Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1812/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ: Rada Miasta

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie NSA Irena Krzemieniewska, NSA Teresa Rutkowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M. H. na uchwałę Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wyboru ławników do Sądu Rejonowego dla Ł. – W. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały, 2. orzeka, że do czasu uprawomocnienia się wyroku zaskarżona uchwała podlega wykonaniu; 3. zasądza od Rady Miejskiej w Ł. na rzecz M. H. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego


UZASADNIENIE

W dniu [...] Rada Miejska w Ł. podjęła uchwały:

- Nr [...] w sprawie wyboru ławników do Sądu Okręgowego w Ł.;

- Nr [...] w sprawie wyboru ławników Sądu Rejonowego dla Ł. Ś.;

- Nr [...] w sprawie wyboru ławników Sądu Rejonowego dla Ł. W.;

- Nr [...] w prawie wyboru ławników do Sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, działających w Sądzie Okręgowym w Ł. i Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś.

Jak stanowił § 1 każdej z uchwał, w wyniku tajnego głosowania dokonano wyboru ławników (w określonej liczbie) na kadencję 2004-2007, zgodnie z wykazem imiennym, stanowiącym załącznik do każdej z uchwał.

Pismem z dnia 18 listopada 2003 r. M. H. wezwała Radę Miejską w Ł. do “odwołania" w trybie pilnym , na posiedzeniu Rady w dniu 19 listopada 2003 r. załącznika do uchwały Nr [...] z dnia [...] dotyczącego wykazu imiennego ławników do Sądów w Ł. i unieważnienie tych wyborów , ponieważ odbyły się z rażącym naruszeniem prawa. Zarzuciła naruszenie art. 163 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych w ten sposób, że powołany przez Radę Miejską zespół nie przedstawił zgłoszeń kandydatów na ławników sądów powszechnych w wyborach na kadencję 2004-2007, rekomendowanych przez Sądy, związki zawodowe, stowarzyszenia i przez obywateli. Zespół nie przedstawił też Radnym listy rekomendowanych kandydatów pod nazwą "Materiały informacyjne dotyczące wyborów ławników do sądów powszechnych".

Zdaniem skarżącej zespół nie był uprawniony do selekcji zgłoszeń przez potajemnie uruchomione podpisy radnych dla “swoich" ławników, nie podał bowiem oceny kryteriów tej selekcji. Podkreśliła, że przy wyborze ławników do sądów powszechnych obowiązuje “apolityczność".

Skarżąca zażądała unieważnienia wyborów na ławników kadencji 2004-2007 i uchylenie uchwały Rady Miejskiej w Ł., ponieważ nie zastosowano się do demokratycznych reguł prawa. Wskazała, że jej kandydatura została potwierdzona przez sąd i wniosła o wyjaśnienie dlaczego została pominięta przy wyborze na ławnika.

W piśmie z dnia 20 listopada 2003 r. Przewodniczący Rady Miejskiej w Ł. poinformował M. H., że Rada Miejska w Ł. nie “odwoła" na sesji 19 listopada 2003 r. ani na następnych załączników do uchwał z dnia [...], gdyż wyboru ławników na kadencję 2004 – 2007 dokonała na podstawie prawa i zgodnie z prawem, a także dlatego, że nie istnieje zgodna z prawem procedura, według której mogłaby odwołania takiego dokonać. Stwierdził, że wszelkie zastrzeżenia co do uchwał podjętych przez rady gminy należy kierować do właściwego wojewody, będącego organem nadzorczym nad działalnością danej gminy.

Przewodniczący Rady wskazał, że art. 163 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych , na który powołuje się skarżąca twierdząc, że został przez Radę naruszony brzmi: “Przed przystąpieniem do wyborów rada gminy powołuje zespół, który przedstawia radzie gminy na sesji swoją opinię o zgłoszonych kandydaturach. Zdaniem Przewodniczącego skarżąca nie wyjaśniła na jakiej podstawie twierdzi, że zespół nie przedstawił Radzie materiałów informacyjnych o kandydatach, ale skoro posiada udokumentowaną wiedzę o zaistniałych w tej sprawie nieprawidłowościach, to jej obowiązkiem jest powiadomić o nich właściwe instytucje.

Podkreślił, że radni Rady Miejskiej w Ł. zostali zobowiązani zgodnie z art. 161 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych do wybrania 779 ławników spośród 4788 zgłoszonych kandydatur. Wyboru ławników dokonuje się w głosowaniu tajnym, nie potrafi więc wyjaśnić dlaczego M. H. wraz z 4008 innymi kandydatami nie została wybrana przez radnych na ławnika.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi M. H. zaskarżyła w całości uchwałę Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w sprawie wyboru ławników, której zarzuciła naruszenie przepisów ustawy – prawo o ustroju sądów powszechnych, a w szczególności art. 163 § 2 przez nieprzedstawienie przez powołany przez Radę Miejską Zespół opinii o poszczególnych kandydatach, a także wykreślenie – bez podstawy prawnej – przez ten Zespół kandydatów, których uznano za osoby nie mające nieskazitelnego charakteru.

Skarżąca wniosła o uchylenie uchwały Rady Miejskiej oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania przed NSA.

Jej zdaniem wybór ławników został przez Radę Miejską w Ł. przeprowadzony w sposób sprzeczny z prawem. Powołany przez Radę Zespół z jednej strony nie wykonywał ustawowego obowiązku, a z drugiej – przekroczył swoje uprawnienia. Błędem było bowiem odrzucenie przed głosowaniem blisko tysiąca osób, którym odmówiono posiadania nieskazitelnego charakteru. Wskazała, że żaden przepis ustawy nie upoważnił Zespołu do dokonania jakichkolwiek wykreśleń na tej podstawie, tym bardziej , że jest to kryterium niezwykle ocenne i niejednoznaczne. Na sesji Rady Miejskiej nie przedstawiono w zasadzie żadnego wyjaśnienia, co do tego, jakimi kryteriami kierował się Zespół dokonując wykreśleń na tej podstawie. Podkreśliła, że gdyby – zgodnie z prawem – poddano pod głosowanie wszystkie zgłoszone prawidłowo kandydatury wynik głosowania z pewnością byłby inny. Z drugiej strony zespół nie wykonał ustawowego obowiązku, gdyż nie przedstawił opinii o zgłoszonych kandydatach, a w szczególności opinii o skarżącej, jako kandydatce na ławnika. W sytuacji, gdy – jako dotychczasowy ławnik- została rekomendowana przez Prezesa Sądu, jest przekonana, że została pozytywnie zaopiniowana przez Zespół, w którym zasiadali przedstawiciele Sądu. Zatem gdyby przedstawiono tylu rekomendowanych kandydatów, ilu wybierano ławników i gdyby znalazła się w tej grupie (co jest wysoce prawdopodobne), to również zostałaby wybrana. Bez wymaganej przez ustawę opinii Zespołu głosowanie przybrało postać loterii, radni głosowali na chybił – trafił albo według partyjnych wskazań, bo przecież żaden z głosujących nie był w stanie znać ponad 700 osób, by świadomie udzielić poparcia.

Wadliwie przeprowadzone wybory naruszają skarżącej prawa, gdyż nie została wybrana ławnikiem. Pismem z dnia 18 listopada 2003 r. zażądała więc uchylenia kwestionowanej uchwały, jednak bezskutecznie. Na sesji w dniu 19 listopada 2003 r. nawet nie rozważono ewentualności uchylenia wadliwej uchwały.

W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Rady Miejskiej w Ł. stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż uchwały nr [...] Rady Miejskiej w Ł. w sprawie wyboru ławników, zostały podjęte stosownie do procedury określonej w ustawie z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Wyjaśnił, że wzory wniosków –zgłoszeń kandydatów na ławników oraz pisemna informacja dla wnioskodawców zgłaszających kandydatów zostały ostatecznie zaakceptowane na spotkaniu przedstawicieli Sądu Okręgowego w Ł. i pracowników UMŁ w dniu 30 maja 2003r.

Uchwałą z dnia [...] Rada Miejska powołała Zespół do przedstawienia Radzie opinii o zgłoszonych kandydatach . Opinie o kandydatach Zespół wypracował podczas posiedzeń w dniach 5,12,26 września 2003 r. i 10 października 2003r. Zespół podejmował decyzje w głosowaniach jawnych, zwykłą większością głosów . W pracach Zespołu brali udział sędziowie oddelegowani przez Prezesa Sądu Okręgowego, w tym w toku prac nad projektem uchwały w sprawie przyjęcia wzorów kart do głosowania oraz szczegółowości materiałów informacyjnych związanych z wyborem ławników. Wyjaśniono, że z ogólnej liczby 4788 kandydatur na ławników Zespół zaopiniował pozytywnie 3507 wniosków, a 1281 nie uzyskało pozytywnej opinii.

Pozytywnej opinii nie uzyskały:

- 963 osoby, których wnioski były dotknięte brakami formalnymi, omyłkami i uchybieniami,

- 317 osób, wobec których Komenda Miejska Policji zgłosiła zastrzeżenia co do nieskazitelności ich charakteru,

- 4 osoby, które zrezygnowały z pełnienia funkcji ławnika,

- 1 osoba zmarła.

Zespół nie uwzględniał wniosków z następującymi brakami: kandydatów, którzy otrzymali rekomendacje mniej niż 25 osób, złożonych po dniu 31 lipca 2003 r. tj po upływie ustawowego terminu, kandydatów , którzy nie spełniali wymogów wiekowych, kandydatów nie pracujących w Ł., nie opatrzonych zgodą na kandydowanie, zgłoszonych przez podmiot nieuprawniony.

Zespół uznał za możliwe do usunięcia przez wnioskodawców, przed rozpatrywaniem kandydatur, do dnia 25 września 2003 r następujące wady i niestaranności w wypełnionych wnioskach: brak lub niepoprawnie podany PESEL osób rekomendujących, braki w określeniu miejsca zamieszkania kandydata, braki w określeniu miejsca zamieszkania osób rekomendujących, wątpliwości co do uwierzytelnienia wniosku , np. niewyraźna pieczęć, brak określenia sądu, do którego kandyduje zgłoszona osoba.

Ostatecznie na kartach do głosowania umieszczono nazwiska : do Sądu Okręgowego w Ł. 1091 kandydatów, do Sądu Rejonowego dla Ł. –Ś. 1313 kandydatów, do Sądu Rejonowego dla Ł. W. 769 kandydatów i do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych 334 kandydatów.

Podczas sesji Rady w dniach 22 i 29 października 2003 r przeprowadzono głosowanie tajne i wybrano do Sądu Okręgowego 212 ławników, do Sądu Rejonowego dla Ł. - Ś. 254 ławników, do Sądu Rejonowego dla Ł. – W. 139 ławników i do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych 174 ławników.

W odpowiedzi na skargę podkreślono, że wszystkie prace, które złożyły się na kampanię ławniczą oraz wybór ławników, zostały przeprowadzone z należytą starannością, za wiedzą i przy akceptacji przedstawicieli [...] sądów. Wszelkie działania podejmowane przez Wydział Spraw Społecznych UMŁ , Zespół powołany do przedstawienia Radzie Miejskiej opinii o zgłoszonych kandydatach na ławników oraz przez Radę Miejską w Ł. były konsultowane i uzgadniane z upoważnionymi przedstawicielami sądów, a zatem nie mogą być kwestionowane.

Na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2004 r. skarżąca M. H. poparła skargę i wyjaśniła, że zarzucając przeprowadzenie wyborów na ławników z naruszeniem prawa i nie przedstawienie radnym listy rekomendowanych kandydatów , miała na myśli to, że była przez 9 lat ławnikiem w sądzie karnym i nie została wybrana na ławnika, mimo że spełniała warunki i była rekomendowana przez Sąd. Wyjaśniła także, że w skardze podała, iż zaskarża uchwałę Rady Miejskiej w Ł. Nr [...] z dnia [...], bo taki numer uchwały znała , a chciała zaskarżyć uchwałę o wyborze ławników do Sądu Rejonowego dla Ł. W. w Ł. W karcie zgłoszenia podała, że kandyduje do sądu rejonowego.

Pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skargi . W głosie do protokołu rozprawy stwierdził, że Rada Miejska wypełniła dokładnie dyspozycję art. 158, 159, 160, 161 i 163 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Przepis art. 163 § 2 ustawy nie formułuje zasad , według których zespół winien opracować i przedstawić Radzie swoją opinię o zgłoszonych kandydatach. Podkreślił, że w ustawie brak jest definicji pojęcia “nieskazitelny charakter", które jest pojęciem bardzo szerokim i niejednoznacznym. Brak jest również jakichkolwiek aktów wykonawczych do ustawy . Wybrany przez Radę Zespół oparł swoją opinię o nieskazitelności charakterów kandydatów na kryteriach wynikających z ustawy tj. informacjach z Krajowego Rejestru Sądowego i Policji.

Przedstawione Radzie Miejskiej w Ł. jako załączniki do projektów uchwał “Materiały informacyjne dot. wyborów ławników do sądów powszechnych" nie zawierają informacji dotyczących wymogu posiadania przez kandydatów na ławników “nieskazitelnego charakteru" – nie oznacza to jednak, że radni tej opinii nie znali. Przewodniczący zespołu przedstawił bowiem odpowiednie materiały zawierające szczegółowe opinie o kandydatach przewodniczącym klubów radnych, a ci poszczególnym radnym.

Na sesji Rady Miejskiej, na której odbywały się wybory ławników, radni zdecydowali, że te informacje zostaną utajnione ze względu na ochronę dóbr osobistych kandydatów, którzy nie zostali przez zespół rekomendowani np. z powodu wątpliwości, co do nieskazitelności ich charakterów.

Pełnomocnik wyjaśnił także, iż zespół proponując poszczególne osoby jako kandydatów na ławników do określonych sądów kierował się ich miejscem zamieszkania. Dlatego niektórzy kandydaci byli proponowani do innych sądów niż deklarowali w zgłoszeniu.

Skarżąca zaś nie została ławnikiem nie dlatego, że Rada Miejska nie zapoznała się z opinią o niej, lecz dlatego, że nie uzyskała wymaganej ilości głosów w głosowaniu nad uchwałą.

Z załączonych przez Radę Miejską dokumentów ( uchwała Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] w sprawie powołania Zespołu do przedstawienia Radzie Miejskiej opinii o zgłoszonych kandydatach na ławników sądów powszechnych, protokoły z posiedzeń Zespołu, protokół z XX sesji Rady ) wynika, że Zespół opiniujący kandydatów na ławników powołany został w składzie 14 – osobowym, w tym 7 radnych, 2 przedstawicieli sądów i 5 pracowników UMŁ. Zespół przygotował “Materiały informacyjne dot. wyboru ławników do sądów powszechnych" ,które zawierały następujące dane o kandydatach na ławników : nazwisko i imię, adres (zamieszkania lub miejsca pracy ), datę urodzenia, wykształcenie ( wyższe, średnie, podstawowe) , podmiot zgłaszający, gdzie wpisywano np. informację treści: “zakład pracy" lub “25 osób" lub “związek zawodowy" lub “ organizacja pozarządowa" lub “Reelekcja" . Materiały zawierały 3510 nazwisk ( po wykreśleniu osób wpisanych dwukrotnie 3507) .

Osobno sporządzono “Listę kandydatów na ławników – wnioski odrzucone przez Zespół Opiniujący" zawierającą 1281 nazwisk kandydatów z adnotacjami przy nazwisku takimi jak: “złe preferencje", “Policja" , “Brak preferencji", “mniej niż 25 osób rekomendujących" “wniosek złożony po terminie" “zły nr PESEL osoby popierającej" , “brak numeru PESEL osoby popierającej", “niezgodność nr PESEL z datą urodzenia", “brak zgody kandydata ( brak podpisu)", zgłoszenie kandydata przez podmiot nieuprawniony" .

Osoby, których wnioski odrzucono nie zostały umieszczone na kartach do głosowania.

Skarżąca została zgłoszona jako kandydat na ławnika przez Sąd Rejonowy dla Ł. W. w Ł. i przy jej nazwisku w “Materiałach informacyjnych dot wyborów ławników/.../" ( Lp. 880) w rubryce podmiot zgłaszający wpisano “reelekcja".

H. M. została umieszczona na karcie do głosowania jako kandydat na ławnika do Sądu Rejonowego dla Ł. W. w Ł. pod poz. 205.

Jak wynika z protokołu Komisji Skrutacyjnej ( załącznik Nr 14 do protokołu Nr [...] sesji RM w Ł. ) skarżąca w głosowaniu uzyskała 0 głosów. Poza opracowanymi przez Zespół “Materiałami informacyjnymi /.../" nie przestawiono radnym innych informacji i opinii o kandydatach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej . Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej

Przy czym, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153,poz.1269), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [p.p.s.a.]( Dz. U. z 2002 r Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie .

Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. ( art. 3 § 2 pkt 5, 6, 7 p.p.s.a.) orzekanie w sprawach skarg na:

1/akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

2/ akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

3/ akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego .

Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach ( art. 3 § 3 p.p.s.a.).

Wskazać także należy, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej złożonymi na rozprawie przyjął, że przedmiotem skargi jest uchwała Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w sprawie wyboru ławników Sądu Rejonowego dla Ł. W.,, mimo iż w skardze podany został numer uchwały [...] tj. uchwały w sprawie wyboru ławników do sądów pracy i ubezpieczeń społecznych /.../. Z treści skargi można bowiem wnosić, że skarżąca uważała, że w sprawie wyboru ławników podjęta została przez Radę Miejską tylko jedna uchwała. Ponadto skarżąca na rozprawie wyjaśniła, że chciała zaskarżyć uchwałę o wyborze ławników do Sądu Rejonowego dla Ł. W. w Ł., a wskazała uchwałę o nr [...], bo taki numer uchwały jej podano.

Przechodząc do rozważań nad zasadnością skargi wskazać należy, że podstawą prawną zaskarżenia uchwały Rady Miejskiej w Ł. Nr [...] z dnia [...] jest art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ( Dz. U. z 2001r Nr 142, poz. 1591 ze zm. ).

Zgodnie z tym przepisem każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może – po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia – zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego.

Zaskarżeniu w trybie art. 101 wskazanej ustawy podlega uchwała organu gminy niezgodna z prawem i jednocześnie godząca w sferę prawną skarżącego – wywołująca negatywne dla niego konsekwencje prawne w postaci np. zniesienia, ograniczenia czy uniemożliwienia realizacji jego uprawnienia, interesu prawnego. Przyjmuje się ponadto, że interes prawny musi być bezpośredni i realny, a więc można go wywodzić wyłącznie z własnej, określonej przez prawo materialne sytuacji prawnej ( A. Kisielewicz “Samodzielność Gminy w orzecznictwie NSA" str.136).

W rozpoznawanej sprawie na wstępie należało wyjaśnić, czy wybór ławników jest czynnością z zakresu administracji publicznej i czy skarżąca miała interes prawny w zaskarżeniu uchwały.

W ocenie Sądu, na oba pytania należy odpowiedzieć twierdząco.

Zgodnie z art. 182 Konstytucji RP udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości określa ustawa. Art. 4 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych ( Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm. ) stanowi, że w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości obywatele biorą udział przez uczestnictwo ławników w rozpoznawaniu spraw przed sądami pierwszej instancji. Oznacza to, że funkcja ławnika należy do zakresu publicznej działalności obywateli i stanowi jedną z form realizacji ich praw publicznych.

W ocenie Sądu skarżąca miała interes prawny w zaskarżeniu uchwały w sprawie wyboru ławników do Sądu Rejonowego dla Ł. – W. w Ł. , gdyż kandydowała na ławnika do tego Sądu i nie została wybrana. Zaskarżona uchwała pozbawiła ją więc zagwarantowanego Konstytucją RP – udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości (oczywiście po spełnieniu warunków określonych przepisami ustawy).

Ponadto zgodnie z art. 160 tej ustawy ławników wybierają rady gmin, a wybory przygotowują gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Można więc zakwalifikować uchwały o wyborze ławników do zakresu administracji publicznej ( podobnie wyrok NSA z 12 czerwca 2000r. II S.A. 329/00 nie publikowany ).

Wskazać także należy, że art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym uzależnia dopuszczalność skargi od wezwania organu, który podjął uchwałę do usunięcia naruszenia prawa. Skarżąca spełniła ten warunek kierując do Rady Miejskiej pismo z dnia 18 listopada 2003 r , w którym wezwała do uchylenia uchwały Nr [...], a więc dotyczącej wyboru ławników do sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, w którym żądała unieważnienia wyboru ławników do sądów w Ł. na kadencję 2004-2007. W odpowiedzi skierowanej do skarżącej ( pismo z dnia 20 listopada 2003 r.) Rada nie wskazała prawidłowego numeru uchwały , a ponadto odpowiedź ta, jak wynika z jej treści, dotyczyła wszystkich uchwał w sprawie wyborów ławników.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutu, podnoszonego w skardze, że doszło do naruszenia przepisów normujących przeprowadzanie wyborów ławników do sądów powszechnych, tj. art. 163 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych ( Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze. zm.) przez nie przedstawienie opinii o zgłoszonych kandydatach, należało uznać, że jest on uzasadniony.

Zarówno “Mały Słownik Języka Polskiego" PWN 1969 jak i “Słownik Wyrazów Obcych" PWN W-wa 1980 pod hasłem opinia podają następujące znaczenia tego słowa: 1/ sąd, mniemanie, przekonanie, pogląd , 2/ zła albo dobra sława u ludzi, reputacja , 3/ ocena , zaopiniowanie.; pod hasłem “opiniować" – wydawać opinię, wypowiadać swój sąd o kim, o czym ."

Wydanie o kimś opinii oznacza więc wypowiedzenie o nim swojego sądu, z czym musi wiązać się konieczność podania niezbędnych faktów i uzasadnienia stanowiska.

Ławników do sądów okręgowych oraz sądów rejonowych wybierają rady gmin w głosowaniu tajnym ( art. 160 § 1 u.s.p.)

Zgodnie z art. 163 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.) przed przystąpieniem do wyborów rada gminy powołuje zespół, który przestawia radzie gminy na sesji swoją opinię o zgłoszonych kandydatach.

Powołany Zespół miał więc obowiązek przedstawienia Radzie Miejskiej swojej oceny o wszystkich zgłoszonych kandydatach na ławników, przy czym opinia ta powinna być przedstawiona na sesji Rady przed przystąpieniem do wyborów .

Dokonywanie przez radę wyboru oznacza podejmowanie przez radnych decyzji co do tego, którzy ze zgłoszonych kandydatów na ławników, spełniających wszystkie wymogi formalne określone w ustawie, będą najbardziej odpowiedni do sprawowania tej funkcji. Chodzi niewątpliwie o wybranie osób cieszących się szacunkiem otoczenia, prawych, godnych zaufania i posiadających doświadczenie życiowe i zawodowe.

Każdy kandydat na ławnika ma zagwarantowane w art. 163 § 2 u.s.p. prawo do prezentacji swojej osoby, której najważniejszym elementem jest opinia Zespołu powołanego przez Radę, a każdy radny obecny na sesji ma prawo do własnej oceny cech wynikających z tej prezentacji.

Zatem opinia taka musi przedstawiać nie tylko te cechy, które opisują kandydata w kontekście art. 158§ 1 u.s.p., ale także takie, które pozwolą dokonać oceny kandydata na tle innych i przez to pozwolą radnym na dokonanie wyboru.

W przedmiotowej sprawie, jak wynika z przedstawionych przez organ dokumentów oraz pism, umieszczenie kandydata na ławnika na liście w “ Materiałach informacyjnych dotyczących wyborów ławników do sądów powszechnych przez obywateli", w ocenie Zespołu powołanego przez Radę, oznaczało jego pozytywne zaopiniowanie. Tylko nazwiska tych osób ( w tym nazwisko skarżącej ), w sumie 3507 z 4788 , które zostały zgłoszone, umieszczone zostały na kartach do głosowania.

Zdaniem Sądu w tym składzie , takie przedstawienie “opinii" o kandydatach nie spełnia wymogów wskazanego wyżej przepisu. Opracowane przez Zespół “Materiały informacyjne /.../" nie zwierają praktycznie żadnych informacji o kandydatach na ławnikach poza ich datą urodzenia i adresem zamieszkania lub miejsca pracy i poza podaniem wykształcenia ale bez zaznaczenia kierunku wykształcenia. Nie zawierają więc praktycznie żadnych danych o kandydatach, które pozwoliłyby radnym na podjęcie racjonalnej i świadomej decyzji o wyborze osób najbardziej odpowiednich do pełnienia funkcji ławnika , czemu niewątpliwie miała służyć regulacja zawarta w art. 163 § 2 u.s.p..

Przy nazwisku skarżącej, kandydatce na ławnika zgłoszonej przez Prezesa Sądu Rejonowego i orzekającej jako ławnik od 8 lat, w rubryce “podmiot zgłaszający" wpisano jedno słowo “reelekcja", co nie daje w ocenie Sądu podstaw do przyjęcia , że Radzie Miejskiej przedstawiona została na sesji opinia o tej kandydatce, podobnie jak o pozostałych kandydatach na ławników.

Słowo “reelekcja" oznacza wg Słownika Wyrazów Obcych PWN z 1980 r. ponowne obranie kogoś na jakieś stanowisko lub urząd, a więc nie daje informacji o tym, kto zgłasza danego kandydata . Informacja zamieszczana prawdopodobnie przy wszystkich nazwiskach osób zgłaszanych przez prezesów sądów jest także o tyle nieścisła, że nie wyklucza , iż w gronie kandydatów zgłaszanych przez pozostałe uprawnione podmioty także znajdują się osoby pełniące wcześniej funkcję ławnika i ubiegające się o reelekcję.

Reasumując, nawet gdyby przyjąć, że przepisy ustawy dopuszczają przedstawienie przez Zespół opinii o zgłoszonych kandydatach w inny sposób niż ustnie na sesji Rady, a więc tak jak rozpatrywanym przypadku, w formie pisemnej, to należy stwierdzić, że “Materiały informacyjne dot. wyboru ławników do sądów powszechnych" i tak nie posiadały waloru opinii w rozumieniu art. 163 § 2 u.s.p.

Z załączonego protokołu sesji Rady Miejskiej , na której dokonywano wyboru ławników wynika, że radni zabierający głos przed rozpoczęciem głosowania wskazywali na niezachowanie wymogów zawartych w art.163 § 2 u.s.p. i tak np. jeden z radnych stwierdził "/.../To nie jest wykonanie pracy, to jest opinia wadliwa, my na podstawie tej opinii nie jesteśmy w stanie jako Rada podjąć rzetelnej decyzji. Ja nie jestem w stanie wskazać, które siedemset kilkadziesiąt osób z tej całej długiej listy to ci, którzy zasługują na to, żeby być ławnikami./.../ Zespół miał zaopiniować kandydatów, nie mówię wykreślić pozostałych, ale przedstawić wszystkich na karcie do głosowania ,a dać radnym do ręki książeczkę, w której znaleźliby się wszyscy rekomendowani. Z tych materiałów, które mamy to my nic nie wiemy o tych kandydatach. Po co mi wiedzieć gdzie kto mieszka, jaki ma numer mieszkania /.../, chciałbym wiedzieć na przykład co tak osoba porabia w życiu, czy jest to bezrobotny, czy to osoba z jakimś doświadczeniem zawodowym, pracująca, czy to jest niezaawansowany jeszcze wiekiem emeryt, który jakąś drogę zawodową przeszedł, ma jeszcze siłę i energię żeby orzekać, ma czas, a przede wszystkim duże doświadczenie zawodowe i autorytet"( str. 34 protokołu)

