Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 3017/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134a
journal: Dz.U. 2021 poz 372
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędzia WSA Karolina Kisielewicz Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.) Protokolant referent stażysta Katarzyna Jaszczołt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego dla pracodawcy za okres pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] 2. zasądza od Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na rzecz skarżącego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] kwotę 480 zł (słownie: czterystu osiemdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w [...] (dalej również "ZUS w [...]") wnioskiem z 5 sierpnia 2019 r. wystąpił do Szefa Wojskowego Sztabu Wojska Polskiego w [...] (dalej również "Szef WSW") o wypłatę świadczenia, o którym mowa w art. 134a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (dalej również "uopo") z tytułu wypłacenia odprawy, o której mowa w art. 125 powołanej ustawy w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

Do wniosku dołączono (I) zaświadczenie Dyrektora ZUS Oddziału w [...] z 5 sierpnia 2019 r. o wynagrodzeniu A. K. zatrudnionego na podstawie powołania od [...] października 1992 r. W zaświadczeniu podano, że kwota odprawy wojskowej wymienionego za okres od [...] lipca 2019 r. do [...] lipca 2019 r. wyniosła 4.155,90 zł, a dzienny koszt wyniósł 296,85 zł. Ponadto wnioskodawca złożył do akt sprawy: (II) zaświadczenie Dyrektora ZUS Oddziału w [...] z [...] sierpnia 2019 r., zgodnie z którym A. K. otrzymał odprawę wojskową w wysokości 4.155,90 zł, która została wypłacona razem w wynagrodzeniem miesięcznym pracownika; (III) wydruk z listy płac opatrzony datą [...] lipca 2019 r., na której wskazano dwa tytuły płatności (1) "W.zasad", którego kwotę usunięto oraz (2) "Odp.Woj" w kwocie 4.155,90 zł.; (IV) kartę powołania A. K. z [...] czerwca 2019 r. do terytorialnej służby wojskowej prze okres do [...] grudnia 2020 r., zgodnie z którą wymieniony został zobowiązany do stawienia się w jednostce wojskowej w dniu [...] lipca 2019 r.; (V) zaświadczenie Szefa Sekcji Personalnej [...] Brygady Obrony Terytorialnej w [...] z [...] lipca 2019 r., zgodnie z którym szer. A. K. został powołany do pełnienia terytorialnej służby wojskowej od [...] lipca 2019 r. do [...] lipca 2019 r. (16 dni) w zakresie szkolenia podstawowego.

Szef WSW decyzją z [...] września 2019 r. nr [...], na podstawie art. 134a ust. 1, ust. 2 i ust. 7 uopo oraz § 1 ust. 1 lit. c, § 4 ust. 1 pkt 2, ust. 3, § 5 ust. 5 i § 8 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 lipca 2017 r. w sprawie świadczenia pieniężnego przysługującego pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy za okres odbywania przez tych żołnierzy ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej oraz żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (dalej "rozporządzenie"), odmówił wypłaty świadczenia pieniężnego pracodawcy (Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w [...]) za okres pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez A. K. w lipcu 2019 r. w kwocie 4.155,90 zł.

W uzasadnieniu decyzji, przywoławszy treść art. 134a ust. 1 i ust. 2 uopo, organ stwierdził, że świadczenie przewidziane w tych przepisach obejmuje wypłatę odprawy przewidzianej w art. 125 uopo dla żołnierza rezerwy. Zauważył ponadto, że takie rozumienie art. 134a uopo koresponduje z § 1 ust. 1 lit. c rozporządzenia, który określa sposób obliczania poniesionych przez pracodawcę kosztów z tytułu wypłaty odprawy.

Przywoławszy następnie treść art. 125 uopo, Szef WSW wywiódł, że w obecnym stanie prawnym krąg uprawnionych do odprawy pracowników jest szerszy niż krąg uprawnionych do rekompensaty pracodawców. Uprawnieni do rekompensaty są bowiem jedynie pracodawcy, którzy ponieśli koszty związane z powołaniem do pełnienia służby wojskowej żołnierza rezerwy.

Mając powyższa na uwadze, organ pierwszej instancji stwierdził, że wedle ewidencji prowadzonej przez organy wojskowe A. K. jest osobą przeniesioną do rezerwy bez odbycia czynnej służby wojskowej na podstawie § 15 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z [...] lutego 1994 r. nr [...] w sprawie zakresu i sposobu prowadzenia ewidencji wojskowej oraz przenoszenia do rezerwy niektórych grup poborowych.

