Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 13/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 3,  art. 4
journal: Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
law: Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
article: art. 75 ust. 1,  art. 35,  art. 77  ust. 1 lit. a
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2016 r. sprawy ze skargi A.S. i I. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z dnia [...] grudnia 1954 r., nr [...] w punkcie [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1954 r., nr [...], stwierdziło przejęcie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego K.W., liczącego [...] ha, położonego w gromadzie [...], gminie [...], powiat [...]. Prezydium uznało, że K. W. (wymieniona pod poz. 109 orzeczenia) przestała mieszkać i prowadzić gospodarstwo rolne na terenie gromady [...], ponieważ w 1947 r. była objęta akcją "[...]".

Pismem z dnia 5 czerwca 2012 r. A. S. i I. R. wnieśli o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r., wnosząc o ustalenie wszelkich danych umożliwiających im bezpośrednie wystąpienie z roszczeniem o zwrot przejętego mienia lub odszkodowanie. Podnieśli, że K. W. była właścicielką gospodarstwa rolnego liczącego [...] ha, składającego się z kilkunastu działek i zabudowań w W., z którego została bezprawnie usunięta w ramach akcji "[...]" w czerwcu 1947 r. Po wysiedleniu właścicielki, opuszczone gospodarstwo przejęto zaskarżonym orzeczeniem. Zarzucili naruszenie art. 75 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U.R.P. 1928/36/341) gdyż orzeczenie nie zawiera osnowy i pomija dokładne określenie ewidencyjne przejmowanych działek. Stwierdzili, że nie zostało ono doręczone, czym naruszono art. 23-25 powołanego rozporządzenia, jak również organ błędnie określił tryb odwoławczy. Podnieśli, że orzeczenie w tej postaci pozbawiło wysiedloną przyznania gospodarstwa zamiennego, należnego na podstawie art. 5 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Zdaniem wnioskodawców wady orzeczenia wykluczały, aby ujawnienie własności Skarbu Państwa kosztem K. W. było legalne.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie punktu 109, którym Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. przejęło wyżej opisane gospodarstwo rolne K. W. Wojewoda uznał, że zostały spełnione przesłanki przejęcia nieruchomości, gdyż była ona położona w pasie granicznym i nie pozostawała w faktycznym władaniu nieobecnej właścicielki. Stwierdził, że nie miało znaczenia, z jakiego powodu właścicielka przestała władać gospodarstwem. W ocenie organu Prezydium nie naruszyło dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. S. i I. R. złożyli odwołanie. Zarzucili naruszenie art. 6, 7, 8, 10, 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, wbrew zasadom prawdy obiektywnej, szybkości i pogłębiania zaufania. Podnieśli, że organ naruszył art. 61 § 4 Kpa, gdyż nie powiadomił ich pełnomocnika o wszczęciu postępowania. Podnieśli, że Wojewoda zaniechał zebrania i spójnego rozpatrzenia materiału dowodowego, czym naruszył art. 77 i art. 80 Kpa. Wskazali, że Wojewoda pominął sformułowane przez nich istotne zarzuty i zaniechał nadzoru wg kryteriów z art. 156 § 1 Kpa, a wdał się w merytoryczną ocenę orzeczenia. Stwierdzili także, że orzeczenie z 1954 r. nie było poprzedzone wymaganym postępowaniem, że ww. rozporządzenie z dnia 22 marca 1928 r. nie przewidywało wydawania decyzji zbiorowych, natomiast kwestionowane orzeczenie nieprecyzyjnie określa nieruchomość i nie było doręczone właścicielce.

Po rozpatrzeniu powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., gdyż odpowiada prawu, nie narusza go w stopniu rażącym i nie zawiera innych kwalifikowanych wad, ujętych w art. 156 § 1 Kpa. Zdaniem Ministra mimo, iż decyzja Wojewody nie eksponuje wszystkich aspektów nadzorczego orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r., to jednak zasadnie odmówił on stwierdzenia nieważności.

W uzasadnieniu stwierdził, że podstawą nacjonalizacji przedmiotowego gospodarstwa był dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. 1949/46/339). Jednocześnie podzielił ocenę organu I instancji, że spełnione były przesłanki do przejęcia nieruchomości, należącej dawniej do K. W., a badane orzeczenie z dnia [...] grudnia 1954 r. nie było dowolne i nie naruszało rażąco prawa.

