Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2101/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 148 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA (del.) Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Katarzyna Czuduk po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej ze skargi kasacyjnej Z. K. i Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 853/13 w sprawie ze skargi Z. K. i Z. K. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz Z. K. kwotę 740 (siedemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 853/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. K. i Z. K. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (dalej Minister) postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] stycznia 2013 r.) utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Mazowieckiego z [...] marca 2012 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] marca 2012 r.) odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Mazowieckiego z [...] marca 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2011 r.), orzekającą o nabyciu przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. [...] ha; nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, z obrębu [...], położonej w dzielnicy [...] m.st. Warszawy oraz orzekającą o ustaleniu odszkodowania za powyższą nieruchomość.

Zaskarżone postanowienie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.

Decyzją z [...] kwietnia 2006 r. nr [...], Wojewoda Mazowiecki ustalił lokalizację dla inwestycji polegającej na budowie drogi ekspresowej w korytarzu zarezerwowanym pod autostradę [...] (Południowa Obwodnica Warszawy) - odcinek: węzeł "L." (z węzłem) - węzeł "P." (z węzłem) - wraz z przebudową infrastruktury technicznej.

Pismem z [...] stycznia 2007 r., uzupełnionym pismem z [...] marca 2007 r., Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (dalej GDDKiA) wniósł do Wojewody Mazowieckiego (dalej Wojewoda) o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, położonej w Warszawie w Dzielnicy [...], oznaczonej jako dz. ew. nr: [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha i o udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie ww. nieruchomości wraz z nadaniem tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. W związku z brakiem możliwości ustalenia osób, którym do przedmiotowych nieruchomości przysługują prawa rzeczowe, Wojewoda wszczął postępowanie wywłaszczeniowe w trybie nieuregulowanego stanu prawnego, informując o tym na łamach dziennika Rzeczpospolita (z [...] lutego 2007 r.); przez wywieszenie informacji w budynku: Urzędu Dzielnicy [...] (od 9 lutego 2007 r. do 23 lutego 2007 r.) i Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie przez okres dwu tygodni. W terminie 2 miesięcy od dnia ukazania się informacji o zamiarze wywłaszczenia nie zgłosiły się osoby, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku o wywłaszczenie.

W związku z tym Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] maja 2007 r. nr [...], udzielił GDDKiA zezwolenia na niezwłoczne zajęcie owej nieruchomości.

Decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2011 r.) Wojewoda Mazowiecki dokonał wywłaszczenia owej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa; ustalił wysokość odszkodowania za tę nieruchomość i zobowiązał GDDKiA do wpłaty określonego powyżej odszkodowania do depozytu sądowego na okres 10 lat.

Wojewoda ogłosił ową decyzję wraz z jej uzasadnieniem na tablicy ogłoszeń Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w dniach od 18 kwietnia 2011 r. do 4 maja 2011 r. i Urzędu m.st. Warszawy dla Dzielnicy [...]. Powstało domniemanie, że decyzja ta została dnia 4 maja 2011 r. skutecznie doręczona, a termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania upływał dnia 4 czerwca 2011 r.

Pismem z 27 maja 2011 r. pełnomocnik Z. A. K. i Z. K. (dalej skarżący bądź wnioskodawcy) wniósł do Wojewody o doręczenie decyzji z [...] marca 2011 r. nr [...]. Podniósł, że wnioskodawcy są stronami w sprawie, ponieważ mają tytuł prawny do nieruchomości oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] i [...], położonej w Warszawie w Dzielnicy [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Postanowieniem z 1 kwietnia 2011 r., II Ns 779/10 (dalej postanowienie II Ns 779/10) Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie stwierdził, że nabyli oni przez zasiedzenie własność działek nr [...] i [...].

Wojewoda Mazowiecki pismem z 23 sierpnia 2011 r. odmówił doręczenia pełnomocnikowi wnioskodawców decyzji z [...] marca 2011 r.

Pismem z 26 września 2011 r. (data prezentaty) Z. A. K. i Z. K. wnieśli o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...] Wojewody Mazowieckiego, w części w jakiej decyzja ta ustala odszkodowanie za nabyte przez Skarb Państwa nieruchomości położone w Dzielnicy [...] m.st. Warszawy, oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha, uchylenie przedmiotowej decyzji w tej części oraz uwzględnienie powołanych wniosków dowodowych.

W uzasadnieniu wniosku wskazali, że w dniu wydania decyzji nie posiadali statusu stron postępowania, gdyż tytuł prawny do przedmiotowych nieruchomości nabyli dopiero po jej wydaniu. O fakcie, że decyzja ta ustala również wysokość odszkodowania za wyżej wskazaną nieruchomość, dowiedzieli się dopiero z pisma Wojewody Mazowieckiego z 23 sierpnia 2011 r. Uważają ustaloną w decyzji kwotę odszkodowania za zaniżoną.

Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z [...] marca 2013 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] marca 2013 r.), odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Wojewody Mazowieckiego z [...] marca 2011 r. nr [...].

Zapadłe rozstrzygnięcie uzasadnił faktem, że w dniu wydania decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] marca 2011 r., wnioskodawcy nie byli stronami postępowania zakończonego tą decyzją. Orzeczenie Sądu, na podstawie którego wywodzą oni swój tytuł prawny do nieruchomości objętych rozstrzygnięciem Wojewody nie istniało w dniu wydania decyzji z [...] marca 2011 r. Postanowienie II Ns 779/10 stało się "ostateczne" [winno być "prawomocne"] w dniu 23 kwietnia 2011 r.

Wnioskujący o wznowienie postępowania uzasadnili swe żądanie tym, że bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa), a o decyzji z [...] marca 2011 r. dowiedzieli się dopiero z pisma Wojewody z 23 sierpnia 2011 r. Jednak - zdaniem organu - należy uznać, że pełnomocnik wiedzę o wydaniu przez Wojewodę decyzji z [...] marca 2011 r. powziął najpóźniej w dniu 27 maja 2011 r., czyli w dniu, w którym wniósł o jej doręczenie. Nie został zachowany miesięczny termin, o którym mowa w art. 148 § 2 kpa. Wobec uchybienia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania należało uznać, że zachodzi przeszkoda formalna, wyłączająca możliwość wznowienia postępowania. Wskazał, że wnioskodawcy podjęli ustalone odszkodowanie z depozytu sądowego, gdyż postanowieniem z 13 października 2011 r. II Ns 1190/11 Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe dokonał wypłaty kwoty w wysokości 620.634,00 zł na rzecz wnioskodawców tytułem odszkodowania.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podnieśli, że wiedzę o ustaleniu odszkodowania za przedmiotowe działki uzyskali z pisma otrzymanego faxem dnia 23 sierpnia 2011 r. Wniosek został złożony zatem w terminie 10 dni od dnia, w którym dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zaznaczyli, że w dniu złożenia wniosku do Wojewody o doręczenie decyzji z [...] marca 2011 r. tj. w dniu 27 maja 2011 r., nie znali jej treści.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie z [...] marca 2013 r.

W ocenie Ministra, Wojewoda prawidłowo przyjął, że dniem, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania, jest dzień 27 maja 2011 r. Zatem termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania upłynął w dniu 27 czerwca 2011 r. Zwrot, którym posłużył się ustawodawca w przepisie "strona dowiedziała się o decyzji", należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania o wznowienie postępowania. Wniosek o wznowienie postępowania nadano w Urzędzie Pocztowym dnia 22 września 2011 r., bez zachowania terminu określonego w art. 148 kpa.

Skargę na postanowienie z [...] stycznia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Z. K. i Z. K., domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy po ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniu temu zarzucili:

1. błąd w ustaleniu stanu faktycznego - co do daty powzięcia informacji przez skarżących o treści decyzji, istotnej z punktu widzenia przedmiotu wznowienia postępowania;

2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 104 kpa - przez pominięcie w ustaleniu stanu faktycznego sprawy okoliczności związanych z odmową doręczenia skarżącym decyzji z [...] marca 2011 r. nr [...] Wojewody Mazowieckiego i odmową udostępnienia skarżącym akt postępowania w zakresie umożliwiającym zapoznanie się z treścią tej decyzji;

3. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 kpa - przez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Wojewody, mimo oczywistych działań organu uniemożliwiających skarżącym uzyskanie wiedzy o treści zaskarżonej decyzji;

4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 9 kpa - przez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Wojewody, mimo oczywistych działań organu naruszających zaufanie skarżących do władzy publicznej, polegających na odmowie doręczenia skarżącym decyzji z [...] marca 2011 r. i odmowie udostępnienia skarżącym akt postępowania w zakresie umożliwiającym zapoznanie się z treścią tej decyzji, z powołaniem się przez Wojewodę na rzekome możliwe naruszenie praw osób trzecich, których dotyczy ta decyzja Wojewody, a z całkowitym pominięciem praw skarżących w odniesieniu do tej decyzji;

5. naruszenie art. 148 § 1 i 2 kpa - przez niewłaściwą jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w § 2 tego przepisu chodzi o dowiedzenie się czegokolwiek o zaskarżonej decyzji, nie o uzyskanie wiedzy o jej treści istotnej z punktu widzenia przedmiotu wznowienia postępowania i okoliczności uzasadniających wznowienie;

6. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 140 w zw. z art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 149 § 2 kpa - przez brak jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do zarzutu odmowy wznowienia postępowania z przyczyn dotyczących istoty sprawy, a nie przyczyn dotyczących wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazali, że postanowienia organów obu instancji zostały oparte o nieprawdziwe ustalenia faktyczne, że pełnomocnik skarżących znał treść decyzji z [...] marca 2011 r. już w dniu 27 maja 2011 r. Tymczasem poznał ją dopiero w dniu 23 sierpnia 2011 r.

