Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 394/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi L.U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. [...] z dnia [...] r., znak [...]. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 3 pkt 16, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art.30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako: "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., znak [...], o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne i zwrocie tychże nienależnie pobranych świadczeń.

Jak wynika z akt sprawy, Prezydent Miasta Ł. ww. decyzją z dnia [...] r. orzekł o:

1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia w postaci:

- zasiłku rodzinnego na dziecko P.U. za okres od 1 lipca do 31 października 2019 r., w kwocie 124 zł miesięcznie,

- zasiłku rodzinnego na dziecko A. U. za okres od 1 lipca do 31 października 2019 r., w kwocie 124 zł miesięcznie,

- zasiłku rodzinnego na dziecko D. U. za okres od 1 lipca do 31 października 2019 r., w kwocie 124 zł miesięcznie,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D.U. za okres od 1 lipca do 31 października 2019 r., w kwocie 175 zł miesięcznie,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko P. U. za okres od 1 do 30 września 2019 r. w kwocie 150 zł,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko A. U. za okres od 1 do 30 września 2019 r. w kwocie 150 zł,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko D.U. za okres od 1 do 30 września 2019 r. w kwocie 150 zł;

2. zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, tj.:

- zasiłku rodzinnego na dzieci: P. U., A. U. i D. U. za okres od 1 lipca do 31 października 2019 r., w kwocie 1 488 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 43,09 zł,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D.U. za okres od 1 lipca do 31 października 2019 r., w kwocie 700 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 20,27 zł,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: P.U., A.U.i D.U. za okres od 1 do 30 września 2019 roku w kwocie 450 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 11,73 zł.

Jednocześnie organ wskazał, że kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 2 638 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w kwocie 75,09 zł, co łącznie stanowi kwotę 2 713,09 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ przywołał przepis art. 104 k.p.a. oraz art. 3 pkt 16, art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 5, art. 6, art. 8, art. 12a, art. 14, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji L.U., wskazując na naruszenie art. 7, art. 9, art. 11, art. 77, art. 80 k.p.a., wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji w całości oraz wyjaśniła, iż zawarła porozumienie z ojcem dzieci co do sprawowania władzy rodzicielskiej oraz realizacji jej kontaktów z dziećmi. Odwołująca się wskazała, że wykonuje bieżącą pieczę nad dziećmi co najmniej cztery razy w tygodniu, zatem nie sposób przyjąć, że nie była ona uprawniona do złożenia wniosku o przyznanie świadczeń. Świadczenia wpływały na konto ojca dzieci, a decyzje na kolejny okres zasiłkowy zostały wydane na ojca dzieci.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i po uprzednim przywołaniu treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 30 ust. 1 i ust. 8, wskazał, iż w dniu 28 sierpnia 2018 r. L.U. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: P. U., A. U. i D.U. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r., przyznał stronie prawo do wnioskowanych świadczeń, tj. zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. na dzieci w wysokości po 124 zł miesięcznie na każde dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D.U. w kwocie 175 zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2019/2020 na dzieci: P. U., A.U. i D. U. w miesiącu wrześniu 2019 r. w wysokości po 150 zł na każde dziecko, uznając, iż zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W dniu 28 października 2019 r. do organu I instancji wpłynął prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r., sygn. [...], z treści którego wynika, że miejscem pobytu małoletnich dzieci: P. U., A. U. i D. U., będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich ojca - Ł.U. oraz że zostały zasądzone od odwołującej się alimenty na rzecz dzieci. W tej sytuacji organ I instancji uznał, iż skoro L.U. nie mieszka z dziećmi i nie sprawuje nad nimi opieki, nie spełnia przesłanki określonej w art. 4 ust. 1 i art. 3 pkt 16 u.ś.r., co powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci od 1 lipca 2019 r. W związku z tym Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. zmienił własną ostateczną decyzję z dnia [...] r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia w ten sposób, że orzekł o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci: P.U., A.U. i D.U. na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. oraz orzekł o odmowie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2019/2020 na dzieci w miesiącu wrześniu 2019 r., w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [...] [...] r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, wskazując, iż organ I instancji nieprawidłowo dokonał zmiany decyzji przyznającej świadczenie, które zostało już w całości zrealizowane, uznając dalsze prowadzenie postępowania w sprawie zmiany decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. za bezprzedmiotowe i umorzyło postępowanie organu I instancji w całości. W tak ustalonym stanie faktycznym Prezydent Miasta Ł. wydał decyzję z dnia [...] r.

W ocenie Kolegium, Prezydent Miasta Ł. prawidłowo uznał, iż świadczenia rodzinne pobrane przez stronę za okres od 1 lipca do 31 października 2019 roku są nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Następnie Kolegium, odwołując się uprzednio do treści art. 4 ust. 1, art. 4 ust.2, art. 3 pkt 16 i art. 7 u.ś.r., podkreśliło, iż prawo do pobierania świadczeń przysługuje osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem i ponoszącej związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (w rozumieniu art. 4 ust. 2 u.ś.r.), a dziecko może być uznane za członka rodziny osoby wnioskującej (w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r.). Nie wystarczy zatem być podmiotem mogącym wystąpić o świadczenie, ale należy być podmiotem, który po wypełnieniu przesłanek staje się uprawniony do otrzymania świadczeń rodzinnych. W ocenie Kolegium, jakkolwiek rodzice lub jedno z rodziców (art. 4 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.) są uprawnieni do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, to jednak zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale - jako członek rodziny dziecka - łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny, wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Nie jest zatem tak, że rodzic dziecka niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i ograniczający się jedynie do uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych może zostać uznany za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego rodzaju świadczeń. Rodzic dziecka w takiej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 12 u.ś.r. Stosownie do art.3 pkt 16 u.ś.r. w skład rodziny wchodzą jedynie rodzice, na których utrzymaniu pozostają dzieci spełniające warunki określone w tym przepisie, natomiast z treści art. 3 pkt 12 u.ś.r. wynika, że "osobami pozostającymi na utrzymaniu" są tylko te osoby, które utrzymują się z połączonych dochodów wszystkich członków rodziny. Oznacza to, że warunkiem uznania rodzica dziecka za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego (z dodatkami) i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16 u.ś.r., wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12 u.ś.r.

Jak wskazało Kolegium, od czerwca 2019 r. w związku z uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego rodziców małoletnich dzieci, odwołująca się nie mieszka z dziećmi, które nie pozostają na jej utrzymaniu, a zatem nie spełnia przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 oraz art. 3 pkt 16 u.ś.r., co powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci od 1 lipca 2019 r. Jak bowiem wynika z akt sprawy, a także z treści samego odwołania strony, dzieci zamieszkują wspólnie z ojcem, natomiast z matką utrzymują codzienny kontakt. W tym wypadku kontaktów dzieci z matką nie można, w ocenie Kolegium, utożsamiać z pozostawaniem dzieci na utrzymaniu matki.

Następnie Kolegium, odwołując się do pojęcia "pozostającego na utrzymaniu" zawartego w legalnej definicji rodziny (art. 3 pkt 16 u.ś.r.), wskazało, że sformułowanie to m.in. faktyczne sprawowanie opieki, czyli przebywanie dziecka u rodzica, opiekuna prawnego albo opiekuna faktycznego dziecka, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel, na jaki przyznawany jest zasiłek rodzinny, który określony jest w art. 4 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. W art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. ustawodawca sformułował definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Na pojęcie to składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania ze świadczenia, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie. Ten drugi element polega na działaniu zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Wyraża się on w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. W sprawie, jak wskazało Kolegium, odwołująca była prawidłowo pouczona przez organ I instancji o konieczności niezwłocznego informowania organu o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na prawo do tego świadczenia oraz przypadkach, w których zasiłek rodzinny nie przysługuje (oświadczenie strony zawarte w części I pkt 3 i V części wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków z dnia 28 sierpnia 2018 r. oraz pouczenie w decyzji przyznającej świadczenia). Złożenie zatem podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści.

W konkluzji Kolegium przyjęło, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż świadczenia rodzinne pobrane przez stronę za okres od 1 lipca do 30 września 2019 r. są nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze na powyższą decyzję L.U. wskazała na naruszenie art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co – zdaniem skarżącej – uzasadnia wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W motywach skargi strona wyjaśniła, iż Sąd Okręgowy w Ł. orzekł o rozwodzie i ustalił, iż miejscem pobytu dzieci będzie miejsce zamieszkania ich ojca – Ł.U., jednak - co podkreśliła skarżąca - sąd nie pozbawił jej władzy rodzicielskiej wobec porozumienia co do sprawowania władzy i realizacji kontaktów. Skarżąca kontaktuje się z dziećmi codziennie i wykonuje bieżącą pieczę co najmniej 4 razy w tygodniu, zatem nie sposób przyjąć, że skarżąca nie była uprawniona do złożenia wniosku o przyznanie świadczeń na dzieci. Ponadto, świadczenia wpływały na konto ojca dzieci, a decyzja o kontynuacji świadczeń na kolejny okres zasiłkowy została wydana na ojca dzieci. Zdaniem skarżącej, decyzja jest sprzeczna z zasadą ważenia słusznego interesu obywateli, ponieważ organ, mimo iż dysponował dokumentacją, nie wezwał skarżącej do wcześniejszych wyjaśnień, a dalsze decyzje stanowiły kontynuację decyzji wydanych na skarżącą. Do skargi strona dołączyła oświadczenie Ł.U., z którego wynika, że świadczenia od dnia 26 września 2018 r. wpływały na jego konto, podobnie jak alimenty od skarżącej w kwocie 450 zł miesięcznie, nie ma zatem, w ocenie skarżącej, możliwości, aby czerpała korzyści z tych środków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Zarządzeniem Sędziego z dnia 6 sierpnia 2020 r. poinformowano strony o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym z uwagi na obowiązywanie stanu epidemii z powodu COVID-19 oraz istniejące ograniczenia w przeprowadzaniu posiedzeń sądowych w formie rozpraw w budynku sądowym i rozpraw przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w piśmie z dnia 21 sierpnia 2020 r. wniosło o skierowanie do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Na mocy zarządzenia Sędziego z dnia 28 sierpnia 2020 r. doręczono skarżącej pismo organu z dnia 21 sierpnia 2020 r. z pouczeniem o treści art. 119 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismo doręczono skarżącej dnia 18 września 2020 r.

Zarządzeniem Sędziego z dnia 7 października 2020 r. wobec bezskutecznego upływu terminu do złożenia wniosku o przeprowadzenie rozprawy, sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w piśmie z dnia 21 sierpnia 2020 r. wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Odpis ww. pisma organu wraz z pouczeniem o treści zacytowanego przepisu doręczono skarżącej w dniu 10 września 2020 r. W terminie określonym w przepisie art.119 pkt 2 p.p.s.a., skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i zwrocie tychże nienależnie pobranych świadczeń.

Podstawę materialonprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111), powoływanej również jako: "u.ś.r.". Stosownie do art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl zaś art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Ustalony przez organy administracji stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i nie jest przez skarżącą kwestionowany. Natomiast istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca była uprawniona do pobrania świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami) na trójkę jej małoletnich dzieci w okresie od 1 lipca do 31 października 2019 r.

