Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 716/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 3, 4 i 11, art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] [...] 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2016 r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] odmówił przyznania L. G. pomocy finansowej na żywność w kwocie [...]zł.

Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ wskazał art. 2 ust. 1, art. 3 ust.4, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015, poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.), w związku z § 1 ust. 3 pkt 1 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2015 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. Wlkp., poz. 5254) i § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. Urz. Woj. Wlkp. poz. 1046) oraz art. 104 kpa (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23).

Wydanie decyzji nastąpiło po rozpatrzeniu wniosku L. G. z dnia 17 marca 2016 r. o przyznanie pomocy na zaspokojenie wymienionych potrzeby oraz po przeprowadzeniu w dniu 23 marca 2016 r. wywiadu środowiskowego.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż wnioskodawczyni L. G. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem J. G.. Wnioskodawczyni jest osobą w wieku poprodukcyjnym, natomiast J. G. jest osobą zarejestrowaną w PUP jako osoba bezrobotna. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim mąż wnioskodawczyni jest osobą schorowaną, jednak Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności odmówił ustalenia stopnia niepełnosprawności. Od tej decyzji J. G. wniósł odwołanie i obecnie oczekuje na wyrok Sądu. Ponadto dnia 18 stycznia 2016 r. J. G. złożył wniosek do ZUS o przyznanie świadczenia rentowego. Na dzień przeprowadzenia wywiadu nie było rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Dalej organ wyjaśnił, iż w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - tj. w lutym 2016 r. na dochód rodziny składała się emerytura wnioskodawczyni w kwocie 736,75 zł. Dnia 4 lutego 2016 r. po raz pierwszy L. G. udzieliła informacji, iż syn spłaca w ich imieniu kredyt. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego 4 lutego 2016 r. przedłożyła również potwierdzenia dokonywanych przez syna przelewów do banku w kwocie 900 zł. W dniu 8 lutego 2016 r. J. G. złożył oświadczenie, iż syn od około 8 lat spłaca kredyt w kwocie 800 zł., jednak jak wynika z potwierdzenia wykonania przelewu jest to kwota 900 zł.

W związku z czym organ stwierdził, że kwota 900 zł win na być wliczana do dochodu rodziny, gdyż regularne spłaty kredytu przez syna stanowią dochód rodziny wnioskodawczyni, który łącznie wynosi 1636,75 zł.

Organ I instancji uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie powołał definicję dochodu określoną w art. 8 ust. 3 u.p.s. i stwierdził, że ów przepis wskazuje elementy pomniejszania dochodu rodziny, natomiast nie precyzuje, co składa się na określony dochód. Organ uznał więc, że dochód rodziny stanowi kwota 1636,75 zł. Wyjaśnił następnie, że w kwestii udzielenia pomocy na zakup żywności zgodnie z § 1 ust.3 pkt 1 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2015 r. i § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2014 r. pomoc w tej formie udzielana jest do 150% kryterium dochodowego, które w przypadku wnioskodawczyni wynosi 1542 zł. Skoro dochód rodziny w tym przypadku wynosi 1636,75 zł, to nie ma możliwości udzielenia rodzinie pomocy na ten cel. Wnioskowane potrzeby można zabezpieczyć z dostępnych środków, jakimi strona wnioskująca dysponuje.

L. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji kwestionując zaliczenie do dochodu rodziny raty kredytu spłacanego przez ich syna. Wyjaśniła, iż w dniu 23 marca 2016 r. poinformowała Kierownika MOPR i pracownika merytorycznego Ośrodka, że kredyt hipoteczny przyznany został w grudniu 2009 r., pod zastaw własnościowego mieszkania na dowolny cel. Całą kwotę przyznanego przez bank kredytu została przekazana na konto syna za zgodą jej męża. Kredyt udzielony pod własnościowe mieszkanie nie zalicza się do dochodu i nie musi od tego płacić podatku dochodowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, iż dochód rodziny w przedmiotowej sprawie wynosi 1636,75 zł oraz, że na dochód ten składa się rata kredytu w wysokości 900 zł. W świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej brak jest bowiem podstaw prawnych do nieuwzględniania w dochodzie rodziny faktu pomocy finansowej ze strony syna skarżącej - M. G., który jak oświadczył w miarę swoich możliwości wspomaga finansowo rodziców. Pomimo prowadzenia postępowania wyjaśniającego organ I instancji nie mógł uzyskać jednoznacznego oświadczenia ww. o wysokości udzielanej rodzicom pomocy finansowej.

L. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca ponownie zakwestionowała zaliczenie do dochodu rodziny raty kredytu. Zarzuciła, iż organy nie wskazały przepisu prawa, który pozwoliłby zaliczyć do dochodu kwotę raty w wysokości 900 zł spłacaną przez ich syna bezpośrednio z jego konta do Banku.

W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Pismem procesowym z dnia 6 kwietnia 2017 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu skarżącej podtrzymał skargę, dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy i polegającego na błędnej wykładni art. 8 ust. 3 u.p.s. i w konsekwencji uznaniu, iż kwota 900 zł przelewana przez M. G. na rzecz spłacanego kredytu winna być wliczona do dochodu skarżących w sytuacji, gdy jedynym beneficjentem tego kredytu był M. G.,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7 K.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zwłaszcza okoliczności zaciągnięcia kredytu konsumpcyjnego przez skarżących i jego beneficjenta w sytuacji, gdy skarżąca w odwołaniu wskazała, że cała kwota kredytu została przelana na konto syna, M. G..

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik wniósł uchylenie decyzji obu instancji i zobowiązanie organów do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup żywności w kwocie 200 zł, zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrotu kosztów udzielonej, a nie opłaconej nawet w części pomocy prawnej, według norm przepisanych. W uzasadnieniu pisma podniesiono, iż L. G. i J. G. zaciągnęli kredyt konsumpcyjny na dowolny cel z zabezpieczeniem w postaci hipoteki ustanowionej na należącej do niej nieruchomości. Kredyt ten został zaciągnięty w roku 2009 r., gdy sytuacja finansowa państwa [...] była dobra i nic nie wskazywało na to, że ulegnie tak znacznemu pogorszeniu. Chcieli oni w ten sposób wspomóc finansowo syna, który wspólnie z narzeczoną planował rozpoczęcie prowadzenia nowej działalności gospodarczej, a z powodu posiadania innych kredytów odmówiono mu wzięcia kolejnego. Państwo [...] niezwłocznie po udzieleniu im przez bank kredytu przelali całą jego kwotę na konto bankowe syna. W 2012 r. J. G. zachorował i z uwagi na stan zdrowia musiał zaprzestać prowadzenia dotychczasowej działalności gospodarczej, uzyskując status osoby bezrobotnej. W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia z tzw. fikcją prawną, bowiem kredyt tylko formalnie został przyznany L. i J. G.. W rzeczywistości beneficjentem jest ich syn M. G., który otrzymał całą kwotę kredytu i dlatego też dokonuje jego spłaty w miesięcznych ratach po 900 zł. Kwota stanowiąca ratę kredytu jest przelewana bezpośrednio na konto banku, nie pozostaje do dyspozycji L. G. i J. G. oraz nie zasila budżetu prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego. Kwota ta nie powinna zatem zostać zaliczona do dochodu rodziny. Na udokumentowanie tych twierdzeń do pisma pełnomocnik załączył wyciąg z umowy kredytu hipotecznego nr [...], potwierdzenie przelania kwoty kredytu na konto M. G., oraz wskazał, że potwierdzenia dokonania przelewów są w aktach sprawy. Zdaniem pełnomocnika skarżącej Kolegium nie wyjaśniło okoliczności zaciągnięcia kredytu konsumpcyjnego przez skarżącą. Okoliczność ta ma wpływ na stan faktyczny bowiem, jeśli jedynym beneficjentem kredytu jest syn skarżącej to dokonywane przez niego spłaty kredytu nie powinny zostać doliczone do dochodu państwa G. , a tym samym powinna im zostać przyznana pomoc na żywność w kwocie [...]zł. Dalej wskazano, że organ I instancji w decyzji z dnia [...] 2016 r. wskazał, iż potrzeby, o jakie skarżąca wnioskowała można zabezpieczyć z dostępnych środków jakimi dysponuje wraz z mężem. Zdaniem pełnomocnika skarżącej jest to zupełnie niezrozumiałe, sprzeczne z zasadami logiki i dalszą częścią uzasadnienia ww. decyzji. Jeżeli już organ dokonał zaliczenia kwoty raty kredytu spłacanego przez skarżącą do dochodu rodziny, to winien również uwzględnić tę kwotę jako comiesięczny koszt. Zwłaszcza w sytuacji, gdy przedstawiono potwierdzenia przelewów tej kwoty z konta syna bezpośrednio na rachunek banku. W rezultacie zdaniem pełnomocnika skarżącej organ dokonał błędnej wykładni art. 41 u.p.s., bowiem do dyspozycji skarżącej pozostaje jedynie emerytura w kwocie 736,75 zł. Biorąc pod uwagę wydatki przedstawione przez państwa [...] w kwocie 572 zł, na które składa się koszt utrzymania mieszkania, opłacenia rachunków za energię elektryczną, do ich dyspozycji pozostaje kwota 164,75 zł, która bez wątpienia nie wystarcza nawet na zakup żywności dla dwóch osób na okres miesiąca, a co dopiero na środki czystości i leki. W związku z powyższym podniósł, że sytuacja skarżącej i jej męża uzasadnia przyznanie im pomocy finansowej na żywność w wysokości 200 zł.

Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej ponownie przedstawił argumentację powołaną w piśmie z dnia 6 kwietnia 2017 r. Skarżąca wyjaśniła zaś, że kredyt zaciągnęła wraz z mężem, ponieważ syn nie miał wtedy zdolności kredytowej, a zabezpieczeniem, kredytu było mieszkanie własnościowe skarżącej i jej męża. Podała, iż wraz z mężem uzgodnili z synem, że cała kwota kredytu zostanie mu przekazana na rozwój jego działalności gospodarczej, a on ten kredyt będzie spłacał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sądy administracyjne stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

W art. 145 § 1 P.p.s.a. ustawodawca wskazał wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu między innymi wówczas, gdy narusza przepisy postępowania w sposób, mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, zaś na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, gdy narusza przepisy prawa materialnego w sposób, który ma wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. o odmowie przyznania skarżącej L. G. pomocy finansowej na zakup żywności.

Zdaniem organów obu instancji wnioskowane świadczenie na zakup żywności nie mogło zostać przyznane, ponieważ dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kryterium dochodowe wynikające z § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a wynoszącej w dniu orzekania dla składającej się z dwóch osób rodziny wnioskodawczyni (to jest skarżącej i jej męża) 1542 zł, a jednocześnie w stosunku do skarżącej nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek o jakim mowa w art. 41 u.p.s.

W ocenie organu na miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku składała się emerytura L. G. w kwocie 736,75 zł oraz kwota 900 zł wynikająca ze spłacania przez syna skarżącej comiesięcznych rat zaciągniętego przez skarżącą i jej męża kredytu, co miesięcznie daje kwotę 1636,75 zł.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą się ostać jako zapadłe z naruszeniem zarówno przepisów postępowania, jak i naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenia niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W szczególności zauważyć należy, iż w decyzji organu I instancji powołano się na dokumenty w postaci wywiadu środowiskowego z dnia 4 lutego 2016 r. i przedłożonych przez skarżącą do tego wywiadu potwierdzeń dokonywanych przez syna przelewów do banku w kwocie 900 zł miesięcznie oraz na oświadczenie J. G. z dnia 23 marca 2016 r. Dokumentów tych, czego nie zauważył organ II instancji brak jednakże w aktach sprawy.

