Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1039/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 16, art. 156 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 156 par. 2,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 i 5, art. 3 ust. 1 lit A pkt 13, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi Gminnej Spółdzielni "[...]" z siedzibą w N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Gminną Spółdzielnię "[...]" w N. jest decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] stwierdzającą - na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a."] - nieważność orzeczenia Nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dot. przedsiębiorstwa pn. Młyn [...] – N., pow. [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, iż osobami uprawnionymi do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze stron są obok jego wnioskodawców, tj. J. S., M. P. i A. P. - reprezentowanych przez S. B., także A. L. - zastępowana przez S. B., C. S., A. T., E. M. i A. L.. Legitymacja prawna do występowania ww. osób w charakterze stron w niniejszym postępowaniu wynika z:

* umowy sprzedaży młyna motorowego w N. (maszyny i urządzenia) z dnia [...] października 1933 r. na rzecz A. S., ankiety dla przedsiębiorstw przemysłu młyńskiego Ministerstwa Aprowizacji i Handlu z dnia [...] czerwca 1974, gdzie jako właścicielka Młyna [...] w N. została wskazana A. S.,

* zaświadczenia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 2006 r. dotyczącego prawa własności nieruchomości położonej w N., powiat S., składającej się działek [...] i [...] o obszarze [...] ha zapisanej w Kw [...], po zamknięciu księgi wieczystej N., karta [...], gdzie jako właściciele tej nieruchomości widnieją C. S. i M. L.,

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

- postanowień sądów powszechnych o stwierdzeniu nabycia spadku po A. S., S. S., R. S.. R. S. i M. L..

Następnie organ wskazał, iż z dokumentów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej [(Dz. U. Nr 3, poz., 17), dalej powoływanej jako: "ustawa nacjonalizacyjna"], tj. w dniu 5 lutego 1946 r., przedsiębiorstwo pn. Młyn [...] – N., pow. [...], stanowiło własność A. S.. Powyższa okoliczność wynika z umowy sprzedaży młyna motorowego w N. (maszyny i urządzenia) z dnia [...] października 1933 r. na rzecz A. S. oraz ankiety dla przedsiębiorstw przemysłu młyńskiego Ministerstwa Aprowizacji i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r., gdzie jako właścicielka Młyna [...] w N. została wskazana A. S.. Natomiast tytuł własności do nieruchomości znacjonalizowanej wraz z ww. przedsiębiorstwem - parceli [...] o powierzchni [...] ha zapisanej w księdze wieczystej Kw [...], po zamknięciu księgi wieczystej N., karta [...], posiadali -jak wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 2006 r. –C. S. i M. L..

Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w B. z dnia [...] października 1946 r. przedsiębiorstwo pn. Młyn [...] – N., pow. S. zostało umieszczone w szóstym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Zarządzenie to, wraz z ww. wykazem zostało ogłoszone w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z dnia [...] listopada 1946 r. Tym samym, przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało zakwalifikowane do zakładów podlegających upaństwowieniu, na zasadzie art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej - w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394).

W dniu [...] lipca 1949 r. Minister Handlu Wewnętrznego, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R.P. Nr 16, poz. 62), wydał orzeczenie Nr [...], na mocy którego przejęto na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo pn. Młyn [...] – N., pow. S.. Zarządzeniem Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] września 1949 r., na zasadzie § 72 ww. rozporządzania Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. oraz ww. orzeczenia Nr 1, zarządzono objęcie przedmiotowego młyna przez Centralę Rolniczą Spółdzielni "[...]" w W.. Objęcie poszczególnych składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa przez Gminną Spółdzielnię [...] w N. nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym, sporządzonym w dniu [...] listopada 1949 r. Protokół dodatkowy sporządzono w dniu [...] kwietnia 1950 r.

Jako podstawę prawną wydania ww. orzeczenia Ministra Handlu Wewnętrznego powołano art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Dyspozycja art. 3 ust. 1 lit. A, pkt 13 tej ustawy przewiduje, iż przechodzą na własność Państwa młyny zbożowe o zdolności przemiałowej powyżej 15 ton zboża na dobę, obliczonej na podstawie długości walców lub powierzchni kamieni młyńskich. Powołany przepis dotyczył tylko tych młynów, których rzeczywista zdolność przemiałowa wynosiła w dniu 5 lutego 1946 r. ponad 15 ton zboża na dobę.

