Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2836/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Krajowej Rady Notarialnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 813/14 w sprawie ze skargi B. K. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Krajowej Rady Notarialnej na rzecz B. K. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 813/14 (dalej wyrok z 21 sierpnia 2014 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA albo sąd I instancji) w pkt 1 uchylił zaskarżoną uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...][(dalej uchwała z [...] stycznia 2014 r.) zapadłą w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, stwierdzając w pkt 2, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu oraz zasądzając w pkt 3 wyroku od Krajowej Rady Notarialnej (dalej KRN) na rzecz skarżącej B. K. (dalej zwanej skarżącą albo wnioskodawczynią) kwotę 340 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Powyższy wyrok zapadł w następujących realiach stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Podaniem z 9 lipca 2012 r. wnioskodawczyni w oparciu o art. 72 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. 2014, poz. 164 ze zm., dalej p.o.n.) wystąpiła (po raz pierwszy) do Rady Izby Notarialnej w W. (dalej RIN) z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. RIN uchwałą z dnia [...] lipca 2012 r. wydaną na podstawie 219 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2013, poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 72 § 2 p.o.n. odmówiła wydania zaświadczenia o żądanej treści. Organ stanął na stanowisku, że konsekwencją uzyskania (przy uwzględnieniu przewidzianego trybu poprawkowego) oceny negatywnej z któregokolwiek z kolokwiów lub sprawdzianów, względnie nie złożenia (nie przystąpienia) do któregokolwiek z nich jest uznane, że aplikant nie wykonał wszystkich obowiązków objętych programem aplikacji. Niewykonanie obowiązków objętych programem aplikacji notarialnej uniemożliwia wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji. KRN po rozpoznaniu zażalenia, uchwałą z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] (dalej uchwała z [...] kwietnia 2013 r.) utrzymała w mocy uchwałę RIN.

Skarżąca podaniem z dnia 8 lipca 2013 r. ponownie zwróciła się do RIN o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] (dalej uchwała z [...] listopada 2013 r.) RIN odmówiła wnioskodawczyni wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, podnosząc w uzasadnieniu argumenty tożsame jak w uchwale z dnia [...] lipca 2012 r.

Na skutek zażalenia wniesionego przez wnioskodawczynię, KRN uchwałą z dnia [...] stycznia 2014 r. uchyliła zaskarżoną uchwałę RIN z dnia [...] listopada 2013 r. w całości i umorzyła postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu uchwały organ II instancji podniósł, że skarżąca w tym samym stanie faktycznym po raz drugi wystąpiła o wydanie jej zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Natomiast zgodnie z obowiązującą w prawie polskim zasadą ne bis in idem niemożliwe jest dwukrotne orzekanie w tej samej sprawie i w rezultacie takie postępowanie jest od samego początku bezprzedmiotowe.

Na uchwałę KRN z dnia [...] stycznia 2014 r. skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego wniosła skargę do WSA, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. przez ich zastosowanie w sprawie o wydanie zaświadczenia, które jako takie jest oświadczeniem wiedzy organów, a nie oświadczeniem woli, oraz jest czynnością materialno-techniczną dokonywaną w administracyjnym postępowaniu uproszczonym na żądanie osoby ubiegającej się o jego wydanie na postawie danych w prowadzonych rejestrach przez organ, a nie orzeczeniem organu o charakterze deklaratoryjnym, rozstrzygającym sprawę administracyjną co do jej istoty. Skarżąca wskazała, że stan faktyczny sprawy uległ zmianie w stosunku do stanu faktycznego sprawy, kiedy to po raz pierwszy rozstrzygano o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Skarżąca zarzuciła uchwale RIN z dnia [...] listopada 2013 r. naruszenie art. 72 § 1 i 2 w związku z art. 73 oraz art. 74 § 2 p.o.n., a ponadto naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu istotnie wpływającym na kwestię obowiązku wydania oświadczenia wiedzy o odbyciu aplikacji notarialnej przez skarżącą, tj. art. 217 § 1 i 2 k.p.a., w związku z art. 72 § 1 i 2 p.o.n. i w związku z art. 6 i 7 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie uchwały z dnia [...] stycznia 2014 r. uchylającej w całości zaskarżoną uchwałę RIN z dnia [...] listopada 2013 r. w części w jakiej umarza ona postępowanie pierwszej instancji w sprawie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej oraz o uchylenie w całości uchwały RIN z dnia [...] listopada 2013 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

