Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 457/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Spółki A w W. na akt Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] (nr [...]) w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu 1. uchyla zaskarżony akt; 2. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz Spółki A kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem-pismem z [...] marca 2020 r. nr [...] (znak sprawy: [...]) Prezydent Miasta (dalej też jako "Prezydent Miasta" lub "Organ") – po rozpatrzeniu wniosku Spółki A. z siedzibą w W. (zwanej dalej "Skarżącą" lub "Spółką") z [...] lutego 2020 r. – odmówił zwrotu kwoty [...]zł za kartę pojazdu wystawioną [...] maja 2005 r. na pojazd o numerze rejestracyjnym [...]

Prezydent Miasta wyjaśnił, że wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu została ustalona w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137 poz. 1310, dalej jako "rozporządzenie z 2003 r.") w wysokości [...] zł. W wyroku z 17 stycznia 2006 r. sygn. akt U 6/04 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis rozporządzenia z 2003 r. ustalający wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu jest niezgodny z art. 77 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.; dalej w skrócie "p.r.d.") oraz z Konstytucją RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) – zachowując jednocześnie obowiązywanie tego przepisu do 30 kwietnia 2006 r. W dniu 28 marca 2006 r. Minister Transportu i Budownictwa wydał nowe rozporządzenie w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421, dalej w skrócie "rozporządzenie z 2006 r."), ustalając jej wysokość na 75,00 zł. Rozporządzenie z 2006 r. weszło w życie 15 kwietnia 2006 r. Jednocześnie utraciło moc rozporządzenie z 2003 r.

Dalej Prezydent Miasta stwierdził, że we wniosku o zwrot opłaty wskazano, iż kwota [...]zł pobrana za wydanie karty pojazdu jest opłatą nienależną. Organ powołał się na treść art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 z późn. zm.; dalej w skrócie "k.c."), który stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Stosownie zaś do art. 410 § 1 i 2 k.c., przepis art. 405 k.c. stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. A świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Prezydent Miasta podkreślił, że wprawdzie wyrok TK zapadł 17 stycznia 2006 r., jednakże Trybunał orzekł, iż przepisy rozporządzenia w części uznanej za niezgodną z Konstytucją RP tracą moc obowiązującą z dniem [...] maja 2006 r. Skarżąca dokonała zapłaty spornej kwoty [...]kwietnia 2005 r. Zdaniem Organu określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być inaczej interpretowane niż jego pozostawienie na czas oznaczony w porządku prawnym i uznanie, że Trybunał Konstytucyjny, mimo stwierdzenia niezgodności aktu z przepisem wyższego rzędu, działając w granicach kompetencji, utrzymuje w mocy normę prawną. Tym samym wykluczone jest przyjęcie w drodze wykładni, że utrata mocy obowiązującej przepisu z upływem określonego terminu mogłyby działać wstecz zarówno w okresie odroczenia, jak i w poprzednim. W ocenie Prezydenta Miasta należy zatem przyjąć, iż skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 r. dotyczą stanów faktycznych powstałych po [...] maja 2006 r.

Ponadto Organ wskazał, że pobiera na przezeń opłata za kartę pojazdu należy do opłat publicznoprawnych, stanowiących dochody powiatu określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1530 z późn. zm.). Prezydent Miasta, jako organ rejestrujący, miał obowiązek prawny przestrzegania obowiązujących w dacie pobierania opłaty uchylonych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów prawnych, skoro do [...] maja 2006 r. one obowiązywały, a pobranie opłaty w niższej kwocie, niż określona w obowiązujących przepisach prawa, stanowiłoby naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Zdaniem Organu, Miasto P. nie może ponosić odpowiedzialności za zgodne z obowiązującym prawem działania, podejmowane jako działania z zakresu administracji rządowej, zlecone organowi powiatu – Prezydentowi Miasta. Organ rejestrujący pojazd nie może zatem zwrócić części opłaty za wydaną kartę pojazdu, gdyż opłata w wysokości [...] zł obowiązywała do [...] kwietnia 2006 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na zawarty w opisanym piśmie "akt odmowy" Prezydenta Miasta wniosła Spółka A. z siedzibą w W., reprezentowana przez adw. M. S., która – zarzuciwszy zaskarżonemu aktowi naruszenie:

1) przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.; dalej w skrócie "k.p.a.");

2) § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. przez jego zastosowanie w sytuacji jego niezgodności z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.r.d. oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP;

3) art. 90 akapit pierwszy Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (zwanego dalej w skrócie "TWE"; obecnie art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, dalej w skrócie "TFUE") przez jego niezastosowanie, który to przepis sprzeciwia się opłacie związanej z wydaniem pierwszej karty pojazdu sprowadzonego z innego państwa członkowskiego;

4) prawa materialnego przez niezastosowanie zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego, z której wynika, że organ krajowy stosujący prawo jest obowiązany pominąć normę krajową w zakresie, w jakim jest ona sprzeczna z normą wspólnotową, a w stanie faktycznym sprawy sprzeczny z art. 90 akapit pierwszy TWE jest przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.

