Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1405/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Woś Sędziowie WSA: Małgorzata Brachel-Ziaja ( spr. ) Renata Czeluśniak Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 1 marca 2005 r. sprawy ze skargi Z. T., F. P., W. P. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2001 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji,


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., z dnia [...] 1951 r., Nr: [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy Miasta N., parcele 1. kat 1077/1 o pow. 2694 m2 i 1. kat 837/1 położne w K., w obrębie 8 b. gm. kat. [.] stanowiące własność A. P. z domu B.

W dniu [...] 1997 r. spadkobiercy poprzedniej, zmarłej właścicielki A.P., a to: Z. T., F. P. oraz W. P. złożyli w b. Urzędzie Rejonowym w K., wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Wykazując swoje prawo do spadku stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. – N. w K. z dnia [...] 1984 r., Sygn. akt [...], wnioskodawcy podnieśli, że wywłaszczona nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a zatem podlega zwrotowi na ich rzecz, jako spadkobierców poprzedniej właścicielki.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] 2000 r. Nr: [...], orzekł o odmowie zwrotu dz. nr 24/5 o pow. 0,0262 ha obj. Kw [...], położonej w obr 8 jedn. ewid. N., stanowiącej część wywłaszczonej działki 1. kat. 1077/1.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta K. podał, że zgodnie z dokumentacją geodezyjną wywłaszczona nieruchomość na skutek podziału zmieniła oznaczenie, m. in. na przedmiotową działkę nr 24/5 stanowiącą część dawnej działki l. kat. 1077/1. Odnośnie pozostałej części d. działki 1. kat 1077/1 i działki 1. kat 837/1 są prowadzone odrębne postępowania o ich zwrot. Natomiast przedmiotowa działka nr 24/5 została oddana w użyczenie na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w K. i jest ona zabudowana dawną dyspozytornią tramwajową.

Wprawdzie nie zachowała się dokumentacja, z której by wynikało, na jaki cel została wywłaszczona nieruchomość, jednakże wybudowanie dyspozytorni służyło zapewnieniu prawidłowej komunikacji miejskiej, stanowiącej infrastrukturę miasta. Kiedy pętla tramwajowa została zlikwidowana, budynek dawnej dyspozytorni tramwajowej został oddany w użyczenie Miejskiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu w K., na czas nieoznaczony w celu prowadzenia działalności gastronomicznej. Ponieważ do czasu likwidacji pętli budynek ten służył MPK, przeto nie można uznać nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia. Nie uzasadnia zwrotu działki również fakt, że obecnie budynek został wynajęty na cele gastronomiczne przez MPK osobie trzeciej.

W odwołaniu wniesionym od tej decyzji wszyscy wnioskodawcy zgodnie zarzucili, że została ona wydana z naruszeniem przepisów art. 137 i art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podnieśli, że przedmiotowa działka nr 24/5 jest wykorzystywana niezgodnie z celem wywłaszczenia przez osobę fizyczną do prowadzenia działalności gastronomicznej, tj. do sprzedaży piwa, co w żaden sposób nie można powiązać z realizacją celu jej wywłaszczenia.

Wojewoda M. decyzją z dnia [...] 2001 r. Nr: [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. podzielając argumenty w niej zawarte. W szczególności, organ odwoławczy podniósł, że skoro jest bezsporną okolicznością, brak dokumentów konkretyzujących ogólny cel wywłaszczenia, to dokonując wnikliwej analizy przepisów art. 136 ust. l i ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21.08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a także sposobu użytkowania przedmiotowej działki, trzeba stwierdzić: brak podstaw prawnych do zwrotu tej nieruchomości. Działka jest zabudowana obecnie obiektem o charakterze trwale związanym z gruntem, wykorzystywanym przez osobę fizyczną, na podstawie umowy agencyjnej do prowadzenia działalności gospodarczej—gastronomicznej. Nie podlega wątpliwości, że uprzednio obiekt ten był wykorzystany, jako dyspozytornia ruchu dla pętli tramwajowej. Skoro zaś, dyspozytornia tramwajowa stanowiła wraz z przynależną do niej pętlą tramwajową miejską infrastrukturę techniczną niezbędną dla potrzeb ogólnospołecznych, to zmiana późniejsza przeznaczenia budynku nie ma znaczenia, bo użycie nieruchomości zgodne z celem wywłaszczenia powoduje wygaśnięcie podstawy żądania jej zwrotu .

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący powtórzyli wszystkie argumenty podniesione już w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a także i to, że przy najbardziej dalekosiężnych planach budowy miasta N. w 1951 r. nie przewidywano na ich działce budowy dyspozytorni ruchu gdyż budowa ta została zrealizowana dopiero po upływie 20 lat od wywłaszczenia. Należy przypuszczać, że wywłaszczenie nastąpiło bez żadnych konkretnych planów zagospodarowania tego terenu, na zapas. O zmianie sposobu użytkowania gruntu powinno się poinformować poprzednich właścicieli, a tego w stosunku do nich zaniechano.

W piśmie uzupełniającym z dnia [...] 2005 r. wnioskodawcy podali, zew dacie złożenia przez nich wniosku o zwrot nieruchomości, pętla tramwajowa już nie istniała, dyspozytornia była nieczynna, użytkowana jako mini-bar (kiosk) z piwem przez osobę fizyczną. Dziełka została zakwalifikowana do zwrotu. Skutkiem czego nieruchomość podzielono na szereg działek i dokonano ich wyceny dla rozliczenia z właścicielami. Dla przedmiotowej działki został opracowany operat przez biegłego w kwietniu 2000 r., co oznacza, że działkę w dacie złożenia ich wniosku uznano już za zbędną na cel wywłaszczenia.

