Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 743/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c
journal: Dz.U. 2016 poz 627
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - tekst jedn.
article: art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 541
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 97 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak – Kolczyńska sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Po 734/16 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] wraz z poprzedzającą ją decyzją Starosty O. z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz M. J. kwotę 760 zł (siedemset sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Po 734/16 oddalił skargę M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Starosta O. decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 oraz art. 102 ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 627) w związku z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), zatrzymał M. J. prawo jazdy kategorii A, B nr dokumentu [...] nr druku [...], wydane przez Starostę O. w dniu [...] września 2006 r., na okres 3 miesięcy, przy czym początkiem okresu jest data zwrotu prawa jazdy do tutejszego Urzędu (pkt 1); zobowiązał M. J. do zwrotu w/w dokumentu prawa jazdy (pkt 2).

Na skutek wniesienia przez M. J. od powyższej decyzji odwołania sprawę rozpoznawało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej w skrócie "K.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podało, że z zawiadomienia I Zastępcy Komendanta Powiatowego Policji w P. skierowanego do Starosty O. wynikało, że M. J. w dniu [...] maja 2016 r. w miejscowości N. kierował motocyklem marki Y. o nr rej [...], popełniając czyn, o którym mowa w art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a/b ustawy Prawo o ruchu drogowym, dopuszczając się przekroczenia prędkości o 57 km/h na obszarze zabudowanym. Wskazało, że podczas kontroli nie posiadał on przy sobie prawa jazdy, w związku z czym dokumentu nie zatrzymano.

Zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy, w przypadku gdy kierujący przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Z art. 102 ust. 1 c tej ustawy wynika, że starosta wydaje decyzję, o której mowa w ust. 1 pkt 4 na okres 3 miesięcy, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności oraz zobowiązując kierującego do zwrotu prawa jazdy, jeżeli dokument nie został zatrzymany w trybie art. 135 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

W ocenie organu odwoławczego, przepis art. 102 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami jest jednoznaczny i ma charakter związany. Oznacza to, że w przypadku gdy zostanie spełniona którakolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie – starosta jest zobowiązany wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z kolei ust. 1c tego przepisu określa, na jaki okres starosta jest zobowiązany zatrzymać prawo jazdy. Powołane przepisy nie pozostawiają zatem organowi swobody przy podejmowaniu tego rodzaju decyzji.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 541) w art. 7 ust. 1 pkt 2 stanowi, że podstawą wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4, a więc decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy, gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, jest informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym, tj. o zatrzymaniu prawa jazdy przez policjanta w przypadku ujawnienia czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.

Zdaniem organu odwoławczego, treść powyższego przepisu przesądza, że jedyną i wyłączną okolicznością, która obliguje organ administracji publicznej do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest w/w informacja. W związku z tym organ ten nie bada, w jakich okolicznościach doszło do popełnienia wykroczenia, ani okoliczności dotyczących sposobu pomiaru prędkości, czy rodzaju urządzeń do tego służących.

Z tego względu Kolegium uznało, że argumenty podane w odwołaniu pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na wniosek M. J., postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. wstrzymało wykonanie zaskarżonej decyzji.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zarzucił, że była ona błędna, gdyż:

1) decyzja organu pierwszej instancji zawierała błędy formalne, albowiem Starosta O., powołując się w uzasadnieniu decyzji na podstawę zatrzymania prawa jazdy, tj. art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym i art. 102 ust. 1 pkt 4, ust. 1c oraz ust. 1e ustawy o kierujących pojazdami, pominął przepisy przejściowe wprowadzające normę zasadniczą – ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych ustaw, które są kluczowe z punktu widzenia rozstrzygnięcia;

2) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym i art. 102 ust. 1 pkt 4, ust. 1c oraz ust. 1e ustawy o kierujących pojazdami, jak również ustawę z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych ustaw, nie zastosowało się do ustawy z dnia 20 marca 2015 r., wbrew interpretacji Ministra Infrastruktury i Budownictwa, zawartej w odpowiedzi do Współprzewodniczącego Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Minister we wnioskach jednoznacznie wskazał na brak podstawy prawnej dla decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy w przypadku, gdy nie zostało ono zatrzymane za pokwitowaniem na drodze.

