Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 987/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 187 § 1, art. 191
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Po 175/16 w sprawie ze skargi [A.] Spółki z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz [A.] Spółki z o.o. w N. 1800 (tysiące osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 6 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. H.-U. P. Spółki z o.o. w N. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Kaliszu z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu na rzecz skarżącej spółki kwotę 3137 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] sierpnia 2014 r. w toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni ustalili, że w wolno stojącym kontenerze znajdującym się na terenie Stacji Paliw P. należącej do Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego P. sp. z o.o. w N. O. (dalej też: " Spółka") znajdują się włączone i gotowe do gry dwa urządzenia: V. M. bez numeru fabrycznego oraz H. bez numeru fabrycznego. Na automatach brak było informacji o zezwoleniach jak i poświadczeniach rejestracji. Wiceprezes kontrolowanej Spółki Z. S. stwierdził, że nie jest właścicielem tych automatów, dzierżawi tylko grunty i nie posiada kluczy do tych urządzeń.

Organ ustalił, że właścicielem przedmiotowych urządzeń jest M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ś., zaś zgodnie z treścią przedłożonej umowy zawartej w dniu [...] stycznia 2014 r. nr 96 przedmiotem umowy była powierzchnia przeznaczona na zainstalowanie przedmiotowych urządzeń.

W drodze eksperymentu funkcjonariusze celni ustalili, że gry oferowane na przedmiotowych urządzeniach mają charakter losowy, toczą się o wygrane i urządzane są w celach komercyjnych, co pozwala zakwalifikować je jako gry na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm. – dalej: "u.g.h.").

Za podmiot urządzający gry na przedmiotowych automatach uznano kontrolowaną Spółkę. W ocenie organu Spółka co najmniej współuczestniczyła w urządzaniu gier, poprzez zapewnienie odpowiednich warunków do uruchomienia automatów. Zapewniła bieżącą obsługę urządzeń poprzez dostęp do prądu, zapewnienie oświetlenia, utrzymanie urządzenia w czystości, jak również czerpała z automatów korzyści finansowe wynikające z umowy najmu.

Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Kaliszu, na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. – dalej: "O.p."), w związku z art. 2 ust. 3, 4 i 5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1a, art. 8, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 u.g.h. wymierzył Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w N. O. karę pieniężną w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Spółkę, Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu decyzją z [...] grudnia 2015 r. wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 2 ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 u.g.h. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał ustalenia dokonane przez funkcjonariuszy celnych podczas eksperymentu oraz wyjaśnił pojęcie charakteru losowego gier zaznaczając, że sporne automaty oferowały gry o charakterze losowym, komercyjnym, oferowały wygrane rzeczowe. Podniósł, że przeprowadzone przez funkcjonariuszy celnych eksperymenty dowiodły, że gry na ww. automatach są grami losowymi w rozumieniu u.g.h. Nadto automaty realizują wygrane rzeczowe, o których mowa w art. 2 ust. 4 u.g.h., czyli wygrane polegające na możliwości kontynuacji gry za punkty uzyskane w wyniku wygranych.

Zdaniem organu odwoławczego Naczelnik Urzędu Celnego w Kaliszu dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy.

Organ stwierdził również, że przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia w sprawie. Zdaniem organu, zawartego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. sformułowania nie należy bezpośrednio utożsamiać z art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Za prawidłowe organ odwoławczy uznał również ustalenia organu I instancji, że urządzającym gry była kontrolowana Spółka. Podstawę tych ustaleń stanowiła umowa najmu zawarta z właścicielem urządzeń. Ponadto organ wskazał, że gdyby strona nie udostępniła powierzchni swojego lokalu pod opisywane automaty to niemożliwa byłaby gra na przedmiotowych automatach. Poprzez odpłatną zgodę na wprowadzanie automatów do gier na swój teren, a zatem udostępnianie i umożliwianie gry na tych automatach, Spółka urządzała gry na automatach poza kasynem gry, w związku z czym podlega karze pieniężnej. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości decyzji organu I instancji.

