Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 157/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 157/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r., sprawy ze skargi K. K. – K., (poprzednio W. K.), na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23 grudnia 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tyt. składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 19 kwietnia 2013 r. W.K. (obecnie: K. K.-K) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek niepodlegających abolicji na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zobowiązany prośbę o umorzenie należności z tytułu składek uzasadnił, tym że jest osobą bardzo chorą i z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Ponadto wnioskodawca podał, iż z powodu braku świadczeń utracił mieszkanie.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2013 roku numer [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek niepodlegających abolicji na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28 sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 czerwca 2013 r. numer [...]

Pismem z dnia 11 września 2013 r. W.K.wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję.

Wyrokiem z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1609/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 28 czerwca 2013 r. albowiem zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem prawa, skutkującym koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu organy dopuściły się dowolności w ocenie stanu zdrowia skarżącego i wynikających z tego faktu potencjalnych możliwości zarobkowych. Twierdzenia organu, że sytuacja skarżącego (materialna i zdrowotna) nie uniemożliwiała mu spłaty zadłużenia, w ocenie Sądu, były wręcz sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ, zarówno na etapie pierwszo instancyjnym jak i przy powtórnie przeprowadzonym postępowaniu, nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego popadając w sprzeczność z istotą ubezpieczenia społecznego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 17 września 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 2.710,80 zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002 do sierpnia 2003r., w kwocie 1195,80 zł;

- odsetek za zwłokę w wysokości 1515,00 zł.

Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 19.961,47 zł.

Rozpatrując sprawę i analizując materiał dowodowy organ uznał, iż w stosunku do W.K. nie zachodzą podstawy do umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

W tym kontekście zwrócono uwagę, że w stosunku do wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, które objęło składki na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2001r. do sierpnia 2003 r. w kwocie 15.581,43 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2003 r. w kwocie 3051,37 zł oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2003 r. w kwocie 1049,75 zł. W związku ze złożonym przez płatnika w dniu 15 stycznia 2013 r. wnioskiem o umorzenie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do niego zostało zawieszone dnia 11 czerwca 2013 r. Zdaniem organu, zważywszy na kwotę zaległości, nie można więc wykluczyć, iż w ramach prowadzonej egzekucji należności z tytułu składek nie zostaną spłacone, choćby częściowo.

W dalszej kolejności wskazano, że do chwili wydania decyzji organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca był właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego o pow. 42,4 m2, (który jest wolny od zabezpieczeń), położonego przy ul. F. oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia). W toku postępowania ustalono, iż w dniu 21 kwietnia 2014 r. zobowiązany umową darowizny zbył (z pokrzywdzeniem Zakładu) tę nieruchomość na rzecz córki. Wobec tego Zakład ma możliwość wystąpienia do Sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności takiej czynności prawnej.

W ocenie organu, w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji Zobowiązanego, które określono w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., nr 141, poz. 1365).

Organ przypomniał tutaj, iż w świetle oświadczenia wnioskodawcy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, bowiem jest rozwiedziony od 4 czerwca 2003 r. Płatnik podał, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera żadnych świadczeń oraz nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. W.K. oświadczył, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 529,00 zł (decyzja GOPS w W. z dnia 16 czerwca 2014 r., z której wynika, iż zasiłek stały został przyznany na okres od 1 marca 2014 r. do 31 lipca 2015 r. oraz harmonogram realizacji zasiłku). Ponadto wnioskodawca stwierdził, że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem. Na podstawie przedłożonego do akt sprawy o umorzenie zawiadomienia o zmianie opłat ustalono, iż czynsz za lokal, w którym przebywa strona na chwilę obecną regulowany jest przez A.K., w wysokości 768,39 zł miesięcznie. Koszty związane z leczeniem zostały określone przez zobowiązanego na kwotę ok. 529,00 zł. Decyzją Prezydenta Miasta K, z dnia 5 października 2012 r. wnioskodawcy przyznano zasiłek stały od dnia 1 października 2012 r. do 31 lipca 2015 r., w kwocie 522,00 zł. Płatnik nie podaje przyczyn utraty przedmiotowego zasiłku stałego. W tych okolicznościach organ, iż sytuacja zobowiązanego nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem Jego wniosku.

Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał również, aby w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej lub po jej zakończeniu, poniósł w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia jakiekolwiek straty materialnej. Organ nie kwestionuje również tego, że jednorazowa wpłata na poczet należności ZUS dla strony nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec ZUS w mniejszych kwotach.

