Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1357/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan /spr./ Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska as.sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant: st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu w dniu 01 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]2004 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. wstrzymuje wykonanie zaskarżonego aktu do uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. nakazuje ściągnąć na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu od Dyrektora Izby Skarbowej kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem opłaty sądowej od skargi, której skarżąca nie uiściła. /-/K.Pawlicki /-/G.Gorzan /-/M.Skwierzyńska


UZASADNIENIE

I SA/Po 1357/04

U Z A S A D N I E N I E

Związek Spółek Wodnych w O. wystawił dnia [...]2003r. tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należności pieniężne - składki członkowskie za lata 2002-2003 w kwocie [...]zł z odsetkami zwłoki od dłużnika Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział w P. Tytuł ten wraz z dowodem uprzednio doręczenia dłużnikowi upomnienia przesłano do Naczelnika Urzędu Skarbowego, gdzie uzyskał klauzulę skierowania do egzekucji administracyjnej dnia [...]2003r.

W tytule wykonawczym jako podstawę prawną obowiązku dłużnika wskazano art.170 § 1 i 5, art.164 § 1 i 7 ustawy prawo wodne z 2001r. - Dz.U. Nr 115 oraz Statut z dnia 4.07.1990r.

Doręczenie dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego wraz z pouczeniem o podstawach i terminie wniesienia zarzutów nastąpiło dnia 1.12.2003r., a dnia 8.12.2003r. dłużnik złożył do organu egzekucyjnego zarzuty, w których podniósł: błąd co do osoby zobowiązanej oraz istnienia jej obowiązku, brak uprawnienia wystawcy tytułu do żądania składek członkowskich, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej ze względu na wadliwość formalną tytułu, wnosząc o uchylenie dokonanych czynności i umorzenie egzekucji.

Po skierowaniu zarzutów do wierzyciela w celu zajęcia stanowiska, wierzyciel postanowieniem z dnia 9.01.2004r. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Na to postanowienie Agencja Nieruchomości Rolnych wniosła w terminie zażalenie za pośrednictwem organu egzekucyjnego, adresując je do Komisji Rewizyjnej Związku Spółek Wodnych w O., z wnioskiem o uchylenie postanowienia wierzyciela. Zażalenie to organ egzekucyjny, powołując się na przepis art.65 kpa przekazał do rozpatrzenia wymienionej Komisji, która pismem z dnia [...]2004r. odmówiła uwzględnienia zażalenia.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]2004r. oddalił zarzuty dłużnika, powołując się na związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela co do wskazanej osoby dłużnika, istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym i jego wymagalności także co do wysokości długu pieniężnego, wynikające z art.33 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002r. Nr 110, poz.968 ze zm.).

W zażaleniu na powyższe postanowienie dłużnik ponowił zarzuty podniesione w odwołaniu, wskazując na podstawy z punktów 1,2,4,6 i 10 art.33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz brak prawnej podstawy egzekwowanego obowiązku.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...]2004r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, powołując się na przepisy art.33, art.34 oraz art.27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., że organ egzekucyjny przy rozpoznawaniu zarzutów posiadał ostateczne postanowienie wierzyciela, ponieważ Komisja Rewizyjna Związku Spółek Wodnych w O., jako organ odwoławczy, rozpatrzyła zażalenie dłużnika i podtrzymała stanowisko wierzyciela. Natomiast stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w art.33 pkt 1-5 ustawy, wyrażone w ostatecznym postanowieniu wierzyciela z dnia 9.01.2004r., jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

W skardze na powyższe postanowienie Agencja przytoczyła zarzuty podniesione w odwołaniu oraz zażaleniu, dodając, że stanowisko wierzyciela nie jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Naruszenie prawa zaskarżonym postanowieniem polega na nieprzytoczeniu w tytule wykonawczym w sposób prawidłowy podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku, jak również decyzji ustalającej i konkretyzującej ten obowiązek, czego wymaga przepis art.27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na błędną podstawę prawna dochodzenia objętych tytułem wykonawczym składek a przez to na jej brak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w prawomocnym postanowieniu z dnia [...]2003r. nr [...]. Naruszenie przepisu art.33 pkt 10 w zw. z art.27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polega na braku precyzji w określeniu nazwy dłużnika, nieprzytoczeniu w tytule wykonawczym danych jego rachunku bankowego, brak potwierdzenia odbioru upomnienia, co oznacza w konsekwencji niedopuszczalność egzekucji administracyjnej.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjnej zważył, co następuje:

Kontrola przez sąd administracyjny legalności zaskarżonego aktu organu administracji publicznej nie jest ograniczona treścią złożonej skargi, w szczególności przytoczoną w niej argumentacją, wnioskami i podstawą prawną, co wynika wprost z art.1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) oraz art.134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Jednak w postępowaniu egzekucyjnym zarzuty podniesione przez dłużnika przeciwko tytułowi wykonawczemu w granicach określonych w art.33 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002r. Nr 110, poz.968 ze zm.) - dalej określaną ustawą egzekucyjną - w zasadzie wytyczają przedmiot rozpoznania sprawy, z wyjątkiem kontroli dopuszczalności egzekucji administracyjnej, którą organ egzekucyjny przeprowadza z urzędu i to już, gdy wpłynie wniosek wierzyciela (art.29 ustawy egzekucyjnej).

