Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 237/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. do WSA Henryk Ożóg, Sędzia NSA del. do WSA Tadeusz Kuczyński, Asesor WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant Anna Onyśków, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Kierownika Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję utrzymaną nią w mocy; II. zasądza od Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz A. Ż. kwotę 10 /słownie: dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. powołując się na art. 22 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. nr 142 poz. 950 z późn. zm./ odmówił A. Ż. przyznania uprawnień określonych w wyżej wymienionej ustawie.

W motywach decyzji Kierownik Urzędu wskazał, iż A. Ż. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień wynikających z ustawy z tytułu uczestniczenia w walkach z formacjami UPA podczas służby w "Istriebitielnych Batalionach" od [...]r. do [...]r.

Na potwierdzenie zawartych we wniosku okoliczności wnioskodawca przedstawił:

- pismo Ministerstwa Spraw Zagranicznych U. z dnia [...]r.

- oświadczenia świadków: T. S., J. J. i A. Ś.

- własnoręczny życiorys.

Organ w toku postępowania administracyjnego starał się ustalić, czy okoliczności objęte wnioskiem spełniają warunki określone przez ustawodawcę w art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy. Przepis ten stanowi: "Za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach /"Istriebitielnych Batalionach"/ na dawnych ziemiach polskich w województwach: l., s., t. i w. w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w latach [...]-[...]".

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów archiwalnych potwierdzających własną służbę w "Istriebitielnym Batalionie". Z załączonych do wniosku oświadczeń świadków wynika, że podobnie jak wielu rówieśników, A. Ż., będący wówczas jedenastoletnim dzieckiem wykonywał na rzecz miejscowej Samoobrony różne zadania zlecone m.in. przez starszych braci - członków "Istriebitielnego Batalionu". Nie oznacza to jednak, że sam wnioskodawca był żołnierzem wspomnianej formacji i osobiście w jej ramach z bronią w ręku uczestniczył w walkach z ukraińskimi nacjonalistami. Kierownik Urzędu nie podzielił w tym względzie opinii świadków w sprawie, przychylając się do stanowiska środowiska żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony /"Istriebitielnych Batalionów"/ z południowo-wschodnich kresów II RP, które wyklucza służbę we wspomnianych formacjach jedenastoletnich dzieci.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy, który stanowi, że "O spełnieniu warunków o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej. Kierownik Urzędu uznał, iż A. Ż. nie spełnia warunków w art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. Ż. opisał czyny jakie dokonywali banderowcy na polskich rodzinach i związane z tym swoje przeżycia. Ponadto A. Ż. podniósł, iż bojownikiem tj. uczestnikiem oddziałów militarnych lub paramilitarnych typu Samoobrony wg opinii sztuki wojennej, może zostać każdy zdolny do noszenia broni lub innego sposobu prowadzenia walki z wrogiem. Chociaż opinia ta nie określa wieku, przeto należy rozumieć, że co najmniej młodzieńczy wiek 11-12 lat daje podstawę do uczestnictwa w strukturach obronnych.

Ustawa o kombatantach nie określa wieku uczestników oddziałów paramilitarnych walczących z bandami UPA w latach 1944-45r.

Zdaniem wnioskodawcy stanowisko środowiska b. Żołnierzy Samoobrony Polaków "Istriebitielnyje Bataliony" nie może być wiążące dla Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych "bo to nie jest przyznanie Orderu czy Krzyża Zasługi, lecz samodzielna decyzja Urzędu podejmowana na podstawie obowiązujących - zgodnie z ustawą - dokumentów." Dokumentami takimi są: albo zaświadczenie z archiwów b. ZSRR lub U., albo jak dotychczas obowiązujące zeznania zweryfikowanych kombatantów - świadków, z którymi się razem uczestniczyło w Istriebitielnym Batalionie, i zaświadczenie z archiwów wschodnich, dostarczone przez Konsulat Polski za granicą.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]- wydaną po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142 poz. 950 z późn. zm./ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającą A. Ż. przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wskazał, iż podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy. Przepis brzmi "Za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach /"Istriebitielnych Batalionach"/ na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w latach 1944-45".

W ramach ponownego rozpoznania sprawy Urząd działając na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy zwrócił się z prośbą o zaopiniowanie wniosku do stowarzyszenia kombatanckiego właściwego ze względu na rodzaj prowadzonej przez stronę działalności. Środowisko Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony /"Istriebitielnych Batalionów"/ z południowo-wschodnich Kresów II RP Rady Krajowej przy ZKRP i BWP w W., miarodajne do oceny przedstawionych we wniosku faktów w piśmie z dnia [...]r. wyraziło negatywną opinię w sprawie A. Ż. Stowarzyszenie wyklucza osobisty udział jedenastoletnich dzieci w walce z bronią w ręku w ramach Niszczycielskich Batalionów.

Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów archiwalnych potwierdzających służbę w "Niszczycielskim Batalionie". Załączone do wniosku oświadczenia świadków: J. J., T. S., A. Ś. nie stanowią wiarygodnego dowodu w sprawie, gdyż świadkowie nie udowodnili, że brali bezpośredni udział w opisywanych zdarzeniach. Twierdzenie strony, że świadkowie pełnili służbę w Niszczycielskim Batalionie w okresie objętym wnioskiem nie znajduje potwierdzenia w złożonych dokumentach.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy uznano, że dotychczasowe ustalenia odpowiadają stanowi faktycznemu a decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie narusza prawa.

W skardze na powyższą decyzję A. Ż. zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, 8, 9, 10, 11 kpa i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpoznanie odwołania.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił co następuje:

Zaskarżoną decyzją Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozostawił odwołanie skarżącego bez rozpoznania uznając brak podstaw do uwzględnienia wniosku w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich.

Decyzja powyższa wydana została z naruszeniem podstawowych przepisów postępowania administracyjnego co w świetle pominiętego całokształtu materiału dowodowego powoduje, iż nie jest zasadna.

Przede wszystkim należy podkreślić, iż przepisy art. 7, 8, 9 kpa nakładają na organ prowadzący postępowanie obowiązek podejmowania kroków i czynności mających na celu właściwe wyjaśnienie sprawy, mając na względzie słuszny interes obywateli.

Urząd zwrócił się do Środowiska Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony z południowo-wschodnich Kresów II RP Rady Krajowej przy ZKRP i BWP w W., które to stowarzyszenie wykluczyło osobisty udział jedenastoletnich dzieci w walce z bronią w ramach Niszczycielskich Batalionów, nie dając wiary oświadczeniom złożonym przez świadków, którzy potwierdzili obecność skarżącego w walkach gdy ten miał wówczas [...]-[...] lat /od [...]do [...]r./.

W wyroku NSA SA/Kr 2891/94 stwierdzono, iż z treści art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach wynika, że "za kombatanta można uznać również osobę, która z racji wieku nie mogła uczestniczyć w walce lub działaniach zbrojnych, ale wykonywała czynności usługowe. Żaden przepis cytowanej wyżej ustawy o kombatantach nie określa wieku kombatanta".

Z treści wyroku wynika, że wymogi co do wieku kombatanta nie są sprecyzowane w ustawie, a więc jedenastoletnie dziecko również może być kombatantem. Zasadność orzeczenia potwierdzają notoryczne znane wszystkim obywatelom polskim walki "Orląt Lwowskich" czy "Szare Szeregi" w Powstaniu Warszawskim składające się właśnie z dzieci.

Organ nie uzasadnił na jakiej podstawie Stowarzyszenie wyklucza osobisty udział jedenastolatków naruszając tym samym art. 7 kpa.

Nie wyjaśniono wszystkich okoliczności tej sprawy w szczególności mając wątpliwości co do zeznań świadków, którzy potwierdzali udział skarżącego w walkach. Organ nie dokonał analizy akt świadków, którzy już otrzymali uprawnienia kombatanckie, choć znajdują się one w Urzędzie do Spraw Kombatantów /.../. Znamienne przecież musi być, że skoro świadkowie są osobami uznanymi za kombatantów przez ten organ, zatem uznano je już za osoby wiarygodne. Ponadto naruszono art. 10 kpa nie zapewniając skarżącemu czynnego udziału w sprawie i uniemożliwiając wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Organ skupił się na piśmie Środowiska Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony i pominął fakt, iż skarżący był zmuszony w obawie o własne życie znaleźć się w Istriebitielnym Batalionie wraz z dwoma starszymi braćmi, co potwierdzili również w swoich oświadczeniach świadkowie.

Urząd stwierdził, iż skarżący nie posiada dokumentów archiwalnych potwierdzających służbę w Istriebitelnych Batalionach. W chwili obecnej dokumenty te nie są możliwe do uzyskania. Odmówiono w związku z tym, wiarygodności świadkom powołanym przez skarżącego, czemu przeczą podniesione wyżej okoliczności pominięte w trakcie postępowania.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie,

Odnośnie okoliczności podnoszonych przez A. Ż., w skardze, Kierownik Urzędu wyjaśnił:

A. Ż. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności służby w "Niszczycielskich Batalionach" od [...] do [...]r. /dowód: kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich z [...]r./. Kierownik Urzędu na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji uznał za nieudowodniony fakt prowadzenia przez wnioskodawcę opisanej działalności. W [...]r. strona miała [...] lat i [...] miesięcy - z zeznań świadków wynika, że podobnie jak wielu jego rówieśników wykonywał na rzecz miejscowej Samoobrony różne zlecenia, co nie jest jednak równoznaczne z pełnieniem służby w "Niszczycielskich Batalionach".

Należy podkreślić, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów archiwalnych potwierdzających jego służbę /dowód: tłumaczenie uwierzytelnione pisma MSZ USSR z [...]r. w sprawie poszukiwań danych na temat wnioskodawcy w archiwach radzieckich/.

Art. 1 ust. 2 pkt 7 stanowi, iż "Za działalność kombatancką uznaje się /.../ uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach /"Istriebitielnych Batalionach/ na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obozie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika, aby strona prowadziła taką działalność.

Jednocześnie należy dodać, że Kierownik Urzędu wziął pod uwagę negatywną opinię Rady Krajowej Środowiska Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony "Istriebitielnych Batalionów", organizacji kombatanckiej najbardziej kompetentnej w ocenie przedstawionych dowodów /dowód: Stanowisko Rady z [...]r./.

Ocena przedstawionych dokumentów pozostała wciąż aktualna, gdyż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł do sprawy żadnych nowych elementów, które nie byłyby znane Kierownikowi Urzędu w momencie podejmowania pierwszej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm./.

Ustawa ta jednakże utraciła moc z chwilą wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2004r. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271 /art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawy - Prawo o ustroju Sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271/.

Art. 97 § 1 tych Przepisów wprowadzających /.../ stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153 poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa.

Skarga jest zasadna.

A. Ż. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień z tytułu uczestnictwa w walkach z formacjami UPA podczas służby w "Istriebitielnych Batalionach" od [...]r. do [...]r.

Na potwierdzenie zawartych we wniosku okoliczności A. Ż. przedstawił:

- pismo Ministerstwa Spraw Zagranicznych U. z dnia [...]r.,

- oświadczenia świadków: T. S., J. J. i A. Ś.,

- własnoręczny życiorys.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997r. nr 142 poz. 950 z późn. zm./, za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach /"Istriebitielnych Batalionach"/ na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. W przywołanym wyżej przepisie ustawodawca uznał za działalność kombatancką "uczestniczenie tzw. Niszczycielskich Batalionach".

W dalszych przepisach ustawy niedookreślono jednak tego pojęcia.

Jak wynika z dowodów przedłożonych przez skarżącego w okresie od [...]r. do [...]r. przebywał w Istriebitielnym Batalionie "Samoobrona Polaków". Podczas tego pobytu wspólnie z innymi bojownikami batalionu brał udział w codziennych zmaganiach z banderowcami w akcjach zapobiegania przed napadami band UPA na polskie rodziny, w czasie akcji nosił amunicję, czyścił broń, pomagał w rozpoznawaniu kryjówek banderowców.

Obowiązkiem organu orzekającego było szczegółowe wyjaśnienie czy udział skarżącego w oddziale i czynności wykonywane w trakcie tego pobytu mieszczą się w pojęciu "uczestnictwa".

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy koniecznym było rozeznanie struktury "Niszczycielskich Batalionów".

Organ powinien był więc zbadać czy istniały ściśle określone kryteria na podstawie, których następował nabór do tego oddziału, a więc kto mógł wstąpić w jego szeregi, w jakim wieku, czy wykluczone było przyjmowanie małoletnich.

Stanowisko Rady Krajowej Środowiska Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony /"Istriebitielnych Batalionów"/ z południowo-wschodnich Kresów II RP z dnia [...]r. na które powołuje się Kierownik Urzędu, nie wyjaśnia powyższych kwestii.

Dowód ten nie jest wystarczający do podjęcia negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie.

Kierownik Urzędu odmówił wiarygodności zeznaniom świadków bowiem nie udowodnili, że brali bezpośredni udział w opisanych zdarzeniach.

Ocena ta nie wydaje się przekonująca.

Do akt sprawy dołączono bowiem potwierdzone kserokopie legitymacji kombatanckich wydanych J. J., T. S., A. Ś.

Należało zatem sięgnąć do akt kombatanckich tych osób i sprawdzić, czy znajdują się w nich dowody potwierdzające ich udział w "Niszczycielskich Batalionach".

Takich czynności Kierownik Urzędu, w sprawie nie podjął.

Przed podjęciem decyzji w indywidualnej sprawie organ orzekający zobowiązany jest, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, zbadać wszechstronnie sprawę, a w szczególności w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć z urzędu cały materiał dowodowy dla ustalenia stanu faktycznego /art. 7 i 77 kpa/.

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu uchybił tej zasadzie.

Rozpatrując więc ponownie sprawę Kierownik Urzędu powinien uzupełnić postępowanie wyjaśniające w kierunku wskazanym przez sąd, dokonać ewentualnie innych ustaleń jakich potrzeba wyłoni się w trakcie postępowania i swoje ustalenia faktyczne ocenić uwzględniając powyższe uwagi Sądu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c w związku z art. 135 - ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm./ w zw. z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających /.../.

Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne, nie ma ona przymiotu wykonalności /art. 152 - Prawo o postępowaniu/.