisywanie protokołów zdawczo-odbiorczych). Powyższe wskazuje, że spółka cywilna [...] jest organizacyjnie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M. lub grupę osób, tj. R. M. i D. M.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przedstawione przez stronę dowody z dokumentów (protokół wykonania zlecenia usługi sporządzony między skarżącą a [...] P. M., protokół odbioru robót

i faktura VAT wystawiona przez P. M.) potwierdzają, że spółka cywilna [...] nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M., co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.

Organ odwoławczy, na podstawie art. 2 litera "b" rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników (Dz.U. L 270 z 21 października 2003 r., str. 1, 73/2009, zwane "rozporządzeniem Nr 1782/2003"), uznał P. M. oraz współdziałającą z nim grupę osób jako jednego rolnika, a wszystkie jednostki produkcyjne, tj. spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tę grupę, wraz z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą pod nazwą [...], jako jedno gospodarstwo prowadzone przez P. M. wraz z członkami jego rodziny. Pozostałe osoby, tj. M. P., M. D., M. P. i W. K. nie mają decydującego głosu w zarządzaniu gospodarstwem, są one tylko zatrudnione przez P. M. do pomocy w prowadzeniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W przypadku każdej ze spółek P. M. sprawuje funkcję osoby mającej decydujący wpływ na zarządzanie danym podmiotem przez sprawowanie odpowiednich funkcji, takich jak: prezes zarządu lub wspólnik spółki cywilnej. Poza tym organ odwoławczy nie kwestionuje innych ekonomicznych i technicznych powodów, dla których powołano kolejne spółki.

Organ II instancji nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącego dla wykazania względów ekonomiczno-organizacyjnych, które legły u podstaw tworzenia kolejnych spółek cywilnych, ponieważ uznał, że P. M. stosunki te układał

w sposób sztuczny. Istotne jest, że spółki powołała grupa osób, w tym P. M. i w sensie definicji z art. 2 litera "b" rozporządzenia Nr 1782/2003 grupa ta powinna być traktowana jako jeden rolnik prowadzący jedno gospodarstwo. Według organu II instancji, P. M. dokonał swoistego podziału gospodarstwa: według klucza terytorialnego (nazwa spółki wiąże się często z położeniem gruntów – [...],[...], itd.), zaś prace rolne wykonuje P. M. w formie prowadzonej działalności gospodarczej o nazwie [...], któremu również sprzedawane są płody rolne.

Skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby powołanie spółki cywilnej samo

w sobie przyniosło większe oszczędności i korzyści, niż gdyby działalność taką prowadzono w ramach jednego gospodarstwa na większą skalę. Przeciwnie, powołanie kolejnej ze spółek i prowadzenie jej spraw wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów, w tym kosztów administracyjnych (koszty założenia spółki, prowadzenia księgowości, opłaty za sporządzanie kolejnego planu rolnośrodowiskowego). Zdaniem organu odwoławczego, taki podział dużego gospodarstwa rolnego miał doprowadzić do zwiększenia ogólnych przychodów prowadzonej przez P. M. działalności (o około [...] zł.), głównie dzięki ominięciu przepisów dotyczących modulacji płatności i znacznemu zwiększeniu przychodów z tego tytułu.

Organ odwoławczy wywiódł, że grunty zgłoszone do płatności przez spółkę cywilną są zarządzane przez P. M. i stanowią część posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego. W celu obejścia przepisów dotyczących modulacji płatności dokonał on sztucznego podziału gospodarstwa rolnego, tworząc podmioty faktycznie zarządzane przez niego, a formalnie występujące o płatności jako odrębni rolnicy. Takim podmiotem jest także [...] spółka cywilna, co do której nie można uznać, że posiadała grunty rolne w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Posiadanie w świetle tego rozporządzenia należy rozumieć szerzej niż tylko przez pryzmat art. 336 Kodeksu cywilnego. Posiadaczem określić można osobę, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, tzn. rolnikiem, który rolniczo użytkuje posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy),

a nadto stosuje zwykłą dobrą praktykę rolniczą. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego obejmuje swobodę w podejmowaniu istotnych decyzji, np. co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania

o konkretne dotacje ze środków unijnych.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ odwoławczy uznał, że organ