Mając na uwadze powyższe Minister Gospodarki, po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, że orzeczenie Nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r., wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w odniesieniu do przedsiębiorstwa pn. Młyn [...] – N., pow. S., zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa materialnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przedmiotowy młyn nie kwalifikował się do nacjonalizacji na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika bowiem jednoznacznie, że rzeczywista zdolność przemiałowa, w dniu 5 lutego 1946 r. nie przekraczała kryterium upaństwowienia tego przedsiębiorstwa, tj. 15 ton zboża na dobę.

Zdaniem Ministra, kluczowy dowód w sprawie stanowi protokół z dnia [...] sierpnia 1946 r. z komisyjnego, próbnego przemiału w omawianym przedsiębiorstwie, gdzie opisano sposób przeprowadzenia próbnego przemiału w Młynie

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

[...] i podano, że na podstawie próbnego przemiału zdolność przemiałowa młyna wynosiła w ww. dacie 10,75 ton na dobę. Organ orzekający uznał, że wykonanie próbnego przemiału jest podstawowym sposobem określenia rzeczywistej zdolności przemiałowej młyna, stanowiącej kryterium upaństwowienia. Dokument ten, zdaniem Ministra, nabiera cech bardziej wiarygodnego materiału dowodowego w sprawie, aniżeli dokumenty, które sporządzone zostały z datą późniejszą oraz nie określają rzeczywistej zdolności przemiałowej ww. młyna.

Organ orzekający nie znalazł podstaw do uwzględnienia przywoływanej w treści wniosku remonstracyjnego przez Gminną Spółdzielnię "[...]" w N. okoliczności, iż "maszyny i urządzenia młyna dawały możliwość przemiału powyżej 15 ton. Spółdzielnia dysponuje protokołem zdawczo-odbiorczym młyna z [...] stycznia 1972 r., w którym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. przekazuje młyn Gminnej Spółdzielni w związku z uprzednią decyzją Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1971 r. o oddaniu młyna w trwały zarząd i użytkowanie na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów. Z powołanego protokołu wynika, że zdolność przemiałowa obiektu wynosi 28,8 ton na dobę (...)". W ocenie Ministra strona odwołująca się pomija fakt, iż ww. protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony został w dniu [...] stycznia 1972 r., a zatem odnosi się on do okresu o prawie dwadzieścia sześć lat odległego od daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Z tego względu, protokół ten nie może zostać uznany przez organ orzekający za przekonujący i o pełnej wartości dowodowej dokument, który mógłby skutecznie podważyć dowody zgromadzone przez organ w przedmiotowym postępowaniu.

W kontekście powyższych ustaleń oraz z uwagi na wagę dowodową wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentów, w ocenie Ministra, nie ma podstaw do twierdzenia, jakoby przedmiotowy młyn posiadał w dniu 5 lutego 1946 r. rzeczywistą zdolność przemiałową przekraczającą 15 ton zboża na dobę. Tym samym, skoro przedsiębiorstwo pn. Młyn [...] – N., pow. S. nie spełniało przesłanek upaństwowienia przewidzianych w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r., orzeczenie Nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r. w części dotyczącej ww. przedsiębiorstwa zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co skutkuje jego nieważnością.

Następnie Minister wskazał, iż dla stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia należy ocenić skutki prawne, jakie ono wywołało. W myśl art. 156 § 2 k.p.a. nie

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

stwierdza się bowiem nieważności decyzji, gdy wywołały one nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało utracił zdolność do jego zachowania, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga podjęcia takich działań, co do których organ administracji nie ma umocowania ustawowego, nie może zastosować formy aktu indywidualnego i nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego (uchwała SN z dnia 28 maja 1992 r., III AZP4/92).

Organ wskazał, iż z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że z księgi wieczystej [...], założonej po zamknięciu księgi wieczystej N. karta [...], dokonano wydzielenia działki oznaczonej nr [...] o obszarze [...] ha do księgi wieczystej Kw [...] i jako właściciela wpisano Skarb Państwa, na podstawie ww. orzeczenia Nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r. Następnie Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] marca 1992 r. znak: [...], na zasadzie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 i Nr 43 poz. 253) w zw. z art. 5 ust. 1 tej ustawy, stwierdził nabycie przez Gminę N., z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości o powierzchni [...] ha oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka [...] (poprzednio stanowiącej parcelę nr [...]). Z kolei umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia [...] września 1993 r., rep. A nr [...] Gmina N. oddała Gminnej Spółdzielni "[...]" w N. w użytkowanie wieczyste m.in. nieruchomość o powierzchni [...] ha oznaczoną jako działka [...].