Zmierzając do rozstrzygnięcia tak ksztaltującego się sporu między stronami przede wszystkim zauważyć należy, że składając w dniu 28 sierpnia 2018 r. wniosek o przyznanie powyższych świadczeń skarżąca pozostawała w związku małżeńskim z ojcem dzieci. Dopiero wyrokiem z dnia [...] r., sygn[...], Sąd Okręgowy w Ł. rozwiązał przez rozwód związek małżeński L.U. i Ł.U., powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi obojgu rodzicom, ustalając przy tym, iż miejscem zamieszkania małoletnich jest miejsce zamieszkania ojca oraz zobowiązał oboje rodziców do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania małoletnich dzieci oraz w ramach tego obowiązku zasądził od skarżącej na rzecz dzieci alimenty w kwocie po 150 zł miesięcznie płatne do rąk ojca dzieci. Wspomniany wyrok stał się prawomocny od dnia 11 czerwca 2019 r. Jak podaje skarżąca, świadczenia wpływały na konto ojca jej dzieci (Ł.U.), a ona nie czerpała korzyści z tych środków.

Jednocześnie w rozważanym aspekcie dostrzec należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to trzeba rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Podczas gdy "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r. wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego. Skoro jest to zasada ogólna, to przez jej pryzmat należy rozważać każdą z ustalonych przez organ podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 30 u.ś.r. W postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. W świetle powyższego kwestia winy osoby pobierającej świadczenie rodzinne bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 30 ust. 2 u.ś.r. (por. np. wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r., I OSK 3417/18, dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W kontrolowanej sprawie, organ wydał decyzję zobowiązującą do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego (świadczeń rodzinnych i dodatków) bez ustalenia, czy skarżąca miała świadomość tego, że utraciła prawo do owych świadczeń. Skarżąca niewątpliwie miała świadomość tego, że jej małżeństwo z ojcem dzieci zostało rozwiązane przez rozwód i tego, że ich małoletnie dzieci na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r. będą zamieszkiwać z ojcem. Jednak gdyby przyjąć prawdziwość oświadczenia, że świadczenia i tak wpływały na konto ojca dzieci (fizycznie zatem skarżąca nie pobierała tych świadczeń), można się zastanawiać, czy w ogóle doszło w sprawie do pobrania owych świadczeń w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, a tym bardziej czy skarżąca mogła mieć świadomość, że utraciła prawo do tych świadczeń. W tej sytuacji podstawową okolicznością wymagającą ustalenia przez organ jest okoliczność: na czyje konto wpływały środki z przyznanych świadczeń.

Podkreślić przy tym należy, że organy nie zweryfikowały powyższej okoliczności, mimo że na okoliczność tę skarżąca powoływała się już w odwołaniu. Nieodniesienie się do tych argumentów jest naruszeniem art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W konsekwencji należało uznać, że organy nie zbadały należycie, czy przedmiotowe świadczenia zostały przez skarżącą "nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. Organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, przede wszystkim nie dokonały oceny, czy skarżąca była osobą, która "pobierała" (gdyż zostały jej wypłacone) owe świadczenia, a co za tym idzie, czy w ogóle mogła mieć świadomość, że zaistniały okoliczności mające wpływ na kwestię tego uprawnienia, a jeśli tak, to czy skarżąca posiadała wiedzę o tych okolicznościach od chwili ich zaistnienia i apriorycznie założyły, że nie zastosowała się do odebranych pouczeń w tej kwestii.

Na kanwie powyższych rozważań należało stwierdzić, że organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powyższe uchybienie związane jest z błędną wykładnią pojęcia świadczenia nienależnie pobranego i oceną zaistnienia okoliczności uzasadniających uznania za takie świadczenia – świadczeń wnioskowanych przez skarżącą. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny zatem uzupełnić postępowanie wyjaśniające we wskazanym zakresie (w tym należycie rozważyć zgłaszaną w toku postępowania kwestię wpływu przedmiotowych świadczeń na rachunek bankowy ojca dzieci skarżącej), co do okoliczności związanych z koniecznością wyjaśnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w setencji wyroku.

dc