Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 331/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 38 ust 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia del. WSA Dorota Apostolidis (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 769/15 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 769/15, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego, oddalił skargę.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawych sprawy: Prezydent Miasta [...]. decyzją z dnia [...] maja 2015 r. odmówił przyznania T. K. prawa do zasiłku okresowego w miesiącu maju 2015 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji powołał się na przepisy art. 7 i art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163, dalej jako u.p.s.). Na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 15 maja 2015r. organ ustalił, że T. K. jest osobą samotnie gospodarującą, nie ma własnych dochodów, zamieszkuje w mieszkaniu rodziców, nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, nie udokumentował ponadto innych przesłanek wynikających z przepisu art. 7 pkt 2-15 u.p.s., które uzasadniałyby udzielenie pomocy. Organ I instancji podkreślił, że spełnienie kryterium dochodowego nie stanowi podstawy do przyznania świadczeń pieniężnych, wnioskodawca jest osobą młodą, powinien wykazać, że aktywnie ubiega się o zmianę sytuacji i podjęcie zatrudnienia. W ocenie organu I instancji, dla uzyskania pomocy skarżący winien legitymować się formalnym statusem osoby bezrobotnej.

T. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji i wyjaśnił, że w roku 2015 nie uzyskał żadnego dochodu, nie otrzymał też jakichkolwiek świadczeń pomocowych, potwierdził, że mieszka u rodziców, korzystając z lokalu oraz żywności nieodpłatnie. Wyjaśnił, że w dniu 11 maja 2015 r. wypowiedział kontrakt socjalny podpisany w dniu 10 kwietnia 2015 r., gdyż nie realizował on celu w postaci podjęcia przez niego prac społecznie użytecznych oraz, że dotarcie do miejsca pracy pieszo było marnowaniem czasu i energii, zaś nie posiadał środków na poruszanie się środkami komunikacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, co do sytuacji rodzinnej i dochodowej T. K. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący nie posiada statusu osoby bezrobotnej, bowiem nie dopełnił formalność w PUP, przy czym w ocenie Kolegium ta rejestracja stanowi wymóg niezbędny do spełnienia przez osoby ubiegające się o pomoc z funduszy społecznych (art. 107 ust. 5b pkt 13 u.p.s.), bowiem potwierdza i dowodzi ich sytuacji.

Wskazując na brzmienie art. 2, art. 7, art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 36 pkt 1 ppkt b u.p.s. Kolegium podniosło, że pomoc społeczna ma zastosowanie przy łącznym spełnieniu przesłanek, a mianowicie wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. SKO podkreśliło, że rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] i uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, dające uprawnienie do ubezpieczenia zdrowotnego, nie wyklucza podejmowania samodzielnych starań o zatrudnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, T.K. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 , art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., w zw. z art. 67 ust. 2, art. 70, art. 30, art. 32 Konstytucji RR. W motywach skargi T. K. powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodał, że był zarejestrowany jako osoba bezrobotna od grudnia 2011 r. do lipca 2013 r. oraz od września 2013r. do października 2014 r., ale nie otrzymał w tym czasie propozycji odpowiedniej pracy. Kolejną rejestrację w PUP uznał za marnowanie pieniędzy publicznych. W dniu 10 kwietnia 2015r. skarżący popisał kontrakt socjalny z MOPS w [...], którego głównym celem było podjęcie prac społecznie użytecznych. Skarżący wywiódł, że zaskarżona decyzja o odmowie przyznania zasiłku okresowego, przyczyniła się do rezygnacji z nauki w Publicznej Szkole Policealnej na kierunku technik administracji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji dodając, że ustalony stan faktyczny sprawy nie pozwalał uznać, iż skarżący podejmował starania dla pokonywania trudności życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem ani przeprowadzane przez organy w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne, ani wydane rozstrzygnięcia nie zostały dotknięte którąkolwiek z wad, powodujących konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Sąd meriti wskazał na podstawę materialnoprawną decyzji - przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej i podkreślił, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Sąd Wojewódzki wskazał, że w myśl art. 7 u.p.s., pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności m.in. z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii. Zasiłek okresowy jest jedną z form świadczeń pomocy społecznej (art. 36 pkt 1 lit b), natomiast stosownie do treści art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość otrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na datę wydania decyzji, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz.U. z 2012r., poz. 823 ), kryterium to wynosiło 542 zł.

