Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 257/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. B., W. B. i A. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za szkody powstałe wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju (dalej również "Minister") z [...] listopada 2015 r. znak: [...], wydana na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej "k.p.a.") uchylająca decyzję Wojewody [...] (dalej również "Wojewoda") z [...] stycznia 2015 r. nr [...] i przekazująca sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji w sprawie ustalenia odszkodowania za szkody powstałe wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w związku z wybudowaniem gazociągu na działce położonej w gminie N., w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,6607 ha.

Stan sprawy poprzedzający wydanie zaskarżonej decyzji przedstawiał się następująco:

Nieruchomość położona w gminie N., w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,6607 ha, została objęta decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. znak: [...], o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu dla zadania pn. "Budowa gazociągu wysokiego ciśnienia DN 700, PN 8,4 MPa relacji [...] – [...]". Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. została zmieniona decyzją Ministra Infrastruktury, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r" znak: [...] i z tym dniem stała się ostateczna.

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania w łącznej kwocie [...] zł za szkody powstałe wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w związku z wybudowaniem gazociągu na działce położonej w gminie N., w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,6607 ha, objętej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. znak: [...], o ustaleniu lokalizacji inwestycji towarzyszącej inwestycjom w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu dla zadania pn. "Budowa gazociągu wysokiego ciśnienia DN 700, PN 8,4 MPa relacji [...] – [...]" zmienionej decyzją Ministra Infrastruktury, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r., znak: [...] oraz przyznał ustalone odszkodowanie na rzecz współwłaścicieli nieruchomości: A. B. w wysokości [...] zł, A. B. w wysokości [...] zł i W. B. w wysokości [...] zł, a także zobowiązał [...] S.A. z siedzibą w W. do wypłaty ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym ww. decyzja stanie się ostateczna.

Na skutek odwołania współwłaścicieli od decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2015 r., Minister Infrastruktury i Rozwoju wskazał, że w niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania stanowi operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] czerwca 2015 r. przez rzeczoznawcę majątkowego I. K. (nr uprawnień [...]).

Analizując operat szacunkowy, Minister ustalił, że biegła wskazała, że strefa kontrolowana budowanego gazociągu DN700 wyniosła 0,0238 ha, a strefa inwestycji wynosi 0,0695 ha. Długość odcinku gazociągu przebiegającego przez nieruchomość wynosi 19,80 m. Wizji terenowej przed wejściem wykonawców dokonano w dniu 30 sierpnia 2012 r., a wizji terenowej po zakończeniu inwestycji dokonano w dniu 8 kwietnia 2014 r.

Nieruchomość położona jest na terenie zabudowy mieszkaniowej, pomiędzy kompleksem leśnym i drogą główną, przy której znajdują się obiekty handlowe, usługowe, użyteczności publicznej i przystanki autobusowe. Nieruchomość stanowi niezabudowaną działkę gruntu porośniętego trawą i drzewami. Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy N. zmienionym uchwałą nr [...] Rady Gminy N. z dnia [...] kwietnia 2004 r. nieruchomość jest w części przeznaczona pod budowę gazociągu a w części stanowi tereny mieszkalne. Przez wskazany teren przebiega gazociąg wysokiego ciśnienia DN500, dla którego oznaczona została strefa bezpieczeństwa - 15 m po obu stronach gazociągu. W strefie bezpieczeństwa gazociągu DN500 wybudowano gazociąg DN700.

W sporządzonym operacie szacunkowym biegła oszacowała szkodę trwałą wynikłą z trwałego sposobu korzystania z nieruchomości, które jest związane z prawem wejścia na nieruchomość dla przeprowadzenia na niej inwestycji w zakresie terminalu, a także prac związanych z konserwacją lub usuwaniem awarii. Biegła wskazała, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie zaistniała szkoda polegająca na utracie wartości nieruchomości ze względu na fakt, że gazociąg DN700 i jego strefa kontrolowana zawierają się w całości w strefie bezpieczeństwa istniejącego gazociągu DN500. Wyjaśniono, że wybudowanie nowego gazociągu nie zmienia warunków zabudowy przedmiotowej działki, w związku z czym możliwości inwestycyjne nieruchomości przed i po wybudowaniu gazociągu nie uległy zmianie.

Biegła wyliczając szkodę wynikłą z trwałego sposobu korzystania z nieruchomości oszacowała wartość jednostkową gruntu przed obciążeniem, którą następnie obniżono przez współczynnik Kk, czyli współczynnik wspólkorzystania, uwzględniający współkorzystania z pasa gruntu strefy kontrolowanej przez właściciela nieruchomości i przedsiębiorstwo przesyłowe, po lokalizacji gazociągu. Współczynnik ten oddaje stopień ograniczenia dalszego korzystania z pasa gruntu przez właściciela. Dla przedmiotowej nieruchomości, biorąc pod uwagę rodzaj urządzenia przesyłowego, sposobu jego usytuowania na nieruchomości oraz szerokość pasa gruntu o ograniczonym sposobie korzystania z nieruchomości biegła ustaliła współczynnik Kk równy 0,5.

W celu oszacowania wartości nieruchomości przed obciążaniem jej gazociągiem biegła zbadała rynek transakcji nieruchomościami przeznaczonymi pod zabudowę mieszkaniową będącymi przedmiotem obrotu na rynku lokalnym obejmującym gminę N. w powiecie [...], zawartymi w okresie od stycznia 2012 r. do maja 2015 r. Wartość nieruchomości określono w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Wartość szkody trwałej powstałej na przedmiotowej nieruchomości w związku z budową gazociągu obejmującą prawo współkorzystania z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe biegła oszacowała na kwotę [...] zł.

W ocenie organu odwoławczego operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego I. K. w dniu [...] czerwca 2015 r. nie został sporządzony prawidłowo. Zastrzeżenia organu odwoławczego budzi sposób wyceny szkody poniesionej przez właścicieli w postaci obowiązku udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Biegła wyceniła tę szkodę poprzez obniżenie wartości nieruchomości wolnej od obciążeń o współczynnik współkorzystania Kk równy 0,5. Jednakże obowiązek udostępnienia nieruchomości dotyczy nieruchomości na której występują obciążenia w związku z posadowieniem na niej gazociągu. Tymczasem biegła zmniejszyła o współczynnik Kk wartość nieruchomości pełnowartościowej, nieobciążonej, o przeznaczeniu mieszkaniowym. Wycena szkody poniesionej przez właścicieli w postaci obowiązku udostępnienia nieruchomości powinna być oparta na wartości nieruchomości z gazociągiem, a zatem nie przeznaczonej pod budowę.

Zauważyć należy, że nowo wybudowany gazociąg został posadowiony w strefie kontrolowanej gazociągu na nieruchomości już istniejącego.

Zgodnie z § 9 pkt 2 obowiązującego w momencie wydawania decyzji lokalizacyjnej rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. z 2001 r., nr 97, poz. 1055), w myśl którego dla gazociągów układanych w ziemi i nad ziemią powinny być wyznaczone, na okres eksploatacji gazociągu, strefy kontrolowane, których linia środkowa pokrywa się z osią gazociągu. Natomiast w myśl § 9 pkt 4 ww. rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe w strefach kontrolowanych nie należy wznosić budynków, urządzać stałych składów i magazynów, sadzić drzew oraz nie powinna być podejmowana żadna działalność mogąca zagrozić trwałości gazociągu podczas jego eksploatacji. A zatem ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości wynika z samego istnienia na nieruchomości gazociągu a nie z dokumentów planistycznych takich jak studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego czy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Zatem nie można zgodzić się z biegłą, że współkorzystanie z nieruchomości dotyczyć będzie nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę mieszkaniową. Nieruchomość ta, w związku z posadowieniem gazociągów oraz miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego posiada ograniczenia w wykorzystaniu.

Z tych powodów konieczne jest sporządzenie nowego operatu szacunkowego określającego wartość szkód na przedmiotowej nieruchomości powstałych w związku z budową gazociągu.

Odnosząc się do zarzutu niepodpisania zaskarżonej decyzji przez uprawnioną osobę, organ odwoławczy stwierdził, że osoba podpisana pod decyzją – M. K., Kierownik Oddziału Nieruchomości Drogowych działała z upoważnienia Wojewody [...], a zatem była osobą upoważnioną do wydania i podpisania decyzji.

Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia w odszkodowaniu wartości wyciętych drzew wskazano, że strona nie udowodniła, że na nieruchomości znajdowały się drzewa, które podlegały wycince w związku z budową gazociągu. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie wykonawcy robót, że na przedmiotowej działce nie dokonano wycinku drzew. Nie jest dowodem na fakt wycinki drzew również znajdujący się w aktach protokół z wizji lokalnej dotyczącej opisu zagospodarowania nieruchomości przed rozpoczęciem robót związanych z budową gazociągu, z którego wynika, że nieruchomość była zadrzewiona. Wskazać należy, że protokół dotyczył całej działki nr [...], a nie tylko tej jej części, na której znajduje się strefa kontrolowana gazociągu DN700, w której to strefie wycinka drzew jest obowiązkowa. A zatem z przedstawionego protokołu nie wynika, by drzewa zostały usunięte. Ponadto do wyjaśnienia biegłej z dnia 6 sierpnia 2015 r. dołączone są zdjęcia satelitarne z zaznaczonym przebiegiem gazociągu. Na zdjęciach tych nie są widoczne drzewa w strefie kontrolowanej gazociągu.

Natomiast w kwestii nie objęcia przez odszkodowanie wynagrodzenia z tytułu zajęcia terenu w okresie budowy gazociągu, organ odwoławczy wyjaśnił, że w trybie administracyjnym ustala się jedynie szkody poniesione w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości. Odszkodowanie obejmuje uszczerbek majątkowy powstały w związku z wydaniem decyzji lokalizacyjnej. Nie jest dopuszczalne by w drodze administracyjnej ustalić wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości, ze względu na cywilnoprawny charakter takiego wynagrodzenia. Art. 128 ust 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Jest to regulacja wyczerpująca, a zatem nie ma podstaw by ustalić wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości w okresie trwania budowy gazociągu.

Odnośnie zarzutu odwołania dotyczącego oszacowania szkód powstałych poza pasem montażowym to wskazać należy, że odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości obejmuje jedynie szkody powstałe w strefie kontrolowanej i pasa montażowego gazociągu, gdyż jedynie szkody w tych granicach związane są z wydaniem decyzji lokalizacyjnej. Odszkodowanie powinno obejmować jedynie te szkody, które bezpośrednio wynikają z przeznaczenia nieruchomości pod realizację inwestycji o charakterze publicznym. Wyrównania szkody poniesionej przez właściciela nieruchomości, a nienaprawionej w drodze ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym, można dochodzić na drodze cywilnoprawnej.

Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia w odszkodowaniu konieczności znoszenia przez skarżących bezpośredniego zagrożenia w związku z posadowieniem gazociągu i strat moralnych wskazać należy, że odszkodowanie przysługuje jedynie z tytułu realnie poniesionej szkody na nieruchomości. W zakres odszkodowania nie wchodzą potencjalne szkody jakie mogą nastąpić w związku z awarią gazociągu oraz szkody niematerialne, nie dotyczące nieruchomości.

Odnośnie nieuwzględnienia w odszkodowaniu zmniejszenia wartości z tytułu posadowienia kabla światłowodowego organ wskazał, że kabel światłowodowy jest częścią infrastruktury towarzyszącej inwestycji polegającej na budowie gazociągu, a odszkodowanie jest ustalane za wszystkie szkody powstałe w związku z budową gazociągu. Wskazać należy, że posadowienie światłowodu nie ma wpływu na zwiększenie powierzchni strefy kontrolowanej. A zatem w kwocie ustalonego odszkodowania znajduje się wyrównanie szkody powstałej na skutek posadowienia kabla światłowodowego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] listopada 2015 r. wnieśli: A. B., W. B. i A. B. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucili:

podpisanie decyzji przez nieupoważniona osobę,

niedokonanie oględzin przedmiotowej nieruchomości przez organy dwóch instancji, w celu stwierdzenia stanu faktycznego po wybudowaniu gazociągu, (w tym zweryfikowania oświadczenia Skarżących oraz dowodu w postaci zdjęć wykonanych przez Skarżących, które znajdują się obecnie w aktach niniejszej sprawy), w związku z zarzutem o nieprzywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego (obecnie na nieruchomości znajdują się pocięte drzewa, wystające pnie po wyciętych drzewach w strefie budowlano- montażowej wynoszącej 35 metrów),

rżące naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 107 § 2 i 3 k.p.a. polegające na ograniczeniu się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do rozpatrzenia jedynie kilku zarzutów, a w konsekwencji nie wyjaśnienie okoliczności o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy,

rażące naruszenie zakazu reformationis in peius (zmiana orzeczenia na niekorzyść odwołującego się), wyrażonym w art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji zmieniającej uprzednią decyzję na niekorzyść strony skarżącej,

rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a.,

podnieśli zarzut oddziaływania bardzo niebezpiecznego gazociągu na całą nieruchomość co powoduje zmniejszenie wartości całej nieruchomości, także poza pasem strefy kontrolowanej, powoduje trudności ze sprzedażą nieruchomości,

rażące podanie nieprawdy przez biegłego oraz organ I i II instancji, że na nieruchomości nie wystąpiły inne szkody niż szkoda związana z udostępnieniem nieruchomości w celu eksploatacji, konserwacji i usuwania awarii, w 12 metrowej strefie kontrolowanej,

podnieśli zarzut celowego zatajenia wszystkich decyzji administracyjnych oraz wszystkich powstałych szkód w przedmiotowej sprawie w celu ustalenia rażąco zaniżonego odszkodowania,

podnieśli zarzut ustalenia odszkodowania tylko i wyłącznie za jedną szkodę tj. tylko za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w 12 metrowej strefie kontrolowanej w celu konserwacji, usuwania awarii itp.,

podnieśli zarzut, że od dnia wydania decyzji lokalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r, która ograniczyła przedmiotową nieruchomość w 12 metrowej strefie kontrolowanej, ograniczyła pas terenu w 35 metrowej strefie budowlano - montażowej oraz od dnia wydania decyzji pozwolenie na budowę i decyzji zezwalającej na wycinkę drzew z przedmiotowej nieruchomości, do chwili obecnej Skarżący nie otrzymali żadnego odszkodowania, czym rażąco naruszono art. 21, art. 64 Konstytucji RP, rażąco naruszono art. 1 Konwencji art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ustawę o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r., nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości Skarżących bez odszkodowania,

podnieśli zarzut podania rażącej nieprawdy, że odszkodowanie za zajęcie terenu na czas budowy gazociągu w pasie budowlano - montażowym obejmującym szerokość 35 metrów, nie jest objęte postępowaniem administracyjnym, a ustalane jest na wniosek poszkodowanych przez sąd powszechny,

podnieśli zarzut utrudnienia w korzystaniu z całej nieruchomości, tzn. w chwili wystąpienia awarii, prowadzenie prac konserwacyjnych lub innych prac w 12 metrowej strefie kontrolowanej gazociągu spowoduje odcięcie dostępu do większości obszaru nieruchomości do której jest tylko jedna możliwość dojazdu przez w/w obszar strefy kontrolowanej,

podnieśli zarzut braku dostępu do całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym organ rażąco naruszył art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.,

podnieśli zarzut braku kompetencji rzeczoznawcy majątkowego, który sporządził operat szacunkowy z dnia [...] czerwca 2015 r.,

podnieśli zarzut nie podania w operacie szacunkowym z dnia [...] czerwca 2015 r. daty, od kiedy rozpoczęło się ograniczenie przedmiotowej nieruchomości i na jaki okres,

podnieśli zarzut wydania decyzji z rażąco błędnie dokonaną oceną operatu szacunkowego z dnia [...] czerwca 2015 r., który był w 100% podstawą do wydania zaskarżonej decyzji ustalającej odszkodowanie. Zarzucili, że operat szacunkowy został oparty w całości na podstawie nieobowiązującego dla przedmiotowej nieruchomości miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Gminy N. część II, uchwalonego uchwałą Nr [...] Rady Gminy N. z dnia [...] kwietnia 2004 r.,

rażące naruszenie art. 124 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami polegające na nieprzywróceniu nieruchomości do stanu poprzedniego po wybudowaniu gazociągu na przedmiotowej nieruchomości,

rażące naruszenie art. 175 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na uwzględnieniu w wydanej decyzji, operatu szacunkowego z dnia [...] czerwca 2015 r., który był w 100% podstawą do wydania zaskarżonej decyzji ustalającej odszkodowanie i określający wartość szkód spowodowanych budową gazociągu w sposób rażąco zaniżony, błędny, nierzetelny, z pominięciem wszystkich faktów i wszystkich znanych okoliczności, pominięciem wszystkich powstałych szkód z naruszeniem etyki zawodowej rzeczoznawców majątkowych,

brak ustalenia odszkodowania za ograniczenie całej nieruchomości od dnia 3 marca 2011 r. do 20 maja 2015 r.,

rażące naruszenie art. 21 w zw. z art. 64 Konstytucji RP polegające na ustaleniu odszkodowania nieproporcjonalnego do wartości wywłaszczonej nieruchomości (wywłaszczenie jako ograniczenie w rozporządzaniu nieruchomością) tj. ustalenie niższego niż "słuszne odszkodowanie" przewidziane w Konstytucji RP,

rażące naruszenie art. 2, art. 5, art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

rażące naruszenie art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W konsekwencji powyższych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (po zwróceniu sprawy do organu drugiej instancji), zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zobowiązanie organu II instancji do ustalenia odszkodowania za wszystkie poniesione szkody, tj.:

obniżenie wartości nieruchomości w strefie kontrolowanej gazociągu,

obniżenie wartości pozostałej części nieruchomości:

a) trudność z odsprzedażą nieruchomości,

b) znoszenie bezpośredniego zagrożenia w związku z posadowionym na nieruchomości bardzo niebezpiecznego gazociągu,

c) brak możliwości korzystania z pozostałej części nieruchomości (poza strefą kontrolowaną gazociągu),

d) zmniejszenie wartości całej nieruchomości w związku z wybudowanym bardzo niebezpiecznym gazociągiem, który bardzo znacząco oddziałuje i bardzo znacząco zmniejsza wartość całej nieruchomości,

dzierżawę w strefie kontrolowanej gazociągu przez czas nieograniczony (w nieskończoność),

nie uwzględnione odszkodowanie tj.:

a) wycięte wszystkie drzewa i krzewy,

b) nieprzywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego po wycince: szkoda krajobrazowa w związku z wyciętymi drzewami i krzewami,

5. zajęcie nieruchomości na czas budowy w strefie inwestycji (strefa budowlano-montażowa) oraz brak możliwości korzystania z całej nieruchomości,

posadowiony światłowodowy kabel telekomunikacyjny w strefie kontrolowanej,

posadowiony na nieruchomości (przy granicy) ponad dwumetrowy jaskrawo żółty słupek oznacznikowy,

8. wzrost wartości przedsiębiorstwa przesyłowego – [...] S.A. w W. w związku z wybudowanym gazociągiem oraz jego eksploatacją na czas nieograniczony (w nieskończoność),

straty moralne,

10. ustalenie odszkodowania za ograniczenie całej nieruchomości od 3 marca 2011 r. do 20 maja 2015 r.,

ustalenie odszkodowania za ograniczenie wychodzące poza zakres gazociągu i światłowodu.

Minister Infrastruktury i Rozwoju w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe kryteria stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Jednocześnie Sąd stwierdza, że niektóre zarzuty skargi są zasadne i wymagają wyjaśnienia, ale wobec uchylenia decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy, pozostają one bez wpływu na samo rozstrzygnięcie.

Z decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2010 r. o ustaleniu lokalizacji w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu dla inwestycji: "Budowa gazociągu wysokiego ciśnienia DN 700 MOP 8,4 MPa relacji [...] – [...]", zmienionej decyzją Ministra Infrastruktury, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r. wynika, że działka skarżących, położona w gminie N., w obrębie [...], nr [...] o pow. 0,6607 ha, oznaczona została jako nieruchomość w stosunku, do której decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu ma wywołać skutek, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu (t.j. Dz. U. z 2014 r,. poz. 1501, ze zm.) w odniesieniu do nieruchomości objętych decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu, wskazanych zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8, w celu zapewnienia prawa do wejścia na teren nieruchomości dla prowadzenia na nich budowy inwestycji w zakresie terminalu, a także prac związanych z konserwacją lub usuwaniem awarii, wojewoda w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu ograniczy, za odszkodowaniem, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepisy art. 124 ust. 2 i 4-7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Decyzje w zakresie odszkodowania wydaje wojewoda. Obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża inwestora. Inwestor, na podstawie odrębnego porozumienia zawartego z wojewodą, pokrywa koszty ustalenia wysokości odszkodowań (ust. 2 art. 24 ww. ustawy).

Z kolei stosownie do art. 124 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1774, ze zm.) na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4. Właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości jest obowiązany udostępnić nieruchomość w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Przepisy ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Natomiast zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Z powyższego wynika, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości objętych decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu, w zakresie wynikającym z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu, ma miejsce za odszkodowaniem. W zakresie odszkodowania ww. ustawa odsyła do odpowiedniego stosowania art. 124 ust. 2 i 4-7 u.g.n. Po wykonaniu prac na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie, zgodnie z art. 124 ust. 4 u.g.n., ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego. Ma to nastąpić niezwłocznie po upływie terminu czasowego zajęcia, a jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4 u.g.n.

Z kolei odszkodowanie, o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., związane z powstaniem szkody powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a jeżeli wskutek zdarzeń, zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Natomiast utrata dochodów z nieruchomości i spodziewanych zysków nie są objęte dyspozycją art. 128 u.g.n. Oszacowania szkód dokonuje rzeczoznawca majątkowy, który obowiązany jest uwzględnić stan zagospodarowania nieruchomości na dzień wydania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości oraz stan zagospodarowania nieruchomości na dzień zakończenia działań uzasadniających wydanie tej decyzji. Przy określaniu wartości poniesionych szkód na nieruchomości, stosownie do § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. nr 207, poz. 2109, ze zm.), o których mowa w art. 128 ust. 4 ustawy, uwzględnia się w szczególności: 1) stan zagospodarowania nieruchomości na dzień wydania decyzji odpowiednio o wywłaszczeniu, ograniczeniu sposobu korzystania albo zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości oraz stan zagospodarowania nieruchomości na dzień zakończenia działań uzasadniających wydanie tej decyzji;

2) utratę pożytków w okresie od dnia wydania decyzji do dnia zakończenia działań uzasadniających jej wydanie.

Oprócz odszkodowania za zaistniałe szkody właścicielowi przysługuje także odszkodowanie za zmniejszenie się wartości nieruchomości – jeżeli takie zmniejszenie nastąpiło w wyniku zrealizowanej inwestycji. Zgodnie z ust. 3 § 43 ww. rozporządzenia przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 128 ust. 4 ustawy, uwzględnia się:

1) zmianę warunków korzystania z nieruchomości;

2) zmianę przydatności użytkowej nieruchomości;

3) trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości;

4) skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 ustawy.

W operacie szacunkowym sporządzonym [...] czerwca 2015 r. biegła wskazała, że obniżenie wartości nieruchomości, to szkoda polegająca na utracie wartości nieruchomości, na skutek położenia gazociągu i stanowi różnicę wartości nieruchomości przed położeniem i po położeniu gazociągu. W przedmiotowej sprawie przez teren działki skarżących przed wydaniem decyzji przebiegał gazociąg wysokiego ciśnienia DN500, dla którego oznaczona została strefa bezpieczeństwa – 15 m po obu stronach gazociągu. W tej strefie wybudowany został gazociąg wysokiego ciśnienia DN700 MOP 8,4 MPa. Ponieważ strefa kontrolowana wybudowanego gazociągu mieści się w strefie bezpieczeństwa wcześniej wybudowanego gazociągu, warunki inwestycyjne nieruchomości przed wybudowaniem i po wybudowaniu gazociągu nie uległy zmianie. Zatem nie można z tego tytułu stwierdzić obniżenia wartości nieruchomości. Natomiast biegła wskazała, że budowa gazociągu spowodowała szkody trwałe, w postaci trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości, które jest związane z prawem wejścia na nieruchomość dla przeprowadzenia na niej inwestycji w zakresie terminalu, a także prac związanych z konserwacją i usuwaniem awarii.

Sąd podziela stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że obowiązek udostępnienia nieruchomości dotyczy nieruchomości, na której występują obciążenia w związku z posadowieniem na niej gazociągu. Natomiast biegła zmniejszyła o współczynnik współkorzystania (Kk) wartość nieruchomości pełnowartościowej, nieobciążonej, o przeznaczeniu mieszkaniowym. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, gdzie na działce nr [...], zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, występują dwie funkcje: część nieruchomości przeznaczona jest pod budowę gazociągu, a część stanowi tereny mieszkalne, wycena szkody poniesionej przez współwłaścicieli w postaci obowiązku udostępnienia nieruchomości powinna być oparta na wartości nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę mieszkaniową ale obciążonej na części budową gazociągu.

Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego podpisania decyzji organu I instancji przez nieupoważnioną osobę, należy stwierdzić, że kwestia ta została wyjaśniona w zaskarżonej decyzji w sposób nie budzący wątpliwości, co czyni zarzut ten niezasadnym.

W ocenie Sądu, w sprawie nie została w sposób dostateczny wyjaśniona kwestia szkody związanej z wycinką drzew na nieruchomości skarżących. Organy przyjęły, że skarżący nie udowodnili, iż na nieruchomości znajdowały się drzewa, które podlegały wycince w związku z budową gazociągu. Skarżący w tym zakresie powołują się na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] udzielającej zezwolenia [...] S.A. na usunięcie drzew i krzewów z terenu działek objętych decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji towarzyszącej inwestycjom w zakresie terminalu, którą jest budowa gazociągu [...] – [...] wraz z infrastrukturą niezbędną dla jego obsługi na terenie województwa [...], dla zamierzenia pod nazwą "Budowa gazociągu wysokiego ciśnienia DN700 MOP 8,4 MPa relacji [...] – [...]" wydanej w dniu [...] grudnia 2010 r. przez Wojewodę [...]. Z załącznika nr 2 do tej decyzji, stanowiącego jej integralną część wynika, że na działce nr [...] z obrębu [...] przewidziane były trzy drzewa do wycięcia. Z uwagi na powyższe oraz wobec stanowiska skarżących, kwestię tę należy dokładnie wyjaśnić. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że w sprawie sygn. akt IV SA.Wa 1531/15 kontroli sądowej podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nr [...], z dnia [...] marca 2015 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy N. Nr [...], z dnia [...] stycznia 2015 r., orzekającej o ustaleniu odszkodowania od [...] S.A. z siedzibą w P. w wysokości [...] zł z tytułu usunięcia 34 drzew gatunku topola osika z terenu działki oznaczonej nr [...] w [...] oraz przyznaniu tego odszkodowania na rzecz współwłaścicieli nieruchomości A. B., W. B. i A. B. stosownie do udziałów, tj. po 1/3 każdemu z nich. Nie można wykluczyć, że skarżący mówiąc o szkodzie związanej z wycięciem drzew mylą różne stany faktyczne związane z wycięciem drzew na ich działce.

Przepis art. 128 ust. 4 u.g.n. nie umożliwia ustalenia odszkodowania za szkody powstałe na nieruchomości przed okresem jej czasowego zajęcia i po nim, z wyjątkiem szkód powstałych na skutek prowadzonych po tym okresie działań zmierzających do przywrócenia stanu nieruchomości sprzed jej zajęcia. Szkody powstałe przed czasowym zajęciem nieruchomości lub po nim mogą być rozliczane w trybie cywilnoprawnym. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazali szkód na nieruchomości, które powstały w czasie budowy i w związku z budową gazociągu. Wbrew stanowisku skarżących, obniżenie wartości nieruchomości nie nastąpiło, gdyż możliwości inwestycyjne nieruchomości przed i po wybudowaniu gazociągu nie uległy zmianie. Natomiast zdarzenia przyszłe i niepewne nie podlegają rekompensacie w tym trybie.

Organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji nie naruszył zakazu reformationis in peius. Zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zakaz z art. 139 k.p.a. może być naruszony tylko przez organ odwoławczy przy podejmowaniu rozstrzygnięć posiadających walor merytoryczny. Zakaz ten nie odnosi się natomiast do decyzji o charakterze kasacyjnym. Decyzja taka nie zamyka stronie drogi do uzyskania nowej decyzji i nie powoduje uszczerbku w jej sferze prawnej. Ponadto zakaz reformationis in peius nie wiąże organu I instancji przy ponownym rozpoznaniu i rozstrzyganiu sprawy w następstwie kasacyjnej decyzji organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok NSA z 9 października 2015 r., sygn. akt I OSK 392/14, Lex nr 1985921).

Jak już wyżej była mowa, przy określaniu wartości poniesionych szkód na nieruchomości, stosownie do § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r., uwzględnia się utratę pożytków jaka nastąpiła w okresie od dnia wydania decyzji do dnia zakończenia działań uzasadniających jej wydanie. Skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazali utraty takich pożytków, a zatem nie wykazali szkody.

Wbrew zarzutowi skargi, skarżący zarówno na etapie postępowania przed organem I instancji, jak i organem odwoławczym, byli informowani o prawie z art. 10 § 1 k.p.a. do czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Skarżący z tego prawa korzystali.

Wobec uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji z uwagi na ustalenie odszkodowania o błędnie sporządzony operat szacunkowy, tracą zasadność zarzuty skargi dot. osoby biegłej i sporządzonego przez nią operatu.

Z tych wszystkich względów oraz z uwagi na fakt uchylenia decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy i skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia, Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.