Organ odwoławczy nie odniósł się do faktu odmowy doręczenia skarżącym decyzji Wojewody i odmowy udostępnienia akt sprawy w zakresie umożliwiającym zapoznanie się z treści decyzji - zatem zaakceptował sposób działania organu I instancji. Bez znaczenia w przedmiotowej sprawie jest podjęcie przez skarżących odszkodowania z depozytu sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że w przypadku złożenia przez stronę podania o wznowienie postępowania organ administracji - przed ewentualnym wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania - bada, czy podanie o wznowienie postępowania oparte jest na ustawowych przesłankach wznowienia enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 kpa i czy zostało wniesione z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 148 § 1 kpa. W przypadku ujawnienia, że podanie o wznowienie nie wskazuje przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 tej ustawy, bądź nie został zachowany termin do jego złożenia przewidziany w art. 148 § 1 kpa - organ administracji może, na podstawie art. 149 § 3 kpa, wydać postanowienie odmawiające wznowienia postępowania. W pozostałych przypadkach organ administracji ma obowiązek wydać postanowienie o wznowieniu postępowania i przeprowadzić postępowanie zgodne z zasadami określonymi w art. 150 i 151 kpa.

Sąd I instancji uznał, że organy orzekające w sprawie prawidłowo stwierdziły, że nie został zachowany termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Stosownie do treści art. 148 § 2 kpa - termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o danej decyzji, tj. powzięła wiadomość o istnieniu decyzji. Istotnym jest to, by do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i to niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja. Zatem to data, kiedy strona dowiedziała się o decyzji (dotarła do niej wiadomość o wydanym orzeczeniu), ma zasadnicze znaczenie, gdyż w tym dniu rozpoczyna bieg miesięczny termin określony w art. 148 kpa.

Pogląd taki utrwalony jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 148 § 2 kpa termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Z treści tego przepisu wynika wprost, że liczy się dzień, w którym strona się dowiedziała o decyzji, a nie dzień, w którym miała taką możliwość (wyrok NSA z 14. 10.1999 r., IV SA 1662/97, Lex 48730). Ustawodawca liczy bieg terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania nie od daty doręczenia decyzji, lecz od dnia, w którym strona dowiedziała się o danej decyzji, tj. powzięła wiadomość o istnieniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu (wyrok WSA w Warszawie z 7.9.2007 r., IV SA/Wa 389/07, Lex 439031).

W ocenie Sądu dniem tym jest dzień, w którym strona wystosowała wniosek do Wojewody z 27 maja 2011 r. o doręczenie decyzji, wydanej w postępowaniu, którego wznowienia się domaga.

W toku postępowania strona - wbrew jej twierdzeniom - została poinformowana o tym, że orzeczenie dotyczyło nie tylko wywłaszczenia, ale także odszkodowania. Wezwaniami z 11 marca 2009 r. i 22 października 2010 r., nr [...]. [...] organ wezwał skarżących do przedłożenia dokumentów potwierdzających prawo własności do nieruchomości objętej postępowaniem, w związku z prowadzonym postępowaniem wywłaszczeniowym i pouczył, że niezastosowanie się do wezwania spowoduje, że ustalone odszkodowanie zostanie złożone do depozytu sądowego. Ostatnie z wezwań doręczono stronom w dniu 27 października 2010 r.

Zatem skarżący dokładnie wiedzieli, że toczące się postępowanie dotyczy nie tylko wywłaszczenia nieruchomości, ale także obejmuje ustalenie odszkodowania za nią. Powyższe stanowi o tym, że najpóźniej we wskazanej dacie 27 maja 2011 r. strona wnosząca o wznowienie postępowania uzyskała wiedzę o wydaniu decyzji zarówno wywłaszczeniowej jak i odszkodowawczej. W tym stanie rzeczy Sąd nie mógł uznać za prawdziwe jej twierdzeń, że nie wiedziała, co było przedmiotem decyzji.

Skoro strona dowiedziała się o decyzji we wskazanej uprzednio dacie - zaś podanie o wznowienie tego postępowania wniesiono dopiero pismem z 20 września 2011 r. - to słusznie orzekające w sprawie organy stwierdziły uchybienie terminu określonego w art. 148 § 1 w zw. z art. 148 § 2 kpa.

Sąd I instancji podkreślił, że nie ma żadnego znaczenia fakt nieznajomości dokładnej treści decyzji przez stronę, której nie doręczono decyzji – bowiem istotna jest jedynie wiedza o jej wydaniu. Strona musi posiadać jedynie informacje umożliwiające wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania – co w niniejszej sprawie w przypadku skarżących z całą pewnością miało miejsce już w dniu 27 maja 2011 r. W tej dacie wiedzieli oni, że została wydana decyzja, która dotyczy wywłaszczenia ich nieruchomości oraz przyznania za nią odszkodowania – gdyż taki był zakres prowadzonego przez organ postępowania, o którym wiedzieli z pism im przesłanych.