W związku z powyższym, jak skonstatował Szef WSW, w momencie powołania do terytorialnej służby wojskowej A. K. nie był żołnierzem rezerwy. Zgodnie z art. 90 ust. 1 uopo tytuł żołnierza rezerwy przysługuje bowiem osobie, która złożyła przysięgę wojskową i została przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w trym zawodowej służby wojskowej lub ze służby kandydackiej, jeżeli w dalszym ciągu podlega obowiązkowi służby wojskowej.

ZUS w [...] wniósł odwołanie od decyzji Szefa WSW z [...] września 2019 r.

W toku postępowania odwoławczego Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (dalej również "Szef SGWP") [...] stycznia 2021 r. wystąpił do Szefa Sekcji Personalnej [...] Brygady Obrony Terytorialnej o przesłanie rozkazu personalnego zwalniającego i przenoszącego żołnierza Obrony Terytorialnej A. K. do rezerwy, albo informacji o przebiegu służby. Szef Sekcji Personalnej wystawił zaświadczenie z [...] stycznia 2021 r. o okresach powołania A. K. do pełnienia terytorialnej służby wojskowej. W wiadomości e-mail z tego samego dnia stwierdził, że żołnierz nadal pełnił służbę – zgodnie z kartą powołania do [...] czerwca 2021 r.

Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego decyzję z [...] czerwca 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 134a ust. 1, ust. 2 i ust. 7 uopo, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że jakkolwiek Szef WSW nie uwzględnił w procesie stosowania prawa art. 134a ust. 5 uopo, to zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Następnie, odwołując się do wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 493/18, z 24 października 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 503/18 oraz z 6 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 703/18, Szef SGWP wywiódł, że aby pracodawcy żołnierza przysługiwało skuteczne roszczenie o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres pełnienia przez niego terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie muszą łącznie zaistnieć dwie przesłanki, tj. pracownik będący żołnierzem musi pełnić powyższe czynności oraz pracownik ten musi być żołnierzem rezerwy. Jak stwierdził organ drugiej instancji, w czasie pozostawania w czynnej służbie wojskowej (TSW) nie można bowiem jednocześnie być żołnierzem w czynnej służbie wojskowej i żołnierzem rezerwy. Organ skonkludował, że brak spełnienia przesłanek merytorycznych określonych w art. 134a ust. 5 uopo może ewentualnie skutkować wydaniem rozstrzygnięcia o odmowie wypłaty świadczenia (art. 134a ust. 7 uopo).

Następnie, odwoławszy się do art. 71 ust. 1 i ust. 6 uopo oraz § 26 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie powoływania do terytorialnej służby wojskowej i sposobu jej pełnienia, Szef SGWP wywiódł, że zwolnienie z jednostki wojskowej po odbyciu szkolenia: wyrównawczego (uzupełniającego wcześniej zdobyte przeszkolenie), podstawowego (16 dniowego), podstawowego rozłożonego na kilka okresów w ciągu czterech miesięcy w czasie wolnym od pracy, czy jednej z wielu TSW pełnionych rotacyjnie nie wiąże się z uzyskaniem statusu żołnierza rezerwy. Zwolnienie bowiem po odbyciu np. pierwszej TSW pełnionej rotacyjnie, a także kolejnych TSW pełnionych rotacyjnie ma charakter organizacyjno-porządkowy i nie wpływa na zmianę statusu żołnierza rezerwy.

Następnie organ drugiej instancji odwołał się do treści art. 125 uopo, wywodząc podobnie, jak Szef WSW, że obowiązek wypłaty odprawy przez pracodawcę aktualizuje się w związku z powołaniem pracownika do pełnienia TSW, natomiast prawo do rekompensaty powiązane jest z faktem jej wypłacenia pracownikowi i w związku z odbyciem TSW rotacyjnie przez pracownika zatrudnionego przez pracodawcę, będącego równocześnie żołnierzem OT i za okres pełnienia TSW rotacyjnie w trakcie (okresie) pozostawiania w czynnej służbie wojskowej (TSW), ale po zwolnieniu z obowiązku pełnienia tej służby i uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy.

Mając powyższe na uwadze, Szef SGWP odwołał się do poczynionych w toku postępowania odwoławczego ustaleń, wywodząc, że A. K. został powołany do pełnienia służby od [...] lipca 2019 r. do [...] grudnia 2020 r., następnie natomiast TSW została przedłużona na kolejny, bezpośrednio następujący po pierwszym powołaniu okres od [...] stycznia 2021 r. do "[...].06.2024 r.". Jak skonkludował organ odwoławczy, A. K. nadal pozostaje zatem w czynnej służbie wojskowej i nie był zwolniony z obowiązku pełnienia służby oraz przeniesiony do rezerwy.