KRN w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W ocenie sądu I instancji przedstawionej w uzasadnieniu wyroku z 21 sierpnia 2014 r. skarga okazała się uzasadniona, ponieważ uchwała z [...] stycznia 2014 r. została wydana z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Zdaniem Sądu, wydając sporną uchwałę uchylającą w całości uchwałę RIN z dnia [...] listopada 2013 r. i umarzającą postępowanie w pierwszej instancji, organ odwoławczy dopuścił się istotnego naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., przede wszystkim z uwagi na niewłaściwe ich zastosowanie spowodowane wadliwym przyjęciem, że w sprawie niniejszej zachodził stan bezprzedmiotowości postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Z art. 217 k.p.a. wynika, że zaświadczenie stanowi urzędowe poświadczenie określonych faktów lub stanu prawnego i jako akt wiedzy, a nie woli organu nie ma charakteru prawotwórczego. Innymi słowy zaświadczenie nie rozstrzyga żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani też nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Zaświadczenie stanowi działanie faktyczne administracji i zalicza się do tzw. działań materialno-technicznych administracji. W przeciwieństwie do decyzji administracyjnej, zaświadczenie, zważywszy na jego charakter i funkcje, nie wiąże organu i może być zawsze uchylone lub zmienione, w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany faktów lub stanu prawnego. Nie posiada więc ono waloru res iudicata, albowiem wraz ze zmianą faktów lub stanu prawnego staje się nieaktualne, co umożliwia wydanie nowego zaświadczenia odpowiadającemu aktualnemu stanowi prawnemu lub faktycznemu, bez uprzedniego korygowania czy unieważnienia zaświadczenia pierwotnie wydanego.

Jak wynika z akt sprawy, (ponowny) wniosek skarżącej o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, wszczynający postępowanie zakończone uchwałą z dnia [...] stycznia 2014 r. zaskarżoną w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym wpłynął do organu w dniu 11 lipca 2013 r. Nastąpiło to więc po wydaniu przez ten organ ostatecznej, niezaskarżonej do sądu administracyjnego uchwały z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymującej w mocy uchwałę z dnia [...] lipca 2012r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu przez skarżącą aplikacji notarialnej, która rozstrzygała wniosek strony z dnia 9 lipca 2012 r.

W rozpoznawanej sprawie organ samorządu notarialnego uznał, że zachodzi w niej bezprzedmiotowość ze względu na funkcjonującą w obrocie prawnym uchwałę KRN z dnia [...] kwietnia 2013 r. o odmowie wydania wnioskodawczyni zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej oraz z uwagi na niezmieniony stan faktyczny sprawy. Takie stanowisko organu legło u podstaw zastosowania w sprawie art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia sprawy o wydanie zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej.

W ocenie Sądu działanie organu uznać należy za wadliwe. Jak już to wyżej wykazano, zaświadczenie nie rozstrzyga żadnej sprawy w jej znaczeniu materialnoprawnym, lecz stanowi działanie faktyczne administracji, która przenosi do treści zaświadczenia określone fakty lub stan prawny będące w jej posiadaniu przy zaistnieniu przesłanek wymienionych w art. 217 § 2 k.p.a. Jako takie zaświadczenie nie ma więc waloru res iudicata, albowiem w tym trybie organ nie kształtuje sytuacji prawnej w indywidualnej sprawie.

