Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1194/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Andrzej Matan, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej SKO lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania A.S. od decyzji Wójta Gminy P. wydanej z upoważnienia przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] nr[...] odmawiającej zwolnienia całkowitego i częściowego z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca M. L. w Domu Pomocy Społecznej w B. - utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Skarga została wniesiona w następującym, wynikającym z akt administracyjnych, stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...] ustalono A. S. (strona, skarżąca)odpłatność za pobyt ojca M. L. w Domu Pomocy Społecznej w B. (DPS) począwszy od dnia 24 maja 2019 r.

Strona wniosła o zwolnienie z obowiązku odpłatności za pobyt ojca w DPS całkowicie, tj. w pełnej wysokości od dnia 24 maja 2019 r. do dnia wydania decyzji o zwolnieniu oraz dalsze okresy miesięczne, oraz o zwolnienie z tegoż obowiązku częściowo, a to poprzez zwolnienie jej z obowiązku zapłaty należności za okres od dnia 24 maja 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. ( w całości) oraz obniżenie wysokości opłat należnych za dalsze okresy miesięczne.

Decyzją z dnia [...] wydaną w trybie art.64 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.- dalej "u.p.s."),organ I instancji odmówił stronie zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca M. L. w DPS. Uzasadniając swoje stanowisko przedstawił tok prowadzonego postępowania poczynając od wniosku strony o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, poprzez ustalenia i szczegółową analizę sytuacji rodzinnej i finansowej strony oraz ocenę przesłanek z art.64 u.p.s. stanowiących podstawę do zastosowania wnioskowanej ulgi. W oparciu o powyższe organ uznał, że sytuacja finansowa rodziny i ponoszone wydatki są standardowe i zapłata należności za pobyt ojca w DPS nie zagraża egzystencji rodziny.

W odwołaniu strona zarzuciła zaskarżonej decyzji obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 64 pkt 2 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie i niezwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty z tytułu pobytu ojca M. L. w domu pomocy społecznej w całości (ewentualnie w części, mimo iż w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności uzasadniające orzeczenie o tego rodzaju zwolnieniu, takie jak trudne dzieciństwo, brak zainteresowania ojca jej życiem zarówno w dzieciństwie, jak i obecnie, uprzednie stosowanie wobec niej przemocy fizycznej i psychicznej, brak relacji i więzi emocjonalnej pomiędzy nią a ojcem oraz obrazę przepisów prawa procesowego mającą wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to art. 5 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 11 K.p.a., art.75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. w związku z art. 105 § 1 u.p.s. i art. 34 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i wbrew ciążącym na organie obowiązkom niedokonanie czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, a także niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności nieprzeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów, dla wykazania istnienia okoliczności uzasadniających zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty z pobyt ojca w DPS oraz niewezwanie strony do przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczności leczenia się przez członków rodziny i ponoszenia w związku z tym wydatków. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zwolnienie w całości z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, ewentualnie częściowo, a to poprzez zwolnienie z obowiązku zapłaty należności z okres od dnia 24 mają 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. w całości oraz obniżenie wysokości opłaty na dalszy okres; a w konsekwencji o przeprowadzenie przez organ II instancji dowodów zawnioskowanych przez stronę we wniosku o zwolnienie z opłaty (wniosek datowany na dzień 3 kwietnia 2020 r., dla stwierdzenia faktów tam wskazanych, a w szczególności istnienia okoliczności uzasadniających dokonanie przedmiotowego zwolnienia). W razie nieuwzględnienia powyższego odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji z uwagi na wydanie z naruszeniem przepisów postępowania oraz z uwagi na konieczność wyjaśnienia szerokiego zakresu sprawy.