Zdaniem skarżącego, skoro prawo jazdy nie zostało mu zatrzymane na drodze, to decyzje organów obu instancji są nieprawidłowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Z przesłanego Staroście O. przez I Zastępcę Komendanta Powiatowego Policji w P. zawiadomienia z dnia [...] maja 2016 r. wynika, że M. J. w dniu [...] maja 2016 r. w miejscowości N. kierował motocyklem marki Y. o nr rej [...] popełniając czyn, o którym mowa w art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a/b ustawy Prawo o ruchu drogowym, dopuszczając się przekroczenia prędkości o 57 km/h na obszarze zabudowanym. Podczas kontroli skarżący nie posiadał przy sobie prawa jazdy, w związku z czym przedmiotowego dokumentu nie zatrzymano.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowi art. 102 ust. 1 pkt 4 oraz art. 102 ust. 1c i ust. 1e ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami w związku z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Sąd pierwszej instancji powołał treść w/w przepisów.

Następnie wskazał, że z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika, że policjant zatrzyma prawo jazdy za pokwitowaniem w przypadku ujawnienia czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Przepis ten został dodany przez art. 4 pkt 7 lit. a tiret drugie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, a przepisy art. 102 ust. 1 pkt 4 oraz art. 102 ust. 1a pkt 2 lit. 1c i 1e ustawy o kierujących pojazdami zostały dodane przez art. 5 pkt 7 lit. a i b w/w ustawy zmieniającej. Ustawa ta weszła w życie w dniu 18 maja 2015 r. W świetle art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, do dnia 31 grudnia 2016 r. podstawą wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 oraz ust. 1d i art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, jest informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten stwierdza, że jedyną i wyłączną okolicznością, która przesądza o obowiązku wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, jest w/w informacja.

W związku z powyższym – w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – oczywistym jest, że organ wydający decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy nie prowadzi własnych ustaleń dotyczących faktu rażącego przekroczenia prędkości, ale z mocy woli ustawodawcy opiera swoje rozstrzygnięcie na przekazanej mu informacji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym. Tym samym organ prowadzący postępowanie o zatrzymanie prawa jazdy w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami nie może powoływać z urzędu, czy na wniosek dowodów na okoliczność potwierdzenia, czy też weryfikacji treści zawartych w informacji, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, odnosząc się do zarzutu M. J. niezbędne było rozważenie, czy fakt braku zatrzymania mu przez Policję prawa jazdy, z uwagi na jego nieposiadanie w chwili zdarzenia, ma wpływ na treść rozstrzygnięcia organu. Z dołączonej do skargi interpretacji w/w przepisów dokonanej przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa wynika, że brak zatrzymanego prawa jazdy na drodze determinuje do dnia 31 grudnia 2016 r. brak możliwości wydania przez starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy (k. 5 akt).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie podzielił stanowiska przedstawionego w w/w interpretacji. Stwierdził, że osoba posiadająca przy sobie podczas zdarzenia drogowego dokument prawa jazdy nie może być traktowana gorzej w tych samych okolicznościach, niż osoba, która takiego dokumentu w tym czasie nie posiada. Podał, że stosownie do treści art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, do dnia 31 grudnia 2016 r. decyzję w oparciu art. 102 ust. 1 pkt 4 starosta wydaje na podstawie informacji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym. Ma to tylko takie znaczenie, że dotyczy źródła wiedzy starosty o zajściu określonej sytuacji (przekroczenia prędkości o 50 km/h na obszarze zabudowanym). Zgodnie bowiem z wprowadzonym w art. 5 pkt 7 lit. b – art. 102 ust. 1b, administrator centralnej ewidencji kierowców przekazuje staroście informacje w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, będące podstawą wydania decyzji administracyjnej o zatrzymaniu prawa jazdy. Przepis ten wchodzi w życie w dniu 1 stycznia 2017 r. (zgodnie z art. 9 w/w ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw – art. 5 pkt 7 lit. b, w zakresie dotyczącym art. 102 ust. 1b ustawy wymienionej w art. 5, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.). Wynika z tego, że do dnia 31 grudnia 2016 r. decyzję na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami starosta wydaje na podstawie informacji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym (czyli od Policji), a od dnia 1 stycznia 2017 r. – na podstawie informacji od administratora centralnej ewidencji kierowców w oparciu o art. 102 ust. 1b. Nie można zatem uznać, że po dniu 31 grudnia 2016 r. nie ma podstawy do wydania przez starostę decyzji w sytuacji, gdy prawo jazdy fizycznie nie zostało zatrzymane.