Wskazał, że przejęte gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha w gromadzie [...] gminy [...] położone było w województwie [...], w obrębie pasa granicznego. Świadczy o tym fakt, że do 1951 r. wieś W. należała do gminy [...], której część z samym [...], została wymieniona w ramach korekty granicy.

Minister stwierdził, że bezspornie w niniejszej sprawie było, że K. i M. W. zostały w 1947 r. wysiedlone z obszaru wymienionego w dekrecie, podlegającego akcji "[...]". Trwałe opuszczenie gospodarstwa i brak powrotu właścicielki do dnia [...] grudnia 1954 r. przyznali sami wnioskodawcy, eksponując trudności w ustaleniu pozostawionego mienia. Powołując się na znajdujące się w aktach sprawy: kartę przesiedleńczą nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r., wykaz osób wysiedlonych w ramach akcji "[...]" z gminy [...], spis ludności ukraińskiej wysiedlonej na ziemie zachodnie z gromady [...], adnotacje w dokumentacji podatkowej "odpisano z powodu wysiedlenia" i wykaz rodzin transportu [...] nr [...] ewakuowanych ze wsi W., stwierdził, że potwierdzają one okoliczność, wysiedlenia K. i M. W., który wynika z wykazu osób załadowanych do transportu ze stacji [...] w 1947 r. i przewiezienia ich do [...].

Organ wskazał również, że rodzina W. nie wróciła do opuszczonego gospodarstwa przed wydaniem decyzji o jego przejęciu, powołując się na odpowiedź Prezydium PRN z dnia [...] marca 1958 r. na podanie M. W. o ekwiwalent za utracone mienie oraz pismo M. W. z września 1988 r., skierowane do Rzecznika Praw Obywatelskich, w którym przyznała, że: "na skutek tragicznej śmierci mojej mamy ja mając 16 rok życia nie miałam możliwości podjąć gospodarstwo rolne za pozostawione mienie w miejscowości W.". W związku z powyższym w ocenie Ministra Prezydium PRN mogło więc uznać, że gospodarstwa rolne nie były w faktycznym władaniu właścicieli, którzy na gospodarstwach tych nie gospodarują i w gromadzie [...] nie mieszkają od 1947 r. tj. od czasu przeprowadzenia na terenie akcji [...]. Zatem orzeczenia nie wydano arbitralnie, w stopniu oznaczającym rażące naruszenie swobodnej oceny dowodów i norm dekretu.

Minister stwierdził, że brak zachowania dokumentacji o przebiegu postępowania sprzed 60 lat nie oznacza, że czynności takiej zaniechano. Wskazał, że zgodnie z regułami archiwizacji, dokumenty mogły być zniszczone. Ponadto ustalenia o powierzchni i stanie gospodarstwa, braku księgi wieczystej, wysiedleniu ostatniej właścicielki świadczą zdaniem organu, że czynności wyjaśniające prowadzono. Podniósł, że orzeczenie zawiera podstawę prawną i faktyczną, pouczenie o środkach prawnych, podpis, było ogłoszone i obwieszczone. Zatem nie zostało wydane bez żadnej procedury.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Minister stwierdził, że orzeczenie nacjonalizacyjne z dnia [...] grudnia 1954 r. nie narusza rażąco art. 75 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r., gdyż zawiera osnowę, którą jest rozstrzygnięcie wyrażone słowami "przejąć na własność Państwa gospodarstwo rolne...", na stronie 1 i w punkcie 109 orzeczenia, opisano przejmowaną nieruchomość przez położenie, obszar, stan zabudowań, władanie i osobę ostatniej znanej właścicielki – K. W., która do 1947 r. władała nieruchomością do czasu wykonania tam akcji "[...]". Podniósł również, że nie można uznać, że oznaczenie nieruchomości dokonane w orzeczeniu naruszało rażąco prawo, ówcześnie na tym terenie nie prowadzono ewidencji gruntów i ksiąg wieczystych, ponadto sama właścicielka i wnioskodawcy nie potrafili oznaczyć ewidencyjnie swej nieruchomości.

