Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1169/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 306a, art. 306b
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. S.A. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 13 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego wykreślenie z hipoteki przymusowej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 13 września 2017 r po rozpoznaniu zażalenia A. (dalej jako spółka lub skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. - [...] z dnia 18 lipca 2017r. wydane w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego wykreślenie hipoteki przymusowej w kwocie 312.037,89 zł dotyczącej należności z tytułu ubezpieczeń społecznych objętych tytułem wykonawczym [...] i zabezpieczonych hipoteką przymusową w księdze wieczystej Nr KR [...], Nr KR [...], Nr KR [...]

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że spółka złożyła w dniu 16 stycznia 2017 r do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] wniosek o wykreślenie powyższych hipotek zabezpieczających należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] do [...] wobec dłużnika Krakowskiej Fabryki Mebli sp. z o.o. w K.. W uzasadnieniu podkreślono, że A. S.A. nie była zatem i nie jest dłużnikiem osobistym Urzędu Skarbowego [...] ani ZUS w K.. Dłużnik zabezpieczonej przedmiotową hipoteką wierzytelności ZUS, tj. K. [...] sp. z o.o. była zarejestrowana w starym rejestrze sądowym pod nr [...] i nie złożyła obowiązkowego wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sadowego. W konsekwencji na podstawie art. 9 ust. 2 i 2b Ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym z dnia 20 sierpnia 1997 r. dłużnik ten został wykreślony z dotychczasowego rejestru sądowego, w wyniku czego utracił byt prawny i przestał istnieć a jego mienie i zobowiązania przejął z dniem 01.01.2016 r Skarb Państwa. Z uwagi na fakt, iż zobowiązanie to nie było dochodzone przez wierzyciela przeciwko Skarbowi Państwa w ciągu roku od nabycia przez niego stosowanie do ww. przepisów mienia Krakowskiej Fabryki Mebli sp. z o.o. ani też wierzyciel nie wystawił tytułu wykonawczego ani nie złożył wniosku o wszczęcie egzekucji przeciwko Skarbowi Państwa na podstawie art. 9 ust.2c ww. ustawy, dlatego też zobowiązanie zabezpieczone przedmiotową hipoteką wygasło z dniem 01.01.2017 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego K. - [...], postanowieniem z dnia 18 lipca 2017r. odmówił wydania zaświadczenia żądanej treści. W uzasadnieniu postanowienia Organ wskazał, że zgodnie z informacją uzyskaną od Wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. (pisma z dnia 31 maja 2017r. i z dnia 29 czerwca 2017r.), zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 04.1999 do 10.1999 są nadal wymagalne. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec Krakowskiej Fabryki Mebli sp. z o.o. NIP: 6790085375 (dot. zaległości podatkowych oraz składek ZUS) organ egzekucyjny dokonał w dniu 13.10.1999r. zajęcia wierzytelności zobowiązanego w Krakowskiej Fabryce Mebli S.A. (obecnie A. S.A.) z tytułu sprzedaży nieruchomości wymienionych w akcie notarialnym z dnia 12.08.1999 r. Rep. A nr [...]. Następnie wystawiono dnia 14.07.2000 r. tytuł wykonawczy nr [...] na dłużnika zajętej wierzytelności tj. K. [...] S.A. na podstawie którego wystąpiono dnia 14.07.2000 r. do Sądu Rejonowego z wnioskiem o wpis hipoteki przymusowej w KW 180619. Zawiadomieniem z dnia 08.12.2000 r. Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w K. dokonał wpisu przedmiotowej hipoteki. Podstawą zajęcia oraz wpisu hipoteki przymusowej były tytuły wykonawcze wystawione przez Urząd Skarbowy K. [...] dot. zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych [...] za okres 4-8/1999 na łączną kwotę 83.556,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz podatku dochodowego od osób prawnych [...] za 1998 r. w kwocie 22.391,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. dot. składek ZUS za okres [...] do [...] w kw. 496.613,89 zł. Wraz z odsetkami za zwłokę (tyt. nr [...] i inne).

Urząd Skarbowy K. [...] pismem z dnia 20.04.2015 r. uzupełnionym dnia 22.07.2015r. wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] IV Wydział Ksiąg Wieczystych o zmianę wpisów w księgach wieczystych nr KRI [...], KRI [...], KRI [...] poprzez wpisanie wartości przedmiotu hipoteki przymusowej na kwotę 312.037,89 zł, dotyczące w całości zobowiązania z tytułu składek ubezpieczeniowych ZUS.

