Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1317/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1 pkt 4, art. 17 ust.1b, art. 17 ust.5  pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a, art. 135, art. 200, art. 205 par.2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] września 2021 r., Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej H. R. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 26 lipca 2021 r., H. R. (dalej "strona" lub "skarżąca"), wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką I. S..

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Wójt Gminy S., działając na podstawie m.in. art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit.a, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ wywiódł, że strona nie jest osobą aktywną zawodowo, gdyż pobiera emeryturę. Z przedłożonego przez stronę w dniu 13 sierpnia 2021 r. pisma wynika, że sprawuje opiekę nad matką od 2013 r. Dodatkowo fakt sprawowania opieki został potwierdzony przez pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym z dnia 5 sierpnia 2021 r. Matka strona na mocy orzeczenia wydanego w dniu [...] czerwca 2021 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. została uznana za osobę niepełnosprawną i zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym nie wskazano daty powstania niepełnosprawności ze względu na brak możliwości jej ustalenia, a ustalony powyższym orzeczeniem stopień niepełnosprawności datuje się od 31 maja 2021 r., a więc od wieku 94 lat. Wobec powyższego organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki, określone przez art. 17 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust.1b u.ś.r., poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że skoro Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), stwierdził, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, zatem wniosek należy rozpoznać z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji co prawda dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednakże ww. uchybienie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, skoro strona od 2020 r. ma ustalone prawo do emerytury.

Z art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a u.ś.r. wprost bowiem wynika, że strona mogłaby skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia tylko wówczas, gdyby nie miała ustalonego prawa do emerytury. Emerytura przyznawana jest na wniosek w związku z dożyciem przez osobę fizyczną określonego wieku i uzyskaniem przez nią określonego okresu ubezpieczenia, a prawo do niej nabywa się z mocy ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast, przynajmniej w części, zrekompensować brak dochodu z pracy zarobkowej osobie, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). W aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą. Brak jest także uregulowań prawnych umożliwiających rezygnację z emerytury w celu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń, ani ich wzajemna kompensata. W ocenie Kolegium, skoro art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. jest sformułowany w sposób nie budzący wątpliwości i wystarcza jego wykładnia językowa, to sięganie do wykładni funkcjonalnej byłoby działaniem contra legem.

Dalej organ II instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Musi zatem istnieć bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką.

Według Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza ustalenia organu I instancji, że choć strona sprawuję opiekę nad swoją matką, to jednak brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki, albowiem strona pobiera świadczenie emerytalne. Skoro nie była zatrudniona w dacie składania wniosku, to nie mogła zrezygnować z pracy. Nadto skarżąca jest w wieku poprodukcyjnym (urodziła się w 1958 r. - ma 63 lata), zatem jest osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego, zdolności podejmowania zatrudnienia ze względu m.in. na możliwości fizyczne i zdrowotne, wyłączona jest z rynku pracy, a przynajmniej nie wykazała ona, by było inaczej. W szczególności nie przedłożyła żadnego zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego jasno wynikałaby zdolność podjęcia legalnego, rejestrowanego zatrudnienia. W konsekwencji również sam wiek strony stanowi przeszkodę do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W realiach niniejszej sprawy strona opiekuje się swoją matką od 2013 r., zaś od sierpnia 2020 r. efektywnie pobiera świadczenie emerytalne. Z kolei niepełnosprawność matki w stopniu znacznym datuje się dopiero od 21 maja 2021 r., stąd w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a czynieniem opieki nad matką.

Strona, zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego, wnosząc o: uchylenie decyzji organu I i II instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania), zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym. Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium zwróciło się z wnioskiem o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z kolei stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Na gruncie niniejszej sprawy organy obu instancji jako powód odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego podały, że przeciwstawia się temu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., albowiem skarżąca ma ustalone prawo do emerytury oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dodatkowo organ I instancji podniósł, że nie ziścił się warunek wieku powstania niepełnosprawności u podopiecznego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odniesieniu do pierwszej kwestii wskazać należy, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela bowiem te poglądy prawne, w których dostrzega się potrzebę odstąpienia od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej ww. przepisu na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz konieczności uwzględnienia zasad konstytucyjnych, tj. równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie) i osobom niepełnoprawnym (art. 69).

W wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 772/21 NSA wskazał, że brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości praw do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Z kolei wykładnia literalna powoduje dyskryminację osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury.

Z tych też względów NSA aktualnie opowiada się za rozwiązaniem przyjętym w wyrokach w sprawach o sygn. akt: I OSK 1546/19, I OSK 254/20, I OSK 2375/19 oraz I OSK 764/20, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych sprawach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Stąd też sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest przyjęcie analogicznego rozwiązania w zakresie prawa do wyboru świadczenia, w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera inne świadczenie emerytalno-rentowe, w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do ww. poglądu i uznaje, że fakt posiadania przez skarżącą prawa do emerytury nie może stanowić w realiach niniejszej sprawy przeszkody do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do obydwu tych świadczeń znajduje zastosowanie reguła dokonania wyboru, polegająca na możliwości rezygnacji przez stronę ze świadczenia, które jest dla niej mniej korzystne, o czym organ powinien poinformować stronę umożliwiając jej skorzystanie z tego wyboru.

