Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1197/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 108 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj Sędziowie sędzia WSA Piotr Korzeniowski (spr.) sędzia WSA Monika Barszcz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2022 r. skarg Gminy [...] w [...], Regionu [...] w [...], Stowarzyszenia Ekologicznego [...] z siedzibą we [...]; [...] z siedzibą w [...], Fundacji [...] z siedzibą w [...]; [...] z siedzibą w [...] oraz [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowania przedsięwzięcia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz Gminy [...] w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz [...] w [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; IV. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz Stowarzyszenia Ekologicznego [...] z siedzibą we [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; V. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz [...] z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; VI. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz Fundacji [...] z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; VII. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz [...] z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; VIII. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz [...] z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg jest postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej: GDOŚ) z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we [...] (dalej: RDOŚ we [...]) z [...] stycznia 2020 r. nr [...], nakładające rygor natychmiastowej wykonalności na decyzję własną z [...] stycznia 2020 r. nr [...], określającą środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia: Kontynuacja eksploatacji złoża węgla brunatnego "[...]", realizowanego w gminie [...].

Zaskarżone postanowienie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

RDOŚ we [...], na podstawie art. 108 § 1 i 2 k.p.a., postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. nr [...] nałożył rygor natychmiastowej wykonalności na decyzję własną z [...] stycznia 2020 r. nr [...], określającą środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia: Kontynuacja eksploatacji złoża węgla brunatnego "[...]", realizowanego w gminie [...], na wniosek inwestora [...] S.A., [...].

Zażalenia na to postanowienie wnieśli: [...] i [...] nad [...], Fundacja [...], Stowarzyszenie [...], Stowarzyszenie [...], Fundacja [...] oraz [...], podnosząc zarzut naruszenia: art. 108 § 1 i 2, art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z art. 71 ust. 1 i 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 oraz art. 82 ust. 1-3 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2016 r., poz. 353 ze zm.), art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 4, art. 80, art. 10 § 1, art. 124 § 2 i art. 126 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 9 ust. 4 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzonej w Aarhus 25 czerwca 1998 r. (Dz.U. z 2003 r. nr 78, poz. 706) i art. 4 pkt 1-3 i 6 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2067, ze zm.). Strony podniosły, że nadanie rygoru prowadzi do uniknięcia odpowiedzi na trudne pytania nierozstrzygnięte w trakcie postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, dotyczące rzeczywistego wpływu rozszerzenia odkrywki w Kopalni [...] na zagrożenia środowiskowe, takie jak utrata wody pitnej, zwłaszcza po stronie [...], zanieczyszczenie powietrza, zmiany klimatyczne, bezpieczeństwo energetyczne Polski oraz problemy społeczne w postaci wpływu na okolicznych mieszkańców i ich miejsca pracy oraz gminy [...] i [...]. Podkreślono również, że inwestycje wnioskodawcy na rzecz ochrony środowiska, w tym te w zakresie wymogów Best Available Technipues (BAT), wynikają nie z jego samodzielnej inicjatywy ale z przepisów i stanowią jego ryzyko biznesowe w sytuacji, gdy uzyskanie koncesji na kolejne lata jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym.

GDOŚ postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji opatrzył rygorem natychmiastowej wykonalności decyzję własną z [...] stycznia 2020 r. już po jej wydaniu, powołując się na równoczesne wystąpienie przesłanek ochrony zdrowia lub życia ludzkiego, innego interesu społecznego, a także wystąpienie wyjątkowo ważnego interesu strony. Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności należy do prerogatyw organu, w świetle przepisów k.p.a., stąd zarzuty żalących co do wydania skarżonego postanowienia na wniosek strony, zamiast z urzędu, zostały uznane za nieuzasadnione. GDOŚ wskazał, że opatrzenie rygorem decyzji odrębnym postanowieniem nie oznacza, że postanowienie to uzyskuje samodzielny byt prawmy. Z chwilą uchylenia decyzji traci bowiem moc także postanowienie w przedmiocie rygoru. Żalący nie wykazali jakich konkretnie dowodów ani czynności nie mogli, ze względu na niezawiadomienie ich o wniesieniu wniosku, złożyć lub dokonać. Poprzestano jedynie na ogólnym sformułowaniu możliwości przedstawienia swojego stanowiska. GDOŚ zwrócił uwagę na wzajemne sprzeczności we wniesionych środkach zaskarżenia. Zdaniem GDOŚ, podnoszone zarzuty utraty wody pitnej, zanieczyszczenia powietrza, zmian klimatycznych, bezpieczeństwa energetycznego Polski, problemów społecznych oraz ochrony zabytków pozostają bez znaczenia. Ponadto, wbrew obawom żalących, organ utrzymując w mocy postanowienie z [...] stycznia 2020 r., nie uchyla się od odpowiedzi na trudne pytania, które rozstrzygnie w decyzji kończącej postępowanie odwoławcze. GDOŚ wskazał, że nadanie rygoru ma umożliwić dalsze przeprowadzanie procesu inwestycyjnego. Podkreślił, że inwestor podjął działania mające na celu uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach już w 2015 r., jednakże, ze względu na przedłużające się postępowanie w sprawie, wnioskiem z 22 stycznia 2020 r., tj. niespełna trzy miesiące przed upływem terminu ważności koncesji nr [...], zmuszony był do zwrócenia się o przyznanie ochrony dobrom chronionym ze względu na zaistniały stan nagłej konieczności administracyjnej. Wszczęcie przed Ministrem Klimatu i Środowiska postępowania w sprawie zmiany koncesji nr [...] było bez znaczenia.