Sąd zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 97 par. l ustawy z dnia 30. 08. 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1271/ - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.08.2002 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Właściwym zatem do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w K.

Zgodnie z treścią art. 134 prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Sąd nie jest związany granicami skargi i zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także przepisów, która powinny znaleźć zastosowanie w sprawie.

Skarga jest zasadna.

Zarzutom skarżących nie można odmówić słuszności. Nie zostały bowiem wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego i ustalone istotne okoliczności, mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Kierunek postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest wytyczony w ustawie o gospodarce nieruchomościami, której przepisy nie były w toku postępowania przestrzegane.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami /jedn. tekst: Dz. U. z dn. 7. 06. 2000 r. Nr 46,poz. 5437 - roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwilą, kiedy stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel, określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma przy tym ograniczeń czasowych dla roszczenia b. właściciela lub jego spadkobiercy przysługującego mu z mocy tego przepisu.

W świetle powyższego koniecznym będzie najpierw prawidłowe ustalenie celu wywłaszczenia. Zwłaszcza, wobec zarzutu skarżących, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło "na zapas", ponad potrzeby zamierzonej budowy miasta N., czego dowodem jest brak skonkretyzowania w decyzji celu wywłaszczenia.

Organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości nie może poprzestać tylko na stwierdzeniu, że cel wywłaszczenia nie został w orzeczeniu skonkretyzowany, a oceny realizacji dokonanego przedsięwzięcia inwestycyjnego dokonywać w oparciu o kryterium "potrzeb ogólnospołecznych", które utożsamia z celem wywłaszczenia. Organ ma obowiązek najpierw, jako punkt wyjścia, ustalić konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości. Dopiero wówczas bowiem będzie możliwa ocena czy został on zrealizowany, czy też nieruchomość stała się dlań zbędna.

Zatem ustalenie celu wywłaszczenia przedmiotowej działki będzie zagadnieniem wstępnym przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Następnie zaś konfrontując ów. właściwy cel wywłaszczenia, ze stanem rzeczywistym nieruchomości, w jakim ona się znajdowała w dacie złożenia wniosku i ze stanem prawnym (art. 137 ust. l pkt.l i 2 u. g. n.) będzie można dopiero dokonać oceny, czy nieruchomość stała się dlań zbędna.

Cel wywłaszczenia należy przy tym interpretować bardzo ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. l u. g. n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zaś przy ocenie zbędności należy się kierować jej normatywną (ustawową) definicją zawartą w treści przepisu art. 137 ust. l u. g. n., który w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji stanowił, że nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacja tego celu albo

2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel nie został zrealizowany.

Bezsporną w sprawie jest okoliczność, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w kwietniu 1951r. pod budowę miasta N. Przeto koniecznym dla rzetelnego wyjaśnienia sprawy, będzie sięgnięcie do planów zagospodarowania terenu z tego czasu, obejmującego wywłaszczany teren, do założeń i planów urbanistycznych budowy miasta N., decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji względnie do map lub do innych dokumentów pozwalających na prawidłowe ustalenia celu wywłaszczenia.

Należy też ustalić kiedy został zrealizowany budynek dyspozytorni ruchu tramwajowego. Według oświadczenia skarżącego F. P. złożonego na rozprawie w dniu [...] 2005 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w K., obiekt ten został wybudowany około 1970 r., a więc w 19-20 lat od czasu, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. W dacie złożenia wniosku zarówno pętla tramwajową znajdująca się na innej działce, jak i obsługująca ją dyspozytornia ruchu były już zlikwidowane, a obiekt dyspozytorni jest użytkowany, jako kiosk z piwem przez osobę fizyczną na podstawie umowy agencyjnej zawartej z użytkownikiem (MPK.). Okoliczności te należy wyjaśnić, a oceny zbędności nieruchomości należy dokonać w oparciu o kryteria ustawowe zawarte w przepisie art. 137 u.n.g. uwzględniając przy tym zmianę stanu prawnego.

Trzeba zauważyć, że oddanie przedmiotowej nieruchomości w użyczenie lub w najem, - co podkreślono w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji, - nie stanowi przesłanki wyłączającej możliwość jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Bowiem z mocy samego prawa, na podstawie art. 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami, -wygasają prawa obciążające nieruchomość wywłaszczoną, która podlega zwrotowi.

Nie stanowi również przeszkody do zwrotu nieruchomości wzniesiony na niej parterowy obiekt - nazywany kioskiem lub mini - barem. Nieruchomość wywłaszczona podlega bowiem zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu, (art. 138 u. g. n), a rozliczenie z poprzednim właścicielem następuje wedle reguł zawartych w przepisie art. 140 u. n. g.

W tej sytuacji, skoro w toku postępowania administracyjnego nie został w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy, to nie można było dokonać prawidłowych ustaleń w zakresie istnienia lub nie istnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a tym samym nie można było dokonać prawidłowego rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, wobec naruszenia przez organy orzekające przepisów postępowania, a to: art. 7, 8, 75, 77, 80 k. p. .a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje organu I instancji. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia, w myśl przepisu art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji wyroku , na podstawie art. 145 lit "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.