Organ drugiej instancji stwierdził ponadto, że ZUS w [...] nie przedłożył dowodu na okoliczność wypłaty odprawy A. K. W ocenie Szefa SGWP, jakkolwiek dołączoną do wniosku listę płac można ocenić jako dokument księgowy wykazujący koszty odprawy, to brak jest dowodu wypłacenia tej odprawy. Jak skonstatował organ, zaświadczenie pracodawcy nie jest dokumentem źródłowym ujętym w ewidencji finansowo-księgowej prowadzonej przez pracodawcę, świadczącym o rzeczywistym dokonaniu wypłaty.

ZUS w [...], reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa SGWP z [...] czerwca 2021 r. nr [...], zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art.134a ust.1 i ust. 2 w zw. z art 125 uopo poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że ustawodawca nie przewiduje refundowania pracodawcy kosztów wypłaconej odprawy w przypadku żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie do czasu przeniesienia ich do rezerwy;

b. art. 134a ust. 5 uopo poprzez błędną wykładnię i przyjęcie że wniosek o zwrot poniesionych kosztów na rzecz żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową może być składany przez pracodawcę po przejściu żołnierza do rezerwy i wtedy może też być wypłacana rekompensata;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 K.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie

2. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji,

3. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Szef SGWP, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wywodząc, że zarzuty postawione przez skarżącego są niezasadne. Organ odwoławczy stwierdził, że żołnierz OT pełni służbę w ramach rodzaju terytorialnej służby wojskowej, do której jest powoływany na podstawie karty powołania, która jest decyzją administracyjną określającą okres pełnienia TSW. Dopiero w ramach pełnienia TSW pełni ją rotacyjnie, albo dyspozycyjnie, pozostając przez cały okres powołania żołnierzem OT i niezależnie od wielokrotnych zwolnień z jednostki wojskowej po odbyciu jednej z wielu TSW pełnionych rotacyjnie w ramach TSW.

Organ odwoławczy podniósł ponadto, że ZUS w [...] został wezwany przez Szefa WSW do uzupełnienia wniosku poprzez dołączenie właściwych dokumentów potwierdzających poniesione koszty i wypłatę odprawy, czego nie wykonał. Zdaniem Szefa SGWP, również z tego powodu pracodawcy nie przysługuje rekompensata, której wypłacenie nie zostało udowodnione.

Skarżący w piśmie z 14 września 2021 r. podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w skardze. Razem z pismem złożył do akt sprawy odpis oświadczenia A. K. z 8 września 2021 r., w którym wymieniony potwierdził, że nadal pełni terytorialną służbę wojskową, oraz że w lipcu 2019 r. otrzymał od pracodawcy, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odprawę dla pracownika powołanego do Terytorialnej Służby Wojskowej w kwocie 4.155,90 zł.

Szef SGWP w piśmie z 23 września 2021 r. ponownie wniósł o oddalenie skargi. Odwołując się do przepisów rozporządzenia, wywiódł, że ZUS w [...] nie wykazał przed Szefem WSW, że wypłacił A. K. odprawę, o której mowa w art. 125 uopo i zgodnie z zasadami prowadzenia księgowości. Nie dowiódł również okresu nieobecności w pracy wyżej wymienionego pracownika oraz metody obliczenia wysokości odprawy. Organ odwoławczy podkreślił, że przedłożona przy wniosku lista płac mogłaby jedynie stanowić dowód zaksięgowania, ale nie wypłacenia odprawy, ponieważ w miejscu przeznaczonym na podpis A. K. brak jest tego podpisu. Zwrócił ponadto uwagę, że w przedłożonym przez pracodawcę dokumencie listy płac wymazano (skorygowano korektorem) naliczone potrącenia obejmujące składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, podatek i składki zdrowotne oraz środki finansowe przekazane na ROR A. K.. W ocenie organu, może to świadczyć o dokonaniu wypłaty wynagrodzenia miesięcznego, które może być płacone z dołu lub z góry, różniąc się terminami wypłaty (na początku lub na końcu miesiąca, za bieżący miesiąc rozpoczętej pracy, albo za poprzedni miesiąc zakończonej pracy).

Na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2022 r. Sąd dopuścił z urzędu dowód z dokumentu w postaci opisanego wyżej oświadczenia A. K. z 8 września 2021 r. Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko w sprawie, podnosząc, że rzeczone oświadczenie zostało złożone po zakończeniu postępowania administracyjnego, zatem za późno. Jego zdaniem mogłoby ono zostać ewentualnie dołączone do wniosku o wznowienie postępowania z uwagi na przykład na zmianę okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 134a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372 ze zm. – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "uopo"), które miało wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia wskazanych przepisów doprowadziła bowiem do niezasadnej odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego stanowiącego rekompensatę kosztów odprawy, o której mowa w art. 125 powołanej ustawy.