I instancji prawidłowo odmówił spółce przyznania płatności rolnośrodowiskowej

w oparciu o § 2 ust 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku z art. 5 ust 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006. Dyrektor ARiMR stwierdził, że nie kwestionuje, iż spółka prowadzi działalność gospodarczą na własną rzecz i ryzyko. Jednak w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy uznać, że jest ona jedynie częścią większego gospodarstwa zarządzanego przez tę samą grupę osób (w tym przede wszystkim przez P. M.). Zgłaszanie przez stronę dowodu z zeznań świadków byłoby w tym wypadku, w ocenie organu odwoławczego, przedłużeniem postępowania. Poza tym dowody w postaci danych ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (ZSZiK) oraz dowody zgromadzone w postępowaniach prowadzonych wobec spółek powiązanych mają charakter obiektywny, prawdziwy, przez to wiarygodny, w przeciwieństwie do osobowych źródeł dowodowych.

Na koniec uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zasada określona w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, dalej jako "ustawa

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich") stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w części 2 art. 7 k.p.a. Obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Z kolei w myśl art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W związku tym uznać należy, że organy ARiMR, orzekając na podstawie posiadanego materiału dowodowego, uczyniły zadość wymogom stawianym przez ww. przepis, stojąc na straży praworządności, rozpatrując wyczerpująco cały materiał dowodowy i zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz udzielając niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Dyrektora ARiMR. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając organom naruszenie:

1/ art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 8 k.p.a., ponieważ w skarżonych decyzjach pominięto ocenę prawną zawartą w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2011 r.,

w sprawie VIII SA/Wa 370/11 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2012 r. w sprawie II GSK 2179/11. Orzekające organy nie zwróciły uwagi, że wiążąca pozostaje ocena prawna WSA w zakresie wprowadzenia strony w błąd przez organy administracji, m.in. przez przesyłanie wniosków spersonalizowanych) oraz naruszenia zasady zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.), bowiem spółka już od 2008 r. składała wnioski o przyznanie płatności, a zarzut odnośnie "sztuczności" pojawił się dopiero w decyzji z dnia [...] marca 2013 r. Strona nie powinna być zaskakiwana nagłym i nowym spostrzeżeniem organu, jeżeli dotychczas dana kwestia była już przez organ analizowana w odmienny sposób;

2/ art. 8 k.p.a., ponieważ analiza tego, czy zachodziły przesłanki z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1795/2006 była już prowadzona przez organy w 2009 r. Ponowne podnoszenie tego rozstrzygniętego zagadnienia (pomimo braku nowych okoliczności) jest naruszeniem zasady zaufania obywateli do organów państwa;

3/ brak staranności przy zbieraniu dowodów i ustalaniu stanu faktycznego oraz błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nieprzeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę, przez co skarżącej uniemożliwiono wykazanie faktu posiadania i zarazem użytkowania przez spółkę cywilną zgłoszonych do płatności gruntów oraz polemikę z organem odnośnie przyjętej tezy, jakoby wnioskująca spółka była podmiotem stworzonym w sposób "sztuczny". Organy pominęły, iż dyrektorzy zarządzający każdego gospodarstwa rolnego podejmują decyzję o powierzeniu wykonywania wszelkich prac agrotechnicznych innemu podmiotowi na zasadzie outsourcing’u, nie wzięły pod uwagę okoliczności rozdzielności majątkowej małżonków, odrębnego parku maszynowego posiadanego przez każdego z nich, nie przeprowadzono czynności dowodowych na podnoszone przez stronę okoliczności, iż działalność w formie spółek cywilnych, w których od 2008 r. uczestniczył P. M. stanowiło uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej;

