Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 907/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 39, art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Nowa Huta Rafała Stępniaka sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego P. G. - Kancelaria Radcy Prawnego K [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez K. Ś. (dalej skarżący), decyzją z dnia 23 lipca 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 39 art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w całości w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie bieżącego czynszu i zaległości.

Powyższe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:

Skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji r. z wnioskiem, który złożył w dniu 16 maja 2019 r., o udzielenie mu pomocy finansowej na pokrycie bieżącego czynszu i zaległości.

Decyzją z dnia [...] 2019 r., znak: [...] (znak sprawy: [...]), organ pierwszej instancji - Prezydent Miasta - orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie czynszu bieżącego i zaległości.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący zamieszkuje wraz z dwoma synami, którzy są na utrzymaniu matki – K. K. Ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje w się ze świadczeń otrzymywanych z MOPS, które aktualnie wynoszą 701 zł miesięcznie (kwiecień 2019 r.) i na które składa się zasiłek okresowy oraz zasiłek stały. W okresie od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2019 r. skarżący otrzymał dodatek mieszkaniowy w kwocie 285,54 zł. Obecnie dodatek mieszkaniowy nie jest przyznany, z uwagi na brak tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkaniowego (komunalnego) - tym samym dochód ten został potraktowany jako dochód utracony. Ponadto organ ustalił, że skarżący jest zobowiązany do regulowania opłat za bezumowne korzystanie z lokalu w wysokości 572,74 zł miesięcznie. Organ, mając na uwadze trudną sytuację skarżącego udzielił w 2013 r. wsparcie w wysokości łącznej 1800 zł z przeznaczeniem na uregulowanie kosztów czynszu. Jednocześnie organ wielokrotnie informował skarżącego o konsekwencjach braku realizacji powyższego zobowiązania oraz o konieczności partycypowania w kosztach utrzymania zajmowanego lokalu. Organ wskazał, że na dzień 31 marca 2019 r. saldo finansowe tytułem korzystania z lokalu wynosi 51 314,02 zł co spowodowało skierowaniem przez ZBK pozwu do właściwego sądu o eksmisję. Postępowanie to jest nadal w toku. W ocenie organu pierwszej instancji, powyższa sytuacja spowodowana była zaniedbaniami ze strony skarżącego, który sukcesywnie przerzuca swoje potrzeby na organy pomocy społecznej. Powtórnie podkreślono okoliczności związane z wielokrotnym informowaniem skarżącego przez organ pierwszej instancji, jak i ZBK o konsekwencjach braku partycypowania w kosztach z tytułu zajmowania lokalu. Podniesiono, że skarżący jest objęty stałą pomocą społeczną. Wskazano np. że MOPS pokrył wydatki na energię elektryczną od stycznia do maja 2019 r. w kwocie 2 621,26 zł, a jedynie w miesiącu kwietniu i maju 2019r. przyznano skarżącemu zasiłki celowe na zakup leków (189,63 zł), żywność (210 zł miesięcznie), środki czystości (51,01 zł) i inne. Tym samym, w ocenie organu pierwszej instancji, skarżący posiada aktywne, stałe wsparcie W sytuacji żądania dotyczącego regulacji opłat za czynsz, organ nie może jednak udzielić wnioskowanej pomocy, z powodów wyżej opisanych.

Skarżący pismem z dnia 28 maja 2019 r. wniósł odwołanie od tej decyzji. Nie postawił w nim organowi konkretnych zarzutów, wniósł natomiast o wyznaczenie obrońcy z urzędu, bowiem samodzielnie -z uwagi na zły stan zdrowia — nie może sporządzić uzasadnienia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Świadczeniami z pomocy społecznej są m.in. świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c ustawy o pomocy społecznej). Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Kolegium wskazało, że przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej statuuje, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej).

