Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 372/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Beata Sobocha, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. ("Naczelnik", "NUS", "Organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. sp. z o. o. z siedzibą w W. ("Spółka", "Strona" lub "Skarżąca"), na podstawie własnego tytułu wykonawczego m.in. z 14 kwietnia 2017 r., którym objęto należności z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2011 r.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w centralach trzech banków w Polsce ([...] Bank S.A., Bank [...] S.A., Bank [...] S.A. Zawiadomienie o tym wraz z odpisem tytułu wykonawczego został doręczony Spółce w dniu 24 kwietnia 2017 r.

Pismem z 28 kwietnia 2017 r. Strona zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 8 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej jako "ustawa" lub "upea"), tj. zarzut nieistnienia obowiązku oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. NUS odmówił uznania wniesionych zarzutów za uzasadnione.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "DIAS") postanowieniem z [...] września 2017 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie podwyższonej stawki odsetek.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy NUS, postanowieniem z [...] października 2017 r., uznał:

- za niezasadny zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 upea, tj. nieistnienia części obowiązku wskazanego w przedmiotowym tytule wykonawczym, w zakresie nieuwzględnienia przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę wynikającej z art. 24 ust. 1 i 5 ustawy o kontroli skarbowej,

- za zasadny zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 upea z powodu nieistnienia części obowiązku w kwocie 4 230 zł, wskazanego w przedmiotowym tytule wykonawczym, z uwagi na zastosowanie podwyższonej stawki odsetek za zwłokę, naliczonych w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 14 kwietnia 2017 r., i w tym zakresie umorzył postępowanie egzekucyjne,

za niezasadny zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 upea, tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego poprzez zajęcie rachunków bankowych Spółki.

Pismem z 26 października 2017 r. Spółka złożyła zażalenie na ww. postanowienie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wydał postanowienie z [...] grudnia 2017 r., którym utrzymał w mocy postanowienie NUS. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor, odnosząc się do zarzutu opartego na art. 33 § 1 pkt 1 upea, wyjaśnił, że poprzez nieistnienie obowiązku należy rozumieć sytuację, kiedy wskazano w tytule wykonawczym obowiązek, który nie ciąży na zobowiązanym podmiocie. Jak wynika z akt sprawy, kwota odsetek w przedmiotowym tytule wykonawczym została wyliczona, po zastosowaniu podstawowej stawki odsetek, od terminu płatności zobowiązana/dokonania zwrotu na rachunek bankowy podatnika, z uwzględnieniem przerwy w naliczaniu odsetek, która wystąpiła w okresie od 22 maja 2013 r. do 25 listopada 2017 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania kontrolnego do dnia doręczenia decyzji organu I instancji. Zatem odsetki na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wyniosły 66 115 zł. DIAS podkreślił, iż w przypadku, gdyby powyższa przerwa nie została uwzględniona, na co wskazywał pełnomocnik w zarzutach, wówczas kwota odsetek od zaległości wyniosłaby 151 522 zł.

Zdaniem DIAS Naczelnik prawidłowo umorzył w części postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 14 kwietnia 2017 r., uznając za uzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku w części dotyczącej naliczenia 150% stawki odsetek za zwłokę od zobowiązania w podatku od towarów i usług za okresy luty 2011 r. oraz od sierpnia do grudnia 2011 r., w okresie od 1 stycznia 2016 r. do dnia wystawienia tytułu wykonawczego, tj. 14 kwietnia 2017 r., zamiast podstawowej stawki odsetek. W sytuacji, gdy tylko część obowiązku nie istnieje, a została objęta tytułem wykonawczym, stanowiącym przedmiot zarzutu, uzasadnione jest umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, w: jakiej zarzut jest zasadny, a nie całego prowadzonego postępowania.

Zdaniem DIAS nie doszło do naruszenia podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego, a mianowicie zasady stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków w połączeniu z zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka. Wysłanie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie stanowiło naruszenia przepisów ustawy egzekucyjnej. Ustawa bowiem nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego ani nie wymaga uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Jak wskazał DIAS, Organ egzekucyjny, biorąc pod uwagę powyższe reguły, miał obowiązek zbadać, czy zastosowanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego doprowadzi bezpośrednio do celu egzekucji oraz jednocześnie będzie najmniej uciążliwe.