Powołano się także na stanowisko wierzyciela wyrażone w piśmie z dnia 31 maja 2017 r., zgodnie z którym, A. S.A. jako następca prawny KFM S.A. odpowiada za niewykonanie zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu sprzedaży nieruchomości przez KFM sp z o. o., dokonanego dnia 13 października 1999r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K. - [...]. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiedzialność ta ma charakter samoistny i jest skutkiem niewykonania przez KFM S.A. jako dłużnika zajętej wierzytelności nałożonego przez Organ egzekucyjny obowiązku. Następnie pismem z dnia 29.06.2017 r. ZUS uzupełnił swoje stanowisko informując, iż zadłużenie KFM sp. z o.o. w likwidacji z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] do [...] jest nadal wymagalne, gdyż nie stwierdzono wystąpienia żadnej z przesłanek przewidzianych w przepisach szczegółowych regulujących podstawy wygaśnięcia należności składkowych tj. w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963) oraz ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201). Niniejszym zwrócono również uwagę, iż ewentualne zaświadczenie wygaśnięcia zabezpieczenia hipotecznego na ww. nieruchomościach może wydać wyłącznie wierzyciel, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. Postanowienie doręczono dnia 24 lipca 2017 r.

W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie :

naruszenie art. 6 i następne kpa; brak odniesienia do zarzutów i argumentów skarżącego zawartych we wniosku z dnia 10.01.2017r. a uzasadniających wykreślenie przedmiotowej hipoteki;

naruszenie art. 217 § 2 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez bezzasadną odmowę wydania zaświadczenia o wykreślenie zabezpieczenia hipotecznego w postaci hipoteki przymusowej.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że sporne hipoteki zostały wpisane jako zabezpieczenie zajętej wierzytelności Krakowskiej Fabryki Mebli sp. z o.o. wobec KFM S.A. o zapłatę a nie jako zabezpieczenie wierzytelności ZUS wobec Krakowskiej Fabryki Mebli sp. z o.o. z tytułu zaległych składek. Zgodnie z wpisem w tych księgach podstawą wpisu hipoteki są bowiem ,.należności wynikające z tytułu wykonawczego z dnia 14.07.2000 r. nr [...]" a w tytule tym będącym podstawą wpisu należności te są opisane jako "zajęcie wierzytelności KFM sp. z o.o. w likwidacji w K. z dnia 13.10.1999 r. nr US III- [...]". Przedmiotowe należności ZUS z tytułu składek za okres od 04.1999 r. do 10.1999 r. nie są zabezpieczone przedmiotową hipoteką na nieruchomościach. W konsekwencji, nie znajdują do nich zastosowania przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wedle których zobowiązania tego rodzaju nie ulegają przedawnieniu jeżeli są zabezpieczone hipoteką, tym samym zobowiązania te uległy już przedawnieniu i wygaśnięciu zgodnie z przepisem art. 24 i 26 ww. ustawy i Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się do tej argumentacji Dyrektor Izby Skarbowej w K. powołał się na treść art. 217 i 218 kpa, podkreślając, że wydanie zaświadczenia jest czynnością wyjątkową, tzn. dokonywaną jedynie w przypadku wystąpienia ścisłych przesłanek wymienionych w tym przepisie. W przypadku ich braku - ustawodawca nie pozostawia pola swobody dla organu administracji. Ustawodawca wyraźnie wskazuje przypadki, kiedy organ obowiązany jest wydać zaświadczenie. Nie przysługuje ono każdemu w jakiejkolwiek sytuacji, lecz tylko w przypadku spełnienia określonych przez prawo wymogów. Wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną i urzędowym potwierdzeniem faktów lub stanu prawnego. Jego istota sprowadza się do tego, że nie rozstrzyga ono o żadnych prawach i obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. W postępowaniu o wydanie zaświadczenia, organ nie dokonuje ocen prawnych danych wynikających z posiadanych przez niego ewidencji i rejestrów. Zamieszczona w zaświadczeniu treść stanowi jedynie odzwierciedlenie danych, które posiada ten organ w swoich zasobach na dzień wydania zaświadczenia. Zaświadczenie jest, więc pochodną istniejącego na dzień jego wydania stanu faktycznego bądź prawnego i wraz ze zmianą tego stanu przestaje być aktualne. Odnosząc te rozważania do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego podkreślono, że wierzycielem należności zabezpieczonych przedmiotową hipoteką przymusową jest Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zatem Naczelnik Urzędu Skarbowego K. - [...] jako organ egzekucyjny związany jest dyspozycją Wierzyciela zaległych należności. Wierzyciel ten wskazał natomiast okoliczność mającą wpływ na obliczanie terminu przedawnienia, tj. zabezpieczenie hipoteczne wierzytelności dokonane na nieruchomości. W myśl art. 24 ust. 5 ww. ustawy nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. A. S.A. jako następca prawny KFM S.A. odpowiada za niewykonanie zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu sprzedaży nieruchomości przez KFM sp. z o.o., dokonanego dnia 13.10.1999 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiedzialność ta ma charakter samoistny i jest skutkiem niewykonania przez KFM S.A., jako dłużnika zajętej wierzytelności nałożonego przez Organ egzekucyjny obowiązku. Zadłużenie KFM sp. z o.o. w likwidacji z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] do [...] jest nadal wymagalne, gdyż nie stwierdzono wystąpienia żadnej z przesłanek przewidzianych w przepisach szczegółowych regulujących podstawy wygaśnięcia należności składkowych tj. w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ordynacji podatkowej.

