Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1369/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, 77 par. 1, 80 i 138 par. 1  pkt 1 oraz art. 145 par. 1  pkt 5
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A. M., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwaną dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwaną dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. J.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] 2021 r., nr: [...] Burmistrz orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. J.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 16 marca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. J. (l. 74), która legitymuje się orzeczeniem z dnia 28 kwietnia 2020 r. wydanym przez lekarza orzecznika ZUS, który ustalił, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wydane orzeczenie ma charakter trwały. Jak podał organ, bezspornym jest, że J. J. ze względu na wiek i stan zdrowia, jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. J. J. jest wdową, posiada piątkę dzieci: syna Z. J., mieszkającego w tej samej miejscowości, w odległości około półtora kilometra od matki; syna W. J., mieszkającego w K; syna W. J., mieszkającego w N; córkę K. F. mieszkającą w R i córkę - skarżącą. Na skarżącej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn., Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki J. J. Ponadto z akt sprawy, a szczególności z wywiadu przeprowadzonego telefonicznie w dniu 25 marca 2021 r. wynika, że J. J. mieszka sama, jest osobą niepełnosprawną. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu choroby Parkinsona. Wymaga pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, jak również w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Nie jest osobą leżącą, jednak porusza się bardzo powoli i z dużą trudnością. Wymaga stałej pomocy przy takich czynnościach jak: mycie, ubieranie się, przyjmowanie leków. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Przyjeżdża do matki codziennie i jest u niej 4-5 godzin dziennie. Ostatnio często zostaje na noc. Wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak również wszystkie czynności niezbędne do funkcjonowania swojej matki (ubieranie, codzienna toaleta, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, wizyty u lekarza itp.). Skarżąca nie potrafiła jednak jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy rezygnacja z zatrudnienia była związana z opieką nad matką. Na potrzeby ustalenia prawa do wcześniej wnioskowanego przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 22 stycznia 2021 r. uzyskano dodatkowe wyjaśnienia od wnioskodawczyni i ustalono, że matka skarżącej jest osobą chodzącą. W obrębie domu porusza się samodzielnie, natomiast wymaga pomocy przy wychodzeniu z domu, ma trudności ze zejściem ze schodów. Jest wstanie samodzielnie przygotować sobie śniadanie czy kolację. Przygotowany wcześniej obiad sama sobie podgrzeje. Podczas kąpieli wymaga pomocy ze strony drugiej osoby. Proste czynności higieniczne jak mycie twarzy, czesanie wykonuje samodzielnie, przygotowane na porcje leki bierze sama. Według skarżącej czas jaki poświęca na sprawowanie opieki nad matką wynosi 8-10 godzin, ale nie jeździ do niej codziennie. W dni, kiedy matka pozostaje w domu sama, ma zapewniony posiłek i radzi sobie samodzielnie. Jak podaje córka największą trudnością dla matki jest robienie zakupów, pranie, wyjście do lekarza. W trakcie postępowania ustalono, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne. Z dniem 20 listopada 2020 r. zaprzestała jego prowadzenia. Jak podała wnioskodawczyni zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym było spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawną mamą. Odnośnie spełniania przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ ustalił, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 kwietnia 2020 r. J. J. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z przedmiotowego orzeczenia bezspornie wynika również, że niepełnosprawność J. J. istnieje od 2020 r., a zatem powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego przepis art. 17 ust. 1b ustawy. W konsekwencji organ pierwszej instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkująca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, a co za tym idzie wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie usunął tego przepisu z ustawy, a zgodnie z treścią art. 6 k.p.a organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne istniejące w aktualnym porządku prawnym. Organ wyjaśnił, że wydając decyzję odmowną, nie kwestionuje faktu, iż stan zdrowia J. J., potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności i niezdolności do samodzielnej egzystencji, wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez inną osobę, w tym przypadku przez córkę - skarżącą, która jest zobowiązana do alimentacji względem niepełnosprawnej matki. Organ nie neguje również, że wnioskodawczyni sprawuje faktyczną opiekę nad matką oraz pomaga jej w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie ustalono również, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 22 sierpnia 1998 r. do 30 września 2005 r., w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowymi macierzyńskim jako rolnik małżonka (-ek), od dnia 1 października 2005 r. do 30 czerwca 2009 r. w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, od dnia 17 grudnia 2010 r. do 5 czerwca 2013 r. w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, oraz od dnia 4 lipca 2013 r. do nadal w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, zatem od około 20 lat. Oznacza to, że w tym okresie wnioskodawczyni nie pracowała ani na umowie o pracę, ani na podstawie żadnej innej umowy cywilnoprawnej, bowiem ubezpieczeniu społecznemu rolników (jako z najsłabszej podstawy ubezpieczenia społecznego) można podlegać wyłącznie wówczas, gdy nie ma żadnego innego tytułu do ubezpieczenia społecznego w ZUS, a zatem przede wszystkim umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej. Tym samym, skoro wnioskodawczyni od 20 lat - a zatem znacznie wcześniej aniżeli zaczęła opiekować się matką - nie pracowała, to tym samym nie można mówić, aby zrezygnowała z zatrudnienia lub z jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Zatem nie można przyjąć, aby z powodu sprawowania opieki wnioskodawczyni traciła wynagrodzenie lub możliwość jego uzyskania, skoro od 20 lat nie pracowała. Skarżąca w oświadczeniu zawartym w treści wniosku, wskazała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 20 listopada 2020 r.

Zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. J. J. ma pięcioro dzieci na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek wzajemnej pomocy dzieci do rodziców trwa do śmierci jednych lub drugich. W ocenie organu pierwszej instancji, pozostałe rodzeństwo może pomóc w opiece nad J. J. i może ją między sobą zorganizować, tak aby każde w niej uczestniczyło. Dodatkowo organ zauważył, że świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić rekompensaty za uczestnictwo w codziennych obowiązkach związanych z opieką nad matką.

Organ uznał, że zakres opieki nad niepełnosprawną matką ogranicza się jedynie do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym i nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy i uzyskaniem z tego tytułu dochodu.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, wywiodła, że okoliczność wynikająca z orzeczenia o zaliczeniu matki skarżącej do I grupy inwalidzkiej, iż jej niepełnosprawność nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może być przeszkodą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto zarzuciła organowi pierwszej instancji, że skupił się tylko na niespełnieniu jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – rezygnacji z pracy – pomijając inną z przesłanek - niepodejmowania pracy. Nie zgadzając się z oceną organu, że wykonuje tylko podstawowe czynności domowe w zakresie sprawowanej nad matką opieki, zarzucając organowi błędy w ustaleniach faktycznych, wniosła o przyznanie

jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło przebieg postępowania i przytoczyło treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższe, jednak nie później niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne, zdaniem Kolegium, oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Podkreśliło Kolegium, że analogiczną ocenę prawną zaprezentowano również w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, (por. NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt l OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt l OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt l OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt l OSK 755/16).

Zdaniem Kolegium stanowisko prawne organu pierwszej instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1b) w kontekście skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP)".

Przekładając powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy Kolegium wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, tj. J. J. powstała w wieku 73 lat, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt l OSK 2820/13, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt l OSK 2454/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olszynie w wyroku z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 135/19, pub. CBOSA).

Tymczasem, jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, osoba wymagająca opieki, tj. J. J. pozostaje w stałym leczeniu z powodu choroby Parkinsona. Ww. wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w czynnościach samoobsługowych. J. J. nie jest osobą leżącą, jednak porusza się bardzo powoli i z dużą trudnością w związku z występującymi zachwianiami równowagi, drżeniem i dygotaniem ciała. Wymaga pomocy przy takich czynnościach jak mycie, ubieranie się, przyjmowanie leków. Posiłki spożywa samodzielnie jak ma przygotowane i podane. Samodzielnie wykonuje proste czynności higieniczne tj. mycie twarzy czesanie. Przygotowane na porcje leki zażywa samodzielnie. Faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje córka A. M., która - jak oświadczyła - w tym celu z dniem 20 listopada 2020 r., zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Ww. w ramach sprawowanej opieki wykonuje takie czynności jak: gotowanie, sprzątanie, pranie, wykup leków, robienie zakupów, palenie w piecu, pomoc w czynnościach higienicznych tj. mycie czy kąpiel. Córka – skarżąca - przyjeżdża do matki codziennie i jest u niej kilka godzin dziennie. Ostatnio często zostaje na noc.

