Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 500/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel Sędzia WSA Paweł Darmoń po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2022 r. sprawy ze skargi Z. F. i J. G. na punkt 3-ci decyzji Wojewody [...] z dnia 29 kwietnia 2020r. znak [...] w przedmiocie waloryzacji i wypłaty odszkodowania za zniszczenie zasiewu koniczyny oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Z. F. i J. G. pismem z dnia 18 grudnia 2018 r. wniosły o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,2070 ha, położoną w jedn. ewid. K. obr. [...] wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych – Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 19 lutego 1964 r., znak: USW.Wł.IV-3/208/63, alternatywnie w przypadku braku możliwości wypłaty na rzecz wnioskodawczyń odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość o przyznanie nieruchomości zamiennej; nadto wniosły o waloryzację i wypłatę odszkodowania za zniszczenie zasiewu koniczyny na wywłaszczonej nieruchomości.

Starosta Wadowicki decyzją z dnia 26 września 2019 r., znak NGK.6821.1.2019, orzekł: o odmowie ustalania i wypłaty odszkodowania za działkę nr [...] o pow. 0,2070 ha, stanowiącą obecnie część działki nr [...], położoną w jedn. ewid. K. obr. [...], która orzeczeniem z 19 lutego 1964 r. znak: USW.Wł.IV-3/208/63 Urzędu Spraw Wewnętrznych-Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa (pkt 1), o odmowie przyznania nieruchomości zamiennej, w miejsce wypłaty odszkodowania (pkt 2), o odmowie zwaloryzowania i wypłaty odszkodowania na rzecz wnioskodawczyń, za zniszczenie zasiewu kończyny, ustalonego orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych USW.Wł.IV-3/208/63 z dnia 19 lutego 1964 r. (pkt 3).

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że orzeczeniem z dnia 19 lutego

1964 r. Nr.USW.WŁIV-3/208/63 Urzędu Spraw Wewnętrznych-Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie między innymi działka nr [...] o pow. 0,2070 ha, stanowiąca własność S. F. w udziale 1/2 części i A. F. w udziale 1/2 części została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Wywłaszczenia dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wnioskodawcą wywłaszczenia było Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej W., któremu zawnioskowana do wywłaszczenia działka nr [...] była niezbędna dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a w szczególności pod budowę punktu skupu żywca i obiektów handlowych dla miejscowej Gminnej Spółdzielni "[...]" w K. .

Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie orzeczeniem USW.WŁ/IV-3/208/63 z dnia 19 lutego 1964 r orzekł o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości położone w gm. kat. B. w kwocie łącznej 22.028,40 zł, na rzecz: S. F. za udział 1/2 cz. w kwocie 11.014,20 zł i A. F. za udział 1/2 cz. w kwocie 11.014,20 zł. Odszkodowanie obejmowało wartość gruntu działki l. kat. [...] oraz wartość 5 wiśni 6-cio letnich. Do wypłaty odszkodowania zobowiązane zostało Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w W. w trybie art. 12 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Ponadto w ww. orzeczeniu przyznano S. F. i A. F., po połowie, odszkodowanie za zniszczenie zasiewu kończyny w kwocie łącznej 1.656 zł w tym na rzecz: S. F. za udział 1/2 cz. w wysokości 828 zł i A. F. za udział 1/2 cz. w wysokości 828 zł. Na podstawie sądowych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdzone zostało, że wnioskodawczynie są spadkobierczyniami A. F. i S. F..

W dalszej kolejności organ I instancji zwrócił uwagę na fakt, że w 1993 r. przed Kierownikiem Urzędu Rejonowego w Wadowicach i w 2003 r. przed Starostą Wadowickim toczyły się postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości obejmującej część działki nr [...] ( w granicach wywłaszczonej działki nr [...]), które zakończyły się odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Obecnie działka nr [...] o pow. 0,6757 ha stanowi własność Gminnej Spółdzielni "[...]" w K.

