Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 725/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 par.1-2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.1, art.119 pkt 2, art.134 par.1, art.151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.7, art.7a, art.77 par.1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art.2 ust.1, art.3 ust.1,3 i 4, art.8 ust.3,4 i 11, art.59 ust.1, art.60 ust.1-2, art.61 ust.1-2, art.64, art.64a, art.106 ust.5 i ust.3b
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 marca 2022 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. (dalej jako: "organ I instancji" lub "MOPS") przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 8 ust. 11 pkt 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 3b i 5, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), zmieniono z urzędu decyzję MOPS z 5 lipca 2019 r. w przedmiocie odpłatności za pobyt J. K. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") w Domu Pomocy Społecznej w B. (dalej jako: "DPS"), ustalając, że strona zobowiązana jest wnieść opłatę: za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. kwotę 2.834,42 zł, za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. kwotę 3.886,49 zł miesięcznie, za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. kwotę 4.223,94 zł miesięcznie, za okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. kwotę 4.243,00 zł miesięcznie, za okres od 1 lutego 2022 r. do 30 listopada 2022 r. kwotę 4.399,00 zł miesięcznie, zaś od 1 grudnia 2022 r. kwotę 501,09 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji podano, że postępowanie w sprawie wszczęto z urzędu 29 grudnia 2021 r. w związku ze zmianą sytuacji dochodowej strony spowodowaną przyznanym odszkodowaniem z tytułu wypadku, który miał miejsce 17 listopada 2018 r. W toku postępowania ustalono, że 16 listopada 2021 r. została zawarta ugodę pomiędzy towarzystwem ubezpieczeniowym a stroną, na mocy której przyznano świadczenie-odszkodowanie w łącznej kwocie 227.820,38 zł, które zostało wypłacone na konto bankowe brata strony w IV transzach: I transza odszkodowania – 10 listopada 2020 r. w wysokości 40.000 zł, II transza odszkodowania – 29 grudnia 2020 r. w wysokości 18.035,58 zł, III transza odszkodowania – 1 marca 2021 r. w wysokości 5.784,80 zł i IV transza odszkodowania – w listopadzie 2021 r. w wysokości 164.000,00 zł. Ustalono, że strona pobiera świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie, a także od 1 marca 2019 r. został jej przyznany zasiłek stały. W związku ze zmianą sytuacji dochodowej 28 marca 2022 r. z urzędu wszczęto postępowanie w sprawie uchylenia zasiłku stałego oraz ubezpieczenia zdrowotnego przyznanego decyzją z 18 kwietnia 2019, ostatnio zmienioną decyzją z 14 stycznia 2022 r. Zaznaczono, że przy naliczaniu odpłatności za pobyt strony w DPS nie uwzględniono zasiłku stałego. Organ I instancji przedstawił sposób ustalenia dochodu strony w poszczególnych okresach i wyjaśnił, że wysokość odpłatności nie może przekraczać 70% dochodu mieszkańca domu. Wskazano, że w grudniu 2020 r. łączny dochód strony wyniósł 4.049,17 zł, w tym świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz 1/12 odszkodowania z I transzy, tj. 3333,33 zł, wobec czego kwota, od której naliczono odpłatność za pobyt w DPS za grudzień 2020 r. wynosi 2.834,42 zł (4.049,17 zł x 70%); w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. łączny dochód strony wynosił 5.552,13 zł, w tym świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, 1/12 odszkodowania z I transzy, tj. 3333,33 zł i 1/12 odszkodowania z II transzy, tj. 1502,96 zł, wobec czego kwota, od której naliczono odpłatność za pobyt w DPS za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. wynosi 3.886,49 zł miesięcznie (5.552,13 zł x 70%); w okresie od 1 kwietnia 2021r. do 30 listopada 2021 r. łączny dochód strony wynosił 6.034,20 zł miesięcznie, w tym świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, 1/12 odszkodowania z I transzy, tj. 3333,33 zł, 1/12 odszkodowania z II transzy, tj. 1502,96 zł i 1/12 odszkodowania z III transzy, tj. 482,07 zł, wobec czego kwota, od której naliczono odpłatność za pobyt w DPS za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. wynosi 4223,94 zł miesięcznie (6.034,20 zł x 70%); w grudniu 2021r. łączny dochód strony wyniósł 16.367,54 zł, w tym świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, 1/12 odszkodowania z II transzy, tj. 1502,96 zł, 1/12 odszkodowania z III transzy, tj. 482,07 zł i 1/12 odszkodowania z IV transzy, tj. 13.666,67 zł, wobec czego kwota, od której naliczono odpłatność za pobyt