– wniosła o uchylenie zaskarżonego aktu oraz uznanie obowiązku Prezydenta Miasta dokonania na rzecz Spółki zwrotu kwoty [...]zł stanowiącej część opłaty za wydanie karty pojazdu dla ww. pojazdu ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3. w zw. z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.r.d., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi jej autorka wyjaśniła, że Spółka B (poprzednik prawny Skarżącej) uiściła na rzecz Urzędu Miasta P. kwotę [...]zł tytułem opłaty za wydanie karty pojazdu dotyczącej pojazdu marki [...] nr rej. [...] Następnie pojazd ten został zarejestrowany. Obowiązek uiszczenia ww. kwoty za wydanie karty pojazdu wynikał z treści § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., które zostało następnie uchylone i zastąpione z dniem [...] kwietnia 2006 r. przez rozporządzenia z 2006 r. W § 1 tego ostatniego rozporządzenia określono opłatę za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w wysokości [...] zł. Podstawą uchylenia rozporządzenia z 2003 r. był wyrok TK o sygn. akt U [...].

W ocenie Skarżącej, przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., do którego odnosił się ww. wyrok TK, był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą p.r.d. od samego początku jego obowiązywania, bowiem podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu ponad faktyczne koszty jej wytworzenia stanowiło nową daninę publiczną, co naruszało przepis art. 217 Konstytucji RP. Organy administracji samorządowej, pobierając opłatę za wydanie kart pojazdu w zawyżonej kwocie (przy uwzględnieniu faktu, że jej wysokość przewyższała faktyczny koszt jej wytworzenia), czyniły to bez stosownej podstawy prawnej, co w konsekwencji prowadzi do niezgodności takiego działania z art. 217 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.r.d., i rodzi po stronie Prezydenta Miasta, który pobrał opłatę w wysokości nienależnej, obowiązek zwrotu nadpłaty. Opłaty pobierane w oparciu o przepisy niekonstytucyjne są w istocie opłatami nienależnymi, co do których zachodzi obowiązek ich uiszczenia. Z treści art. 6 k.p.a. wynika, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, natomiast art. 8 Konstytucji RP wskazuje, że jest ona najważniejszym źródłem prawa w Rzeczpospolitej Polskiej, co implikuje nakaz stosowania jej bezpośrednio, o ile Konstytucja nie stanowi inaczej. Oznacza to w konsekwencji, że organy administracji publicznej związane są bezpośrednio Konstytucją RP i mają obowiązek odmówić stosowania przepisów prawa, które stoją w sprzeczności z ustawą zasadniczą.

Zdaniem Spółki, Organ pobierając zawyżoną opłatę za wydanie karty pojazdu dopuścił się również naruszenia art. 90 akapit pierwszy TWE (obecnie art. 110 TFUE), do którego stosowania był zobowiązany, zgodnie z zasadą nadrzędności nad prawem krajowym oraz bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego. Zgodnie z treścią tego przepisu, żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postanowieniu z 10 grudnia 2007 r., sygn. akt C-134/07, stwierdził, że art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie (takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.), która jest pobierana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w państwie pobierającym opłatę używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.

W ocenie Skarżącej, pomimo że Trybunał Konstytucyjny odroczył do [...] maja 2006 r. utratę mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., to jednak należy przyjąć, że przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z p.r.d. od samego początku, a sama odmowa zwrotu części opłaty za kartę pojazdu narusza prawo, jako pozbawiona podstawy prawnej. Tak więc organ administracji samorządowej pobierając opłatę za wydanie karty pojazdu w zawyżonej kwocie (przy uwzględnieniu faktu, że jej wysokość przekracza niemal sześciokrotnie faktyczny koszt jej wytworzenia) powinien był wiedzieć o wadliwości stosowanego przepisu, a w konsekwencji powinien liczyć się z obowiązkiem późniejszego, przynajmniej w części, jej zwrotu.

W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta wniósł o jej odrzucenie, jako wniesionej bez uprzedniego wezwania Organu do usunięcia naruszenia prawa, przewidzianego w art. 52 § 3 p.p.s.a. Ponadto Prezydent Miasta podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w kwestionowanym piśmie z [...] marca 2020 r., które to pismo – jak przyznał – spełnia "wszystkie niezbędne przesłanki do uznania tego aktu za czynność materialno-techniczną unormowaną w art. 3 § 2 pkt 4" p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.).

Przystępując do rozpoznania skargi w tym trybie, Sąd ocenił jako niezasadny wniosek Prezydenta Miasta o jej odrzucenie.

Sąd podziela stanowisko stron, że zaskarżona odmowa zwrotu opłaty za kartę pojazdu – ucieleśniona w piśmie Prezydenta Miasta z [...] marca 2020 r. – stanowi akt, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a."). Jednakże formułując zarzut niepoprzedzenia skargi na ten akt wymaganym, jakoby, wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, Organ oparł się na przepisie art. 52 § 3 p.p.s.a. w nieaktualnym – bo obowiązującym do [...] maja 2017 r. (a zakładając, że Organ przytoczył dosłownie całą treść tego przepisu, to tylko do [...] czerwca 2007 r.) – brzmieniu, zgodnie z którym: "Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę". Najwyraźniej uszło uwagi Organu, że na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935; zwanej dalej "ustawą zmieniającą") przepis art. 52 § 3 p.p.s.a. uzyskał całkowicie nową treść, zaś w odniesieniu do aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., dokonywanych już po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. od [...] czerwca 2017 r., wyeliminowano wymóg uprzedniego wezwania organu od usunięcia naruszenia prawa (por. art. 17 ust. 2 ustawy zmieniającej). W świetle regulacji obecnie obowiązującej – właściwej w odniesieniu do spornego aktu Prezydenta Miasta z [...] marca 2020 r. – "Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę" (art. 53 § 2 p.p.s.a.). Nie ulega zaś wątpliwości, że skarga Spółki została wniesiona z zachowaniem ww. terminu. Z tych względów brak podstaw do jej odrzucenia, o co wnioskował Organ.

Jest przy tym poza sporem, że sprawa przedmiotowej odmowy należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] lutego 2008 r. o sygn. akt I OPS [...] (ONSAiWSA 2008, nr [...] poz. 21) skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310, z późn. zm.; w skrócie "rozporządzenie z 2003 r.") jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Jednocześnie w uzasadnieniu ww. uchwały wyjaśniono, że: "Przyjęcie takiego stanowiska nie oznacza, że tym samym jest niedopuszczalna droga sądowa przed sądem powszechnym dla dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Należy bowiem podzielić stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia [...] maja 2007 r. sygn. akt III CZP [...], że o dopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym decyduje przede wszystkim podstawa prawna wskazana przez powoda, a nie to, czy rzeczywiście roszczenie istnieje. Należy przy tym dodać, że stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, iż w oznaczonym zakresie powstaje obowiązek administracyjny strony lub nie, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę w zakresie dotyczącym tego obowiązku, jeżeli organ nie wykona świadczenia. Rozstrzygnięcie sądu administracyjnego o istnieniu lub nieistnieniu takiego obowiązku może mieć zasadnicze znaczenie w toku rozpoznawania sprawy cywilnej o zapłatę" (uchwała NSA z [...].02.2008 r., I OPS [...], ONSAiWSA 2008, nr [...] poz. 21).

Wskazać jeszcze należy, że do przedmiotowej opłaty za wydanie karty pojazdu nie znajdują zastosowania przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.). Jej unormowania znajdują bowiem zastosowanie tylko w odniesieniu do opłat pobranych od dnia [...] stycznia 2010 r., tj. po wejściu w życie ww. ustawy. Przepisy ustawy o finansach publicznych nie mogą mieć zastosowania do czynności związanych ze zwrotem opłaty pobranej za wydanie karty pojazdu, jeśli czynność pobrania tej opłaty miała miejsce przed wejściem w życie wskazanej ustawy (por. wyroki NSA: z [...].12.2012 r., I OSK [...]; z [...].12.2012 r., I OSK [...]; z [...].02.2013 r., I OSK [...]; z [...].03.2013 r., I OSK [...]; z [...].11.2017 r., I OSK [...]; z [...].07.2020 r., I OSK [...] – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej w skrócie "CBOSA").