Biorąc pod uwagę opisany wyżej stan faktyczny i prawny - zdaniem Ministra -nie znajduje uzasadnienia twierdzenie pełnomocnika Gminnej Spółdzielni "[...]" w N., jakoby "(...) w sprawie niniejszej umowa cywilnoprawna z dnia [...] września 1993 r. (rep. A nr [...]) nie była poprzedzona wydaniem w tym zakresie decyzji administracyjnej, lecz była samoistną podstawą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego".

W ocenie Ministra, rozważając kwestię, czy ww. decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne, należy odróżnić skutki prawne wywołane decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 1992 r., znak: [...] oraz późniejszym zdarzeniem prawnym powstałym na skutek ww. aktu notarialnego z

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

dnia [...] września 1993 r., od skutków prawnych wywołanych ww. orzeczeniem Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r., na podstawie którego Skarb Państwa nabył własność przedmiotowego przedsiębiorstwa. Wbrew twierdzeniom Gminnej Spółdzielni "[...]" w N., fakt oddania w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nieruchomości nabytej przez Państwo w drodze decyzji nacjonalizacyjnej nie przesądza o tym, że decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r. sygn. akt IV SA 720/99). Podjęcie czynności cywilnoprawnej, mocą której nastąpiło przeniesienie własności lub obciążenie prawem rzeczowym podmiotu, którego dotyczy nieważny akt administracyjny, nie stanowi przeszkody do stwierdzenia nieważności tego aktu na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Przy ocenie, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Zdarzenia te nie są bezpośrednimi skutkami wykonania samej decyzji administracyjnej, lecz zamierzonymi następstwami tego, że decyzja administracyjna, choć obciążona ciężkimi wadami, pozostaje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności (uchwała NSA z dnia 2 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99).

W świetle powyższego, zdaniem Ministra Gospodarki, zasadne jest stanowisko, iż orzeczenie Nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949r., nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2010 r. wniosła Gminna Spółdzielnia "[...]" w N. zarzucając naruszenie art. 156 § 2 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i - w konsekwencji - utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. pomimo, że orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne. Skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] grudnia 2009 r. dotknięte są wadą rażącego naruszenia prawa, gdyż sankcjonują stan, w którym dokonano stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego, choć zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

W niniejszej sprawie umowa cywilnoprawna z dnia [...] września 1993 r. (Rep. A nr [...]) nie była poprzedzona wydaniem w tym zakresie decyzji administracyjnej, lecz była samoistną podstawą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, wobec czego w pełni uzasadnionym jest założenie, iż wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. Minister Gospodarki niesłusznie przyjmuje, że ww. umowa cywilnoprawna była poprzedzona decyzją administracyjną i nie stanowiła samoistnej podstawy prawnej, gdyż decyzja administracyjna wskazywana przez Ministra (decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 1992 r.) nie byłą decyzją w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego, lecz była to decyzja komunalizacyjna, pozostająca bez związku z późniejszą czynnością cywilnoprawną ustanawiającą użytkowanie wieczyste. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Ministra, że nieodwracalność skutków prawnych, na którą powołuje się skarżąca, mogłaby być co najwyżej rozważana w odrębnym postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji komunalizacyjnej.

Pełnomocnik podniósł nadto, iż zawierając umowę ustanowienia użytkowania wieczystego Gmina N. była wpisana do księgi wieczystej jako właściciel przedmiotowej nieruchomości. Przystępując do umowy skarżąca działała więc w dobrej wierze i nabyła odpłatnie prawo użytkowania wieczystego od podmiotu będącego w świetle księgi wieczystej prawowitym właścicielem nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zatem niezależnie od treści

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

zarzutów zawartych w skardze Sąd bada, czy organy prawidłowo rozstrzygnęły sprawę w granicach żądania określonego przez stronę.

Rozpoznając sprawę we wskazanym zakresie Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi, jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] grudnia 2009 r. nie narusza prawa, natomiast podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się według przepisów art. 157 k.p.a. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest zatem ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego (v. wyrok SN z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, OSNP 1996/18/258).

Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było również wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne i gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (v. wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, Lex 165717). Sąd wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Dla ustalenia, czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie,

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny.

W myśl art. 158 § 1 k.p.a., jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. - tj. upływu określonego czasu, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne - organ ograniczy się do stwierdzenia wydania kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu nadzorczego nie usuwa z obrotu prawnego wadliwej decyzji, ale m.in. daje podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.

Przedmiotem kontroli z punktu widzenia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., w sprawie niniejszej było orzeczenie Nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r., wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dot. przedsiębiorstwa pn. Młyn [...] – N., pow. S.. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ orzekający prawidłowo ustalił, iż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, tj. w dniu [...] lutego 1946 r., przedsiębiorstwo pn. Młyn [...] – N., pow. S., stanowiło własność A. S. (umowa sprzedaży młyna motorowego w N. - maszyny i urządzenia - z dnia [...] października 1933 r. na rzecz A. S.; ankieta dla przedsiębiorstw przemysłu młyńskiego Ministerstwa Aprowizacji i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r.). Natomiast tytuł własności do nieruchomości znacjonalizowanej wraz z ww. przedsiębiorstwem - parceli [...] o powierzchni [...] ha zapisanej w księdze wieczystej Kw [...], po zamknięciu księgi wieczystej N., karta [...], posiadali -jak wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 2006 r. –C. S. i M. L..

Jak ustalił organ orzekający, na mocy zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] września 1949 r., w oparciu o § 72 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R. P. nr 16, poz. 62), przedmiotowy młyn został objęty przez Centralę Rolniczą Spółdzielni "[...]" w W.. Objęcie poszczególnych składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa przez Gminną Spółdzielnię [...] w N. n.

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

W. nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] listopada 1949 r. Protokół dodatkowy sporządzono w dniu [...] kwietnia 1950 r.

W podstawie prawnej ww. orzeczenia Nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r. powołano art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 13 ww. ustawy, za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność młyny zbożowe o zdolności przemiałowej powyżej 15 ton zboża na dobę, obliczonej na podstawie długości walców lub powierzchni kamieni młyńskich. Jak zasadnie zauważył organ orzekający, powołany przepis dotyczył tylko tych młynów, których rzeczywista (a nie teoretyczna) zdolność przemiałowa wynosiła w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu 5 lutego 1946 r., ponad 15 ton zboża na dobę (np. wyrok NSA z dnia 3 października 1991 r., sygn. akt IV SA 689/91, ONSA 1991/3-4/82 NSA).

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, Minister Gospodarki słusznie uznał, iż ww. orzeczenie nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Młyn [...] – N., pow. S., zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 1 lit. A pkt 13 ww. ustawy nacjonalizacyjnej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, iż rzeczywista zdolność przemiałowa przedmiotowego młyna w dniu [...] lutego 1946 r. nie przekraczała 15 ton zboża na dobę. Potwierdza to protokół z dnia [...] sierpnia 1946 r. z komisyjnego, próbnego przemiału w ww. przedsiębiorstwie, gdzie opisano sposób przeprowadzenia próbnego przemiału w Młynie [...] i podano, że na podstawie próbnego przemiału zdolność przemiałowa młyna wynosiła w ww. dacie 10,75 ton na dobę. Zgodzić należy się z organem orzekającym, iż wykonanie próbnego przemiału jest podstawowym sposobem określania rzeczywistej zdolności przemiałowej młyna, stanowiącej kryterium upaństwowienia. Nie bez znaczenia dla oceny mocy dowodowej ww. dokumentu, jest okoliczność, iż w skład komisji oceniającej zdolność przemiałową, obok przedstawicieli organów władzy weszli także specjaliści w zakresie młynarstwa, tj. Wojewódzki Kontroler Miejscowego Przemysłu Spożywczego, mistrz młynarski, cechmistrz i technik młynarski. Istotna jest również data sporządzenia ww. protokołu w kontekście daty nacjonalizacji przedmiotowego młyna. Powyższe elementy potwierdzają szczególną wartość dowodową ww. dokumentu w odniesieniu do pozostałych dokumentów, które sporządzone zostały w dacie późniejszej, a nadto nie określają rzeczywistej zdolności przemiałowej młyna.

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

Biorąc powyższe pod uwagę Minister Gospodarki zasadnie uznał, iż orzeczenie nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Młyn [...] – N., pow. [...], jest dotknięte wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Prawidłowo również organ ustalił, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaszły nieodwracalne skutki prawne, które uniemożliwiłyby stwierdzenie nieważności kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia.