Sąd meriti podał, że bezspornie zasiłek okresowy jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym, co oznacza obowiązek organu przyznania tego zasiłku w sytuacji spełnienia przez osobę wnioskującą kryteriów ustawowych. Przesłanki ustawowe to w ocenie Sądu I instancji nie tylko kryteria określone w art. 38 ust.1 u.p.s., lecz także wymienione w art. 2-4 u.p.s. zasady ogólne udzielania pomocy przez państwo, przy czym pomoc państwa ma charakter subsydiarny i pozwala na interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Zatem odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4 i art. 4 u.p.s. Sąd Wojewódzki podkreślił, że powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych

Sąd I instancji podniósł, że T. K. urodził się [...] listopada 1981 r. i bezspornie jest osobą zdrową i samotną. Mieszka w blokach razem z rodzicami, zajmując jeden pokój, za który świadczenia opłacają rodzice, z rodzicami prowadzi odrębne gospodarstwo, ale rodzice czasami pomagają skarżącemu w zakupie żywności. W latach 2011 - 2013 skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], za pośrednictwem którego ukończył cykl szkoleń pozwalających podjąć mu zatrudnienie w zawodzie kierowcy pojazdów o DMC, powyżej 3,5 tony. Od października 2014r. nie jest zarejestrowany w PUP, gdyż - jak twierdził - aktywnie sam poszukuje zatrudnienia. Sąd meriti podkreślił, że skarżący rejestrację w PUP uważał za stratę czasu, ponieważ i tak nie uzyskał z urzędu propozycji zatrudnienia. Ze znanych Sądowi merit z urzędu, a zawartych w aktach sprawy o sygn. akt II SA/Łd 418/15 dokumentów wynikało, że skarżący w październiku 2014r. podpisał na okres jednego roku umowę o pracę na pół etatu, w sklepie "Tesco", na stanowisku asystenta sprzedaży internetowej, uzyskując wynagrodzenie w wysokości ok. 1000 zł netto. Po upływie miesiąca skarżący złożył wypowiedzenie, ponieważ - jak stwierdził - nie mógł nawiązać współpracy z bezpośrednimi przełożonymi. Skarżący zrezygnował również z kontraktu socjalnego, a podejmowanie pracy, wymagającej trudu dotarcia pieszo, ocenił jako nieopłacalne.

Sąd Wojewódzki wskazał, że prezentowana przez skarżącego postawa prowadzi do wniosku, że nie tylko nie współdziałał on z organem w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, ale też samodzielnie nie czynił efektywnych starań o jej zmianę. Sąd I instancji ocenił, że niezrozumiałym i nieakceptowalnym jest zrezygnowanie przez skarżącego z możliwości rocznego zatrudnienia, dającego pewny dochód i zabezpieczenie socjalne. Sąd meriti nie kwestionując trudnej sytuacji finansowej skarżącego, podniósł, że zasadniczym celem ustawy o pomocy społecznej jest niesienie pomocy osobom, o których mowa w art. 7 u.p.s., a które jednocześnie nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Sąd Wojewódzki podkreślił, że skarżący jest młodym, zdrowym mężczyzną, uzyskał uprawnienia w zawodzie kierowcy, zrezygnował z rejestracji w PUP, pozbawiając się tym samym uprawnień zdrowotnych. Wypowiedział ponadto zaledwie po upływie miesiąca umowę o pracę, która - zwłaszcza w dobie istniejącego bezrobocia - gwarantowała mu przez okres jednego roku, przy zatrudnieniu na pół etatu, wynagrodzenie netto w wysokości około 1000 zł.