W ocenie GDOŚ, w sprawie ma miejsce nagła konieczność administracyjna. GDOŚ zgodził się jednak z zarzutem niedostatecznego wykazania przez organ I instancji w uzasadnieniu swojego postanowienia niezbędności niezwłocznego wdrożenia decyzji w życie, jednak uznał, że naruszenie to nie stanowi naruszenia kwalifikowanego, mogącego mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. GDOŚ wskazał, że inny interes społeczny rozumiany jest, na kanwie sprawy, jako wytworzenie i dostęp ogółu do energii elektrycznej, poprawa i zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego państwa, ale także i właściwe gospodarowania środkami publicznymi, nakaz racjonalnej gospodarki złożem kopaliny, zapobieganie zagrożeniom dla ochrony środowiska oraz gwarancja stabilnej sytuacji społeczno-ekonomicznej w regionie i zapewnienie zatrudnienia dla znacznej ilości pracowników (2472 pracowników kopalni oraz 1257 pracowników elektrowni). Podkreślił, że ani inwestor ani organ w pierwszej instancji nie powołali się na przesłankę wystąpienia realnego zagrożenia ciężkich strat w gospodarstwie narodowym, stąd zarzuty zawarte w tym zakresie są nietrafne. Organ w postępowaniu o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności nie bada istnienia ani alternatyw dla wydobycia węgla brunatnego ani alternatyw dla kontynuacji eksploatacji złoża [...] w szczególności. Organ nie ocenia także innych przedsięwzięć związanych z produkcją i dystrybucją energii elektrycznej. Jeśli chodzi o wyjątkowo ważny interes strony to organ wskazał, że, ze względu na charakterystykę przedsięwzięcia, pokrywa się on w znacznym stopniu z innym interesem społecznym i jest z nim ściśle związany. Wynika to ze specyfiki działalności prowadzonej przez inwestora, zajmującej się prowadzeniem wydobycia węgla brunatnego i wytwarzaniem energii elektrycznej i cieplnej w skali całego kraju. Ponadto, jak wynika z wniosku kontrolę nad grupą kapitałową PGE sprawuje Skarb Państwa, który jest akcjonariuszem większościowym, posiadającym 57,39% udziału w kapitale zakładowym. Prawidłowe gospodarowanie środkami publicznymi spełnia zaś przesłankę innego interesu społecznego. W opinii inwestora, jego wyjątkowo ważny interes zawiera się jednak, w realnych, mierzalnych stratach finansowych Spółki w związku z zaprzestaniem wydobywania kopaliny oraz w konieczności zapewnienia funkcjonowania, jak również rentowności nowo zmodernizowanej Elektrowni [...]. Dodatkowo, Spółka funkcjonuje w Krajowym Systemie Energetycznym, stąd ciążą na niej obowiązki zapewnienia dostaw energii. GDOŚ krytycznie odniósł się do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w części poświęconej przesłance ochrony zdrowia lub życia ludzkiego. Organ I instancji wskazał, że długotrwały brak dostaw energii elektrycznej może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi, podpierając się przy tym informacją zaczerpniętą z wniosku o nadanie rygoru, że Elektrownia "[...]" jest w stanie funkcjonować bez dostaw w oparciu o zmagazynowane zasoby węgla jedynie na około 2 tygodni. Organ I instancji nie wykazał jednak rzeczywistego, a nie tylko prawdopodobnego, związku przyczynowo skutkowego między zatrzymaniem wydobycia węgla w tej konkretnej lokalizacji, a stanem zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego. Niemniej, w ocenie GDOŚ, nie można przypisać zaskarżonemu postanowieniu zarzutu dowolności w przedmiocie oceny przesłanek warunkujących nałożenie na decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach rygoru natychmiastowej wykonalności, a jedynie braki w uzasadnieniu, co zostało konwalidowane w niniejszym rozstrzygnięciem.