Zobowiązany we wniosku o umorzenie powołuje się na zły stan zdrowia, co zostało przez niego potwierdzone obszerną dokumentacją medyczną. Na podstawie załączonej opinii Sądowo - Lekarskiej wydanej na polecenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie, z dnia 22 września 2004 r. ustalono, iż w opinii biegłych tj. internisty i neurochirurga trona choruje na nadciśnienie tętnicze, posiada żylaki odbytu, nieżyt błony śluzowej żołądka i dwunastnicy bez upośledzenia odżywiania oraz znajduje się w stanie po wycięciu wyrostka robaczkowego. Natomiast w opinii sądowo - psychiatrycznej rozpoznano sytuacyjnie uwarunkowane zaburzenia nerwicowe (neurasteniczno-przygnębiennego) z komponentem wegetatywnym. W oparciu o przeprowadzone badania oraz analizę udostępnionej dokumentacji lekarskiej uznano zobowiązanego za niezdolnego do pracy na okres do grudnia 2005r. Płatnik przedłożył do akt sprawy również wynik badania serologicznego w kierunku kiły z dnia 28 czerwiec 2010 r., z którego wynika, iż wnioskodawca został zarażony tą chorobą. W kolejnej opinii sądowo - lekarskiej wydanej na polecenie Sądu Apelacyjnego w K., z dnia 6 listopada 2010 r. biegli wskazali w badaniu podmiotowym, iż wnioskodawca nie pracuje od stycznia 2002 r., był hospitalizowany z powodu zapalenia wyrostka robaczkowego. Leczenie psychiatryczne podjął ok. 1-2 miesięcy po operacji z powodu tego, że czuł się załamany. Strona skarży się na bezsenność, budzi się z powodu koszmarnych snów, ma częste bóle brzucha i nie może spać, ma lęki. Renta została wstrzymana od 2006 r., dlatego też Strona utrzymywał się z zasiłku MOPS.

Wnioskodawca został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, z uwagi na choroby neurologiczne oraz choroby psychiczne. Orzeczenie zostało wydane do 31 lipca 2015 r. W dniu 4 czerwca 2012 r. dokonano korekty orzeczenia z dnia 3 kwietnia 2012 r., w którym wskazano, iż jest niezdolny do pracy, a nie jak wcześniej wskazano, iż może pracować w warunkach pracy chronionej.

Analizując sytuację finansową i materialną Zakład wziął również pod uwagę to, iż zobowiązany podał, że nie posiada jakichkolwiek zobowiązań publicznoprawnych z tytułu zaległych podatków. Płatnik podał natomiast, że posiada zadłużenie w bankach w kwocie 30.000,00 zł, zobowiązania wobec osób fizycznych wynikające z wyroku Sądu z grudnia 2013 r. w kwocie 18.000,00 zł i inne zobowiązania w kwocie około 20.000,00 zł w tym dla byłej żony zgodnie z wyrokiem Sądu. Zobowiązań tych płatnik jednak w żaden sposób nie udokumentował. Zdaniem Zakładu posiadanie przez stronę innych zobowiązań pieniężnych oraz okoliczność ich spłaty nie może stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast należności składkowe ZUS jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie jego sprawy wnioskdoawca powołał się na akta sprawy znak: [...]. Zobowiązany zażądał dołączenia do akt pisma z dnia 9 września 2014 r. oraz załączników zawartych w tych aktach, bowiem nie posiada pieniędzy na kopiowanie dokumentów, aby mógł je dołączyć do aktualnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wnioskodawca uważa, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest w pełni uzasadniony. Zobowiązany zarzucił organowi błędną ocenę stanu faktycznego, a także fałszowanie dowodów dot. zarówno stanu faktycznego jak i sytuacji zdrowotnej. Zwrócił się z żądaniem w szczególności o uwzględnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2014 r.

Następnie podał, że działalność gospodarcza była prowadzona do lipca 2002r., natomiast do lipca 2003 r. zarejestrowani byli jedynie uczniowie, których przejął jeden z zakładów cukierniczych w K. do ukończenia praktycznej nauki zawodu. Wnioskodawca stwierdziła, że od lipca 2003 r. działalność gospodarcza była zawieszona, zaś dopiero w 2007 r. została całkowicie zlikwidowana. Podyktowane to było wyłącznie tym, iż płatnik miał nadzieję, że powróci do zdrowia i będzie mógł kontynuować prowadzenie przedmiotowej działalności.

