Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 253/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 1; art. 134 § 1; art. 135; art. 145 § 1 pkt 1 lit.c)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 pkt 1; art. 3 ust. 2 pkt 2; art. 21 ust. 1, 2, 3; art. 25 ust. 1, 2; art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1 a pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art. 6; art. 7; art. 8; art. 9; art. 15; art. 64 § 2; art. 77; art. 105 § 1; art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 8 ust. 1, 2, 3, 4, 5, 7
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 lipca 2013 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2012 roku nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 stycznia 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR lub Agencja) po rozpatrzeniu odwołania K. N. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 30 sierpnia 2012 r. w przedmiocie odmowy wypłaty pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2010.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i z akt sprawy wynika, że w dniu 7 maja 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął wniosek T. N. o przyznanie płatności na rok 2010.

Decyzją z dnia 18 października 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 - płatność ONW na rok 2011 w wysokości 1102,64 zł. Decyzja ta została doręczona rolnikowi w dniu 21 października 2010 r., jednak płatność nie została wypłacona, bowiem beneficjent zmarł 2 listopada 2010 r., co wynika ze złożonego do akt sprawy aktu zgonu.

W dniu 8 grudnia 2010 r. K. N. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku śmierci rolnika, a także oświadczenie spadkobiercy przejmującego posiadanie gruntów rolnych, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności ONW. W dniu 21 grudnia 2010 r. K. N. złożył wniosek dotyczący wypłaty płatności ONW, które otrzymał T. N. decyzją z dnia 18 października 2010 r. We wszystkich tych dokumentach K. N. przedstawił się jako spadkobierca T. N.

W dniu 31 stycznia 2011 r. K. N. złożył kopię prawomocnego postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym bracie T. N. Zgodnie z tym postanowieniem spadek po zmarłym nabyli rodzice E. N. i G. N. po 1/2 części każde z nich.

Decyzją z dnia 7 marca 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] postanowił wypłacić K. N. pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010, która była przyznana T. N. decyzją z dnia 18 października 2010 r. w wysokości 1102,64 zł.

Decyzją ostateczną z dnia 9 maja 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność decyzji o przyznaniu płatności. Organ ustalił, że K. N. nie jest spadkobiercą T. N.

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] odmówił skarżącemu wypłaty pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010, która była przyznana T. N. decyzją z dnia 18 października 2010 r., z uwagi na to, że K. N. nie jest spadkobiercą T. N., a więc nie spełnia przesłanki wypłaty płatności ONW określonej w § 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm., dalej powoływanego także jako "rozporządzenie w sprawie płatności ONW")

Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. N., twierdząc, że złożył wniosek o płatności po zmarłym bracie, zgodnie z informacją otrzymaną od pracownika Agencji. Środki, które otrzymał z tytułu płatności zostały już wydane. Dokumenty w sprawie płatności skarżący złożył w dobrej wierze, a płatności zostały wypłacone nieprawidłowo nie z jego winy, tylko z winy Agencji. Według skarżącego pracownik Agencji powinien był wezwać rodziców K. N. do dostarczenia właściwego dokumentu w terminie umożliwiającym dokonanie tej czynności.

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 stycznia 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji w [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że według § 8 rozporządzenia w sprawie płatności ONW, płatność pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w razie śmierci rolnika może nastąpić wyłącznie na rzecz spadkobiercy. Dowody zgromadzona w sprawie wskazują, że spadkobiercami zmarłego T. N. są jego rodzice G. N. i E. N., natomiast wniosek o wypłacenie płatności po zmarłym złożył K. N., niebędący spadkobiercą.

Odnosząc się do zarzutu, że pracownik Agencji powinien był wezwać rodziców K. N. do dostarczenia właściwego dokumentu, organ odwoławczy wskazał, że, w myśl art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051, ze zm.) w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności organ administracji publicznej udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. W niniejszej sprawie strona nie wnosiła o udzielenie jej informacji o wymogach co do terminu składania wniosku o wypłatę płatności w przypadku śmierci rolnika, a organ nie ma obowiązku ani sposobności informowania strony z urzędu o powszechnie obowiązujących, opublikowanych aktach prawnych. Organ rozpatrując merytorycznie przedmiotową sprawę jest związany przepisami prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożył K. N., wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i o umorzenie postępowania. Skarżący zarzucił:

a/ naruszenie art. art. 6, 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej powoływanej jako K.p.a.), poprzez nie podjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;

b/ naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania i narażenie strony na szkodę na skutek wprowadzenia jej w błąd co do istotnych okoliczności faktycznych;

c/ naruszenie art. 77 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie;

d/naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co skutkowało naruszeniem zasad ogólnych postępowania wyrażonych w art. 8 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa), art. 9 K.p.a. (zasada udzielania informacji), a także art. 11 K.p.a. (wyjaśnienie zasadności przesłanek).

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.- dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) P.p.s.a.).

Skarga w badanej podlega uwzględnieniu, chociaż z innych przyczyn niż wskazane w zarzutach skargi.

W rozpoznawanej sprawie nie mają zastosowanie wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Płatności ONW wypłacanych w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 dotyczą przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 173, dalej powoływanej także jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich").

Przepisy tej ustawy wprowadziły w postępowaniu w sprawach dotyczących przyznania pomocy finansowej istotne modyfikacje w stosunku do przepisów K.p.a., nie wyłączając zasad postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 (to jest w przepisach rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz w przepisach Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia), do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Według art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W związku z tym oczywiście bezzasadny jest sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 9 K.p.a. Przepis ten bowiem nie miał zastosowania w badanej sprawie. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, organ udziela stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania – ale tylko na żądanie stron. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący kiedykolwiek takie żądanie sformułował. Dodać należy, że z uzasadnienia skargi wynika, że skarżący dopatruje się naruszenia art. 9 K.p.a. przede wszystkim w tym, że organ pierwszej instancji nie poinformował go we właściwym czasie, że nie przysługują mu płatności, chociaż dysponował postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, z którego wynikało, że nie jest spadkobiercą T. N. Co więcej, została wydana decyzja w sprawie wypłaty płatności. Skarżący ma oczywiście rację zarzucając, że organ Agencji popełnił błąd wydając taką decyzję w opisanej sytuacji faktycznej, ale z tej okoliczności nie wynika żadna pozytywna przesłanka co do uprawnień skarżącego do płatności.

Bezzasadne są także zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. W pierwszym przypadku naruszenie przepisu miałoby polegać na nie podjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W drugim przypadku skarżący nie wskazał, który przepis art. 77 K.p.a., składającego się z czterech paragrafów, został jego zdaniem naruszony. Jednak z rozwinięcia tego zarzutu wynika, że chodziło skarżącemu o art. 77 § 1 K.p.a., który miałby być naruszony przez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Jednak w ocenie Sądu organy nie mogły naruszyć wymienionych wyżej przepisów, ponieważ ich nie stosowały. Stosowanie w sprawach dotyczących przyznania płatności przepisu art. 7 K.p.a. wyłączone jest przez szczególne uregulowanie wynikające z art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, według którego w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ stoi na straży praworządności. Natomiast stosowanie art. 77 § 1 K.p.a. wyłącza przepis art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, według którego organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W związku z powyższym bezzasadne są także zarzuty naruszenia art. 6 i art. 8 K.p.a., sformułowane przez skarżącego w kontekście naruszenia art. 7 K.p.a.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zarzut jest bezzasadny, ponieważ elementy te w potrzebnym zakresie decyzja zawiera. W decyzji nie rozważa się natomiast przyczyn odmowy dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, ponieważ ten problem w ogóle w sprawie nie występował. W tej części zarzuty skarżącego są schematyczne i oderwane od realiów sprawy.

Jednakże skarga jest uzasadniona, ponieważ w ocenie Sądu rozpatrującego sprawę w jej granicach (art. 134 § 1 P.p.s.a.), organ nie rozważył w sposób dostatecznie wnikliwy i pozwalający na uznanie, że zachowana został zasada pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) kto jest stroną badanego postępowania po stwierdzeniu nieważności decyzji, na skutek ustalenia przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, że skarżący nie jest spadkobiercą T. N.

Niewątpliwie wyeliminowanie z obrotu decyzji z dnia 7 marca 2011 r. na skutek stwierdzenia jej nieważności spowodowało, że pozostała niezałatwiona sprawa z wniosku T. N. o wypłatę płatności.

Według art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w sprawach dotyczących przyznania pomocy w razie śmierci wnioskodawcy, następca prawny wnioskodawcy może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy, jeżeli nie sprzeciwia się to przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz istocie i celowi działania, w ramach którego ma być przyznana pomoc.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy w razie śmierci beneficjenta, po przyznaniu pomocy, następcy prawnemu beneficjenta pomoc może być przyznana, na jego wniosek, jeżeli: 1) spełnia on warunki przyznania pomocy; 2) nie sprzeciwia się to przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz istocie i celowi działania, w ramach którego przyznano pomoc; 3) zostaną przez niego przejęte zobowiązania związane z przyznaną pomocą; 4) środki finansowe z tytułu pomocy nie zostały w całości wypłacone.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej regulowane są przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1 a pkt 2 i 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

W szczególności zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania płatności ONW, rolnik, do którego ta decyzja została skierowana, zmarł, jego spadkobiercy przysługują prawa, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1, prawa, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania, przysługują kilku spadkobiercom, prawa te wykonuje ten spadkobierca, na którego pozostali spadkobiercy wyrazili pisemną zgodę (ust. 2). W przypadku gdy w decyzji, o której mowa w ust. 1, została przyznana płatność ONW, płatność ta jest wypłacana spadkobiercy.(ust.3).

Zgodnie z § 8 ust. 4 rozporządzenia, jeżeli płatności ONW nie zostały przekazane na rachunek bankowy spadkodawcy, spadkobierca rolnika, który nie kwestionuje należności określonej w decyzji, o której mowa w ust. 1, składa wniosek o wypłatę płatności ONW do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW przez spadkodawcę, wraz z: odpisem prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym przez notariusza, albo w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: zaświadczeniem sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo innymi wymienionymi w tym przepisie dowodami wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku - jednak nie później niż przed upływem 6 miesięcy od dnia doręczenia spadkodawcy decyzji w sprawie przyznania płatności ONW.

Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że uprawnionych do nabycia spadku jest więcej niż jeden spadkobierca, spadkobierca występujący z wnioskiem, o którym mowa w ust. 4, dołącza do tego wniosku oświadczenia pozostałych spadkobierców zawierające zgodę na wypłatę temu spadkobiercy płatności ONW (ust.5). W przypadku złożenia wniosku o wypłatę płatności ONW kierownik biura powiatowego Agencji wydaje decyzję w sprawie wypłaty tej płatności (ust.6). W przypadku gdy wniosek o wypłatę płatności ONW nie został złożony albo jeżeli została wydana decyzja o odmowie wypłaty płatności ONW, decyzja, o której mowa w ust. 1, wygasa z mocy prawa (ust.7).

Z przepisów art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 8 rozporządzenie w sprawie płatności ONW wynika, że w sposób szczególny ukształtowany został krąg osób, które po śmierci rolnika mogą wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, a więc stać się stroną postępowania. Stroną takiego postępowania może być tylko spadkobierca. Jeżeli w toku postępowania o przyznanie płatności ONW lub wypłatę płatności przyznanej spadkodawcy, prowadzonego na podstawie przepisów art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 8 rozporządzenie w sprawie płatności ONW, okaże się, że osoba, która zgłosiła się jako spadkobierca rolnika, w rzeczywistości spadkobiercą nie jest, to wówczas organ powinien umorzyć postępowanie z udziałem tej osoby na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. jako bezprzedmiotowe. W takim przypadku brak przymiotu strony nie jest podstawą do odmowy przyznania płatności ONW lub wypłatę płatności w miejsce zmarłego spadkodawcy, lecz jest podstawą do umorzenia postępowania. Nie ma bowiem wówczas jednego z elementów stosunku materialnoprawnego, kształtujących jego stronę podmiotową, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela formułowany w orzecznictwie pogląd, że w przypadku, gdy organ stwierdzi w trakcie postępowania, iż podmiot w nim występujący nie ma przymiotu strony, powinien umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. (wyrok NSA z dnia 25 września 2008 r. w sprawie II OSK 1058/07, SIP Lex nr 508475).

W związku z powyższym organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę powinien umorzyć postępowanie z udziałem K. N.

W okolicznościach faktycznych badanej sprawy nie jest jednak przesądzone, że postępowanie to powinno być całkowicie umorzone ze względu na śmierć strony i brak kontynuacji tego postępowania z udziałem spadkobiercy na podstawie wyżej wymienionych przepisów. Takie postępowanie może toczyć się tylko z udziałem rzeczywistego spadkobiercy, jeżeli wstąpi on do postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia spadkodawcy decyzji w sprawie przyznania płatności ONW (§ 8 ust. 4 rozporządzenia).

Z akt sprawy wynika, że K. N., składając w dniu 21 grudnia 2010 r. wniosek o wypłatę płatności ONW przyznanej zmarłemu T. N., wskazał siebie jako spadkobiercę. Wcześniej, składając w dniu 8 grudnia 2010 r. wniosek o przyznanie płatności na podstawie przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dołączył akt zgonu spadkodawcy, a także odpis swojego wniosku do Sądu Rejonowego w [...] o stwierdzenie nabycia spadku po T. N. We wniosku tym oprócz wnioskodawcy wymienionych było sześcioro innych uczestników postępowania. Razem z tymi dokumentami skarżący złożył sześć oświadczeń od wszystkich uczestników postępowania, którzy w tych oświadczeniach przedstawili się jako spadkobiercy T. N. i oświadczyli, że wyrażają zgodę na wypłatę przez ARiMR wszelkich płatności do gruntów rolnych na rok 2010 na rzecz K. N. Wśród tych uczestników byli także rodzice skarżącego i spadkodawcy, G. N. i E. N., którzy - jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 21 grudnia 2010 r. - okazali się w rzeczywistości jedynymi spadkobiercami T. N. Skarżący składając w dniu 21 grudnia 2010 r. wniosek o wypłatę płatności ONW przyznanej zmarłemu T. N., ponownie złożył sześć oświadczeń uczestników postepowania o stwierdzenie nabycia spadku o takiej samej treści jak oświadczenia z dnia 8 grudnia 2010 r. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że kopia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku została złożona w Biurze Powiatowym ARiMR przez skarżącego. Mimo takiej treści postanowienia, w dniu 7 marca 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję o wypłacie płatności ONW K. N. Decyzją ostateczną z dnia 9 maja 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność decyzji o wypłacie płatności. Nie ma wątpliwości, że postępowanie organu pierwszej instancji było dotknięte błędem, bowiem niezależnie od treści oświadczeń rzeczywistych spadkobierców T. N., organ nie mógł wydać decyzji o wypłacie płatności ONW K. N., który nie był spadkobiercą. Gdyby wówczas Kierownik Biura Powiatowego Agencji prawidłowo umorzył postępowanie z udziałem K. N., to niewątpliwie mogłoby toczyć się postępowanie z udziałem G. N. lub E. N., jako że termin 6 miesięcy na złożenie wniosku upływał dopiero w dniu 21 kwietnia 2011 r.

Do tego, aby takie postępowanie toczyło się potrzebny był wniosek jednego z rzeczywistych spadkobierców, złożony do dnia 21 kwietnia 2011 r. Wówczas takiemu spadkobiercy przysługiwałyby prawa, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ pierwszej instancji, konieczne jest staranne zbadanie, w przedstawionych wyżej okolicznościach faktycznych sprawy, rzeczywistego znaczenia i treści oświadczeń E. N. i G. N. z dnia 21 grudnia 2010 r. Dokumenty te dotychczas były traktowane wyłącznie jako oświadczenia, o których mowa w § 8 ust. 2 i ust. 5 rozporządzenia w sprawie ONW, czyli oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody na wykonywanie przez jednego ze spadkobierców praw, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania oraz na wypłatę temu spadkobiercy płatności ONW. Jednak analiza omawianych oświadczeń wskazuje, że w rzeczywistości brakuje w nich elementu zgody na wykonywanie przez K. N. praw, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania. Jest jedynie zgoda na "wypłatę przez Agencję ... wszelkich płatności do gruntów rolnych na rok 2010 na rzecz pana K. N.". Brak wspomnianego wyżej elementu zgody na wykonywanie przez K. N. praw, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania, powinien był być przedmiotem zainteresowania organu pierwszej instancji, bowiem wywoływał wątpliwość co do rzeczywistej woli składających oświadczenie. Treść tych oświadczeń może być bowiem odczytywana również jako wyłącznie wskazanie osoby, dla której mają być dokonywane płatności. Wówczas oświadczenia te należałoby potraktować jako zgłoszenia się spadkobierców do postępowania, jedynie z upoważnieniem do wypłaty należności K. N. Za takim potraktowaniem tych oświadczeń przemawia w szczególności wspomniana wcześniej okoliczność, że E. N. i G. N. nie wskazują w nich K. N. jako tego spadkobiercy, który będzie wykonywał prawa, które przysługiwałyby spadkodawcy jako stronie postępowania. Ponadto oświadczenia te pochodzą z tej samej daty, z której pochodzi postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Nie można zatem wykluczyć, że sporządzając te oświadczenia i składając je w Biurze Powiatowym Agencji wszystkie zainteresowane osoby wiedziały już jak w rzeczywistości przedstawia się spadkobranie po T. N., co także przemawiałoby za potraktowaniem oświadczeń jako zgłoszenia się rzeczywistych spadkobierców do postępowania, z upoważnieniem do wypłaty należności K. N.

Taka analiza omawianych dokumentów powinna być w szczególności dokonana, kiedy okazało się, po złożeniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, że K. N. nie jest spadkobiercą T. N., a są nimi E. N. i G. N. Analiza tych dokumentów powinna doprowadzić organ nie do wydania decyzji o wypłacie płatności ONW K. N., a w badanym postępowaniu do - decyzji odmawiającej wypłaty płatności, lecz w pierwszej kolejności do postawienia pytania, czy oświadczenia nie są w rzeczywistości wnioskami o wypłatę płatności złożonymi przez rzeczywistych spadkobierców, a jedynie z upoważnieniem do wypłaty należności K. N. Sprawdzenie tego mogło nastąpić w sposób określony w art. 64 § 2 K.p.a. Jeżeli okazałoby się, że oświadczenia te należy traktować jako wnioski rzeczywistych spadkobierców o wypłatę płatności, to wówczas wymagałyby one usunięcia innych braków formalnych.

Jak wcześniej wspomniano, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zatem przepisów K.p.a. nie stosuje się "odpowiednio", lecz stosuje się je bez modyfikacji, ale z zastrzeżeniem, o którym wyżej mowa. Jeżeli zatem brak jest odmiennej regulacji w przepisach Unii Europejskiej wymienionych w art. 1 pkt 1 lub w przepisach ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, to wówczas przepisy K.p.a. stosuje się wprost.

Do takich przepisów należą art. 8 oraz art. 64 § 2 K.p.a. Według pierwszego z tych przepisów organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Natomiast zgodnie z art. 64 § 2 K.p.a., jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.

W ocenie Sądu Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji, rozpatrując badaną sprawę jako organ drugiej instancji powinien był ocenić, czy postępowanie organu pierwszej instancji, wydającego decyzję w sprawie z udziałem K. N. przeprowadzone zostało zgodnie z art. 8 K.p.a. i art. 64 § 2 K.p.a., a więc przede wszystkim, czy organ powinien był rozpatrywać wniosek bez wyjaśnienia rzeczywistego znaczenia oświadczeń G. N. i E. N., czyli bez rozważenia, czy są to rzeczywiście oświadczenia, o których mowa w § 8 ust. 2 i 5 rozporządzenia w sprawie płatności ONW, czy wnioski o wypłatę płatności ONW złożone przez rzeczywistych spadkobierców, a jedynie z upoważnieniem do wypłaty należności K. N.

Zaniechanie wyjaśnienia i rozważenia tych okoliczności przez organ drugiej instancji nastąpiło z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), a także z naruszeniem art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, według których organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Omawiane zaniechania stanowią nie tylko naruszenie wymienionych przepisów, ale także - ze względu na pominięcie możliwości rozwiązania niekorzystnej dla obywateli sytuacji, do której w pewnym stopniu przyczynił się organ pierwszej instancji, wydając decyzję o wypłacie płatności z rażącym naruszeniem prawa - podważa zaufanie obywateli do organów państwa. Prowadzi to do naruszenia zasady zaufania jako ogólnej zasady postępowania administracyjnego sformułowanej w art. 8 K.p.a.

Naruszenie przez organ drugiej instancji wymienionych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, niezależnie od braku podstawy do wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty na wniosek K. N. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji oprócz umorzenia postępowania z udziałem K. N., powinien rozważyć omówione okoliczności wiążące się z oświadczeniami G. N. i E. N. z dnia 21 grudnia 2010 r.

Z uwagi na to, że wyjaśnienie treści oświadczeń G. N. i E. N. wymaga przede wszystkim działania organu pierwszej instancji, zachodziła potrzeba uchylenia również decyzji tego organu.

Biorąc pod uwagę omówione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c oraz art. 135 P.p.s.a.