Zasadę przyznawania pomocy społecznej dla osób samotnie gospodarujących formułuje art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, na gruncie którego prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634,00 zł (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) oraz przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. (tj.: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Wyjaśniło Kolegium, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, polegają zatem jedynie na uzupełnianiu środków, możliwości i uprawnień własnych osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 12/13). Złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego przez osobę, która nie przekracza kryterium dochodowego, nie oznacza automatycznie, podkreśliło Kolegium, że wnioskodawcy zostanie udzielona pomoc lub udzielona w wartości jakiej życzyłby sobie beneficjent. Przyznanie zasiłku celowego nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Jest to świadczenie fakultatywne zarówno w zakresie jego przyznania, jak i wysokości. Przepis art. 39 ustawy nie może być bowiem interpretowany z pominięciem innych przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 ust.1 i art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą posiadająca umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie uzyskuje żadnych dochodów, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje wraz z dwoma synami , którzy są utrzymaniu matki. Dodatkowo jest zmuszony uiszczać alimenty w wysokości 400 zł na rzecz córek D. i P. (kwota ta jest przekazywana z zasiłku okresowego). Z akt sprawy wynika także, że skarżący od wielu lat jest beneficjentem pomocy społecznej, jest objęty stałą pomocą z uwagi na stan zdrowia oraz sytuację materialną w jakiej się znalazł.

W badanej sprawie, należy mieć zdaniem Kolegium na uwadze, okoliczność, że wobec skarżącego toczy się postępowanie o eksmisję z uwagi na znaczne zadłużenie lokalu mieszkalnego, w którym strona przebywa. Kolegium podzieliło więc stanowisko organu pierwszej instancji, iż zasadnym jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] odmówiono skarżącemu przyznania dodatku mieszkaniowego. W jej uzasadnieniu wskazano, że wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017r., sygn. akt: [...], Sąd Rejonowy nakazał skarżącemu eksmisję z zajmowanego przez niego lokalu w K, jednocześnie wskazując, iż skarżącemu przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego. Z uwagi na brak tytułu prawnego do lokalu, wnioskowany dodatek mieszkaniowy nie może zatem zostać przyznany. Kolegium zauważyło więc, że na dzień 31 marca 2019 r zadłużenie skarżącego z tytułu zajmowania lokalu wynosi 51 314,02 zł (wyliczenie karta nr 6491 akt sprawy). Dysponując całokształtem materiału dowodowego, Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji, że skarżący nie partycypuje w kosztach tytułu zajmowania lokalu i swoim działaniem doprowadzał do znacznego zadłużenia lokalu. Kolegium w świetle materiału dowodowego podzieliło też stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżący był wyczerpująco informowany o skutkach braku regularnych wpłat na poczet ZBK oraz o konsekwencjach braku podejmowania w tym zakresie działań. Z powyższego wynika zatem zdaniem Kolegium, że skarżący nie dołożył należytych starań i aktywności w poprawieniu swej sytuacji mieszkaniowej. W tym stanie faktycznym, przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby sprzeczne z celem i zasadami otrzymywania środków z pomocy społecznej wskazanymi powyżej. Kolegium podziela także stanowisko organu, że z uwagi na wysokość zadłużenia lokalu oraz brak tytułu prawnego do jego zajmowania przyznanie pomocy byłoby bezcelowe.

