Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1677/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Danuta Szydłowska, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi E. W., P. W. i W. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. 2. Zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. W., P. W. i W. W. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...]. stwierdził, że parcele katastralne, objęte wykazami hipotecznymi [...] księgi tabularnej (dla dóbr P.) o pow. 224,3361 ha, [...] księgi tabularnej (dla dóbr P.) o pow. 3,7019 ha, [...] księgi tabularnej (dla dóbr B.) o pow. 143,2945 ha, [...] księgi tabularnej (dla dóbr B.) o pow. 90,6758 ha, [...] księgi gruntowej dla gminy katastralnej B. o pow. 3,7020 ha, stanowiące majątek ziemski M. W. podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13, ze zm.), zwanego dalej "dekretem z dnia 6 września 1944 r."

Decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2001 r.

Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3947-3949/02 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2002 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2001 r.

W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że z naruszeniem art. 77 k. p. a. i art.. 107 § 3 k. p. a. organ nie dokonał wnikliwej oceny materiału dowodowego, ponieważ nie poczynił ustaleń, czy część nieruchomości, na której znajdował się zespół parkowo-pałacowy, był związany funkcjonalnie z pozostałą częścią przejętej nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku wskazano także, iż organ nie wyjaśnił kiedy i na jakiej podstawie zostały wyodrębnione parcele budowlane oraz czy był w tym przedmiocie sporządzony plan parcelacyjny, który uzasadniałby wyłączenie tych parceli z dóbr ziemskich objętych reformą rolną. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż w decyzji organu wskazano, że na cele reformy rolnej przejęte zostały na podstawie art. 2 ust. 1 lit. c dekretu z dnia 6 września 1944 r. również nieruchomości leśne należące do M. W. o ogólnym obszarze ok. 220 ha, które podlegały przejęciu na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 14 grudnia 1944 r. Podkreślono, że protokołem z dnia 20 kwietnia 1945 r. stwierdzono przejęcie na Skarb Państwa 220 ha lasów, a organ nie był uprawniony do orzekania w odniesieniu do nieruchomości leśnych, co do których spory rozstrzygane są przez sądy powszechne.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że objęte wnioskiem parcele podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli E. W., P. W. i W. W..

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że ogólna powierzchnia majątku ziemskiego należącego przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1944 r. do M. W. wynosiła 465,7103 ha, w tym 240,8690 ha użytków rolnych, co wskutek przekroczenia norm obszarowych określonych w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. spowodowało przejęcie przez Skarb Państwa tej nieruchomości z dniem 13 września 1944 r. W pałacu została urządzona szkoła, co zdaniem organu świadczy o tym, że nieruchomość przejęta została na cel określony w art. 1 ust. 2 lit. d dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Zdaniem organu na cele reformy rolnej były przeznaczane nieruchomości ziemskie wraz ze znajdującymi się na ich obszarze budynkami, a dekret z dnia 6 września 1944 r. nie przewidywał wyłączania jakichkolwiek części z przejmowanych w całości nieruchomości ziemskich.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził ponadto, iż nie odnaleziono orzeczenia zatwierdzającego plan parcelacyjny majątku P. lub jego części z przeznaczeniem na działki budowlane, wydanego przed dniem 1 września 1939 r. oraz planu parcelacyjnego majątku lub jego części z przeznaczeniem na działki budowlane, zatwierdzonego przed dniem 1 września 1939 r., a skarżący nie przedstawili planu parcelacyjnego przedmiotowego majątku. W związku z tym organ uznał, że samo ujawnienie w wykazach hipotecznych parcel budowlanych nie wyłącza ich spod działania dekretu z dnia 6 września 1944 r. Zdaniem organu orzeczenie Okręgowego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] marca 1931 r. dotyczyło wyłączenia z majątku P. z przyległościami obszarów niepodlegających obowiązkowi parcelacyjnemu z mocy art. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, toteż nie jest to dokument zatwierdzający podział majątku.

Organ podniósł, że istniał związek funkcjonalny między majątkiem ziemskim z zespołem pałacowo-parkowym położonym w tym majątku, na co wskazują zeznania F. A., B. C. i P. G. oraz inne materiały (np. mapy katastralne, protokół przejęcia, protokół szacunkowo-rozliczeniowy z załączonym szkicem sytuacyjnym resztówki P.). O związku funkcjonalnym świadczy także fakt, iż na parceli budowlanej [...] o pow. 1,5174 ha znajdował się obok pałacu po stronie wschodniej kurnik, stajnia kurierska dla koni przeznaczonych do powozów oraz chlew, natomiast po stronie południowej stał trzypiętrowy spichlerz na przechowywanie zboża.

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r. skarżący E. W., P. W. i W. W. zarzucili naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) poprzez niezastosowanie przez organ oceny prawnej wyrażonej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3947-3949/02, polegające na niewykazaniu istnienia związku funkcjonalnego między zespołem pałacowo-parkowym a majątkiem ziemskim M. W., niewłaściwej interpretacji pojęcia "nieruchomości ziemskiej", nieuwzględnieniu, iż przejęcie nieruchomości leśnych na rzecz Państwa uregulowane zostały odrębnym dekretem z dnia 12 grudnia 1944 r., w związku z czym organ był uprawniony do wyłączenia nieruchomości leśnych spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. i w związku z czym błędne zakwalifikowanie nieruchomości leśnych jako podlegających przepisom dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Ponadto zarzucono naruszenie art. 7 k. p. a., art. 75 k. p. a., art. 77 k. p. a., art. 80 k. p. a., art. 107 § 3 k. p. a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w tym nieuwzględnienie okoliczności, że będące przedmiotem wniosku parcele były działkami budowlanymi zabudowanymi domem rodzinnym W. oraz wyodrębnionymi parcelami leśnymi nadającymi się do samodzielnego gospodarstwa i nie zostały przejęte na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. i nie zostały wykorzystane zgodnie z jego celami.

Skarżący zarzucili także pominięcie szeregu załączonych do akt sprawy dowodów, niewłaściwą ocenę zeznań świadków, pominięcie stanowiska wyrażonego w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r.

Ponadto zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. błędną wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e i ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r., naruszenie przepisów konstytucyjnych dotyczących ochrony własności prywatnej oraz przyjęcie, że przepisy § 11 i § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", stanowią podstawę prawną konfiskaty mienia M. W..

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo.

Zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Jak wskazano wyżej w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok w dniu 19 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3947-3949/02, którym uchylił decyzje organów stwierdzające, że będące przedmiotem wniosku parcele podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku zobowiązał właściwe w sprawie organy do uwzględnienia wyżej wymienionych wskazówek.

W związku z treścią art. 99 w / w ustawy rozpatrując niniejszą skargę Sąd był związany oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2003 r.

Stwierdzić należy, że organ – również będąc związany oceną prawną wyrażoną w powyższym wyroku – nie zastosował się do niej. Przede wszystkim nie uwzględnił wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nieruchomości leśne nie podlegają przejęciu na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. W zaskarżonej decyzji natomiast uznano, iż parcele oznaczone w wykazach hipotecznych [...] (nr [...]), [...] (nr [...]), [...] (nr [...]) oraz [...] (nr [...]) jako lasy podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Z tego już tylko względu, pomimo poczynienia przez organ pewnych ustaleń w przedmiocie istnienia związku funkcjonalnego miedzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią nieruchomości należących do M. W., zaskarżona decyzja nie mogła się ostać w obrocie prawnym.

Wszystko to każe uznać, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2003 r., przez co naruszył art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, jak w pkt 2 sentencji, a o kosztach postępowania orzekł w pkt 3 sentencji na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 w / w ustawy.