w DPS za grudzień 2021 r. wyniosła 11.457,27 zł (16.367,54 zł x 70%); w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. łączny dochód strony wynosił 14.864,58 zł, w tym świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, 1/12 odszkodowania z III transzy, tj. 482,07 zł i 1/12 odszkodowania z IV transzy, tj.13.666,67 zł, wobec czego kwota, od której naliczono odpłatność za pobyt w DPS od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. wyniosła 10.405,20 zł miesięcznie (14.864,58 zł x 70%); w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. łączny dochód strony będzie wynosił 14.382,51 zł, w tym świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł i 1/12 odszkodowania z IV transzy, tj. 13.666,67 zł, wobec czego kwota, od której naliczono odpłatność za pobyt w DPS od 1 kwietnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. wynosi 10.067,75 zł miesięcznie (tj. 14.382,51 zł x 70%); od 1 grudnia 2022 r. łączny dochód strony będzie wynosił 715,84 zł, w tym świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, wobec czego kwota, od której naliczono odpłatność za pobyt w DPS od 1 grudnia 2022r. wynosi 501,08 zł miesięcznie (tj. 715,84 zł x 70%). Wskazano, że w myśl art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które obecnie wynosi 776,00 zł, zaś do 31 grudnia 2021 r. wynosiło 701 zł. W tej sprawie kwoty zmian dochodu we wskazanych wyżej miesiącach przekroczyły 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 11 pkt. 1 u.p.s. dochód jednorazowy przekraczający pięciokrotność kryterium rozlicza się w 12 równych częściach począwszy od miesiąca następującego po miesiącu od jego wypłaty. Dlatego też I transza odszkodowania w wysokości 40.000 zł, wypłacona 10 listopada 2020 r., została rozliczona na 12 miesięcy (40.000 zł : 12 = 3333,33 zł) i została uwzględniona w dochodzie od 1 grudnia 2020 r. do 30 listopada 2021 r., II transza odszkodowania - 18.035,58 zł, wypłacona 29 grudnia 2020 r., została rozliczona na 12 miesięcy (18.035,58 zł : 12 = 1502,96 zł) i kwota została uwzględniona w dochodzie od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.; III transza odszkodowania w wysokości 5784,80 zł, wypłacona 1 marca 2021 r., (5784,80 zł :12 = 482,07 zł), została uwzględniona w dochodzie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r., natomiast IV transza odszkodowania w wysokości 164.000,00 zł, wypłacona w listopadzie 2021 r., (164.000 zł :12 = 13.666.67 zł) została uwzględniona w dochodzie od 1 grudnia 2021 r. do 30 listopada 2022 r. Podniesiono, że stosownie do art. 61 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a opłatę za pobyt wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu. Zgodnie zaś z zarządzeniem Nr 1/2020 Starosty B. z dnia 22 stycznia 2020 r., średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS od 1 lutego 2020 r. wynosił 3.906,00 zł, natomiast w myśl zarządzenia Nr 11/2021 Starosty B. z dnia 2 lutego 2021 r., zmienionego zarządzeniem Nr 13/2021 Starosty B. z dnia 10 lutego 2021 r., średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS od 1 marca 2021 r. wynosił 4.243,00 zł, a stosownie do zarządzenia Nr 6/2022 Starosty B. z dnia 25 stycznia 2022 r., średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS od 1 lutego 2022 r. wynosi 4.399,00 zł. Zatem w świetle obowiązujących przepisów strona była zobowiązana tytułem odpłatności za pobyt w DPS wnieść 70% swoich dochodów, tj. za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. kwotę 2.834,42 zł, od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. kwotę 3.886,49 zł miesięcznie, od 1 kwietnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. kwotę 4.223,94 zł miesięcznie, od 1 grudnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. kwotę 4.243,00 zł miesięcznie, od 1 lutego 2022 r. do 30 listopada 2022 r. kwotę 4.399,00 zł miesięcznie i od 1 grudnia 2022 r. kwotę 501,09 zł miesięcznie. Gmina natomiast ponosi kwotę 1.071,58 zł w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., kwotę 19,51 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 28 lutego 2021r., kwotę 356,51 zł od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., kwotę 19,06 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r., a następnie od 1 grudnia 2022 r. kwotę 3.897,91 zł miesięcznie.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od tej decyzji, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako: "k.p.a.") poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium toczącego się postępowania, a przed wydaniem decyzji brak umożliwienia jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań;