4/ naruszenie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 przez brak podstaw faktycznych do jego zastosowania w przedmiotowej sprawie, w szczególności wobec żądania płatności z tytułu utrzymania łąk ekstensywnych, które nie podlegają modyfikacjom ze wzrostem powierzchni wskutek tzw. modulacji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że sprawa wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych przedmiotowej spółce nie była rozpoznawana przez organy ARiMR, ani przez sądy administracyjne, bowiem pierwotnie została wydana decyzja o umorzeniu postępowania z uwagi na brak podmiotowości producenta rolnego dla spółki cywilnej. Poza tym rozpoznanie wniosku o płatności na rok 2010 toczyła się do tej pory przed sądami administracyjnymi i dopiero po upływie pewnego okresu organy ARiMR zorientowały się, że działalność P. M. jest realizowana na dużą skalę i ma na celu ominięcie przepisów dotyczących modulacji. Dyrektor ARiMR podniósł, że skarżący nie wykazał, w jaki sposób mogłoby dojść do minimalizacji kosztów przez podział gospodarstwa i stworzenie 76 spółek zamiast jednej. Z uwagi na okoliczność, iż nie można dokonać żadnych płatności wobec takiego beneficjenta, jak spółka cywilna [...], to nie można również dokonać płatności z tytułu utrzymywania łąk ekstensywnych, o które spółka (poza płatnościami ekologicznymi objętymi modulacją) również wnioskowała.

W dniu [...] marca 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego, stanowiące uzupełnienie skargi w zakresie: odniesienia się do odpowiedzi organu na skargę, błędów w ustaleniach faktycznych, błędów postępowania dowodowego i oceny dowodów, błędnej wykładni i stosowania oraz niekonstytucyjności art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) Nr 1975/2006, naruszenia zasady zaufania do organów państwa oraz naruszenia art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarżący podniósł, że organ odwoławczy, wbrew ocenie zawartej w wyroku NSA w sprawie II GSK 2179/11, próbuje budować chybioną tezę, iż to nie spółka, a inna grupa osób była rolnikiem i tylko ona mogła wnioskować o płatności. Na okoliczności istotne dla sprawy organy nie przeprowadziły wnioskowanych przez stronę dowodów, nie odniosły się do dowodów z protokołów z inspekcji gospodarstwa spółki za przedmiotowy rok oraz protokołu z kontroli w gospodarstwie spółki przez inspektorów ARiMR, zaś dokumenty złożone przez stronę w odpowiedzi na wezwanie zostały ocenione w sposób dowolny i arbitralny. Taki sposób oceny dowodów stanowi pogwałcenie przez organ obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego.

Skarżący, powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej "TSUE") z dnia 12 września 2013 r., sygn. C-434/12 wskazał, że dla zastosowania normy art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 konieczne jest kumulatywne zaistnienie dwóch okoliczności, które organ winien wykazać. Po pierwsze, zaistnienie ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienie subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (punkty 29 - 31 ww. wyroku TSUE). Co do elementu obiektywnego, przez cele realizowane przez te uregulowania należy rozumieć odpowiednie zapisy, określone w rozporządzeniu nr 1698/2005. Samo twierdzenie organu, iż beneficjent miał zamiar obejść ograniczenia określone w ustawodawstwie krajowym nie pozwala samo w sobie wykluczyć, że działalność wnioskodawcy przyczyni się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 (punkty 32 - 38 ww. wyroku TSUE). Stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu wymaga obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. Organ musi udowodnić wyłączny zamiar strony, ustalić tym samym jej wolę (punkty 41 - 43 ww. wyroku TSUE).

Skarżący wskazał, że w sprawie niniejszej działalność wnioskodawcy, co w ogóle pominęły organy, przyczynia się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 i nie jest sprzeczna z żadnym z celów wsparcia zakreślonym przez prawodawcę.

Dalej skarżąca podniosła, że organy zastosowały w przedmiotowej sprawie klauzule generalne zawarte w aktach prawa unijnego, dotyczące obejścia prawa w odniesieniu do działań związanych ze wsparciem rozwoju obszarów wiejskich, np. "działania skierowane na pozyskiwanie korzyści", "sprzeczny z odpowiednimi celami", "sztuczne stworzenie warunków", sprzeczne z celami systemu wsparcia". Jednak te klauzule nie znajdują rozwinięcia, ani uszczegółowienia w żadnych dalszych przepisach prawa powszechnie obowiązującego na terytorium RP. Wypełniając treść klauzuli generalnych, organy administracji publicznej ograniczyły się do wykazania zmian we władaniu określonymi gruntami, zupełnie pomijając cel dokonywania tych zmian,

a mianowicie realizacja określonych celów ekonomicznych. Tak więc sposób stosowania przepisów prawnych przez organy w przedmiotowej sprawie nie spełnia wzorca wywodzonego z art. 2 Konstytucji RP.

Skarżąca zarzuciła również organom naruszenie zasady zaufania obywateli do władzy publicznej, wynikającej z art. 8 k.p.a. W ramach postępowania prowadzonego zgodnie z tą zasadą, strona może i powinna oczekiwać od organu administracji swoistej stabilności. W sytuacji, gdy nie dojdzie do zmiany okoliczności faktycznych, dokonana już przez organ analiza i wnioski będą nadal aktualne i wiążące. Naruszenie więc tej naczelnej zasady postępowania administracyjnego powoduje jego uznanie za dotknięte istotną wadą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. Nr 270; dalej: "p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania spółce płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010. Zdaniem organów, nastąpiło to na skutek dokonanych ustaleń, że skarżący, jako wspólnik spółki cywilnej [...], w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, sztucznie stworzył warunki wymagane do otrzymania przedmiotowych płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006.

Zgodnie z ww. przepisem, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Rozporządzenie nie definiuje pojęcia "sztucznych" warunków, ale kwestia wykładni tego pojęcia była przedmiotem rozważań TSUE we wskazanym przez skarżącego wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Wyrok ten dotyczy wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, które zastąpiło rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006, jednak treści obu przepisów są tożsame. Rozporządzenia te obejmują przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW, Dz.U. L 277, s.1).

Wyrok w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) Nr 1975/2006, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności

Organy w przedmiotowej sprawie ustaliły, że celem systemu wsparcia bezpośredniego jest finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony, utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Chodzi tu więc o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa.

W ocenie Sądu, organy ARiMR dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia ich decyzji. Aby bowiem prawidłowo zastosować wobec spółki cywilnej [...] art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, organy winny wykazać w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w jej przypadku miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, mając na uwadze wskazówki interpretacyjne, zawarte w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C 434/12.

Organy powołują się w swoich decyzjach na informacje zawarte

w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli, które to dane są organom znane niejako z urzędu i dopuszczalne do ich wykorzystania podczas weryfikacji warunków, na jakich przyznawana jest płatność (art. 10 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006). Jednak posiadane dane z tego rejestru nie mogą zdeterminować postępowania wyjaśniającego w ten sposób, aby wszelką inicjatywę dowodową strony uznawać za "przewlekanie postępowania", tym bardziej że, zgodnie z w/cyt. wyrokiem TSUE, w celu udowodnienia producentowi rolnemu stworzenia "sztucznych warunków" organy ARiMR muszą m.in. wykazać wyłączny zamiar strony w uzyskaniu korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. W ocenie Sądu, nie można obiektywnie tego ustalić bez przeprowadzenia wskazanych przez stronę dowodów osobowych, które zostały zgłoszone na istotne dla sprawy okoliczności, w szczególności że prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki cywilnej [...] było uzasadnione okolicznościami ekonomicznymi, jak również działalność w formie licznych spółek cywilnych stanowiła uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej. Ustalenie przez organy administracji, że tworzenie spółek cywilnych było przejawem działania nastawionego na uzyskanie płatności w wyższej niż dopuszczalna kwocie jest na tym etapie postępowania, zdaniem Sądu, dowolne, a przynajmniej przedwczesne, tym bardziej, że jednocześnie organy nie wykluczają, że każdy podział dużego gospodarstwa na mniejsze można uzasadnić czynnikami ekonomicznymi, czy geograficznymi.

