Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 335/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74 d,
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2011 r. sprawy ze skargi P. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

P. K. (dalej zwany też Stroną, Skarżącym, Zdającym) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę z dnia [...] grudnia 2010 r. znak: [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 9-11 czerwca 2010 r. (dalej jako: Komisja Egzaminacyjna II stopnia). Komisja II stopnia po rozpatrzeniu odwołania Strony utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P., stwierdzającą, że P. K. uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazała art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) - dalej jako prawo o notariacie, w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej jako k.p.a.

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:

Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. (dalej jako Komisja I stopnia) opisaną wyżej uchwałą stwierdziła, na podstawie z art. 74f § 1 prawa o notariacie, że P. K. uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Z ustaleń poczynionych w uzasadnieniu uchwały wynika, że: z części pierwszej egzaminu (zestaw 100 pytań testowych) zdający otrzymał 77 punktów, za co egzaminujący wystawili mu ocenę dostateczną; z drugiej części egzaminu notarialnego (dwa projekty aktów notarialnych) uzyskał ocenę dostateczną; z trzeciej części egzaminu (opinia prawna) otrzymał ocenę niedostateczną, bowiem tyle wyniosła średnia dwóch ocen cząstkowych z tej części egzaminu. Wobec uzyskania oceny niedostatecznej z trzeciej części, zdający uzyskał wynik negatywny z całego egzaminu notarialnego.

Z akt administracyjnych wynika, że zadanie trzeciej części egzaminu zakwestionowanej w odwołaniu polegało na sporządzeniu opinii prawnej oceniającej przedstawiona sytuację:

"Jan Bąk jest wspólnikiem "Gamma" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której posiada 100 udziałów o wartości nominalnej 1000 zł każdy z nich. Łącznie w spółce jest 150 udziałów i poza Janem Bąkiem jest w niej jeszcze dwóch wspólników, z których każdy ma po 25 udziałów.

Udziały Jana Bąka są zajęte na rzecz jego wierzyciela Tadeusza Nowaka. Po ich skutecznym zajęciu Zgromadzenie Wspólników "Gamma" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w którym uczestniczą, wszyscy trzej wspólnicy, chce podjąć uchwałę o dobrowolnym umorzeniu udziałów Jana Bąka bez wynagrodzenia".

Praca została ona oceniona przez dwóch niezależnych od siebie begzaminatorów i każdy z nich wystawił ocenę niedostateczna (2). Egzaminatorzy stwierdzili między innymi, że:

- opinia nie jest poprawna w części dopuszczającej możliwość podjęcia zgodnie z prawem uchwały, nie wskazując na możliwość jej zaskarżenia,

- brak jest zastosowania art. 910 § 1 i 9102 § 1 i 2 k.p.c,

- błędne jest stanowisko, że nie następuje naruszenie uprawnień wierzyciela,

- strona formalna pracy oceniona jako satysfakcjonująca,

- wadliwie zinterpretowano przepisy o zajęciu udziałów, błędnie uznano, że ochrona interesów wierzyciela przedstawiona jest w art. 264 k.s.h., podczas gdy przepis ten dotyczy wierzycieli spółki, a nie wspólnika.

W odwołaniu od powyższej uchwały Zdający wniósł o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy co do istoty w zakresie dotyczącym ustalenia wyniku z I i III części egzaminu. Wniósł o zmianę na ocenę dostateczną wyniku z trzeciej części egzaminu oraz na ocenę dobrą z pierwszej części egzaminu, a tym samym stwierdzenie, iż uzyskał wynik pozytywny z egzaminu notarialnego.

Podnosił, że z pierwszej części egzaminu (testu) otrzymał 77 punktów, co oznacza, zgodnie z ustawową skalą ocen określoną w art. 74d § 5 pkt 1c prawa o notariacie, iż uzyskał ocenę dobrą (75-84 punktów), a nie dostateczną.