Zgodnie z art. 134a ust. 1 uopo, pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział kryzysowy lub żołnierzem OT przysługuje świadczenie pieniężne za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza. Stosownie zaś do treści art. 134a ust. 2 uopo, świadczenie obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia, poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy, o którym mowa w ust. 1, lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, a także wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy, o której mowa w art. 125.

Jak natomiast wynika z art. 125 uopo, pracownik powołany do zasadniczej służby wojskowej, okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby.

Brzmienie ostatniego z powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ustawodawca ustanowił zasadę wypłacania przez pracodawcę odprawy dla osób powołanych zarówno do zasadniczej i okresowej, jak i terytorialnej służby wojskowej. Z pewnością nie ograniczył zatem prawa do otrzymania odprawy przewidzianej w tym przepisie do żołnierzy rezerwy, pozbawiając go osoby powołane do odbycia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, niebędące żołnierzami rezerwy.

W art. 134a ust. 1 uopo ustawodawca wprowadził z kolei zasadę wypłacenia świadczenia pieniężnego na rzecz pracodawcy, który poniósł określone ciężary związane z powołaniem do służby wojskowej zatrudnionych przez siebie osób, będących żołnierzami rezerwy posiadającymi nadany przydział kryzysowy lub żołnierzami OT.

Nie tylko więc z zakresie wypłaty odprawy, o której mowa w art. 125 uopo, ale także w zakresie zwrotu pracodawcy kosztów poniesionych w związku z powołaniem jego pracownika do służby wojskowej, wolą ustawodawcy wprowadzono zasadę wypłaty świadczenia równoważącego ciężary poniesione w związku z powołaniem do służby zarówno żołnierzy rezerwy, jak i żołnierzy OT rotacyjnie pełniących terytorialną służbę wojskową, niebędącymi żołnierzami rezerwy.

Z kolei w art. 134a ust. 2 uopo ustawodawca określił, jakie koszty (ciężary) podlegające zwrotowi obejmuje świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 134a ust. 1 uopo, pokrywane zgodnie z art. 134a ust. 11 uopo ze środków budżetu państwa.

W świetle powyższego, nie budzi wątpliwości, że celem tak art. 134a ust. 1, jak i ust. 2 uopo jest zwrot pracodawcy kosztów, jakie poniósł w związku z powołaniem jego pracownika do odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby woskowej rotacyjnie i to niezależnie od tego, czy pracownik ten był jednocześnie żołnierzem rezerwy w rozumieniu art. 99 ust. 1 uopo, tj. osobą, która złożyła przysięgę wojskową i została przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służby kandydackiej, jeżeli w dalszym ciągu podlega obowiązkowi służby wojskowej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 20 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 971/21 i sygn. akt III OSK 1020/21 – niepublikowane).

Należy zwrócić uwagę, że cel art. 134a uopo w postaci zwrotu pracodawcy kosztów, jakie poniósł w związku z powołaniem pracownika do odbycia ćwiczeń wojskowych lub okresowej służby wojskowej jednoznacznie założono w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 161, poz. 1278) stwierdzając że, projektowana zmiana "zakłada przyznanie pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadane przydziały kryzysowe określonych świadczeń finansowych, rekompensujących koszty poniesione przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy w okresie pełnienia przez niego czynnej służby wojskowej lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, jak również koszty wypłacenia odprawy żołnierzowi rezerwy" (druk sejmowy z 16 kwietnia 2009 r. nr 1921, str. 10). Tak zidentyfikowanego celu regulacji zawartych w art. 134a uopo w żadnym stopniu nie zmieniła ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2138), która wprowadziła do uopo przepisy dotyczące terytorialnej służby wojskowej. Poza wprowadzonymi tą ustawą regulacjami dotyczącymi utworzenia Wojsk Obrony Terytorialnej oraz wprowadzenia terytorialnej służby wojskowej, pozostałe zmiany mają wyłącznie charakter dostosowujący uopo do faktu utworzenia Wojsk Obrony Terytorialnej oraz wprowadzenia nowego rodzaju czynnej służby wojskowej, którą jest terytorialna służba wojskowa, z uwzględnieniem aktywnego czasu jej pełnienia w jednostce wojskowej (służba pełniona rotacyjnie) oraz okresu dyspozycyjnego (służba pełniona dyspozycyjnie), skutkującego szeregiem ograniczeń i obowiązków nałożonych na żołnierzy OT (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw – druk sejmowy z 28 października 2016 r. nr 966, str. 4).

Także analiza pozostałych jednostek redakcyjnych art. 134a uopo oraz innych przepisów tej ustawy prowadzi do wniosku, że przeniesienie żołnierza OT do rezerwy nie jest warunkiem nabycia przez pracodawcę prawa do świadczenia pieniężnego tytułem rekompensaty kosztów odprawy wypłaconej na podstawie art. 125 tej ustawy.

