Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 793/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 96, art. 104 ust. 1 i ust. 3, art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 par. 1 i par. 4, art. 76 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Asystent sędziego Daria Przybylska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania Z. P. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...], mocą której:

1. ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt Z. P. w Domu Pomocy Społecznej A im. B przy ul. C 7/9 w Ł. w wysokości 3.076,81 zł. za okres: 23 maja 2013 r. – 29 września 2013 r.;

2. termin zwrotu w/w należności ustalił do dnia 30 czerwca 2019 r.,

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 104 ust. 1, ust. 3 w związku z art. 61 ust. 1, ust. 3, art. 96, art. 98, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., dalej jako u.p.s.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt Z.P. w Domu Pomocy Społecznej A im. B przy ul. C 7/9 w Ł. w wysokości 3.076,81 zł. za okres: 23 maja 2013 r. – 29 września 2013 r.; termin zwrotu w/w należności ustalił do dnia 30 czerwca 2019r.

Odwołanie od tej decyzji, w ustawowym terminie złożył Z. P., wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia podnosząc, iż rozpoznanie sprawy jest niewystarczające i niekorzystne dla odwołującego się.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. Wielkość ta jest ustalana zgodnie z zasadami określonymi w art. 60 ust. 2-6 u.p.s. i podlega ogłoszeniu w trybie przewidzianym ustawą. Górna granica odpłatności jest zatem wielkością znaną podlegającą ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym, ustawa reguluje też skutki zmian jej wysokości dla ustalania odpłatności (art. 60 ust. 4 u.p.s.).

Krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS określa art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. Są nimi: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Obowiązek odpłatności obciąża wymienione podmioty w kolejności określonej ustawą, jeżeli zatem osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu, obowiązek wnoszenia tych opłat spoczywa kolejno na małżonku, a w następnej kolejności na zstępnych oraz wstępnych, na końcu zaś na gminie. Określony w art. 60 ust. 1 pkt 3 u.p.s. obowiązek gminy w zakresie odpłatności ma charakter gwarancyjny, powstaje w zakresie, w jakim pozostałe podmioty obowiązane do wnoszenia opłat nie pokrywają kosztów pobytu (art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s.). Kolegium podkreśliło, że ze względu na zmiany w wysokości dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności oraz ze względu na zdarzenia losowe, związane ze śmiercią małżonka lub kolejnych zstępnych (wstępnych), krąg osób mających zgodnie z ustawą ponosić koszty pobytu w DPS jego mieszkańca może ulegać zmianie. Oznacza to, że nie jest wystarczające jednorazowe rozstrzygnięcie, kto i w jakiej wysokości jest obowiązany do ponoszenia przedmiotowych kosztów, w toku trwającego pobytu osoby skierowanej w domu pomocy może dochodzić do zmian w tym zakresie. Model trybu ustalania obowiązku ponoszenia opłat przez określone osoby oraz egzekwowania od nich tego obowiązku winien tę okoliczność uwzględniać, zapewniając sprawność realizacji zasady odpłatności za pobyt w DPS, zgodnie z zasadą pomocniczości.

Następnie Kolegium przytaczając treść art. 128 i art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) wskazało, iż nie sposób też pominąć faktu, że katalog osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej pokrywa się częściowo z katalogiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 1441 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 u.p.s.

Cytując treść art. 103 ust. 2 u.p.s. organ odwoławczy podniósł, iż przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2734/15). Odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną przez ustawę do ponoszenia opłat, skutkuje wydaniem stosownej decyzji ustalającej wysokość tych opłat.

