Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1348/91
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Wywłaszczanie nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz. 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 82
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: Ratio legis formuły "Nie narusza to praw osób trzecich", użytej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, polega na zapewnieniu ochrony także prawom następców prawnych byłych właścicieli działek zabudowanych, którzy w trybie i w terminie wskazanym w art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/ złożyli wnioski o przyznanie im prawa wieczystego użytkowania i o zwrot wymienionych w tym przepisie budynków.

TEZY

Ratio legis formuły "Nie narusza to praw osób trzecich", użytej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, polega na zapewnieniu ochrony także prawom następców prawnych byłych właścicieli działek zabudowanych, którzy w trybie i w terminie wskazanym w art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/ złożyli wnioski o przyznanie im prawa wieczystego użytkowania i o zwrot wymienionych w tym przepisie budynków.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Marty N. - D. i Jana N. na decyzję Wiceprezydenta Miasta W. z dnia 23 września 1991 r. w przedmiocie odmowy przyznania gruntu w użytkowanie wieczyste i zwrotu znajdującego się na nim budynku i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego w W., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Prezydenta Miasta W. kwotę dwudziestu tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 listopada 1988 r., wydaną przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego w W. na podstawie art. 89 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, odmówiono Janowi Adamowi N. i Marcie Sabinie D. uwzględnienia wniosku z dnia 2 września 1987 r. o oddanie w wieczyste użytkowanie gruntu położonego przy Al. N. nr 54 w W. i o zwrot znajdującego się na gruncie budynku mieszkalnego. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość położona jest na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ i z mocy art. 1 tego dekretu stała się własnością Skarbu Państwa. Były właściciel nieruchomości nie złożył wniosku o przyznanie mu prawa własności czasowej, w związku z czym znajdujący się na gruncie budynek przeszedł na własność Państwa na mocy art. 8 powołanego dekretu. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że w sprawie brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku następców prawnych poprzedniego właściciela, gdyż decyzją z dnia 7 marca 1969 r. nr GKM-VI/610/2/wł/69, wydaną przez Zastępcę Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej Miasta W., nieruchomość położona przy A1. N. nr 54 w W., oznaczona numerem hipotecznym 7679, została przekazana w użytkowanie Przedsiębiorstwu Usług Mieszkaniowo-Administracyjnych "P.". W myśl art. 89 ust. 5 powołanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości do takiej nieruchomości nie ma zastosowania art. 89 ust. 2 tej ustawy.

Od powyższej decyzji wnioskodawcy złożyli odwołanie. Zarzucając organowi pierwszej instancji przewlekłe załatwianie sprawy, podnieśli również, że nie zapewniono im czynnego udziału w sprawie, a zwłaszcza możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W związku z tym nie mogli zgłosić skutecznych zarzutów, że Przedsiębiorstwu Usług Mieszkaniowo-Administracyjnych "P." nie przysługuje ograniczone prawo rzeczowe użytkowania spornej nieruchomości, gdyż w myśl art. 87 powołanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły w zarząd tych jednostek.

Wiceprezydent Miasta W. decyzją nr 202/91 z dnia 23 września 1991 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania przepis art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/, dopuszczający możliwość przyznania następcom prawnym poprzedniego właściciela prawa wieczystego użytkowania gruntu i zwrotu określonego w tym przepisie budynku, albowiem sporny grunt decyzją z dnia 7 marca 1969 r. został przekazany w użytkowanie Przedsiębiorstwu Usług Mieszkaniowo-Administracyjnych "P.". Zgodnie zaś z art. 82 ust. 5 powołanej ustawy przepisu art. 82 ust. 2 tej ustawy nie stosuje się do gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste osobom innym niż byli właściciele oraz do gruntów oddanych w użytkowanie.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli Marta N. - D. i Jan N., wnosząc o jej uchylenie i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, jako sprzecznych z prawem. W skardze w szczególności podnoszą, że decyzje wydane przez organy obu instancji rażąco naruszają przepisy art. 82 ust. 2 i 5 w związku z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/. Zdaniem skarżących, organy orzekające w sprawie nie uwzględniły przepisu art. 80 ust. 1 powołanej ustawy. Stosownie do tego przepisu, grunty pozostające w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych w dniu wejścia w życie ustawy przeszły w zarząd tych jednostek. Pozostawanie zaś gruntu warszawskiego w zarządzie państwowej jednostki organizacyjnej nie stało na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku zgłoszonego w trybie i w terminie wskazanym w art. 82 ust. 2 powołanej ustawy. Skarżący zarzucają ponadto rażącą przewlekłość postępowania, które dopiero po czterech latach doprowadziło do wydania decyzji w drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie. W odpowiedzi tej podał, że art. 80 ust. 1 powołanej ustawy nie dotyczy gruntów oddanych w użytkowanie państwowym jednostkom organizacyjnym przed dniem 1 sierpnia 1985 r. W związku zaś z treścią art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ z dniem jej wejścia w życie, to jest z dniem 5 grudnia 1990 r., grunty będące w tym dniu w zarządzie państwowych osób prawnych stały się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że nieruchomość przy A1. N. nr 54 w W. z mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ przeszła na własność Skarbu Państwa, podobnie jak i znajdujący się na nieruchomości dom mieszkalny, albowiem dotychczasowy właściciel gruntu nie złożył wniosku o przyznanie mu prawa własności czasowej /wieczystej dzierżawy/ do gruntu. Następcy prawni byłego właściciela w dniu 2 września 1987 r. złożyli wniosek o oddanie im tego gruntu w użytkowanie wieczyste i o zwrot znajdującego się na nim jednorodzinnego domu mieszkalnego, powołując jako podstawę prawną swego żądania przepis art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/.