Zakwestionował negatywną ocenę z trzeciej części egzaminu, zarzucając:

- brak przedstawienia problemu prawnego w samym zadaniu, a błąd ten doprowadził do przyjęcia innego zakresu opracowania tematu, co było sprzeczne z art. 74d § 4 prawa o notariacie,

- stwierdzenie "oceń wyżej przedstawioną sytuację" nie jest tożsame z przedstawieniem problemu prawnego, gdyż dokonanie oceny zawarte jest w samej definicji opinii prawnej,

Odwołujący obszernie przeanalizował budowę zadania polegającego na sporządzeniu opinii prawnej, posiłkował się przy tym zadaniami z egzaminów notarialnych z lat ubiegłych, z czego wywiódł brak postawienia problemu prawnego, jako błąd zadania mający wpływ na wynik egzaminu, który nie może skutkować ocena niedostateczna, bowiem przyjął rozwiązanie wyprowadzone z przedstawionego stanu faktycznego. Wskazywał, że zadanie było wielowątkowe i właściwie dopiero wytyczne do egzaminu pozwalały ustalić kierunek jego rozwiązania.

Odnosząc się do uwag obu egzaminatorów zarzucił, że sformułowania ich ocen są dość lakoniczne. Polemizując z oceną niewłaściwej interpretacji przepisów art. 910 § 1 i 9102 § 1 i 2 k.p.c, przytoczył ich treść dokonując ich wykładni, wskazując także, że wyrok Sądu Najwyższego II CSK 355/08 dotyczy innego stanu faktycznego, niż w przedstawionym casusie.

Wskazał, że podjęcie uchwały o dobrowolnym umorzeniu udziałów bez wynagrodzenia nie powoduje żadnych skutków rozporządzających, gdyż procedura dobrowolnego umorzenia udziałów bez wynagrodzenia jest 2-etapowa, a skutek rozporządzający następuje nie z chwilą podjęcia uchwały, a z chwilą zawarcia dodatkowej umowy zbycia udziałów. Powołał się na komentarz M. Rodzynkiewicza do Kodeksu spółek handlowych przywołując definicję umorzenia udziałów, a następnie rozważał sposób tego umorzenia. Podniósł, że nieprzedstawienie problemu prawnego w zadaniu uniemożliwiło mu rozwiniecie w swojej pracy kwestii czynnej legitymacji procesowej wierzyciela do zaskarżenia uchwały, jak też stwierdzenia nieważności uchwały.

Podjęcie uchwały o umorzeniu udziałów bez wynagrodzenia, jego zdaniem, nie wywiera skutku rozporządzającego prowadzącego do pokrzywdzenia wierzyciela. W casusie nie przedstawiono sytuacji majątkowej dłużnika, a brak ten powoduje, że nie można należycie odnieść się do kwestii pokrzywdzenia wierzyciela. Odwołujący wskazał, że nie było wiadome, czy działanie dłużnika było nastawione na pokrzywdzenie wierzyciela, czy też było wynikiem innych czynności prawnych towarzyszących.

Zarzucił, że z uzasadnień oceniających wynika, że dopuszczono tylko jedną możliwość rozstrzygnięcia mimo, że nie wynikało to w żaden sposób z casusu. Wywiódł, że wbrew ocenie, podjęcie uchwały w przedstawionej opinii w świetle przepisów prawa, a także mając na uwadze pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale III CZP 57/05 było dopuszczalne i uzasadnione. Jako niesłuszny ocenił zarzut nieprzywołania cyt. orzeczenia Sądu Najwyższego, gdyż był podstawą przyjęcia, że wierzyciel z tytułu zajęcia udziałów w spółce nie może wykonywać uprawnień do uczestnictwa w zgromadzeniu wspólników i do głosowania nad uchwałami, ponieważ nie jest stroną stosunku korporacyjnego. Zarzucił błędne uznanie, iż ochrona interesów wierzyciela przewidziana w art. 264 k.s.h. odnosi się do wierzyciela spółki, a nie wspólnika, gdyż z chwilą umorzenia udziałów wygasają również wierzytelności związane z udziałem, ale były wspólnik w takiej sytuacji uzyskuje status wierzyciela spółki, z czego wynikają dalsze możliwości działania dla wierzyciela wspólnika. Odwołujący dokonał analizy przepisów k.p.c. i k.s.h. w zakresie prowadzenia egzekucji z zajętego udziału, konsekwencji takiego umorzenia, a także możliwości zaspokojenia się wierzyciela.