Powyższe dokumenty miały przy tym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem to w oparciu o nie organ I instancji poczynił kluczowe ustalenia faktyczne dotyczące wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez skarżącą i jej męża w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku.

W aktach sprawy znajduje się jedynie kopia innego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u wnioskodawczyni w dniu 23 marca 2016 r., w którym jednakże brak jest jakichkolwiek informacji na temat powyższego kredytu, w tym w szczególności nie jest on wykazany w dodatkowych informacjach o stanie majątkowym, a wywiad ten zawiera jedynie lakoniczny zapis cyt. "900,00 – pomoc syna" w części dotyczącej dochodów uzyskiwanych przez stronę i jej męża.

Bliższe informacje na temat przedmiotowego kredytu znalazły się dopiero w odwołaniu L. G., w którym wskazała ona że kredyt hipoteczny przyznany został w grudniu 2009 r., pod zastaw własnościowego mieszkania na dowolny cel. Cała kwotę przyznanego przez bank kredytu została przekazana na konto syna za zgodą jej męża.

Taki sposób procedowania przez orzekające w sprawie organy uznać należy za naruszenie zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., albowiem orzekające w sprawie organy nie zebrały i nie oceniły kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a poczynione szczątkowe ustalenia oparły na materiale dowodowym, którego w aktach sprawy brak, co uniemożliwia kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia organów w tym zakresie.

Brak wyjaśnienia tych okoliczności, to jest powołania się przez organ I instancji na dowody, których nie ma w aktach sprawy, wskazuje także na naruszenie przez organ odwoławczy wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności, która wymaga rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy w jej całokształcie, a nie tylko odniesienia się do zarzutów odwołania.

Powyższe naruszenia przepisów postępowania miały przy tym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Warunkiem prawidłowego zastosowania prawa materialnego jest bowiem poczynienie pełnych i prawidłowych ustaleń faktycznych, opartych na należycie zebranym i wszechstronnie rozważonym materiale dowodowym.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż przesłanki materialnoprawne przyznania zasiłku celowego zostały określone w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., nr 163 ze zm. – dalej: "u.p.s.") zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przy czym w myśl ust. 2 tego samego artykułu zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności.

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 – a więc także zasiłku celowego na zakup żywności przysługuje między innymi rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Na dzień wydawania decyzji przez organy obu instancji zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społeczne (Dz. U. z 2015, poz. 1058) kryterium dochodowe osoby gospodarującej w rodzinie określone było na kwotę 514 zł, przy czym w myśl § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności zostało podwyższone do 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Powyższe oznacza, że dla składającej się z dwóch osób rodziny skarżącej kryterium dochodowe rodziny wynosiło (jak trafnie przyjęły organy obu instancji) [...] zł miesięcznie.

Co za tym idzie ustalenie dochodu rodziny wnioskodawczyni miało zasadnicze znaczenie dla sprawy, albowiem uwzględnienie w tym dochodzie jak uczyniły to organy - kwoty 900 zł stanowiącej dokonywaną przez syna spłatę raty kredytu obciążającego L. i J. G. - skutkowało przekroczeniem przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego, zaś ustalenie, że kwota ta do dochodu rodziny skarżącej się nie wlicza skutkowałoby stwierdzeniem, że rodzina wnioskodawczyni spełnia wymóg wynikający z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. w zw. z § 1 uchwały Rady Miasta P. z dnia [...] 2014 r., nr [...]