W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję organu i instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, a następnie wskazało, że podstawę prawną kwestionowanej odwołaniem decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 64 tej u.p.s., który przewiduje, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, jeżeli zostaną spełnione przesłanki określone w tym przepisie. Wyjaśniło, że użyty w art. 64 u.p.s. zwrot "w szczególności" oznacza, że określona w tym przepisie lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową. W tej sytuacji również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia ww. opłaty. Organ administracji jest wprawdzie zobowiązany do poddania sytuacji podmiotu wnioskującego, w świetle przesłanek określonych w art. 64 u.p.s., jednak organ ten może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Muszą być to okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Okoliczności te powinny ponadto być związane z sytuacją rodzinną, osobistą lub majątkowo- dochodową osoby ubiegającej się o zwolnienie lub członka jej rodziny. Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu I poznać kryteria podjęcia danej decyzji.

W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie przekroczył, granic uznania administracyjnego, o którym mowa w art. 64 u.p.s.. Ustalił bowiem wysokość miesięcznych dochodów rodziny oraz wysokość miesięcznych wydatków obciążających budżet rodziny. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń oraz dokumentów przedłożonych w toku postępowania wynika, że z posiadanego dochodu w wysokości 6.170,54zł rodzina ponosi stałe wydatki na utrzymanie w wysokości 1.250z ł, w tym 700 zł - korepetycje córki, 143,12 zł energia elektryczna, 106 zł ubezpieczenie górnicze, 148,48 zł telefony, 94,74 zł paliwo do ciągnika, 49,90 abonament [...] (wywiad środowiskowy z dnia 6 maja 2020r.). Ponadto rodzina wykazała wydatki na opał w kwocie 341,67 zł miesięcznie, drewno opałowe - 133,33 zł, dojazd do pracy - paliwo 600 zł, woda 103,08 zł i inne wydatki ponoszone raz do roku jak polisy ubezpieczeniowe. Przyjmując, że rodzina ponosi stałe wydatki w wysokości ok.2000 zł miesięcznie, to na zaspokojenie wszystkich pozostałych potrzeb rodzinie pozostaje kwota 4.170,54 zł plus 500 zł świadczenie wychowawcze na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Zdaniem Kolegium pozostała kwota na utrzymanie pozwala odwołującej na zapłatę należności za pobyt ojca w DPS w wysokości 392,04 zł miesięcznie. Strona nie jest bowiem osobą ubogą i jej rodziną nie znajduje się w chwili obecnej w szczególnej sytuacji życiowej zasługującej na zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS zarówno w części jak i w całości. Nie występują zatem uzasadnione okoliczności - uzyskiwania niskiego dochodu - przemawiające za zwolnieniem z opłat za pobyt ojca skarżącej w DPS. Nie występują także i inne powody przewidziane w art 54 u.p.s., zwłaszcza takie jak: długotrwała choroba, bezrobocie, czy utrzymywanie z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. ’

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu w zakresie naruszenia przepisów art.64 pkt 2 u.p.s. oraz przepisów proceduralnych art.6, art.7, art.9 kpa (...) poprzez nieprzeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez stronę dla wykazania okoliczności uzasadniających zwolnienie strony z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS Kolegium wyjaśniło, że w przypadku ubiegania się o ulgę w zapłacie należności to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że jego sytuacja jest wyjątkowa, szczególna, trudna, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku i w konsekwencji przerzucenie ciężaru utrzymania podopiecznego w DPS z rodziny na gminę, jako organ prowadzący domy pomocy społecznej (ąrt. 17 ust. 1 pkt 15 u.p.s.). Innymi słowy, samo powołanie się na okoliczności wskazane w art. 64 u.p.s. jeszcze nie przesądza o konieczności uwzględnienia wniosku strony, zaś winna być ona rozpatrzona przez organ administracji i winno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia. Strona zawnioskowała bowiem o przeprowadzenie postępowania celem ustalenia sytuacji z dzieciństwa wskazując, że ojciec w żaden sposób nie interesował się rodziną nadużywając regularnie alkoholu, stosując przy tym przemoc fizyczną i psychiczną. Zachowanie ojca prowadziło do podejmowania licznych interwencji przez właściwe instytucje publiczne i co więcej, z posiadanych informacji przez stronę, możliwe jest, iż w przeszłości prowadzone były postępowania sądowe przeciwko ojcu, w tym dotyczące władzy rodzicielskiej co do niektórych dzieci, czy też postępowania karne. Strona zawnioskowała zatem o udokumentowanie zdarzeń przeszłych, o których jak sama wskazuje, może występowały. Skoro zaś skarżąca nie dysponuje takimi dowodami, to tym bardziej takich dowodów nie będzie posiadał organ I instancji. Ponadto w niniejszym postępowaniu ciężar dowodu spoczywa na stronie to ona jest zobowiązana do udokumentowania, że dana okoliczność występuje, a po stronie organu administracji jest jedynie obowiązek poinformowania strony prowadzonego postępowania, o tej okoliczności, jak również wskazać na możliwe sposoby dopełnienia takiego obowiązku. W konsekwencji zarzut strony o nieuwzględnieniu wniosku strony o przeprowadzeniu dowodów w sprawie jest bezzasadny.

Kolegium wskazało, że występujące w przepisach prawa pomocy społecznej pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" odnosić należy do przypadków zupełnie wyjątkowych. Przy czym zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia szczególnych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stasowanie odmiennych zasad godziłoby w idee i cele pomocy społecznej. Skorzystanie z rozwiązania przyjętego przez art. 64 u.p.s. należy rozpatrywać również w kontekście art. 2 i art. 3 u.p.s., ponieważ zwolnienie z ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, a tym samym przeniesienie ciężaru poniesienia tej opłaty na ośrodki pomocy społecznej jest pewną formą pomocy udzielanej osobom, które spełniają przesłanki wymienione w art. 64 u.p.s. Kolegium podkreśliło, że interes odwołującej nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym. Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji rozpoznał wniosek strony we właściwym trybie, bowiem w oparciu o art. 64 u.p.s. w sposób pełny i wyczerpujący dokonał analizy i oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej strony. Organ trafnie przyjął, że na tle ustalonego stanu faktycznego w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie strony w całości lub w części z ponoszenia opłaty z pobyt ojca w DPS.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia[...] zaskarżyła decyzję w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a nadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności art. 64 pkt 2 u.p.s. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie decyzji organu I instancji i nieorzeczenie co do istoty sprawy, poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczania opłaty z tytułu pobytu ojca w DPS w całości, ewentualnie w części, mimo iż w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności uzasadniające orzeczenie o tego rodzaju zwolnieniu, takie jak trudne dzieciństwo Skarżącej, brak zainteresowania ojca jej życiem zarówno w dzieciństwie, jak i obecnie, uprzednie stosowanie wobec niej przemocy fizycznej i psychicznej, brak relacji i więzi emocjonalnej pomiędzy nią a ojcem; ewentualnie nieuchylenie przedmiotowej decyzji i nieprzekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania na zasadzie art. 138 § 2 K.p.a.; art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 11 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a, art. 78 K.p.a., art. 80 K.p.a. w związku z art. 15 K.p.a.i art. 136 K.p.a. oraz w zw. z art. 105 ust. 1 u.p.s., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niedokonanie czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wbrew inicjatywie dowodowej podjętej przez skarżącą oraz art. 7 i 8 K.p.a., poprzez prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania Skarżącej do władzy publicznej, a w szczególności oparcie stanowiska wyłącznie o ustalenia poczynione przez organ I instancji, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia przez Kolegium podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a nadto do naruszenia podstawowych praw konstytucyjnych dla skarżącej i jej rodziny w tym prawa rodziny do szczególnej ochrony państwa przewidzianej w art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP. Wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie w całości i zobowiązanie Kolegium do wydania w określonym terminie decyzji o zwolnieniu skarżącej z obowiązku regulowania przedmiotowej opłaty w całości, a nadto zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego, jako kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna..

Zgodnie z art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.-dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Sąd uwzględnia skargę i eliminuje z obrotu zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Powyższa kontrola obejmuje w szczególności ocenę, czy zaskarżony akt został wydany w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny a organ dokonał prawidłowej subsumcji obowiązujących w dacie wydania norm prawa materialnego odnoszących się do danej materii oraz czy samo postępowanie było obarczone uchybieniami mogącymi mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawą rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej określonej sprawy, znajdującej się w jego kompetencji, jest stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę w aspekcie wspomnianego wyżej kryterium legalności decyzji administracyjnych, Sąd nie stwierdził podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja została wydana, z mającym wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu o odmowie skarżącej całkowitego i częściowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Organy obu instancji zgodnie orzekły, że jej wniosek o zwolnienie nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na treść art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz.1507, z późn. zm. – dalej "u.p.s."). Z rozstrzygnięciem tym nie zgadza się skarżąca.

Zauważyć należy, iż SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przedstawiło ustalony w sprawie stan faktyczny i prawny, przedstawiając również pełną treść mających w sprawie zastosowanie przepisów. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Katalog osób zobowiązanych do ponoszenie tej opłaty i kolejność w jakiej ich ona obciąża ustalony został w art. 61 u.p.s., w myśl którego w przypadku niepokrycia pełnych kosztów utrzymania przez mieszkańca domu pomocy społecznej, obowiązek ów obciąża małżonka mieszkańca i zstępnych przed wstępnymi (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).

Zgodnie z treścią art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Użyty w art. 64 u.p.s. zwrot "w szczególności" oznacza, że określona w tym przepisie lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową. W tej sytuacji również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia ww. opłaty (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 613/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. IV SA/Gl 839/18; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ administracji jest wprawdzie zobowiązany do poddania sytuacji podmiotu wnioskującego, w świetle przesłanek określonych w punktach 1-4 art. 64 u.p.s., jednak organ ten może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Muszą być to okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Okoliczności te powinny ponadto być związane z sytuacją rodzinną (pkt 1-3), osobistą (pkt 2 lub 4) lub majątkowo-dochodową (pkt 2 lub 3) osoby ubiegającej się o zwolnienie lub członka jej rodziny (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 r., sygn. I OSK 4094/18).

Treść normatywna art. 64 u.p.s. jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza, że kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 1039/19). Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygająca o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym polega na sprawdzeniu, czy organ nie nadużył przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania w sprawie, czyniąc rozstrzygnięcie dowolnym (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. II SA/Bk 815/18).

Odnosząc się do istoty sprawy należy dostrzec, że argumentacja wniosku o zwolnienie z odpłatności opiera się na wskazaniu trudnej sytuacji życiowej i rodzinnej skarżącej, a nadto braku więzi emocjonalnych między skarżącą i pozostałym rodzeństwem, a ojcem (trudne dzieciństwo, alkoholizm ojca). Skarżąca wskazywała również, iż możliwym jest, że w przeszłości były prowadzone postępowania sądowe przeciwko ojcu, w tym dotyczące władzy rodzicielskiej co do niektórych dzieci, czy też postępowania karne. W toku postępowania administracyjnego, jak i w treści skargi strona nie powołała się na żadne inne nowe okoliczności. Natomiast wnosiła, by organ przeprowadził postępowanie dowodowe na potwierdzenie podnoszonych przez nią we wniosku okoliczności.

W świetle regulacji art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą żądać zwolnienia od tej opłaty w całości lub w części, jeżeli w ich sytuacji życiowej występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstały w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Natomiast w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 K.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. W ocenie składu orzekającego, wszelkie okoliczności mająca przemawiać za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie z odpłatności, jako że stanowią wyjątek od zasady ponoszenia odpłatności przez członków rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej, muszą być interpretowane zawężająco. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że jego sytuacja jest wyjątkowa, szczególna, trudna, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku i w konsekwencji przerzucenie ciężaru utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej z rodziny na gminę, jako organ prowadzący domy pomocy społecznej (art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s.). Innymi słowy, samo powołanie się na okoliczności wskazane w art. 64 u.p.s. jeszcze nie przesądza o konieczności uwzględnienia wniosku strony, zaś winna być ona rozpatrzona przez organ administracji i winno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s. jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty. W sprawie o częściowe lub całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej właściwe organy dysponują więc podwójną swobodą decyzyjną, której zakresem są objęte ocena prawna stanu faktycznego sprawy oraz wybór rodzaju rozstrzygnięcia sprawy - decyzja pozytywna albo decyzja negatywna (por. wyrok z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 4094/18, CBOSA).

Co także istotne, ciężar dowodu spoczywa na stronie to ona jest zobowiązana do udokumentowania, że dana okoliczność występuje, a po stronie organu administracji jest jedynie obowiązek poinformowania strony prowadzonego postępowania, o tej okoliczności, jak również wskazać na możliwe sposoby dopełnienia takiego obowiązku.

Odnosząc powyższe do ustalonego w sprawie stanu faktycznego Sąd podzielił pogląd organów administracji w zakresie oceny wniosku strony. Żadna z okoliczności wskazanych we wniosku, które - w ocenie strony - miały uzasadniać wniosek o zwolnienie jej, całkowicie lub częściowo, z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, nie wskazuje na szczególną okoliczność, której skarżąca nawet przy użyciu największego wysiłku nie może pokonać.

Zdaniem Sądu orzekające organy przeanalizowały wobec wniosku skarżącej o całkowite lub częściowe zwolnienie jej z ustalonej opłaty za pobyt ojca w DPS jej sytuację i zdrowotną i finansową w kontekście celów regulacji art. 64 pkt 2 u.p.s. Nie można więc im skutecznie zarzucić błędnej wykładni tego przepisu ustawy i jego niewłaściwego zastosowania. Niewątpliwie sytuacja strony nie jest trudna. Kolegium oceniło sytuację finansową skarżącej zasadnie uznając, że przy uzyskiwanym, miesięcznym dochodzie i deklarowanych, stałych wydatkach pozostała kwota na utrzymanie pozwala skarżącej na zapłatę należności za pobyt ojca w DPS w wysokości 392,04 zł miesięcznie. Skarżąca nie jest osobą ubogą i jej rodzina nie znajduje się w chwili obecnej w szczególnej sytuacji życiowej zasługującej na zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS zarówno w części jak i w całości. Nie występują zatem uzasadnione okoliczności - uzyskiwania niskiego dochodu - przemawiające za zwolnieniem z opłat za pobyt ojca skarżącej w DPS. Nie występują także i inne powody przewidziane w art 54 u.p.s., zwłaszcza takie jak: długotrwała choroba, bezrobocie, czy utrzymywanie z jednego świadczenia lub wynagrodzenia.

Trudno też doszukać się takich uchybień przepisom postępowania, które skutkowałyby uchyleniem decyzji. Nie jest naruszeniem wynikającej zasady pogłębiania zaufania obywateli, wydanie niekorzystnej dla strony decyzji. Wyczerpujące odniesienie się do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz wykazanie argumentów przemawiających za prawidłowością wydanej decyzji wypełnia w należyty sposób dyrektywę z art. 8 K.p.a. W celu realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 K.p.a. Niewątpliwie organy obu instancji orzekając w sprawie uwzględniły wszelkie okoliczności, zatem nie popełniły błędu w ustaleniach faktycznych, czym miałyby naruszyć art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. Wbrew temu co twierdzi skarżąca organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Ponadto ustaliły i rozpatrzyły wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności. Podkreślić należy również, że to na skarżącej spoczywał ciężar dowodu i to ona była zobowiązana do udokumentowania twierdzeń wskazanych we wniosku. Organy nie naruszyły zatem wskazanych w skardze postanowień przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego w stopniu skutkującym uchyleniem decyzji. Nadto nie powinno budzić wątpliwości, że rozpoznając wniosek o zwolnienie z opłat za pobyt w domu opieki społecznej organy powinny mieć na uwadze całokształt sytuacji materialnej i osobistej strony ubiegającej się o taką ulgę. Należy mieć również na uwadze, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie.

Końcowo należy wskazać, iż Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd Kolegium, iż nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych.

Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego i nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a, Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi.

W niniejszej sprawie Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn.zm.) Dopuszczalność rozpoznania przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie powołanego wyżej przepisu potwierdza stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 (dostępna w CBOSA).