Skargi o tożsamej treści na postanowienie GDOŚ z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] wywiedli: Gmina [...] w [...] i [...], reprezentowane przez r. pr. A. B.; Stowarzyszenie [...]; Fundacja [...] z siedzibą w [...]; [...], reprezentowany przez r. pr. D. B., podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 124 § 2 i art. 126 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, pominięcie słusznego interesu obywateli, niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego oraz naruszenie zasady budowania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, jak przez niepełne uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, w szczególności przez niewskazanie jakie elementy decyzji środowiskowej podlegają wykonaniu;

2. art. 108 § 1 k.p.a., przez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności pomimo niespełnienia ustawowych przesłanek, w szczególności przesłanki niezbędności,

3. art. 108 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 71 ust. 1 i 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 72 ust. 3 i art. 82 ust. 1-3 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku (...), przez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w całości, bez wskazania konkretnych obowiązków podlegających wykonaniu, celem umożliwienia przyspieszenia procesu inwestycyjnego przez szybsze uzyskanie dalszych pozwoleń inwestycyjnych, co jest sprzeczne z prawem krajowym unijnym i z celem tej decyzji w procesie inwestycyjnym, wynikającym z prawa krajowego oraz z prawa UE, w szczególności z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko,

4. art. 108 § 2 w zw. z art. 110 § 1 k.p.a., przez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji po jej wydaniu w oparciu o przesłanki na podstawie których organ nadaje rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, pomimo niezaistnienia w sprawie żadnych nowych okoliczności, nieznanych w chwili wydawania decyzji, co stanowi naruszenie zasady związania organu treścią własnej decyzji od chwili jej ogłoszenia;

5. art. 10 § 1 k.p.a., przez pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu.

W tym stanie rzeczy skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia RDOŚ we [...] z [...] stycznia 2020 r., a także o zasądzenie od GDOŚ na rzecz skarżących kosztów postępowania.

Skargi o tożsamej treści, uzupełnione pismem z 31 maja 2021 r., na postanowienie GDOŚ z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] wywiedli [...] z siedzibą w [...] oraz Fundacja [...] z siedzibą w [...], reprezentowani przez r. pr. B. R., podnosząc zarzut naruszenia:

1) art. 108 k.p.a. w zw. z art. 72 ust. 2 pkt. 2 lit. k, ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku (...), przez mylne przyjęcie zaistnienia przesłanki niezbędności;

2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na rozstrzygnięciu sprawy bez wnikliwej i merytorycznej oceny wniosku uczestnika o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, a także przez dowolną ocenę okoliczności istotnych dla sprawy;

3) art. 10 k.p.a., przez brak zapewnienia możliwości wypowiedzenia się stron postępowania co do wniosku inwestora o nadanie decyzji środowiskowej rygoru natychmiastowej wykonalności;

4) art. 11 ust 1 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z 13 grudnia 2011r. i art. 6 Konwencji sporządzonej w Aarhus 25 czerwca 1998 r., przez pośrednie zamknięcie drogi w zakresie możliwości efektywnego skarżenia decyzji środowiskowej przez zainteresowaną społeczność.

W tym stanie rzeczy skarżący też wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia RDOŚ we [...] z [...] stycznia 2020 r., a także o zasądzenie od GDOŚ na rzecz skarżących kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargi GDOŚ wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi zostały uwzględnione.

Istota sporu między skarżącymi a organem sprowadza się do kwestii nadania w drodze postanowienia rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia. Stąd, w pierwszej kolejności, rozstrzygnięcia wymaga zagadnienie dopuszczalności zastosowania ogólnej instytucji procesowej rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej do decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia. Przechodząc następnie do oceny wykładni i zastosowania przesłanek materialnych, które leżą u podstaw zaskarżonych postanowień o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności wskazać należy, że decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony (art. 108 § 1 k.p.a.).

Inwestor wskazał, że nadanie decyzji środowiskowej rygoru natychmiastowej wykonalności dla przedsięwzięcia polegającego na kontynuacji eksploatacji złoża węgla brunatnego "[...]" jest niezbędne ze względu na ochronę życia i zdrowia lub życia ludzkiego, ważny interes społeczny, jak również ze względu na wyjątkowo ważny interes samej Spółki.