W skardze zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] z dnia 18 lipca 2017 r oraz bezzasadne uznanie, że organy administracji nie były zobowiązane w niniejszej sprawie do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku strony skarżącej o wykreślenie zabezpieczenia hipotecznego ustanowionego na nieruchomościach pozostających w jej użytkowaniu wieczystym, czym naruszono także art. 217 § 2 pkt 2 , art. 218 § 2 oraz art. 6 i następne kpa.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że wniosek o wykreślenie hipoteki powinien być merytorycznie rozpoznany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] gdyż to on figuruje w księdze wieczystej jako wierzyciel hipoteczny, a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego też Naczelnik jako dysponent hipoteki powinien na podstawie całokształtu okoliczności ustalić, czy hipoteka ta podlega wykreśleniu w związku z wygaśnięciem zobowiązań będących podstawa jej ustanowienia. Nie powinien się natomiast ograniczać do zasięgnięcia ogólnikowego stanowiska ZUS, zgodnie z którym zabezpieczone zobowiązania nie uległy przedawnieniu. Pogląd ten nie został jednak poparty jakimkolwiek uzasadnieniem odnoszącym się do argumentacji strony skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Przepisy dotyczące wydawania zaświadczeń znajdują się w Dziale VIIIA ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej określanej skrótem "O.p."). Z przepisów tych wynika, iż zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania (art. 306a § 3 O.p.). Organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 306b O.p.). Zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości wydaje się na podstawie dokumentacji danego organu podatkowego oraz informacji otrzymanych od innych organów podatkowych (art. 306e § 1 O.p.). Z regulacji powyższej wynika zatem, iż podstawą do wydania zaświadczenia przez dany organ są wyłącznie prowadzone przez niego "ewidencje, rejestry lub inne dane znajdujące się w jego posiadaniu", a w przypadku zaświadczenia, o którym mowa w ww. art. 306e § 1 O.p. oprócz dokumentacji danego organu podatkowego, także informacje otrzymane od innych organów podatkowych. Wynikające z powyższych dokumentów (danych) informacje determinują możliwość wydania zaświadczenia o określonej treści. Podkreślić należy, że wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną i urzędowym zarazem potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Jego istota sprowadza się do tego, że nie rozstrzyga ono o żadnych prawach lub obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. Jest zatem - co w świetle okoliczności niniejszej sprawy wymaga szczególnego podkreślenia - wyłącznie przejawem tego, co zawarte jest w źródłach, na których bazuje organ wydający zaświadczenie. W postępowaniu o wydanie zaświadczenia organ nie jest uprawniony do dokonywania ocen prawnych w zakresie zgodności z przepisami prawa tego, co w przedmiocie objętym żądaniem wynika z materiałów, na których opiera się organ, czy to co w tym materiale jest winno było być właśnie takie, lecz jedynie ma obowiązek w oparciu o ten materiał ustalić, jak ów przedmiot się przejawia w tym materiale, jaki jest w jego świetle (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1612/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 21 lipca 2005 r., sygn. akt OSK 1777/04, Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo sądowoadministracyjne (wyrok NSA z dnia 25 października 2000 r., sygn. akt V SA 760/00, LEX nr 50109, a także wyrok NSA z dnia 18 marca 1998 r. II SA 125/98 LEX nr 41283), wskazał, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni powyższy pogląd podziela, że na postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie bądź odmowę wydania zaświadczenia składają się czynności o charakterze materialno-technicznym. W ramach takiego postępowania organ bada, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego bądź stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca. Postępowanie to sprowadza się zatem do badania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych. W ramach tego postępowania obowiązkiem organu podatkowego, jest dokonanie w pierwszej kolejności porównania treści żądania strony ze stanem rzeczy wynikającym z prowadzonych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 306b § 1). Tym samym możliwość odpowiedniego stosowania w jego ramach przepisów działu IV Ordynacji podatkowej jest ograniczona (zob. J. Zubrzycki (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzucki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2008 str. 1131). Tak więc zakres dokonywanych ustaleń jest również ograniczony, bowiem wydający zaświadczenie organ nie ma kompetencji do wykorzystywania na potrzeby jego wystawienia danych, które nie znajdują się w dyspozycji tegoż organu. W konsekwencji do postępowania tego nie mają zastosowania zasady gromadzenia dowodów, które uregulowane zostały w szczególności w przepisach Działu IV O.p. Jak zaznaczył w ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni pogląd ten podziela, na gruncie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego sformułowano tezę, że określenie "danych znajdujących się w jego posiadaniu" (art. 218 § 1 k.p.a.) nie może być rozumiane dowolnie i rozszerzająco, a więc nie może obejmować także danych dostarczonych właściwemu organowi przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów z tych danych wynikających (tak NSA w wyroku z 21 stycznia 1997 r., sygn. akt SA/Łd 3105/95, OSP 1998 r. Nr 6, poz. 106 wraz z aprobującą glosą E. Ochendowskiego).