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W art. 8 ust. 11 znajduje się zastrzeżenie dotyczące okresu, za który ustalany jest dochód. Stosownie do tego przepisu w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Zauważyć należy, iż ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji pojęcia dochodu wskazując, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o enumeratywnie wskazane w ustawie obciążenia (art. 8 ust. 3 up.p.s.). Jednocześnie w ustawie w art. 8 ust. 4 u.p.s. wskazano przychodów z jakich tytułów nie wlicza się do dochodów określanych na potrzeby postępowań zakresu pomocy społecznej. W ustawie brak przy tym definicji legalnej pojęcia przychodu, co oznacza, że należy je wykładać na zasadach ogólnych, to jest posiłkując się wynikami zarówno wykładni językowej jak i celowościowej. Dokonując takowej wykładni uznać należy, iż przez przychód w rozumieniu przepisów u.p.s. rozumieć należy wpływy uzyskane przez daną osobę w określonym czasie. Co za tym idzie przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych środków pieniężnych mający charakter przysporzenia majątkowego, a zatem w konsekwencji w sposób rzeczywisty zwiększających stan majątkowy i to bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania.

Dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. może zatem stanowić m.in. zarówno wynagrodzenie za prace jak i darowizna czy nagroda pieniężna lub też środku pochodzące z tytułu wypłaty odszkodowania oraz pożyczki czy kredytu (patrz wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 700/06 – dost. na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro bowiem pomoc społeczna ma na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego w dacie ubiegania się o pomoc społeczną, to nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków. z tej przyczyny pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego też nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej przychód podlegający wliczeniu do dochodu. Kwoty uzyskane z tytułu pożyczek kreują dochód, nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej winien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1631/14, Lex nr 2081127).

Dalej wskazać należy, iż jak wynika ze stanowiska przedstawionego przez stronę skarżącą w odwołaniu i uszczegółowionego w toku postępowania sądowoadministracyjnego do zaciągnięcia przez skarżącą i jej męża kredytu bankowego miało dojść w roku 2009 r., przy czym L. i J. G. całą kwotę uzyskanego kredytu przekazali synowi, z którym jednocześnie uzgodnili, że będzie tenże kredyt w całości spłacał.

W kontekście powyższych wyjaśnień strony postępowania wysoce prawdopodobnym jawi się, (co orzekające w sprawie organy przeoczyły), że doszło do nawiązania dwóch odrębnych stosunków prawnych, to jest stosunku z tytułu umowy kredytu pomiędzy małżeństwem L. i J. G., a będącym kredytodawcą bankiem, w następstwie czego uzyskali oni najprawdopodobniej w listopadzie bądź w grudniu 2009 r. przysporzenie majątkowe w kwocie tegoż kredytu wynoszącej [...] zł oraz stosunku z tytułu ustnego zawarcia umowy nienazwanej o charakterze zbliżonym do pożyczki pomiędzy małżonkami [...], a ich synem M. G., której treścią było przekazanie M. G. środków z uzyskanego kredytu, w zamian za zobowiązanie się przez niego do regulowania rat kredytowych, a więc do zwrotu w ratach przekazanej mu przez rodziców kwoty jak i poniesienia całości kosztów kredytu, na które składały się kredytowane koszty ubezpieczenia kredytu oraz koszty jego przyznania, uruchomienia i zabezpieczenia, a także koszty należnych bankowi odsetek.

Ze stanowiska przedstawionego przez skarżącą na rozprawie oraz ze złożonego do sądu pisma procesowego jej pełnomocnika wynika przy tym, że strony umowy łączącej L. i J. G. z M. G. nie przewidziały jakiegokolwiek wynagrodzenia z jej tytułu dla udzielających świadczenia, a różnica pomiędzy kwotą otrzymaną przez M. G., a kwotą jaką miął on ostatecznie spłacić wynikała wyłącznie z wynagrodzenia banku z tytułu udzielenia małżonkom [...] kredytu.