Przywołując zapisy uchwały NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 oraz przytaczając treść art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s Kolegium podniosło, iż art. 61 ust. 1 u.p.s. reguluje kwestię obowiązku wnoszenia opłat i określa krąg podmiotów, na których ten obowiązek ciąży, należy wobec tego uznać, że obowiązek gminy określony w art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.s. powstaje nie w przypadku faktycznego zaniechania ponoszenia opłat przez inne osoby zobowiązane, ale wówczas, gdy obowiązek taki, rozumiany jako powinność, w stosunku do innych podmiotów, w określonym zakresie nie powstaje. Zakres finansowy tego obowiązku reguluje przepis art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s. Wszystkie obowiązki gminy w tym zakresie powstają przy tym z mocy prawa. W tym kontekście zasadne jest stanowisko, że dochodzenie zwrotu opłat poniesionych przez gminę zastępczo możliwe jest w sytuacji uprzedniego istnienia obowiązku po stronie innych zobowiązanych podmiotów.

Cytując następnie treść art. 96 i art. 98 u.p.s. organ odwoławczy wyjaśnił, iż tryb postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy zawarte w rozdziale 7 ustawy (art. 100-109). Zwrot należności na rzecz gminy reguluje art. 104 u.p.s. Nie ma sporu co do tego, że decyzję administracyjną, o której mowa w art. 104 ust. 3 u.p.s. właściwy organ wydaje w sytuacji, w której gmina wniosła zastępczo opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i zgodnie z art. 61 ust. 3 zd. drugie ww. ustawy dochodzi zwrotu należności od osoby (osób) zobowiązanych do ich wnoszenia. Dalej organ odwoławczy zacytował treść art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 u.p.s.

Następnie Kolegium podniosło, iż Z. P. od dnia 3 grudnia 2012 r. do dnia 29 września 2013 r. korzystał z odpłatnego świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie pobytu w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. C 7/9.

W dniu [...] czerwca 2013 r. wydano decyzję nr [...], którą ustalono opłatę Z. P. za pobyt w ww. placówce od dnia 1 marca 2013 r.

Z uwagi na zakończenie przez Z. P. pobytu w DPS z dniem 29 września 2013 r. decyzją z dnia [...] października 2013 r. organ I instancji uchylił decyzję o umieszczeniu Z. P. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. C 7/9 w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku.

Z uwagi na nieuregulowanie przez Z. P. opłaty za pobyt w w/w domu w okresie od dnia 23 maja 2013 r. do 29 września 2013 r. powstała zaległość w odpłatności za pobyt w placówce.

W dniu 25 września 2013 r. Departament Spraw Społecznych Urzędu Miasta Ł. wystosował do Z. P. upomnienie na kwotę 4.235,65 zł (stan na dzień 31 sierpnia 2013 r.) z tytułu powstałej zaległości; upomnienie w/w podjął 30 września 2013 r.

Następnie w dniu 30 stycznia 2014 r. przygotowano tytuł wykonawczy nr [...], który po wszczęciu czynności egzekucyjnych, przekazano Z. P. za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. w dniu 5 września 2014 r.

W dniu 11 września 2014 r. do kancelarii Urzędu Miasta Ł. wpłynął wniosek Z. P. o umorzenie w/w zaległości, w szczególności z uwagi na ponoszone koszty związane z własnym utrzymaniem oraz bezdomność.

Z uwagi na fakt, iż Z. P. złożył wniosek zawieszono postępowanie egzekucyjne.

Z. P. odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i jednocześnie nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego sytuację dochodową. W związku z powyższym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. nie miał możliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i zebrania materiału dowodowego potwierdzającego istnienie przesłanek uzasadniających umorzenie powstałej zaległości.

Następnie decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] odmówiono Z. P. umorzenia powstałej zaległości.

W wyniku złożonego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. odwołania od niniejszej decyzji, organ II instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r.

nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja organu II instancji została przez Z. P. zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Jednocześnie w dniu 19 grudnia 2014 r. Z. P. złożył wniosek o rozłożenie powstałej zaległości na raty. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. rozłożono na raty powstałą w okresie od dnia 23 maja 2013 r. do 29 września 2013 r. zaległość w odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 5.467,31 zł. w wysokości umożliwiającej dokonanie jej spłaty.

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 67/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w odpłatności za pobyt Z. P. w domu pomocy społecznej wskazując na brak możliwości rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości w oparciu o powołaną normę prawną, tj. art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jednocześnie organ I instancji został zobowiązany do wezwania Z. P. do sprecyzowania wniosku i wskazania możliwości przewidzianej przez ustawodawcę w art. 64 i art. 104 u.p.s.

W związku z dokonanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozstrzygnięciem, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. pismem z dnia 8 lipca 2015 r. nr [...] wezwał Z. P. do sprecyzowania żądania oraz złożenia właściwego wniosku w terminie 14 dni od daty otrzymania w/w pisma. Nadto Z. P. został poinformowany, iż w oparciu o normę prawną zawartą w art. 104 ust. 4 u.p.s. może ubiegać się o odstąpienie od konieczności zwrotu powstałej zaległości, natomiast na podstawie art. 64 ww. ustawy o częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności. Organ I instancji wskazał również, iż rozpatrzenie wniosku możliwe będzie po przeprowadzeniu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. postępowania wyjaśniającego polegającego na dokonaniu rozpoznania jego sytuacji życiowej i dochodowej w miejscu pobytu.

Poza tym, w dniu 13 lipca 2015 r. do siedziby organu I instancji wpłynęło pismo Z. P. z dnia 11 lipca 2015 r. nawiązujące do wyroku WSA w Łodzi z dnia 22 kwietnia 2015 r., z żądaniem dokonania zwrotu wpłaconych kwot.

Następnie pismem z dnia 17 lipca 2015 r. nr [...] udzielono Z. P. odpowiedzi oraz ponownie wezwano do sprecyzowania żądania i złożenia stosownego wniosku, które to w/w pismo zainteresowany podjął w dniu 24 lipca 2015 r.

W dniu 21 lipca 2015 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Z. P. z dnia 18 lipca 2015 r. o umorzenie powstałej zaległości.

Pismem z dnia 29 lipca 2015 r. nr [...] organ I instancji ponownie poinformował Z. P. o konieczności złożenia wniosku w oparciu o normę prawną zawartą w art. 104 ust. 4 lub art. 64 u.p.s. Jednocześnie pouczono w/w o konieczności dokonywania wpłat określonych w decyzji o rozłożeniu na raty zaległości z dnia 30 grudnia 2014 r., wydanej na wniosek zainteresowanego.

W wyniku prowadzonej korespondencji (pisma z dnia 2 marca 2016 r., 18 maja 2016 r. i 20 czerwca 2016 r.) oraz udzielanych odpowiedzi ( pisma z dnia 25 maja 2016 r., 4 maja 2016 r., 31 maja 2016 r. oraz 20 lipca 2016 r.) ostatecznie Z. P. złożył wniosek o odstąpienie od konieczności zwrotu zaległości za pobyt w domu pomocy społecznej.

Dążąc do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, jak również wykonując zalecenia zawarte w uzasadnieniu Wyroku Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2015 r., organ I instancji podjął czynności zmierzające do dokładnego i wszechstronnego zbadania sytuacji materialnej Z. P. oraz ustalenia czy występują w sprawie uzasadnione okoliczności pozwalające na odstąpienie od konieczności zwrotu zaległości.

W związku z sygnalizowaniem przez Z. P. braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu, pismem z dnia 31 maja 2016 r. organ pomocowy wezwał w/w do uzupełnienia wniosku z dnia 18 maja 2016 r. o dokumenty poświadczające sytuację dochodową oraz zdrowotną. Z. P. został też poinformowany, iż niezłożenie niezbędnych dokumentów uniemożliwi rozpoznanie wniosku w kontekście podnoszonych okoliczności.

W dniu 24 czerwca 2016 r. do siedziby organu I instancji wpłynęło pismo Z. P. z dnia 20 czerwca 2016 r. wnoszące o zaniechanie działań naruszających jego prywatność.