Ponadto Sąd zauważył, iż w ustawie Prawo o ruchu drogowym w sytuacji, gdy doszło do przekroczenia przez kierującego prędkości określonej w art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym, również nie ma określonego przypadku, w którym kierowca nie ma przy sobie prawa jazdy. Jeśli ma prawo jazdy, to o jego zatrzymaniu decyduje prokurator lub sąd (art. 136 i 137 ustawy Prawo o ruchu drogowym).

W związku z powyższym przyjął, iż zarówno po wejściu w życie ustawy zmieniającej (18 maja 2015 r.), jak i do dnia 30 grudnia 2016 r. i po tej dacie, w sytuacji, gdy doszło do zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym, mimo że kierujący dokumentu nie posiadał, starosta wydaje decyzję na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. Stosownie do treści art. 102 ust. 1c, starosta zobowiązuje kierującego do zwrotu prawa jazdy, jeżeli dokument nie został zatrzymany. Przepis ten obowiązuje od dnia 18 maja 2015 r. Oznacza to, że w sytuacji, która wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, decyzja o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy na podany okres mogła być wydana, mimo że przy zatrzymaniu przez policjanta kierujący nie miał przy sobie prawa jazdy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M. J., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 627), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Wskazując na powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionego w niej zarzutu. Powołując treść stosownych przepisów podał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy Starosta O. nie był uprawniony do zatrzymania prawa jazdy M. J. Samo ujawnienie czynu na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym nie uprawnia do zatrzymywania kierującemu prawa jazdy. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, nad wyżej wymienionym ochronę sprawuje także domniemanie niewinności, zgodnie z którym dopóki nie zostanie on ukarany w drodze postępowania mandatowego, czy też na mocy prawomocnego wyroku sądowego w sprawie o wykroczenie, nie można twierdzić, iż dopuścił się on popełnienia zarzucanego mu czynu. Nie można bowiem uznać, że przekroczył on dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, skoro ta okoliczność nie została mu udowodniona, a co za tym idzie nie został on prawomocnie uznany za winnego popełnienia tego czynu.

Skarżący kasacyjnie M. J. na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 27 lutego 2019 r. przedłożył do akt prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Pleszewie z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt II W 323/16.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 743/17, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zawiesił z urzędu postępowanie w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów tegoż Sądu zagadnienia prawnego w sprawie o sygn. akt I OPS 3/18, którego przedmiot dotyczył wykładni art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami w zakresie, w którym odnosi się do związania organu prowadzącego postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy – informacją Policji. Przepis ten stanowił podstawę podjętych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć administracyjnych i jego zastosowanie było przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny, w związku z wydaniem przez skład siedmiu sędziów w dniu 1 lipca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 3/18 przedmiotowej uchwały, postanowieniem z dnia 24 września 2019 r. sygn. akt I OSK 743/17 podjął postępowanie zawieszone w tej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 powołanego przepisu w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie, odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, należało rozważyć następujące kwestie:

- czy wyłączną przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r., poz. 978 ze zm.) w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541 ze zm.), jest fakt uzyskania informacji o ujawnieniu czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym?

- czy w przypadku, gdy kierowca kwestionuje fakt popełnienia wykroczenia z art. 92a Kodeksu wykroczeń i przed sądem toczy się postępowanie dotyczące ustalenia odpowiedzialności kierującego, ma ono wpływ na rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy i możliwe jest jej zakończenie dopiero po prawomocnym wyroku sądu dotyczącym wykroczenia?

- czy uzyskanie przez kierowcę (w tym przypadku skarżącego kasacyjnie), po zakończeniu postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy oraz postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji – wyroku sądu powszechnego w sprawie o wykroczenie, który nie potwierdził faktu przekroczenia dopuszczalnej prędkości w terenie zabudowanym o ponad 50 km/h – stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 1 lipca 2019 r. sygn. akt I OPS 3/18 orzekł, że:

1. Podstawę wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2019 r., poz. 341 ze zm.) w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks Karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 541 ze zm.) może stanowić wyłącznie informacja o ujawnieniu czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym;

2. Prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności wykroczeniowej kierującego pojazdem za przekroczenie dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2019 r., poz. 341 ze zm.).