Wnioskodawca podkreślił, że powodem nieopłacania składek było to, że - jego zdaniem - ZUS przyczynił się do pozbawienia go dochodów w okresie od stycznia 2002 r. do sierpnia 2005 r., bowiem wtedy odmówiono mu prawa do świadczeń rentowych, które wówczas były jego jedynym źródłem dochodów. Zobowiazany w uzasadnieniu zarzucił organowi również nierzetelne przeprowadzenie dochodzenia w sprawie, ponieważ postanowieniem z dnia 17 grudnia 2013 r. miał wypłacić A.K. (byłej żonie) kwotę 15.128,00 zł, a nie jak to wcześniej stwierdzono, iż to A.K. miała obowiązek dokonania zapłaty przedmiotowej kwoty.

Zdaniem zobowiązanego kolejnym uchybieniem ZUS-u w wyjaśnieniu sytuacji, w jakiej się znalazł jest to, że MOPS dopiero w miesiącu lipcu podjął decyzję o udzieleniu mu prawa do zasiłku z wyrównaniem od miesiąca marca. Cały czas zażywa leki i są to leki między innymi: na padaczkę, nadciśnienie, przewlekłe zapalenie prostaty (są to m.in. tramal, syntetyczna morfina i inne leki, które muszą być przyjmowane, bowiem brak ich zażywania narazić go może na utratę życia).

Również w opinii wnioskodawcy bardzo ważnym wydaje się, iż zamieszkuje obecnie z matką, która jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki, gdyż jest chora na chorobę Parkinsona i inne bardzo poważne schorzenia, w tym kardiologiczne, nefrologiczne oraz neurologiczne. Płatnik podkreślił także, że w domu matki mieszka jej brat mający 87 lat, który jest od urodzenia upośledzony, nieporuszający się oraz wymagający całodobowej opieki. Zdaniem wnioskodawcy jego sytuację rodzinną można nazwać patologicznie trudną.

Natomiast w odniesieniu do posiadanej nieruchomości, która została przekazana córce zobowiązany wskazał, iż nie posiadał środków na utrzymanie przedmiotowej nieruchomości tj. na podatek od gruntów i inne opłaty związane z jej utrzymaniem, a nawet zwykle wykoszenie trawy, dlatego też oddał ją córce. Ponadto wskazuje, iż błędnie Zakład dokonał stwierdzenia, że to jego była żona jest najemcą, a wręcz przeciwnie była to pomyłka, bowiem była sporządzona umowa użyczenia, ale córce J.M.K., a nie A.K.. Strona stwierdziła, że z przedmiotowej nieruchomości nie czerpała żadnych korzyści. Ponadto od 2002r. wszelkie usilne starania zmierzające do wynajęcia były bezskuteczne, z uwagi na położenie na terenie wiejskim oraz odległość ok 50 km od K.

Wnioskodawca raz jeszcze podkreśla, że jego sytuacja osobista tj. targnięcie się na własne życie, pogarszający się stan zdrowia, w tym wykrycie kolejnych nieuleczalnych schorzeń, brak środków do życia, eksmisja z mieszkania w marcu tego roku i bardzo wielkie skonfliktowanie z byłą żoną doprowadziły do pogorszenia się jego stanu psychicznego.

Uzupełniając wcześniejszą argumentację wskazano, że organ nie kwestionuje problemów zdrowotnych zobowiązanego, w dodatku przyjmuje stan zdrowia strony za udowodniony. Mimo tego w świetle przedstawionych okoliczności płatnik ma przyznany zasiłek stały do lipca 2015 r., co oznacza, iż posiada źródło utrzymania. Co więcej, fakt przekazania nieruchomości, na której ustanowiona jest na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych hipoteka, córce powoduje, iż Zakład nie może się przychylić do wniosku o umorzenie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wyraził niezadowolenie z obu opisanych rozstrzygnięć, zarzucając organowi nieprawidłową interpretację przepisów ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne opiera się więc na kryterium legalności.

Sąd administracyjny orzekając rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Warto zauważyć , że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a). Rozważania zacząć należy od podkreślenia, iż w przedmiotowej sprawie zapadł już wyrok WSA w Krakowie.

W związku z tym należy wskazać, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Uregulowanie zawarte w tym artykule oznacza więc, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22.03.1999r, sygn. IV SA 527/97).

Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 145 p.p.s.a.