Organ egzekucyjny, wobec braku uprzedniego spełnienia obowiązków ciążących na Spółce, zastosował środki egzekucyjne przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a) upea w postaci egzekucji z rachunku bankowego. DIAS podkreślił, że Organ egzekucyjny zastosował dotychczas tylko jeden środek egzekucyjny, nie mając pewności, czy zastosowany w sprawie środek egzekucyjny okaże się skuteczny. Dlatego też, uwzględniając zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, uzasadnione było przesłanie zawiadomienia organu egzekucyjnego do banku w celu realizacji należności objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym.

Skarżąca zaskarżyła postanowienie opisane w komparycji niniejszego wyroku. Zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako "Kpa") oraz art. 18, art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 7 § 2 oraz art. 34 upea, poprzez nieuchylenie postanowienia NUS, w którym to postanowieniu nie wskazano kryteriów wyboru środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych jako najmniej uciążliwego dla Strony, podczas gdy NUS winien zbadać sytuację majątkową oraz biznesową Strony w kontekście możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Rację ma Dyrektor kiedy akcentuje, że podnosząc zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Spółka nie wskazała żadnego alternatywnego i skutecznego środka, który mógłby być zastosowany przez Naczelnika. Skarżąca nie wskazała również na czym – w jej ocenie – polega zbytnia uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego. Nie wskazała żadnych powstałych, czy choćby potencjalnych negatywnych konsekwencji przedmiotowego środka egzekucyjnego. Argumentacja przytoczona w skardze opiera się na twierdzeniu, że to Naczelnik winien był badać sytuację Skarżącej i "dopasować" do niej środek egzekucyjny. Stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa.

Przypomnieć należy, że administracyjny organ egzekucyjny dokonuje wyboru środków egzekucyjnych, które zastosuje w trwającym postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 7 § 2 ustawy, organ egzekucyjny powinien stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z treści przywołanej normy wynika zatem, że organ egzekucyjny winien stosować przede wszystkim środki prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, ta zatem zasada determinować winna wybór środka stosowanego przez organ prowadzący postępowanie, a dopiero spośród tych środków należy zastosować ten, który jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Tym samym wybór środka egzekucyjnego jest zawsze ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do zaspokojenia zobowiązań o charakterze pieniężnym.

W ocenie Sądu Organ egzekucyjny zasadnie w tych okolicznościach środków wybrał te, które najlepiej i najprościej będą realizowały zakładany cel, tj. egzekucję z rachunku bankowego. Pierwszą zasadą prowadzenia egzekucji jest wybór takiego środka egzekucyjnego, który umożliwi w ogóle egzekucję należności, kolejną natomiast jest wybór najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, przy czym ta kolejna obowiązuje jedynie w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W sytuacji, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszelkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. Wyboru środka egzekucyjnego organ nie powinien dokonywać mechanicznie, lecz mając na względzie sytuację majątkową zobowiązanego.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieją jednak inne, mniej uciążliwe środki egzekucyjne, które zarazem spełniałyby podstawową rolę – prowadziłyby bezpośrednio do wykonania obowiązku. Takich środków, jak już zostało to zaznaczone, nie wskazuje sama Skarżąca. Nadto należy podkreślić, że egzekucja zawsze, ze swojej natury, stanowi przymusowy sposób realizacji zobowiązania, skoro dłużnik dobrowolnie nie wypełnia ciążącego na nim obowiązku, a co za tym idzie zawsze jest dla dłużnika niedogodnością, zatem każde działanie uprawnionych organów mogłoby spotkać się z tym zarzutem. Zajęcie rachunku bankowego oznacza co prawda, że zobowiązany zostaje ograniczony w prawie dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku, ale tylko do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1462/07, publ. LEX nr 494247).

Powyższa ocena zgłoszonego zarzutu została już przedstawiona w innych, analogicznych sprawach ze skarg Spółki (np. w sprawie III SA/Wa 375/15), a Sąd orzekający w niniejszej sprawie ocenę tę w pełni podziela.

W skardze nie kwestionowano stanowiska Naczelnika i Dyrektora co do drugiego zgłoszonego zarzutu Spółki, tj. zarzutu nieistnienia obowiązku. Z tego względu Sąd lakonicznie podaje, że to stanowisko było prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 Ppsa, Sąd oddalił skargę, orzekając w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 Ppsa.