O ile zatem przedstawiane przez skarżącą w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a sygnalizowane już w odwołaniu okoliczności związane z zaciągnięciem kredytu i jego spłacaniem przez syna okazałyby się zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, to kwotę uzyskanego przez skarżącą i jej męża w roku 2009 kredytu należałoby uwzględniać przy wysokości ustalania ich dochodu na osobę w rodzinie przy zastosowaniu mechanizmu ustalonego w art. 8 ust. 11 u.p.s., albowiem to w dacie uruchomienia kredytu (to jest najprawdopodobniej w roku 2009), a nie w dacie składania przez L. G. wniosku o zasiłek celowy na zakup żywności, dysponowali oni kwotą kredytu i mogli wykorzystać go na potrzeby własne, czego jednakże nie uczynili przekazując synowi całość uzyskanego z tego tytułu przychodu.

W takim stanie faktycznym nie można byłoby natomiast uznać za stanowiące element dochodu skarżących wpłat dokonywanych przez ich syna na poczet spłaty przedmiotowego kredytu bankowego, albowiem prowadziłoby to do sytuacji, w której środki z tego samego kredytu bankowego byłyby doliczane do dochodów skarżących dwukrotnie, raz w trybie przewidzianym w art. 8 ust. 11 odnośnie całej kwoty uruchomionego kredytu, a po raz wtóry poprzez wliczenie do dochodów comiesięcznych rat spłaty tego samego kredytu.

Zauważyć nadto należy, iż w następstwie zawarcia umowy nienazwanej pomiędzy L. i J. G., a M. G. doszło do powstania po stronie tych pierwszych wierzytelności obejmującej roszczenie o dokonywanie przez M. G. comiesięcznych spłat na rzecz banku rat kredytowych obejmujących należność główną i odsetki należne na rzecz banku, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek roszczenia o zapłatę przez M. G. jakichkolwiek kwot bezpośrednio na rzecz L. i J. G..

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, a które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.s. nie można uznać wypłaty środków zgromadzonych uprzednio przez stronę na jej rachunku bankowym, książeczce oszczędnościowej, lokacie oszczędnościowej lub innej formie przechowywania i oszczędzania środków pieniężnych. Wypłata tych środków (oszczędności) nie tworzy bowiem przysporzenia po stronie ich dysponenta, lecz stanowi tylko czynność polegającą na zmianie sposobu przechowywania już wcześniej posiadanych środków. Nie dotyczy to jedynie wypłaty kwoty uzyskanej z tytułu odsetek od oszczędności zgromadzonych na tym rachunku czy lokacie, albowiem wartość odsetek stanowi przysporzenie majątkowe, a więc przychód właściciela rachunku/lokaty (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 120/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu powyższe uwagi należy także odnieść do kwot uiszczanych przez M. G. na rzecz rodziców w formie comiesięcznej spłaty rat zaciągniętego przez nich kredytu. Jest to bowiem sytuacja analogiczna do takiej, jak gdyby skarżąca z posiadanych środków własnych udzieliła komuś pożyczki, co skutkowało by powstaniem określonej wierzytelności, a następnie uzyskała by jej zwrot w ratach, bądź w formie jednorazowej spłaty, w kwocie odpowiadającej wyłącznie sumie udzielonych środków. Udzielenie pożyczki osobie fizycznej w miejsce przechowywania środków w gotówce, na rachunku bankowym, czy też zainwestowania ich w inny sposób (np. w złoto) stanowi bowiem jedynie sposób dysponowania posiadanymi środkami finansowymi, nie generuje natomiast po stronie ich posiadacza powstania przychodu tak w momencie spłaty należności głównej pożyczki, jak i wypłaty środków z rachunku bankowego, czy też spieniężenia przedmiotów uprzednio za uzyskiwane dochody nabytych.

Reasumując tego rodzaju wpłaty do jakich – jak to przedstawia skarżąca - obowiązany jest M. G. na podstawie stosunku prawnego łączącego go z rodzicami nie powodują po stronie skarżącej i jej męża przysporzenia środków, którymi mogą oni dysponować na własne potrzeby, co także przemawia przeciwko wliczaniu ich do dochodu rodziny skarżącej w rozumieniu przepisu art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s.

