Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 486/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-09-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 7 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 4 maja 2015 r., złożonym na formularzu PPF, H. K. (dalej jako "Skarżąca") zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni około 45 m2 oraz używanym samochodem osobowym, nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, która – jak wynika z załączonego odpisu decyzji ZUS – wynosi 1.218,84 zł netto miesięcznie.

Do wniosku Skarżąca dołączyła: odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury; odpisy zaświadczeń lekarskich z dnia 6 listopada 2012 r. i 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia; wyciąg z rachunku bankowego za luty 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 36,64 zł; odpis sentencji postanowienia Sądu Okręgowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2013 r. o zwolnieniu Skarżącej od opłaty od apelacji; odpis sentencji postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2015 r., którym przyznano Skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do sytuacji rodzinnej Skarżącej i jej możliwości płatniczych, pismem z dnia 21 maja 2015 r. zobowiązano Skarżącą na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

Powyższe wezwanie doręczono Skarżącej w dniu 25 maja 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 26 akt sądowych). W zakreślonym terminie Skarżąca stosowych dokumentów i oświadczeń nie przedłożyła.

Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonania weryfikacji danych dotyczących jej sytuacji finansowej i rodzinnej, a na podstawie dokumentów przez nią przedłożonych nie można było ocenić jej rzeczywistych możliwości płatniczych.

Odpis postanowienia doręczono Skarżącej w dniu 20 lipca 2015 r.

W dniu 27 lipca 2015 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a stan zdrowia uniemożliwia jej prowadzenie niniejszej sprawy.

Dodatkowo Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem i synem. Wskazała, że syn ma swoją rodzinę i utrzymuje troje dzieci, natomiast mąż sam potrzebuje pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych Skarżącej, pismem z dnia 21 maja 2015 r. zobowiązano Skarżącą do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

W zakreślonym terminie Skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów oraz nie złożyła stosownych oświadczeń.

Podkreślenia wymaga, że do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego, ani na etapie składania sprzeciwu od tego postanowienia, Skarżąca nie przedłożyła żadnego ze wskazanych dokumentów. Na uwagę zasługuje również to, że wnioskodawczyni uchyliła się nie tylko od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, ale nawet od złożenia dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej.

W ocenie Sądu Skarżąca została prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, powinna wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów

W ocenie Sądu Skarżąca mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację rodzinną i finansową w sposób niebudzący wątpliwości.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).

W ocenie Sądu, zwolnienie Skarżącej z kosztów sądowych, czy też przyznanie jej pomocy prawnej z urzędu w innym postępowaniu sądowym, w tym także w postepowaniu przed sądami powszechnymi, nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Każdy wniosek winien być rozpoznany oddzielnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu sytuacja rodzinna Skarżącej nie mogła być zweryfikowana, albowiem Skarżąca nie wyjaśniła kwestii zamieszkiwania pod wspólnym adresem z mężem i synem, a także nie oświadczyła, czy partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją nieruchomości przez nich zamieszkiwanej. Również sytuacja majątkowa Skarżącej budzi uzasadnione wątpliwości, albowiem Skarżąca nie wyjaśniła istotnych kwestii dotyczących posiadanego majątku, posiadanych rachunków bankowych, kosztów leczenia, a także źródeł finansowania bieżącej egzystencji.

Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że Skarżąca przedstawiła swoją sytuację rodzinną, majątkową i finansową nierzetelnie, co uniemożliwia potwierdzenie, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożone przez nią oświadczenie. Postępowanie Skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.

Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że Skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo. Tym samym oświadczenie Skarżącej uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać Skarżącą za osobę, która ze względu na brak środków finansowych nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych.

Sąd stanął na stanowisku, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie (w tym kosztów odpłatnego leczenia). W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez Skarżącą udokumentowane. Nie została także wyjaśniona jej sytuacja rodzinna, a w szczególności podnoszona przez nią okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z mężem i synem. Wątpliwości co do samodzielnego prowadzenia przez Skarżącą gospodarstwa domowego podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II FZ 381/15 oddalającym zażalenie Skarżącej na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1529/13 w zakresie odmowy przyznania Skarżącej prawa pomocy wskazał, że: "(...) skarżąca konsekwentnie uznaje, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, podczas gdy pod tym samym adresem, jak wynika z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zarówno mąż skarżącej, jak i jej syn prowadzą działalność gospodarczą, co pozwala sądzić, że partycypują w wydatkach na utrzymanie miejsca zamieszkania skarżącej."

Dodatkowo Sąd wskazuje na postanowienie wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny 21 sierpnia 2013 r. w sprawie II FZ 711/13, którym oddalono zażalenie małżonka Skarżącej na postanowienie WSA w Gdańsku z 23 maja 2013 r., I SA/Gd 1005/12. W uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 21 maja 2015 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawczyni uchyliła się od obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów i złożenia stosownych oświadczeń. Nie uczyniła tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie.

Ze względu na fakt, że Skarżąca pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności Sąd uznał, że nie wykazała ona, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.