Skoro zatem z art. 72 § 2 u.p.n. wynika obowiązek wydania aplikantowi notarialnemu, który odbył aplikację notarialną, zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, a do zaświadczenia, jak i postanowienia o odmowie jego wydania nie ma zastosowania zasada res iudicata to zdaniem WSA, okoliczność podjęcia ostatecznej uchwały z [...] kwietnia 2013 r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie niweczy możliwości ponownego wystąpienia z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o żądanej treści.

Dopuszczalność wydania nowego zaświadczenia nie oznacza jednak, że strona może skutecznie ponawiać stale merytorycznie tożsame wnioski i to przy niezmienionym stanie prawnym sprawy i w sytuacji braku jakichkolwiek nowych, istotnych okoliczności i dowodów. Skoro zaświadczenie jest pochodną istniejących faktów lub stanu prawnego, to tylko wraz ze zmianą tych faktów lub stanu prawnego dotychczasowe zaświadczenie (postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia określonej treści) staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom.

Sąd I instancji zauważył, że wbrew twierdzeniom zawartym w niniejszej skardze, żądanie skarżącej sformułowane w pierwszym wniosku o wydanie zaświadczenia określonej treści (z dnia 9 lipca 2012 r.) oraz wniosku złożonym w niniejszej sprawie są jednakowe. Mianowicie skarżąca wniosła do organu o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej (art. 72 § 2 ustawy Prawo o notariacie). O powyższym świadczy analiza treści obydwu wniosków znajdujących się w nadesłanych aktach sprawy. Jak już zasygnalizowano, ponowienie wniosku o wydanie przedmiotowego zaświadczenia obliguje organ do oceny czy zmienił się stan faktyczny lub stan prawny powodujący, że dotychczasowe zaświadczenie stało się nieaktualne. W tej sprawie, wydając zaskarżoną uchwałę KRN pominęła zmianę stanu prawnego w zakresie możliwości przeprowadzania kolokwiów i sprawdzianów dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie (por. § 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2012 r. poz. 1449).

Nie przesądzając zatem o zaistnieniu przesłanek umożliwiających wydanie skarżącej zaświadczenia o żądanej przez nią treści stwierdzić należy, że KRN błędnie przyjęła, że sprawa o wydanie zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej jest bezprzedmiotowa, co skutkowało naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji naruszało art. 217 § 2 pkt 1 i 2, art. 218 § 2, ewentualnie art. 219 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną w niniejszej sprawie wniosła KRN reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając w całości wyrok z 21 sierpnia 2014 r. oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o zasądzenie kosztów postępowania i zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.):

1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie daje podstaw do umorzenia postępowania o wydanie zaświadczenia z powodu jego bezprzedmiotowości wynikającej z faktu, że sprawa z wniosku tej samej osoby została już przez organ rozpoznana w takich samych okolicznościach faktycznych i prawnych,

2) art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie przy rozstrzyganiu i w uzasadnieniu wyroku istotnej okoliczności, jaką jest tożsamość rozpoznawanej sprawy ze sprawą zakończoną postanowieniem Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...], przy czym skarżąca nie podał istotnych okoliczności dotyczącej niniejszej sprawy nieznanych Radzie Izby Notarialnej w W. podczas rozpoznawania sprawy w dniu 11 lipca 2012 r. , której rozstrzygniecie zostało utrzymane postanowieniem Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...]

3) art. 141 § 4 PPSA w zw. z 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak należytego wskazania powodów uchylenia zaskarżonego stanowiska Krajowej Rady Notarialnej oraz poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku wskazań dla organu co do dalszego postępowania w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 ustawy p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe jego zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

W niniejszej skardze kasacyjnej powołano się tylko na naruszenie prawa procesowego. W tym zakresie zarzucono Sądowi pierwszej instancji wadliwe przyjęcie, że postępowanie podlega umorzeniu z racji jego bezprzedmiotowości oraz brak należytego wskazania powodów uchylenia zaskarżonej uchwały i wskazań co do dalszego postępowania w sprawie.