Skargę na tę decyzję wniosła Spółka.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Kaliszu z dnia [...] sierpnia 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu za niezasadne uznał zarzuty dotyczące stosowania przepisów u.g.h. pomimo braku notyfikacji przepisu art. 89 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 14 i art. 2 ust. 5 u.g.h., w świetle art. 1 pkt. 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy nr 98/34/WE. W tym zakresie powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., o sygn. akt II GPS 1/16.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu organy nie wyjaśniły natomiast w wystarczający sposób, że skarżąca Spółka jest podmiotem "urządzającym gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w jego brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji wskazał, że z uzasadnienia decyzji organów obydwu instancji wynika, iż podstawą do ustalenia, że skarżący jest "urządzającym gry" był sam fakt zawarcia przez skarżącego z M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ś. umowy najmu powierzchni użytkowej, na której skarżąca Spółka sama prowadziła działalność gospodarczą celem wykorzystania tej powierzchni na potrzebę prowadzonej przez M. Sp. z o.o. działalności gospodarczej. W § 3 umowy strony ustaliły czynsz najmu na kwotę netto 500 zł miesięcznie. Organy przy tym nie wskazały na czynności podejmowane przez skarżącą w odniesieniu do automatów zainstalowanych na wynajętej przez Spółkę powierzchni użytkowej. Ograniczyły się jedynie do wskazania, że skarżąca Spółka zapewniła odpowiednie warunki do wstawienia kiosku uruchomienia automatów, gdzie przeznaczyła do tego swoją powierzchnię na ternie Stacji Paliw. Organ II instancji powołał § 2 ust. 3 umowy zgodnie, z którym Partner I czyli Spółka zobowiązuje się do sprawowania opieki na urządzeniami, dbania o ich czystość, właściwe eksponowanie i atrakcyjny wygląd oraz poinformowania Partnera II o wszystkich stwierdzonych usterkach, uszkodzeniach i nieprawidłowościach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że organy nie wzięły pod uwagę wyjaśnień przesłuchanego w dniu [...] sierpnia 2014 r. wiceprezesa Spółki Z. S., który wyjaśnił, że kontener ustawiono w umówionym miejscu. Do znajdujących się w pomieszczeniu automatów nie ma kluczy. Zarówno przesłuchiwany jak i żaden z jego pracowników nie zajmują się obsługą serwisową automatów.

Sąd I instancji podniósł, że pojęcia takie jak "urządzanie gier" czy "urządzający gry", które występują w u.g.h. nie mają definicji ustawowej, co oznacza konieczność dokonania ich wykładni z uwzględnieniem językowego rozumienia. Odwołując się do definicji słownikowych wskazał, że w odniesieniu do takiej działalności jak urządzanie gier na automatach obejmuje w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów, o jakich mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h.), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu (jego szkolenie). Podmiot realizujący (wykonujący) te działania, może być uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Zdaniem Sądu I instancji oczywiste jest też, że dla zrealizowania zamierzenia – działalności w zakresie gier na automatach – dojść może w wyniku zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Nie może to jednak oznaczać automatyzmu skutkującego uznaniem, że podmioty, które w tym w jakimkolwiek zakresie uczestniczą, objęte są automatycznie dyspozycją art. 89 ust. 1 u.g.h. jako "urządzający gry".

Dodatkowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zauważył, że przy odkodowywaniu znaczenia używanego w ustawie o grach hazardowych pojęcia "urządzania gier" wyniki wykładni językowej korespondują z rezultatami wykładni systemowej. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że art. 128 Kodeksu wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1094), nawiązując wyraźnie do przepisów ustawy o grach hazardowych, penalizuje naruszenia przepisów dotyczących gier hazardowych, wprost odróżniając urządzanie gier od zachowań określonych jako użyczanie pomieszczenia do nielegalnej gry hazardowej. Można w związku z tym z takiej treści tego przepisu wyciągnąć wniosek, że użyczenie w sensie udostępnienia pomieszczenia na przykład na podstawie umowy najmu (por. Mozgawa Marek (red.), Kodeks wykroczeń. Komentarz, wyd. II. Komentarz do art. 128 kw. Teza 22. Opublikowano: LEX 2009), jest czynnością nie mieszczącą się jeszcze w pojęciu urządzania gier, o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podnosił, że wbrew twierdzeniom organów pojęcie "urządzanie gier" na gruncie art. 89 u.g.h. nie następuje automatycznie w związku z samą czynnością oddania do używania powierzchni użytkowej innemu podmiotowi pod eksploatację automatów w ramach umowy najmu, a także nie zawsze musi obejmować tę czynność i związane z nią określone obowiązki czy uprawnienia wynajmującego powierzchnię użytkową. Oznaczałoby to bowiem, iż w każdym przypadku, gdy dany lokal (dana lokalizacja) nie stanowi własności podmiotu eksploatującego automaty do gier, zawsze występuje wielość urządzających gry, tj. nie tylko podmiot eksploatujący automat, ale i podmiot (co najmniej jeden, zakładając brak podnajmu) oddający temu podmiotowi powierzchnię do eksploatacji automatów).

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 35 pkt 6 u.g.h., wniosek o koncesję na kasyno gry powinien zawierać "odpis dokumentów wskazujących na prawo do władania budynkiem (lokalem) lub umowy zobowiązującej do oddania we władanie budynku (lokalu), w którym będą urządzane gry". Zdaniem Sądu I instancji regulacja ta wskazuje, że na gruncie przepisów ustawy o grach hazardowych brak tożsamości pomiędzy urządzaniem gier, a zawarciem umowy zobowiązaniowej, oddającej prawo do korzystania z lokalu (z jego części). Brak jest zatem podstaw prawnych, by już samą czynność cywilnoprawną (umowę najmu) oddania powierzchni do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów, utożsamiać z pojęciem "urządzanie gier" w znaczeniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odwołując się do judykatury, stanął na stanowisku, że samo oddanie lokalu (części jego powierzchni użytkowej) nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej. O udziale wynajmującego lokal (jego część) w oparciu o umowę najmu powierzchni użytkowej, na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier można mówić, gdy wynajmujący w jakiś sposób aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, przy czym jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i go eksploatującym, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach.

