Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1282/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 55 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1403
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędziowie WSA Danuta Kania Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako Prezes KRUS) decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] odmawiającą przyznania R. D. prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes KRUS wskazał, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Oddział Regionalny KRUS w K. odmówił R.D. prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, albowiem nie legitymował się on 5 latami ubezpieczenia emerytalno - rentowego w ostatnim dziesięcioleciu przed datą złożenia wniosku (nie udokumentowano w tym czasie jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia).

W dniu 18 i 29 grudnia 2014 r. wymieniony zwrócił się do Prezesa KRUS z wnioskami o przyznanie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W oparciu o zgromadzoną dokumentację Prezes KRUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.) odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.

R.D. w dniu 8 maja 2015 r. wystąpił do Prezesa KRUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w trybie wyjątkowym. We wniosku zainteresowany podniósł, iż decyzja z dnia [...] kwietnia 2015 r. została wydana z naruszeniem prawa. Nadmienił, że od dzieciństwa związany jest z rolnictwem pracując od 1989 r. do chwili obecnej w gospodarstwie rolnym odziedziczonym po ojcu. Powołał się na swoje problemy zdrowotne i związane z nimi leczenie. Podkreślił również, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Stwierdził, że zasada obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, jaka została przedstawiona w decyzji nie odzwierciedla faktycznie uzyskiwanego przez niego dochodu z użytkowanych gruntów rolnych, gdyż w rzeczywistości jest on niższy. Ponadto podkreślił, że skoro jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym to nie może uzyskiwać z tego gospodarstwa dochodów. Podał również, że opiekuje się chorą matką. Wskazał także, iż rolnik może prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą i uzyskiwać z tego tytułu dochody. Z podanych względów odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie renty rolniczej w trybie wyjątkowym oraz wypłatę odszkodowania.

Prezes KRUS nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i rozstrzygnięciem z dnia [...] czerwca 2015 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ podnosił, iż art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnia Prezesa KRUS do przyznania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy rolnikowi lub domownikowi, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli osoba zainteresowana nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione powyżej przesłanki, które warunkują przyznanie renty rolniczej w drodze wyjątku, muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

W wyniku analizy dokumentacji medycznej R.D. ustalono, że komisja lekarska KRUS ostatecznym orzeczeniem z dnia [...] lutego 2015 r. uznała wymienionego za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] października 2014 r. do września 2015 r.