Sąd nie podziela także argumentacji organów, iż wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie została spełniona.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] czerwca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnoprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Przy czym organy nie kwestionują faktu, że opiekę tą wykonuje osobiście skarżąca jak i nie zgłaszają zastrzeżeń co do jej prawidłowości. Natomiast wywodzą, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką, albowiem strona pobiera emeryturę i jest osobą w wieku poprodukcyjnym (63 lat). W ocenie Sądu, powyższe stanowisko nie zasługuje na akceptację, gdyż argumentacja wywiedziona na jego potwierdzenie jest chybiona.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że ani art. 17 ust. 1 u.ś.r. ani żaden inny przepis tej ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od przesłanki określonego wieku, zaś sam fakt uzyskania świadczenia emerytalnego nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Co do zasady bowiem osoba, której stan zdrowia nie wyklucza zatrudnienia, która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę. Wynika to wprost z unormowań przepisów art. 103 i 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona podjąć dodatkowo zatrudnienie. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona kryterium wieku (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1214/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 534/21, wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 208/21, wyroki dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stąd sam wiek skarżącej - wbrew twierdzeniom organu odwoławczego - nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Co prawda akta sprawy potwierdzają ustalenia organów, że skarżąca od sierpnia 2020 r. pobiera emeryturę, zaś od 2013 r. opiekuje się niepełnosprawną matką, której znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 31 maja 2021 r., jednakże nie sposób przyjąć, aby zestawienie tych dat miało charakter przesądzający. Okoliczność, że strona w dacie złożenia wniosku nie była zatrudniona, a tym samym nie mogła zrezygnować z zatrudnienia nie przemawia za tym, aby nie zaistniała przesłanka nie podejmowania pracy z uwagi na potrzebę zaopiekowania się osobą niepełnosprawną. Na uwagę bowiem zasługuje fakt, że skarżąca konsekwentnie podnosi, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy, ze względu na konieczność sprawowania długotrwałej i całodobowej opieki nad matką, tymczasem twierdzeń tych organy w żaden sposób nie zakwestionowały. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia 2 sierpnia 2021 r. wyjaśniła, że skorzystała z możliwości przejścia na emeryturę w celu sprawowania opieki na niepełnosprawną matką, która coraz bardziej jej potrzebuje i gdyby nie ta okoliczność, to skłonna byłaby nadal pracować. Do pisma załączyła oświadczenie swojej mamy, w którym wskazano, że "córka początkowo łączyła pracę z opieką, jednak z związku z nabyciem wieku emerytalnego i porażającym się stanem mojego zdrowia, zdecydowała się na rezygnację z zatrudnienia, przejście na emeryturę i sprawowanie długotrwałej i całodobowej opieki nade mną". Przy czym do akt skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie specjalisty medycyny rodzinnej z dnia 30 lipca 2021 r. potwierdzające, że jest w stanie ogólnym dobrym i może być opiekunem innej osoby. W tych okolicznościach wywodzenie negatywnych dla niej skutków wobec nieprzedłożenia zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego wynikałaby zdolność do podjęcia zatrudnienia, jest nieuprawione zwłaszcza w sytuacji, gdy organ nie wzywał o taki dokument. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 16 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 950/19 stwierdził "że skoro skarżąca ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą osobą (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia" (podobnie: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 858/19, wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 260/21, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 sierpnia 2021 r. II SA/Bd 489/21, dostępne j.w.). Stwierdzenie to, należy odnieść także do realiach niniejszej sprawy.

Z powyższych względów przyczyn wskazane przez organy nie mogą w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei przechodząc do oceny zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśnienia wymaga, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane w ww. przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać - jak trafnie wskazało Kolegium- z pominięciem tego kryterium, a zatem w tym zakresie, wbrew stanowisku organu I instancji, spełniony został warunek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując, organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie niewłaściwej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaś organ I instancji dodatkowo art. 17 ust. 1b u.ś.r., co świadczy o naruszeniu prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że nie mogło zostać uwzględnione żądanie skargi, poprzez ustalenie w postępowaniu sądowym prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania organów administracji w realizacji przysługującym im obowiązków rozstrzygania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej.

O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącej od organu, orzeczono w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji - zgodnie z art. 153 p.p.s.a.- weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną oraz wykładnię przepisów art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 1 lit.a i przeprowadzi niezbędne czynności w celu ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy uwzględnieniu okoliczności, że skarżąca jako osoba pobierająca emeryturę ma możliwość dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami na rzecz korzystniejszego, w tym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego. W tym celu organ powinien udzielić skarżącej należytych informacji, warunkujących jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz szczegółowo pouczyć o działaniach, jakie winna podjąć by przesłanki do przyznania tego świadczenia mogła spełnić (w tym o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty).