Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 315/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art. 122, art. 187 § 1, art. 191
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 914/18 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 29 sierpnia 2018 r. nr 1001-IOA.4246.47.2017.10.JS w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od E. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 914/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 29 sierpnia 2018 r. nr 1001-IOA.4246.47.2017.10.JS w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 22 lutego 2017 roku nr 363000-UAGR.8720.144.2016.12.AS 363000.UAGR.872.144.2016; w pkt 2. zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz skarżącej E. W. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 17 grudnia 2015 r. funkcjonariusze celni Urzędu Celnego w Piotrkowie Trybunalskim przeprowadzili czynności kontrolne, na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, w zakresie przestrzegania urządzania i prowadzenia gier na automatach zgodnie z ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 471) w barze "K.", znajdującym się w m. Ż. ul. R.. Podstawą do podjęcia czynności kontrolnych było stwierdzenie, iż w kontrolowanym lokalu znajdowało się dostępne dla graczy urządzenie podłączone do sieci elektrycznej o nazwie A. Z. W. mąż właścicielki baru, który przedstawił kontrolującym ramową umowę dzierżawy powierzchni oraz listę aktualizacji urządzeń do umowy dzierżawy powierzchni zawartą między H. F. Ł. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł., al. K., a E. W. właścicielką baru "K.".

Organ stwierdził, że ustalenia kontrolujących dowiodły, iż został naruszony art. 3, art. 14 ust. 1, art. 23a ust. 1 w związku z art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych Działalność prowadzona w zakresie urządzania gier na ww. automacie miała miejsce poza kasynem gry zdefiniowanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a) ustawy o grach hazardowych bez koncesji oraz rejestracji automatu do gier, tj. z pominięciem wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 1 i art. 23 a ust. 1 ustawy o grach hazardowych. Organ wskazał, iż urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest każdy podmiot, zaangażowany w udostępnianie automatu, zarządzanie nim lub czerpanie z tego procederu korzyści. W tym zakresie mieści się również działalność skarżącej polegająca na umożliwieniu rozgrywania gier na zainstalowanym w lokalu baru automacie, które zgodnie z ustawą o grach hazardowych mogły być urządzane wyłącznie w kasynach gry. Organ uznał, że potwierdza to ramowa umowa dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r. zawarta pomiędzy skarżącą - wydzierżawiającą, a spółką z o.o. H. F. Ł. z siedzibą w Łodzi – dzierżawcą, w ramach której E. W. zobowiązała się do informowania przedstawiciela dzierżawcy niezwłocznie o wszystkich stwierdzonych uszkodzeniach urządzeń, do których dzierżawca ma tytuł prawny, kradzieży i włamaniach. Organ stwierdził, że udowodnione zostało, że dysponowała ona lokalem, w którym zainstalowano i eksploatowano wskazane urządzenie do gier - zgodnie z podpisaną przez E. W. umową dzierżawy, w której w § 1 wskazano, że przedmiotem umowy jest część lokalu pod adresem Ż., ul. R., umożliwiająca zainstalowanie urządzeń do gier, na których dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą. Ponadto czerpała z tego korzyści, bowiem jak wynika z zawartej umowy, otrzymywała wynagrodzenie w formie czynszu dzierżawnego w wysokości ustalonej kwotowo w wysokości 500 zł - płatnego od chwili uruchomienia urządzeń do miesiąca, w którym urządzenie przestało być eksploatowane. W przypadku nieeksploatowania urządzenia obowiązek zapłaty czynszu aktualizuje się w miesiącu, w którym rozpoczęła się eksploatacja urządzenia lub urządzenie dotychczas eksploatowane zostało zastąpione nowym uruchomionym urządzeniem. Czynsz dzierżawny jest płatny w dniu wyjęcia gotówki przez przedstawiciela dzierżawcy. Jak wynika z zeznań właścicielki lokalu: "B. w Ż. prowadzę razem z mężem Z. W.. (...) Wcześniej w naszym barze stały automaty, ale nie pamiętam nazw firm będących właścicielami urządzeń. (...) Wcześniej otrzymywaliśmy wynagrodzenie od dochodu automatu, a później została w umowie wskazana stała kwota, to jest 500zł. (...) Maszyna wypłacała pieniądze w pięciozłotówkach. (...) Pan Waldek zostawił nam klucze do automatu, bo ten automat się zacinał i pan Waldek prosił, że gdyby zdarzyła się taka sytuacja, że automat się zaciął i nie chciał wypłacić pieniędzy to żeby po niego nie dzwonić; mieliśmy otworzyć automat i wypłacić wygraną z pieniędzy znajdujących się wewnątrz automatu. Mnie się jednak nie zdarzyła taka sytuacja, żeby automat nie chciał wypłacić pieniędzy więc nie otwierałam automatu. Nie wiem czy mężowi zdarzyło sie coś takiego.(...) Syn to nawet nie wiedział, że są klucze do automatu u nas w barze".

Naczelnik Urzędu Celnego w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z dnia 22 lutego 2017 r. wymierzył E. W., karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na automacie.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, W uzasadnieniu wskazał, iż E. W. bez wątpienia urządzała gry na automacie A. numer H. niezgodnie z ustawą o grach hazardowych. Organ II instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności takie zostały przez organ podatkowy wykazane. Poddano analizie poszczególne postanowienia umowy dzierżawy w celu dokonania oceny, które z nich mogą dotyczyć czynności, do jakich zobowiązała się umownie skarżąca, a związanych z urządzaniem gier. Organ podatkowy nie ograniczył się do wskazania ogólnie umowy dzierżawy, ale przywołał te jej regulacje, które przesądzają o aktywnej roli skarżącej, polegającej na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, współudziale w utrzymywaniu automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie i wypłacanie wygranych, zasilaniu automatu w energię elektryczną, informowaniu dzierżawcy w przypadku włamania, szkody, awarii, itp. Miejsce w lokalu bar "K." jest miejscem publicznym ogólnie dostępnym dla wszystkich osób, w tym niepełnoletnich. E. W. aktywnie partycypowała w obowiązkach dotyczących organizowania gier. Była zainteresowana skalą tych gier, w jej interesie było zachęcanie do rozegrania gry, udzielania wszelkiej pomocy w tym zakresie.

Uchylając zaskarżone decyzje Sąd I instancji wskazał, że przeprowadzona ocena dowodów nie pozwalała na ustalenie, że skarżąca jest osobą "urządzającą gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Kontrolując zaskarżoną decyzję, jak również całe postępowanie administracyjne Sąd uznał, że skarga zasługuje w tym zakresie na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, organy administracyjne czyniąc ustalenia faktyczne w ramach kontrolowanej sprawy skupiły jedynie na interpretacji treści umowy, która wiązała stronę skarżącą z H.F. Ł. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. (tj. umowy dzierżawy części powierzchni lokalu) z której wynika obowiązek skarżącej powiadomienia właściciela urządzenia o uszkodzeniu automatu oraz fragmencie zeznań skarżącej złożonych 3 lutego 2016 roku, w których podała, że była w posiadaniu kluczy do automatu na wypadek, gdyby zdarzyła się sytuacja, że automat się zatnie i nie będzie chciał wypłacić pieniędzy. Organ odwoławczy rozstrzygając w przedmiotowej sprawie pominął przy tym okoliczności wynikające z pozostałego materiału dowodowego sprawy, w tym również z zeznań złożonych przez skarżącą w dniu 3 lutego 2016 roku, w których wskazała jednocześnie, że nigdy nie zdarzyła jej się sytuacja, żeby automat nie chciał wypłacić pieniędzy i nie otwierała automatu. Ponadto, zeznała, że nic nie wie, aby mężowi zdarzyło się coś takiego, a syn "to nawet nie wiedział, że są klucze do automatu u nas w barze". Zeznała również, że nigdy nie grała na automacie i nie potrafi nic nikomu powiedzieć w tym zakresie, czy wyjaśnić. Uwadze organu umknęło także, że w wyjaśnieniach złożonych przez skarżącą w piśmie z 23 maja 2018 r. zaprzeczyła ona wcześniejszym zeznaniom wskazując, iż klucze do automatu posiadał ich właściciel, który również zajmował się ich obsługą. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że nie wie na czym polegała obsługa automatów, gdyż ona się tym nie zajmowała i nie interesowało ją to. W przypadku awarii urządzeń w zależności od przyczyny, tj. jeżeli powodem była siła wyższa (pożar, zalanie) dzwoniłaby po pomoc do straży pożarnej, zaś w przypadku włamania na Policję. Innych zdarzeń nie miała prawa obsługiwać. Podała także, że z faktu wydzierżawionej powierzchni nie czerpała zysku.

W świetle tych okoliczności faktycznych sprawy - w ocenie Sądu - brak jest wykazania aktywnej roli strony skarżącej w urządzaniu gier na przedmiotowym automacie. Nie wykazano bowiem, aby skarżąca wzięła na siebie obowiązki mogące wskazywać na jej rzeczywiste zaangażowanie w sam proces urządzenia gier. Ustalone bowiem okoliczności sprawy, nie wykraczają poza wykonywanie samej umowy dzierżawy. Wynikający wyłącznie z umowy, obowiązek przeciwdziałania uszkodzeniom automatu przez osoby trzecie, a także obowiązek informowania dzierżawcy o ewentualnej wadliwości działania jego mienia mieści się bowiem, w zakresie rzetelnego wykonywania wiążącej strony umowy dzierżawy, ale też wynika z troski i z zapobiegliwości przed ewentualną odpowiedzialnością za cudzą rzecz pozostawioną w lokalu skarżącej. Nie sposób zatem uznać, aby przy braku innych okoliczności wskazujących na urządzanie gier na automatach przez wydzierżawiających, z uwagi na sam tylko fakt sprawowania ogólnej pieczy nad całym lokalem wraz ze wstawionym doń sprzętem, wydzierżawiająca wyczerpała przesłanki pozwalające na uznanie ją za osobę współdziałającą przy urządzaniu gier na automacie w rozumieniu przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 czerwca 2017 roku, II GSK 5336/16, dostępne na stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Zdaniem Sądu, sama tylko treść umowy oraz fragmentaryczne zeznania skarżącej z 3 lutego 2016 roku nie są wystarczające do przyjęcia, iż E. W. jest "współurządzającą gry na automatach". Strona skarżąca konsekwentnie podnosiła, że nie wykonywała jakichkolwiek czynności związanych z bezpośrednią obsługą przedmiotowego automatu. Faktyczna zgoda strony skarżącej na zainstalowanie automatu APEX HFP 2240 do gry miała bezpośredni wpływ na ich udostępnienie graczom, co nie oznacza jednak, że to strona skarżąca stała się urządzającym gry. Dla zrealizowania zamierzenia - działalności w zakresie gier na automatach, objętych zakresem normowania, dojść może w wyniku zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Nie może to jednak oznaczać automatyzmu, skutkującego uznaniem, że podmioty które w tym procederze uczestniczą w jakimkolwiek zakresie, objęte są automatycznie dyspozycją art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, jako "urządzający gry".

Sąd wskazał, że organy w toku postępowania nie ustaliły w kategoriach dowodowych, czy strona skarżąca wykonywała aktywnie jakiekolwiek czynności, które wynikały z cywilnej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r., czy też wykraczałyby poza tę umowę, a jednocześnie pozwalałyby uznać E. W. za podmiot urządzający grę w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. O ile organ instancji powołał się w uzasadnieniu swojej decyzji na zeznania skarżącej, z których wynika, że była w posiadaniu kluczy na wypadek gdyby automat nie chciał wypłacić pieniędzy, to organ odwoławczy pominął całkowicie złożone przez stronę pozostałe wyjaśnienia, w tym wyrażone w piśmie z 23 maja 2018 roku, w których zaprzeczyła wcześniejszym zeznaniom, wskazując, że klucze do automatów posiada ich właściciel. Okoliczności w tym zakresie organ jednak nie uwzględnił.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organy nie dokonały kompleksowej oceny zachowania strony skarżącej z uwzględnieniem całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organy w toku postępowania nie ustaliły, czy strona skarżąca wykonywała aktywnie jakiekolwiek czynności, które pozwalałyby uznać ją za podmiot urządzający grę na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Takich ustaleń nie sposób poczynić jedynie tylko na podstawie treści umowy dzierżawy i wycinka zeznań skarżącej z dnia 3 lutego 2016 roku, które w toku postępowania uległy zmianie, co całkowicie umknęło organowi odwoławczemu. Zdaniem Sądu, całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie nie pozwala w sposób jednoznaczny na przyjęcie, że skarżąca dokonywała czynności dotyczących obsługi przedmiotowego automatu.

Sąd podniósł, że samo zawarcie umowy dzierżawy powierzchni nie jest jeszcze równoznaczne z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry. Udostępnienie miejsca w lokalu w celu urządzania gier łącznie z udostępnieniem zasilania i utrzymywanie tego lokalu w stanie do tego przeznaczonym, nie jest natomiast przejawem aktywnego uczestnictwa w udostępnianiu grającym samego automatu i nie może być zakwalifikowane jako "urządzanie gier na automacie" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2018 roku, II GSK 350/18, Lex numer 2539308). Regularne otwieranie lokalu, w którym znajdował się przedmiotowy automat, zapewnienie swobodnego dostępu do urządzenia, zapewnienie dostępu do prądu nie oznacza również zdaniem Sądu, że strona skarżąca jest podmiotem, który w rozumieniu ustawy urządza gry hazardowe.

W ocenie Sądu organy wykazały w niniejszym postępowaniu okoliczność zawarcia umowy dzierżawy powierzchni, nie wykazały natomiast, że strona skarżąca jest osobą urządzającą gry hazardowe, a w konsekwencji, że zaistniały podstawy normatywne do objęcia tej osoby zakresem normowania i zastosowania sankcjonujących przepisów ustawy o grach hazardowych tym samym za przedwczesne należało uznać przypisanie skarżącej przymiotu "urządzającego gry", jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Organ zaskarżając go w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, jeżeli Sąd uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych,

Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych polegającą na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji , że w kontrolowanej decyzji w sposób nieuzasadniony, bo co najmniej przedwczesny przypisana została skarżącej odpowiedzialność za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, a organy nie wykazały w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu, aby skarżąca aktywnie uczestniczyła w urządzaniu gier hazardowych, podczas gdy w ocenie skarżącego kasacyjnie organu skarżąca na podstawie umowy przyjęła na siebie takie obowiązki jak: powiadamianie przedstawiciela dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzenia (§6 ust. 1 zd. 1 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.) wyraziła zgodę na objecie obsługą prawną związaną z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzeń (§ 6 ust. 1 zd. 2 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.), a czynsz dzierżawny był należny wyłącznie za czas rzeczywistego funkcjonowania urządzenia (§ 2 ust. 1 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.), co oznacza przyjęcie przez skarżącą (wydzierżawiającą) obowiązków wykraczających poza zakres obowiązków wydzierżawiającego w rozumieniu art. 693 § 1 Kodeksu Cywilnego i aktywne uczestnictwo we wspólnym przedsięwzięciu gospodarczym, którego celem było urządzanie gier hazardowych poza kasynem gry, co miało wpływ na wynik sprawy,

2) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy p.p.s.a.,

- tj. art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacja podatkowa przez błędne przyjęcie, że przypisując skarżącej cechę "urządzającego gry" organy nie wykazały innych czynności poza udostępnieniem powierzchni pod zajmowane urządzenie, podczas gdy z treści umowy zawartej przez skarżącą z H. F. Ł. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. wynika że, skarżąca na podstawie umowy przyjęła na siebie takie obowiązki: powiadamianie przedstawiciela dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzenia (§ 6 ust. 1 zd. 1 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.) wyraził zgodę na objęcie obsługą prawną związaną z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzeń (§ 6 ust. 1 zd. 2 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.), a czynsz dzierżawny był należny wyłącznie za czas rzeczywistego funkcjonowania urządzenia (§ 2 ust. 1 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.), co wykracza poza obowiązki wydzierżawiającego przewidziane w art. 693 § 1 Kodeksu Cywilnego, a nadto w toku przesłuchania w dniu 3 lutego 2016 r. skarżąca oświadczyła, że wcześniej w jej barze również stały automaty, a czynsz był ustalany proporcjonalnie do dochodu uzyskiwanego z urządzania gry na automacie, co przesądza, że organy zasadnie uznały skarżącą za urządzającą gry hazardowe poza kasynem gry,

- t.j. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne nakazanie organowi w ponownie prowadzonym postępowaniu przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w celu potwierdzenia faktycznego zaangażowania skarżącej w proceder urządzania gier na automatach, podczas gdy w ocenie skarżącego kasacyjnie organu okoliczność ta została już przez organ wykazana przez ustalenie, że skarżący na podstawie umowy przyjął na siebie takie obowiązki jak: powiadamianie przedstawiciela dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzenia (§ 6 ust. 1 zd. 1 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.) wyraziła zgodę na objęcie obsługą prawną związaną z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzeń (§ 6 ust. 1 zd. 2 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.), a czynsz dzierżawny był należny wyłącznie za czas rzeczywistego funkcjonowania urządzenia (§2 ust. 1 ramowej umowy dzierżawy powierzchni z dnia 31 maja 2015 r.), a jednocześnie zalecenie organowi przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w sprawie bez wskazania jakie czynności dowodowe powinny doprowadzić organ do ustalenia, że skarżąca była urządzającą gry hazardowe poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Organ przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty należało uznać za usprawiedliwione.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej w Łodzi w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. Z tego mianowicie powodu, że – jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – niezależnie od zaakceptowania stanowiska organu administracji odnośnie do charakteru gier urządzanych na spornych automatach (art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych), a także odnośnie do braku podstaw do odmowy zastosowania w sprawie przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – co wsparte zostało również argumentem z poglądu prawnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II GPS 1/16 – zdaniem Sądu I instancji, ustalenia faktyczne przeprowadzone w sprawie przez organ administracji należało uznać za niewystarczające dla oceny, że strona skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, co w konsekwencji nie mogło pozostawać bez wpływu na ocenę prawidłowości stosowania tego przepisu prawa. Sąd I instancji za niewystarczające uznał ograniczenie się przez organ administracji do treści umowy dzierżawy powierzchni lokalu zawartej przez stronę ze spółką z o.o. H. F. Ł. oraz do fragmentów zeznań skarżącej złożonych w dniu 3 lutego 2016 r., a to w kontekście – w tym również wobec pominięcia wyjaśnień strony z dnia 23 maja 2018 r., w których odwołała wcześniejsze zeznania w zakresie odnoszącym się do posiadania kluczy do automatu – braku wykazania aktywnej roli strony skarżącej w urządzaniu gier automacie i jej rzeczywistego zaangażowania w sam proces ich urządzania. Zwłaszcza, że sam tylko fakt sprawowania ogólnej pieczy nad całym lokalem oraz znajdującym się w nim sprzętem – w tym faktyczna zgodna na zainstalowanie automatu do gier w lokalu – nie może uzasadniać przypisania stronie cech podmiotu urządzającego gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, za usprawiedliwione należało bowiem uznać zarzuty z pkt pkt 1) oraz z pkt 2 tiret pierwsze petitum skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie.

Trafnie bowiem na ich gruncie skarżący kasacyjnie organ podważa prawidłowość stanowiska Sądu I instancji odnośnie do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie, w jakim – jak wynika to tych zarzutów oraz ich uzasadnienia – miałoby to odnosić się do deficytów ustaleń faktycznych stanowiących podstawę przypisania stronie skarżącej deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, a w konsekwencji w zakresie, w jakim miałoby to nie pozostawać bez wpływu na ocenę prawidłowości stosowania w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Odnosząc się do istoty spornej w sprawie kwestii trzeba przede wszystkim podkreślić, że nie ma podstaw, aby podważać zasadności wniosków organu administracji publicznej formułowanych na podstawie oceny dowodu w postaci umowy dzierżawy powierzchni lokalu zawartej przez stronę ze spółką z o.o. H. F. Ł., na podstawie której strona, jako wydzierżawiający, udostępniła należący do niej lokal w celu zainstalowania w nim automatu do gier, w tym także, aby podważać waloru zeznań skarżącej złożonych w dniu 3 lutego 2016 r. Podkreślając bowiem, że to właśnie na podstawie wymienionej umowy doszło do zainstalowania oraz udostępniania gier na automacie Apex HFP2240 poza kasynem gry, nie sposób jest zasadnie twierdzić, że tego rodzaju okoliczność nie mogła być uznana za prawnie istotną z punktu widzenia formułowanych na jej podstawie ocen odnośnie do uznania strony skarżącej za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Powyższe znajduje swoje uzasadnienie w tym argumencie, że w świetle poglądu prawnego wyrażonego w przywołanej uchwale II GPS 1/16, z punktu widzenia oceny realizacji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – na gruncie którego to przepisu penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach (nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od których spełnienia w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach) – podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Przy tym, wobec jednoznacznej treści przywołanego przepisu prawa, za prawnie relewantne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą, należy uznać po pierwsze, fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub ust. 5 ustawy o grach hazardowych, a po drugie, ten zasadniczy dla bytu omawianego deliktu administracyjnego fakt, że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry.

Jeżeli więc na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach – nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach – i jest on adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach, to w analizowanym zakresie nie można tracić z pola widzenie tego, że w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 przywołanej ustawy może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, co znajduje swoje uzasadnienie w potrzebie uwzględniania szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", która jest motywowana zarówno przedmiotem i istotą regulowanych ustawą o grach hazardowych postępowań w sprawach nałożenia kary pieniężnej, jak i koniecznością zapewnienia realnego systemu kontroli oraz skuteczności przewidzianych przez ustawodawcę sankcji.

Jakkolwiek więc ustawa o grach hazardowych – w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie – nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w jej art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", o czym mowa była powyżej, w pełni zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie sprawności oraz stałej aktywności, umożliwiającym ich funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Przedstawione rozumienie "urządzania" potwierdza również – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html.)

"Urządzanie", to wedle słownikowego rozumienia tego zwrotu również – a trzeba to podkreślić – "stwarzanie komuś odpowiednich warunków".

W świetle rozumienia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w tym zwłaszcza desygnatów zwrotu "urządzania gier na automatach", czy też "urządzania gier hazardowych", którym na gruncie tego przepisu operuje ustawodawca, trzeba więc przyjąć, że istota jego rdzenia znaczeniowego wyraża się w tworzeniu (współtworzeniu, uczestniczeniu w tworzeniu) warunków do urządzania gier hazardowych na automatach.

