Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 749/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 25 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz O. (dalej Burmistrz) decyzją z dnia 13 maja 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022, poz.615 dalej u.ś.r.), w zw. z art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.), odmówił W. L. (dalej jako skarżąca lub strona) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią Panią M. L..

Uzasadniając stanowisko organ wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym M. L.. Ustalono, że skarżąca nie pracuje, sprawuje opiekę nad babcią. Z kolei M. L. jest osobą samotną - wdową. Została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 25 kwietnia 2022r. na okres do 31 maja 2024r.

Organ wskazał, że nie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. bowiem orzeczenie zostało wydane, gdy M. L. miała ukończone 73 lata. Z tego powodu należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W. L. wniosła odwołanie od decyzji Burmistrza [...], nie zgadzając się z rozstrzygnięciem. W odwołaniu wskazała, że jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad swoją niepełnosprawną babcią albowiem synowie podopiecznej pracują zawodowo i nie mogą się nią zajmować.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Motywując decyzję Kolegium stwierdziło, że przesłanką odmowy przyznania W. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią stanowił art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO zwróciło jednak uwagę, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 (Dz.U. z 2014r. poz. 1443) - w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy, Kolegium w składzie orzekającym uznało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu.

SKO zwróciło uwagę, że M. L. posiada dwóch dorosłych synów, a jednym z nich jest R. L.. Oświadczył on, że nie może on sprawować opieki nad swoją matką, ponieważ jest zatrudniony na umowę o pracę i ma na utrzymaniu rodzinę. Kolegium stwierdziło, iż z akt sprawy nie wynika, aby któreś z dzieci niepełnosprawnej M. L. legitymowało się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. M. L. ma dzieci, które zgodnie z art. 128 i art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2017r. poz. 682 zwanej dalej k.r.o.) są zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności, a wnuczka- w dalszej. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Kolegium wyjaśniło, że warunek niemożności sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu oznacza konieczność zaistnienia przyczyn o charakterze obiektywnym, niezależnym od woli danej osoby. Przyczyny te winny być na tyle istotne i poważne, że dana osoba nie jest w stanie sprawować opieki, mimo woli jej sprawowania. Kolegium podkreśliło, że sam fakt bycia w zatrudnieniu i konieczność utrzymania swojej najbliższej rodziny, a nawet lekkie problemy ze zdrowiem nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego względem matki. W ocenie organu odwoławczego argumenty podnoszone przez dzieci wymagającej opieki, mające świadczyć o niemożności sprawowania przez nich opieki nad matką nie są na tyle wystarczające, aby zwalniały z ciążącego na nich względem matki obowiązku alimentacyjnego i w konsekwencji aby powodowały przejście tego obowiązku na skarżącą.

W. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z 21 czerwca 2022 roku znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z 13 maja 2022 roku nr [...], wnosząc o uchylenie ww. decyzji. Skarżąca podniosła następujące zarzuty:

1. naruszenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 138§1 pkt 1 k.p.a. i utrzymanie decyzji z 13 maja 2022 roku, która na skutek pominięcia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13) w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r., wydana została bez podstaw prawnej a uchybienie to nie mogło podlegać konwalidacji w drodze decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego,

2.naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 1a pkt 1 u.ś.r. poprzez zastosowanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy istnieją obiektywne przeszkody do sprawowania tej opieki przez synów osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3. naruszenie przepisów postępowania obligujących Samorządowe Kolegium Odwoławcze do uchylenia decyzji Burmistrza jako naruszającej art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.pa. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ i nieprzeprowadzenia dostatecznie pogłębionych wywiadów, które pozwoliłyby na ustalenie, czy synowie M. L. ze względów obiektywnych nie mają możliwości sprawowania pieczy nad ich matką, gdyż jej sprawowanie związane byłoby z koniecznością rezygnacji przez nich z zatrudnienia i uniemożliwiłoby w znacznej części każdemu z nich spełnienie ciążących na każdym z nim obowiązku alimentacyjnego względem ich małoletnich dzieci.

Motywując skargę W. L. podała, że R. L. (syn M. L.) prowadzi wraz z kolegą działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie [...]-[...] złotych netto. Razem z kolegą nie zatrudniają innych pracowników i osobiście świadczą pracę. Zlecenia budowlane realizują na terenie P.. W dni powszednie do pracy wyjeżdżają około 6.00 i wracają do swego miejsca zamieszkania o godzinie 17.00-18.00. Żona R. L. pracuje w charakterze sprzedawczyni i z tego tytułu osiąga najniższe wynagrodzenie. Spłacają kredyt w kwocie [...]złotych zaciągnięty na budowę domu, w którym mieszka także M. L.. Ta ostatnia osiąga co prawda dochód w kwocie [...]złotych netto miesięcznie, ale tylko na leki i pampersy wydawana jest kwota [...]złotych. Ponadto korzystała ze stałej rehabilitacji - trzy razy w tygodniu [...] złotych za jedną wizytę. Aktualnie rehabilitacja została przerwana w związku z leczeniem onkologicznym, ale po jego zakończeniu zostanie wznowiona. Rodziny R. L. nie stać na wynajęcie opiekunki. Musiałaby ona świadczyć pracę od godziny 6.00 do 17.00 (11 godzin), co wiązało się wydatkiem rzędu [...] złotych miesięcznie ([...] x 55 godzin tygodniowo [...] złotych x 4=[...] złotych). Na utrzymaniu R. L. i jego żony pozostaje małoletni syn G. , który uczęszcza do szkoły średniej.

M. L. (drugi syn M. L.) mieszka w D. wraz żoną. Pracuje w charakterze magazyniera i zarabia [...]-[...] złotych netto . Jego żona jest [...] w szkole- skarżąca nie wie, jaki osiąga ona dochód. Na utrzymaniu M. L. i jego żony pozostaje ich małoletnia córka A. , która uczęszcza do szkoły średniej.