W celu zgromadzenia pełnej dokumentacji pozwalającej na rozstrzygnięcie złożonego wniosku w zakresie wypłaty i waloryzacji odszkodowania, organ I instancji zwrócił się do Archiwum Państwowego w Krakowie, Archiwum Państwowego w Katowicach, Archiwum Państwowego w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej, o udzielenie informacji, czy w zasobach archiwalnych ww. archiwów znajdują się dokumenty byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Wadowicach z lat 1963, który to podmiot wnioskiem nr GKM.II-1/1/57/63 wystąpił o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego działki nr [...] pod budowę punktu skupu żywca i obiektów handlowych dla Gminnej Spółdzielni "[...]" w K. i zobowiązany był do wypłaty odszkodowania. W odpowiedzi na powyższe wystąpienia uzyskano informację, że żadne z ww. archiwów nie posiada dokumentacji wytworzonej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wadowicach Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej odnoszącej się do sprawy objętej wnioskiem nr GKMIIII-1/1/57/63, jak i innej dokumentacji dotyczącej wywłaszczenia (i odszkodowania ) terenu pod budowę punktu skupu żywca i obiektów handlowych dla Gminnej Spółdzielni "[...]" w K. .

Następnie organ I instancji podał, że w aktach archiwalnych Starosty Wadowickiego, w sprawie prowadzonej przez Kierownika Urzędu Rejonowego dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obejmującej działkę nr [...] odnaleziono pismo Urzędu Miejskiego w W. Wydziału Planowania Przestrzennego i Gospodarki Gruntami znak: PP.7220a/42/93 z dnia 11 sierpnia

1993 r. informujące, że "w archiwum urzędu nie ma akt dot. wywłaszczenia P. S. i A. F., a tym samym potwierdzenia wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość".

Dodatkowo Starosta Wadowicki zwrócił się do Sądu Rejonowego w Wadowicach Wydział I Cywilny o informację, czy do depozytu sądowego nie została złożona kwota 22028,40 zł stanowiąca odszkodowanie na rzecz S. i A. F.. W odpowiedzi sąd poinformował, że "w skorowidzach sądu nie odnaleziono sprawy dot. złożenia do depozytu sądowego kwoty 22026,40 zł stanowiącej odszkodowanie na rzecz S. i A. F.." Organ I instancji wystąpił również do Gminnej Spółdzielni "[...] w K. o akta sprawy dotyczącej wywłaszczenia i wypłaty z tego tytułu odszkodowania na rzecz S. i A. F.. W odpowiedzi uzyskano informację, że nie udało się odnaleźć żadnych dokumentów dotyczących sprawy oprócz tych, które zostały uprzednio przesłane. Organ I instancji zwrócił się nadto do Banku Spółdzielczego w Wadowicach o informację, czy w dokumentach archiwalnych Banku znajdują się dowody z lat 1964 –1976 potwierdzające wypłatę na książeczki oszczędnościowe odszkodowania w kwocie łącznej 23.684,40 zł (22.028,40 zł + 1.656,00 zł ) na rzecz właścicieli przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi Bank podał, że "Bank nie jest w posiadaniu dowodów potwierdzających wypłatę odszkodowania na książeczki oszczędnościowe wskazanych osób. Bank nie posiada dokumentacji z lat 1964 -1976". Organ I instancji wskazał, że w Archiwum Zakładowym Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie odnaleziono akta wywłaszczeniowe, jednak nie obejmowały one dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania.