Tym samym, jeżeli "urządzanie", to "stwarzanie odpowiednich warunków", to w rozpatrywanej sprawie wprost i bezpośrednio należy to odnieść właśnie do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępnianie samych gier na automatach poza kasynem gry. W okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – polegało to na tym, że strona skarżąca udostępniając sp. z o.o. H. F. Ł. (na podstawie zawartej w dniu 31 maja 2015 r. umowy dzierżawy) część lokalu, w którym prowadziła własną działalność gospodarczą, a to w celu ulokowania i zainstalowania w nim automatu do gier hazardowych, udostępniała tym samym oraz w tenże właśnie sposób ten automat grającym, i taki też był – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – cel podejmowanego przez nią działania, a to zważywszy również na to, że z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, należący do skarżącej lokal był lokalem ogólnodostępnym. Za nie bez znaczenia z punktu widzenia zasadności przedstawionych wniosków trzeba uznać także to, że postanowienia wymienionej umowy dowodzą, iż strona zobowiązała się do sprawowania faktycznej pieczy nad zainstalowanym w lokalu automatem do gier, a czynsz należny był wyłącznie za czas rzeczywistego funkcjonowania urządzenia.

W świetle przedstawionych okoliczności za uzasadniony należało więc uznać wniosek organu administracji, że strona skarżąca występowała w roli podmiotu udostępniającego miejsce, w którym wymieniony automat mógł być użytkowany i w konsekwencji z jej też udziałem udostępniany do gier, co w świetle przedstawionego powyżej rozumienia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest pozbawione prawnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie.

Zwłaszcza, gdy w korespondencji do tego właśnie argumentu nie sposób jest nie ustrzec się i tego wniosku, że wymieniona umowa dzierżawy powierzchni lokalu – którą Sąd I instancji uznał za niewystarczającą, stwierdzając tym samym, że ustalenia faktyczne przeprowadzone w sprawie, wobec ich deficytów, nie mogły być uznane są zupełne – gdy chodzi o jej "cel" oraz zgodny "zamiar stron", nie mogła (i nie mogłaby być) oceniona również inaczej, niż tylko, jako węzeł wspólnie podjętego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały jej strony, a mianowicie lokalu użytkowego oraz automatu do gier, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie na nim gier w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 71/16). Tym samym, nie sposób jest twierdzić, że – jak wynika to ze stanowiska Sądu I instancji – samo udostępnienie powierzchni lokalu stanowiło zaledwie warunek wstępny rozpoczęcia procesu (przedsięwzięcia) urządzania gier na automatach poza kasynem gry, w związku z czym nie mogło być traktowane, jako wystarczające dla przyjęcia ich urządzania w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Wskazany "warunek", nawet gdyby zaistniałą sytuację tak właśnie traktować, nie jest bowiem pozbawiony prawnego znaczenia, o czym jasno i wyraźnie przekonują wszystkie dotychczas przedstawione argumenty.

W ich świetle, wbrew stanowisku wyrażonemu w kontrolowanym wyroku, nie sposób było więc upatrywać wadliwości zaskarżonej decyzji w braku zupełności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę jej wydania oraz w braku prawidłowości ich oceny, a w konsekwencji także w nieprawidłowym zastosowaniu przez organ administracji publicznej przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Ustalenia faktyczne przeprowadzone w rozpatrywanej sprawie oraz ich ocena prawna były bowiem wolne od deficytów i wad przypisanych im przez Sąd I instancji.

Nie jest natomiast usprawiedliwiony zarzut z pkt 2) tiret drugie petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wadliwość uzasadnienia wyroku może bowiem stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego I instancji, gdy chodzi o analizę przedstawionych w nim argumentów, nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia.

W kontekście odnoszącym się do podejmowanej na gruncie omawianego zarzutu kasacyjnego polemiki z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji trzeba zaś stwierdzić, że brak przekonania strony lub skarżącego kasacyjnie organu odnośnie do trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też, co także należy podkreślić, odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne, czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, stanowisko to zostało umotywowane w stopniu wystarczającym, aby podać je merytorycznej kontroli w postępowaniu wywołanym wniesioną skargą kasacyjną, której rezultat – jak wynika to z powyżej przedstawionych argumentów – nakazywał uznać za uzasadnione zarzuty z pkt 1) oraz z pkt 2) tiret pierwsze petitum skargi kasacyjnej.

Stwierdzając w związku z powyższym, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych argumentów skarga ta nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.