Z wyjaśnień skarżącej wprost wynika, że z momentem spłaty na rzecz banku kolejnej raty kredytu przez M. nie następuje po stronie L. i J. G. przysporzenie majątkowe rozumiane jako obiektywny wzrost wartości ich majątku, a jedynie zmniejsza się wierzytelność kredytodawcy wobec nich, przy jednoczesnym zmniejszeniu się o dokładnie tą samą kwotę wierzytelności jaką posiadają oni wobec syna. Ich stan majątkowy rozumiany jako różnica pomiędzy pasywami (w tym zadłużeniem wobec banku), a aktywami (w tym wierzytelnością względem syna) pozostaje zatem taki sam.

Co za tym idzie w przypadku pozytywnego procesowego zweryfikowania twierdzeń skarżącej zgłaszany w toku postępowania przed sądem za nieuprawnione należałoby uznać stanowisko organów obu instancji, iż do dochodu rodziny wnioskodawczyni zalicza się comiesięczna spłata przez syna raty kredytu obciążającego skarżącą i jej męża. W też zakresie orzeczenie organów obu instancji należałoby uznać za zapadłe z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 8 ust. 3 u.p.s. polegającym na niewłaściwej wykładni tegoż przepisu, skutkiem którego to naruszenia wadliwie ustalono, że rodzina wnioskodawczyni przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego na zakup żywności.

Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy należy nadto wskazać, iż pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że wnoszący o taką pomoc musi wykazać, iż nie jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto, że tych potrzeb nie są również w stanie zaspokoić członkowie jego rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Dlatego rozpatrując ponownie sprawę organy winny nadto ustalić, czy syn skarżących jest w stanie w niniejszej sprawie wspomóc rodziców w ponoszeniu kosztów utrzymania, poprzez ustalenie, jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów utrzymania rodziców. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że pomoc świadczona przez organy pomocy społecznej może przybierać zarówno formę wypłaty określonych świadczeń jak i pomocy w postaci świadczenia niepieniężnego polegającego na specjalistycznym poradnictwie o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego, w tym o możliwości dochodzenia przez pozostających w niedostatku rodziców alimentów od zstępnych.

Z przedstawionych powyżej rozważań wynika bowiem z jednej strony, że spłacanie przez M. G. kredytu obciążającego rodziców najprawdopodobniej nie stanowi z jego strony pomocy w ich utrzymaniu, lecz jest wyłącznie realizowaniem zobowiązania wynikającego z umowy wiążącej go z rodzicami, a jednocześnie, że w oparciu o pomoc udzieloną mu przez rodziców podjął, względnie rozwinął prowadzoną działalność gospodarczą.

Nadto z pisma M. G. z dnia 22 września 2015 r. (k. 16 akt organu I instancji) wynika, że twierdzi on, że udziela już rodzicom pomocy w zakupie żywności, leków i środków czystości oraz opłaca ich rachunki telefoniczne, co wymaga zweryfikowania w trybie procesowym, albowiem inaczej niż spłata rat przedmiotowego kredytu, tego rodzaju świadczenia spełniane przez niego na rzecz rodziców, o ile nie są spełniane w naturze (art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s.) powinny być wliczane do wysokości dochodów rodziny wnioskodawczyni.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie przeprowadzenia postępowania dowodowego pozwalającego na bezsporne ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz udokumentowanie wyników tegoż postępowania w aktach sprawy.

Po poczynieniu kompletnych ustaleń faktycznych organy winny rozpoznać żądanie strony z uwzględnieniem poglądów prawnych sądu wyrażonych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Zgłoszony w piśmie procesowym z dnia 6 kwietnia 2017 r. wniosek pełnomocnika z urzędu o przysądzenie kosztów zastępstwa procesowego nieuiszczonych nawet w części zostanie rozpoznany na posiedzeniu niejawnym przez referendarza sądowego stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.