W podsumowaniu powyższego Starosta Wadowicki stwierdził, że rozpoznając wniosek złożony wiele lat po okresie, przez który właściwe państwowe jednostki organizacyjne zobowiązane były do przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości albo przekazania odszkodowań do depozytu sądowego, poszukiwał takich dokumentów na wiele sposobów. Z uzyskanych informacji wynika, że dokumentacji dotyczącej wypłaty odszkodowania brak w aktach archiwalnych, albo zgodnie z obowiązującymi przepisami została przekazana na makulaturę. Zniszczenie akt nie oznacza jednak, że akt tych, a tym samym postępowania w sprawie nie było. Przy ustaleniu faktu wypłaty odszkodowania organ I instancji posiłkował się zatem dowodami pośrednimi, na podstawie których uznał, że do wypłaty doszło, a zatem nie ma podstaw do jego wypłaty i waloryzacji. Dokumentami, na których oparł organ swoje ustalenia były: wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wadowicach Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej L.dz. GKMIIII-1/157/63 z dnia 26 listopada 1963 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wadowicach Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej L.dz. GKM.III-1/177/63 z dnia 22 lutego 1964 r., decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wadowicach Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej znak: GKM.III-1/177/63 z dnia 24 sierpnia 1964 r. o przekazaniu terenu państwowego w użytkowanie. W konkluzji organ I instancji stwierdził, że odszkodowanie za wywłaszczenie działki nr [...] zostało wypłacone poprzednikom prawnym wnioskodawczyń, w wyniku czego Skarb Państwa jako dłużnik zwolnił się z powstałego zobowiązania. Mając na względzie powyższe, także żądanie przyznania nieruchomości zamiennej oraz waloryzacji odszkodowania jest w przedmiotowej sprawie bezpodstawne.

Na skutek odwołania Z. F. i J. G. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 29 kwietnia 2020 r., nr WS-VI.7534.2.45.2019.KP, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie:

-w punkcie 1) o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,2070 ha, położoną w jedn. ewid. K. obr. [...] wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 19 lutego 1964 r., znak: USW.Wł.IV-3/208/63;

- w punkcie 2) o przyznanie nieruchomości zamiennej w miejsce wypłaty odszkodowania;

- w punkcie 3) waloryzacji i wypłaty odszkodowania na rzecz ww. za zniszczenie zasiewu koniczyny, ustalonego orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych – Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 19 lutego 1964 r. znak: USW.Wł.IV-3/208/63.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda Małopolski wskazał – w zakresie wniosku o ustalenie odszkodowania – że funkcjonowanie w obrocie prawnym orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych – Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 19 lutego 1964 r., znak: USW.Wł.IV-3/208/63, oznacza, iż niniejsze postępowanie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wydanie bowiem ponownej decyzji merytorycznej w sprawie o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość naruszałaby zasadę trwałości decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. i poprzez wzgląd na regulację art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.; należało zatem uchylić zaskarżoną decyzję Starosty Wadowickiego i orzec o umorzeniu postępowania.

Dalej Wojewoda Małopolski – odnosząc się już do wniosku o wypłatę i waloryzację odszkodowania – przytoczył ustalenia oraz stanowisko organu I instancji wskazujące na to, że odszkodowanie za wywłaszczenie działki nr [...] zostało wypłacone poprzednikom prawnym wnioskodawczyń. Organ odwoławczy przytoczył też konkluzję organu I instancji, iż w tej sytuacji także żądanie przyznania nieruchomości zamiennej oraz waloryzacji odszkodowania należało uznać za bezpodstawne.

Przedstawiając własne stanowisko co do wniosku o wypłatę i waloryzację odszkodowania Wojewoda Małopolski przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące zagadnienia dopuszczalności rozstrzygnięcia decyzją administracyjną kwestii waloryzacji odszkodowania ustalonego w ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu – i wskazał, że podziela tę linię orzeczniczą, w myśl której waloryzacja odszkodowania ustalonego ostateczną decyzją administracyjną jest czynnością techniczno-obrachunkową, dokonywaną na etapie spełnienia świadczenia przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, a więc roszczenie o waloryzację odszkodowania ustalonego w ostatecznej decyzji nie powinno być załatwiane w drodze decyzji administracyjnej, gdyż brak obecnie wyraźnego przepisu prawa pozwalającego na dokonanie takiej waloryzacji w tej formie prawnej. W szczególności takim przepisem nie jest art. 132 ust. 3 u.g.n.

Dalej Wojewoda Małopolski podniósł także, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest roszczeniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców prawnych pod jakimkolwiek tytułem, wobec czego także roszczenie o waloryzację odszkodowania przysługuje tylko osobie wywłaszczonej, nie zaś spadkobiercom tej osoby.

W odniesieniu do wniosku o przyznanie działki zamiennej Wojewoda Małopolski zauważył, że w toku postępowania wywłaszczeniowego S. F. i A. F. zgłaszali wniosek o uzyskanie nieruchomości zamiennej, jednak organ w trakcie rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej 23 stycznia 1964 r. stwierdził, że: "dostarczenie działki zamiennej dla Ob. S.. F. przez [...] Spółdzielnię jest niemożliwe, gdyż nie dysponuje ona gruntami mogącymi być przeznaczonymi na ten cel (...)." W związku z powyższym, zdaniem Wojewody Małopolskiego należało uchylić w tym zakresie zaskarżoną decyzję i orzec o umorzeniu postępowania o przyznanie nieruchomości zamiennej w miejsce wypłaty odszkodowania, gdyż za wywłaszczoną nieruchomość przyznane zostało odszkodowanie.

W końcowej części uzasadnienia swojej decyzji Wojewoda Małopolski odniósł się do twierdzeń zawartych w odwołaniu, a także ocenił znaczenie pism A. i S. F. z dnia 26 maja 1964 r. oraz z dnia 12 lutego 1992 r.

Z. F. i J. G. wniosły skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego. Skarżące zarzuciły zaskarżonej decyzji istotne naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez bezpodstawny, niezgodny z aktualną i dominującą linią orzeczniczą (w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego) pogląd Wojewody Małopolskiego, że waloryzacja i wypłata odszkodowania ustalonego w ostatecznej decyzji nie następuje w formie decyzji, bo brak jest takiego przepisu w u.g.n. co dało organowi podstawę do umorzenia postępowania w tym zakresie;

2) przepisów postępowania administracyjnego, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 75 § 2, art. 105 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie przez organ II instancji obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postepowania w zakresie waloryzacji i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżących. Skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżące przedstawiły argumentację na poparcie powyższych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odniósł się także do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 1027/20 oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 807/21 uchylił ww. wyrok w tej części, w której oddalił on skargę na pkt 3 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; w pozostałej części oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie, NSA wskazał, że skoro orzekanie o odszkodowaniu za wywłaszczoną (przejętą na rzecz podmiotu publicznoprawnego) nieruchomość należy do drogi postępowania administracyjnego, to również w sprawach z nim związanych, właściwym jest organ administracyjny. Dla oceny powyższej kwestii istotne jest to, że źródłem żądania waloryzacji odszkodowania jest akt administracyjny ustalający wysokość odszkodowania. Żądanie waloryzacji ustalonego w drodze decyzji odszkodowania nie powstaje na tle stosunku cywilnoprawnego, lecz administracyjnego, a zatem spór co do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania nie może zostać zakwalifikowany odmiennie niż sam spór o wysokość ustalonego odszkodowania.

Dalej Sąd podał, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 22 lutego

2021 r. w składzie 7 sędziów uchwałę (sygn. akt I OPS 1/20), w której przyjął, że o ile następcy prawni osoby wywłaszczonej, którzy prawa do nieruchomości wywłaszczonej nabyli w drodze umowy, nie mają prawa domagać się w omawianym trybie odszkodowania, o tyle odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zatem skoro skarżące były spadkobierczyniami byłych właścicieli wywłaszczonej - na podstawie przepisów ustawy gruntowej z dnia 12 marca 1958 r. - nieruchomości to miały interes prawny do działania w charakterze strony w postępowaniu.

W tej sytuacji NSA podzielił zarzut skargi kasacyjnej, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., przy czym w tej części, w której wyrok ten oddalał skargę na pkt 3 zaskarżonej decyzji, naruszenie to miało charakter istotny. W tym przypadku uzasadnienie zaskarżonego wyroku było bowiem nie tylko mało czytelne (zdaniem skarżących, wyrok Sądu I instancji nie pozwalał w sposób pewny ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd Wojewódzki, bo jego uzasadnienie było przeteoretyzowane), ale przede wszystkim w tej części wyrok nie zawierał dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią powołanego wyżej przepisu, Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku był obowiązany odnieść się do zarzutów zawartych w skardze a dotyczących także wadliwości postępowania administracyjnego, w tym dowodowego.

Skarżące w skardze wniesionej do Sadu I instancji twierdziły, że Wojewoda naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w postaci: art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 75 § 2, art. 105 § 1 k.p.a., gdyż nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego m. in. w zakresie żądania waloryzacji. Tymczasem Sąd Wojewódzki, odnosząc się do tego rodzaju zarzutów, generalnie stwierdził jedynie, że – w świetle wykładni prawa przyjętej w zaskarżonej decyzji - nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia. Wprawdzie dodał przy tym, że dowody, na które strony wskazywały w odwołaniu i w skardze nie podważały ich oceny, dokonanej przez Wojewodę, a która to ocena – zdaniem Sądu I instancji - mieściła się w granicach swobody oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ale jednak stanowiska swego w tej materii w żaden sposób nie uzasadnił.

Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy NSA nakazał wszechstronnie ocenić zasadność skargi w zakresie pkt 3 zaskarżonej decyzji Wojewody, mając przy tym na uwadze wyżej przedstawioną wykładnię prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga w badanym zakresie okazała się być bezzasadna.

W związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DZ.U. z 2020r.poz.1842 t.j. z późn. zmianami), w sprawie zarządzono przeprowadzenie posiedzenia niejawnego celem rozpoznania sprawy.

Skarga dotyczy, jak wiadomo, zarzutu braku waloryzacji odszkodowania, a biorąc pod uwagę zakres sprawy pozostawiony do rozpoznania tut. Sądowi przez NSA, chodzi tutaj o odszkodowanie za zniszczenie zasiewu koniczyny ustalone w 1964r. Kluczową sprawą jest tutaj odpowiedź na pytanie, czy kwota odszkodowania została wypłacona do rąk uprawnionych, czy też nie. W drugim wypadku należałoby zwaloryzować odszkodowanie należne do wypłaty, natomiast w pierwszym – oczywiście nie, gdyż skoro zostało ono wypłacone, obowiązany podmiot nie pozostaje w zadłużeniu w stosunku do uprawnionych. Nawiązując do już przeprowadzonego postępowania i zgromadzonych dowodów, trzeba też wskazać, że brak jest jednoznacznego pokwitowania czy innego dokumentu wprost potwierdzającego wypłatę. Trudno się temu dziwić, zważywszy, że badane okoliczności miały miejsce blisko 60 lat temu. Jednak w ocenie Sądu, zestawienie dokumentów i wynikających z nich faktów przemawia za tezą, że odszkodowanie w przeszłości wypłacono. Należy zatem przybliżyć chronologię wydarzeń, celem uzasadnienia tej tezy.

