Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 412/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-12-29 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego na skutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Op 412/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W dniu 14 października 2010r. S.H. wniosła o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku okresowego.

Referendarz sądowy pismem z dnia 15 października 2010r., wezwał skarżącą do złożenia w terminie siedmiu dni wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień i doręczenia stosownych dokumentów. S.H. złożyła wniosek na urzędowym formularzu, w którym zwróciła się o ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuacją materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi. Podniosła, że samotnie utrzymuje dwójkę dzieci, korzystała wcześniej ze świadczeń z pomocy społecznej "w częściowych formach, jednakże od 2008r. zaniechano wypłacania jej świadczeń, co jest przedmiotem jej skarg do sądu administracyjnego". Ponadto korzysta z pomocy osób znajomych, gdyż "nie ma innego wyjścia". W oświadczeniu o stanie rodzinnym strona wymieniła trójkę dzieci: córkę D. lat 15 i bliźniaków D. i P. lat 20. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny są według strony zasiłek rodzinny i alimenty w łącznej kwocie 427 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,24 zł. S.H. oświadczyła także, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m² i określiła koszty utrzymania mieszkania na kwotę 634,66 zł (czynsz za mieszkanie – 444,37 zł, energia – 105,96 zł, gaz – 84,33 zł). Dodała, że ma "zadłużenia z powodu rezygnacji z telefonu i internetu ok. 1 tys. zł." Nie wykazała natomiast innych składników majątkowych, ani innych źródeł dochodu. Do wezwania dotyczącego przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, odniosła się natomiast w piśmie z dnia 20 października 2010r.

Referendarz sądowy w chwili złożenia przez skarżącą prośby o udzielenie pomocy w piśmie z dnia 11 października 2010r., posiadał już urzędowo wiedzę na temat sytuacji bytowej skarżącej. Wiedza ta wynikała z oświadczeń, jakie S.H. składała w związku ze złożonymi wnioskami o prawo pomocy, w kilkudziesięciu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 312/10, II SA/Op 334/10, SA/Op 336/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10, II SA/Op 400/10, II SA/Op 402/10, II SA/Op 404/10, II SA/Op 406/10), jak również informacji wynikających z akt administracyjnych i sądowych.

Z powyższych względów, a także uwzględniając zasadę ekonomii procesowej i prawa strony do szybkiego rozpoznania jej sprawy, referendarz wzywając skarżącą do spełnienia wymogu formalnego złożenia wniosku na urzędowym formularzu, jednocześnie wezwał ją do przedłożenia stosownych dokumentów i wyjaśnienia wątpliwości, jakie pojawiły się przy rozpoznawaniu innych wniosków skarżącej. Wątpliwości te dotyczyły bowiem po pierwsze, kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 18 marca 2008r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić sytuację finansową rodziny wobec oświadczeń skarżącej składanych w innych sprawach (tak np. sprawa II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 312/10), z których wynikało, że dochody miesięczne członków jej rodziny są niższe od wydatków na utrzymanie mieszkania. Taki stan wskazywać mógł, że rodzina wnioskodawczyni posiada inne źródła dochodu, bądź oszczędności.

Wobec tego skarżąca została zobowiązana, pismem z dnia 15 października 2010r., a następnie pismem z dnia 28 października 2010r., do jednoznacznych wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel (okoliczność choroby męża była podnoszona przez skarżącą m.in. w sprawach II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10); dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P.H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w wyżej podanych sprawach. Zobowiązano także do wyjaśnienia czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a jeżeli tak, to do udokumentowania tego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Skarżąca miała również przedstawić specyfikację kosztów ponoszonych na utrzymanie miesięczne mieszkania i członków rodziny; wyjaśnić, czy wraz z P.H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy w/w jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni; oświadczyć, czy zmieniła się wysokość alimentów zasądzonych w 1998r. od P.H. na rzecz wspólnych dzieci w kwocie 60 zł (co oświadczyła w sprawie II SA/Op 337/10), oświadczyć czy posiada zaległości w spłacie należności za opłaty mieszkaniowe, a także wyjaśnić jakiej należności dotyczy przedłożony do akt sprawy II SA/Op 478/10 odcinek przelewu na rzecz firmy [...] S.A. we W. na kwotę 742,99 zł.

Postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. w sprawie II SA/Op 412/10 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił stronie przyznania prawa pomocy.

Pismem z 29 listopada 2010 r. skarżąca wniosła sprzeciw od wymienionego postanowienia w trybie art. 259 § 1 P.p.s.a. W sprzeciwie strona podniosła, że postanowienie referendarza narusza prawo. Sytuacją warunkującą prawo pomocy jest bezrobocie i korzystanie z pomocy społecznej w formie stypendium socjalnego, dodatku mieszkaniowego i zasiłku rodzinnego. Ostatecznie strona wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu z racji swego ubóstwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), przy czym samo ustanowienie radcy prawnego oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.).

Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 236 § 3 P.p.s.a. pełnomocnika można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym.

Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.)

Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, i należą do nich m.in. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (por. art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Od zarządzeń i postanowień o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6 do 8 P.p.s.a. strona może wnieść do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym ( por. art. 260 P.p.s.a.).

Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza o jakim stanowi art. 252 § 2 P.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. Dotychczas złożone w tym trybie oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek, w tym wypadku na tle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 i § 3 P.p.s.a., w związku z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała podstaw faktycznych do przyjęcia po jej stronie przesłanek przyznania radcy prawnego z urzędu w ramach prawa pomocy. Z mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. strona winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Po pierwsze godzi się zważyć, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty sądowej i zwrotu wydatków) z mocy art. 239 pkt 1 litera a P.p.s.a., gdyż przedmiotem sprawy są świadczenia pomocy społecznej.

Po wtóre zasadą postępowania sądowego przed sądem administracyjnym jest odpłatność (por. art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie jest od tej zasady wyjątkiem.

Po trzecie zarzucona przez stronę rozbieżność ocen, a w konsekwencji niesprawiedliwość odmowy przyznania prawa ubogich w obecnie rozpoznawanej sprawie, w stosunku do kilku spraw wcześniejszych, w których ustanowiono stronie adwokata (radcę prawnego), jest wynikiem okoliczności ujawnionych przez sąd z urzędu, a dotyczących posiadania nieruchomości rolnej w K., a zbytej za niebagatelną kwotę 360 tysięcy złotych, z terminem płatności ostatniej raty 31 grudnia 2009 r. Na wyraźne żądanie referendarza, znajdujące oparcie w art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony ( por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009 r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404).

W rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, i są wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S.H., poczynając od tak istotnej kwestii jak utrzymanie mieszkania spółdzielczego prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P.H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym.

Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie radcy prawnego z urzędu.