Sąd I instancji uznał, że postanowienia obu instancji są zgodne z prawem, a zarzuty skarżących są niezasadne. Stwierdzić należy, że organy wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadniły przekonująco "swoją decyzje" [winno być "swe postanowienia"] – zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Skargę kasacyjną od wyroku I SA/Wa 853/13 wywiedli Z. K. i Z. K., reprezentowani przez adw. T. T., zaskarżając ów wyrok w całości. Wyrokowi zarzucili:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenia przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:

a. art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa, prowadzące do nieważności postępowania – przez pozbawienie skarżących możności obrony swych praw wskutek poczynienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nieznajdującego się w aktach sprawy ani z nich niewynikającego ustalenia w zakresie określenia stanu faktycznego sprawy, niedokonanego w toku sprawy ani przez organ administracyjny pierwszej, ani drugiej instancji, polegającego na przyjęciu, że źródłem wiedzy skarżących w dniu 27 maja 2011 r., o tym, że przedmiotem decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] marca 2011 r. nr [...] jest zarówno wywłaszczenie nieruchomości, jaki i ustalenie odszkodowania za nią, jest ich wiedza o tym, że postępowanie, w którym decyzja ta została wydana, toczyło się w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania;

b. art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa – przez wydanie wyroku na podstawie nieznajdującego oparcia w przepisach prawa, w zasadach doświadczenia życiowego ani w zasadach rozumowania domniemania wiedzy skarżących w dniu 27 maja 2011 r. o treści bądź przynajmniej o przedmiocie decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] marca 2011 r. nr [...], powziętej jakoby na podstawie wiedzy o przedmiocie postępowania administracyjnego, w którym ta decyzja została wydana, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, prowadziło bowiem do nieprawidłowego przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że skarżący w dniu 27 maja 2011 r. posiadali wiedzę o tym, że przedmiotem decyzji z [...] marca 2011 r. jest zarówno wywłaszczenie nieruchomości, jak i ustalenie odszkodowania za nią, a zatem w dniu 22 września 2011 r., złożyli oni wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakresie decyzji z [...] marca 2011 r. z przekroczeniem terminu do złożenia tego wniosku wynikającego z art. 148 § 2 kpa;

c. art. 141 § 4 ppsa – przez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędu w rozumowaniu, mającego postać braku ciągłości logicznej między dwoma częściami wywodu prawnego, polegającej na nieuzasadnionym przyjęciu, że z wiedzy skarżących, że postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z [...] stycznia 2007 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, położonej w Warszawie, Dzielnicy [...], oznaczonej jako dz. ew. nr [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha i o udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie ww. nieruchomości, toczyło się w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania, wynikała wiedza skarżących, że decyzja z [...] marca 2011 r., wydana w postępowaniu dotyczyła zarówno wywłaszczenia nieruchomości, jak i ustalenia odszkodowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, prowadziło bowiem do nieprawidłowego przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że skarżący w dniu 27 maja 2011 r. posiadali wiedzę o tym, że przedmiotem decyzji z [...] marca 2011 r. jest zarówno wywłaszczenie nieruchomości, jak i ustalenie odszkodowania za nią, a zatem w dniu 22 września 2011 r., że złożyli oni wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakresie decyzji z [...] marca 2011 r. z przekroczeniem terminu do złożenia tego wniosku wynikającego z art. 148 § 2 kpa;

d. art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa – przez wydanie wyroku na podstawie nieznajdującego oparcia w aktach sprawy wniosku, że skarżący zostali poinformowani o przedmiocie decyzji z [...] marca 2011 r. – obejmującym zarówno wywłaszczenie nieruchomości, jak i ustalenie odszkodowania za nią – jeszcze przed wydaniem tej decyzji, w toku postępowania poprzedzającego jej wdanie – które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, prowadziło bowiem do nieprawidłowego przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że skarżący w dniu 27 maja 2011 r. posiadali wiedzę o tym, że przedmiotem decyzji z [...] marca 2011 r. jest zarówno wywłaszczenie nieruchomości, jak i ustalenie odszkodowania za nią, a zatem w dniu 22 września 2011 r., że złożyli oni wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakresie decyzji z [...] marca 2011 r. z przekroczeniem terminu do złożenia tego wniosku wynikającego z art. 148 § 2 kpa;

e. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 i 9 kpa – przez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] stycznia 2013 r. nr [...], utrzymującego w mocy postanowienie Wojewody Mazowieckiego z [...] marca 2012 r. nr [...] o odmowie wznowienia postępowania, mimo zachodzenia przesłanek uwzględnienie skargi w postaci oczywistych działań Wojewody uniemożliwiających skarżącym uzyskanie wiedzy o zaskarżonej decyzji w zakresie jej treści istotnej z punktu widzenia przedmiotu wznowienia postępowania oraz mimo oczywistych działań Wojewody naruszających zaufanie skarżących do władzy publicznej, polegających na odmowie doręczenia skarżącym decyzji z [...] marca 2011 r. i odmowie udostępnienia skarżącym akt postępowania w zakresie umożliwiającym zapoznanie się z treścią tej decyzji, z powołaniem się przez Wojewodę na rzekome możliwe naruszenie praw osób trzecich, których dotyczy decyzja z [...] marca 2011 r., a z całkowitym pominięciem praw skarżących w odniesieniu do tej decyzji;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego - art. 148 § 2 kpa w zw. z art. 133 § 1 na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa – przez zaakceptowanie i przyjęcie za własne niewłaściwego zastosowania art. 148 § 2 kpa, polegające na przyjęciu, że termin, o którym mowa w tym przepisie, biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o danej decyzji, tj. powzięła wiadomość o istnieniu decyzji, to jest o jej wydaniu.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; przyznanie skarżącym zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzuty naruszenia art. 141 § 4 ppsa (czy to samoistnie – zarzut 1.c), czy to w związku z art. 133 § 1 ppsa (zarzuty 1.a, b, d), odwołują się w istocie do naruszenia tych samych norm procesowych (s. 8 skargi kasacyjnej), zatem wymagały łącznego rozpoznania.

Zarzut nieważności postępowania okazał się niezasadny (art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa). Nietrafnie autor skargi kasacyjnej podnosi, że "postępowanie sądowoadministracyjne nie jest procedurą, w której dopuszczalne jest ustalanie stanu faktycznego postępowania administracyjnego". Tymczasem wolą ustawodawcy sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 ppsa). Mimo rozbieżności w orzecznictwie i piśmiennictwie, trafnie zauważa się, że dopuszczenie dowodu z dokumentu, jeżeli przyczyni się do szybkiego i pełnego wyjaśnienia sprawy, jest nie tylko uprawnieniem, ale i obowiązkiem sądu. Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, gdy bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Jest to wyrazem przyjęcia ogólnej dyrektywy we wszystkich procedurach funkcjonujących w naszym systemie prawnym, że poznanie prawdy jest podstawową przesłanką wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu nie może być uznane za działanie, które narusza zasadę bezstronności sądu i równości stron (H. Dolecki, Stosowanie przepisów procedury cywilnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ZNSA 2010/5–6/94). Pogląd ten należy w pełni podzielić. Sądy administracyjne zbyt często rezygnują z tego rodzaju środka procesowego, nie do końca zasadnie powołując się na istotę postępowania sądowoadministracyjnego. Dotyczy to zwłaszcza administracyjnych sądów pierwszej instancji. Postępowanie dowodowe określone w art. 106 § 3 ppsa, mimo stosunkowo wąskiego zakresu, służy realizacji zasady prawdy materialnej, czyli ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego, bez względu na to, czy nastąpi to w toku ponownego rozpoznania sprawy przez organ czy w kończącym definitywnie postępowanie orzeczeniu sądowym (B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 501, uw. 20). Odpowiednio zastosowanie ma art. 227, 228 § 2, art. 231, 233–245 i 248–257 kpc (art. 106 § 5 ppsa; B. Dauter – op. cit. s. 505, uw. 27). Sąd I instancji oparł się na dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych (art. 133 § 1 ppsa; wezwaniach z 11 marca 2009 r. i 22 października 2010 r.; dowodzie doręczenia wezwania z 22 października 2010 r.) i miał prawo skorzystać z domniemania faktycznego z art. 231 kpc (a jedynie wyprowadził błędny wniosek z przesłanek wynikających z tych zawiadomień). Wobec powyższego nie doszło do nieważności postępowania, a skarżący mieli możność obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domniemanie jako nie wymagające ze swej istoty prowadzenia nowego dowodu przed sądem, nie musiało "znaleźć się w aktach sprawy" i nie musiał zeń skorzystać organ administracji I bądź II instancji (s. 8 skargi kasacyjnej), bowiem opierało się wyłącznie na faktach ustalonych na podstawie dokumentów znajdujących się aktach administracyjnych.

Trafnym okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Domniemanie z art. 231 kpc jest w istocie wnioskowaniem (rozumowaniem sądu orzekającego), u podstaw którego leży ustawowe domniemanie pozwalające na oparcie ustaleń faktycznych na uznaniu za ustalone faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy pod warunkiem, że wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (wyrok SN z 12.4.2001 r., II CKN 410/00, Lex 1168695, aprobowany przez T. Erecińskiego w: T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, W. Pr. 2002, t. 1, s. 486-487, uw. 2).