Następnie pismem z dnia 20 lipca 2016 r. nr [...] udzielono Z. P. informacji, iż postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej jest rodzajem postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie u.p.s. oraz k.p.a. Stosowanie procedury administracyjnej ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przyznawania świadczeń. Powołane powyżej normy prawne wskazują czynności procesowe i określają rolę materiału dowodowego, ze szczególnym uwzględnieniem rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, w związku z powyższym na organie ciąży obowiązek rozpatrzenia materiału dowodowego, analizy zebranego w sprawie materiału, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów i nie może ograniczyć postępowania dowodowego do żądań strony. Zasada swobodnej oceny dowodów statuuje obowiązek brania pod uwagę całokształtu materiału dowodowego dla uznania danej okoliczności za udowodnioną. Związany z tym jest wymóg wyjaśnienia ewentualnych sprzeczności pomiędzy oświadczeniami strony postępowania a stanem faktycznym.

W związku z odstąpieniem od konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu Z.P., umożliwiającego przeprowadzenie rozpoznania w zakresie zasadności wniosku, z uwagi na wskazane przez w/w okoliczności, konieczne stało się uzupełnienie wniosku o dokumenty uwierzytelniające sytuację dochodową i zdrowotną Z. P.

W dniu 31 sierpnia 2016 r. Urząd Miasta Ł. przekazał zgodnie z właściwością do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. pismo Z. P., w którym w/w poinformował, iż istotą "wystąpienia było i jest nie jego stan zdrowia i majątkowy ale poczucie krzywdy".

Brak współpracy Z. P. w zakresie możliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz zbadania sytuacji materialnej i ustalenia występowania okoliczności umożliwiających zastosowanie ulgi w postaci odstąpienia od konieczności spłaty zaległości w odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, która według stanu na dzień 31 sierpnia 2016 r. wynosiła 3.076,81 zł, stanowiło przesłankę do odmowy jej zastosowania.

W dniu 27 września 2016 r. decyzją nr [...] odmówiono Z. P. odstąpienia od konieczności zwrotu powstałej zaległości w odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ul. C 7/9 w Ł. W wyniku złożonego przez zainteresowanego odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., organ II Instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 257/17 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy odstąpienia od konieczności zwrotu zaległości w odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wobec rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, organ pomocowy pismem z dnia 12 marca 2018 r. nr [...] wskazał Z. P., iż z ustalonych okoliczności wynika, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ul. C 7/9 w Ł. w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. Poza tym strona uzyskała również informację, iż wniosek został zakwalifikowany jako wniosek o zwolnienie z opłaty. Wobec powyższego faktu konieczne stało się jego sprecyzowanie czy zainteresowany wnioskuje o częściowe czy całkowite zwolnienia z opłaty.

Nadto organ I instancji wskazał w/w, iż wniosek winien uwzględniać informacje o czynnikach uniemożliwiających wniesienie przedmiotowej opłaty, jak i zawierać dokumenty poświadczające podnoszone okoliczności. Bowiem okoliczności niewymienione we wniosku nie będą mogły być uwzględnione, a okoliczności nieudokumentowane zostaną uznane za nieudowodnione.

W dniu 5 kwietnia 2018 r. do organu pomocowego wpłynął wniosek Z. P. z dnia 30 marca 2018 r. o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ul. C 7/9 w Ł. wraz załącznikami.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2018 r. poinformowano Z. P. o konieczności uzupełnienia wniosku o informacje dotyczące ponoszonych kosztów leczenia, kosztów związanych z remontem mieszkania. W przypadku braku możliwości przedłożenia faktur/rachunków wskazano na możliwość złożenia stosownego oświadczenia. Jednocześnie w związku ze zmianą miejsca pobytu zlecono pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pod tym adresem.

W dniu 23 maja 2018 r. do organu I instancji wpłynął wywiad środowiskowy. Na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, iż od marca 2018 r. dochód Z. P. stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 2.174,50 zł.; miesięczne - wymienione przez stronę - koszty związane z utrzymaniem wynoszą: czynsz - 111,32 zł, energia elektryczna - 180,00 zł (w okresach grzewczych 500,00 zł).

