Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 2716/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędziowie: NSA Krzysztof Ziółkowski WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. J. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 czerwca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 7 sierpnia 2000 r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia

7 sierpnia 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił R. J. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 10 marca 1980 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że R. J. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. J. zarzucił, że w toku postępowania wskazał inną przesłankę nabycia uprawnień kombatanckich - walkę konspiracyjną w Armii Krajowej, która nie została przez organ uwzględniona. Nadto wskazał on, że z uwagi na zły stan zdrowia zwracał się o przedłużenie terminu na złożenie dowodów, który to wniosek nie został rozpoznany.

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia

21 czerwca 2001 r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia

24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 k.p.a. w związku z

art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że R. J. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia

24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie stwierdził, że nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.

R. J. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że przysługują mu uprawnienia kombatanckie z innego tytułu niż udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, a organ administracji pominął jego wniosek o umożliwienie odpowiedniego udokumentowania uprawnień.

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanej decyzji i wskazując, że zgodnie z art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego żadna działalność w organach Milicji Obywatelskiej nie może być uznana za działalność kombatancką.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w

art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od

10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Nie posiada on zatem uprawnień kombatanckich z tego tytułu.

Skargę należy natomiast uznać za uzasadnioną, w związku z nierozważeniem przez organ administracji okoliczności dotyczących możliwości nabycia przez skarżącego uprawnień na innej podstawie. Wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd, iż w toku postępowania weryfikacyjnego organ nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu jest błędny. Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia

4 września 1996 r. sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83). Organ administracji winien zatem rozważyć wszelkie wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich.

R. J. w toku postępowania weryfikacyjnego w piśmie z dnia 23 kwietnia

2000 r. powołał się na fakt pełnienia służby w Armii Krajowej od połowy 1942 r. do końca lipca 1944 r. Skarżący wskazał świadków, którzy mogą potwierdzić jego działalność konspiracyjną i wniósł o przedłużenie terminu do złożenia innych dowodów uwagi na zły stan zdrowia i okres rekonwalescencji po przebytej chorobie.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w okresie wojny 1939-1945 stanowi działalność kombatancką. W wydanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń odnośnie służby skarżącego w Armii Krajowej ani oceny prawnej twierdzeń strony w tym zakresie.

Postępowanie w przedmiocie uprawnień kombatanckich z ustawy z dnia

24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej.

Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanej przez R. J. podstawy nabycia uprawnień kombatanckich dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na innej podstawie niż udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, co wyłączałoby możliwość pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien szczegółowo wyjaśnić wskazaną przez stronę nową podstawę nabycia uprawnień, zakreślić stronie termin na złożenie wniosków dowodowych na poparcie jej twierdzeń w tym zakresie, przeprowadzić już wskazane oraz nowe zaoferowane przez stronę dowody a następnie dokonać oceny zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605). Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.