Ponadto wskazać należy, że z głosowania zostali wyłączeni nie tylko kandydaci, którzy nie spełniali wymogów formalnych nałożonych przez ustawę np. kandydat nie spełniał kryterium wieku ( art. 158 § 1 pkt 3 i 5 u.s.p.) lub nie pracował i nie mieszkał w Ł. co najmniej od roku ( art. 158 § 1 pkt 4 u.s.p.), bądź został zgłoszony przez podmiot nie wymieniony w art. 162 § 1 u.s.p, ale również osoby, które zostały negatywnie zaopiniowane przez Policję. Z załączonych akt nie wynika, jakie kryteria decydowały o tym , że Policja uznawała danego kandydata za osobę, co do której można mieć wątpliwości w przedmiocie nieskazitelności jej charakteru. Z załączonego protokołu z sesji Rady Miejskiej w Ł. odbytej w dniach 22 i 29 października 2003 r wynika, że kryteria te nie zostały także przedstawione radnym.

Wprawdzie w głosie do protokołu rozprawy pełnomocnik organu podaje, że “Materiały informacyjne dot. wyborów ławników do sądów powszechnych nie zawierają informacji dotyczących wymogu posiadania przez kandydatów na ławników “nieskazitelnego charakteru" – nie oznacza to jednak, że radni tej opinii nie znali. Mianowicie – Przewodniczący Zespołu odpowiednie materiały zawierające szczegółowe opinie o kandydatach przedstawił przewodniczącym klubów radnych, a ci poszczególnym radnym"

Twierdzenia zawarte w głosie do protokołu nie znajdują jednak potwierdzenia w aktach administracyjnych, na podstawie których orzeka sąd administracyjny, a ponadto strona nawet nie podnosiła tej okoliczności przed zamknięciem rozprawy.

Należy też zwrócić uwagę, że stwierdzenie takie oznacza , że wbrew brzmieniu ustawy, opinie co do części kandydatów nie zostały przedstawione na sesji Rady, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Zaakceptowanie tego stanu rzeczy przez Radę narusza art. 160 § 1 ustawy , który stanowi, że ławników do sądów rejonowych wybierają rady gmin . W rozpoznawanym przypadku odrzucenia pewnej części kandydatów, spełniających wymogi formalne dokonał Zespół powołany jedynie do przedstawienia opinii o kandydatach , a więc także w razie potrzeby opinii negatywnej.

Podkreślenia wymaga, że osoba kandydująca na ławnika do sądu powszechnego swoim podpisem wyraża zgodę na kandydowanie, a więc także na to , że w miejscu jej zamieszkania czy w miejscu pracy będzie przeprowadzany wywiad środowiskowy, a rada gminy będzie zasięgać o niej informacji z Krajowego Rejestru Karnego oraz od właściwych organów Policji i informacje te będzie oceniać.

Nie zostali też przedstawieni do głosowania kandydaci, których wnioski, zawierały “uchybienia i niestaranności" np. takie jak brak lub niepoprawnie podany numer PESEL osoby kandydującej lub popierającej czy brak określonych preferencji w przedmiocie sądu, do którego osoba kandydowała . Kryteria takie nie wynikają z ustawy i nie mogły stanowić podstawy do odrzucenia kandydata przed głosowaniem, a. art. 159 § 2 u.s.p. stanowi jedynie, że nie można być ławnikiem jednocześnie w więcej niż jednym sądzie. Nie ogranicza możliwości kandydowania na ławnika tylko do jednego Sądu, ani nie stawia wymogu określenia, do którego konkretnie Sądu osoba kandyduje.

Wskazane naruszenia prawa materialnego - przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych należało uznać za istotne naruszenie prawa, skutkujące nieważnością zaskarżonej uchwały.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w Ł. “w sprawie wyboru ławników do Sądu Rejonowego dla Ł. W."

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona uchwała podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.