Podkreślenia wymaga, że nie można drogą zaświadczenia wywołać skutków kształtujących stosunki prawne, tj. przyznawać albo ograniczyć bądź pozbawić uprawnienia. Organ wydający zaświadczenie powinien oczywiście ocenić posiadane informacje z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa, nie ma jednak obowiązku rozstrzygania w tym postępowaniu kwestii spornych. Jeżeli bowiem regulacje prawne, z którymi związane są skutki prawne powstające ex lege, są niejasne, gdy występowanie skutków prawnych w konkretnym przypadku budzi wątpliwości, zwłaszcza, gdy co do ich nastąpienia zachodzi spór, wydawanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach nie powinno mieć miejsca.

W szczególności jak wskazano w wyroku z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1533/10, Lex nr 1108499 wskazano, że okoliczność wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia nie może być przedmiotem oceny i analizy prawnej w tego rodzaju uproszczonym postępowaniu.

W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca domaga się stwierdzenia wykreślenia zabezpieczenia hipotecznego w związku z wygaśnięciem zabezpieczającej ją wierzytelności. Zgodnie jednak ze stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będącego wierzycielem zobowiązanie strony skarżącej istnieje dalej. W takiej sytuacji dane jakimi dysponował organ faktycznie nie pozwalały na wydanie zaświadczenia zgodnego z treścią żądania. Jak wyjaśniono bowiem wyżej nie był uprawniony do weryfikacji w toku postępowania związanego z wydawaniem zaświadczenia twierdzeń wierzyciela w tym zakresie. Nie pozwalał mu na to zakres postępowania dowodowego jakie mogło być prowadzone w tym postepowaniu. Ponadto słusznie zwrócił uwagę organ II Instancji w zaskarżonym postanowieniu, że w toku egzekucji administracyjnej, to wierzyciel wskazuje, czy egzekwowana należność istnieje czy tez nie. Nie ma przy tym znaczenia kto, jako przedstawiciel Skarbu Państwa jest wpisany w księdze wieczystej jako podmiot hipoteki, decydujące znaczenie ma bowiem przedmiot jaki ona zabezpiecza, a więc wierzytelność.

Sąd stwierdza zatem, że z uwagi na ww. okoliczności nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania, w szczególności tych regulujących prowadzenie postępowania dowodowego, orz zasad wydawania zaświadczeń. Nie stwierdzono także naruszenia art. 217 § 2 pkt 2 oraz art. 218 § 2 kpa gdyż ordynacja podatkowa w oparciu o którą rozpoznawany był wniosek o wydanie zaświadczenia posiada w tym zakresie własną regulację.

Z powyższych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Sąd orzekł o jej oddaleniu, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 151 ppsa.