Wskazał także, że w Dzienniku Urzędowym WRN w L. pod poz. [...] jest orzeczenie [...], opisujące zespół gruntów przez dane: Gmina M., ogólny obszar [...] ha i odesłanie do orzeczenia szczegółowego z dnia [...] grudnia 1954 r., w którym pod poz. [...] określono gospodarstwo rolne poprzez osobę ostatniej znanej właścicielki K. W. i obszar [...] ha. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zastosowane dookreślenie nieruchomości było wystarczające i uprawnione, gdyż "nieznaną" poprzednią właścicielką nieruchomości okazała się M. W. Natomiast tylko dla oznaczenia gospodarstwa podano ostatnią znaną właścicielkę K. W., zmarłą [...] listopada 1951 r., po której nabycie spadku stwierdzono dopiero w dniu [...] maja 2011 r. Zatem w ocenie organu zastosowanie rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r. było usprawiedliwione i nie naruszało rażąco prawa.

Minister stwierdził, że wielopodmiotowość decyzji i zbiorowe jej wprowadzanie do obrotu prawnego nie były niedopuszczalne, a wręcz przewidziane w art. 35 ww. rozporządzenia. Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii pouczenia, podniósł, że błędne pouczenie o trybie odwoławczym nie jest podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji jako rażąco naruszającej prawo. Ewentualne uchybienia w zakresie pouczenia o środkach prawnych nie mogły szkodzić stronie, która zastosowała się do pouczenia i były korygowane w trybie rektyfikacji decyzji przez jej uzupełnienie o objaśnienie. Strona mogła też wnieść o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Ponadto orzeczenie ogłoszono w Dzienniku Urzędowym [...] w L. podając, że stronom służy prawo odwołania się w terminie 14 dni po upływie 30 dni od dnia wydania dziennika. Podkreślił, że także w tym terminie strona nie wniosła odwołania, zatem mylne pouczenie nie mogło i nie miało wpływu na jej prawa.

Dokonując oceny zarzutu wadliwego doręczenia decyzji Minister wskazał, że może on uzasadnić przywrócenie terminu do odwołania się lub wznowienie postępowania z przyczyny z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Podniósł także, że właścicielka dowiedziała się o decyzji, co wynika z odpowiedzi uzyskanej w dniu 27 marca 1958 r. z Prezydium PRN w [...]. Jednocześnie organ stwierdził, że skoro K. W. zmarła w 1951 r., a dziedziczenie na rzecz M. R. ustalono dopiero [...] maja 2011 r., to ewentualne doręczenie orzeczenia K. W. poprzez pocztę, mogło wywołać nieważność orzeczenia. Natomiast skuteczne i fortunne wobec M. R. było ogłoszenie orzeczenia w Dzienniku Urzędowem Wojewódzkiej Rady Narodowej i przez wywieszenie w lokalach Prezydium Gminnej Rady Narodowej w [...]. i Prezydium PRN w [...]. Adnotacja o wywieszeniu orzeczenia świadczy bowiem o jego efektywnym udostępnieniu, którego podstawą prawną był § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015 r., A. S. i I. R. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej rażące naruszenie art 156 § 1 pkt 2 Kpa przez utrzymanie w mocy naruszającej prawo decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. a tym samym przyznanie, iż orzeczenie byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu tego przepisu; oraz naruszenie art. 6 Kpa przez kolejne wydawanie decyzji wbrew obowiązującemu prawu.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że zaskarżona decyzja jest bezpodstawna i odbiega od stanu faktycznego i prawnego w niniejszej sprawie. Podniesiono, że organ naruszył art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez brak osnowy orzeczenia, nie określił dokładnie przedmiotu przejęcia (przez podanie numerów parceli, ich położenia i powierzchni, szczegółowego określenia rodzaju posiadanych budynków, opisów tych budynków, wielkości wszystkich składników gospodarstwa, a także ich wartości), co wiązało się przede wszystkim z treścią art. 5 dekretu, tj. z prawem do otrzymania mienia zamiennego, a nie wyłącznie z możliwością jego wykonania przez organy sądowe. Zdaniem skarżących ww. braki orzeczenia przesądzały o jego nieważności. Zatem wbrew temu co twierdzi Minister skarżący zarzucali w szczególności to, że orzeczenie w takiej formie nie dawało właścicielce dostatecznej podstawy do czynienia starań o przyznanie nieruchomości zamiennej w miejscu osiedlenia. Podkreślono, że w orzeczeniu prezydium przy nazwisku K. W. brak jest nawet wzmianki o rodzaju przejmowanych zabudowań i nieprawdą jest, że w 1954 r. na przedmiotowym terenie nie prowadzono ewidencji gruntów – brak ksiąg wieczystych nie świadczy, zdaniem skarżących – o braku numerów parceli należących do poszczególnych właścicieli nieruchomości.