Zarzucił nadto, że w podjętej uchwale brak jest merytorycznego ustosunkowania się do ocen z poszczególnych części egzaminu.

Po rozpatrzeniu odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia ustaliła, że zasadny jest zarzut Zdającego co do oceny pierwszej części egzaminu. Dokonała ponownego przeliczenia punktów uzyskanych z testu i ustaliła, że zdający uzyskał 76 a nie 77 punktów, co zgodnie z art. 74d § 5 pkt 1 lit c daje ocenę "dobrą", a nie "dostateczną". Oceniła, że błędne zsumowanie liczby punktów z testu pierwszej części egzaminu i niewłaściwie wystawiona ocena dostateczna zamiast dobrej - nie ma wpływu na końcowy wynik egzaminu.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących trzeciej części egzaminu Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła brak podstaw do zarzutu formalnego - braku przedstawienia problemu prawnego Przestawiony casus i opisany w nim stan faktyczny wskazywały, co powinno być przedmiotem rozważań w opinii prawnej, wskazała, że brak dodatkowych pytań nie powoduje, że zadanie było nieprawidłowe. Rozważania zdającego zawarte w opinii mogły pójść w różnym kierunku, ale miał on ocenić dopuszczalność i konsekwencje podjęcia takiej uchwały.

Skarżący w opinii ograniczył się do przyjęcia, iż dopuszczalne jest podjęcie uchwały o umorzeniu udziałów bez wynagrodzenia i uznał, że nie narusza to interesów wierzyciela, gdyż może on uzyskać zaspokojenie swoich roszczeń od spółki na podstawie art. 264 k.s.h. Takie stanowisko, jak również rozważania zawarte w odwołaniu wskazują na niezrozumienie istoty postawionego problemu.

W odwołaniu szeroko przeanalizował on różne sytuacje związane z umorzeniem udziałów, ale nie wynikały one ze sporządzonej na egzaminie opinii prawnej, a nawet pozostawały w sprzeczności ze stwierdzeniami w niej zawartymi. Gdyby rozważania takie zawarł w sporządzanej na egzaminie opinii, wówczas uzyskana ocena mogłaby być inna.

Wskazała, że wprawdzie w zadaniu rozróżnił uprawnienia korporacyjne i majątkowe dłużnika, ale ostatecznie nie wyciągnął z tego właściwych wniosków zdający skupił się na skuteczności egzekucji, gdy uważne zapoznanie się z treścią zadania nie wskazywało, by istota przedstawionego zadania było rozstrzyganie zagadnień związanych z postępowaniem egzekucyjnym wprost, jak i ze sposobem zaspokojenia wierzyciela (ustalanie, czy dłużnik posiada inny majątek), a jedynie ocena możliwości i zasadności podjęcia uchwały.

Stwierdzenie w casusie, że udziały są skutecznie zajęte, jednoznacznie wskazywało, że w przygotowywanej opinii należy zwrócić uwagę na uprawnienia wierzyciela wynikające z konsekwencji podjęcia uchwały o umorzeniu udziałów. Skoro w odwołaniu Zdający przyznał, że umorzenie udziałów powoduje ich "unicestwienie", to nie można było przyjąć, że umorzenie udziałów bez wynagrodzenia nie ma znaczenia dla wierzyciela.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia oceniła, że zbyt powierzchownie potraktował przedstawiony casus, nie dość wnikliwie przeanalizował jego treść i w związku z tym nie uwzględnił i nie rozwiązał wszystkich problemów, a w szczególności zupełnie nie odniósł się do sprawy pokrzywdzenia wierzyciela. Oceniła, że wywody zawarte w odwołaniu nie zawierają argumentów potwierdzających, że sporządzona opinia i wnioski w niej zawarte są słuszne i nie znalazła podstaw do podwyższenia na ocenę dostateczna oceny z trzeciej części egzaminu - opinii prawnej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważyła przy tym, że ocena wystawiona za drugą cześć egzaminu (pierwszy i drugi akt notarialny), jako ocena 3, jest wadliwa. Cząstkowe oceny z pierwszego aktu notarialnego wynoszą 4 i 3, czyli ostatecznie za ten akt należało wystawić ocenę 3. Natomiast cząstkowe oceny z drugiego aktu notarialnego to 2 (niedostateczny) i 3 (dostateczny), czyli ocena końcowa za ten akt i drugą cześć egzaminu winna więc wynosić 2 (niedostateczny). Powołała się na zasady wystawiania ocen określone w art. 74d § 6 i art. 74e § 4 prawa o notariacie. Ustawa zezwala na wystawianie za drugą i trzecią część egzaminu notarialnego jedynie ocen wymienionych enumeratywnie w art. 74d § 6. Zasada ta odnosi się również do ocen cząstkowych pochodzących od poszczególnych egzaminatorów. Przesądza o tym zwrot "przy zastosowaniu następującej skali ocen" zawarty w wymienionym przepisie, jak również niewymienienie w tej ustawie żadnych innych ocen poza tymi, które zostały wyrażone liczbami całkowitymi od 2 do 6 włącznie. Zdaniem Komisji II stopnia prawo o notariacie nakazuje obliczanie oceny z drugiej części egzaminu w dwóch etapach. W pierwszym ustala się ocenę średnia z pierwszego zadania oraz ocenę średnia z drugiego zadania. Dopiero w dalszej kolejności ustala się ocenę średnia z całej części egzaminu, co wynika z art. 74e § 4 prawa o notariacie, w którym użyto frazy "z każdego z zadań" oraz z § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej.... (Dz. U. z 2009 r. Nr 114, poz. 955), w którym mowa o ocenie konkretnej "pracy pisemnej". Odnosząc powyższe zasady do niniejszej sprawy stwierdziła, że z drugiego zadania ocena winna być niedostateczna czyli 2, jednakże okoliczność powyższa nie ma wpływu na końcowy wynik egzaminu. Powołała się przy tym na jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego przy rozpatrzeniu odwołania - dwuinstancyjnego orzekania (art. 15 k.p.a.). Rozpatrzyła i rozstrzygnęła zatem sprawę w pełni po raz drugi, w jej całokształcie, bez ograniczania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu.

Odnosząc się do ocen uzyskanych przez Zdającego za poszczególne prace stwierdziła, że wystawione zostały prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami, za wyjątkiem oceny końcowej z części pierwszej i drugiej egzaminu. Przeprowadzona w tym zakresie analiza prac egzaminacyjnych i podzielenie zarzutów postawionych przez poszczególnych egzaminatorów nie pozwoliły na podwyższenie oceny końcowej z drugiej części egzaminu.

Odnosząc się do zarzutu braku merytorycznego uzasadnienia uchwały uznała, że jest niesłuszny, gdyż Komisja I stopnia podejmując zaskarżoną uchwałę kierowała się ocenami cząstkowymi z poszczególnych prac, które znajdowały oparcie w ocenach wystawionych przez każdego z egzaminatorów. Arkusze ocen zawierające uzasadnienia dokonanej przez każdego z egzaminatorów oceny prac stanowią materiał, wraz z treścią podjętej uchwały, przesadzający o wyniku egzaminu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją uchwały Komisji I stopnia.

Zaskarżonej uchwale zarzucił:

1) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 74d § 4 prawa o notariacie, przez uznanie, że zadanie na III cześć egzaminu notarialnego /opinia prawna/ przeprowadzonego w dniach 9-11 czerwca 2010 roku spełniało wymogi określone w tym przepisie, podczas gdy w istocie zadanie to zawierało wadę polegającą na nie przedstawieniu w tym zadaniu problemu prawnego, stanowiącego podstawę sporządzenia opinii prawnej,

2) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, które polegało na przyjęciu przez Komisie Egzaminacyjna II stopnia wyłącznie kryteriów oceny prac pisemnych egzaminu notarialnego, który zastosowała Komisja Egzaminacyjna zawartego w tzw. "opisie istotnych zagadnień" mimo, iż kryterium to zostało opracowane na podstawie przepisu § 4 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia z dnia 29 kwietnia 2009 r. sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin notarialny oraz wykazu tytułów aktów prawnych, które nie miało podstawy w przepisie prawa o notariacie upoważniającym do wydania tego rozporządzenia, tj. przepisie art. 74 § 18 ustawy prawo o notariacie,

3) obrazę przepisów postępowania, tj. przepisów art. 7 , 77 i art. 107 § 3 k.p.a w związku z przepisem art. 74h § 12 prawo o notariacie, polegającej na wydaniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań o wyników egzaminu notarialnego powołanej uchwały z dnia [...] grudnia 2010 roku bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez;

a) przyjęcie przez tą Komisję błędnych ustaleń faktycznych Komisji Egzaminacyjnej I stopnia

b) zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, w szczególności w zakresie zbadania poprawności zarzutów podniesionych przez Komisję I stopnia przy dokonywaniu ocen z II i III części egzaminu notarialnego,

c) w rezultacie ustosunkowanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia jedynie do niektórych zarzutów podniesionych w odwołaniu, zaś w zakresie nie objętym odwołaniem, przedstawienie podstaw rozstrzygnięcia w sposób niewyczerpujący i wadliwy.

4) obrazę przepisów postępowania, tj. przepisu art. 139 k.p.a w związku z przepisem art. 74h § 12 ustawy o prawo o notariacie, polegającej na przyjęciu przez Komisję II stopnia odmiennych wniosków w zakresie sposobu ustalenia końcowej oceny wynik części egzaminu notarialnego (projekty dwóch aktów notarialnych) od przyjętego przez Komisję I stopnia (ocena niedostateczna zamiast dostatecznej), co doprowadziło do pogorszenia sytuacji prawnej odwołującego się.

Mając na względzie wskazane naruszenia prawa, które miały wpływ na wynik sprawy wnosił o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji I stopnia, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 74d § 4 prawa o notariacie poprzez nieprawidłowe, zdaniem skarżącego, skonstruowanie zadania egzaminacyjnego w III części egzaminu notarialnego, polegające na nieprzedstawieniu problemu prawnego stwierdziła, iż Skarżący dokonuje błędnej, zawężającej wykładni tego przepisu. Powinien być on wykładany przez pryzmat art. 74 § 3 i 74e § 2 tej ustawy, tj. w aspekcie konieczności sprawdzenia przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Skarżący zdaje się przy tym nie dostrzegać, iż "problem prawny", o którym mowa w art. 74d § 4 ustawy Prawo o notariacie może być wielowątkowy i taki też miał charakter w zadaniu w III części przedmiotowego egzaminu. Zadaniem skarżącego było dokonanie oceny możliwości i konsekwencji podjęcia uchwały w sytuacji opisanej w zadaniu egzaminacyjnym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 92 ust. 1 Konstytucji poprzez zastosowanie jako "wyłącznego kryterium" tzw. opisu istotnych zagadnień, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin notarialny oraz wykazu tytułów aktów prawnych stwierdził, że Komisje Egzaminacyjne jako organy administracyjne, zobowiązane są w myśl art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. do działania na podstawie przepisów prawa i w jego graniach. Przepisy te powinny być zawarte w aktach normatywnych powszechnie obowiązujących: a) Konstytucji RP, b) ustawie, c) ratyfikowanej umowie międzynarodowej, d) rozporządzeniu z mocą ustawy, e) rozporządzeniu, f) aktach prawa miejscowego. Organy administracyjne na gruncie przedmiotowej sprawy nie mogły pominąć przepisów cyt. rozporządzenia. Jeżeli z § 4 ust. 3 tego rozporządzenia wynika konieczność sporządzenia tzw. "opisu istotnych zagadnień", czyli "wykazu istotnych zagadnień, których ocena przez zdającego powinna być uwzględniona w rozwiązaniu zadania " to oczywiste jest, że przepis ten musi być stosowany również przez komisje egzaminacyjne przy dokonywaniu oceny rozwiązania zadania.