W ocenie Kolegium z zaprezentowanych wyżej ustaleń faktycznych nie można wnioskować, iżby faktycznie zakres opieki jakiej wymaga J. J. (i jaki faktycznie wykonuje skarżąca) był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie odwołującej jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, czy też prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie, robienie zakupów, realizacja recept, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

Tymczasem, jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 25 marca 2021 r., matka odwołującej jest osobą poruszającą się samodzielne w obrębie domu, nie jest więc obłożnie chorą (tj. leżącą) i wymagającą stałego nadzoru ze strony opiekuna. Ponadto - jak oświadczyła - wymaga częściowej pomocy w umyciu, ubraniu. Odwołująca się przygotowuje i podaje matce posiłki, dawkuje i podaje lekarstwa, w razie potrzeby zapewnia wizyty lekarskie, robi zakupy, wykupuje recepty, pierze. Czynności wykonywane przez skarżącą w związku ze sprawowaną opieką nie absorbują ją na tyle aby zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej. Powyższe potwierdza choćby fakt, iż J. J. nie wymaga stałego nadzoru, albowiem jest w stanie sama zostać w domu podczas nieobecności odwołującej.

Kolegium zwróciło też uwagę na ustalenia organu pierwszej instancji związane z kręgiem osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki. Z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji matki są również jej trzej bracia i siostra. Wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do J. J. po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Z oświadczenia odwołującej jak i protokołu z czynności w postępowaniu administracyjnym spisanym w dniu 22 stycznia 2021 r. wynika bowiem, iż brat Z. J. mieszka w niedalekiej odległości od matki i wraz z żoną pracują zawodowo, co uniemożliwia mu spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Brat W. J. mieszka w K i pracuje zawodowo. Brat W. J. mieszka w N i również pracuje zawodowo. Z kolei siostra K. F.t, zam. R także pracuje zawodowo. Tymczasem - jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Okoliczności polegającej na tym, że osoba zobowiązana do opieki pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji.

Niezależnie od powyższego Kolegium podniosło, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli dzieci J. J. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. odwołująca zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci J. J. (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co odwołująca są zobowiązane do alimentacji względem matki.

W ocenie Kolegium przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach J. J. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to, aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów:

- art. 6, 7, 7a, 9, 75, 77, 81a, 136 k.p.a. poprzez niewłaściwe i nie kompleksowe wyjaśnienie okoliczności sprawy, brak wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego, nie rozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony, nieuzupełnienie materiału dowodowego przez organ odwoławczy, mający wpływ na ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności brak ustalenia konsekwencji zdrowotnych i mających wpływ na funkcjonowanie J. J. stwierdzonej choroby Parkinsona, pogarszania się stanu zdrowia przez czas od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do wydania decyzji, brak samodzielności J. J. obecnie w jakimkolwiek zakresie, brak możliwości pozostawania J. J. samej i zamieszkania wraz ze Skarżącą, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. — ponieważ wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

- 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez przesłuchanie świadków w postaci rodziny Skarżącej (rodzeństwa) i dzieci J. J., poprzestanie na wywiadzie środowiskowym wykonanym przez telefon, niewystarczającym przesłuchaniu Skarżącej i J. J., co skutkowało rażącymi błędami w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w szczególności w zakresie stanu zdrowia J. J. zakresu pomocy;

- 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego

materiału dowodowego, czyli pominięcie okoliczności związanych z samą chorobą J. J. – Parkinsonem - i nie wzięcie pod uwagę konsekwencji zdrowotnych i funkcjonalnych wynikających z samego faktu tej choroby oraz rokowań na przyszłość jak również poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w zakresie uznania, że zakres opieki nad niepełnosprawną ogranicza się jedynie do wykonywania podstawowych czynności domowych, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny winien doprowadzić do wniosku, że opieka skarżącej nad matką zajmuje dziennie 8-10 godzin, przez co uniemożliwia jej podjęcie lub kontynuowanie pracy w gospodarstwie rolnym.;

- art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny czy udowodniono okoliczność braku samodzielności i zdolności do samodzielnej egzystencji J. J., w tym bezpodstawne podważenie orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji J. J.;

- art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, pomimo uznania argumentów odwołania na słuszne.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie ze złożonym wnioskiem pełnomocnika skarżącej, jak stanowi art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła, co do zasady, osoba uprawniona - córka, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2021 r. lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 kwietnia 2020 r. Daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie można ustalić. Powyższa niezdolność istniała w dniu 1 marca 2020 r.(k. 12 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Zdaniem Sądu zasadnie więc podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia

tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu, zgodzić się należało z Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji nie mógł być podstawą uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej.

Trafnie ustaliły organy, zarówno organ pierwszej instancji, jak i drugiej instancji, że nie zaistniały przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej żądanego świadczenia.

Prawidłowo bowiem oceniły orzekające w sprawie organy, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, które to przesłanki należy traktować równoznacznie. Trafna jest, zdaniem Sądu ocena organów, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowanej opieki nad matką.

Wskazać bowiem należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205).

Podkreślić jednakże należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Ta konstatacja jest kluczowa dla oceny prawidłowości wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć.

Zdaniem Sądu, z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym powyżej przepisie. Z ustalonego stanu faktycznego wynika bowiem, że skarżąca owszem zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, ale zebrane i w ocenie Sądu wystarczające dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy dowody, nie pozwalają na uznanie, że była ona zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia, czy też jej niepodejmowania w związku z opieką nad matką.

Z przeprowadzonego telefonicznie w dniu 25 marca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej mieszka sama, jest osobą niepełnosprawną. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu choroby Parkinsona. Wymaga pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, również w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Nie jest osobą leżącą, jednak porusza się bardzo powoli i z dużą trudnością. Wymaga stałej pomocy przy takich czynnościach jak: mycie, ubieranie się, przyjmowanie leków. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Przyjeżdża do matki codziennie i jest u niej 4-5 godzin dziennie. Ostatnio często zostaje na noc. Wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak również wszystkie czynności niezbędne do funkcjonowania swojej matki (ubieranie, codzienna toaleta, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, wizyty u lekarza itp.). Ponadto organy ustaliły na podstawie postępowania związanego z uzyskaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego w 2021 r., że matka skarżącej jest osobą chodzącą. W obrębie domu porusza się samodzielnie, natomiast wymaga pomocy przy wychodzeniu

z domu, ma trudności ze zejściem ze schodów. Jest wstanie samodzielnie przygotować sobie śniadanie czy kolację. Przygotowany wcześniej obiad sama sobie podgrzeje. Podczas kąpieli wymaga pomocy ze strony drugiej osoby. Proste czynności higieniczne jak mycie twarzy, czesanie wykonuje samodzielnie, przygotowane na porcje leki bierze sama. Według skarżącej czas jaki poświęca na sprawowanie opieki nad matką wynosi 8-10 godzin, ale nie jeździ do niej codziennie. W dni, kiedy matka pozostaje w domu sama, ma zapewniony posiłek i radzi sobie samodzielnie. Jak podaje córka największą trudnością dla matki jest robienie zakupów, pranie, wyjście do lekarza. Jak wynika także z wywiadu środowiskowego matka skarżącej posiada piątkę dzieci, jednak pozostała czwórka dzieci nie jest w stanie sprawować nad nią opieki ze względu na pracę zarobkową, dużą odległość od zamieszkania matki, a także z uwagi na fakt sprawowania opieki nad własnymi dziećmi.

Wobec powyższego trudno zanegować dokonaną przez orzekające organy prawidłową ocenę tego dowodu, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki przy matce jest tak wymagający i absorbujący ją w czasie, iż zmusił ją do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zasadnie więc zauważyło SKO, że z unormowania art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Zgodzić się należało z organami, że deklarowane przez skarżącą czynności, takie jak: ubieranie, codzienna toaleta, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, wizyty u lekarza itp., należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie. Czynności te nie wymagają zapewne codziennego zaangażowania opiekuna (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r, sygn. akt III SA/Kr 934/20, CBOSA), w taki sposób, który jest wymagany przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powtórnie podkreślić zatem należy, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przecież przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W konsekwencji podzielić należało stanowisko organów obydwu instancji, zgodnie z którym w niniejszej sprawie sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawną matką nie umożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niewielkim wymiarze. W pojęciu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mieszczą się bowiem zarówno czynności polegające na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej czy na karmieniu oraz pomocy w wykonywaniu czynności samoobsługowych, jak też prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do jej codziennego i godnego funkcjonowania w środowisku. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na stopień zaabsorbowania opieką nad matką, obok jej niepełnosprawności i wieku. Nawet więc w sytuacji, gdy skarżąca przyjeżdża do matki codziennie 4-5 godzin dziennie, a nawet 8-10 godzin, jak podniosła, to czynności, które wykonuje w związku z opieką nad nią, nie absorbują ją w takim wymiarze, że nie jest w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza, iż matka skarżącej, porusza się samodzielnie, choć z trudnością i posiłki uprzednio przygotowane także spożywa samodzielnie. Nie oznacza to zanegowania jej stanu zdrowia, nie mniej jednak czynności opiekuńcze, jak i fakt niezamieszkiwania w jednym miejscu z matką potwierdzają, że skarżąca nie sprawuje nad matką stałej i długotrwałej opieki, a więc na tyle absorbującej ją codziennie w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że wykluczają podjęcie zatrudnienia. W kontekście podniesionych przez skarżącą zarzutów związanych z chorobą Parkinsona matki skarżącej wskazać należy, że poczynione ustalenia przez organy nie pozwalają na inną niż dokonaną przez nie ocenę kondycji zdrowotnej, w tym fizycznej matki skarżącej, iż stan jej jest aż taki, że nie może ona egzystować bez nieprzerwanej pomocy skarżącej. Za uchyleniem kontrolowanych decyzji, nie mogła przemawiać, podniesiona w skardze przez pełnomocnika skarżącej, okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia matki skarżącej. Nie stanowi to podstawy do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Po pierwsze, zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody muszą być nowe, a zatem nie znane organowi. Po drugie, nowe okoliczności faktyczne lub dowody muszą mieć znaczenie dla sprawy. Po trzecie, muszą one istnieć w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyraźnie akcentuje się, że spełnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga wystąpienia łącznie tych trzech przesłanek. Skoro okoliczności wskazane przez skarżącą zaistniały po wydaniu zaskarżonej decyzji, bo poparte zostały zaświadczeniami lekarskimi z dnia 2 sierpnia 2021 r. oraz 6 września 2021 r., to nie istniały w dniu wydania zaskarżonej decyzji, wydanej w dniu 29 lipca 2021 r. Przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. do uchylenia tej decyzji nie zaistniała więc.

Ponadto, skarżąca nie jest jedyną osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny opieki nad matką. Z ustaleń bowiem organów wynika, że matka skarżącej ma również inne dzieci. Brat skarżącej Z. J. mieszka w niedalekiej odległości od matki i wraz z żoną pracują zawodowo, co uniemożliwia mu, jak twierdzi, spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Brat W. J. mieszka w K i pracuje zawodowo. Brat W. J. mieszka w N i również pracuje zawodowo. Z kolei siostra K. F., zamieszkała w R także pracuje zawodowo. W sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn., Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego

oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych w drodze sądowej. Podkreślić zatem należy, że wykonywanie pracy czy inne zajęcie nie zwalniają z wykonywania względem matki obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Praca zarobkowa nie jest bowiem obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny - w zależności od tego, kto sprawowania opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych kategorii osób. To nie rodzina ma prawo decydować, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa

(por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Warszawa 2017; dostęp el./Legalis). Na przykład okoliczność, że jedna z osób zobowiązanych do alimentacji pracuje, wobec czego nie może osobiście sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania "automatycznie" świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która tą opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Wyłącznie deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda czy też brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i własnej decyzji, nie są wystarczające dla przełamania ustawowych reguł przyznawania świadczenia (por. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia

2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1210/21; LEX nr 3323066).

W kontekście powyższego podnieść też należy, że - jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszym rodzicem (rodzicami), aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane po prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Nie można więc, wbrew twierdzeniom skargi zarzucić organom skutecznie naruszenia przepisów postepowania – artykułów 7, 77 § 1, i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekające organy w sposób właściwy ustaliły też, jakie przepisy prawa materialnego obowiązują, prawidłowo je zinterpretowały i zastosowały. Wbrew twierdzeniom skargi nie doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wobec tego skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.