Jak wynika z uchwały 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. II GPS 2/12, w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego przysługuje spółce cywilnej. Osoby, tworzące grupę osób – rolnika w rozumieniu art. 2 litera "a" rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r., związane umową spółki cywilnej, muszą wspólnie (wszystkie) prowadzić działalność rolniczą

w warunkach wspólnego (jednego) gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że według tej reguły współdziałania wspólników należy oceniać spełnienie przez grupę osób tworzących taką spółkę wymagań uprawniających do uzyskania płatności. Niezasadne jest więc, zdaniem Sądu, działanie organów odmawiające skarżącemu dopuszczenia dowodów osobowych na okoliczność wykazania prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego w ramach takiego współdziałania, na czym polegało w tym wypadku owo współdziałanie, czy prowadzi ono do osiągnięcia celów określonego wsparcia. W tym kontekście niezrozumiałe jest również przyjęcie przez organ odwoławczy konstrukcji, iż P. M. oraz współdziałająca z nim grupa osób (R. M. i ich syn D. M.) to jeden rolnik, a wszystkie jednostki produkcyjne, tj. spółki cywilne powiązane osobowo i zarządzane przez tę grupę osób, to jedno gospodarstwo, prowadzone przez P. M. wraz z członkami jego rodziny.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z ustępu 2 tego artykułu wynika, że w postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 kpa nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące

w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Niewątpliwie, w oparciu o ww. przepis, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie jego uprawnienia do otrzymania płatności. Jednak należy zgodzić się ze skarżącym, że ciężar dowodu, który spoczywa na stronie, nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na jej żądanie dowodów osobowych (z zeznań wskazanych przez nią w pismach świadków). Strona nie może przeprowadzić tego dowodu bez udziału organu. Zdaniem Sądu, zgłoszenie wniosku o przeprowadzenie dowodu ze źródeł osobowych na okoliczności, które podważa organ, jest realizacją spoczywającego na stronie ciężaru dowodu jako na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Niezrozumiałe jest w tym zakresie stanowisko organów, które z jednej strony stoją na stanowisku, że strona powinna swoim działaniem udowodnić twierdzenia, przedstawić materiał dowodowy świadczący przeciwko twierdzeniom organu, a z drugiej strony odmawiają jej prawa do przeprowadzenia wskazanych przez nią dowodów z góry przesądzając, iż w zderzeniu z ich danymi z systemu informatycznego ewentualne zeznania świadków nie wpłynęłyby na pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie. Nie można w takim układzie, w ocenie Sądu, zgodzić się z organami, że stojąc na straży praworządności rozpatrzyły wyczerpująco cały materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu, to organy ARiMR winny udowodnić, że zamiarem danego podmiotu jest stworzenie "sztucznych warunków", bo z tych okoliczności chcą wywieść odpowiednie skutki prawne, wynikające z obowiązku badania, czy środki finansowane

z budżetu Unii Europejskiej są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie wszechstronnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania stworzenia przez dany podmiot tzw. "sztucznych warunków" w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, tj. otrzymania płatności.