Wskazano także, że sprzeczne z zasadami logiki są tezy Ministra odnoszące się do zastosowania w odniesieniu do przypadku K. W. przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Właściciel przejmowanej nieruchomości był organom Państwa dobrze znany, którym według zapisów ewidencyjnych w 1954 r. była K. W. Zdaniem skarżących wskazuje na to zarówno wymienienie byłej właścicielki z imienia i nazwiska, jak i brak w orzeczeniu wzmianki o tym, że właściciel nieruchomości jest osobą nieznaną; jej zamieszczenie- w myśl przepisów ww. rozporządzenia i w razie ich zastosowania – było obowiązkowe. Podkreślono, że w 1954 r. organ przejmujący mienie nie miał wiedzy o tym, że K. W. zmarła, wskutek czego w dniu zgonu matki, właścicielką nieruchomości stała się, z mocy samego prawa jej córka – M. W. (po mężu – M. R.). Wskazuje na to również okoliczność, że nawet nie usiłował ustalić miejsca osiedlenia właścicielki po to, by następnie doręczyć jej przedmiotowe orzeczenia w trybie przepisów art. 23 i art. 24 ust. 1, ust. 2 i art. 25 ww. rozporządzenia. Skarżący wskazali także, że "doręczenia" za pomocą ogłoszeń, o jakich mowa w art. 24 ust. 3 rozporządzenia, są zastępczymi formami powiadamiania strony o treści decyzji i mają zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy - jak stanowi ten przepis - niemożliwym jest zastosowanie bezpośrednich sposobów doręczenia pism. Zaznaczono, że w dacie wydania orzeczenia właścicielka nie miała żadnych możliwości zapoznania się z jego treścią; w powiecie tomaszowskim nie zamieszkiwała, a Dziennik Urzędowy [...] w L. nie był publikowany poza terenem województwa [...]. Zdaniem skarżących zawarte na końcu orzeczenia pouczenie o możliwości odwołania się od decyzji, nie mogło w tym przypadku wywołać żadnych skutków prawnych, i nie świadczy o tym, że rzeczywiście orzeczenie zostało wywieszone, zatem czyni je nieważnym.

Podniesiono także, że fakt, iż w orzeczeniu o przejęciu mienia widnieje osoba o nazwisku K. W., wskazuje na to, że własność nieruchomości odjęto osobie, która zmarła. Stanowi to samoistną przesłankę dla uznania - na zasadzie przepisu art. 156 § 1 ust. 2 Kpa - przedmiotowego orzeczenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i o wydanie postanowienia sygnalizacyjnego, o którym mowa w art. 155 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Podstawę prawną kwestionowanego w trybie nieważnościowym orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r., nr [...] r. były przepisy art. 1 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339)- zwanego dalej "dekretem". Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 dekretu mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim; rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Przepis ust. 1 stosuje się również do nieruchomości położonych na obszarze w tym ustępie określonym, a pozostających w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkuje na miejscu (art. 1 ust. 2 dekretu).

Przepis art. 3 dekretu przewidywał, że o przejęciu nieruchomości ziemskich na własność Państwa orzeka powiatowa władza administracji ogólnej. Z tym, że Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej miał ustalić w drodze rozporządzenia sposób określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich, w razie gdy ich granice zostały zatarte, oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany.

W dniu 7 października 1950 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). § 1 tego rozporządzenia przewidywał, że przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie (ich części) w razie, gdy granice ich zostały zatarte, określa się w orzeczeniu przez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. W § 2 wskazano, że jeżeli właściciel nieruchomości ziemskiej, przejmowanej na własność Państwa, jest nieznany, należy w orzeczeniu uczynić o tym wzmiankę, a samo orzeczenie ogłosić w dzienniku wojewódzkim oraz wywiesić równocześnie w lokalu urzędowym władzy, która orzeczenie wydała, i w lokalu prezydium gminnej rady narodowej tej gminy, w której nieruchomość jest położona. W tym przypadku za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania dziennika wojewódzkiego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia.