W ocenie Sądu I instancji organy w toku postępowania nie ustaliły, czy skarżąca poza udostępnieniem powierzchni użytkowej wykonywała czynności związane z obsługą automatów, objaśnianiem zasad gier i wypłacaniem wygranych, czy też jakichkolwiek inne czynności związane z eksploatacją automatów i wpływające na wysokość generowanego przez nie przychodu. Takich ustaleń nie sposób także poczynić na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy konieczna była dogłębna analiza stanu faktycznego sprawy w kontekście ustawowej regulacji podstaw wymierzania kary za urządzanie gier poza kasynem gry. Wobec braku wnikliwej i wszechstronnej oceny wyników postępowania dowodowego, Sąd I instancji za przedwczesne uznał przypisanie skarżącej przez organy orzekające w sprawie przymiotu "urządzającego gry", jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h.

Zdaniem Sądu I instancji reguły wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wszechstronnej jego oceny zostały naruszone przez organy administracji w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że organy obydwu instancji naruszyły przepisy regulujące sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego (art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p.), a uchybienia te miały wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowały treść decyzji organów obydwu instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w ramach którego dokona pełnej analizy umowy najmu a także ustali, czy skarżąca nie tylko potencjalnie mogła być "urządzającym gry", lecz czy rzeczywiście gry takie urządzała. Organy winny także dokonać oceny stanu faktycznego w sposób wszechstronny, tj. z uwzględnieniem wszystkich okoliczności stwierdzonych w toku kontroli oraz wziąć pod uwagę dowód z przesłuchania wiceprezesa skarżącej Spółki. Organ ustalając, czy skarżącą Spółkę można uznać za urządzającą gry winien wskazać, jakie konkretnie czynności wykonuje skarżąca Spółka w stosunku do automatów do gier, a które to czynności pozwalają na uznanie, że Spółka podlega karze pieniężnej jako urządzający gry.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1) i 2) p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów:

1) prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że organy celne rozstrzygając sprawę uchybiły przepisom art.122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. bowiem "nie wyjaśniły w sposób wystarczający", że Spółka jest podmiotem "urządzającym gry", co w efekcie zdecydowało o uwzględnieniu skargi i uchyleniu decyzji;

2) prawa materialnego w formie niezastosowania art, 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., mimo wystąpienia okoliczności faktycznych uprawniających do egzekwowania odpowiedzialności karnofinansowej wobec strony.

Skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, względnie o jego uchylenie i oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów, w tym dokonano szczegółowej analizy umowy zawartej przez skarżącą Spółkę z M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ś. Skarżący kasacyjnie podnosił, że organy wzięły pod uwagę wyjaśnienia prezesa Spółki Z. S., uznając je wobec treści zawartej umowy za niewiarygodne. Skarżący kasacyjnie wywodził, że materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje na porozumienie się stron co do miejsca prowadzenia działalności, jak też rozdzielenia obowiązków z nią związanych, zaś zwolnienie Spółki z odpowiedzialności za urządzanie gier poza kasynem gry stanowiłoby naruszenie przepisów ustawy i obowiązków organu wobec Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe P. Spółka z o.o. w N. O. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępie podkreślenia wymaga, iż stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Przed odniesieniem się do przedstawionych zarzutów i podanej w skardze kasacyjnej argumentacji należy podkreślić, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, a ogranicza się jedynie do kwestii podanych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

W niniejszej sprawie skargę kasacyjną oparto na obu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Sformułowanie zarzutów w ramach obu podstaw kasacyjnych, w pierwszej kolejności wymaga rozpoznania zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

Zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przepisów postępowania sprowadza się do kwestionowania dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceny zaskarżonej decyzji pod kątem naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w zakresie w jakim Sąd I instancji wskazał na niedostateczną analizę materiału dowodowego pod kątem ustalenia przez organy, że skarżącej Spółce można przypisać status urządzającego gry na automatach.

W tezie wyroku z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia" (orzeczenie publikowane na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę pogląd ten podziela.

Niemniej – jak wskazano w tym samym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – "istnienie możliwości karania więcej niż jednego podmiotu za urządzanie gier na automatach nie oznacza, iż organy mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać krąg podmiotów, które można obciążyć sankcją. W celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal lub serwisanta automatów samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, iż te podmioty również urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami".