Podniosła jednocześnie, że skarżący nietrafnie przyjmuje, iż tzw. "opis istotnych zagadnień" był "wyłącznym kryterium" oceny prac pisemnych egzaminu notarialnego. "Opis istotnych zagadnień" nie tworzy nowych i samodzielnych kryteriów ocen, lecz służy wyłącznie egzaminatorom i komisjom egzaminacyjnym jako model standardowego rozwiązania. Jest jedynie wzorem poprawnego rozwiązania zadania, zawierającym w sobie standardowe oczekiwania fachowości profesjonalisty, w tym wypadku notariusza. Ocena zaś tych prac pisemnych została dokonana przez pryzmat przesłanek wymienionych w art. 74e § 2 prawa o notariacie, tj. w aspekcie zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. "Opis istotnych zagadnień" będąc schematem poprawnego, standardowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego służył egzaminatorom i komisjom egzaminacyjnym jako instrument pomocniczy, nie zaś samodzielny i wyłączny. Wątpliwości skarżącego dotyczące charakteru "opisu istotnych zagadnień" nie znajdują uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa i z tej też przyczyny nie są trafne.

Polemizując ze stanowiskiem skarżącego w zakresie naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 i 107 § 2 k.p.a. Komisja II stopnia podniosła, że dokonała wszechstronnej i dokładnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czemu dała wyraz w precyzyjnym i wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Dowodzi tego również częściowe przychylenie się do zarzutów odwoławczych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 prawa o notariacie, polegającym na przyjęciu odmiennych wniosków w zakresie sposobu ustalenia końcowej oceny wyniku II części egzaminu od przyjętego przez Komisję I stopnia, co doprowadziło do pogorszenia się sytuacji skarżącego wskazała, że ocena wystawiona za drugą część egzaminu (pierwszy i drugi akt notarialny), jako ocena 3, była oceną wadliwa. Prawo o notariacie zezwala na wystawianie za drugą i trzecią część egzaminu notarialnego jedynie ocen wymienionych enumeratywnie w § 6 przepisu art. 74d tej ustawy. Zasada ta odnosi się również do ocen cząstkowych pochodzących od poszczególnych egzaminatorów. Przesądza o tym zwrot "przy zastosowaniu następującej skali ocen" zawarty w wymienionym przepisie jak również niewymienienie w tej ustawie żadnych innych ocen poza tymi, które zostały wyrażone liczbami całkowitymi od 2 do 6 włącznie. Jakkolwiek ocena rozwiązania zaproponowanego przez Skarżącego w II części egzaminu powinna zostać ustalona jako ocena niedostateczna, jej uzyskanie nie miało wpływu — wobec braku podstaw do podwyższenia oceny za pracę skarżącego w III części egzaminu - na końcowy wynik egzaminu. Zakaz reformationis in peius z natury rzeczy nie może też odnosić się do decyzji organu odwoławczego, utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, ponieważ decyzja taka nie zmienia sytuacji prawnej strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 ww. artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cytowanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowoadministracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu notarialnego, dokonywana w myśl przywołanego art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych pod względem zgodności z prawem, sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (por dla przykładu: wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r. i GSK 1421/05). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2007 r. (sygn. akt V SA/Wa 187/07), który stwierdził, że "Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu".

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle przywołanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone uchwały nie naruszają prawa.

Jak wynika z zasady wyrażonej w art. 74 § 3 prawa o notariacie, egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Jak wynika z tej normy, ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza - na równi - posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty tego zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 prawa o notariacie).

Poza wymaganiami w stosunku do zdających, przepis art. 74 reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego, tryb powoływania zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin i sposób ich przygotowania. Jak wynika z § 13 tej normy, na pierwszą część egzaminu notarialnego zespół sporządza zestaw 100 pytań w formie testu jednokrotnego wyboru na egzamin notarialny wraz z wykazem prawidłowych odpowiedzi, w sposób uwzględniający konieczność ich zabezpieczenia przed nieuprawnionym ujawnieniem. Zespół zapewnia zgodność wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym. Przy czym istotne jest, że § 14 stanowi, że na drugą i trzecia cześć egzaminu notarialnego zespół sporządza zadania, przy czym ostateczna treść testu oraz zadań ustala zespół większością głosów w obecności wszystkich członków zespołu (§ 15).

Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia: min.: trybu i sposobu zgłaszania propozycji pytań testowych i prawidłowych odpowiedzi oraz propozycji zadań, przygotowania, przechowywania oraz przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zestawu pytań testowych wraz z kartą odpowiedzi i wykazu prawidłowych odpowiedzi oraz zadań na egzamin notarialny, trybu i sposobu zapewnienia zgodności wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym, (pkt 3) i 4)).