W kwestii sytuacji zdrowotnej Z. P. wskazał, iż posiada lekki stopień niepełnosprawności na stałe, cierpi na schorzenia układu krążenia i serca, cukrzycę, niedowład palców lewej dłoni. W 2012 r., według oświadczenia, został poddany "usunięciu nowotworu ze skóry klatki piersiowej" - brak kart leczenia szpitalnego - strona dołączyła nieczytelną kserokopię z pieczątką Szpitala Specjalistycznego im. A, która według niego stanowi kartę pacjenta. Nadto oświadczył, iż leczy się w ramach POZ, otrzymuje leki bezpłatnie. Przedstawił potwierdzenie jednorazowej transakcji przesłania kwoty 136,69 zł (luty 2018 r.) za zakup kartą na konto Apteka D w G. Wskazał również, iż ponosi koszty związane z wyżywieniem około 1.000,00 zł miesięcznie oraz koszty wynajmu lokalu na wsi (przez około 6 miesięcy w roku) w wysokości 750,00 zł miesięcznie. Z. P. otrzymał także odnowiony lokal mieszkalny, wymagający również umeblowana; nie przedstawił jednak dokumentów potwierdzających zakup wyposażenia. Umowa najmu obowiązuje od dnia 25 października 2017 r.

Na podstawie postępowania wyjaśniającego stwierdzono, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające całkowite zwolnienie Z. P. z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ul. C 7/9 w Ł.

Biorąc powyższe pod uwagę decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] odmówiono Z.P. całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Następnie pismem z dnia 24 lipca 2018r. Z. P. wniósł o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego wskazując w treści sygnaturę decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r. oraz jako adresata Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. pismem z dnia 10 sierpnia 2018 r. nr [...] poinformował zainteresowanego o podstawach zastosowania wnioskowanej formy postępowania administracyjnego, jednocześnie prosząc o określenie, czy pismo z dnia 24 lipca 2018 r. stanowi odwołanie od decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...].

W dniu 6 września 2018r. do Ośrodka wpłynęło pismo Z. P. o wyłączenie z udziału w postępowaniu w sprawie skarżonych decyzji zastępcy dyrektora MOPS w Ł. ds. opiekuńczych.

Zważając na powyższe, pismem z dnia 10 września 2018 r.

nr [...] całość akt w przedmiotowej sprawie przekazana została do Kolegium Odwoławczego w Ł. Organ II instancji postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018r. nr [...] odmówił wyłączenia pracownika/pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. działających z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. z prowadzonego postępowania administracyjnego.

Pismem z dnia 21 lutego 2019 r. nr [...] zawiadomiono Z. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi z tytułu nieuiszczenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ul. C 7/9 w Ł.

W dniu 5 marca 2019 r. Z. P. zapoznał się z zebranym materiałem w niniejszej sprawie. Nadto podczas spotkania z Zastępcą Dyrektora MOPS w Ł. w ww. dniu Z. P. został poinformowany o możliwości złożenia wniosku na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. o odstąpienie od konieczności zwrotu powstałej zaległości i załączeniu dokumentów potwierdzających okoliczności uniemożliwiające uregulowanie zaległości oraz konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Zainteresowany wyraził ustną akceptację przedstawionego sposobu postępowania.

W dniu 6 marca 2019 r. dokonano telefonicznego zgłoszenia sprawy do pracownika socjalnego właściwego ze względu na miejsce pobytu Z.P. Notatką sporządzoną dnia 7 marca 2019 r. nr [...] pracownik socjalny poinformował, iż zainteresowany nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania, jak również poinformował pracownika, iż "nie ma siły i ochoty chodzić do lekarzy i zbierać dokumentację medyczną". Następnie w dniu 6 marca 2019 r. Z. P. złożył ustną skargę w Oddziale ds. Skarg UM[...], która zgodnie z właściwością przekazana została do MOPS w Ł. w dniu 8 marca 2019 r. Jak wynika z akt sprawy, odpowiedzi udzielono Z.P. pismem z dnia 2 kwietnia 2019 r. nr [...], którą odebrał w dniu 15 kwietnia 2019 r.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył Z. P. wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.").

Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek niezależnie od przyczyn w niej podniesionych.

Kontrolowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną ustalającą wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt Z.P. w Domu Pomocy Społecznej A im. A, przy ul. C 7/9 w Ł. w wysokości 3.076,81 zł. za okres: 23 maja 2013 r. do 29 września 2013 r. i określającą termin zwrotu wskazanej należności do dnia 30 czerwca 2019 r., wskazując jako podstawę prawną przepisy art. 104 ust. 1, ust. 3 w związku z art. 61 ust. 1, ust. 3, art. 96, art. 98, art. 107 u.p.s.

Stosownie do przywołanego przez organ art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z kolei w myśl art. 104 ust. 3 u.p.s. wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Niewątpliwie decyzję administracyjną, o której mowa w art. 104 ust. 3 ustawy właściwy organ wydaje w sytuacji, w której gmina wniosła zastępczo opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i zgodnie z art. 61 ust. 3 zd. drugie u.p.s. dochodzi zwrotu należności od osoby (osób) zobowiązanych do ich wnoszenia. Nadto wskazana decyzja jest wydawana w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.

W przedmiotowym postępowaniu zadaniem organu pozostawało więc przede wszystkim precyzyjne ustalenie wysokości należności podlegającej zwrotowi, osoby zobowiązanej, a także terminu realizacji nałożonego obowiązku.

Analiza akt przedmiotowej sprawy pozwala na konstatację, że organy nie wyjaśniły należycie wskazanych wyżej okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, a tym samym nie sprostały należycie wymogom art. 7, 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Przede wszystkim wskazać należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu 21 lutego 2019 r. i po zapoznaniu skarżącego ze stosownym zawiadomieniem w tym przedmiocie, wystosowaniu do strony odpowiedzi na skargę (pismo z dnia 2 kwietnia 2019 r.) oraz sporządzeniu notatki na okoliczność odmowy spotkania strony z pracownikiem socjalnym (notatka a dnia 7 marca 2019 r.) organ wydał decyzję, obszernie odwołując się w uzasadnieniu do przebiegu innych postępowań dotyczących ubiegania się o: odstąpienie od żądania zwrotu należności, zwolnienia z opłaty, oraz rozłożenia należności na raty. Nie wyjaśniono natomiast przesłanek zastosowanych przepisów, okoliczności ich uzasadniających, ani też dowodów na ich potwierdzenie, ograniczając się do lakonicznego przywołania zastosowanych regulacji nota bene również w części nieprecyzyjnie ( art. 96 i 107 u.p.s.). Tym samym więc uzasadnienie, choć bardzo obszerne, co zdaje się wynikać głównie z drobiazgowego cytowania/przekopiowania przebiegu i rozstrzygnięć wydanych w ramach innych postępowań, to jednak nie spełnia podstawowych wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższego, w ocenie sądu, kwestionowane rozstrzygnięcie w istocie wymyka się spod kontroli, ponieważ wadliwość jego uzasadnienia - głównie wobec braku stosownego wyjaśnienia co do sposobu określenia wysokości należności podlegającej zwrotowi – uniemożliwia prawidłowe skontrolowanie przez sąd prawidłowości dokonanych wyliczeń.

Wskazać przy tym należy, że o ile analiza przedstawionych przez organ dokumentów zdaje się nie pozostawiać wątpliwości zarówno co do osoby zobowiązanej – Z.P., a wynika to z decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. jak i czasokresu zobowiązania – przywołana już decyzja oraz decyzja z dnia [...] października 2013 r., to już wysokość ustalonej przez organ należności, wobec braku jakichkolwiek wyliczeń, nasuwa istotne wątpliwości, a z uwagi na charakter rozstrzygnięcia wydawanego w oparciu o art. 104 ust. 3 u.p.s., wskazana należność winna być ustalona precyzyjnie, a wyliczenie przedstawione w sposób jasny i czytelny, możliwy do przeanalizowania zarówno dla strony, jak i sądu.