Ponadto Kolegium wskazało na charakter decyzji dotyczącej przyznania zasiłku celowego lub zasiłku celowego specjalnego, która to zapada w ramach tzw. "uznania administracyjnego. W ocenie Kolegium decyzja Prezydenta Miasta nie narusza ani zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności art. 2, art. 3, art. 8 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w ramach którego organ ustalił sytuację materialną, finansową i zdrowotną strony. Kolegium zauważyło, że skarżący jest stałym beneficjentem ośrodka i korzysta z licznych świadczeń takich jak zasiłki stałe, okresowe oraz celowe. Jak wynika z akt sprawy decyzją, znak: [...], znak: [...] z dnia 20 maja 2019 r. przyznano stronie zasiłek stały od 1 grudnia 2018 r do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 645 zł od 1 stycznia 2019 r. do 31 maja 2019 r. w wysokości 397,46 zł miesięcznie, a od 1 czerwca 2019 r. do 31 marca 2021r. w wysokości 645 zł miesięcznie (wraz z nadaniem decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności). Kolegium podniosło również fakt, że skarżącemu przyznawane są liczne zasiłki celowe. Przykładowo jedynie w miesiącu kwietniu i maju 2019 r. przyznano mu zasiłki celowe na zakup leków (189,63 zł), żywność (210 zł miesięcznie), środki czystości (51,01 zł) i inne. Do kwietnia 2019 r. skarżący otrzymywał też dodatek mieszkaniowy w wysokości 287,20 zł. Dodatek ten w chwili obecnej nie przysługuje -z uwagi na brak tytułu prawnego do lokalu. Tym samym, w ocenie Kolegium, wartość pomocy, o którą skarżący wnioskował do organu w ostatnim czasie została określona przez MOPS na podstawie realnych możliwości zarówno ośrodka, jak i sytuacji skarżącego wynikającej z wywiadu środowiskowego oraz aktualnie udzielonej pomocy. Kolegium nie znalazło podstaw do kwestionowania działania organu pierwszej instancji w tym zakresie. Ponownie wskazało, że rozstrzygniecie organu pierwszej instancji w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności lub nieprawidłowego rozpoznania zgłaszanych przez skarżącego potrzeb. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wspomaga stale skarżącego w trudnej sytuacji bytowej, przyznając mu od lat pomoc w postaci licznych zasiłków: stałego, okresowych i celowych. Nadto wskazało na stanowisko wyrażone w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą zaś stanowić stałego źródła dochodu czy utrzymania. W badanej sprawie przerzucanie na organ pierwszej instancji znacznych kosztów zadłużenia wynikających z korzystania z lokalu komunalnego, nie może znaleźć uznania w świetle przytoczonych powyżej przepisów ustawy. W takim stanie faktycznym i prawnym, Kolegium zobligowane było więc utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium podkreśliło także, że wyznacznikami przyznania ustalenia rodzaju i rozmiaru świadczeń są nie tylko sytuacja materialna beneficjenta i cel, któremu pomoc ma służyć, ale także możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wobec istnienia coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy oraz dysponowania przez organy pomocy społecznej niewystarczającymi środkami przeznaczonymi na udzielanie wsparcia finansowego, nie jest możliwe zaspokajanie wszystkich - nawet niezbędnych - potrzeb osób ubiegających się o pomoc (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 153/14). Pomoc społeczna przysługuje dopiero wówczas, gdy osoba — mimo wykorzystania wszystkich możliwości poprawy swojej sytuacji - nadal pozostaje w niedostatku uniemożliwiającym zaspokajanie potrzeb o charakterze elementarnym (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1138/17).

W tych okolicznościach zdaniem Kolegium decyzja wydana przez organ pierwszej instancji nie narusza również zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej.

W końcowym fragmencie uzasadnienia Kolegium wyjaśniło, że przepisy regulujące postępowanie przed urzędami - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowanie przed organami podatkowymi (urzędami skarbowymi, izbami skarbowymi, urzędami kontroli skarbowej) - Ordynacja podatkowa, nie przewidują możliwości przyznawania osobom nieporadnym lub ubogim prawa do pełnomocnika z urzędu - tak jak skarżący wnioskował w odwołaniu. Tym samym, Kolegium nie mogło się przychylić do wniosku strony.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący ponownie wniósł o wyznaczenie obrońcy z urzędu, bowiem samodzielnie -z uwagi na zły stan zdrowia — nie może sporządzić uzasadnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu, na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, które to nie zostały pokryte w całości ani w części.

Prokurator, który zgłosił swój udział w postępowaniu sadowym, wniósł natomiast o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej).

Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Ze wskazanej regulacji jasno zatem wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego, co trafnie podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Istotnie, działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Postanowienia artykułów: 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazują więc organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy.

Rację ma zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze podnosząc kwestie związane z celami i zasadami pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Zgodzić się należało ze stanowiskiem organów obydwu instancji, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest fakultatywną formą pomocy i nawet w sytuacji, gdy występują wymienione w tym przepisie przesłanki, organ nie musi go przyznać. Trafnie bowiem zwraca uwagę Kolegium, że właściwy organ rozpatrując wniosek o udzielenie beneficjentowi pomocy musi brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej, ale i środki finansowe, jakimi dysponuje organ na udzielenie beneficjentom tej pomocy, jak i indywidualne potrzeby beneficjentów, w tych ich sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Pomoc ta ma więc z założenia charakter doraźny i nie może być traktowana jako główne źródło utrzymania i służyć pełnemu zaspokojeniu wszystkich potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania ich indywidualnych problemów. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są natomiast zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu trafna i zasadna jest bowiem ocena orzekających organów obydwu instancji, że w rozpatrywanej sprawie pomoc skarżącemu w formie zasiłku celowego z art. 39 ustawy z przeznaczeniem na bieżące opłaty czynszu, jak i powstałe zaległości w tych opłatach, nie mogła być przyznana.

O ile zgodzić się należy co do zasady, że w określonej sytuacji, co należy szczególnie podkreślić, przyznanie tego rodzaju pomocy może służyć realizacji celów opieki społecznej. Przyznanie pomocy może bowiem zapobiec zwiększaniu się zadłużenia, co może ułatwić spłatę w przyszłości zadłużenia, a w konsekwencji pozwolić na przezwyciężenie trudnej sytuacji beneficjenta. Nie należy jednak zapominać, że muszą to być sytuacje, w których skutkiem powstałego zadłużenia, będzie pozbawienie mieszkania beneficjenta. Wówczas nie powinno budzić wątpliwości, że w takim przypadku pokrycie bieżących opłat czynszowych i zadłużenia powstałego z tego tytułu, będzie mieścić się w kategoriach "niezbędnej potrzeby bytowej", bo udzielenie pomocy uniemożliwi utratę mieszkania osobie ubiegającej o pomoc i spowoduje zagwarantowanie jej życia w warunkach odpowiadającym godności człowieka.

W rozpatrywanej jednakże sprawie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia przez SKO oraz organ pierwszej instancji ram uznania administracyjnego, biorąc pod uwagę postanowienia przepisów postępowania administracyjnego, jak cele i zasady pomocy społecznej.

Uznać należało za trafną argumentację orzekających organów, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący sam spowodował swoim działaniem, pomimo wielokrotnego informowania go o grożących mu konsekwencjach z tytułu nieregulowania opłat czynszowych za zajmowany lokal, do powstania negatywnych dla niego skutków – utraty miejsca zamieszkania. Skoro wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt: [...], Sąd Rejonowy nakazał skarżącemu eksmisję z zajmowanego przez niego lokalu w K, jednocześnie wskazując, iż skarżącemu przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego, to rzeczywiście nawet przyznanie pomocy na ten cel, skutku tego nie mogło już odwrócić. Rację ma więc Kolegium argumentując, że w tym stanie faktycznym, przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby sprzeczne nie tylko z celem i zasadami otrzymywania środków z pomocy społecznej, ale z uwagi na wysokość zadłużenia lokalu, do której, co w tym przypadku nie jest bez znaczenia, swoimi działaniami - nieracjonalnego gospodarowania przyznanymi przez ośrodek pomocy społecznej środkami – przyczynił się sam skarżący oraz brak tytułu prawnego do zajmowanego lokalu - przyznanie pomocy byłoby rzeczywiście bezcelowe. Nie można w tym kontekście nie dostrzegać bowiem postanowień art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że w przypadku stwierdzenia korzystania z przyznanej pomocy w sposób niezgodny z przeznaczeniem może nastąpić odmowa ich przyznania.

Wobec powyższego, w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy, fakt nawet spełnienia kryteriów przez skarżącego, ubiegającego się o pomoc w formie zasiłku celowy na podstawie art. 39 ustawy, nie mógł spowodować uznania, że istnieje po stronie skarżącego roszczenie o przyznanie tego świadczenia w określonej wysokości (czy też kontynuacja przyznania świadczenia w określonej wysokości)(por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 533/18; LEX nr 2665524).

Ponadto podkreślić także należy, jak trafnie argumentuje Kolegium, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.

Nadto z akt sprawy wynika, co zresztą podniosły organy, że skarżący jest objęty systematyczną pomocą; organy udzielają mu wsparcia w miarę posiadanych środków finansowych i na różne cele.

Wobec powyższego podjęte w obydwu sprawach administracyjnych decyzje uznać należało za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami, zwłaszcza w sytuacji, gdy organy, stosownie do postanowień 7, i 77 § 1 k.p.a. ustaliły wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięć wydawanych na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, prawidłowo je oceniły w zgodzie z art. 80 k.p.a. i wskazały na determinanty rozstrzygnięć, spełniając wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

W związku z tym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł - jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.