Zgodnie z art. 74d § 4 prawa o notariacie trzecia cześć egzaminu notarialnego poległa na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego.

Stosownie do art. 74d § 6 prawa notarialnego członkowie komisji dokonują oceny za część drugą i trzecią egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Z kolei art. 74e stanowi:

§ 1. Test z pierwszej części egzaminu notarialnego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji wyznaczeni przez przewodniczącego komisji.

§ 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

§ 3. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

§ 4. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Nie zasługuje na uwzględnienie pierwszy zarzut skargi, w którym kwestionowane jest zadanie polegające na sporządzeniu opinii prawnej, która jego zdaniem nie zawiera problemu prawnego.

W ocenie Sądu, należy uznać, że to skarżący nie dopatrzył się problemu prawnego, co spowodowało niezrozumienie jego istoty.

Należy przyznać, że w praktyce notariusza nie dochodzi do wydawania opinii prawnych sensu stricte, na podobieństwo pomocy prawnej świadczonej w tej postaci przez adwokatów lub radców prawnych. Osoba przystępująca do egzaminu notarialnego zna jednak zakres egzaminu zawodowego, w którym ma wykazać posiadaną wiedzę i umiejętność jej praktycznego zastosowania. Zatem rozwiązanie zadania egzaminacyjnego w postaci opinii prawnej powinno wskazywać na istotę problemu przedstawionego Zdającemu, który poprzez jego analizę prawną ma dostarczyć egzaminatorom materiału do oceny jego wiedzy, fachowych kompetencji i możliwości samodzielnego wykonywania zawodu.

Wymaga podkreślenia, iż o rzeczywistym zakresie polecenia egzaminacyjnego w żadnym wypadku nie mogą decydować subiektywne oczekiwania oceniających, a jedynie obiektywnie wyrażona w tym poleceniu treść.

Opinia prawna, o której mowa w art. 74d § 4 uon jest równouprawnioną formą egzaminu pisemnego, w ramach której poddaje się kontroli wiedze prawniczą i umiejętności osoby egzaminowanej w zakresie analizy stanów faktycznych, stosowania prawa, rozumowania, wnioskowań, argumentacji prawniczej.

Sąd, dostrzegając pewne rozbieżności w ocenach, wskazywane przez skarżącą, nie ocenia ich jednak jako istotne, bądź mogące w jakikolwiek sposób poddawać w wątpliwość jednolitość stanowiska egzaminatorów. Rozbieżności te nie mogły zatem wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, skoro zdanie egzaminu notarialnego ma uprawniać do wykonywania zawodu notariusza, zatem sporządzana w ramach egzaminu opinia prawna winna odzwierciedlać wiedze kandydata odnoszącą się do materii prawnej objętej zadaniem egzaminacyjnym - w tym treścią stanu faktycznego casusu.

Ocenie egzaminatorów podlegają wszystkie bez wyjątku elementy opinii prawnej stanowiącej cześć III egzaminu, a zatem zarówno istotę wyrażonych w tej części egzaminu poglądów prawnych zdającego, jak i formę sporządzonej pracy - pod kątem obowiązujących przepisów prawa. Stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia tej oceny. W rozpatrywanej sprawie ocena opinii sporządzonej przez skarżącego została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w która Sąd nie może ingerować. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające ocenę negatywna.

Zdaniem Sądu, jak wskazano wyżej, uprawniona jest ocena organu odwoławczego co do braku podstaw do zarzutu formalnego - braku przedstawienia problemu prawnego. Jednoznacznie bowiem przestawiony casus i opisany w nim stan faktyczny wskazywały, co powinno być przedmiotem rozważań w opinii prawnej Rozważania zdającego zawarte w zadaniu mogły pójść w różnym kierunku, ale miał on ocenić dopuszczalność i konsekwencje podjęcia takiej uchwały.

Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że ograniczenie się Zdającego do przyjęcia dopuszczalności podjęcia uchwały o umorzeniu udziałów bez wynagrodzenia i uznanie, że nie narusza to interesów wierzyciela, gdyż może on uzyskać zaspokojenie swoich roszczeń od spółki na podstawie art. 264 k.s.h., wskazują na niezrozumienie istoty postawionego problemu.

Niewątpliwie, gdyby Skarżący rozważania jakie zawarł w odwołaniu, gdzie przeanalizował on różne sytuacje związane z umorzeniem udziałów zamieścił w zadaniu egzaminacyjnym to, jak wskazała Komisja II stopnia, uzyskana ocena mogłaby być inna.

Sąd podziela pogląd, iż istota przedstawionego zadania była jedynie ocena możliwości i zasadności podjęcia uchwały. Wprawdzie w zadaniu Skarżący rozróżnił uprawnienia korporacyjne i majątkowe dłużnika, ale ostatecznie nie wyciągnął z tego właściwych wniosków uważne zapoznanie się z treścią zadania nie wskazywało, by istotą przedstawionego zadania było rozstrzyganie zagadnień związanych z postępowaniem egzekucyjnym wprost, jak i ze sposobem zaspokojenia wierzyciela.

Należało dostrzec, że stwierdzenie w casusie, że udziały są skutecznie zajęte wskazywało, że w przygotowywanej opinii należy zwrócić uwagę na uprawnienia wierzyciela wynikające z konsekwencji podjęcia uchwały o umorzeniu udziałów Nie można było przyjąć, że umorzenie udziałów bez wynagrodzenia nie ma znaczenia dla wierzyciela.

Wadą jego pracy egzaminacyjnej było także zbyt powierzchowne potraktowanie przedstawionego casusu, nie dość wnikliwie przeanalizowana jego treść i w związku z tym nie uwzględnienie i nie rozwiązanie wszystkich problemów. W szczególności zupełne pominięcie sprawy pokrzywdzenia wierzyciela.

Z tego względu nie narusza prawa ocena Komisji II stopnia, że wywody zawarte w odwołaniu nie zawierają argumentów potwierdzających, że sporządzona opinia i wnioski w niej zawarte są słuszne i nie znalazła podstaw do podwyższenia na ocenę dostateczna oceny z trzeciej części egzaminu - opinii prawnej.

O ile pogląd Komisji Egzaminacyjnej mieści się w jednym z dopuszczalnych poglądów, to należy uznać, że nie przekroczyła ona zakresu uznania administracyjnego.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego, ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu notarialnego tkwi właśnie – w ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - pewnej swobodzie oceny prac osób zdających. Także werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z tzw. "luzu decyzyjnego", bowiem oceny rozwiązania każdego z zadań egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącego stwierdzić należy, że przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryterium oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu notarialnego wymienione wyżej zostały wyczerpująco w art. 74d prawa o notariacie, zaś tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym, o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny ani organ nie powołał go w podstawie orzekania. Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 92 ust. 1 Konstytucji RP jest nieuzasadniony.

Sąd nie podzielił zarzutów Skarżącego co do naruszenia przepisów postępowania: art. 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew jego argumentom ocenił, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie uchwały. Skarżący nie podnosił w jakim zakresie ma istotny wpływ na wynik sprawy nie ustosunkowanie się do części zarzutów.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. należy uznać, że dla porządku prawnego organ administracji był zobowiązany przy rozpatrzeniu odwołania podnieść, że ocena wyniku II części egzaminu została przez Komisję I stopnia wadliwie policzona jako dostateczna, skoro zadanie to ocenione zostało przez dwóch egzaminatorów na dostateczne i niedostateczne. Stwierdzenie to, jak słusznie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, nie zmienia sytuacji prawnej strony, a tym bardziej jej nie pogarsza.

Zdaniem Sądu, skoro zdanie egzaminu notarialnego ma uprawniać do wykonywania zawodu notariusza, zatem sporządzany na tym egzaminie projekt aktu winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł skutecznie funkcjonować w obrocie prawnym.

Dlatego też ocenie egzaminatorów muszą podlegać wszystkie bez wyjątku elementy projektu opinii prawnej sporządzonej przez zdającego na pisemnym egzaminie notarialnym, zaś stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia tej oceny. W rozpatrywanej sprawie ocena ta została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Ponadto w niniejszej sprawie organ ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organ wyczerpująco podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

Ponadto oceniając zaskarżone uchwały Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.