W sprawie nie jest między stronami sporne to, że nieruchomość ziemska stanowiąca gospodarstwo rolne o pow. ogólnej [...] ha, położona na terenie dawnej Gminy M. w powiecie [...], w województwie [...] (uwierzytelniony wykaz podatników podatku gruntowego podlegających daninie narodowej na podstawie dekretu z dnia 13 listopada 1946 r. o daninie narodowej na zagospodarowanie Ziem Odzyskanych - Dz. U. Nr 61, poz. 341), stanowiąca w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia własność M. R. z domu W., a wcześniej jej matki K. W. (prawomocne postanowienie spadkowe z dnia [...] maja 2011 r., sygn. akt [...]), leżała w pasie granicznym (zawierała się w obszarze 30 km od linii granicznej Państwa), o którym mowa w przepisie art. 10 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach państwa.

Nie budzi także wątpliwości skarżących i organów to, że orzeczenie z dnia [...] grudnia 1954 r. zostało wydane przez organ właściwy, o którym mowa w przepisie art. 3 ust. 1 dekretu, tj. Przewodniczącego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] jako powiatowej władzy administracji ogólnej (§ 23 uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. - INSTRUKCJA nr 2 w sprawie składu, podziału pracy i trybu działania prezydiów rad narodowych (M. P. Nr A-57, poz. 654, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej - Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.).

Trafnie wskazał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia sporna nieruchomość nie pozostawała w faktycznym władaniu jej właścicielki i nie była przez nią zamieszkała. Z Karty Przesiedleńczej Nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r., Wykazu osób załadowanych do transportu, Wykazu osób wysiedlonych w ramach tzw. Akcji [...], Wykazu Rodzin Transportu ewakuowanych ze wsi W., Oświadczenia A. S. z dnia [...] listopada 2012 r. wynika, że K. W. pozostawiła [...] ha ziemi w Gminie U. (później Gminie M.) i wraz z niepełnoletnią córką M. W. została ewakuowana w ramach tzw. Akcji [...] w czerwcu 1947 r. na ziemie odzyskane do Gminy G., wsi P. (P.), gdzie zamieszkiwała do chwili śmierci w 1951 r. Natomiast M. R. z domu W. do 8 lutego 1953 r. zamieszkiwała w miejscowości P., a w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia w miejscowości P., powiat [...]. W aktach sprawy brak dowodów na to, że z przedmiotowego gospodarstwa korzystały osoby trzecie (art. 1 ust. 2 dekretu).

Wobec tego zgodzić należało się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że kwestionowane orzeczenie z dnia [...] grudnia 1954 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Orzeczenie to zapadło w zgodzie przesłankami materialnoprawnymi przejęcia spornego mienia przez Państwo, wynikającymi z art. 1 ust. 1 dekretu. Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że podstawa faktyczna tego orzeczenia, mimo ogólnikowego uzasadnienia rozstrzygnięcia, ma oparcie w okolicznościach wynikających z akt sprawy, a zatem nie można mówić o rażącym naruszeniu przepisu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) – zwanego dalej "rpa".

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uważa, że osnowa (rozstrzygnięcie) kwestionowanego orzeczenia w sposób dostateczny identyfikuje przedmiot przejęcia. W orzeczeniu tym (poz. 109) wskazano, że chodzi o przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego K. W. o pow. [...] ha, położonego w Gminie M., gromadzie [...], powiecie [...]. Trzeba wskazać, że prowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało, że w Gminie M. zamieszkiwała inna osoba o tych samych personaliach, czy też, że K. W. była właścicielką kilku nieruchomości w tej Gminie. Nie ma zatem wątpliwości o jakie gospodarstwo rolne chodzi i o jakim areale. Takich wątpliwości nie sygnalizowali też skarżący. Sąd zwraca uwagę, że z pism Starosty [...] z dnia 22 sierpnia 2011 r. i 23 października 2012 r. wynika, że w okresie przedwojennym na terenie obecnego powiatu [...], w tym dla miejscowości W. nie prowadzono ewidencji gruntów, nie zakładano ksiąg wieczystych dla gospodarstw rolnych. Także kwerenda wykonana przez Archiwum Państwowe w Z. nie wykazała obecności dla miejscowości W. ksiąg gruntowych, map katastralnych, szkiców katastralnych, dzienników hipotecznych (pismo z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...]). Jak wynika z uwierzytelnionych materiałów dołączonych do wniosku nieważnościowego z dnia [...] czerwca 2012 r. gospodarstwo rolne K. W. było ewidencjonowane na potrzeby podatkowe. Jak wynika z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1958 r. skierowanego do M. R. nie było wątpliwości ze zidentyfikowaniem w terenie mienia o pow. [...] ha przejętego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1954 r. Orzeczenie o przejęciu wskazanego wyżej mienia zostało wykonane, skoro mienie to, już jako mienie państwowe, zostało rozdysponowane.