Na podstawie akt rentowych stwierdzono, że wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od [...] stycznia 1983 r. do [...] grudnia 1988 r., od [...] lipca 2000 r. do [...] marca 2001 r. i od [...] lutego 2003 r. do [...] marca 2003 r. tj. łącznie przez 7 lat i 11 miesięcy. Jak wynika z dokumentacji pozyskanej z ZUS podlegał on również ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia od 1978 r. do 2000 r. - łącznie 18 lat okresów składkowych i 10 miesięcy okresów nieskładkowych. Od [...] stycznia 2001 r. do [...] stycznia 2003 r. zainteresowany pobierał rentę pracowniczą. O rentowe świadczenie pracownicze R.D. występował do ZUS dwukrotnie w dniu [...] grudnia 2009 r. i w dniu [...] maja 2012 r. W obydwu przypadkach decyzjami z dnia [...] kwietnia 2010 r. i z dnia [...] lutego 2013 r. ZUS odmówił wymienionemu prawa do ww. świadczenia m.in. z powodu braku wymaganego okresu ubezpieczenia emerytalno - rentowego. Od dnia [...] września 2003 r. wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą ([...]), jednakże, jak wynika z pisma ZUS Oddział w K. z dnia [...] listopada 2014 r., nie figuruje on w ewidencji płatników składek i ubezpieczonych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego natomiast wynika, że R.D.ma 55 lat, jest osobą rozwiedzioną, mieszka z matką M.D. (84 lata) w domu jednorodzinnym (stanowiącym jego własność) i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Warunki mieszkaniowe rodziny wnioskodawcy kształtują się na bardzo dobrym poziomie. Ponadto wymieniony jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni 2,24 ha fizycznych, co stanowi 3,28 ha przeliczeniowych. Dysponuje własnymi maszynami rolniczymi (siewnik, rozrzutnik, pług, kultywator, sadzarka). Uprawia pszenicę, owies, kukurydzę oraz ziemniaki, ponadto hoduje króliki, kozy i drób. Matka wnioskodawcy pobiera emeryturę rolniczą wypłacaną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.115,00 zł netto miesięcznie. Ponadto zainteresowany osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości rocznej 9.410,00 zł, co w przeliczeniu miesięcznym stanowi kwotę 784,17 zł (dochodowość z gospodarstwa rolnego ustalona na podstawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. wynoszącego 2.869,00 zł., wynikająca z Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. M.P. z 2014 r., poz. 827). W związku z prowadzoną działalnością rolniczą wnioskodawca pobiera również dopłaty obszarowe z ARiMR przyznawane od 2004 r. do chwili obecnej. W 2014 r. wymienionemu została przyznana dopłata w wysokości 4.037,77 zł (336,48 zł miesięcznie). Łączny miesięczny dochód z gruntów rolnych wynosi więc 1.120,65 zł. W tej sytuacji miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 2.235.65 zł netto miesięcznie, co w przeliczeniu na jedną osobę stanowi – 1.117,83 zł netto. Z dokumentacji składanej przez R.D. do urzędu skarbowego wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje on żadnego dochodu, a jedynie ponosi straty. Z miesięcznych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem zainteresowany przedłożył jedynie rachunek potwierdzający zakup energii elektrycznej w wysokości 103,69 zł. Nadto oświadczył, iż korzysta z pomocy rodziny, która kupuje mu żywność i opał na zimę oraz, że na leki wydaje ok. 200,00 zł miesięcznie. Od 2014 r. nie figuruje w rejestrze osób objętych pomocą przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K., która udzielana jest rodzinom w trudnej sytuacji materialnej (zaświadczenie ww. ośrodka z dnia [...] marca 2015 r.).

Prezes KRUS powołał się na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że podejmowanie pracy, czy też prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, bez objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym jest świadomym wyborem rodzącym określone skutki. Należy liczyć się z konsekwencjami takiej decyzji, a szczególnie z możliwym w przyszłości brakiem uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Niepłacenie składek na ubezpieczenie społeczne z powodu niezgłoszenia działalności gospodarczej do ubezpieczenia nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności uniemożliwiających nabycie świadczenia w zwykłym trybie (przykładowo wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 r. sygn. akt lI SA 444/01). Zatem rezygnacja R.D. z ubezpieczenia emerytalno - rentowego w ZUS jest jego świadomym wyborem, który pozbawił zainteresowanego prawa do ochrony ubezpieczeniowej na wypadek takiego ryzyka, jakim jest całkowita niezdolność do pracy i związanego z tym prawa do renty pracowniczej. Prowadzona zaś działalność gospodarcza uniemożliwia objęcie wnioskodawcy ubezpieczeniem społecznym rolników w związku z prowadzoną działalnością rolniczą, o czym był on wielokrotnie informowany przez Kasę.

Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes KRUS stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności powodujące niespełnienie przez wnioskodawcę warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

Nadto, pomimo orzeczonej okresowej całkowitej niezdolności do pracy R.D. nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 28 ust. 4 ustawy, w świetle którego uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym tj. powyżej 1 ha fizycznego i 1 ha przeliczeniowego i nie prowadzi działu specjalnego. Aktualnie jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,24 ha fizycznych, co stanowi 3,28 ha przeliczeniowych. Ponadto z uwagi na to, że wnioskodawca nie wykazał dochodu, jaki jest przez niego uzyskiwany w związku z prowadzoną działalnością rolniczą, przy ustalaniu dochodu rodziny przyjęto dochodowość z gospodarstwa rolnego ustaloną na podstawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. wynosząca, 2.869,00 zł. Niemniej w przypadku stale ponoszonych przez zainteresowanego strat, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, może on działalność tę zlikwidować. Dałoby to podstawę do objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem społecznym rolników z tytułu prowadzonej działalności rolniczej i w konsekwencji do uzyskania przez niego w przyszłości ustawowej renty rolniczej.