Przedmiotem kontroli kasacyjnej jest wyrok Sądu pierwszej instancji, która uznała, że krajowa Rada Notarialna uchylając postanowienie organu I instancji i umarzając postępowanie przed tym organem uchybiła przepisom art. 138 § 1 i art. 105 k.p.a., gdyż winna była rozpatrzyć zażalenie i wydać stosowną uchwałę w sprawie.

Nie jest sporne w sprawie, że B. K. ponownie złożyła wniosek o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, w sytuacji gdy poprzednie postępowanie zostało ostatecznie i prawomocnie zakończone. Podstawą żądania był art. 74 § 2 ustawy prawo o notariacie oraz art. 217 i następne kodeksu postępowania administracyjnego.

Postępowanie w sprawie wydawania zaświadczeń, uregulowane w Dziale VII K.p.a. – Wydawanie zaświadczeń - (art. 217 – 220), jest rodzajem postępowania administracyjnego o charakterze uproszczonym i odformalizowanym. Zaświadczenie jest urzędowym poświadczeniem określonych faktów lub stanu prawnego, potwierdzającym istnienie uprawnienia lub obowiązku przyznanego lub potwierdzonego wcześniej w decyzji (konstytutywnej lub deklaratoryjnej) bądź w innym indywidualnym akcie prawnym. Jako dokument urzędowy zaświadczenie korzysta z domniemania dwojakiego rodzaju: domniemania prawdziwości oraz domniemania zgodności z prawdą oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi (wyrok NSA z 18 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1898/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaświadczenie jest aktem wiedzy a nie woli organu, nie rozstrzyga więc żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani też nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego (wyrok NSA z 26 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1778/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jako akt wiedzy zaświadczenie nie korzysta z res iudicata, co oznacza, że może być wydawane wielokrotnie, bez potrzeby anulowania wcześniejszego zaświadczenia (wyrok NSA z 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 186/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wartość zaświadczenia należy oceniać w kategoriach wyrażania prawdy obiektywnej co do faktów lub prawa i wraz ze zmianą tych faktów lub stanu prawnego zaświadczenie staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom. Z takim stanowiskiem orzecznictwa sądów administracyjnych, skład sądu orzekający w niniejszej sprawie, w całości się zgadza.

W świetle powyższego, powoływanie się przez organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu na wydanie już rozstrzygnięcie na tożsamy w treści wniosek skarżącej, jako przesłankę umorzenia kolejnego postępowania należy uznać za całkowicie bezpodstawne. Nie jest do zaakceptowania pogląd, że do postępowania o wydanie zaświadczenia ma zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. W tym zakresie Sąd orzekający w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 112/14, pub. orzeczenia.nsa.gov.pl), że postępowanie o wydanie zaświadczenia może zakończyć się albo w ten sposób, że organ zaświadczenie wyda albo że odmówi wydania zaświadczenia lub też odmówi wydania zaświadczenia żądanej treści (Z. R. Kmiecik op. cit. str.91), przy czym jedynie odmowa wydania zaświadczenia lub odmowa wydania zaświadczenia żądanej treści następuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie rozpatrywane zgodnie z zasadą ogólną dwuinstancyjności.