Zdaniem Sądu, nie można się zgodzić ze skarżącymi, że konieczność szczegółowego określenia przejętej nieruchomości w orzeczeniu z dnia [...] grudnia 1954 r. wynikała z przepisów art. 5 dekretu przewidujących możliwość ubiegania się w ustawowym terminie o otrzymanie mienia zamiennego. Sąd zwraca uwagę, że obowiązek udowodnienia jakie składniki zawierało przejęte w trybie art. 1 dekretu mienie aktualizował się dopiero po uostatecznieniu się orzeczenia o przejęciu nieruchomości ziemskiej. Właściciel przejętego gospodarstwa miał prawo do złożenia wniosku o przydział gospodarstwa, gruntu bądź mienia nierolniczego (art. 5 dekretu). Jednak na poczet należności za przydział mienia zaliczało się wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu). Aby więc określić wartość przejętej nieruchomości powiatowa władza administracji ogólnej winna wpierw wydać orzeczenie o szacunku nieruchomości przejętej na własność Państwa (art. 7 ust. 3 dekretu). Zatem na etapie postępowania szacunkowego właściciel przejętej nieruchomości winien przedłożyć dowody indywidualizujące przejęte gospodarstwo rolne. Dopiero bowiem wydane w tym postępowaniu orzeczenie umożliwiało rozliczenie finansowe za przydział mienia i zakończenie tej sprawy. Sprawy o przejęcie mienia, o oszacowanie przejętego mienia i o przydział mienia zamiennego były więc sprawami odrębnymi i każda z tych spraw miała inny przedmiot.

Jeżeli chodzi o zastosowanie w sprawie o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego przepisów rozporządzenia wykonawczego z dnia 16 września 1950 r. Sąd zwraca uwagę, że dla niniejszej sprawy nieważnościowej znaczenie miał stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia ([...] grudnia 1954 r.), ponieważ orzeczenie to było orzeczeniem o charakterze konstytutywnym. W dacie [...] grudnia 1954 r. – obiektywnie rzecz biorąc – właściciel przejętej nieruchomości był nieznany dla organu orzekającego w powiecie [...]. K.W. ponad 7 lat wcześniej została przesiedlona na ziemie odzyskane (odległość ponad 500 km), a w 1951 r. zmarła. Nie był znany jej spadkobierca. M. R. z domu W. nie legitymowała się w 1954 r. prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po K. W., a tylko taki dokument potwierdzał następstwo prawne po spadkodawcy (art. 46 i art. 47 § 1 dekretu z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe - Dz. U. Nr 60, poz. 328 ze zm.). Jak słusznie zauważył Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi M. R. uzyskała prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po matce dopiero w 2011 r. W tej sytuacji zastosowanie szczególnego trybu ogłoszenia kwestionowanego orzeczenia w dzienniku wojewódzkim (§ 2 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 35 rpa) nie naruszało prawa w sposób rażący. W tym przypadku za datę doręczenia orzeczenia uważało się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania dziennika wojewódzkiego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Zdaniem Sądu, sam brak w kwestionowanym orzeczeniu wzmianki, o tym, że właściciel nieruchomości jest nieznany (§ 2 ust. 1 rozporządzenia) nie mógł przesądzać o wydaniu kwestionowanego orzeczenia w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Jeżeli M. R. uważała, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] bez jej winy pominęło jej udział w postępowaniu o przejęcie gospodarstwa rolnego (nie przeprowadziło postępowania wyjaśniającego celem ustalenia jej miejsca zamieszkania i nie doręczyło jej orzeczenia w trybach przewidzianych w art. 23-25 i art. 80 rpa), to miała możliwość złożenia wniosku o wznowienie tego postępowania na podstawie art. 95 lit. b rpa lub po 1 stycznia 1961 r. na podstawie art. 127 § 1 pkt 4 Kpa, skoro w 1954 r. była już pełnoletnia.