Przechodząc do badania zgodności z prawem aktu Prezydenta Miasta zaskarżonego w niniejszej sprawie trzeba na wstępie podkreślić – w ślad za stanowiskiem wyrażonym w ww. uchwale NSA – że: "W przypadku żądania przez stronę zwrotu opłaty za kartę pojazdu w całości lub w części, bez względu na motywy żądania, przedmiotem sprawy jest to, czy strona miała obowiązek uiszczenia określonej opłaty wynikający z przepisu prawa" (uchwała NSA z [...].02.2008 r., I OPS [...], ONSAiWSA 2008, nr [...] poz. 21).

W związku z tym należy wskazać, że zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 110, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.r.d.") – obowiązującym od dnia wejście w życie ustawy w niezmienionym brzmieniu – producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 77 ust. 3 p.r.d. (w brzmieniu obowiązującym w okresie od [...] maja 2004 r. do [...] grudnia 2011 r.) kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje, za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem pojazdów zabytkowych i pojazdów, o których mowa w art. 73 ust. 4. Z kolei w art. 77 ust. 4 pkt 2 p.r.d. zawarto upoważnienie dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłat za kartę pojazdu.

Taka opłata została w niniejszej sprawie pobrana na podstawie przepisów rozporządzenia z 2003 r. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości [...] zł.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 (Dz. U. Nr 15 poz. 119; OTK-A 2006, Nr 1, poz. 3) orzekł o niezgodności przywołanego § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. z przepisami art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.r.d. oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Równocześnie Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia [...] maja 2006 r.

W świetle uzasadnienia ww. wyroku TK, stwierdzona niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. z Prawem o ruchu drogowym i Konstytucją RP wynikała z faktu, że zawyżenie [jak się obecnie przyjmuje: o wartość ponad kwotę [...]zł – uw. Sądu] wysokości opłaty za kartę pojazdu wykraczało poza zakres delegacji ustawowej, zawartej w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.r.d. Wbrew dyspozycjom ustawodawcy, Minister Infrastruktury ustalił opłatę uwzględniając dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Tym samym, w ocenie Trybunału, należało uznać kwestionowany przepis rozporządzenia za niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ wydający akt wykonawczy uprawnień ustawodawcy. Trybunał Konstytucyjny stwierdził też niezgodność spornej regulacji z art. 217 Konstytucji RP, ponieważ ustanowiona w niej opłata stanowi – ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi – daninę publiczną o charakterze podatkowym, a ta materia zastrzeżona jest do regulacji ustawowej.

W ocenie Sądu, bez istotnego znaczenia dla oceny legalności działania Prezydenta Miasta w niniejszej sprawie, pozostaje fakt odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. Przepis prawa uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP ma bowiem taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyroki NSA: z [...].08.2009 r., I OSK [...]; z [...].06.2017 r., I OSK [...]; z [...].11.2017 r., I OSK [...] – CBOSA).

Skoro zatem pobieranie opłaty za wydanie karty pojazdu przez organ administracyjny nastąpiło na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, to zasadnie zobowiązany, od którego taką zawyżoną opłatę pobrano, może ten fakt skutecznie zakwestionować i zasadnie twierdzić, że nadpłacona część opłaty jest świadczeniem nienależnym. Niedopuszczalne jest w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) pobranie daniny publicznej – a taką jest opłata za wydanie karty pojazdu – na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, a więc w zasadzie bez podstawy prawnej. Zgodnie z kardynalną zasadą konstytucyjną wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Skoro przepis stanowiący podstawę pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu przez organ administracyjny okazał się być niekonstytucyjny, to nie było podstawy prawnej do jej pobierania w ustalonej w tym przepisie wysokości, a tak nienależnie pobraną część opłaty organ powinien zwrócić podmiotowi, który ją uiścił. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zachodzi okoliczność, która pozwala – jeżeli została stwierdzona niekonstytucyjność przepisu, a sprawa nie jest załatwiana w drodze decyzji administracyjnej – na zastosowanie "innych środków", do których odnosi się art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Tym środkiem jest właśnie możliwość dochodzenia zwrotu nadpłaconej kwoty za kartę pojazdu (por. wyroki NSA: z [...].02.2014 r., I OSK [...]; z [...].02.2018 r. I OSK [...] – CBOSA).

Trafna jest również zaprezentowana w skardze argumentacja dotycząca naruszenia art. 90 TWE (obecnie – art. 110 TFUE). W dniu [...] kwietnia 2003 r. Polska podpisała z Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (Dz. U. Nr 90, poz. 864). Od dnia [...] maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe, w tym art. 90 TWE. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z [...] grudnia 2007 r., wydanym w trybie prejudycjalnym w sprawie [...] P. K. v. Gmina Miasta J. (LEX nr 354541), orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany (zob. wyrok WSA z [...].06.2015 r., VII SA/WA [...], CBOSA).