Sąd orzekający uznaje, że do postanowień o odmowie wydania zaświadczenia. czy zaświadczenia określonej treści nie ma zastosowania res iudicata. Może bowiem ulec zmianie stan faktyczny i prawny, m.in. organ może zacząć dysponować określonymi danymi czy też dane te mogą ulec zmianie (por. wyrok NSA z dnia 24.11.2010 r., sygn. akt I OSK 1488/10, LEX nr 745045). Z żądaniem wydania zaświadczenia osoba zainteresowana może występować niejednokrotnie, zważywszy że znajdująca się w posiadaniu przez organ dokumentacja stanu faktycznego danej osoby czy stan prawny nie są niezmienne i z tej przyczyny jednorazowa odmowa wydania zaświadczenia nie oznacza, iż powtórne żądanie zostanie wykonane tożsamym rozstrzygnięciem. Nie można też przyjąć, że zainteresowany nie może wystąpić z ponownym żądaniem, co wynika z zaskarżonej uchwały KRN. Odpowiedź organu administracji publicznej na żądanie wydania zaświadczenia, jest zawsze pochodną określonego stanu prawnego lub określonych faktów, które mogą ulec zmianie i każdorazowo podlega ocenie tego organu, gdyż może prowadzić do odmiennego niż uprzednie rozstrzygnięcia. Nie budzi też wątpliwości, że jeżeli osobie uprawnionej ma zostać wydany przez właściwy organ dokument, którym będzie się ona mogła posługiwać na zewnątrz, to nie może być żadnych wątpliwości co do treści w nim zawartych.

Jak wskazano wyżej skarżąca, w oparciu o art. 217 § 1 k.p.a. w związku z art. 72 § 2 ustawy Prawo o notariacie, po raz drugi wystąpiła do Rady Izby Notarialnej z żądaniem wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, w sytuacji wydania przez Ministra Sprawiedliwości postanowienia z dnia 28 sierpnia 2012 r. i uchylenie § 13 rozporządzenia MS z 22 grudnia 2005 r., które Krajowa Rada Notarialna w swoich rozważaniach całkowicie pominęła akcentując głównie fakt wcześniejszego załatwienia wniosku złożonego przez skarżącą o tożsamej treści z uwagi na niedopuszczalność orzekania po raz drugi w tej samej sprawie, tymczasem należało odnieść się do trafności przesłanek odmowy wydania zaświadczenia przez RIN z perspektywy zarzutów zażalenia, co zasadnie zakwestionował Sąd pierwszej instancji w kontrolowanym wyroku.

Wydanie zaświadczenia aplikantom notarialnym następuje w oparciu o art. 217 § 1 oraz § 2 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 72 § 2 ustawy Prawo o notariacie stanowiącym, że aplikantowi, który odbył aplikację notarialną, o której mowa w § 1, rada właściwej izby notarialnej wydaje zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Cytowany przepis nakłada zatem na wskazany organ obowiązek wydania zaświadczenia w razie stwierdzenia, że zainteresowana osoba odbyła aplikację notarialną. Fakt odbycia aplikacji oznacza, zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ukończenie szkolenia według przyjętego programu aplikacji i pozytywnego zaliczenia sprawdzianu postępu aplikacji w postaci kolokwium na kolejnych latach aplikacji. Ten problem prawny był już wielokrotnie analizowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 18 września 2014 r., sygn. akt II GSK 982/13; wyrok z 21 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1385/13; wyrok z 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1512/13; wyrok z 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1708/13, z dnia 4 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 990/13 (treść tych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zaprezentowany w tych orzeczeniach pogląd prawny w zakresie wykładni art. 72 § 1 i 2 ustawy Prawo o notariacie.

Zatem organ samorządu zawodowego notariuszy, odpowiadając na żądanie wydania zaświadczenia na podstawie art. 72 § 2 ustawy Prawo o notariacie, zobowiązany jest sprawdzić jak przedstawia się aktualny na czas złożenia żądania stan faktyczny dotyczący osoby zainteresowanej. W przypadku skarżącej domagającej się powtórnie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, organ do którego kierowała żądanie zobowiązany był je ocenić w świetle cyt. przepisu Prawa o notariacie oraz w świetle faktów mających znaczenie dla ewentualnego wydania zaświadczenia, również tych podnoszonych przez skarżącą, zaś organ drugiej instancji rozpatrując zażalenie winien był ocenić trafność przesłanek, które legły u podstaw niekorzystnego dla skarżącej postanowienia.