Fakt, że pouczenie zawarte w orzeczeniu z [...] grudnia 1954 r. jest błędne. W takim przypadku zastosowanie znajdował przepis art. 77 ust. 1 lit. a rpa. Przepis ten przewidywał, że jeżeli władza błędnie objaśni stronę, co do terminu wniesienia odwołania, to wniesienie odwołania w błędnie określonym terminie uważało się za wniesione w terminie ustawowym. Sąd nie podziela stanowiska skarżących, że możliwe było stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r., w części dotyczącej pouczenia o środkach odwoławczych. Tryb stwierdzenia nieważności decyzji odnosi się do osnowy (rozstrzygnięcia decyzji).

Odnosząc się natomiast do podniesionego w sprawie zarzutu skierowania kwestionowanego orzeczenia do osoby zmarłej Sąd podziela stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że wymienienie w orzeczeniu z dnia [...] grudnia 1954 r. K. W. nie świadczyło o wydaniu tego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Wskazanie w treści decyzji K. W. miało na celu dookreślenie przedmiotu przejęcia. W Gminie U. w ewidencji podatku gruntowego figurowała K. W. Trzeba też mieć na uwadze, że orzeczenie to było orzeczeniem o charakterze przedmiotowym, ponieważ dotyczyło przejęcia przez Państwo nieruchomości ziemskiej i stanowiło podstawę do wpisu nowego właściciela do ksiąg wieczystych i zbioru dokumentów (art. 4 ust. 1 dekretu).

Brak pouczenia M. R. o prawie do domagania się nieruchomości zamiennej nie świadczy o wydaniu kwestionowanego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa. Z treści dekretu, ani też z treści przepisów rpa nie wynika obowiązek organu do udzielania osobie zainteresowanej pouczeń, co do przysługujących jej praw wykraczających poza sprawę o przejęcie nieruchomości ziemskiej przez Państwo. W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia M. R. była osobą dorosłą, a zatem miała możliwość samodzielnego dowiedzenia się, czy jej mienie rodzinne, z którego została wysiedlona, zostało przejęte przez Państwo i na podstawie jakiego orzeczenia oraz czy z tytułu przejęcia spornego mienia przysługuje jej prawo do nieruchomości zamiennej. Stosowne starania M. R. czyniła występując z podaniem z dnia 26 marca 1958 r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], co dokumentuje pismo tego organu z dnia [...] marca 1958 r., nr [...], w którym także pouczono adresatkę tego pisma o wydaniu orzeczenia o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez Państwo i trybie tego przejęcia oraz o tym, że może, w trybie art. 5 dekretu, czynić starania o uzyskanie ekwiwalentu za przejęte mienie na terenie obecnie zamieszkiwanym.

Nie można się też zgodzić ze skarżącymi, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane na potrzeby wewnętrzne organu. Bezspornie bowiem orzeczenie to zostało ogłoszone w Dzienniku [...] w L. Nr [...] pod poz. [...]. Orzeczenie to weszło do zewnętrznego obrotu prawnego, skoro dysponował jego egzemplarzem Starosta [...] (pismo z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...]). Orzeczenie to zostało wykonane, skoro sporne gospodarstwo rolne zostało rozdysponowane (pismo z dnia [...] marca 1958 r., nr [...]). Orzeczenie to było więc aktem istniejącym.

Sąd nie podziela stanowiska skarżących, że same okoliczności wydania tego orzeczenia świadczą o wydaniu tego aktu w warunkach nieważności. Przedmiotem niniejszej sprawy o stwierdzenie nieważności nie była ocena panujących w 1954 r. uwarunkowań społeczno-polityczno–ustrojowych, w szczególności wpływ tzw. Akcji [...] na późniejsze losy mieszkańców terenów przygranicznych narodowości [...].

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.