Organ podkreślił, iż nie można uznać, aby sytuacja materialna rodziny R.D. była trudna w sytuacji, gdy dochód w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie wynosi 1.117,83 zł netto i jest wyższy od kwoty emerytury podstawowej (kwota ta dotyczy również renty), która od dnia 1 marca 2015 r. wynosi 880,45 zł brutto.

Decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] kwietnia 2015 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez R.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz odszkodowania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację zbieżną do uprzednio zaprezentowanej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, iż w dniu [...] lipca 2008 r. uległ wypadkowi w gospodarstwie rolnym, przeszedł 3 operacje i od tego czasu ma niesprawną [...] rękę. W 2008 i 2010 r. został poszkodowany przez powódź, grad, deszcz i z tytułu poniesionych szkód nie otrzymał odszkodowania. Potwierdził, iż faktycznie nadal prowadzi działalność gospodarczą lecz, w jego ocenie, nie stanowi to przeszkody do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Pracował bowiem od 13 roku życia w gospodarstwie rolnym, a ponadto w latach 1990-1994 r. pełnił funkcję członka [...].

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.), Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Świadczenie takie przyznaje się w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego (art. 55 ust. 2).

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania przez rolników (domowników lub członków rodziny zmarłego rolnika lub domownika) prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ustawa zaś pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa KRUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Kasy może przyznać...", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa KRUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści powołanego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty rolniczej na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W rozpoznawanej sprawie art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie mógł stanowić podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ze sprawy wynika bowiem, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.

Punktem odniesienia dla ustalenia tej przesłanki powinna być kwota najniższej emerytury i renty, która - na dzień wydania zaskarżonej decyzji - wynosiła 880,45 zł (Komunikat Prezesa ZUS z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmiejszeń emerytur i rent - M.P. z 2014 r., poz. 165). Kwota ta, zgodnie z art. 6 pkt 6 i 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, powinna być brana pod uwagę przez Prezesa KRUS przy wydawaniu przez niego decyzji dotyczących przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Określając jej wysokość, ustawodawca wprowadza minimalną wartość świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego, co w przypadku świadczeń rolniczych przyznawanych w drodze wyjątku (również powszechnych), stwarza po stronie organu konieczność badania pod tymże kątem przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, wszak kryterium niezbędności musi być odnoszone do przysługującego wszystkim ubezpieczonym minimum środków utrzymania (kwota najniższej emerytury i renty).

Ustalenia poczynione przez organ nie budzą wątpliwości i jednoznacznie wskazują, że w rozpoznawanej sprawie skarżący dysponuje dochodami pozwalającymi przyjąć, iż dysponuje on niezbędnymi środkami utrzymania. Skarżący prowadzi wraz z matką wspólne gospodarstwo domowe. Jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni 2,24 ha fizycznych, co stanowi 3,28 ha przeliczeniowych. Dochód rodziny skarżącego składa się z emerytury rolniczej (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym) M.D. w wysokości 1.115,00 zł netto miesięcznie, dopłaty obszarowej z ARiMR za rok 2014 w przeliczeniu na jeden miesiąc - 336,48 zł (rocznie 4.037,77 zł), dochód z gospodarstwa rolnego w przeliczeniu na jeden miesiąc – 784,17 zł (rocznie - 9.410,00 zł - dochodowość z gospodarstwa rolnego ustalona na podstawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. wynoszącego 2.869,00 zł., wynikająca z Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. M.P. z 2014 r., poz. 827). Zatem łączny miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 2.235.65 zł netto miesięcznie, co w przeliczeniu na jedną osobę stanowi - 1117,83 zł netto i przekracza wysokość najniższego świadczenia emerytalno-rentowego (880,45 zł).