2) art. 7,art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a także niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w konsekwencji niedokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona;

3) art. 7a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony, w sytuacji gdy w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, które powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony, zwłaszcza, że w postępowaniu nie występują sporne interesy stron albo interesy osób trzecich;

4) art. 35 k.p.a. w zw. art. 36 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w terminie, a także niezawiadomienie strony o przyczynach braku jej załatwienia w terminie, a w konsekwencji uniemożliwienie stronie do skorzystania z prawa ponaglenia;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 11 u.p.s. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i zmianę decyzji z 5 lipca 2019 r. oraz ustalenie odpłatności, w sytuacji gdy w sprawie przyznanego odszkodowania jako świadczenia kompensacyjnego nie należało go uznać jako dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.,

ewentualnie:

3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 11 u.p.s. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i zmianę decyzji z 5 lipca 2019 r. i ustalenie odpłatności w zwiększonej wysokości od 1 grudnia 2020 r., tj. od momentu wypłaty pierwszej transzy odszkodowania, w sytuacji gdy do faktycznego ustalenia wysokości odszkodowania i rozliczenia zawartej ugody doszło dopiero w listopadzie 2021 r., co skutkowało możliwością zmiany przedmiotowej decyzji dopiero od 1 grudnia 2021 r.,

4. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 11 u.p.s. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i zmianę decyzji z 5 lipca 2019 r. i ustalenie odpłatności od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. na kwotę 3.886,49 zł miesięcznie oraz od 1 kwietnia 2021 r. do 31 listopada 2021 r. na kwotę 4.223,94 zł miesięcznie, tj. od momentu wypłaty drugiej i trzeciej transzy odszkodowania, w sytuacji gdy obie te transze miały wyłącznie charakter kompensacyjny, rozliczający poniesione przez stronę koszty świadczeń i zabiegów medyczny oraz rehabilitacyjnych, przez co po stronie wymienionego nie doszło do żadnego przysporzenia umożliwiającego ustalenie odpłatności w zwiększonej wysokości. Wniesiono o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy lub ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Strona wniosła o przeprowadzenie postępowania dowodowego z załączonych do odwołania dokumentów na okoliczność realizacji przedmiotowej ugody oraz kosztów ponoszonych przez stronę z tytułu zaistniałej szkody.