Wskazać należy, iż stosownie do art. 187 § 1 P.p.s.a., uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają moc wiążącą polegającą na tym, że stanowisko w nich zajęte wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanej uchwały wyjaśnił, że zatrzymanie prawa jazdy w oparciu o art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami jest sankcją administracyjną o charakterze prewencyjnym (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt K 24/15, OTK-A 2016/77). Sankcja administracyjna stanowi konsekwencję niewykonania obowiązku wynikającego z prawa administracyjnego. Istotą sankcji administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2009 r. sygn. akt KP 4/09, OTK-A 2009/9/134).

W sprawie zatrzymania prawa jazdy w związku z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o ponad 50 km/h na obszarze zabudowanym o zakresie prowadzonego postępowania dowodowego przesądza treść art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami w związku z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Podstawę wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy stanowi informacja Policji o ujawnieniu naruszenia polegającego na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości o ponad 50 km/h na obszarze zabudowanym lub prawomocne rozstrzygnięcie za to naruszenie. Informacja o ujawnieniu popełnienia naruszenia, o którym mowa w art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym jest dokumentem urzędowym i ten jej walor jest weryfikowany w trybie postępowania administracyjnego. Odpowiedzialność za treść tej informacji ponosi podmiot, który ujawnił popełnienie naruszenia, a w aspekcie odszkodowawczym Skarb Państwa. Zakończenie postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy będzie uprawniało stronę do wznowienia tego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., jeżeli później zostanie ustalone, że pomiar prędkości został błędnie dokonany, albowiem wyjdzie na jaw istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, nieznana organowi, który wydał decyzję.

Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał prawidłowej wykładni i zastosowania art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami i zasadnie stwierdził, że organy trafnie oceniły spełnienie przesłanek określonych w powołanych wyżej przepisach uzasadniające zatrzymanie M. J. prawa jazdy. W tej sprawie organ administracji nie był zobowiązany oczekiwać na prawomocne zakończenie postępowania sądowego w sprawie przedmiotowego wykroczenia, lecz rozstrzygnąć sprawę wyłącznie w oparciu o informację o ujawnieniu czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.

Wskazać jednak należy, iż z przedłożonego przez M. J. wyroku Sądu Rejonowego w Pleszewie z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt II W 323/16 w sprawie o wykroczenie, wydanego już po zakończeniu postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy oraz postępowania przed Sądem pierwszej instancji, wynika, że fakt przekroczenia dopuszczalnej prędkości w terenie zabudowanym o ponad 50 km/h nie został potwierdzony. W sentencji tego wyroku Sąd Rejonowy w Pleszewie stwierdził, że M. J. został obwiniony o to, że "w dniu [...] maja 2016 r. o godz. 14:48 w m. N., gm. C., powiat p., na drodze [...] kierując motocyklem marki Y. rej. [...], nie zastosował się do obowiązującego zgodnie z ustawą ograniczenia prędkości w terenie zabudowanym, wynoszącą 50 km/h i poruszał się z prędkością 107 km/h, zmierzoną za pomocą wideo rejestratora PolCam nr fabryczny [...] oraz nie posiadał przy sobie wymaganych przepisami dokumentów, tj. prawa jazdy, to jest o czyn z art. 92a k.w., art. 95 k.w.". Następnie Sąd ten podał, że "obwinionego M. J. w miejsce zarzuconego czynu, uznaje za winnego tego, że w dniu [...] maja 2016 r. około godz. 14:48 w m. N., gm. C., powiat p. kierując na drodze [...] motocyklem marki Y. o nr rej. [...], nie posiadał przy sobie prawa jazdy i przyjmując, że czyn ten wypełnia znamiona wykroczenia z art. 95 k.w., na podstawie art. 95 kw wymierza mu karę grzywny w wysokości 100,00 (sto 00/100) złotych".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że w sprawie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bowiem zaistniała przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Wyszła na jaw istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, a nieznana organowi, który wydał decyzję – nie potwierdzono faktu przekroczenia przez M. J. dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Natomiast właśnie ten fakt stanowił podstawę do wydania przez organ, w oparciu o art. 102 ust. 1 pkt 4, ust. 1c oraz ust. 1e ustawy o kierujących pojazdami, decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na okres trzech miesięcy.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., uchylił zaskarżony wyrok, a także decyzje organów obu instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).