Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 733/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2009-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Dudra Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) sędzia WSA Izabela Najda - Ossowska Protokolant pomocnik sekretarza Agnieszka Liberda - Koczorowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 01 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania z majątku A. A. zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2000 r. do września 2002 r. W toku postępowania, na podstawie zawiadomień z dnia 2 stycznia 2008 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego zobowiązanego. Odpisy zawiadomień o zajęciu doręczono A. A.i w dniu 17 stycznia 2008 r.

Pismem z dnia [...] r., zobowiązany zaskarżył powyższe zajęcia do Sądu Okręgowego we W. - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wskazując iż dochodzone należności uległy przedawnieniu, gdyż ma do nich zastosowanie 5 letni, a nie jak twierdzi wierzyciel 10 letni, okres przedawnienia. Zobowiązany zarzucił także wadliwe naliczenie odsetek, wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz odsetek. Ponadto uznał za sprzeczne z zasadą solidarności społecznej żądanie zapłaty zaległych składek od inwalidy niezdolnego do samodzielnej egzystencji.

Sąd powszechny uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę do rozpatrzenia Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

Organ egzekucyjny uznał, iż w sprawie został złożony zarzut przedawnienia należności i postanowieniem z dnia[...]r. odmówił uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...]do nr [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że podniesiony zarzut jest bezpodstawny albowiem należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przedawniają się po upływie 10 lat, a termin ten rozpoczyna bieg od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Ponadto organ egzekucyjny wskazał, iż zgodnie z pouczeniem zawartym w treści tytułu wykonawczego, zarzuty wnosi się w terminie 7 dni, a w tej sprawie wniesione zostały pismem z dnia [...] r. Jednocześnie organ egzekucyjny wskazał, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte skutecznie, z chwilą doręczenia zobowiązanemu zawiadomień o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego w dniu 17 stycznia 2008 r.

Na powyższe postanowienie, pismem z dnia [...] r. A. A. wniósł zażalenie zarzucając naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zobowiązany wskazał, iż przepisy te w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 stycznia 2003 r. nie mogą dotyczyć dochodzonych należności, gdyż powstały one wcześniej, a co za tym idzie, ma do nich zastosowanie 5 letni termin przedawnienia. Zobowiązany uzasadnił swoje stanowisko również tym, że w latach 2003-2007 Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podjął wobec niego żadnych czynności skutkujących przerwaniem biegu przedawnienia, wzywając do zapłaty dopiero w 2008 r., pismem doręczonym w dniu 17 stycznia 2008 r. Jednocześnie zobowiązany wniósł o powołanie biegłego z zakresu księgowości (rachunkowości skarbowej) celem sprawdzenia prawidłowości wyliczenia zadłużenia dokonanego przez ZUS, gdyż jego zdaniem jest ono niezrozumiałe. Zobowiązany wyjaśnił nadto, że zarzuty sformułowane w piśmie z dnia 30 stycznia 2008 r. zgłosił w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, a więc zgodnie z pouczeniem zawartym w tym zawiadomieniu.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny. W ocenie organu odwoławczego, nie przedłożono wystarczających dowodów na to, że zobowiązanemu doręczono odpisy tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny ustalił termin na złożenie zarzutów biorąc pod uwagę dzień 17 stycznia 2008 r., a ze zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że w tej dacie doręczono jedynie zawiadomienia o zajęciu. Z kolei zobowiązany nie powołuje się na okoliczność doręczenia odpisów tytułów wykonawczych, ale doręczenia zawiadomień o zajęciu. Ustosunkowując się do twierdzenia, że uchybił terminowi do wniesienia zarzutów odpowiada, że terminu tego dochował, bo zgodnie z pouczeniem zawartym w zawiadomieniach o zajęciu jest on 14-dniowy. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż organ egzekucyjny nieprawidłowo zinterpretował treść art. 26 § 5 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uznając, iż przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w wyniku doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W tych okolicznościach wskazano, że w pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, czy postępowanie egzekucyjne zostało skutecznie wszczęte. Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił nadto uwagę, że zarzuty rozpatrzono merytorycznie, a jednocześnie stwierdzono, że złożone zostały z uchybieniem terminu.

W tym stanie rzeczy organ egzekucyjny uznał, że ma do czynienia ze skargą na czynności egzekucyjne i przekazał sprawę Dyrektorowi Izby Skarbowej w B. jako organowi właściwemu do rozpatrzenia tego środka prawnego. Jednocześnie wskazano, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 10 września 2004 r., gdyż w tym dniu doręczono zobowiązanemu tytuły wykonawcze od nr [...] do [...]

Dyrektor Izby Skarbowej w B. zwrócił akta sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych wskazując, iż po uchyleniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organ egzekucyjny zobowiązany był rozpatrzyć sprawę ponownie i wydać stosowne orzeczenie, czego nie dopełnił. Postępowanie w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie zostało formalnie zakończone. Ponadto, skoro organ egzekucyjny twierdzi, że tytuły wykonawcze zostały skutecznie doręczone zobowiązanemu w dniu 10 września 2004 r. to należało orzec w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zarzutów, a takie orzeczenie nie zapadło.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor ZUS Oddział w T. orzekł o odmowie uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. W uzasadnieniu wskazał, że A. A. wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej w dniu 30 stycznia 2008 r., zaś postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 30 sierpnia 2004 r. z chwilą doręczenia zobowiązanemu zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem oraz odpisów tytułów wykonawczych - zwrotne potwierdzenie odbioru 10 września 2004 r. Postępowanie to nie zostało umorzone, ani w żaden sposób zakończone i prowadzone jest nieprzerwanie nadal z zastrzeżeniem, że w dniu 2 stycznia 2008 r. dokonano zmiany środka egzekucyjnego, poprzez wystawienie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym - data odbioru przez zobowiązanego 17 stycznia 2008 r. Tym samym nie został zachowany 7 dniowy termin do wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Pismem z dnia 26 września 2008r. A. A. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu zobowiązany zaprzeczył jakoby dokumenty dostarczone mu dnia 10 września 2004 r. dotyczyły tytułów wykonawczych na podstawie których dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. Tym samym zobowiązany nie uchybił 7-dniowemu terminowi do złożenia zarzutów. Dodatkowo zaznaczył, że od 2004 r. ZUS egzekwował zaległości z jego renty, jednakże dotyczy to zaległości, które zobowiązany uważa za nieprzedawnione. Natomiast przedawnione są zaległości objęte "zawiadomieniami" doręczonymi w dniu 17 stycznia 2008 r.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...]r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ egzekucyjny. Organ odwoławczy wskazał, iż organ egzekucyjny ponownie nie przedstawił dowodów na podstawie których, w sposób nie budzący wątpliwości, można ustalić datę doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Nie wyjaśnił również przyczyn dokonania poprawek w treści tytułów wykonawczych, w części dotyczącej daty ich doręczenia zobowiązanemu, co uniemożliwiało ocenę czy zarzuty rzeczywiście zostały wniesione z uchybieniem terminu. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w B. wskazał, iż przedawnienie obowiązku stanowi nie tylko podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, ale jest również przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wniosek o umorzenie postępowania może być natomiast złożony w każdym czasie. W związku z powyższym, organ zlecił wyjaśnienie, z udziałem zobowiązanego, wszystkich okoliczności sprawy, ustalenie jego rzeczywistej woli i celu jaki chciał osiągnąć.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. stwierdził, iż zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zostały złożone z uchybieniem terminu do ich wniesienia. Organ egzekucyjny podtrzymał wcześniejsze stanowisko dotyczące doręczenia A. A. w dniu 10 września 2004 r. tytułów wykonawczych od nr Rb [...] do nr Rb [...] Jednocześnie organ egzekucyjny wskazał, iż jeśli zobowiązany twierdzi, iż nie otrzymał tytułów wykonawczych winien ten fakt podnieść niezwłocznie po podjęciu czynności egzekucyjnych, nie zaś dopiero po upływie kilku lat. Ponadto organ egzekucyjny wskazał, iż zwrotne potwierdzenie odbioru jakim dysponuje zostało opisane zgodnie z zasadami obowiązującymi w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i jest wystarczającym dowodem doręczenia tytułów zobowiązanemu, gdyż ma ono moc dokumentu urzędowego. Jeśli natomiast zobowiązany podważa ten fakt, to na nim spoczywa ciężar dowodu przeciwko treści dokumentu. Jednocześnie organ egzekucyjny wyjaśnił, iż w tytułach wykonawczych dwukrotnie wpisano błędną datę doręczenia tych dokumentów zobowiązanemu - ostatecznie jednak została wpisana prawidłowa data 10 września 2004 r. Ponadto organ wskazał, że pismo strony zostało rozpatrzone jako zarzuty z uwagi na stanowisko Sądu Okręgowego we W., który postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] przekazał sprawę w zakresie zarzutów wnioskodawcy wobec postępowania egzekucyjnego do rozpoznania Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Organ wskazał także, iż w toku postępowania wyjaśniającego A. A. podtrzymał stanowisko, iż nie otrzymał przedmiotowych tytułów wykonawczych i nie zawierała ich przesyłka doręczona w dniu 10 września 2004 r.

Na postanowienie organu I instancji strona wniosła zażalenie. Zobowiązany ponownie podniósł, iż w korespondencji doręczonej w dniu 10 września 2004 r. nie było tytułów wykonawczych od nr Rb [...] do nr Rb [...], a także, iż należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uległy przedawnieniu. W związku z powyższym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podkreślając jednocześnie, iż z wnioskiem takim wystąpił już w piśmie z dnia 30 stycznia 2008 r.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutów. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie został złożony zarzut określony w art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego osoby schorowanej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie A. A. dowiedział się o zastosowaniu środka egzekucyjnego w dniu 17 stycznia 2008 r., zaś zarzut złożył w dniu 30 stycznia 2008 r. Tym samym organ egzekucyjny stwierdził, iż środek zaskarżenia został złożony z uchybieniem terminu. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej w B. wskazał, iż podniesione przez zobowiązanego przedawnienie należności stanowi także przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego - zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosowny wniosek zobowiązany może złożyć w każdym czasie, niezależnie od stanu postępowania egzekucyjnego. A zatem w zaistniałej sytuacji, organ egzekucyjny winien rozważyć czy w sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za uznaniem pisma A. A. z dnia 30 stycznia 2008 r. jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

Jednocześnie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. rozpatrzył sprawę pod kątem zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i postanowieniem z dnia[...] r. nr [...]odmówił umorzenia prowadzonego postępowania. W uzasadnieniu organ wskazał, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu, a zatem ich dochodzenie w trybie egzekucyjnym jest dopuszczalne.

Na powyższe postanowienie A. A. złożył zażalenie, zarzucając naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną jego wykładnię oraz sprzeczność istotnych ustaleń organu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału. Zobowiązany ponownie podniósł, iż tytuły wykonawcze od nr Rb [...] do nr Rb [...] nie zostały mu doręczone, a co za tym idzie nie został przerwany bieg terminu przedawnienia i dochodzone należności uległy przedawnieniu z upływem 5 lat od dnia ich powstania. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dni [...] r. wskazując, iż oba postępowania są tożsame, oparte na tej samej podstawie faktycznej, a zatem nie mogą się toczyć równolegle.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B.utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 1998 r., nr 137, poz. 887) zgodnie z którym, "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne." Organa wskazał, że termin przedawnienia tych należności, mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241, poz. 2074) - obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. - uległ wydłużeniu do lat 10. Zgodnie ze znowelizowanym art. 24 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d."

Organ zaznaczył, że ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. nie zawiera przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 powołanej ustawy do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Oznacza to, iż do oceny przedawnienia takich należności należy stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym, stosowanie przepisów dotychczasowych wymagałoby bowiem wyraźnego ustawowego odesłania.

Odnosząc się do stanowiska A. A., iż zastosowanie znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy, do składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. stanowi złamanie zasady, iż prawo nie działa wstecz, organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie dochodzi do naruszenia tej zasady. Nowe przepisy stosuje się bowiem tylko do należności wymagalnych, które jednocześnie nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r. Dotyczy to zatem zdarzeń (stosunków publicznoprawnych) zaistniałych uprzednio, lecz niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji i wywołujących nadal skutki prawne. Do naruszenia zasady lex retro non agit doszłoby wówczas, gdyby ustawodawca przewidział wydłużenie terminu przedawnienia należności, które uległy już przedawnieniu pod rządami przepisów dotychczasowych. Powodowałoby to bowiem reaktywowanie zakończonych już stosunków publicznoprawnych.

Ponadto organ wskazał, że dla oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ma znaczenia sam fakt ich powstania przed dniem wejścia w życie nowych przepisów. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym zarówno przed jak i po nowelizacji) termin przedawnienia liczy się od dnia wymagalności składek, a nie od dnia ich powstania.

W niniejszej sprawie, dochodzone należności nie były przedawnione w dniu wejścia w życie nowych przepisów, stosunek publicznoprawny nie został zakończony, a zatem do oceny ich przedawnienia należy stosować art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2009 r., tj. przewidujący 10 letni termin przedawnienia.

Odnosząc się do kwestii związanych z doręczeniem A. A. tytułów wykonawczych od nr Rb [....]do nr Rb[...]Dyrektor Izby Skarbowej w B. stwierdził, że w toku postępowania odwoławczego nie ustalono jednoznacznie, iż tytułów tych zobowiązany nie otrzymał. Na podstawie materiału zebranego w sprawie nie jest możliwe ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości kiedy tytuły zostały doręczone zobowiązanemu, nie przesądza to jednak o tym, iż A. A. w ogóle ich nie otrzymał. W związku z tym nie można również przesądzać o tym, iż postępowanie egzekucyjne toczyło się bezprawnie i powinno zostać umorzone. Tym bardziej, iż zobowiązany sam przyznaje, iż od 2004 r. prowadzona jest z jego majątku egzekucja administracyjna i okoliczność ta nie jest kwestią sporną.

Jednocześnie organ wskazał, że należy w rozpatrywanej sprawie, wynoszący 10 lat termin przedawnienia jak dotąd nie upłynął. A zatem bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia pozostaje fakt, czy termin ten został przerwany w wyniku doręczenia tytułów wykonawczych.

Dodatkowo organ wskazał, iż postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone postanowieniem Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...]r. do czasu ostatecznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Na postanowienie organu II instancji A. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędna jego wykładnię oraz sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego materiału dowodowego oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne wyłączenie ze sprawy zakończonej wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 02 września 2009 r. sygn. akt I SA/Bd 445/09 sprawy objętej niniejszym postępowaniem. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych postanowień organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu strona podniosła, że organy administracyjne obu instancji błędnie i z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na treść ich orzeczeń wyłączyły ze sprawy zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 02 września 2009 r. sygn. akt I SA/Bd 445/09 sprawę objęta niniejszym postępowaniem. Zabieg ten spowodował, iż organy administracyjne nie rozstrzygały w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i ustalony na tej podstawie stan faktyczny, ale wdały się w teoretyczne rozważania dotyczące instytucji przedawnienia roszczeń (zaległych składek). Organy administracyjne obu instancji nie ustosunkowały się do podstawowej kwestii, czy przeciwko skarżącemu formalnie toczy się postępowanie egzekucyjne tj. czy postępowanie to zostało skutecznie wszczęte przez doręczenie mu cytowanych tytułów wykonawczych. Jeżeli tytuły wykonawcze nie zostały skarżącemu doręczone to postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte a działania organów egzekucyjnych mają w zasadzie charakter działań niezgodnych z prawem. W tej sytuacji rozważania tychże organów dotyczące ewentualnego przedawnienia zaległych składek mają charakter czysto teoretyczny i nie są związane z konkretnym stanem faktycznym. W tym zakresie skarżący poparł swoje stanowisko wyrażane od dnia 30 stycznia 2008 r., że zgodnie z zasadą lex retro non agit, zaległe składki dotyczące okresu od stycznia 2000 r. do września 2002 r. uległy przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zawarte w niej argumenty zostały przez Sąd zaakceptowane. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze najdalej idący zarzut skargi, że organ nie ocenił pełnego materiału dowodowego, gdyż, jak wskazano, "wyłączył ze sprawy zakończonej wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 2 września 2009r., I SA/Bd 445/09, sprawę objętą niniejszym postępowaniem", Sąd uznał, że jest on niezrozumiały. Jego konstrukcja wskazuje na zarzuty co do sprawy rozstrzygniętej przez WSA i w takim wypadku skarżący mógł składać skargę kasacyjną, czego nie uczynił. Niewątpliwie, w tym wyroku, Sąd wskazał, że organ ma obowiązek w odrębnym postępowaniu rozstrzygnąć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, co obecnie organ uczynił.

Oceniając poprawność wyboru podstawy prawnej działania, WSA stwierdził, że w sprawie, organ prawidłowo przyjął art. 59 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 j.t. ze zm.). Zgodnie z nim, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Tak sformułowany, istotną kwestią czyni przedawnienie stosownie do art. 59 § 1 pkt 9) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. t.j. z 2005r., Nr 8, poz.60 ze zm.) w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 j.t. ze zm.), gdzie ustanowiono, że zobowiązanie podatkowe wygasa także wskutek przedawnienia.

Oceniając poprawność stanowiska organu w aspekcie przedawnienia, Sąd uznał, że jest ono poprawne w świetle prawa. Istotnie już od 1 stycznia 2003r., stosownie do art. 24 ust. 4 uSUS, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Poczynając od najstarszych zaległości, ze stycznia 2000r., zgodnie z przepisem w jego brzmieniu ówczesnym, które brzmiało: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne", w najdogodniejszym dla skarżącego terminie, przedawniłyby się w 2005r., a więc w czasie, gdy obowiązywał już termin 10 letni.

Nie ma racji skarżący zarzucając organom złamanie zasady lex retro non agit.

Zasada nieretroaktywności dotyczy zakazu stosowania prawa do sytuacji, jakie zaistniały przed momentem wejścia w życie danej ustawy, a w sprawie termin przedawnienia nie upłynął przed zmianą przepisu.

Tę kwestię wyjaśniają dwie inne reguły prawa międzyczasowego, między którymi należy wybierać: dalsze działanie ustawy dawnej lub bezpośrednie działanie ustawy nowej. Zasada bezpośredniego stosowania ustawy nowej dotyczy uregulowania "sytuacji w toku" przez prawo nowe, od daty wejścia w życie nowego prawa. W takim przypadku reżim prawny sytuacji w toku od daty wejścia w życie prawa nowego jest determinowany przez to prawo. Zasada dalszego działania ustawy dawnej oznacza kontynuowanie dla sytuacji w toku działania dawnego, już nieobowiązującego prawa. Zasady prawidłowej legislacji wymagają, aby legislator podjął decyzję, co do tego, za którą ze wskazanych wyżej dwóch reguł dla sytuacji w toku - się opowiada.

W art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), czytamy, iż ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., zatem organ prawidłowo uznał, że termin przedawnienia nie upłynął.

Jednakże w ocenie WSA, w obrocie prawnym nie może funkcjonować orzeczenie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji, gdy nie ma pewności co do faktu doręczenia tytułu wykonawczego przyjmowanego za podstawę dochodzenia danych należności.

Otóż, czynności egzekucyjne mogą być podejmowane skutecznie w ramach egzekucji, a tę wszczyna się stosownie do art. 26 § 1 uEgzAdm w ten sposób, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (§ 5). Z kolei egzekucja następuje w ramach postępowania egzekucyjnego. Dlatego też, istotną okolicznością faktyczną, którą należy ustalić również przy rozstrzyganiu kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego staje się doręczenie tytułu wykonawczego.

W ocenie WSA nie można różnicować tych obowiązków w zależności od tego czy termin przedawnienia upłynął czy też nie. W przeciwnym wypadku za dopuszczalną należałoby uznać sytuację, kiedy to egzekwuje się należność w postępowaniu, mimo, że egzekucji nie wszczęto. Nie można by również określić czy bieg terminu przedawnienia został zawieszony, gdyż uzależnione jest to, od daty podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (art. 24 ust. 5b uSUS, w którym ustawodawca uznał również za istotną datę zakończenia postępowania egzekucyjnego). Wprawdzie, w świetle zasady racjonalności ustawodawcy, skoro ustawodawca posługuje się takimi pojęciami jak "postępowanie egzekucyjne", "egzekucja", "egzekwowanie należności", to znaczy, że zostały przez niego rozróżnione i należy je różnić przy stosowaniu prawa; jednak nie może to doprowadzić do tego, by instytucje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postrzegać jako funkcjonujące niezależnie. Wyegzekwowanie należności ZUS następuje poprzez ich egzekucję prowadzoną w ramach postępowania egzekucyjnego. Z kolei, łamanie procedury nawet w przypadku, gdy należności są niewątpliwe i niewątpliwym jest niepłacenie długu wobec ZUS, nie znajduje dostatecznego usprawiedliwienia normatywnego.

Zatem skoro organ nie zajął stanowiska (nie ustalił) co do tego, czy doręczono tytuł wykonawczy, to uchybił obowiązkom z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 18 uEgzAdm.

Odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego, co do którego nie wiadomo czy zostało wszczęte, jest przedwczesna, a ustalenie, że postępowania faktycznie nie wszczęto może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie można stosować art. 59 uEgzAdm, wówczas gdy postępowania nie wszczęto.

Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) i 152 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach nie orzeczono z braku stosownego wniosku.