W kwestii nieodwracalnych skutków prawnych wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale z dnia 20 marca 2000 r., (sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93) NSA przyjął, że dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

W uzasadnieniu tejże uchwały przywołany został pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w uchwale z dnia 28 maja 1992 r. (sygn. akt III AZP 4/92), gdzie zwraca się uwagę, że w ocenie, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Zdarzenia te nie są bezpośrednimi skutkami wykonania samej decyzji administracyjnej, lecz zamierzonymi lub nieprzewidzianymi następstwami tego, że decyzja administracyjna, choć obarczona ciężkimi wadami, pozostaje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności. NSA podkreślił, także, iż należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych, dotyczących tego samego przedmiotu, wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. W konkluzji Sąd ten stwierdził, iż sam fakt, że nieruchomość nabyta przez państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutkiem prawnym tego rodzaju decyzji, często o charakterze deklaratoryjnym, było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo. W razie kwestionowania takiej decyzji w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności i ustalenia, że decyzja dotknięta jest wadą nieważności, problem oceny, czy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne sprowadza się przede wszystkim do oceny tego skutku. Chodzi o to, czy w drodze stwierdzenia

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

nieważności takiej decyzji, można cofnąć skutek w postaci nabycia własności nieruchomości przez Państwo, jeżeli nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej. Kwestia nieodwracalnych skutków prawnych silnie wiąże się z tym, że organ administracji nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi, w drodze indywidualnego aktu prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że decyzja wywoła skutek prawny nieodwracalny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Skutki prawne decyzji administracyjnej obarczonej wadą powodującą jej nieważność będą zatem miały znamię nieodwracalnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli ich "odwrócenie" mogłoby nastąpić na podstawie orzeczenia sądowego, a nie w drodze administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2311/97, Lex 48738). Z kolei w wyroku NSA z dnia 1 marca 2005 r. (sygn. akt OSK 1176/04, Lex 175372) Sąd ten stwierdził, iż jeżeli nieodwracalność skutków prawnych wynika z - późniejszych niż orzeczenie o nacjonalizacji - decyzji lub zdarzeń, nie występuje negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji o nacjonalizacji. Analogiczne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 327/07 stwierdzając w uzasadnieniu, iż "przedmiotem niniejszej sprawy były decyzje nacjonalizacyjne, a nie późniejsze decyzje uwłaszczeniowe bądź komunalizacyjne. Późniejsze zdarzenia prawne takie jak obrót cywilnoprawny nie mają bezpośredniego związku z omawianymi decyzjami nacjonalizacyjnymi (...)".

W sprawie niniejszej organ ustalił losy prawne nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa wraz z przedsiębiorstwem pn. Młyn [...] –N., pow. [...], stanowiącej ówcześnie parcelę [...] o powierzchni [...] ha, Kw [...]. Nieruchomość ta - obecnie działka nr [...] o powierzchni [...] ha, Kw [...] - została objęta decyzją komunalizacyjną (decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] marca 1992 r.), a następnie - umową z dnia 14 września 1993 r. - oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz skarżącej -Gminnej Spółdzielni "[...]" w N..

Uwzględniając zatem przytoczone wyżej poglądy prawne, które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że przysługujące skarżącej prawo użytkowania wieczystego stanowi skutek prawny wywołany nie przez decyzję nacjonalizacyjną, będącą przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym, ale przez późniejsze zdarzenia, które nie mogą stanowić podstawy oceny przez tutejszy

Sygn. akt IV SA/Wa 1039/10

Sąd. Tym samym nieuzasadnione są zarzuty skargi sprowadzające się do twierdzenia, iż oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste skarżącej Spółdzielni stanowi skutek prawny orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] lipca 1949 r., gdyż pozostaje z nim w bezpośrednim związku. To samo dotyczy podniesionej w skardze kwestii wiary publicznej ksiąg wieczystych chroniącej skarżącą na etapie zawierania umowy z dnia [...] września 1993 r., która pozostaje poza zakresem oceny odwracalności skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] lipca 1949r.

Reasumując stwierdzić należy, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Sąd badając legalność decyzji w trybie art. 134 p.p.s.a. nie stwierdził również naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, a zatem skarga podlegała oddaleniu.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji.