Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1252/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

L. O. złożył w dniu [...] grudnia 2008 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim w L. wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek dotyczył nieruchomości pozostawionej w 1951 roku przez J. O. (nieruchomość położona w [...], gmina [...], pow. [...], obecne tereny [...]) w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

Na podstawie postanowień: Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 2012 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. O. zmarłym w dniu [...] sierpnia 1979 r. w B. i tam ostatnio stale zamieszkałym oraz po Z. O. zmarłej w dniu [...] listopada 1980 roku w B. K. i tam ostatnio stale zamieszkałej; Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] kwietnia 1998 r., sygn. akt I Ns 154/98 o stwierdzeniu nabycia spadku po S. O. zmarłym w dniu [...] lipca 1997 r. w L., ostatnio stale zamieszkałym w K. spadek po właścicielu nieruchomości pozostawionej J. O. nabyli: T. O. i M. po [...] części spadku każde z nich oraz K. O., L. O., R. O. i W. D., po [...] części spadku każde z nich. Oświadczeniami z dnia: 11 grudnia 2008 r., 19 grudnia 2008 r. oraz 20 grudnia 2008 r. M. B., R. O., K. O., W. D. oraz T. O. wskazali L. O. jako osobę uprawnioną do rekompensaty

Po rozpoznaniu wniosku L. O. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] odmówił L. O. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

W uzasadnieniu orzeczenia organ przytoczył treść art. 1 ust. 1 a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. oraz art. 2, w myśl którego prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;

posiada obywatelstwo polskie.

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich wskazanych przez pozostałych spadkobierców.

W uzasadnieniu organ wymienił dowody, na których oparł własne rozstrzygnięcie oraz stwierdził, że L. O. złożył w terminie ustawowym wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Ze znajdującego się w aktach sprawy opisu pozostawionego mienia nieruchomego sporządzonego w dniu 25 czerwca 1951 r. przez przedstawiciela Prezydium Głównej Rady Narodowej oraz Aktu na pozostawiony grunt i zasiewy z dnia [...] września 1951 r. wynika, że J. O. - przesiedlający się w związku z wymianą odcinków terytorium przygranicznego pomiędzy R.P. a ZSRR - pozostawił mienie nieruchome (pochodzenie gospodarstwa: "z reformy rolnej") we wsi [...], gmina [...], pow. [...] o łącznej pow. [...] ha wraz z zabudowaniami. Miejscowość [...] w dniu [...] września 1939 r. znajdowała się w powiecie [...], woj. [...].

Stosownie do ww. przepisu art. 2, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Na podstawie protokołu przesłuchania świadków, sporządzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B., organ prowadzący postępowanie ustalił, że J. O. w dniu 1 września 1939 r. posiadał obywatelstwo polskie oraz mieszkał w miejscowości B. (gmina [...], woj. [...]), która zarówno wówczas jak i obecnie znajduje się w granicach Państwa Polskiego. Ponadto, J. O. nie był w dniu 1 września 1939 r. właścicielem pozostawionej w miejscowości N. nieruchomości, gdyż otrzymał ją po zakończeniu II wojny światowej w trybie reformy rolnej, co potwierdza opis pozostawionego przez J. O. mienia nieruchomego sporządzonego w dniu [...] czerwca 1951 r. (pochodzenie gospodarstwa: "z reformy rolnej").

Wobec powyższego Wojewoda [...] stwierdził, że skoro właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie spełniał przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty w myśl art. 2 ww. ustawy z 2005 r., to w konsekwencji nie mógł on sam, a w ślad za nim jego spadkobiercy, nabyć prawa do rekompensaty. Organ I instancji wskazał, iż pogląd w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym i prawnym został zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 937/11.

W dniu 7 lutego 2013 roku L. O. złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. zarzucając organowi naruszenie przepisów art. 6, 7, 8 i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, a ponadto art. 1 ust. 1a, art. 2, art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 7 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Odwołujący wskazał również na naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3 , art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...]) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż ze znajdującego się w aktach sprawy aktu “Na pozostawiony grunt i zasiewy" wynika, iż Pan J. O. [...] września 1951 r. pozostawił w gm. [...], w pow. [...], w woj. [...] nieruchomości gruntowe ogółem [...] ha. Organ wskazał ponadto, iż z opisu pozostawionego przez Pana J. O. mienia wynika, że nieruchomości we wsi [...] w gm. [...], w pow. [...], w woj. [...] w postaci zabudowań oraz nieruchomości gruntowych wyżej wymieniony nabył w drodze refrmy rolnej przeprowadzonej po zakończeniu wojny. Wskazał również, iż z protokołu przesłuchania świadków Pani S. N. oraz Pana S. D.z dnia [...] października 2012 r. wynika, że Pan J. O. zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. w miejscowości B. i był obywatelem polskim.

Organ wskazał, iż z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, iż warunkiem koniecznym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest spełnienie przesłanek zawartych w art. 2 ustawy "zabużańskiej" tj. konieczność wykazania posiadania przez właściciela mienia obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r., zamieszkiwania w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenia go z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. Ponadto, zgodnie z tą ustawą wnioskodawca powinien udokumentować posiadanie obywatelstwa polskiego w chwili starania się o rekompensatę i wykazać tytuł własności do pozostawionych nieruchomości, jej rodzaj I powierzchnię. Warunkiem potwierdzenia stronie prawa do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie wszystkich przesłanek. Uchybienie jednej z nich skutkuje bowiem decyzją odmawiającą przyznania prawa do rekompensaty.

Następnie Minister stwierdził, że akt przedmiotowej sprawy wynika, iż Józef Orgasiński w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał w miejscowości B. tj. na obecnym terenie RP - co wynika z protokołów przesłuchania świadków. Powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygnatura akt SK/11/12, w którym Trybunał stwierdził, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądów administracyjnych, zapadłym po wydaniu tego wyroku Trybunału, w ramach oceny spełnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty, przepis art. 2 ust 1 ustawy, w zakresie w jakim odnosi się do zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich, nie może być stosowany (por. wyrok sygn. akt I OSK 1527/11, I SA/Wa 334/12).

Uwzględniając powyższe Minister zauważył, iż zaskarżona decyzja, przy pominięciu okoliczności wykazania przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., odpowiada prawu. Kwestią istotną z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest bowiem to, że nieruchomości w [...] Pan J. O. nabył w drodze przeprowadzonej po wojnie reformy rolnej, co wynika bezpośrednio z opisu pozostawionego mienia. Powyższej okoliczności faktycznej nie kwestionuje również strona. Nieruchomości Pana J. O. są więc nieruchomościami nabytymi w ramach aktów prawnych ustanowionych przez władze PRL po zakończeniu wojny. W związku z tym, w ocenie organu, nie można ich traktować stricte jako nieruchomości "zabużańskich".

Z wykładni systemowej art. 1 i 2 ustawy "zabużańskiej" wynika, że wprawdzie własność mienia musi istnieć na moment opuszczania byłych terytoriów RP, jednakże zakresem przedmiotowym ustawy objęte są tylko te nieruchomości, które w 1939 r. położone były na Kresach Wschodnich. Od strony historycznej tylko te bowiem nieruchomości objęte były zakresem działania tzw. "układów republikańskich" (art. 1 ust. 1 ustawy), które zawierały zobowiązanie do wprowadzenia przez państwo polskie regulacji prawnych umożliwiających uzyskanie rekompensaty. Wprowadzenie w ustawie zabużańskiej przepisu art. 1 ust. 1a, miało natomiast na celu umożliwienie osobom, które mogły formalnie podlegać procesom repatriacji prowadzonym w oparciu o ww. układy (ale które z różnych względów nie opuściły wówczas Kresów Wschodnich), uzyskanie rekompensaty w związku z przeprowadzoną w 1951 r. zmianą granic i powrotem na terytorium obecnej RP.

Powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa zaskarżył w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. O., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a w szczególności:

1) art. 6, 7, 8 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa,

2) art. 1 ust. 1a ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) a ponadto:

3) art. art. 2, 31 ust. 3, 32 i art.64 ust. 2 Konstytucji RP.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że rozpatrując odwołanie od decyzji Wojewody [...], Minister Skarbu Państwa nie odniósł się ani do podstaw rozstrzygnięcia organu I instancji, ani do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu od decyzji odmownej Wojewody [...]. Tym samym Minister Skarbu Państwa naruszył przepisy powołane na wstępie skargi. Organ pominął całkowicie zarzuty przekroczenia przez Wojewodę [...] granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji nadużycia zaufania wnioskodawcy do organu administracji publicznej przez dokonanie przez organ I instancji odmownego rozstrzygnięcia w odniesieniu do wniosku L. O. - przy dokonaniu przez ten sam organ pozytywnych rozstrzygnięć w innych, identycznych stanach faktycznych i prawnych (ta sama miejscowość [...], te same warunki nabycia nieruchomości i jej opuszczenia). Minister Skarbu Państwa nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, co do zarzutu nierównoprawnego traktowania stron i rozbieżnego orzecznictwa organu I instancji w tożsamym stanie faktycznym i prawnym. Przy czym w postępowaniu przed organami obu instancji wnioskodawca powoływał się na akta administracyjne spraw rozstrzygniętych pozytywnie przez Wojewodę [...] (m. in. sprawy o sygnaturze: [...].

Dodał, że dokonując odmiennej oceny prawnej w tym samym stanie faktycznym, organy dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego w sposób rażący.

Wskazał również, iż organ powołał w podstawie prawnej decyzji jedynie przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa i kompetencyjny przepis art. 9 ustawy, przy czym całkowicie pominął przepisy prawa materialnego, w oparciu o które orzekał w sprawie. W związku z tym organ II instancji naruszył dyspozycję art. 107 §1 kpa, zgodnie z którym organ powinien powołać podstawę materialną rozstrzygnięcia.

Następnie skarżący zarzucił, że Minister Skarbu Państwa naruszył art. 1 ust. 1a ustawy przez błędną jego wykładnię, sprzeczną z intencją ustawodawcy, jakoby wprowadzenie w ustawie “zabużańskiej" przepisu art. 1 ust. 1a ustawy miało na celu umożliwienie osobom, które mogły formalnie podlegać procesom repartiacji prowadzonym w opaciu o układy republikańskie (ale które z różnych względów nie opuściły wówczas Kresów Wschodnich), uzyskanie rekompensaty w związku z przeprowadzoną w 1951 r. zmianą granic i powrotem na terytorium obecnej RP. Organ włączył w zakres przedmiotowy art. 1 ustawy tylko te nieruchomości, które 1 września 1939 r. położone były na Kresach Wschodnich, jednocześnie uznając, że [...], gm. [...], pow. sokalski, woj. [...] nie znajdowały się na Kresach Wschodnich.

Ponadto zaskarżonym orzeczeniem Minister naruszył zasadę państwa prawa i sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa, jednakowej dla wszystkich ochrony praw własności.

Podniósł też, że w sprawie niniejszej organ nie ma podstaw do rozstrzygania w przedmiocie prawa własności, a tym bardziej daty i sposobu nabycia nieruchomości opuszczonej - lecz ma decydować o specyficznym prawie do rekompensaty za utracone przez zabużan mienie.

Wniosek następcy prawnego J. O. znajduje oparcie w przepisie art. 1 ust. 1 a ustawy. Przepis ten ma kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie, stanowi bowiem samodzielną przesłankę do przyznania rekompensaty - o czym przesądził już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt: I SA/Wa 1695/10. W ocenie WSA przepis art. 1 ust. 1 a ustawy nie zawiera nawet przesłanki dotyczącej obowiązku zamieszkiwania w 1951 r. na terenie nieruchomości, która w wyniku zamiany odcinków państwowych znalazła się ostatecznie na terytorium Ukrainy. W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, do otrzymania rekompensaty wystarczyło, aby mieszkańcy terenów podlegających wymianie byli obywatelami polskimi i pozostawili tamże nieruchomości. W stanie faktycznym sprawy Józef Orgasiński spełnia te kryteria.

Ustawa precyzyjnie określa krąg podmiotów uprawnionych do rekompensaty i nie wprowadza na wrzesień 1939 r. przesłanki legitymowania się przez zabużan prawem własności nieruchomości opuszczonej. Zdaniem skarżącego, wyłączenie zabużan z kategorii osób uprawnionych do prawa do rekompensaty z tego tytułu, że byli właścicielami gruntów nadanych w trybie reformy rolnej, stanowi rażące naruszenie przepisu art. 1 ust. 1a ustawy, także w świetle orzecznictwa utrwalonego na gruncie ustawy z 2005 r. jak i wcześniejszych regulacji dot. mienia zabużańskiego (art. 88 ust. 1 ustawy z dn. 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego). W świetle orzecznictwa TK, SN i NSA – bez względu na redakcję przepisu lub jego zmianę – krąg osób uprawnionych do rekompensaty podlegał rozszerzeniu, a nie zawężaniu. Mając na względzie, iż prawo do rekompensaty za mienie utracone ma szczególny charakter jako prawo majątkowe o charakterze publicznoprawnym i jako takie objęte jest konstytucyjną ochroną praw majątkowych (tak m. in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 2006 r., I SA/Wa 2020/05), to przy analizie prawidłłowości swego stanowiska organ powinien to orzecznictwo uwzględnić.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej.

W trakcie rozprawy przed Sądem Skarżący podniósł, iż w sprawie rozpoznawanej przed organem I instancji brał udział A. D., były teść jego brata R. O.. W dniu 9 czerwca 2011 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w L. sygn. akt [...] rozwiódł się z córką ww. M. D. i ta okolicznośc mogła mieć wpływ na brak bezstronności osób rozpoznających sprawe w organie I instancji. Skarżący okazał odpis skrócony aktu małżeństwa O. R. i D. M. (vide protokół rozprawy z dnia [...] stycznia 2014 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa.

W niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r., [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa do rekompensaty. Organ II instancji stanął na stanowisku, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek uprawniających do otrzymania rekompensaty wskazując, że własność mienia musi istnieć na moment opuszczenia byłych terytoriów RP. Jednocześnie zakresem przedmiotowym ustawy objęte są tylko te nieruchomości, które w dniu 1 września 1939 r. położone były na Kresach Wschodnich. Natomiast nieruchomość J. O. pozostawiona poza granicami Polski została nabyta w drodze przeprowadzonej po wojnie reformy rolnej - a więc nie można jej traktować jako stricte nieruchomości "zabużańskich".

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.); powoływana dalej jako: "ustawa zabużańska". Ustawa zabużańska określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a).

Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., SK 11/12) prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Przepis art. 3 ust. 2 zd. pierwsze ustawy zabużańskiej stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie).

Z powyższego wynika, iż ustalając w przywołanych wyżej przepisach krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone nieruchomości ustawodawca przyznał to prawo trzem kategoriom uprawnionych. Po pierwsze, prawo to przysługuje obywatelom polskim. Po drugie, przysługuje osobom posiadającym w przeszłości nieruchomości położone na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc położone na obszarze tzw. Kresów Wschodnich, który przed wybuchem II wojny światowej leżał w granicach państwa polskiego, a obecnie znajduje się poza tymi granicami. Po trzecie, do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty należą osoby, które zmuszone były do przesiedlenia się w wyniku wypędzenia lub opuszczenia tych terenów w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie układów wymienionych w art. 1, względnie przesiedlenia na podstawie umowy wskazanej w ust. 1a ustawy zabużańskiej bądź zmuszone były w innych okolicznościach związanych z II wojną światową opuścić tzw. Kresy.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że poprzednik prawny skarżącego pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami Polski - w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Jednakże poprzednik prawny skarżącego nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., bowiem otrzymał ją w wyniku przeprowadzenia reformy rolnej - po zakończeniu II wojny światowej.

W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że rację ma organ administracji wskazując, iż nie została spełniona przesłanka posiadania nieruchomości i jej utraty w związku z wojną.

Na wstępie wskazać trzeba, że interpretując akt prawny nie można pomijać pozostałych zawartych w nim norm, tj. odczytywać go w sposób fragmentaryczny. Ustawa jest aktem, który stanowi całość, czyli zupełnym i w sposób kompleksowy regulującym daną materię stosunków społecznych. Taka konstrukcja systemu prawa wymusza zatem odczytywanie norm prawnych przez pryzmat całego tego systemu. W rezultacie powyższego zapewnia się w procesie stosowania prawa odzwierciedlenie woli ustawodawcy.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że słuszne jest stanowisko organów administracji, iż skoro poprzednik prawny skarżącego pozostawił mienie nieruchome, które otrzymał w wyniku przeprowadzonej po II wojnie światowej reformy rolnej - to nieruchomość ta nie jest objęta ustawą zabużańską. Poprzednik prawny skarżącego nie pozostawił bowiem nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie umów w niej wymienionych (tzw. układów republikańskich). W ocenie Sądu orzekającego, w tym przypadku przesłankę określoną w art. 1 ust. 1a należy odczytywać przez pryzmat tej właśnie regulacji, tj. przesłanki określonej w ust. 1 art. 1.

Wskazać także należy, ze ustawodawca odwołuje się do daty 1 września 1939 r. -określając przesłankę posiadania obywatelstwa na dzień 1 września 1939 r. oraz wskazując w art. 11 ust. 1 ustawy zabużańskiej, że przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się m.in. współczynniki określające różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województw lub miast w okresie przed 1939 r.

Oznacza to, że ustawa zabużańska jednoznacznie odwołuje się do kategorii osób będących właścicielami majątku nieruchomego na dzień 1 września 1939 r., którzy utracili swoje mienie na skutek wybuchu II wojny światowej - choć niekoniecznie utracili własność mienia w tej dacie. Ustawa zabużańska nie dotyczy zaś właścicieli, którzy nabyli prawo własności mienia w okresie późniejszym – na skutek aktów prawnych wydanych przez władze PRL. Ustawa w art. 1 ust. 1 odwołuje się właśnie do układów republikańskich, które nałożyły na państwo polskie obowiązek wypłacenia odpowiednich rekompensat dla osób repatriowanych. Natomiast regulacja wskazana w art. 1 ust. 1a stanowi o poszerzeniu kręgu osób uprawnionych do rekompensaty, przyznając prawo do niej także osobom, które formalnie podlegałyby repatriacji, w związku z przeprowadzoną zmianą granic.

Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r., I OPS 11/13, gdzie NSA wskazał, iż prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego - stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność - a który to majątek w związku z wojną obywatel polski zmuszony był opuścić.

Za powyższym poglądem przemawia także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, w którym stwierdzono, że rekompensata za pozostawione mienie, w związku z działaniami wojennymi, poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. W założeniu kompensacja ta ma przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym, umożliwiającym obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza naszymi granicami państwa polskiego. Rekompensata była także - zgodnie z postanowieniami umów republikańskich - przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.), którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej – manifestowali tym postępowaniem więź z państwem i narodem polskim. W rezultacie miała ona zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa polskiego, ważniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku.

Dodać należy, że rekompensata określona w ustawie zabużańskiej jest specyficznym prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym, które to prawo nie ma natury i cech odszkodowania w znaczeniu cywilnoprawnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 937/11).

W tym miejscu należy wskazać, że rację ma także organ II instancji pomijając wymóg zamieszkiwania poprzednika skarżącej na byłym terytorium RP - z uwagi na wyrok z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że norma prawna, zgodnie z którą uzyskanie prawa do rekompensaty zależało od zamieszkiwania właściciela nieruchomości na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r., jest niezgodna z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Przy czym mimo, że Trybunał odroczył utratę mocy art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej (w zakresie wskazanym w sentencji wyroku), to zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją RP, we wskazanym wyżej zakresie, stwierdził Trybunał Konstytucyjny doprowadziłoby do wydania orzeczenia naruszającego konstytucyjną zasadę prawa do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw.

Sąd zgodził się z twierdzeniami strony skarżącej dotyczącymi niepowołania w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia - lecz uznał, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem w uzasadnieniu decyzji podstawy te zostały wymienione, przytoczone i omówione w sposób szczegółowy i rzetelny, przez co nie istnieje żadna wątpliwość w tym zakresie.

Z kolei zarzut skargi, iż w podobnych (analogicznych) sprawach toczących się przed organami administracji przyznano prawo do rekompensaty, nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd, bowiem w niniejszym postępowaniu kontrolowane jest jedynie postępowanie zakończone ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r., nie zaś inne - nawet zapadłe na tle podobnych stanów faktycznych - orzeczenia organów. Ponadto wskazać należy, że uprawnienie do rekompensaty nie może zostać wykreowane przez zapadłe w innych sprawach decyzje administracyjne, ale powstaje ono na skutek spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek do jej utrzymania.

Sąd orzekający nie podzielił również podniesionego na rozprawie zarzutu Skarżącego o ewentualnym braku bezstronności osób rozpoznających sprawę przed organem I instancji. Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika aby A. D., były teść brata Skarżącego, brał jakikolwiek udział w czynnościach podejmowanych przed organem I instancji (vide Metryka Sprawy [...] Urzędu Wojewódzkiego w L., k. 72 akt administracyjnych).

Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie zgromadziły i oceniły materiał dowodowy w niniejszej sprawie, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje - zgodnie z art. 107 §3 kpa.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.