Organy podzieliły ocenę w tym przedmiocie, uznając, że nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności uzasadniania ważny interes społeczny i to w wymiarze ogólnopolskim ze względu na bezpieczeństwo energetyczne państwa i jego gospodarki, zagrożenia środowiskowe związane z zaprzestaniem wydobycia i natychmiastowej likwidacji zakładu górniczego, jak i w wymiarze lokalnym ze względu na perspektywę wzrostu bezrobocia w regionie spowodowanego likwidacją kopalni. Organy uwzględniły również wyjątkowo ważny interes inwestora, gdyż zaprzestanie wydobywania kopaliny ze złoża "[...]" doprowadzi do strat finansowych po stronie Spółki, szacowanych na kwotę około 64 mln zł za każdy miesiąc przestoju.

W tym miejscu podkreślić należy, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd ten rozpatruje, co do zasady, sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu, zasadniczo nie podlega więc uwzględnieniu. Sąd orzekający podziela jednak stanowisko reprezentowane przez NSA, że "Artykułu 133 nie można interpretować w ten sposób, że sąd administracyjny orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. Zgodnie z art. 106 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Fakty powszechnie znane sąd bierze pod rozwagę nawet bez powołania się na nie przez stronę. To, że art. 106 § 4 ogranicza regulację do faktów powszechnie znanych nie pozbawia sądu uwzględnienia faktu znanego z urzędu, co do którego wiedzę w sposób oczywisty mają strony postępowania sądowoadministracyjnego" (zob. wyrok NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. II OSK 1908/16, LEX nr 2170766).

W niniejszej sprawie skarżący, jak i organ mieli pełną znajomość faktu wydania postanowienia Trybunału Sprawiedliwości z 21 maja 2021 r., sygn. C-121/21 R (publ. EUR-Lex - 62021CO0121(01) – PL). Zasada wynikająca z art. 133 p.p.s.a. rozpoznawania sprawy na podstawie stanu faktycznego i prawnego w dniu wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, doznaje wyłomu w związku z orzeczeniem TSUE.

W prawie unijnym jasno rozdzielono kompetencje dotyczące wykładni i stosowania prawa unijnego. Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania o wiążącej wykładni lub ważności aktów prawa Unii Europejskiej (art. 267 TFUE, uprzednio art. 234 WE), zaś na sądach krajowych, jako sądach "unijnych" spoczywa obowiązek zastosowania tych przepisów i ich wykładni w sprawach indywidualnych. Stosowanie przepisów prawa unijnego przez sądy krajowe obejmuje m.in. obowiązek zapewnienia pełnej efektywności przepisów prawa unijnego oraz niestosowanie sprzecznych z nimi przepisów prawa krajowego (zasada pierwszeństwa) (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2016 r., sygn. IGSK 304/15, LEX nr 2190094). Jest to ściśle związane z zasadą lojalnej współpracy, przewidzianą m. in. w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej.

Wydanie postanowienia TSUE z 21 maja 2021 r (Republika Czeska v. Rzeczpospolita Polska, C-121/21), wywołało w sprawie dotyczącej nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji RDOŚ we [...] z [...] stycznia 2020 r., znak [...] o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na kontynuacji eksploatacji złoża węgla brunatnego "[...]", realizowanego w gminie [...], skutek w postaci zobowiązania państwa członkowskiego do powstrzymania się od określonych działań mogących stanowić naruszenie prawa unijnego. Zapewnienie skuteczności powyższego postanowienia wiceprezes Trybunału Sprawiedliwości z 21 maja 2021 r (Republika Czeska v. Rzeczpospolita Polska, C-121/21) jest zatem obowiązkiem organów krajowych oraz podstawą do oceny wywiązywania się przez państwo członkowskie z obowiązków nałożonych przez traktat (zob. W. Postulski [w:] Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom III (art. 223-358), red. D. Kornobis-Romanowska, J. Łacny, A. Wróbel, Warszawa 2012, komentarz do art. 279).

W sytuacji, w której po wydaniu postanowienia RDOŚ we [...] z [...] stycznia 2020r., nr [...], w którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności decyzji RDOŚ we [...] z [...] stycznia 2020 r., znak [...] o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na kontynuacji eksploatacji złoża węgla brunatnego "[...]", realizowanego w gminie [...] zapadnie orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości przyjmujące inną wykładnię przepisów prawa Unii Europejskiej niż ta, która legła u podstaw postanowienia nadającego rygor natychmiastowej wykonalności, postanowienie Trybunału Sprawiedliwości w przedmiocie środków tymczasowych (art. 279 TFUE) musi zostać uwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, i to niezależnie od zarzutów wskazanych przez skarżących.