W świetle powyższego – przy uwzględnieniu cytowanego wcześniej stanowiska NSA, że przedmiotem sprawy takiej jak niniejsza, jest to, czy strona miała obowiązek uiszczenia określonej opłaty wynikający z przepisu prawa (zob. uchwała NSA z [...].02.2008 r., I OPS [...], ONSAiWSA 2008, nr [...] poz. 21) – należy stwierdzić, że Spółka B w zamian za otrzymana kartę przedmiotowego pojazdu nie miała obowiązku uiszczania różnicy pomiędzy opłatą faktycznie wówczas pobraną ([...] zł), a opłatą należną z uwzględnieniem wytycznych zawartych w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.r.d., prawidłowo zrealizowanych w przepisie § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2006 r., zgodnie z którym opłata za kartę pojazdu wynosi [...] zł. Zatem – wbrew stanowisku Prezydenta Miasta wyrażonym w zaskarżonym akcie – różnica pomiędzy kwotą [...]zł uiszczoną przez wspomnianą spółkę za wydanie karty pojazdu, a ww. kwotą [...]zł stanowiła świadczenie nienależnie pobrane.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego aktu w całości (pkt 1 sentencji wyroku).

Natomiast co najmniej przedwczesne, w ocenie Sądu w niniejszym składzie, byłoby, zawnioskowane w skardze, orzekanie na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. o istnieniu uprawnienia lub obowiązku, o których mowa w tym przepisie. Albowiem Prezydent Miasta – poprzestając na błędnym stwierdzeniu, że sporna kwota z tytułu opłaty za kartę pojazdu (obejmująca część tej opłaty w wysokości [...] zł), nie jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 Kodeksu cywilnego – w ogóle nie badał, czy istnieją prawne podstawy do żądania przez Spółkę zwrotu tej nadpłaconej, zdaniem Sądu, kwoty. W szczególności nie zweryfikował twierdzeń Spółki o istnieniu następstwa prawnego pomiędzy nią (tj. Spółką A.), a spółką, który w 2005 r. uiścił opłatę za przedmiotową kartę pojazdu (tj. Spółką B.), ani nie przeanalizował charakteru prawnego owego ewentualnego następstwa prawnego. Tymczasem przy rozpoznawaniu i rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie może uchodzić z pola widzenia fakt, że – jak to trafnie objaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z [...] czerwca 2012 r. o sygn. akt III CZP [...] (OSNC 2013, nr [...], poz. 5) – dochodzenie zwrotu przedmiotowej opłaty (tu: jej części), jako z natury swojej należności publicznoprawnej, może dotyczyć tylko bezpośrednio podmiotu bezpodstawnie świadczącego opłatę, ze względu na dokonywaną rejestrację pojazdu i związaną z tym potrzebę wydania karty tego pojazdu. Dochodzona kwota jest bowiem zwrotem tej opłaty, a nie wierzytelnością mogącą stać się przedmiotem obrotu na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 206 p.p.s.a. Ten ostatni przepis stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Taka sytuacja, zdaniem Sądu, wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż – po pierwsze – skarga Spółki nie została uwzględniona w części obejmującej, ocenione przez Sąd jako co najmniej przedwczesne, żądanie uznania obowiązku Prezydenta Miasta dokonania na rzecz Skarżącej zwrotu spornej kwoty ([...] zł). Po drugie, skarga rozpoznana w tej sprawie jest jedną z wielu wniesionych do tut. Sądu przez pełnomocnika Spółki w tożsamym stanie faktycznym i prawnym. Sąd w niniejszym składzie podziela zaś stanowisko, zgodnie z którym wywiedzenie skarg i reprezentowanie strony w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną uzasadnia miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy (zob. wyrok NSA z [...].07.2020 r., I OSK [...], CBOSA, oraz tam przywołane postanowienia NSA: z [...].06.2016 r., I OZ [...]; z [...].07.2016 r., II GZ [...]; z [...].01.2019 r.; I GZ [...] – dostępne w CBOSA). W rezultacie na zasądzoną kwotę kosztów postępowania – w łącznej wysokości [...] zł – złożyły się: kwota równa połowie uiszczonego wpisu od skargi ([...] zł), koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł) oraz zmiarkowana kwota wynagrodzenia adwokata reprezentującego Skarżącą ([...] zł).