Organy administracji, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżących, zajęły stanowisko, że oddanie gruntu wnioskodawcom w użytkowanie wieczyste jest niemożliwe z powodu pozostawania gruntu w użytkowaniu państwowej jednostki organizacyjnej, to jest Przedsiębiorstwa Usług Mieszkaniowo-Administracyjnych "P."

Należy tu wskazać, że organ drugiej instancji, dopatrując się przeszkody w uwzględnieniu wniosku skarżących w przepisie art. 82 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/, który wyłącza stosowanie art. 82 ust. 2 ustawy do gruntów oddanych już w użytkowanie innym podmiotom, nie uwzględnił art. 80 ust. 1 powołanej ustawy. W myśl tego przepisu grunty państwowe, będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych, przechodzą w zarząd tych jednostek, bez względu na datę ustanowienia takiego użytkowania. Z mocy zatem powołanego przepisu użytkowanie nieruchomości zabudowanej ustanowione decyzją z dnia 7 marca 1969 r. nr /;KM-VI/610/2/wł/69 na rzecz Przedsiębiorstwa Usług Mieszkaniowo-Administracyjnych "P." przekształciło się w zarząd tej jednostki.

Pozostawanie w dniu 5 grudnia 1990 r. gruntów warszawskich w zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku zgłoszonego w trybie i terminie określonym w art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/, jeżeli spełnione zostały inne przesłanki wymienione w tym przepisie.

Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy może mieć zmiana stanu prawnego wprowadzona ustawą z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, która weszła w życie z dniem 5 grudnia 1990 r., to jest przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy /związku międzygminnego/, z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie ustawy w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to jednak praw osób trzecich.

W postępowaniu administracyjnym nie brało udziału Przedsiębiorstwo Usług Mieszkaniowo-Administracyjnych "P.". W związku z tym nie wyjaśniono, czy ma ono status państwowej osoby prawnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 powołanej ustawy.

(...) Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma również wyjaśnienie, czy następcy prawni byłego właściciela omawianej nieruchomości mogą być uznani w rozumieniu art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy za osoby trzecie, których prawa nie mogą być naruszone. Ratio legis tej formuły z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, którego redakcja może nastręczać trudności interpretacyjne, polega na zapewnieniu ochrony także prawom następców prawnych byłych właścicieli działek zabudowanych, którzy w trybie i terminie wskazanym w art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/ złożyli wnioski o przyznanie im prawa wieczystego użytkowania gruntu i o zwrot wymienionych w tym przepisie budynków. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawcy spełnili warunek złożenia wniosku o przyznanie im prawa wieczystego użytkowania gruntu i o zwrot budynku w zakreślonym przez ustawę terminie, to tego rodzaju czynność, jako zmierzająca do zachowania prawa, nie może pozostawać bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Ochrona prawna osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 29 września 1990 r. powinna nastąpić wówczas, gdy mają one zagwarantowany prawem interes w żądaniu realizacji prawa majątkowego. Trzeba bowiem podkreślić, że powołany przepis, ustanawiając na rzecz państwowych osób prawnych wieczyste użytkowanie gruntów będących w ich zarządzie, wyraźnie zastrzega, że prawo to nie może powstać z naruszeniem praw osób trzecich. (...)

Okoliczności powyższe, jako niewątpliwie istotne dla oceny żądań skarżących, powołujących się na swoje uprawnienia wynikające z art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/, nie były wnikliwie rozważone przez organy obu instancji, co mogło doprowadzić do rozstrzygnięcia sprzecznego z prawem materialnym.

Uzasadnia to konieczność uchylenia z mocy art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.