W przedmiotowej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stanął na stanowisku, że samo zawarcie umowy najmu nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego powierzchnię pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej. O udziale wynajmującego w oparciu o umowę najmu powierzchni użytkowej, na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier można mówić, gdy wynajmujący aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, którym można przypisać cechy urządzania gier na automatach, przy czym jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i go eksploatującym, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach.

W ocenie Sądu I instancji w kontrolowanej sprawie okoliczności takich organy dostatecznie nie wykazały. W szczególności nie poddały wystarczającej analizie całości materiału dowodowego, w tym zeznań wiceprezesa Spółki, w celu oceny, czy jej działania mogły dotyczyć czynności, do jakich zobowiązała się umownie, a związanych z "urządzeniem gier". Organy w toku postępowania nie wykazały, że strona poza udostępnieniem powierzchni wykonywała czynności związane np. z obsługą automatów, objaśnianiem zasad gier i wypłacaniem wygranych, czy też wykonywaniem jakichkolwiek innych czynności wpływających na wysokość przychodu generowanego przez przedmiotowe automaty.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela dokonaną przez Sąd I instancji ocenę, że w okolicznościach tej konkretnej sprawy konieczna jest pogłębiona analiza stanu faktycznego w kontekście ustawowej regulacji podstaw wymierzania kary za urządzanie gier poza kasynem gry. Niezbędne więc jest wyjaśnienie, do jakich faktycznie czynności zobowiązana była skarżąca w ramach istniejącego stosunku zobowiązaniowego. Okoliczności te powinny były zostać wykazane w uzasadnieniu kontrolowanych decyzji.

W tym też kontekście winny zostać ocenione w całokształcie materiału dowodowego zeznania wiceprezesa skarżącej Spółki, której to oceny wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zabrakło w zaskarżonych decyzjach. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji przytoczono jedynie treść tych zeznań bez ich oceny.

Sąd odwoławczy podziela stanowisko, iż bez wnikliwej i wszechstronnej oceny wyników postępowania dowodowego, za przedwczesne uznać należało przypisanie stronie przez organy orzekające w sprawie przymiotu "urządzającego gry", jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Zasadnie też Sąd I instancji wskazał, że okoliczności przemawiające za istnieniem podstaw do wymierzenia skarżącej kary za urządzanie gier na automatach winny być wskazane w uzasadnieniu decyzji. Z tego punktu widzenia analiza zgromadzonego w sprawie w sprawie materiału dowodowego w tym ocena zeznań wiceprezesa Spółki dokonana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie może przynieść zamierzonego efektu jako uzasadnienie zarzutu kasacyjnego. Podobnie podnoszona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność, że skarżąca tego rodzaju działalność prowadziła w kilku punktach winna zostać oceniona w całokształcie materiału dowodowego, jednak jest ona podnoszona po raz pierwszy w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, co wzmacnia argumentację Sądu I instancji o braku dostatecznej i całościowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w aspekcie przesłanek wymierzania kary za urządzanie gier poza kasynem gry.

Prawidłowo zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stanął na stanowisku, że organy naruszyły reguły wskazujące na obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wszechstronnej jego oceny (art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p.), a uchybienia te miały wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowały treść decyzji organów obydwu instancji.

Wbrew stanowisku zawartemu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie wskazywał na "zwolnienie" Spółki z odpowiedzialności za urządzanie gier poza kasynem gry, a jedynie uznał za przedwczesne przypisanie stronie przez organy przymiotu "urządzającego gry" jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust.1 u.g.h. wobec stwierdzonego naruszenia przepisów regulujących sposób prowadzenia postępowania tj. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p.

Jak wskazano w cytowanym już wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16 -"w sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", organy celne powinny dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. Samo bowiem wynajęcie części lokalu, nawet za określony procentowo czynsz najmu liczony od przychodów uzyskiwanych przez automat, nie przesądza ani o urządzaniu tych gier przez wynajmującego, ani też takiej okoliczności nie wyłącza".

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż sformułowany przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzut naruszenia prawa materialnego w całości bazuje na wadliwym - w ocenie organu - przyjęciu, że w sprawie doszło do naruszeń procesowych, co uniemożliwia zastosowanie przepisów materialnych. Istotą tego zarzutu jest więc twierdzenie organu, że do naruszeń przepisów postępowania nie doszło, a zatem przepisy prawa materialnego powinny były zostać przez Sąd I instancji zastosowane. Tak sformułowany zarzut materialny w całości wynika z zarzutów procesowych (jest uzależniony od ich skuteczności). Jako, że zarzuty procesowe okazały się chybione, niezasadny jest także zarzut naruszenia prawa materialnego.

Podsumowując stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd I instancji kontrola działalności administracji publicznej była prawidłowa, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty ocenić należało jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2) p.p.s.a.