Nie można zgodzić się ze skarżącą, że podniesione w zarzutach wadliwości tytułu wykonawczego w zakresie określenia niepełnej nazwy dłużnika - w zasadzie brak wyrazów "Oddział Terenowy" winny być uznane za powodujące niedopuszczalność egzekucji. Nie mogą być one postrzegane w kategoriach błędu co do osoby zobowiązanej, jak to określono w zarzutach. Natomiast wyjaśnieniom wierzyciela (vide pismo z dnia [...]2003r. w aktach sprawy) co do sukcesji przez Agencję Nieruchomości Rolnych praw i obowiązków Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa w P., ul. [...], której wierzyciel doręczył upomnienie dnia [...]2003r. w żaden sposób w złożonych pismach skarżąca nie zaprzeczyła, przez co nie było podstaw do uznania ich za sporne. Również nie można podzielić argumentacji skarżącej, jakoby brak numeru jej rachunku bankowego w tytule wykonawczym był przeszkodą do wszczęcia egzekucji, skoro warunku tego przepis art.27 ustawy egzekucyjnej nie wymienia. Określenie w tytule wykonawczym treści obowiązku świadczenia pieniężnego w ten sposób, że egzekwowana jest "składka członkowska - za lata 2002-2003 - w wysokości [...]zł z odsetkami ustawowymi za zwłokę wg stopy 13% od dnia [...]2003r.", wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, odpowiada wymogom art.27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej.

Zgodnie z art.2 § 1 pkt 1 "d" ustawy egzekucyjnej egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Z przepisu art.170 ust.5 ustawy z dnia 18.07.2001r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz.1229 ze zm.) wynika, że do egzekucji składek członkowskich na rzecz spółki wodnej i innych świadczeń przewidzianych w statucie stosuje się przepisy o egzekucji należności podatkowych.

Zważywszy na powyższe, przytoczenie w tytule wykonawczym, jako podstawy prawnej egzekucji administracyjnej przepisu art.2 ustawy egzekucyjnej, a nadto art.170 ust.5 Prawa wodnego czyni bezzasadnym zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej składek członkowskich na rzecz spółek wodnych, który - pod względem formalnym - winien był brać pod uwagę organ egzekucyjny z urzędu. Natomiast z treści skargi, zarzutów i zażalenia należy wnosić, że skarżąca kwestionuje nieistnienie obowiązku, brak wymagalności obowiązku, brak skonkretyzowania jego podstawy oraz wysokości, uprawnienia wierzycielskie wystawcy tytułu wykonawczego, a więc okoliczności, które odnoszą się do zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym. Tych okoliczności organ egzekucyjny nie jest uprawniony badać zgodnie z art.29 § 1 ustawy egzekucyjnej. Co do zasadności zarzutów zgłoszonych z tej płaszczyzny rozważań wypowiada się w postępowaniu egzekucyjnym przed ich rozpoznaniem wierzyciel w trybie art.34 ustawy egzekucyjnej. Wbrew błędnemu stanowisku skarżącej, zgodnie z art.34 § 1 ustawy egzekucyjnej wypowiedź wierzyciela w odniesieniu do zarzutów, o których mowa w punktach 1-5 § 1 art.34 ustawy egzekucyjnej, jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Badając prawidłowość procedowania organu egzekucyjnego i organu odwoławczego w przedmiocie wyżej wskazanym Sąd stwierdził, że rozpoznanie zarzutów nastąpiło z naruszeniem art.34 § 1 i 4 ustawy egzekucyjnej, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z dyspozycją tych przepisów oraz art.17 § 1 ustawy egzekucyjnej rozpatrzenie zarzutów może nastąpić jedynie po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela, która następuje w formie postanowienia zaskarżalnego zażaleniem. W przedstawionym wyżej zakresie wypowiedź ta jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, jeżeli postanowienie ją zawierające jest ostateczne.

Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny zwrócił się do wierzycielskiego Powiatowego Związku Spółek Wodnych w O. o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów i organ tej spółki w formie postanowienia wyraził swoje stanowisko w tej sprawie, jednak w tym postanowieniu nie zawarto pouczenia o sposobie jego zaskarżenia.

W zdaniu drugim § 1 art.17 ustawy egzekucyjnej przewidziano tryb złożenia zażalenia, gdy jest ono dopuszczalne, wskazując, iż wnosi się je do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Dłużnik wniósł zażalenie na postanowienie wierzyciela w terminie i organ egzekucyjny zażalenie to przekazał, powołując się na przepis art.65 kpa do Komisji Rewizyjnej Powiatowego Związku Spółek Wodnych w O., gdyż taki adresat zażalenia został w nim wskazany przez dłużnika. Organ egzekucyjny nie dostrzegł, że komisja rewizyjna jest organem wewnętrznym związku spółek wodnych, tak samo jak komisja rewizyjna spółki wodnej (art.172 ust.1 pkt 3 i art.177 w zw. z art.164 ust.7 ustawy Prawo wodne - Dz.U. Nr 115 z 2001r. poz.1229 ze zm.). Organ wewnętrzny wierzyciela w żadnym razie nie jest organem właściwym do rozpoznania zażalenia.

Organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie wierzyciela wyrażające stanowisko w zakresie zarzutów (art.34 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej) jest właściwy dla tego wierzyciela organ wyższego stopnia, o którym mowa w art.17 kpa (postanowienie NSA z 24.05.2004r. - FW 8/04). Zważywszy na to, że spółki wodne w myśl art.164 Prawa wodnego działają, jako zrzeszenia osób fizycznych i prawnych w celu zaspokojenia wskazanych ustawą potrzeb w dziedzinie gospodarowania wodami i w przepisach tej ustawy, poza wskazaniem w art.4 ust.3 i 4 organów wyższego stopnia w rozumieniu kpa jedynie w stosunku do wojewodów i dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz organu uprawnionego do rozpoznawania odwołań od decyzji wydanych przez starostę z zakresu zadań określonych w ustawie, innych organów wyższego stopnia nie określono, w ocenie Sądu odpowiedzi na pytanie, który organ jest właściwy do rozpoznania zażalenia dłużnika na postanowienie związku spółek wodnych, będącego wierzycielem, należy udzielić w oparciu o przepis art.17 pkt 4 kpa oraz art.164 ust.7 i art.178 ustawy Prawo wodne. Organem nadzoru dla związku spółek wodnych jest marszałek województwa.

Wyrażonego w art.17 § 1 ustawy egzekucyjnej pośrednictwa organu egzekucyjnego przy wniesieniu zażalenia przez dłużnika nie można interpretować jako działania "za" lub na rzecz dłużnika. Konstrukcja owego pośrednictwa nasuwa zresztą wiele zastrzeżeń i wątpliwości. Należy jednak przede wszystkim mieć na uwadze, że z art.34 ustawy egzekucyjnej wynika zasada podejmowania z urzędu przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do wykonania przez wierzyciela obowiązku współdziałania w zakresie wyrażenia stanowiska w sprawie zarzutów (vide także art.106 kpa). Dłużnik bowiem nie ma obowiązku uzyskać we własnym zakresie ostatecznego stanowiska wierzyciela. Dlatego Sąd przyjął, iż błędne wskazanie przez dłużnika adresata zażalenia, nie mogło wywołać ujemnych dla niego skutków, skoro podmiot współdziałający nie zawarł w postanowieniu stosownego pouczenia co do sposobu jego zaskarżenia. Natomiast błędne przekazanie zażalenia organowi niewłaściwemu stanowi naruszenie art.65 kpa, na który w piśmie przewodnim organ egzekucyjny powołał się.

W powyżej przedstawionym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie dotyczące rozstrzygnięcia o zasadności zarzutów dłużnika zostało wydane z naruszeniem art.34 § 4 ustawy egzekucyjnej z dwóch powodów:

po pierwsze - bez uprzedniego ostatecznego postanowienia wierzyciela,

po drugie - przy błędnym założeniu, że komisja rewizyjna związku spółek wodnych rozpoznała zażalenie jako organ odwoławczy tej spółki.

Uzasadnia to zgodnie z art.145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art.152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) orzeczenie, jak w sentencji wyroku.

Stwierdziwszy, że skarżąca nie została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi i wpisu nie uiściła, na podstawie art.223 § 2 powołanej wyżej ustawy orzeczono o nakazaniu ściągnięcia na rzecz Sądu należnego wpisu od organu odwoławczego w związku z treścią rozstrzygnięcia.

/-/K.Pawlicki /-/G.Gorzan /-/M.Skwierzyńska

L.Sz.