M. L. wymaga całodobowej opieki, niekiedy nawet w nocy, kiedy się przebudza. Jest osobą leżącą. Skarżąca zabiera ją czasem na spacer, pchając na wózku inwalidzkim.

Zdaniem skarżącej istotnym w świetle powyższych okoliczności jest, że na R. L. i M. L. ciąży obowiązek alimentacyjny względem ich małoletnich dzieci. Zrezygnowanie przez R. L. z prowadzenia działalności gospodarczej celem podjęcia opieki nad matką, czy też zrezygnowanie z zatrudnienia przez M. L. stanowiłoby istotne naruszenie dobra ich małoletnich dzieci. Obowiązek alimentacyjny rodziców względem małoletnich dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodziców. W przypadku podjęcia przez jednego z synów M. L. opieki nad nią musiałby on zrezygnować z uzyskiwania dochodu i tym samym byt ekonomiczny jego rodziny zastałby zagrożony, a w szczególności nie byłby on w stanie zaspokoić potrzeb małoletniego dziecka. Ponadto podjęcie opieki przez drugiego z synów wiązałoby się ze zmianą miejsca zamieszkania M. L., co stwarzałoby dla niej sytuacją stresową i wiele trudności logistycznych. Co więcej syn M. L. jest po operacji kręgosłupa i dlatego nie jest w stanie podnosić matki, a dźwiganie jej wymaga siły i dobrej sprawności.

Powyższe obiektywne okoliczności zmusiły rodzinę do podjęcia decyzji o zrezygnowaniu przez skarżącą z podjęcia zatrudnienia i podjęcia opieki nad babcią M. L.. Taka decyzja zabezpiecza ekonomiczne bezpieczeństwo rodziny R. L., w tym dobro jego małoletniego syna. Chroni leż odpowiednio interesy M. L., która w poważnej chorobie ma prawo zostać otoczona opieką skarżącej w swoim miejscu zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.- dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie W. L. ubiega się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, która na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 25 kwietnia 2022r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na okres do 31 maja 2024r.

.

Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z dokumentacji wynika, że orzeczenie zostało wydane kiedy M. L. miała 73 lata.

Słusznie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zgodnie z pkt 2 tego wyroku art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W jego konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżącej było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b ustawy. Niemniej jednak Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie ziściła się przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., tj. zasadna była odmowa przyznania świadczenia z tego powodu, że M. L. ma dwójkę dorosłych dzieci (synów), które jako osoby spokrewnione w pierwszym stopniu mogą sprawować nad nią opiekę.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że skarżąca jest bezspornie osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca, jako wnuczka niepełnosprawnej, jest jej krewną w linii prostej w stopniu drugim.

Dalej wyjaśnienia wymaga, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, w art. 129 § 1 stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W art. 132 wskazano przy tym, ze obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten koresponduje z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., albowiem przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że co do zasady, przepis ten należy odczytywać ściśle. Tylko więc wystąpienie którejś z tych dwóch przesłanek – niepełnoletność lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w stopniu dalszym. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (zob. też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 24 lipca 2012r. sygn. akt II SA/Bk 334/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. To nie rodzina decyduje więc, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017; dostęp el./Legalis]. Wobec tego, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, wystąpienie okoliczności, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pracuje, wobec czego nie może sprawować opieki (synowie M. L.), nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia takich osób z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności (np. skarżąca).

Z powodu występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej komentowanego przepisu wypracowało pogląd, że mając także na uwadze uregulowanie art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zasady konstytucyjne z art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z ust. 1a mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę w ujęciu ust. 1a za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest w stanie sprawować opieki (por. wyroki NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16 oraz z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 307/17). W takim jednak wypadku muszą zaistnieć szczególne okoliczności i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych, i przez to opiekuńczych, wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji, takie jak starczy wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym. Sama zatem tylko deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda tudzież brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i decyzji, nie są wystarczające dla naruszenia ustawowych reguł przyznawania świadczenia (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Po 573/20, CBOSA).

Jak wynika z części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia M. L. ma dwóch dorosłych synów - R. L. i M. L., którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazała sama skarżąca, synowie pracują zawodowo i zajmują się swoimi rodzinami, co nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Nie ma również racji skarżąca twierdząc, że obowiązek alimentacyjny synów niepełnosprawnej względem ich własnych dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny ich wobec matki, ponieważ takie założenie w żaden sposób nie wynika z przepisów KRO. Rodzina również nie może zdecydować, by skarżąca uzyskiwała świadczenie pielęgnacyjne tylko z tego względu, że synowie podopiecznej nie są w stanie zrezygnować z pracy w celu sprawowania opieki. Innymi słowy synowie nie mogą skarżącej "ustąpić miejsca" w kolejce osób zobowiązanych do alimentacji. Takim argumentem nie jest również kwestia kosztów opieki, jakie rodzina musiałaby ponieść zatrudniając osobę do opieki, ani innych zobowiązań synów podopiecznej. W ocenie Sądu w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, które przemawiałyby za odejściem od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Sąd nie neguje tego, że to skarżąca opiekuje się swoją babcią. Niewątpliwie pani M. L. z uwagi na swe schorzenia wymaga szeregu czynności i pomocy w codziennych sprawach. Jednakże, jak już wyżej wskazano, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują przyznania zastępczego świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce, z pominięciem osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności jakimi są dzieci osoby niepełnosprawnej. Przy tym obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na świadczeniu pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni lub sprawowanie tej opieki przez innego członka rodziny i ewentualnie opłacenie usług opiekuńczych tej osoby.

Podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. W okolicznościach sprawy zasadnie Kolegium stwierdziło, ze skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, czemu dało wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.