Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1468/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w podstawie prawnej powołując art. art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej "K.p.a." a także art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), określanej następnie "u.ś.r.".

Burmistrz Miasta i Gminy [....], decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., po rozpoznaniu wniosku B. K. odmówił przyznania wymienionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką I. B. Organ ustalił, że I. B. - orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [....] z dnia [...] kwietnia 2021 r. - została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na czas oznaczony do dnia 30 kwietnia 2023 r. Przedmiotowe orzeczenie wskazuje, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Mąż wymienionej – M. B. ma 83 lata, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale ze względu na stan zdrowia (choroby przewlekłe) sam potrzebuje pomocy osób trzecich. Burmistrz ustalił także, że wnioskodawczyni ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2021r. uznającym, że jest częściowo niezdolna do pracy do dnia 28 lutego 2022 r. Wnioskodawczyni posiada również orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2021 r. uznające ją za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym do dnia 30 maja 2023 r. Schorzenia, na które cierpi nie powodują jednak żadnych ograniczeń w opiece nad matką.

Odmawiając w takich uwarunkowaniach przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Burmistrz powołał się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jako drugą przeszkodę w przyznaniu świadczenia organ wskazał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wedle którego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m. in. prawo do renty. Poza tym, organ zwrócił też uwagę na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który nie pozwala na przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

B. K. odwołała się od powyższej decyzji. Podniosła, że Burmistrz nie uwzględnił aktualnego stanu prawnego, który wprowadziły dwa wyroki Trybunału Konstytucyjnego tj. z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) oraz z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17). Ponadto, zaznaczyła, że wprawdzie M. B. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale nie jest w stanie opiekować się żoną, ponieważ sam cierpi na wiele chorób, co zostało potwierdzone zaświadczeniem lekarskim, wywiadem środowiskowym oraz jej oświadczeniem.

Wskazaną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w terminach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być podstawą wydania decyzji odmownej, a to wobec powołanego w odwołaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Wyrokiem tym Trybunał uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności.

Następnie, Kolegium wskazało na inny wyrok Trybunału Konstytucyjnego tzn. z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), również powołany w odwołaniu, w którym uznano, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego też, powyższy przepis nie mógł być stosowany wobec wnioskodawczyni.

W dalszej części Kolegium podniosło - odnosząc się do trzeciej stwierdzonej przez Burmistrza przeszkody w przyznaniu przedmiotowego świadczenia - że na tle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze. Pierwsza z nich dopuszcza sytuacje, gdy wbrew literalnemu brzmieniu tego przepisu możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, mimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy ten drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli.

SKO zauważyło, że w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przeważyła jednakże odmienna linia orzecznicza. Podkreśla się w niej, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej "K.r.o.") wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Poszukiwanie zaś innych niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przypadków, usprawiedliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego krewnemu niepełnosprawnego w miejsce małżonka, nawet jeśli nie sprawuje on faktycznie opieki nad współmałżonkiem, nie jest prawnie dopuszczalne.

Kolegium przychyliło się do drugiego z wyżej przedstawionych stanowisk, podnosząc, że za jego słusznością przemawia ponadto wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pozwalająca stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Pominięcie osób zobowiązanych do alimentacji z powodów niewskazanych wprost w ustawie nie jest działaniem właściwym i nie stanowi o dokonaniu wykładni celowościowej lub funkcjonalnej przepisów ustawy.

Cytując uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. SKO wskazało, że nie można natomiast, powołując się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać przepisom ustawy znaczenia sprzecznego z jej brzmieniem, gdyż prowadziłoby to do wypełniania obowiązujących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wymienionej woli ustawodawcy.

Dodatkowo, w ocenie Kolegium, ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.

Decydującą zatem, zdaniem organu, okolicznością uniemożliwiającą przychylenie się do złożonego wniosku jest niekwestionowany fakt, że M. B. - pomimo licznych dolegliwości zdrowotnych - nie posiada wymaganego przez art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

B. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję SKO z dnia [...] sierpnia 2021 r., wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Składająca skargę podniosła, że kwestionowane rozstrzygnięcia zostały wydane przedwcześnie, bowiem bez umożliwienia jej przedłożenia dodatkowych dokumentów, w tym orzeczenia o niepełnosprawności przed zakończeniem sprawy. Skoro bowiem istnieją dwie linie orzecznicze, a więc dwa sposoby interpretowania tych samych przepisów, to nie powinno się wymagać, aby z góry wiedziała, jakie dokumenty należy przedstawić. Podkreśliła, że M. B. w chwili obecnej nie dysponuje orzeczeniem o niepełnosprawności, tym nie mniej złożył wniosek w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wskazało, że nie było podstaw z wstrzymywaniem się z rozpoznaniem sprawy. Kolegium nie wiedziało przecież bowiem, czy wniosek o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostanie złożony. Możliwość przyznania świadczenia istnieje dopiero od dnia legitymowania się stosownym orzeczeniem, a po jego uzyskaniu można składać kolejny wniosek w tym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Decyzja administracyjna jest jednym z rodzajów form działalności organów administracji publicznej podlegających kontroli sądowej, a to w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "P.p.s.a.". Kontrola ta następuje pod względem zgodności z prawem, o czym przesądza art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Wedle art. 145 § 1 P.p.s.a., uchylenie decyzji w całości lub w części następuje w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź innego naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1).

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, z uwagi na wniosek organu w tym zakresie i braku zażądania przez skarżącą w terminie 14 dni rozprawy. Podstawę powyższego stanowił art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Zakwestionowaną w postępowaniu decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [....] o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji nie przychylił się do wniosku strony z trzech powodów. Po pierwsze wskazał, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się matka skarżącej stwierdzone zostało, iż daty, od której niepełnosprawność istnieje nie da się ustalić, a zatem wystąpiła przeszkoda z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po drugie, organ stwierdził też istnienie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem skarżąca ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Po trzecie zaś Burmistrz zauważył, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi o niemożności przyznania świadczenia w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. SKO nie zgodziło się z dwoma pierwszymi stwierdzonymi przez Burmistrza przeszkodami, utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji w związku z uznaniem, że fakt, iż ojciec skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania wymienionej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określono m. in. w art. 17 ust. 1b i w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Pierwszy z przepisów stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) stwierdził, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W orzecznictwie sądowym, w świetle powyższego wyroku, przyjmuje się, że organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (tj. po upływie terminów określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.) ani też tego, że daty powstania tej niepełnosprawności nie da się ustalić. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, stwarza bowiem nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał skorzysta z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP i określi inny, niż dzień ogłoszenia wyroku, termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu prawnego. Z takiej możliwości Trybunał nie skorzystał w powyższej sprawie. Jak stanowi art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (tak np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7.09.2016 r., I OSK 755/16, z 10.11.2016 r., I OSK 1512/16).

Słusznie zatem SKO nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji w tym zakresie i uznało, że okoliczność, iż u I. B. nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność nie może stanowić o braku podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei drugi z powołanych wyżej przepisów tj. art. 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czy to związane z osobą wymagającą opieki, czy z osobą opiekę tę sprawującą, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do tego świadczenia. W niniejszej sprawie istotny jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co do którego wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. SK 2/17) Trybunał orzekł, iż w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał wskazał jednocześnie, że utrata mocy wskazanego przepisu w zakwestionowanym zakresie nastąpi po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Uwzględniając powyższe orzeczenie prawidłowo Kolegium stwierdziło błędne przyjęcie przez Burmistrza Miasta i Gminy [...], że przyznane B. K. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy uniemożliwia uwzględnienie jej wniosku.

Kluczowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma natomiast brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Literalne brzmienie wskazanego unormowania wskazuje, że zawsze, kiedy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało krewnym podopiecznego. Dopiero w sytuacji, kiedy oboje małżonkowie są w znacznym stopniu niepełnosprawni, to oczywistym jest, że nie mogą wówczas dopełnić ciążącego na nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na swój stan zdrowia i świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad jednym z tych małżonków może otrzymać osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie może wypełniać ustawowego obowiązku alimentacyjnego.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera w art. 3 pkt 21 definicję znacznego stopnia niepełnosprawności stanowiąc, że oznacza on:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na treść art. 16 u.ś.r. Dotyczy on zasiłku pielęgnacyjnego, który przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Świadczenie to przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ust. 2 pkt 2, a także osobie, która ukończyła 75 lat (ust. 2 pkt 3). Treść powyższego wskazuje, że zrównane są więc w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, a cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji bądź niepełnosprawności bądź wieku.

Określony wiek jest cechą osób o niezdolności do samodzielnej egzystencji również na gruncie innego aktu normatywnego. Mianowicie, w art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.) mowa jest o dodatku pielęgnacyjnym, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.

Ponadto, w myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), niezdolność do samodzielnej egzystencji jest elementem definicji znacznego stopnia niepełnosprawności. Przy czym zgodnie z art. 4 ust. 4 powyższego aktu, niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Powołane regulacje wskazują na to, że ustawodawca uznał w istocie, że ukończenie 75 lat życia równoznaczne jest z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wiąże się to zapewne ze świadomością, iż osoba, która znajduje się w takim właśnie wieku ma już statystycznie dużo mniejszą niż wcześniej sprawność organizmu, co przekłada się z kolei na trudności w wykonywaniu przez nią czynności opiekuńczych wobec osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym.

Domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia przez nią wieku 75 lat prowadzi do konieczności zbadania, czy jest ona zdolna faktycznie do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem.

Sąd nie zgadza się w związku z tym ze stanowiskiem, że w każdym przypadku, kiedy współmałżonek podopiecznego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, inne osoby zobowiązane alimentacyjnie względem tego podopiecznego, nie mają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo więc literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie w każdych uwarunkowaniach faktycznych powinien być uznany za przesądzający dla negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, mogą bowiem istnieć sytuacje, gdy mimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Dopuszczalne byłoby to wówczas, gdyby małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie był zdolny do wykonywania względem niej czynności opiekuńczych. Tego rodzaju pogląd został już wyrażony przez tut. Sąd w dotychczasowych orzeczeniach (np. z 15 lipca 2021 r., II SA/Rz 526/21, z 22.09.2021 r. II SA/Rz 709/21).

Jak wynika z akt sprawy, M. B. ma 83 lata. W aktach tych znajduje się zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza internistę dnia [...] czerwca 2021 r. wskazujące na fakt występowania u wymienionego licznych chorób przewlekłych.

Organy poprzestały jednak na wynikach wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pomijając wskazane wyżej przepisy nakazujące domniemywać brak wystarczających możliwości do samodzielnej egzystencji osoby, która ukończyła 75 rok życia, a zatem nie będącej w pełni sił zdrowotnych. Tym samym dopuściły się naruszenia przepisów K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 79a § 1, art. 80 K.p.a. w związku z przepisami prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To skutkowało natomiast koniecznością uchylenia zapadłych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Zasadność stanowiska o konieczności dokonania w sprawie dodatkowych ustaleń potwierdza przedłożone przez skarżącą w dniu 2 grudnia 2021 r. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2021 r., zaliczające M. B. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie to zapadło już po wydaniu skarżonej decyzji, jednak wskazuje na prawidłowość rozważań Sądu.

Ponadto, nie sposób odmówić słuszności stwierdzeniu skarżącej, która w złożonej skardze wskazała, iż wobec istniejącej w orzecznictwie rozbieżności co do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie sposób oczekiwać od strony, że ta będzie wiedziała, jakie przedkładać dowody w postępowaniu. Dlatego też, organy, zajmując stanowisko takie jak w wydanych decyzjach, winny były przed odmową uwzględnienia wniosku skarżącej rozważyć wyznaczenie jej terminu do nadesłania dokumentu w postaci orzeczenia o znacznej niepełnosprawności jej ojca. Dopiero bezskuteczny upływ takiego terminu mógłby otwierać drogę do wydania odmownej decyzji.

W zaistniałych okolicznościach stwierdzona przez organy przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odpadła, co Burmistrz Miasta i Gminy [....] winien uwzględnić w ponownym postępowaniu.

Orzeczenie znajduje oparcie w przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.