Tymczasem z przedstawionych dokumentów, jak i z kontrolowanego uzasadnienia wynika, że pierwotna decyzja (decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r.), którą ustalono osobę zobowiązanego i wysokość należności podlegała zmianie ( co do wysokości należności - decyzja z dnia [...] czerwca 2013 r.) oraz, że wydano decyzję o rozłożeniu należności na raty, przy czym wskazana należność wynosiła wówczas 5 467,31 zł (decyzja z dnia [...] grudnia 2014 r.). Z uzasadnienia kwestionowanej decyzji wynika z kolei, że stan zaległości w opłatach za pobyt w domu pomocy społecznej na dzień 31 sierpnia 2016 r. wynosił 3 076,81 zł. W aktach dotyczących postępowania o zwolnienie od opłat znajdą również dwa niepodpisane i nieoznaczone "Rozliczenia zaległości Pana Z. P." – jedno na dzień 29 września 2013 r. na kwotę 5 467,31 zł, drugie na dzień 11 czerwca 2018 r. na kwotę 3 076,81 zł. oraz trzy analizy kont ( dwa z dnia 28 maja 2018 r. i jedno z dnia 3 kwietnia 2018 r.) wskazujące saldo 3 076,81 zł. Z analizy innych dokumentów – pism skarżącego, odpowiedzi organu, a także z przywołanych rozliczeń wynika, że skarżący po rozłożeniu należności na raty dokonywał wpłat. Niemniej ani z uzasadnienia kwestionowanej decyzji, ani też z przedstawionych dokumentów nie wynika jaki był stan nieuregulowanej należności na dzień wydania decyzji, a ta data niewątpliwie jest istotna z punktu widzenia przedmiotowej sprawy.

Wskazana wadliwość niewątpliwie może mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a co za tym winna być należycie wyjaśniona i udokumentowana. Zwrócić przy tym należy uwagę na treść art. 76 § 1 k.p.a. i wymogi co do dokumentów z przepisu tego wynikające. Oczywistym jest również możliwość wykorzystania wiedzy co do faktów znanych organowi z urzędu, w tym wynikających z innych toczących się postępowań przed tymże organem, niemniej jednak, należy dokonać tego w sposób czytelny, jasny i nie budzący wątpliwości, z jakiego znanego mu faktu daną okoliczność organ wywodzi, a nadto w sposób zgodny z art. 77 § 4 k.p.a.

Dodatkowo wskazać należy na zasadę dwuinstancyjności postępowania wynikającą z art. 15 k.p.a. i powinność organu odwoławczego ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, nie zaś tylko bezrefleksyjnego powielenia ustaleń pierwszoinstancyjnych i zacytowania przepisów, co stało się udziałem kontrolowanego rozstrzygnięcia.

W tym też kontekście wskazać również należy, że termin uiszczenia należności nie został ustalony prawidłowo. Kontrolowana decyzja zapadła bowiem w dniu [...] r., tymczasem termin zwrotu należności ustalony został do dnia 30 czerwca 2019 r., zatem termin ten upłynął przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia.

Reasumując stwierdzić należało, że opisane wyżej uchybienia, w szczególności niewskazanie oraz niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - w sposób dostateczny - wysokości należności podlegających zwrotowi, stanowi o podjęciu rozstrzygnięcia z naruszeniem wymogów określonych w art. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. i to w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy przy tym, że nie tylko sąd, ale także i strona po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia powinna mieć realną możliwość sprawdzenia prawidłowości obciążającej ją kwoty tym bardziej, że decyzja ustalająca wysokość należności stanowi wszak tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.

Brak właściwego uzasadnienia stanowi z kolei również podstawę do postawienia organowi odwoławczemu skutecznego zarzutu naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz zasad ustalonych w art. 8 i art. 11 k.p.a.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Kolegium winno zastosować się do oceny prawnej i wskazań zawartych w niniejszych motywach, a zmierzając do wyjaśnienia kluczowych dla rozstrzygnięcia kwestii podjąć stosowne działania, korzystając ewentualnie z uprawnień jakie daje art. 136 k.pa., a następnie wydać decyzję uzasadnioną okolicznościami, stanem faktycznym sprawy i zgromadzonymi dowodami, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w szczegółowym jej uzasadnieniu, sporządzonym stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

dc