Stosownie do treści art. 135 ust. 5 uopo, pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2, szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

Jak wynika z art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a, pkt 2a i pkt 3 uopo, obowiązek służby wojskowej polega m.in. na: 1) odbywaniu ćwiczeń wojskowych przez żołnierzy rezerwy (art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a), pełnieniu terytorialnej służby wojskowej przez żołnierzy (art. 55 ust. 1 pkt 2a), pełnieniu okresowej służby wojskowej przez żołnierzy rezerwy (art. 55 ust. 1 pkt 3). W świetle art. 59 ust. 1 pkt 3 uopo, żołnierz odbywający terytorialną służbę wojskową jest żołnierzem w czynnej służbie wojskowej. Zgodnie zaś art. 98m ust. 1 uopo, terytorialną służbę wojskową żołnierz OT pełni rotacyjnie lub dyspozycyjnie.

W świetle powyższego, stosując art. 134a ust. 5 uopo, do żołnierza rezerwy należy odnosić wyłącznie "zwolnienie z ćwiczeń wojskowych" i "z pełnienia okresowej służby wojskowej". "Zwolnienie z pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie" dotyczy natomiast żołnierza w czynnej służbie wojskowej. Żołnierz rezerwy nie może być jednocześnie żołnierzem odbywającym terytorialną służbę wojskową, a co za tym idzie, żołnierz rezerwy nie może być zwolniony z pełnienia terytorialnej służby wojskowej.

Brzmienie powołanych przepisów nie pozawala także na uzależnienie aktualizacji prawa pracodawcy do uzyskania świadczenia pieniężnego od zwolnienia żołnierza OT z terytorialnej służby wojskowej, o którym mowa w art. 98t uopo. W przepisie art. 134a ust. 5 uopo mowa jest bowiem o zwolnieniu "z ćwiczeń", "z pełnienia okresowej służby" i z "pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie". Zwolnienie z "pełnienia" służby rotacyjnie nie oznacza zwolnienia z tej służby w rozumieniu art. 98t uopo. Niestawienie się do terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie może być natomiast podstawą do zwolnienia z tej służby przed upływem czasu jej trwania (art. 98t ust. 3 pkt 3). Pojęcia "zwolnienia z pełnienia służby" i "zwolnienia ze służby" nie są więc z pewnością tożsame.

Również treść art. 134a ust. 9 uopo nie pozwala przyjąć, że prawo pracodawcy do uzyskania świadczenia pieniężnego stanowiącego rekompensatę wypłaconej pracownikowi będącemu żołnierzem OT odprawy, o której mowa w art. 125 uopo, może zostać zrealizowane dopiero w sytuacji, gdy pracownik ten nie jest już żołnierzem w czynnej służbie wojskowej. Zgodnie z tym przepisem, kwotę świadczenia ustala się i wypłaca każdorazowo za czas odbywania danego rodzaju ćwiczeń wojskowych, a w przypadku okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie - za dany miesiąc ich pełnienia. Obowiązek "każdorazowego" tak ustalenia, jak i wypłacenia świadczenia oznacza, że obie te czynności mają być podejmowane na bieżąco, zarówno w przypadku odbycia ćwiczeń wojskowych, jak i okresowej służby wojskowej, a także terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie.

W świetle powyższego, kierując się nie tylko treścią, ale i systematyką poszczególnych jednostek redakcyjnych art. 134a uopo oraz innych powołanych wyżej przepisów tej ustawy, a także stosując dyrektywy wykładni celowościowej i historycznej, nie sposób doszukać się racjonalnych przesłanek, które dawałyby prawo do przyjęcia, że intencją ustawodawcy było wyłączenie z zakresu poniesionych przez pracodawcę kosztów podlegających zwrotowi przez Skarb Państwa odprawy wypłaconej żołnierzowi OT lub odsunięcie w czasie możliwości realizacji prawa do rekompensaty za wypłatę odprawy temu żołnierzowi, przy jednoczesnym braku takiego wyłączenia lub ograniczenia w przypadku kosztów odprawy wypłaconej żołnierzowi rezerwy. Wysnucie zatem z literalnego brzemienia art. 134a ust. 2 uopo wniosku, że świadczenie pieniężne przysługuje pracodawcy, który wypłacił rekompensatę przewidzianą w art. 125 uopo pracownikowi będącemu żołnierzem rezerwy, a nie przysługuje pracodawcy, który wypłacił taką rekompensatę pracownikowi będącemu w trakcie pełnionej rotacyjnie terytorialnej służby wojskowej, jest równoznaczne z naruszeniem art. 134a ust. 1 i ust. 2 uopo polegającym na jego błędnej wykładni. Przepisy te odczytywane z uwzględnieniem celu zespołu norm prawnych, które tworzą i kolejności zmian legislacyjnych, które ukształtowały ich aktualne brzmienie, nakazują rozumieć je w taki sposób, który nie różnicuje podmiotów (pracodawców) charakteryzujących się tą samą istotną dla stosowania tych norm cechą (poniesieniem określonych ciężarów w związku z powołaniem pracownika do służby wojskowej), uzależniając przyznanie należnego świadczenia od okoliczności nieistotnej z punktu widzenia przyjętej przez ustawodawcę zasady rekompensowania pracodawcy poniesionych kosztów. Należy w pełni zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniach powołanych wyżej wyroków z 20 stycznia 2020 r., że wprowadzenie takiego zróżnicowania stanowiłoby naruszenie zasady równości zawarowanej w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która nakazuje traktowanie podmiotów prawa charakteryzujących się daną cechą istotną w sposób równy, zatem bez zróżnicowań dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Wobec niespójności pomiędzy art. 134a ust. 1 a art. 134a ust. 2 uopo stwierdzonej w wyniku literalnego odczytania tych przepisów, konieczne jest zatem odkodowanie zawartych w nich norm z uwzględnieniem treści pozostałych jednostek redakcyjnych art. 134a uopo oraz innych przepisów tej ustawy, a także zastosowanie się do dyrektyw wykładni celowościowej i historycznej, które prowadzą do jednoznacznego wniosku o braku podstaw do różnicowania pracodawców poprzez zrekompensowanie wypłaconej odprawy tylko tym, którzy wypłacili to świadczenie żołnierzom rezerwy w rozumieniu art. 99 ust. 1 tej ustawy, bądź poprzez odsunięcie w czasie możliwości realizacji prawa do rekompensaty do momentu zwolnienia żołnierza OT ze służby wojskowej.

Godzi się zauważyć, że prawidłowość opisanego wyżej kierunku wykładni art. 134a ust. 2 uopo znalazła potwierdzenie w art. art. 306 i art. 309 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. poz. 655), obowiązującej od 23 kwietnia 2022 r. (art. 824 pkt 1 tej ustawy). Zgodnie z art. 306 ust. 2 zd. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, pracownik powołany do terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Stosownie zaś do treści art. 309 ust. 2 tej ustawy, pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy albo będącego żołnierzem OT pełniącym służbę wojskową rotacyjnie przysługuje świadczenie pieniężne za dni, w których pełnili oni służbę wojskową. W świetle natomiast art. 309 ust. 2, świadczenie to obejmuje m.in. rekompensatę wypłaty żołnierzowi OT odprawy, o której mowa w art. 306 ust. 2.

Stwierdzona przez Sąd błędna wykładnia art. 134a ust. 1 i ust. 2 doprowadziła organy obu instancji do wniosku, że ponieważ A. K. nie jest żołnierzem rezerwy, to niedopuszczalne jest przyznanie jego pracodawcy (ZUS w [...]) świadczenia pieniężnego stanowiącego rekompensatę kosztów odprawy, o której mowa w art. 125 powołanej ustawy. Naruszenie to miało zatem wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Chybione jest również stanowisko organu odwoławczego wyrażone w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że "ze względu na niewłaściwą realizację wezwania pracodawcy do uzupełnienia braków niezbędnych do rozpatrzenia sprawy (k. 24 i 2-7) organ na podstawie art. 64 ust. 2 k.p.a. był uprawniony do pozostawienia sprawy bez rozpoznania". Ponieważ wyrażając zacytowane stanowisko Szef SGWP nie wyjaśnił, o jakie braki chodzi, Sąd ocenił przywołaną konstatację z uwzględnieniem poczynionego "na marginesie" wskazania organu zawartego na str. 2 zaskarżonej decyzji, z którego wynika, że w ocenie Szefa SGWP, ZUS w [...] nie uzupełnił braków wniosku i nie przedłożył dowodu na okoliczność wypłaty odprawy A. K.

Uwzględniając powyższe, należy założyć, że zamiarem Szefa SGWP było wskazanie art. 64 § 2 K.p.a., zgodnie z którym, jeżeli podanie nie spełnia innych (niż adres wnoszącego podanie – przyp. Sądu) wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W przepisach K.p.a. nie przewidziano rozwiązania prawnego polegającego na pozostawieniu sprawy bez rozpoznania. Pozostawione bez rozpoznania może być jedynie podanie – podanie, które nie spełnia takich wymagań ustalonych w przepisach prawa, które są warunkiem nadania mu prawidłowego biegu.