W przedmiotowej sprawie organ nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań WSA w Krakowie, zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2014r., sygn. akt I SA/Kr 1609/13, co determinuje przedmiotowe rozstrzygnięcie. Tym bardzie zasadna staję się więc potrzeba szczegółowej analizy aspektów prawnych w odniesieniu do stanu faktycznego.

Punktem wyjścia tej analizy jest art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 121), który stanowi, iż: należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Z ust. 2 art. 28 tej ustawy wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jak stanowi zaś ust. 3 wymienionego przepisu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b ww. ustawy Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał dnia 31 lipca 2003 r. Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do jego § 3 ust. 1 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na gruncie powołanych przepisów można więc wyodrębnić katalog przesłanek umorzenia dotyczący całkowitej nieściągalności oraz katalog przesłanek umorzenia w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, kiedy ubezpieczeni są równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia.

Z treści przytoczonych przepisów wynika też, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15.01.2008 r., sygn. II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia, co oznacza, że bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 21.11.2012 r., sygn. II GSK 1625/11 ). W niniejszej sprawie organ natomiast, ciągle, zarówno w l instancji jak i w II instancji przytacza stwierdzenie: "organ może ale nie musi umorzyć zaległości podatkowe".

Ogólna zasada postępowania administracyjnego wyrażona w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), mająca tu zastosowanie, odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących "załatwieniu sprawy". Organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany -zgodnie z art. 7 k.p.a. - załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok NSA z dnia 21.02.2007 r. sygn. II GSK 301/06 ). Poza sporem jest więc, że decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego, nie może być decyzją dowolną, lecz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Dopiero więc, przeprowadzana na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez ryzyka niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, służy wydaniu prawidłowego rozstrzygnięcia, które zważywszy na podejmowanie go w ramach uznania administracyjnego wymaga, aby interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone przy uwzględnieniu wskazanych okoliczności.

Nie sposób też nie podkreślić, że w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych przypadkach -organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany jest należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Sytuacja zaś, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna nie dość, że z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Argument o permanentnie niezadowalającym stanie finansów ubezpieczeń społecznych mający uzasadniać pierwszeństwo interesu publicznego -w sytuacji uznania go za przekonujący - skutkowałby zaś tym, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, nie mogłaby znaleźć w praktyce w ogóle żądnego zastosowania, co byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (por. wyrok NSA z dnia 20.03. 2007 r. sygn. II GSK 345/06, wyrok NSAzdnia11.02.2011r.,sygn. II GSK 172/10).

Organ administracji nie dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało, iż wnioskodawca był właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego o pow. 42,4 m2, (który jest wolny od zabezpieczeń), położonego przy ul. F. oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia). W toku postępowania ustalono, iż w dniu 21 kwietnia 2014r. zobowiązany umową darowizny zbył (z pokrzywdzeniem Zakładu) tę nieruchomość na rzecz córki. Organ ograniczył się do wskazania możliwości wystąpienia do Sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności takiej czynności prawnej. Tymczasem sam tylko zamiar wytoczenia powództwa ze skargą pauliańską nie daje jeszcze gwarancji uzyskania majątku koniecznego dla skutecznej egzekucji, a zatem sam w sobie nie może stanowić uzasadnienia odmowy umorzenia należności. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym (możliwość wytoczenia skarżącej skargi pauliańskiej i uznania czynności darowizny za bezskuteczną względem ZUS), nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd podkreśla, że brak jest informacji by na dzień orzekania, ZUS wystąpił przeciwko skarżącej ze skargą pauliańską, natomiast w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jedynie powoływał się na taką możliwość. Ostatecznie ta okoliczność o charakterze wyłącznie hipotetycznym zdaje się zaś być traktowana jako przyczyna negatywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

Niemniej istotne dla wyniku sprawy było zaniedbanie przez organ poczynienia jednoznacznych ustaleń dotyczących stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości, na której Zakład miał dokonać zabezpieczenia. W księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości zostały wpisane ostrzeżenia o wszczęciu z niej egzekucji na rzecz banków, jako innych wierzycieli. Wskazanej sytuacji, jako oczywiste, towarzyszyć więc powinno pytanie, o przyczyny i powody braku podejmowania przez organ – i to na przestrzeni lat, co stanowczo należy podkreślić - jakichkolwiek działań zmierzających do efektywnego zaspokojenia się z tej nieruchomości, a ponadto zmierzających do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w ogóle egzekucja z przedmiotowej nieruchomości byłaby skuteczna. Sam bowiem fakt istnienia konkretnego składnika majątku nie stanowi jeszcze dostatecznego uzasadnienia dla twierdzenia o nieziszczeniu się omawianej przesłanki umorzenia należności.