W tym miejscu należy podkreślić, że skoro zaświadczenie jest pochodną istniejących faktów lub stanu prawnego, to tylko wraz ze zmianą tych faktów lub stanu prawnego dotychczasowe zaświadczenie (postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia określonej treści) staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom". Jednakże aby to stwierdzić wniosek winien zostać rozpatrzony, a jego wynik poddany kontroli merytorycznej organu II instancji. Zatem postępowanie drugo-instancyjne nie może stać się bezprzedmiotowe z racji wystąpienia przesłanki res iudicata, bowiem takowa nie występuje w przypadku wydawania zaświadczeń. Nie ma też wątpliwości, na co wskazał Sąd pierwszej instancji, że w sprawie strona powołała się na wystąpienie nowych okoliczności faktycznych, które uprawniały skarżącą do ponowienia wniosku o wydanie zaświadczenia o żądanej treści (oznacza to, że Sąd w niniejszym składzie nie odmiennego podziela poglądu przyjętego np. w wyroku NSA z 5 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 1073/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Umorzenie postępowania w sprawie wydania zaświadczenia, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., prowadzi w istocie do rozstrzygnięcia niekorzystnego dla strony, gdyż zaświadczenie o żądanej treści nie zostało jej wydane.

Nie znajduje też uzasadnienia zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną. Konfrontując treść art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz wskazany kierunek wykładni tego przepisu i konsekwencje jego obowiązywania z treścią uzasadniania zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji należy stwierdzić, że uzasadnienie to spełnia określone przywołanym przepisem warunki uznania go za prawidłowe. WSA przedstawił bowiem stanowiska stron postępowania, a także wyraził swoją ocenę odnośnie do zasadniczego problemu w sprawie, czyli kwestii bezprzedmiotowości ponownego postępowania w sprawie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Wskazał również na konieczność merytorycznego rozpoznania zażalenia i wydania stosownej uchwały, co wbrew twierdzeniom kasatora stanowi jasne sformułowanie wskazań co do dalszego postępowania i nie może być zakwalifikowane jako naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (a tylko takie naruszenie procesowe może być uznane za skuteczne w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skoro stanowisko Sądu pierwszej instancji przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poddaje się kontroli instancyjnej, to zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. są niezasadne.

Konkludując powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikające z przepisów Działu VII k.p.a. i wskazane wyżej sposoby zakończenia postępowania o wydanie zaświadczenia, a także istota samej instytucji zaświadczenia wykluczają możliwość zastosowania umorzenia postępowania – niezależnie od tego czy nastąpi to w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a., czy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 tej ustawy; w obu przypadkach przesłanką umorzenia jest bezprzedmiotowość postępowania. Sąd pierwszej instancji dokonał zatem prawidłowej wykładni przepisu art. 217 § 1 i § 2 k.p.a.

Należy pokreślić, że z żądaniem wydania zaświadczenia osoba zainteresowana może występować niejednokrotnie. Powyższe wydaje się oczywiste, zważywszy że ani znajdujący wyraz w posiadanej przez organ dokumentacji stan faktyczny danej osoby dotyczący, ani stan prawny nie są niezmienne. Jednorazowa odmowa wydania zaświadczenia nie oznacza automatycznie, iż powtórne żądanie o wydanie zaświadczenia skazane jest na niepowodzenie. W oparciu o art. 217 § 1 i § 2 k.p.a. możliwe jest zatem ponowne "rozstrzyganie" w sprawie wydania zaświadczenia z "tożsamego wniosku" (zob. wyrok NSA z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 112/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a tym samym Krajowa Rada Notarialna winna była merytorycznie rozpatrzyć wniesione przez skarżącą zażalenie. Skoro tego nie uczyniła, to zasadnie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną uchwałę z dnia 10 stycznia 2014 r. jako wydaną z naruszeniem prawa i nakazał jego rozpoznanie.

Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i skargę oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.