Przed wywłaszczeniem działki zapadła decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Wadowicach o lokalizacji szczegółowej o zmianie sposobu wykorzystania terenu, nr [...] z dnia 24.07.1963r., wyrażająca zgodę na budowę punktu skupu GS na terenie K. /k.62 akt adm./. Decyzja obejmowała także parcelę katastralną nr [...] /k.61 akt adm./. Przed wywłaszczeniem strony, a to GS "[...] i właściciele, A. i S. H. prowadziły negocjacje i zawarły nawet porozumienie z 18.07.1963r. o możliwości zakupu innej działki za środki GS, a nadto za pozostały areał – o otrzymaniu stosownej należności /k.11/. Po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, powołując się na to porozumienie, w dniu 15 stycznia 1964r. właściciele złożyli wniosek do Prezydium WRN w Krakowie o dostarczenie działki budowlanej zamiast odszkodowania pieniężnego /k.72/. Swoje stanowisko podtrzymali na rozprawie w dniu 23.01.1964r., gdzie S. F. wskazał, ze zgadza się na wywłaszczenie tylko pod warunkiem przyznania nieruchomości zamiennej. Został on poinformowany, że nieruchomość zamienna może być przez państwo dostarczona nie na własność, ale tylko oddana w użytkowanie wieczyste, zaś GS nie dysponuje gruntami na ten cel /k.76/. W efekcie opracowano opinię szacunkową autorstwa A. Ś., wyceniającą m.in. działkę nr [...], a także drzewa owocowe i ustalającą odszkodowanie za stratę plonu koniczyny, a nadto inne działki, pozostałych właścicieli - łącznie na kwotę około 54 160 zł /k.80-82/. W dniu 19.02.1964r. zapadło orzeczenie o wywłaszczeniu m.in. nieruchomości – działki nr [...] /k.22/. Zapadły także osobne 2 orzeczenia o odszkodowaniu: z dnia 19.02.1964 za nieruchomość nr [...] i za drzewa owocowe, oraz odrębnie z dnia 19.02.1964 za koniczynę /k.88 i 90/. Zobowiązanym do wypłaty odszkodowań było wnioskujące o wywłaszczenie Prezydium PRN w Wadowicach.

Zobowiązane Prezydium w dniu 22 lutego 1964r.zwróciło się do Prezydium WRN w Krakowie o powiadomienie o terminie uprawomocnienia się orzeczeń o odszkodowaniu, dla uregulowania należności /k.91/. Termin prawomocności nie nastąpił szybko, albowiem A. i S. H. złożyli odwołanie, które zostało rozpoznane w marcu 1965r. /k.102/. Jednakże w dniu 24 sierpnia 1964 zobowiązane do zapłaty Prezydium PRN w Wadowicach wydało decyzję o przekazaniu terenu państwowego w użytkowanie, w tym m.in. parceli nr [...], ale także nr [...] i [...], na rzecz GS "[...] W decyzji wskazano, że GS "[...]" w [...] uiściła kwotę 54 160,72 zł osobom, których grunt wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, a co więcej, że kwotę tę zalicza się wobec tego GS w całości na poczet rocznych opłat z tytułu użytkowania terenu państwowego /k.16-18/.

Powyższy dokument, zdaniem Sądu, świadczy bez wątpliwości o tym, że GS niejako zamiast Prezydium PRN uiściła całość kwoty dla uprawnionych, w związku z czym uzyskała umorzenie opłaty za użytkowanie. Warto zauważyć, że wysokość kwoty jest zbieżna z sumą odszkodowań w opinii szacunkowej /k.86/, że zatem z całą pewnością obejmuje wartość działki nr [...], wartość drzew owocowych oraz wartość plonu koniczyny. W ocenie Sądu, dowody te świadczą o tym, że odnośnie S. H., dokonano wypłaty jeszcze przed prawomocnością decyzji (rozpoznaniem odwołania przez drugą instancję), czego następstwem było przekazanie gruntu w użytkowanie. Jeśliby bowiem nie doszło do wypłaty, to w decyzji nie zaliczono by całości odszkodowań na poczet opłaty za użytkowanie. W ramach wypłaconej kwoty 54 160,72 zł mieści się również odszkodowanie za plon koniczyny w kwocie 1656 zł (kwoty nominalne wynikające z dokumentów), co wynika z opinii szacunkowej /k.82/.

Reasumując, zdaniem Sądu dokumenty zgromadzone w sprawie świadczą o wypłacie na rzecz wywłaszczonych właścicieli odszkodowania, w tym za plon koniczyny. Wobec powyższego obecnie brak podstaw do jego waloryzacji. W tej sytuacji skarga jest bezzasadna i podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a.