W dalszej kolejności trudno się zgodzić z tezą organu o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie można bowiem uznać za właściwe twierdzenia organu, w kontekście § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 ww. rozporządzenia, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, którą uznał za udokumentowaną (decyzja organu l instancji ), udowodnioną (decyzja organu II instancji), ale nie stanowi ona przesłanki przemawiającej za umorzeniem zaległości, albowiem wnioskodawca nie wykazał aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu dokonanie zapłaty należnych składek , bądź mogła spowodować zagrożenie dla jego egzystencji (decyzja organu l instancji) podstawowych potrzeb życiowych (decyzja organu II instancji).

Wystąpienie bowiem u skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno - przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka z ostrymi atakami 10-12 razy w miesiącu, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt. 3 ww. rozporządzenia.

Wymieniona norma stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skoro więc zobowiązany udowodnił swój stan zdrowia (co organ przyznał) oraz przedłożył stosowne Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., z dnia 4 czerwca 2012 r., w którym wskazano, iż W.K. jest niezdolny do pracy, zupełnie nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego jest twierdzenie organu jakoby skarżący był w stanie uzyskać dochód umożliwiający opłacenie należności czy też opłacenie należności nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym zaznaczyć trzeba, że skarżący przesłankę z pkt 3 § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia spełniał niejako kumulatywnie tj. był (i jest) przewlekle chory oraz sprawował opiekę na chorą matką - 24 godziny na dobę.

Organ idąc jeszcze dalej w sowich wnioskowaniach, zarówno w l jak i w II instancji doszedł do wniosku , iż tym dochodem umożliwiającym zapłatę należności jest zasiłek stały w wysokości 529 zł., otrzymywany przez W.K. z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., czyli też ze środków społecznych -publicznych.

Ponadto w kontekście schorzeń na które cierpi skarżący a zwłaszcza ich skutków trudno się też zgodzić z opinią organu, że sytuacja, w której znalazł się dłużnik nie ma charakteru trwałego a jedynie przejściowy, dotyczy to zwłaszcza, padaczki czy kiły, która jako późno wykryta, w sposób postępujący degeneruje organizm strony. Tak więc posługiwanie się przez organ pojęciem "stabilnej sytuacji" w stosunku do skarżącego jest nieuprawnione.

W świetle powyżej przedstawionych wywodów nasuwa się więc wniosek o konieczności poddania szczególnie wnikliwej ocenie tego, czy stosując w ramach

uznania administracyjnego dyrektywy wyboru konsekwencji prawnej, organ

w prawidłowy i należyty sposób wyważył interes zobowiązanego oraz interes

społeczny (stan finansów ubezpieczeń społecznych) a w tym zakresie, czy ze

względu na okoliczności stanu faktycznego sprawy kierował się adekwatnymi i miarodajnymi dyrektywami wyboru odnośnie do przyjętego kierunku rozstrzygnięcia

przedmiotowej sprawy. W niniejszej sprawie organ już po raz kolejny nie sprostał

temu zadaniu, co wynika z przytoczonej przez niego argumentacji dotyczącej

"ważnego interesu". Fakt ten musiał być więc podkreślony w wyniku kontroli

sądowoadministracyjnej.

Zaznaczyć też trzeba, iż uchybienie to jest konsekwencją naruszenia w płaszczyźnie procesowej wspomnianego art. 7 k.p.a oraz artykułów dotyczących postępowania dowodowego tj. art. 77 § 1 k.p.a., który stanowi, iż: organ administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy i art. 80 k.p.a. stanowiącego, iż organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (por. wyrok WSA w Warszawie, z dnia 08.08.2006r., sygn. IV SA/Wa 774/06 dotyczący m.in. reguł swobodnej oceny dowodów). Ma to więc w konsekwencji odzwierciedlenie w niepełnie zastosowanej normie art. 107§3 k.p.a. zgodnie z którą uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej(..).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności oraz dokona kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz prawidłami logiki i doświadczenia życiowego. Na podstawie nowej oceny weźmie pod uwagę ponowne wyważenie interesu zobowiązanego do opłacenia należności oraz interesu społecznego, w tym szczególnym przypadku.

Mając powyższe na uwadze, z powodu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003r., Nr 141, póz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r, poz. 121), Sąd, biorąc pod uwagę art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) uchylił na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ww. ustawy obie decyzje.