W obszernym uzasadnieniu odniesiono się szczegółowo do zarzutów, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, z których wynika, że odszkodowania nie należy wliczać do dochodu ustalanego na podstawie u.p.s., gdyż nie ma ono charakteru przysparzającego, lecz kompensacyjny. Wskazano, że w związku z wypadkiem strona poniosła znaczne koszty, w tym zakupu lekarstw, konsultacji lekarskich, rehabilitacji, pobytu w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym, prania i kombinezonów oraz obsługi prawnej. Podkreślono, że do faktycznego ustalenia rozmiaru poniesionej szkody oraz wysokości kompensaty doszło w wyniku długotrwałego procesu negocjacyjnego, zakończonego 16 listopada 2021 r. zawarciem ugody. Zatem dopiero od tego momentu można mówić o wypłacie odszkodowania i jego rozliczenia przez okres kolejnych 12 miesięcy, stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s. Odszkodowanie, choć wypłacone w kilku transzach, ma spójny i jednorodny charakter, a podstawą do jego ustalenia było jedno i to samo zdarzenie, opiera się ono na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, a do jego skonkretyzowania doszło dopiero po zakończeniu czynności likwidacyjnych i zawarciu ugody. Podkreślono, że stronie nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu, bowiem nie umożliwiono wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań, z uwagi na niezawiadomienie jej o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym a strona o zakończeniu postępowania dowiedziała się w chwili doręczenia jej skarżonej decyzji. Tym samym, strona nie mogła przedłożyć i wykazać swoich twierdzeń i dowodów, które zostały załączone do niniejszego odwołania. Wynika z nich, co składa się na kwotę odszkodowania z tytułu poniesionej przez stronę szkody, zaś organ I instancji winien wziąć te wyliczenia pod uwagę przy ustalaniu odpłatności za pobyt w DPS. Zarzucono, że organ nie próbował wyjaśnić jakimi środkami faktycznie dysponowała strona, a także jakie koszty poniosła w związku z uzyskaniem odszkodowania i zadośćuczynienia, a w myśl art. 7a k.p.a. wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść strony.

Decyzją z 5 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie i przytoczył obowiązujące przepisy prawa. Podniesiono, że na gruncie u.p.s. pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych. Przy czym, katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kwota świadczenia pieniężnego wypłaconego z polisy ubezpieczeniowej przez towarzystwo ubezpieczeniowe, jako niewymieniona w art. 8 ust. 4 u.p.s., podlega wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego. Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, wskazano, że świadczenie z ubezpieczenia cywilnego lub ubezpieczenia społecznego (w tym odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu) jest odszkodowaniem za poniesioną stratę i krzywdę, a jego celem jest odtworzenie utraconych dóbr materialnych i niematerialnych. Nie zmienia to faktu, że otrzymanie odszkodowania w sposób istotny zmienia sytuację majątkową jego adresata i nie może być obojętne dla oceny możliwości samodzielnego zaspokajania potrzeb. Zdaniem Kolegium zasadnie zatem organ I instancji zmienił decyzję ustalającą stronie opłatę za jej pobyt w domu pomocy społecznej. Podniesiono także, że w art. 8 ust. 11 u.p.s. mowa jest o uzyskaniu dochodu, przez co należy rozumieć faktyczne jego uzyskanie, umożliwiające dysponowanie dochodem. W realiach tej sprawy przyznane stronie odszkodowanie wypłacone zostało w czterech transzach, zatem dochód z tytułu każdej z wypłaconych transzy odszkodowania powinien być rozliczony w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, tj. odpowiednio od grudnia 2020 r., od stycznia 2021 r., od kwietnia 2021 r. oraz od grudnia 2021 r. prawidłowo także ustalono dochód strony oraz opłatę za jej pobyt w DPS w poszczególnych okresach. Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Kolegium przyznało, że organ I instancji bezpośrednio przed wydaniem decyzji nie zawiadomił strony o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż organ I instancji swoje rozstrzygnięcie w całości oparł na materiale dowodowym uzyskanym od strony, który był jej znany. Nie podzielono również stanowiska w zakresie naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdyż organ zgromadził materiał dowodowy umożliwiający właściwe ustalenie stronie wysokości opłaty za jej pobyt w DPS. Wskazywane przez stronę okoliczności związane z poniesionymi kosztami zakupu lekarstw (1264,47 zł), konsultacji lekarskich (200 zł), rehabilitacji (3500 zł), pobytu w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym (11.780 zł), prania i kombinezonów (531 zł) oraz obsługi prawnej (56.043,43 zł) nie mają znaczenia w sprawie, której przedmiotem jest ustalenie opłaty mieszkańcowi domu pomocy społecznej. Okoliczności te mogą być ewentualnie podnoszone w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłaty prowadzonym w oparciu o art. 64 u.p.s. Przy czym, postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości, co oznacza, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Zdaniem Kolegium w sprawie nie występują też wątpliwości co do treści normy prawnej, uzasadniające zastosowanie art. 7a k.p.a.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł na to rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 i art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ odwoławczy wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego, wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, a także poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w konsekwencji niedokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego;

2) art. 10 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie, podczas gdy organy administracji publicznej zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

3) art. 81 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niezawiadomienie strony o możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów;

4) art. 81a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść skarżącego, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości co do stanu faktycznego, które powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony;

5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji ustalającej odpłatność skarżącego za jego pobyt w DPS, podczas gdy zasadne było uchylenie tej decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 61 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 11 u.p.s. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i zmianę decyzji z 5 lipca 2019 r. i ustalenie odpłatności, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie przyznanego odszkodowania jako świadczenia kompensacyjnego nie należało uznać jako dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.

Wobec wskazanych zarzutów wniesiono o uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji lub ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono stan faktyczny sprawy, odniesiono się szczegółowo do postawionych zarzutów, ponawiając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu złożonego odwołania. Podkreślono brak dokładnego wyjaśnienia sprawy, a także pozbawienie skarżącego możliwości czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Wskazano, że organ pominął okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego, w szczególności, jakimi środkami faktycznie dysponował, a także jakie koszty poniósł w związku z uzyskaniem odszkodowania i zadośćuczynienia. Podkreślono, że kwoty pozyskane z tytułu odszkodowania w znacznej części stanowiły wyłącznie kompensację kosztów faktycznie poniesionych w związku z zaistniałą szkodą, tj. zakupu lekarstw, konsultacji lekarskich, rehabilitacji, pobytu w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym, prania i kombinezonów, a także obsługi prawnej zapewnionej przez profesjonalnego pełnomocnika, bez którego nie udałoby się uzyskać przedmiotowego odszkodowania, bądź też jego wysokość byłaby nieporównywalnie mniejsza. W ocenie skarżącego są to istotne okoliczności, który powinny zostać wyjaśnione i uwzględnione przy ustalaniu odpłatności za pobyt w DPS, zaś wszelkie wątpliwości wynikające z materiału dowodowego, zgodnie z art. 81a k.p.a., powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony. Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, wskazano, że w sprawie przyznanego odszkodowania jako świadczenia kompensacyjnego nie należało rozliczyć jako dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., bowiem miało ono charakter wyłącznie odszkodowawczy, rekompensujący poniesione szkody oraz doznany uszczerbek na zdrowiu. Nie można tego świadczenia kwalifikować jako dochodu, gdyż po stronie skarżącego nie doszło do żadnego przysporzenia, tj. przesunięcia majątkowego poprawiającego jego sytuację materialną. Skarżący wskazał przy tym na treść art. 363 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Podniesiono, że w realiach tej sprawy możliwa była wyłącznie kompensata pieniężna, której celem powinno być doprowadzenie do chociażby częściowego ustabilizowania i poprawy zdrowia skarżącego, bowiem odzyskanie pełnej sprawności fizycznej i umysłowej nie jest możliwe. Decyzja organu odwoławczego pozbawia skarżącego wszystkich środków, które mógłby przeznaczyć na leczenie i rehabilitację. Poza tym organ dokonał nieprawidłowego rozliczenia kwot uzyskanych przez skarżącego z tytułu wypłaty przedmiotowego odszkodowania, a mianowicie od momentu wypłaty pierwszej, bezspornej części odszkodowania, podczas gdy do faktycznego ustalenia rozmiaru poniesionej szkody, a co za tym idzie wysokości jej kompensaty, doszło w wyniku długotrwałego procesu negocjacyjnego, zakończonego 16 listopada 2021 r. zawarciem ugody. Dopiero od tego momentu można mówić o wypłacie odszkodowania, zaś organ I instancji mógł przystąpić do ustaleniu wysokości dochodu jednorazowego, o którym mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s., a w konsekwencji jego rozliczeniu przez okres kolejnych 12 miesięcy, na określonych w tym przepisie zasadach. Podkreślono, że przedmiotowe odszkodowanie, chociaż wypłacone w kilku transzach, ma spójny i jednorodny charakter. Podstawą do ustalenia jego zasadności oraz wysokości było jedno i to samo zdarzenie (wypadek), któremu uległ skarżący, opiera się na tej samej podstawie prawnej (kodeks cywilny) oraz faktycznej (ugoda) a do jego skonkretyzowania doszło dopiero po zakończeniu czynności likwidacyjnych i zawarciu ugody. W związku z powyższym, nie można traktować każdej z wypłaconych części jako odrębnego przysporzenia (dochodu jednorazowego). Sama jego wypłata w kilku częściach miała bowiem wyłącznie wymiar techniczny, stanowiąc urzeczywistnienie procedur obowiązujących w zakładzie ubezpieczeń oraz, po części - woli stron.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę, Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony zarówno przez skarżącego we wniesionej skardze, jak i przez Kolegium w odpowiedzi na skargę.

Przechodząc do meritum sprawy, wskazać należy, że w myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), o zasięgu powiatowym – ustala starosta, zaś w regionalnym domu pomocy społecznej – ustala marszałek województwa - i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 u.p.s.). Stosownie zaś do art. 61 ust. 1 u.p.s. do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt. 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Wysokość opłaty za dom pomocy społecznej określa art. 61 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową, zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z treści powołanych przepisów wynika, że zarówno obowiązek ponoszenia opłat za dom pomocy społecznej, jak również wysokość tych opłat uzależniona jest od składu rodziny osób należących do kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i od ich dochodu, a także od określonego kryterium dochodowego. Przy czym obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w u.p.s. oraz ustalenie przypadających na nich kwot opłaty (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2638/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1236/19, (dostępny w CBOSA) podkreślił, że zarówno przyznawanie i korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej, jak i ustalanie opłat za świadczenia z pomocy społecznej związane jest z zasadą aktualności. Zmiana w stanie faktycznym, który przyjęty jest do orzekania przez organy w sprawie z zakresu odpłatności za pobyt w DPS, generuje konieczność wydania aktu administracyjnego właściwego dla nowego stanu faktycznego. Zmiana sytuacji prawnej strony dokonywana tym aktem musi być adekwatna do czasu w jakim nastąpiły zmiany w stanie faktycznym. Stosownie bowiem do art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przy czym, w myśl art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Jak wynika z akt administracyjnych rzeczonej sprawy decyzją MOPS z 11 czerwca 2019 r. skarżący został skierowany do DPS, gdzie przebywa od 2 lipca 2019 r. Decyzją z 5 lipca 2019 r. organ I instancji ustalił skarżącemu opłatę za jego pobyt w DPS w wysokości 490,70 zł miesięcznie, przy czym decyzja ta była wielokrotnie zmieniana. W dniu 23 grudnia 2021 r. do MOPS wpłynęło pismo brata skarżącego, przekazujące pismo towarzystwa ubezpieczeniowego informujące o przyznaniu skarżącemu odszkodowania z tytułu wypadku. Jak wynika z przesłanej organowi I instancji kopii ugody zawartej 16 listopada 2021 r. między skarżącym a towarzystwem ubezpieczeniowym kwota otrzymanego zadośćuczynienia, odszkodowania oraz skapitalizowanej renty wyniosła łącznie 227.820,38 zł. W toku postępowania ustalono, że wypłata odszkodowania nastąpiła w czterech transzach, tj. 9 listopada 2020 r. w wysokości 40 000 zł, 29 grudnia 2020 r. w wysokości 18.035,58 zł, 1 marca 2021 r. w wysokości 5.784,80 zł oraz 17 listopada 2021 r. w wysokości 164.000 zł. W związku z powyższym, organ I instancji ponownie naliczył odpłatność za pobyt skarżącego w DPS, ustalając dochód strony w poszczególnych okresach przy uwzględnieniu wypłat kolejnych transz otrzymanego przez skarżącego odszkodowania.

W ocenie Sądu w sprawie tej organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, uznając, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej skarżącego na skutek otrzymania odszkodowania w związku z wypadkiem komunikacyjnym jakiemu uległ, która to zmiana wymagała ponownego naliczenia odpłatności za pobyt skarżącego w DPS.

Wskazać bowiem pozostaje, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Powołany przepis ma charakter ogólny i odnosi się do wszystkich przychodów, czyli ogółu wpływów z jakiegokolwiek tytułu, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Zaznaczyć przy tym należy, że przychód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., nie jest przychodem w znaczeniu podatkowym, jaki po odliczeniu kosztów jego uzyskania, stanowi dochód do opodatkowania. W art. 8 ust. 3 u.p.s. ustawodawca wprowadził bowiem własną definicję legalną dochodu, co oznacza, że nie jest dopuszczalne choćby posiłkowe posługiwanie się tym pojęciem stosowanym na gruncie innych ustaw, a zwłaszcza należących do innych gałęzi prawa i służących realizacji celów tych gałęzi prawa, w dodatku z pominięciem celów i istoty świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 196/21, dostępny w CBOSA). Tym samym, pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody, z wyłączeniem tych, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. Podkreślić przy tym należy, że katalog wyłączeń ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń z pomocy społecznej.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustawodawca, definiując pojęcie dochodu na gruncie przepisów u.p.s., traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód, np. zwrot nadpłaconego podatku czy odszkodowanie z tytułu wypadku (por. wyroki NSA: z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 2019/21 oraz z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 4420/18, dostępne w CBOSA). Wprawdzie świadczenie z ubezpieczenia cywilnego lub ubezpieczenia społecznego (w tym odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu) jest odszkodowaniem za poniesioną stratę i krzywdę, a jego celem jest odtworzenie utraconych dóbr materialnych i niematerialnych, nie zmienia to jednak faktu, że otrzymanie odszkodowania w sposób istotny zmienia sytuację majątkową jego adresata i nie może być obojętne dla oceny możliwości samodzielnego zaspokajania potrzeb (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1673/17, dostępny w CBOSA).

Tym samym, należy stwierdzić, że kwota odszkodowania wypłacona przez towarzystwo ubezpieczeniowe w ramach zawartej ze skarżącym ugody – jako niewymieniona w art. 8 ust. 4 u.p.s. – podlega wliczeniu do dochodu skarżącego stanowiącego podstawę ustalenia odpłatności za pobyt skarżącego w DPS.

Zgodnie zaś z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W rzeczonej sprawie nie budzi wątpliwości, że wypłacone skarżącemu odszkodowanie stanowi incydentalny, jednorazowy dochód, który winien być rozliczony w sposób określony w przytoczonym powyżej przepisie, bowiem jego wysokość przekracza pięciokrotność określonego dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowego. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że odszkodowanie, w łącznej wysokości 227.820,38 zł, zostało wypłacone skarżącemu w czterech transzach: 9 listopada 2020 r. w wysokości 40 000 zł, 29 grudnia 2020 r. w wysokości 18 035,58 zł, 1 marca 2021 r. w wysokości 5784,80 zł oraz 17 listopada 2021 r. w wysokości 164 000 zł. Podkreślić przy tym pozostaje, że w art. 8 ust. 11 u.p.s. mowa jest o dochodzie wypłaconym a zatem chodzi o środki, które dla strony są realnie dostępne. W tej sytuacji, zasadnie organ I instancji uwzględnił w dochodzie skarżącego każdą z tych transz oddzielnie, tj. od miesiąca, w którym każda z tych transz została faktycznie wypłacona. Podnoszony w skardze argument odnośnie do możliwości uwzględnienia tego dochodu dopiero w momencie podpisania ugody i otrzymania całkowitej kwoty odszkodowania, jest niezasadny, bowiem przepis art. 8 ust. 11 u.p.s. wprost nakazuje rozliczyć otrzymaną kwotę w równych częściach na okres 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony. Istotny jest bowiem moment rzeczywistego uzyskania dochodu i możliwość dysponowania tymi środkami, nie zaś formalne stwierdzenie ich otrzymania.