Zdaniem Sądu, aby organ mógł powoływać się na dane z ZSZiK, winny one znaleźć swoje odpowiednie odzwierciedlenie w aktach kontrolowanej przez Sąd sprawy administracyjnej. Innymi słowy, każde ustalenie organu wynikające z systemu informatycznego winno wynikać z dowodów zebranych w konkretnej sprawie. Dopiero wówczas twierdzenia organów nie będą gołosłowne, a ich decyzje będzie można uznać za przekonywujące, zgodnie z art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) i art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji). W przeciwnym razie ustalenia organów należy uznać za dowolne i arbitralne, a więc naruszające art. 80 k.p.a. (swobodną ocenę dowodów) oraz art. 8 k.p.a. (zasadę pogłębiania zaufania obywateli od organów Państwa).

Zasada przekonywania obowiązuje zarówno w postępowaniu przed organem I, jak i II instancji, którego obowiązkiem jest nie tylko kontrola kwestionowanego aktu, ale również ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Nie zostanie ona jednak zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy lub odmówi bez przekonywującego uzasadnienia przeprowadzenia dowodów zgłaszanych przez stronę. W ocenie Sądu,

w przedmiotowej sprawie organy obu instancji nie przeprowadziły szczegółowego postępowania mającego na celu udowodnienie, iż rzeczywiście skarżący stworzył "sztuczne warunki", o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 (z uwzględnieniem wykładni tego pojęcia, zawartej w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12), do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu.

Analiza materiału dowodowego zebranego przez organy na okoliczność ustalenia, że to P. M., a nie spółka cywilna [...], jest posiadaczem deklarowanego gospodarstwa rolnego, w postaci przesłuchań pracowników w ramach postępowań z wniosków innych podmiotów o przyznanie płatności, z zeznań których rzekomo wynika nieograniczona decyzyjność P. M. w zakresie działalności rolnej tych podmiotów, jest nieweryfikowalny dla Sądu, bowiem organy przedstawiły go w sposób bardzo ogólny, bez wskazania, o zeznania których pracowników chodzi, w jakich sprawach i za jaki okres, na jakie okoliczności byli oni przesłuchiwani. Jednocześnie tak zebrany materiał dowodowy organy poddały arbitralnej ocenie, nie dając możliwości drugiej stronie jego weryfikacji przez przesłuchanie świadków na wykazanie przeciwnej tezy. Poza tym stanowisko organu odwoławczego, iż z analizy akt sprawy nie wynika, aby osoby wskazane przez skarżącego do przesłuchania w charakterze świadków: M. P., M. D., M. P. i W. K. miały decydujący głos w zarządzaniu gospodarstwem (strona [...] zaskarżonej decyzji), jest zdaniem Sądu dowolne w sytuacji, kiedy odmówiono im możliwości bezpośredniego wypowiedzenia się na ten temat w przedmiotowej sprawie. Sąd podziela stanowisko skarżącego, że co do zasady organy, analizując wystąpienie ewentualnego "sztucznego" działania skarżącego, winny dać szansę stronie do wypowiedzenia się w kwestiach, które z samej natury rzeczy determinowane są właśnie przez jej wolę.

Nieobiektywny jest również wniosek Dyrektora ARiMR, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby powołanie spółki samo w sobie przyniosło większe oszczędności, niż gdyby działalność taką prowadzono w ramach gospodarstwa na większą skalę (strona 9 zaskarżonej decyzji). Jak wynika z odwołania skarżącego, dzięki współpracy wspólników spółki udało się zaoszczędzić kwotę około [...] zł., co organ odwoławczy przyznaje, ale twierdzi, że sposób zaoszczędzenia kwoty jest "wysoce wątpliwy i nie został przez stronę wykazany". Tak samo nieobiektywna jest ocena tegoż organu, że w odwołaniu skarżący nie wykazał, iż podział większego gospodarstwa na kilkadziesiąt mniejszych spółek miał przyczynić się do zmniejszenia

i racjonalizacji kosztów prowadzonej działalności przez wzajemne współdziałanie wspólników (strona 10 zaskarżonej decyzji). Należy pamiętać, że organy ARiMR nie dały możliwości skarżącemu wykazać ekonomicznego uzasadnienia utworzenia spółki cywilnej [...], ponieważ odmówiły przeprowadzenia na tę okoliczność dowodów osobowych.