W tej sytuacji Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki ogólne przyznania skarżącemu pomocy społecznej, zaistniała natomiast przesłanka negatywna - niepodejmowanie przez wnioskodawcę działań, które zmierzałyby do przezwyciężenia niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, co więcej podejmowanie działań - jak rezygnacja z pracy czy kontraktu socjalnego, co w istocie trudną sytuację skarżącego pogłębiło. W ocenie Sądu meriti, skarżący nie spełnił kryterium udzielenia pomocy, wskazanego w cytowanym wcześniej art. 2 ust. 1 u.p.s., zatem brak było, podstaw prawnych do przerzucania ciężaru pomocy w utrzymaniu skarżącego na państwo.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł T. K. i na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz.718 dalej p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości, a na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci:

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 7 i 75, 77 § 1, 80 k.p.a., polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi na skutek przyjęcia przez Sąd Wojewódzki, iż organ administracji publicznej prawidłowo ustalił zaistniały w sprawie stan faktyczny, podczas gdy Sąd nie mógł dojść do takiego przekonania nie dysponując kompletnymi aktami sprawy, w szczególności dokumentem w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego, który stanowi obligatoryjny dowód w procesie podejmowania decyzji o zasadności przyznania zasiłku okresowego,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., w zw. z art. 3 § 1, art. 133 §1, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 75, 77 § 1, 80 k.p.a., polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi na skutek przyjęcia przez Sąd, iż organy administracji publicznej prawidłowo ustaliły zaistniały w sprawie stan faktyczny, co doprowadziło do przyjęcia przez Sąd, że skarżący nie był uprawniony do otrzymania zasiłku okresowego, w sytuacji gdy organy administracji publicznej naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, wykroczyły poza granice swobodnej oceny dowodów poprzez nieusprawiedliwione przyjęcie że:

- skarżący nie spełnia przesłanek wynikających z przepisów art. 38 u.p.s., a uprawniających do przyznania zasiłku okresowego podczas gdy materiał dowodowy, którym dysponował MOPS ( a który nie został przesłany do akt sądowych) nie uprawniał organu do podjęcia decyzji w takim brzmieniu,

- skarżący nie współdziałał z pracownikiem socjalnym, czego bezpośrednim dowodem miało być zerwanie kontraktu socjalnego nie ma potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy i aktach sądowych, z którego wynika, że kontrakt socjalny wygasł z uwagi na ziszczenie się jego celów - znalezienia przez skarżącego pracy,

- skarżący nie wykonywał działań mających poprawić jego sytuację życiową, w sytuacji gdy przedmiotowe twierdzenia nie mają potwierdzenia w materiale dowodowym, z którego wynika, że skarżący odkąd korzysta z pomocy MOPS w [...], kilkakrotnie pracował na umowę na czas określony, bądź okres próbny, aktywnie poszukuje pracy, co stwierdza również pracownik socjalny w aktualizacji wywiadu rodzinnego, który znajduje się w aktach sądowych,

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. art. 141 § 4 p.p.s.a. na skutek braku pełnego przedstawienia zarzutów skargi, a więc ich dokładnej treści i odniesienia się do zgłoszonych nimi naruszeń prawa. Skarżący kasacyjnie podniósł, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku stanowi dokument dowodzący aprobaty sądu dla podstawowych uchybień zasadom procedury administracyjnej wyrażonym w przepisach art. 7 i dalej art. 77 k.p.a., których dopuściły się organy administracji publicznej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił również mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, w postaci:

- naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 107 w zw. z 106 § 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej, w zw. z § 1 i 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 8 czerwca 2012 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 712) poprzez przyjęcie, że rodzinny wywiad środowiskowy, który stanowi obligatoryjny dowód w procesie podejmowania przez organy administracji publicznej decyzji odnośnie przyznawania zasiłku okresowego - składa się tylko z aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego (w którym znajdują się tylko informacje uaktualniające wcześniejszy wywiad- zatem bardzo szczątkowe), podczas gdy prawidłowa interpretacja wskazanych przepisów prowadzi do przekonania, że aktualizacja wywiadu środowiskowego to tylko jeden z elementów rodzinnego wywiadu środowiskowego, który fatycznie składa się z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, składającego się z 9 pozycji, oraz każdorazowej aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nieprawidłowa interpretacja wskazanych przepisów doprowadziła w ocenie skarżącego kasacyjnie do niewłaściwego przekonania Sądu, że organy administracji publicznej właściwie przeprowadziły postępowanie administracyjne, a ich rozstrzygnięcia nie są dotknięte żadną z wad powodujących konieczność wyeliminowania ich z obiegu prawnego.

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię przepisów art. 38 u.p.s. poprzez przyjęcie, że do wydania przez organy administracji publicznej decyzji przyznającej zasiłek okresowy nie wystarczające są kryteria przewidziane w przepisach art. 38 u.p.s., a osoba występująca o przyznanie świadczenia w formie zasiłku okresowego powinna spełniać dodatkowe przesłanki, wynikające z przepisów art. 2-4 u.p.s. Przedmiotowa wykładnia w ocenie skarżącego kasacyjnie jest nieprawidłowa, ustawodawca precyzyjnie sformułował przepis art. 38 § 1 u.p.s., z którego jednoznacznie wynika, że zasiłek okresowy jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym, na co wskazuje sformułowanie " zasiłek okresowy przysługuje...", a nie zasiłek okresowy "może być przyznany". Stanowi to zasadniczą różnicę w regulacji prawnej podstawy przyznania stronie tego rodzaju świadczenia. Oznacza też, że przyznanie zasiłku okresowego jest decyzją związaną, którą organ wydaje określonej osobie w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w przepisie art. 38 u.p.s.

Skarżący kasacyjnie wniósł na podstawie art. 176 p.p.s.a. i art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, które to nie zostały zapłacone w całości lub w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie wpłynęła.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a..

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów.

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a., w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa wątpliwości.

W skardze kasacyjnej postawiony został Sądowi I instancji zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., który uznać należy za chybiony. Zgodnie z tym przepisem Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Jak wynika z analizy uzasadnienia wydanego orzeczenia oraz akt sądowych, w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok po zamknięciu rozprawy, a podstawą tego orzeczenia były materiały zawarte w aktach administracyjnych sprawy. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zasadności tego zarzutu.

Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 p.p.s.a., który reguluje ogólną właściwość sądów administracyjnych poprzez wskazanie, iż sprawują one kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, należało uznać za bezzasadny. Naruszenie omawianego przepisu można byłoby zarzucić, jeśli Sąd nie dokonałby kontroli zaskarżonej decyzji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, szczegółowo i przekonująco przedstawiając motywy zajętego stanowiska, odwołując się przy tym do wskazanego w ustawie kryterium zgodności działań administracji z prawem. Reasumując stwierdzić należało, że zakres właściwości sądów administracyjnych nie został naruszony kwestionowanym wyrokiem, bowiem Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonego aktu i zastosował środek przewidziany w art. 151 p.p.s.a..

Niezasadny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., który określa warunki, jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku. Powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Treść wydanego orzeczenia i jego uzasadnienie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie i pozwala na pełną kontrolę kasacyjną tego orzeczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., wobec czego tak postawiony w skardze kasacyjnej zarzut uznać należało za niezasadny. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że nie stanowi naruszenia prawa w rozumieniu art. 141 § 4 p.p.s.a., zawarcie innej oceny legalności decyzji i przyjęcie innej podstawy orzeczenia, niż domaga się skarżący.