Jak wynika z treści powołanych przepisów wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ciążącej na mieszkańcu determinowana jest wysokością dochodów tej osoby. Zatem ewentualna zmiana wysokości dochodów osoby będącej mieszkańcem domu pomocy społecznej może prowadzić do zmiany wysokości nałożonej na nią z tego z tytułu opłaty - również na niekorzyść takiej osoby. Pamiętać bowiem należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań zmierzających do podwyższenia standardu codziennego funkcjonowania beneficjentów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1239/21, dostępne w CBOSA).

W ocenie Sądu organ I instancji dokładnie i klarownie przedstawił zarówno sposób ustalenia dochodu skarżącego w poszczególnych okresach, jak i wyliczenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 61 ust. 2 u.p.s. ustalone kwoty nie przekraczają 70% dochodu skarżącego w danym miesiącu pobytu w DPS i zostały określony przy uwzględnieniu obowiązującego w danym okresie zarządzenia Starosty B. w przedmiocie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS.

Wyjaśnić pozostaje nadto, że podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące poniesionych kosztów zakupu lekarstw, rehabilitacji, czy obsługi prawnej w związku z prowadzonym postępowaniem odszkodowawczym nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, której przedmiotem jest ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu opieki społecznej, zaś sposób jej wyliczenia jest ściśle określony przepisami prawa. Wskazane okoliczności mogą być podstawą do ewentualnego rozstrzygnięcia przez organ w przedmiocie zwolnienia z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. i art.64a u.p.s. Przy czym, zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której zarówno osoba zobowiązana, jak i wysokość opłaty zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim ostatecznym rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej (art. 64 oraz art. 64a u.p.s.) może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt (art. 61 u.p.s.). Są to bowiem zagadnienia odrębne, które winny stanowić przedmiot odrębnych spraw administracyjnych (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Go 99/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 586/17, dostępne w CBOSA).

Niezasadne są także zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu. Podkreślić należy, że organ I instancji wydał swoje rozstrzygnięcie, w istocie opierając się na materiale dowodowym przedłożonym w całości przez samego skarżącego, w tym kopiach pism towarzystwa ubezpieczeniowego dotyczących zawarcia ugody i sposobu jej realizacji. Natomiast dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 6816/21, dostępne w CBOSA). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wszystkie dowody, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja, były skarżącemu znane, gdyż to on przekazał je organowi I instancji celem włączenia do materiału dowodowego niniejszej sprawy.

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Z akt sprawy wynika, że organ odwoławczy nie uchybił przepisom proceduralnym i przeanalizował wszystkie okoliczności, które były istotne i niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, tj. art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakazuje natomiast wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zebrany w toku przeprowadzonego postępowania materiał dowodowy jest kompletny i nie budzi wątpliwości.

Nie zachodzą także przesłanki do zastosowania przepisu art. 7a k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Z treści tego przepisu jasno wynika, że zasada rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony dotyczy jedynie wątpliwości co do treści normy prawnej, a nie wątpliwości dotyczących prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1711/18, dostępne w CBOSA).

W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Organ odwoławczy dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który nie budzi wątpliwości i pozwala na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.