W świetle powołanego wyżej art. 134a ust. 5 uopo, obowiązkiem pracodawcy jest przesłanie wniosku o wypłatę świadczenia "wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2".

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 134a ust. 12 uopo, Minister Obrony Narodowej wydał rozporządzenie z dnia 21 lipca 2017 r. w sprawie świadczenia pieniężnego przysługującego pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy za okres odbywania przez tych żołnierzy ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej oraz żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1837; dalej powoływane jako "rozporządzenie"). W rozporządzeniu tym, zgodnie ze wskazaną delegacją, określono m.in. wzór wniosku w sprawie wypłaty świadczenia (§ 1 pkt 2 rozporządzenia) oraz sposób dokumentowania przez pracodawcę poniesionych kosztów (§ 1 pkt 2 rozporządzenia).

Jak wynika § 7 ust. 2 rozporządzenia, wniosek, o którym mowa w art. 134a ust. 5 uopo, składa się w formie pisemnej opatrzony własnoręcznym i czytelnym podpisem z podaniem imienia i nazwiska pracodawcy, kierownika właściwej jednostki organizacyjnej pracodawcy lub innej osoby przez nich upoważnionej albo w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym. Zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia, do wniosku przesłanego za pomocą środków komunikacji elektronicznej dołącza się elektroniczną kopię dokumentów, o których mowa w ust. 4. Stosownie zaś do § 7 ust. 4 rozporządzenia, w przypadku ćwiczeń wojskowych pracodawca sporządza jeden wniosek za dane ćwiczenie wojskowe, a w przypadku okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie sporządza wniosek osobno za każdy miesiąc trwania tej służby. Do wniosku załącza się dokumenty potwierdzające poniesione koszty - mogą to być w szczególności uwiarygodnione kopie, wypisy lub wydruki z ksiąg rachunkowych. Wzór wniosku jest określony w załączniku do rozporządzenia (§ 7 ust. 5 rozporządzenia).

W aktach sprawy (karta 8) znajduje się wniosek o wypłatę świadczenia, o którym mowa w art. 134a uopo, złożony na formularzu zgodnym z wzorem stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Wniosek został złożony w formie pisemnej i podpisany własnoręcznie przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] E. B. Wniosek spełnia zatem wymogi określone w § 7 ust. 2 rozporządzenia oraz we wzorze określonym w załączniku do rozporządzenia.

Do wniosku dołączono także zaświadczenie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] z 5 sierpnia 2019 r. o wynagrodzeniu, w którym stwierdzono, że kwota odprawy wojskowej A. K. za okres od [...] lipca do [...] lipca 2019 r. wynosi 4.155 zł. Ponadto pracodawca złożył do akt sprawy zaświadczenie z 28 sierpnia 2019 r. podpisane z upoważnienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] przez Naczelnika Wydziału Kadrowo-Płacowego, w którym stwierdzono, że [...] lipca 2019 r. A. K. otrzymał odprawę wojskową w kwocie 4.155,90 zł brutto, a także wydruk z listy płac opatrzony datą [...] lipca 2019 r., na której wskazano dwa tytuły płatności (1) "W.zasad", którego kwotę usunięto oraz (2) "Odp.Woj" w kwocie 4.155,90 zł.

Do wniosku dołączono więc także dokumenty potwierdzające poniesione przez pracodawcę koszty. Z pewnością spełnia on zatem również wymóg określony w art. 134a ust. 5 uopo w zw. z § 7 ust. 4 zd. 2 rozporządzenia.

Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że dokumenty, o których mowa w § 7 ust. 4 zd. 2 rozporządzenia nie mają charakteru wymogów formalnych wniosku, lecz stanowią załączniki do wniosku o charakterze dowodowym, które nie podlegają ocenie we wstępnej fazie postępowania. Brak dowodu potwierdzającego podane informacje nie może być kryterium oceny spełnienia przez wniosek wymogów formalnych, lecz powinien być brany pod uwagę tylko podczas merytorycznej jego oceny. Złożenie dokumentów nie jest bowiem konieczne do wszczęcia postępowania, lecz do załatwienia sprawy zgodnie z żądaniem strony (zob. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1684/13 – niepublikowany; dostępny: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ocena złożonych przez ZUS w [...] dokumentów pod względem wartości dowodowej, tj. uznania ich za wystarczające do uznania za udowodnioną okoliczności wypłacenia A. K. rekompensaty, o której mowa w art. 125 uopo, może zatem mieć miejsce na etapie rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 134a ust. 7 uopo, a nie wstępnej (formalnej) oceny wniosku z 5 sierpnia 2019 r., kiedy dopuszczalne jest zastosowanie art. 64 § 2 K.p.a.

Z powyższych względów zawarte w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji stanowisko, zgodnie z którym organ pierwszej instancji był uprawniony do zastosowania art. 64 § 2 K.p.a., nie znajduje oparcia w przepisach prawa.

Nie budzi także wątpliwości Sądu, że złożone do akt sprawy dokumenty potwierdzają poniesienie przez ZUS w [...] kosztu w wysokości 4.155,90 zł stanowiącego wypłaconą A. K. odprawę, o której mowa w art. 125 uopo. Należy podkreślić, że w § 7 ust. 4 zd. 2 uopo zawarto wyłącznie przykładowe wyliczenie dokumentów potwierdzających poniesione koszty, wskazując, że mogą to być uwiarygodnione kopie, wypisy lub wydruki z ksiąg rachunkowych. Dokumenty przedstawiane przez ZUS w [...] w postaci zaświadczenia z 28 sierpnia 2019 r. oraz wydruku z listy płac stanowią wystarczający i wiarygodny dowód poniesienia kosztów. Fakt ten potwierdza również niepozostawiające wątpliwości oświadczenie A. K. z 8 września 2021 r., w którym stwierdził, że w lipcu 2019 r. otrzymał od pracodawcy, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] odprawę dla pracownika powołanego do Terytorialnej Służby Wojskowej w kwocie (brutto) 4.155,90 zł.

Mając na uwadze, że w piśmie organu administracji z 23 września 2021 r. podniesiono, iż pracodawca nie dowiódł okresu nieobecności A. K. w pracy oraz metody obliczenia wysokości odprawy, należy ponadto zauważyć, że w świetle § 4 ust. 5 w zw. z ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, okres pełnienia przez żołnierza OT terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, liczony od dnia stawienia się tego żołnierza do pełnienia tej służby do dnia zwolnienia z niej, ustala dowódca jednostki wojskowej i stwierdza to w rozkazie dziennym oraz wydaje zaświadczenie w tej sprawie. Stosownie do treści § 4 ust. 6 zd. 2 rozporządzenia, w zaświadczeniu podaje się: 1) stopień wojskowy, imię i nazwisko, imię ojca oraz numer PESEL żołnierza rezerwy lub żołnierza OT; 2) rodzaj czynnej służby wojskowej; 3) termin stawienia się do czynnej służby wojskowej oraz oznaczenie dokumentu powołania (karty powołania) lub termin rozpoczęcia pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie; 4) termin zwolnienia z ćwiczeń wojskowych, z okresowej służby wojskowej lub z terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, jeżeli zwolnienie nastąpiło w miesiącu, za który jest ustalany dany okres; 5) liczbę dni uznanych za dni odbywania ćwiczeń wojskowych lub liczbę dni uznanych za dni pełnienia w danym miesiącu okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie; 6) przynależność ewidencyjną do wojskowej komendy uzupełnień; 7) nazwę jednostki wojskowej oraz stopień wojskowy, imię i nazwisko jej dowódcy lub osoby przez niego upoważnionej; 8) podpis dowódcy lub osoby przez niego upoważnionej.

W aktach sprawy (karta 4) znajduje się zaświadczenie wystawione przez Szefa Sekcji Personalnej [...] Brygady Obrony Terytorialnej w [...], zawierające wszystkie wyżej wymienione elementy. Zaświadczenie to stanowi zatem prawidłowy dowód potwierdzający okres pełnienia przez A. K. służby wojskowej rotacyjnie, liczony od dnia stawienia się tego żołnierza do pełnienia tej służby do dnia zwolnienia z niej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd wskazuje, że ponownie rozpatrując wniosek ZUS w [...] z 5 sierpnia 2019 r. Szef WSW uwzględni wywiedzioną wyżej wykładnię art. 134a ust. 1 i ust. 2 uopo, zgodnie z którą nie ma podstaw do przyjęcia, by pracodawców, o których mowa w art. 134a uopo różnicować poprzez zrekompensowanie wypłaconej odprawy tylko tym, którzy wypłacili to świadczenie żołnierzom rezerwy w rozumieniu art. 99 ust. 1 tej ustawy lub odsuwać w czasie możliwość realizacji tego prawa do czasu zwolnienia Żołnierza OT z terytorialnej służby wojskowej. Organ administracji uwzględni także, że ZUS w [...] przedstawił dokumenty, które potwierdzają poniesienie kosztu pracodawcy w wysokości 4.155,90 zł stanowiącego wypłaconą A. K. odprawę, o której mowa w art. 125 uopo, a także, że w sprawie potwierdzono stosownym zaświadczeniem okres pełnienia przez A. K. terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, liczony od dnia stawienia się tego żołnierza do pełnienia tej służby do dnia zwolnienia z jej pełnienia.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Objęły one wynagrodzenie radcy prawnego ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).