W skardze kasacyjnej postawiony został Sądowi I instancji zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, 75 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zarzut ten także uznać należy za niezasadny. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie, przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. , gdyż Sąd meriti nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ. Sąd dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone, zatem rozstrzygnięcie Sądu I instancji wydane na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. jest zgodne z dyspozycją tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny przy tym podkreśla, że wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie nie sposób utożsamić z uchybieniem przepisom prawa zastosowanym przez Sąd meriti. Analiza skargi kasacyjnej w tym zakresie wskazuje, że w istocie sprowadza się ona do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ orzekający w sprawie, która nie została zakwestionowana przez Sąd I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że nie istnieją podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji.

Oceniając zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego, podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Artykuł 38 ust. 1 u.p.s. stanowi, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Jednakże samo spełnienie przez stronę ubiegającą się o przyznanie pomocy ustawowo określonych przesłanek nie obliguje organu do wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony. Przyznanie stronie pomocy pieniężnej (jej rodzaj, wysokość oraz okres, na który ma być przyznana) uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, bowiem rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku, organ pomocy społecznej musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Rozstrzygając sprawę przyznania zasiłku, organ powinien brać również pod uwagę przepis art. 4 u.p.s., który nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co z kolei oznacza podjęcie aktywności w określonym kierunku, przez którą należy rozumieć działanie np. w celu znalezienia sobie stałego lub dorywczego zarobkowego źródła utrzymania. Brak takiego współdziałania, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Jeżeli zatem osoba pobierająca świadczenia z opieki społecznej nie wykonuje tego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich podstaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. Innymi słowy, powyższe oznacza, że nie każda trudna sytuacja życiowa wymieniona w art. 38 ust. 1 u.p.s. (np. bezrobocie) uprawniała będzie do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Trudna sytuacja musi bowiem być połączona z niemożliwością jej samodzielnego przezwyciężenia przez osobę wnioskującą o tę pomoc. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Jak zasadnie podkreślił to Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skarżący kasacyjnie jest człowiekiem młodym, samotnym, zdrowym, który korzysta z pomocy mieszkaniowej i żywnościowej swoich rodziców. Był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, za pośrednictwem którego ukończył cykl szkoleń pozwalających mu podjąć zatrudnienie w zawodzie kierowcy. Skarżący kasacyjnie zrezygnował z rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż rejestrację uważał za stratę czasu. Skarżący kasacyjnie zawarł na okres jednego roku umowę o pracę na pół etatu, w sklepie, na stanowisku asystenta sprzedaży internetowej, uzyskując wynagrodzenie w wysokości ok. 1000 zł netto, z której sam zrezygnował. Oznacza to, że skarżący kasacyjnie posiada możliwości do samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazł, że względu na fakt, że nie pracuje. Niepodejmowanie przez skarżącego odpowiednich działań nie oznacza, że organy pomocy społecznej mają mu przyznać świadczenia, które takie działania zastąpią. NSA podkreśla, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką funkcję spełnia także zasiłek okresowy, o którym mowa odpowiednio w art. 38 ust. 1u.p.s.. Należy więc podkreślić, że art. 3 u.p.s. nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności, jakie napotkały.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji odpowiada prawu. Jednocześnie wobec zarzutu skargi kasacyjnej w zakresie nie dołączenia do akt sądowych przez MOPS całości akt administracyjnych, w szczególności wywiadu rodzinnego, Naczelny Sąd Administracyjny podnosi, że załączony do akt sprawy dokument w postaci wywiadu środowiskowego z dnia 15 maja 2015 r., okazał się być wystarczającym od podjęcia kontrolowanych przez Sąd meriti decyzji. Organy administracji ustaliły wszelkie ważne i niezbędne do rozstrzygnięcia elementy stanu faktycznego, w tym aktualną sytuację rodzinną, majątkową, zdrowotną i mieszkaniową skarżącego.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wnoszącego skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a..