W konsekwencji na sądzie krajowym ciąży obowiązek prounijnej (prowspólnotowego) stosowania prawa w taki sposób, aby zagwarantować pełną sądową ochronę uprawnień skarżących, które mają źródło w prawie UE oraz w celu zapewnienia spójności systemu prawa UE.

Co najistotniejsze nakaz takiego działania sądu krajowego wynika wprost, z powołanej wyżej, zasady lojalności (szczerej współpracy), której skutkiem musi być dążenie sądu krajowego do orzekania w zgodzie z prawem UE .

W stanie sprawy okolicznością nie budzącą wątpliwości jest, że wiceprezes TS wydała postanowienie z 21 maja 2021 r. w sprawie C-121/21 R, w którym wprost, po analizie przesłanki fumus boni iuris, wskazała, że na pierwszy rzut oka nie można wykluczyć, że art. 72 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku narusza art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy 2011/92/UE w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko, zgodnie z którym rozbudowa przedsięwzięcia dotyczącego kopalni odkrywkowej powinna być przedmiotem oceny oddziaływania na środowisko lub przynajmniej należy uprzednio sprawdzić, czy przeprowadzenie takiej oceny jest konieczne.

Sąd w pełni podziela pogląd NSA wyrażony w wyroku z 13 grudnia 2016 r, sygn. I GSK 305/15, LEX 2227695 w którym NSA stwierdził, że "(...) organy administracji, jak również sądy, zobowiązane są do przestrzegania zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego wobec prawa krajowego i do odmowy stosowania prawa krajowego niezgodnego z prawem wspólnotowym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje sąd krajowy do stosowania prawa wspólnotowego i do odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów krajowych (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1162/12, LEX nr 1366198, także wyrok NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1426/13, LEX nr 1598393). Wyroki ETS ustalające wykładnię przepisów prawa wspólnotowego są skuteczne ex tunc, a zatem sądy krajowe są obowiązane stosować te przepisy w znaczeniu ustalonym przez ETS także do stosunków prawnych powstałych przed ogłoszeniem orzeczenia wstępnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Po 1006/09, LEX nr 549891, wyrok NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1426/13, LEX nr 1598393 oraz wyrok ETS z 13 maja 1981 r., w sprawie 66/80, International Chemical Corporation v. Amministrazione delle Finanse dello Stato, ECR 1981/4/01191)".

Sąd orzekający w tym składzie miał obowiązek uwzględnić, że w kontrolowanej sprawie istnieje prawny obowiązek respektowania środka tymczasowego, orzeczonego na podstawie postanowienia Trybunału Sprawiedliwości z 21 maja 2021 r., C-121/21 R, nawet takiego który w piśmiennictwie, oceniany jest jako nieproporcjonalny oraz nadmiernie dotkliwy (zob. A Lipiński, Glosa do postanowienia Wiceprezes Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21.05.2021 r. (Republika Czeska v. Rzeczpospolita Polska, C-121/21, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 2021 nr 6, s. 61-66). Sąd doszedł więc do przekonania, że pozostawanie w obrocie prawnym orzeczenia TSUE, w którym to Trybunał dokonał odmiennej wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną decyzji, której to nadano rygor natychmiastowej wykonalności, sygnalizując ich sprzeczność z prawem unijnym, obligowało Sąd do usunięcia z obrotu postanowienia GDOŚ z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] oraz poprzedzającego je postanowienia RDOŚ we [...] z [...] stycznia 2020 r. nr [...].

Ze względu na znaczenie stwierdzonego naruszenia prawa oraz konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.) z uwagi na zasadę pierwszeństwa prawa unijnego, zbędne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skarg. W następstwie uprawomocnienia się wyroku Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 i art. 145 § 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.

W przedmiocie kosztów na rzecz [...] nad [...] w [...], Stowarzyszenia [...] z siedzibą we [...]; [...] z siedzibą w [...], Fundacji [...] z siedzibą w [...]; [...] z siedzibą w [...] i [...] z siedzibą w [...] rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt II, IV-VIII sentencji). Na zasądzoną kwotę składa się wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł.).Kwota zasądzona na podstawie art. 200 p.p.s.a. na rzecz [...] obejmowała jedynie wpis sądowych, gdyż w toku postępowania strona zrezygnowała z reprezentacji profesjonalnego pełnomocnika.