Organy nie dokonały wszechstronnej oceny wszystkich dokumentów złożonych przez skarżącego na skutek wezwania organu I instancji, a mianowicie nie odniosły się do protokołów z inspekcji gospodarstwa spółki za lata 2009 -2010 oraz protokołu

z kontroli w gospodarstwie spółki przez inspektorów ARiMR. Nie wyjaśniły również

w przekonywujący sposób, dlaczego za niewiarygodne uznały przedstawione przez skarżącego w toku postępowania dokumenty, mające przemawiać za prowadzeniem przez spółkę samodzielnej działalności rolniczej. Okoliczność, że przedstawiciel spółki cywilnej [...] w osobie dyrektora zarządzającego zlecił wykonanie usług rolniczych firmie [...], której przedstawicielem był P. M., nie jest wystarczająca do uznania, że spółka ta nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej. Organy winny w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wyjaśnić, czy spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała z gruntów, zadeklarowanych do płatności na 2010 r., a więc: czy spółka użytkowała rolniczo wskazane przez siebie działki na własne ryzyko i rachunek, decydując poprzez swoich wspólników lub uprawnione osoby komu np. zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, nadto czy miała pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie dotacje występować ze środków unijnych. W celu ustalenia prowadzenia samodzielnie działalności rolniczej organy winny, oprócz przesłuchania wskazanych przez skarżącego świadków, zbadać dokumentację rozliczeniową spółki cywilnej [...] za przedmiotowy rok 2010.

W związku powyższym, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, za dowolne, a co najmniej przedwczesne, należy uznać stwierdzenie organów, że ww. spółka cywilna nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M., co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. W sprawie, w której organy chcą wykazać stworzenie "sztucznych warunków", o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, winny zgodnie z art. 75 k.p.a. dopuścić wszelkie możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Trudno uznać za wykazany element woli, że P. M. układał "sztuczne warunki", bez jednoczesnego jego przesłuchania. Organ winien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, a w szczególności w odwołaniu, celem ustalenia posiadania przez spółkę zadeklarowanego w przedmiotowym wniosku gospodarstwa rolnego, jego samodzielnego prowadzenia, jak również na okoliczności dokładnie wskazane w odwołaniu. Następnie tak uzupełniony materiał dowodowy wszechstronnie ocenić, z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się do zebranych dowodów.

Uwzględniając zarzuty skargi odnośnie zbierania i oceny materiału dowodowego przez organy ARiMR w kontekście wytycznych w/cyt. wyroku TSUE, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.

W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 §1 p.p.s.a. (punkt trzeci wyroku).

Za przedwczesne w sytuacji stwierdzenia uchybień procesowych organów uznać należy odnoszenie się przez Sąd do naruszeń dotyczących przepisów prawa materialnego. Natomiast niezasadny, w ocenie Sądu, jest zarzut skargi naruszenia art. 153 p.p.s.a., bowiem wykonaniem wytycznych WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 370/11 jest uznanie przez organy ARiMR spółki cywilnej [...] za podmiot uprawniony do składania wniosku o płatności i prowadząc postępowanie wyjaśniające pod kątem przesłanek do przyznania wnioskowanej płatności uznały, że brak jest podstaw do ich przyznania na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006. Okoliczność, że organy za wcześniejsze lata przyznawały spółce cywilnej [...] płatności rolnośrodowiskowe, a w tej sprawie na rok 2010 odmówiły tej płatności (wobec ustalonej zmiany stanu faktycznego) nie stanowi o naruszeniu art. 8 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien dokonać ustaleń

z uwzględnieniem wytycznych Sądu, a następnie wyjaśnić istotne, sporne kwestie

w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu, zgodnie z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ustalenia organu winny zaś znaleźć odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy w taki sposób, aby Sąd miał możliwość dokonania ich weryfikacji.