Orzeczenie sądu może być oparte na domniemaniu faktycznym tylko wówczas, gdy domniemanie stanowi wniosek logicznie wynikający z prawidłowo ustalonych faktów stanowiących jego przesłanki. Warunkiem zastosowania domniemania faktycznego jest to, że dla wniosku wyprowadzonego z domniemania nie istnieją żadne hipotezy konkurencyjne – gdy nie budzi on wątpliwości z uwagi na zebrane dowody (H. Dolecki, Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym, W. Pr. PWN 1998, s. 168, uw. 4). Z faktów, że skarżący otrzymali wezwania z 11 marca 2009 r. i 22 października 2010 r. (przy czym to ostatnie dnia 27 października 2010 r.) nie sposób wyprowadzić wniosku, że zapadła po upływie 5 miesięcy i 4 dni decyzja z [...] marca 2011 r. od dnia doręczenia drugiego z wezwań, rozstrzyga nie tylko o wywłaszczeniu, ale i o odszkodowaniu za przedmiotową nieruchomość, w tym za działki nr [...] i [...], ani w jakiej wysokości. W żadnym stopniu wskazane wezwania z art. 50 § 1 kpa "w związku z prowadzonym postępowaniem wywłaszczeniowym" do "przedłożenia w terminie 14 dni... dokumentów potwierdzających prawo własności nieruchomości...stanowiącej działki nr: [...]..., [...]... i [...]...", nie stanowią zawiadomienia o wszczęciu postępowania odszkodowawczego z urzędu, które to zawiadomienie było obligatoryjne (art. 12 ust. 4b uszrd, art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn, art. 10 § 1, art. 61 § 1 i 4 kpa; M. Wolanin, Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz, C.H. Beck 2010, s. 241, nb 22, dalej Komentarz do ustawy z 2003 r.).

Brak jest podstaw do wyciągnięcia logicznego wniosku z faktu, że jeśli w ww wezwaniach wezwano skarżących do przedłożenia dokumentów potwierdzających prawo własności nieruchomości, a jedynie w pouczeniu wskazano, że "nie zastosowanie się do wezwania spowoduje, iż postępowanie będzie kontynuowane w trybie nieuregulowanego stanu prawnego, a ustalone odszkodowanie złożone do depozytu sądowego na okres 10 lat", to że decyzją z [...] marca 2011 r. Wojewoda przyznał właścicielom działek nr [...] i [...] odszkodowanie ani w jakiej wysokości. Żadne z wezwań (wystosowanych "w związku z prowadzonym postępowaniem wywłaszczeniowym") nie wskazywało, że postępowanie o ustalenie odszkodowania w ogóle wszczęto, ani tym bardziej, że decyzję ustalającą wysokość odszkodowania – wbrew regulacji ustawowej – organ zawrze w decyzji wywłaszczeniowej. Wniosek przyjęty przez Sąd I instancji, że "najpóźniej we wskazanej dacie 27 maja 2011 r. strona wnosząca o wznowienie postępowania uzyskała wiedzę o wydaniu decyzji zarówno wywłaszczeniowej jaki i odszkodowawczej" (s. 7 akapit 6 i 7 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 853/13), nie znajdował oparcia w art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 231 kpc, i miał cechy dowolności.

Wadliwość rozumowania Sądu I instancji potwierdza treść unormowania obowiązującego w dacie wydania decyzji z [...] marca 2011 r. W ówcześnie obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 193, poz. 1194 ze zm., dalej uszrd bądź ustawa z 2003 r.), ustawodawca przewidział, że decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (art. 12 ust. 4b uszrd; przy czym w kontrolowanej sprawie należy tę zasadę zastosować do postępowań o ustalenie odszkodowania za nieruchomości przejęte dotychczas z dniem, w którym decyzja o lokalizacji drogi stała się ostateczna; M. Wolanin, Komentarz do ustawy z 2003 r., s. 331-332, nb 3). W decyzji z [...] marca 2011 r. Wojewoda powołał w szczególności art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o zmianie ustawy szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 220, poz. 1601 ze zm. [dalej nowela z 2006 r.]). Z dniem 12 lipca 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 maja 2007 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie ustawy o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 112, poz. 767, dalej nowela majowa), która w art. 2 dodała ustęp 2 do art. 5 noweli z 2006 r. w brzmieniu "Do nieruchomości objętych decyzjami o ustaleniu lokalizacji drogi krajowej, wydanymi na podstawie dotychczasowych przepisów, stosuje się przepisy rozdziału 3 ustawy, o której mowa w art. 1, w jego dotychczasowym brzmieniu.". Dotychczasowe brzmienie ustawy z 2003 r., w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, to brzmienie obowiązujące do dnia 11 lipca 2007 r., zgodnie z którym art. 12 ust. 4 ustawy z 2003 r. stanowił "Nieruchomości wydzielone liniami rozgraniczającymi teren, o których mowa w ust. 2, stają się z mocy prawa: 1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, 2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych

- z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna, za odszkodowaniem ustalonym w odrębnej decyzji, o której mowa w art. 18 i 18a, odpowiednio przez wojewodę albo starostę".

W decyzji z [...] marca 2011 r. Wojewoda powołał także w szczególności art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 154, poz. 958; dalej nowela z 2008 r.).

Z niezrozumiałych względów Wojewoda nie powołał relewantnego w sprawie art. 6 ust. 3 noweli z 2008 r., zgodnie z którym "W postępowaniu dotyczącym ustalania wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą". Zatem to w obowiązującej od dnia 10 września 2009 r. regulacji wprowadzono w postępowaniu dotyczącym ustalania wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej (M. Wolanin, Komentarz do ustawy z 2003 r., s. 331-332, nb 3). W zakresie normatywnym, istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, przepisem art. 1 pkt 4 lit. b noweli z 2008 r., po ust. 4 [art. 12 uszrd] dodano ust. 4a-4f w brzmieniu: "4a. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. 4b. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna".

W doktrynie podkreśla się, że przyznanie podmiotom odbieranych praw rzeczowych odszkodowania nie zostało w ustawie z 2003 r. wyartykułowane odrębnym przepisem o charakterze materialnoprawnym. Zasada dopuszczalności odebrania praw rzeczowych tylko za odszkodowaniem ma charakter interpretacyjny, wynikający z przepisów proceduralnych tej ustawy, dotyczących zasad i trybu ustalania odszkodowania i jego wypłaty. Przyznanie odszkodowania wynika jedynie z określenia w omawianej ustawie zasad i trybu ustalania odszkodowania oraz jego wypłaty wskazanym podmiotom. Odszkodowanie takie jest należne, mimo że legislacyjna konstrukcja omawianej ustawy w tym zakresie nie jest precyzyjna. Pierwszym przepisem proceduralnym, dającym podstawę do formułowania wniosku, że odebranie praw rzeczowych w ramach ustawy z 2003 r., może być dokonane za odszkodowaniem, jest art. 12 ust. 4a tej ustawy. Właściwy do ustalenia odszkodowania w wprawach wydanej przez siebie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji dróg wojewódzkich i krajowych jest wojewoda. W ust. 4b określono szczególny termin do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania przez organ I instancji, wobec terminów rozpatrywania spraw administracyjnych określonych w art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1 i 3 kpa. Imperatywne sformułowanie przez ustawodawcę sposobu wydawania decyzji odszkodowawczej ("wydaje decyzję") oznacza, że postępowanie o wydanie takiej decyzji winno być wszczęte na tyle wcześnie, by dotrzymać określonego przez ustawodawcę terminu 30 dni. W toku postępowania odszkodowawczego istnieje konieczność m.in. zlecenia i uzyskania opinii o wartości wszystkich nieruchomości bądź ich części objętych skutkami prawnorzeczowymi decyzji zrid (art. 130 ust. 1 ugn w zw. z art. 23 uszrd), co z pewnością wpływa na czas potrzebny do wydania decyzji, zwłaszcza gdy przedmiotem wyceny okaże się być bardzo wiele nieruchomości w przypadku budowy drogi krajowej lub wojewódzkiej. Wszczęcie postępowania odszkodowawczego następuje z urzędu (art. 12 ust. 4b uszrd; art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn w zw. z art. 12 ust. 4a uszrd). Odszkodowanie ustala się za wszystkie nieruchomości lub ich części objęte skutkami prawnorzeczowymi decyzji zrid; także za nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Wobec takich nieruchomości należy ustalone odszkodowanie wpłacić do depozytu sądowego (art. 133 pkt 2 ugn i art. 470 kc; M. Wolanin, Komentarz do ustawy z 2003 r., s. 237-242, nb 18-23).

W doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że przykładem ustalenia odszkodowania w odrębnej decyzji administracyjnej w przypadku odebrania praw do nieruchomości, na podstawie odrębnych od ustawy o gospodarce nieruchomościami aktów prawnych jest przejęcie tych praw z mocy prawa skutkiem decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, wydanej na podstawie ustawy z 2003 r., albo przejęcie prawa własności i prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, z dniem 1.1.1999 r. na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.; M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck: 2009 r., s. 853-854, nb 4, 5; 2011 r., s. 979, nb 4 i 2015 r., s. 833, nb 5; M. Wolanin, Komentarz do ustawy z 2003 r., s. 241-242, nb 22).

Analiza istotnych dla rozstrzygnięcia kontrolowanej w sprawie regulacji wskazuje, że przez cały okres toczącego się postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2011 r., w tym w dniu wydania tej decyzji, zasadą było orzekanie o odszkodowaniu odrębną decyzją. Tym samym kontekst normatywny, w jakim toczyło się postępowanie zakończone decyzją z [...] marca 2011 r. i wystosowano do skarżących wezwania z 11 marca 2009 r. i 22 października 2010 r., zgodnie z zasadą doświadczenia życiowego, wskazującego że organy administracji publicznej kształtują praktykę stosowania prawa zgodnie z zasadą praworządności (art. 6 kpa; odpowiednio – K. Piasecki, Zasady doświadczenia w procesie cywilnym, NP 1973/2/189, aprobowane przez T. Erecińskiego – op. cit., s. 487, uw. 3), przemawiały przeciwko prawidłowości rezultatu zastosowania przez Sąd I instancji domniemania faktycznego.

Czyni to zarzuty 1.b, c i d usprawiedliwionymi.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 i 9 kpa zasługiwał na uwzględnienie. Trafnie autor skargi kasacyjnej podnosi, że Wojewoda swymi działaniami bezpodstawnie uniemożliwiał skarżącym uzyskanie wiedzy o decyzji z [...] marca 2011 r. Mimo że postanowienie II Ns 779/10 zapadło 1 kwietnia 2011 r., a stało się prawomocne dnia 23 kwietnia 2011 r., skarżący winni mieć przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] marca 2011 r. Postanowieniem II Ns 779/10 Sąd Rejonowy stwierdził bowiem, że J. K. i I. S. (poprzednicy prawni skarżących, po których następstwo prawne skarżący wykazali postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku), nabyli na zasadach wspólności ustawowej przez zasiedzenie z dniem 27 marca 1967 r. własność nieruchomości niezabudowanej położonej w ... miejscowości Warszawa... Dzielnicy [...], w obrębie [...], stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] m2 i działkę o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] m2 ... (odpis w aktach sprawy). Z. K., Z. K. i I. K.-S., zostali wymienieni w wypisach z rejestru gruntów jako współwłaściciele działek nr [...] i [...] według stanu z dnia [...] stycznia 2007 r. To, że decyzja z [...] marca 2011 r. zapadła zanim skarżący uzyskali prawomocne postanowienie II Ns 779/10 o zasiedzeniu przedmiotowych działek przez poprzedników prawnych, jak i to, że decyzja z [...] marca 2011 r. rozstrzygała także o odszkodowaniu za działkę nr [...] (do której skarżący nie legitymują się tytułem prawnorzeczowym), nie stanowiło przeszkody dla możliwości skutecznego żądania doręczenia decyzji z [...] marca 2011 r. dla celów poznawczych ani nie mogło skutkować odmową zapoznania się z treścią decyzji. Nieuzasadniona odmowa doręczenia decyzji z [...] marca 2011 r. jak i zapoznania się z jej treścią, naruszało w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy zasadę pogłębiania zaufania (art. 8 kpa), jak i zasadę udzielania informacji (art. 9 kpa).

Usprawiedliwionym okazał się zarzut naruszenia art. 148 § 2 kpa. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że za dowiedzenie się o decyzji nie można uznać powzięcia wiadomości wyłącznie o dacie jej wydania, numerze i sprawie, której dotyczy. Informacje te nie mówią bowiem wszystkiego o tym, co stanowi o jej najważniejszym elemencie - rozstrzygnięciu. Dowiedzenie się o rozstrzygnięciu oznacza pozyskanie wiadomości o tym, jakiej sprawy dotyczyła decyzja, czy była to decyzja pozytywna bądź negatywna, czy też w inny sposób kończąca postępowanie. Wreszcie rozstrzygnięcie, jego treść, pozwala na subiektywną ocenę zasadności wniesienia podania o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją (wyrok WSA w Rzeszowie z 5.12.2012 r., II SA/Rz 768/12, Lex 1235546; wyrok NSA z 5.3.2014 r., I OSK 1941/12, Lex 1494710; aprobowane przez M. Jaśkowską w: Komentarz aktualizowany do art. 148 kpa; LEX/el 2016, uw. 3; wyrok NSA z: 22.2.2012 r., II OSK 2336/10, Lex 1138146; 15.5.2008 r., II OSK 547/07, Lex 489632; 10.3.2006 r., II OSK 622/05, ONSAiWSA 2006/5/133).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę (art. 188 ppsa). Skoro organy obu instancji oparły się na błędnym ustaleniu co do daty w której skarżący bądź ich pełnomocnik dowiedzieli się o decyzji z [...] marca 2011 r. w zakresie, w jakim wymaga tego dyspozycja art. 148 § 2 kpa (w dniu 27 maja 2011 r. nie pozyskali wiadomości o tym, jakiej sprawy dotyczyła owa decyzja – w zakresie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; czy była to decyzja pozytywna bądź negatywna; czy rozstrzygnięcie, jego treść, pozwalała na subiektywną ocenę zasadności wniesienia podania o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją), gdy tymczasem prawidłowe ustalenia winny prowadzić do wniosku, że skarżący dowiedzieli się o decyzji z [...] marca 2011 r. dopiero dnia 23 sierpnia 2011 r. z pisma doręczonego pełnomocnikowi skarżących faksem, to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ppsa w zw. z art. art. 148 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 i 9 kpa, należało uchylić zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda Mazowiecki przeprowadzi postępowanie z udziałem Z. K. i następcami prawnymi zmarłego Z. A. K.– J. K., B. A. K. i M. B. K.. Wojewoda uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w niniejszym wyroku (art. 153 ppsa).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200, i 205 § 2 ppsa.