Wskazać również należy, iż ustalanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie może odbywać się w zupełnym oderwaniu od przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. Nie bez powodu ustawodawca posłużył się sformułowaniem wskazującym, że tylko tym ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, Prezes KRUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Wychodząc z zasad systemowych, na jakich oparte są założenia ubezpieczeń społecznych, których częścią jest art. 55 ust. 1 ww. ustawy, i kierując się względami wykładni funkcjonalnej, trudno byłoby przyjąć, by stwarzał on podstawę przyznawania świadczeń w drodze wyjątku w zupełnym oderwaniu od wymaganego okresu ubezpieczenia, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

Artykuł 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności upoważnia ubezpieczonego do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że nie ogólna długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, konkretny okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu wynoszący 5 lat w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Ponadto, całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy). Zatem warunkiem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu w ostatnim 10-leciu przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy (art. 21 ust. 8 ustawy) i jest to zasada, gdy chodzi o osoby, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat oraz niezdolność ta ma powstać w czasie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu podlegania ubezpieczeniu. Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie cytowanego przepisu art. 55 ust. 1. Jednakże przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest tylko wtedy, gdy wymagany okres podlegania ubezpieczeniu (5-letni w ostatnim 10-leciu, a także 18-miesięczny okres) usprawiedliwiają szczególne okoliczności.

Skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od [...] stycznia 1983 r. do [...] grudnia 1988 r., od [...] lipca 2000 r. do [...] marca 2001 r. i od [...] lutego 2003 r. do [...] marca 2003 r. tj. łącznie przez 7 lat i 11 miesięcy. Podlegał on również ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia od 1978 r. do 2000 r. - łącznie 18 lat okresów składkowych i 10 miesięcy okresów nieskładkowych. Od [...] stycznia 2001 r. do [...] stycznia 2003 r. zainteresowany pobierał rentę pracowniczą. W okresie ostatnich 5 lat od dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (od dnia [...] października 2014 r.) skarżący nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Od dnia [...] września 2003 r. prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi mu dochodu, lecz skarżący tej działalności nie wyrejestrowuje.

Powyższe ustalenia wskazują także, iż skarżący nie spełnia ustawowej przesłanki "szczególnych okoliczności".

Żaden przepis powołanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Konieczne jest więc wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem dla pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie, należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r. o sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884).

Skarżący bezsprzecznie nie opłacał składek emerytalno-rentowych przez okres 5 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. Do dnia [...] października 2014 r. był zdolny, chociażby częściowo (z uwagi na wypadek w 2008 r.) do wykonywania pracy zarobkowej i w tym okresie prowadził działalność gospodarczą.

Należy podkreślić, że przy ustalaniu prawa do renty w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, nie został wykazane. Analiza akt postępowania administracyjnego nie pozwala bowiem na przyjęcie, że niespełnienie warunku powstania całkowitej niezdolności do pracy w okresie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia, usprawiedliwiają szczególne okoliczności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, do którego odwołał się również organ w przedmiotowej sprawie, że podejmowanie pracy, czy też prowadzenie własnej działalności gospodarczej, bez objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym, jest świadomym wyborem rodzącym określone skutki. Należy liczyć się z konsekwencjami takiej decyzji, a szczególnie z możliwym w przyszłości brakiem uprawnień z ubezpieczenia społecznego. Niepłacenie składek na ubezpieczenie społeczne nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, uniemożliwiających nabycie świadczenia w zwykłym trybie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/07, Lex nr 518738, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1133/07, Lex nr 501671, wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 444/01, Lex nr 53781).

Skarżący takiego wyboru dokonał. Od [...] marca 2003 r. zaprzestał opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników i podjął działalność gospodarczą. Niepowodzeń finansowych podjętego świadomie przedsięwzięcia nie sposób kwalifikować jako zdarzeń, na które skarżący nie miał wpływu. Zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę, iż skarżący nadal działalność gospodarczą prowadzi i nie opłaca składek w KRUS. Takie postępowanie skarżącego nie może być uznane za szczególną okoliczność, która nie pozwoliła na wypełnienie warunków niezbędnych dla otrzymania świadczenia w trybie zwykłym.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż wydane w sprawie decyzje są prawidłowe. Jakkolwiek uznaniowość w tego typu sprawach nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Z tych względów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.