Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2060/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 157 § 3, art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 54 § 1 - § 3, art. 56, art. 134, art. 170
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2012 r. sprawy ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] listopada 2010 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Z motywów postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. określił dłużnikowi zajętej wierzytelności tj. E. Sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej jako Skarżąca) wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności.

W wyniku złożonego przez Skarżącą zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w L. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C..

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. w dniu [...] lipca 2010 r. złożona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Skargę wraz z odpowiedzią przekazano do Sądu w dniu 20 sierpnia 2010 r.

Pismem z dnia 23 września 2010 r. Skarżąca złożyła do Dyrektora Izby Skarbowej w L. wniosek o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła, iż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] kwietnia 2010r. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie o stwierdzenie nieważności, którego żądano stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tegoż postanowienia.

Pismem z dnia 10 listopada 2010 r. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L.. W zażaleniu podniosła, iż zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm, dalej jako "k.p.a.."). Zaznaczyła, iż niewskazano podstawy prawnej, która uzasadniałaby odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Zarzuciła naruszenie art. 156 w związku z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L.. W uzasadnieniu wskazał, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka przedmiotowa powodująca niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty zajętej wierzytelności. Zdaniem Ministra Finansów wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie, którego dotyczy żądanie stwierdzenia nieważności czyni niedopuszczalnym wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania w celu stwierdzenia nieważności tegoż postanowienia. Powołując się na doktrynę oraz orzecznictwo sądowe Minister podniósł, iż prowadzenie dwóch konkurencyjnych postępowań kontrolnych: wewnątrzadministracyjnego i sądowego prowadziłoby do dwutorowości postępowania w tej samej sprawie, przeciwko czemu przemawiają zarówno względy ekonomii postępowania organów państwowych, jak i ochrona autorytetu ich orzeczenia. Powyższe nie zezwala na dopuszczenie możliwości zajmowania się tą samą sprawą oraz na wydanie ewentualnych rozbieżnych orzeczeń przez organ administracji i przez sąd administracyjny.

Minister Finansów stwierdził, iż z sentencji zaskarżonego postanowienia wynika, że podstawę prawną wydania zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 157 § 3 k.p.a. i jednocześnie organ nieprawidłowo powołał przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W przedmiotowym postępowaniu, organ nie rozpatrywał w sposób merytoryczny przesłanek do unieważnienia postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności a orzekł o niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia. W ocenie organu pomimo, że powyższe działanie było nieprawidłowe, to nie stanowi ono podstawy do uchylenia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.

Minister Finansów uznał za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 157 § 2 k.p.a. Wskazał, iż Strona nie może dowodzić błędnej wykładni tego przepisu skoro w ogóle nie został on zastosowany. Wyjaśnił, iż w tym postępowaniu z uwagi na zaistniałe przesłanki przepis art. 157 § 2 k.p.a. nie miał zastosowania. Występująca przeszkoda prawna determinowała organ nadzoru do wydania postanowienia w oparciu o art. 157 § 3 k.p.a. odmawiającego wszczęcie takiego postępowania.

Pismem z dnia 8 czerwca 2011 r. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Minstra Finansów z dnia [...] maja 2011 r. wnosząc o jego uchylenie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- wskazanej w art. 6 k.p.a. zasady postępowania organów administracji publicznej poprzez oparcie rozstrzygnięcia o art. 157 § 3 k.p.a., który uchylony został ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r., o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., nr 6, poz. 18, dalej: "ustawa zmieniająca") oraz poprzez fakt, iż organ ten w jakikolwiek sposób nie wskazał podstawy prawnej, która świadczyłaby o tym, że wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności;

- art. 124 § 2 w zw. z art. 126 k.p.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia do wszystkich zarzutów Skarżącej wskazanych przez nią w zażaleniu oraz poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej przyjętej przez tut. organ za podstawę rozstrzygnięcia wraz z przytoczeniem przepisów prawa;

- art. 10 § 1 k.p.a., poprzez pozbawienie Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, nie umożliwiając Skarżącej zapoznania się oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem przedmiotowego postanowienia.

Zdaniem Skarżącej, argumentacja organu zawarta w zaskarżonym postanowieniu jest błędna, gdyż nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Skoro brak jest przepisów prawa, które jednoznacznie wskazują, iż równoległe prowadzenie postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego jest niedopuszczalne to sytuacja taka jest prawnie dopuszczalna. W związku z powyższym odmowa wszczęcia postępowania w tej sprawie jest całkowicie bezzasadna i nieuprawniona. Zdaniem Skarżącej organ powinien był co najwyżej zawiesić postępowanie, aż do momentu rozpatrzenia sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Nie był natomiast uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania.

Wskazała, iż brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Skarżącej, ograniczenie się wyłącznie do wyrażenia swojej opinii w sprawie bez podania podstawy prawnej oraz powołując się na "rzekome" orzecznictwo i praktykę, które w ocenie organu przemawiają za zajętym przez niego stanowiskiem bez bezpośredniego przywołania ich w uzasadnieniu decyzji, nie mogą być tolerowane, stanowiąc ewidentne naruszenie przepisów postępowania.

Skarżąca podniosła, iż Minister Finansów nie powiadomił jej o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym przed wydaniem zaskarżonego postanowienia.

Wskazała na nieprawidłowości przy doręczeniu decyzji skierowanej do spółki "B." Sp. z o.o., która jest podstawą do czynności egzekucyjnych wobec Skarżącej, zgłosiła zastrzeżenia do działań Urzędu Skarbowego w C. oraz do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W odniesieniu do zarzutów skargi wskazał, iż z uwagi na specyfikę postępowania egzekucyjnego w postępowaniu tym nie znajduje zastosowania zasada określona w art 10 k.p.a. Przyznał, iż zaskarżone postanowienie nie uwzględnia zmiany przepisów k.p.a., ale w ocenie organu przywołanie uchylonego art. 157 § 3 k.p.a. nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Przepis ten został zastąpiony art. 61a, istniała zatem podstawa do odmowy wszczęcia postępowania.

Minister Finansów stwierdził, iż zarzuty dotyczące postępowania podatkowego wobec spólki B. nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie dotyczą przedmiotowego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie zaskarżone zostało postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Przyczyną odmowy wszczęcia postępowania było wniesienie przez Skarżącą skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie, którego dotyczy żądanie stwierdzenia nieważności. Zdaniem Ministra Finansów, w takiej sytuacji niedopuszczalne jest wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania w celu stwierdzenia nieważności tegoż postanowienia, gdy prowadzenie dwóch konkurencyjnych postępowań kontrolnych: wewnątrzadministracyjnego i sądowego prowadziłoby do dwutorowości postępowania w tej samej sprawie, a to w efekcie finalnym może prowadzić do wydania rozbieżnych orzeczeń przez organ administracji i przez sąd administracyjny.

Skarżąca wskazywała zaś, iż stanowisko Ministra Finansów nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Podniosła, że Minister Finansów oprał swoje rozstrzygnięcie na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., mimo, iż przepis ten został uchylony ustawą zmieniająca z dnia 3 grudnia 2010 r.

Przystępując do rozstrzygnięcia niniejszego sporu w pierwszej kolejności należy rozważyć, jaki wpływ na wynik sprawy miało uchylenie art. 157 § 3 k.p.a.

Przypomnieć trzeba, że art. 157 § 3 k.p.a. został uchylony mocą art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (wcześniej nazwanej ustawą zmieniającą). Zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej weszła ona w życie 11 kwietnia 2011 r.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] kwietnia 2010 r. zostało wydane w dniu [...] listopada 2010 r., zatem w czasie, gdy art. 157 § 3 k.p.a. obowiązywał. Zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy ww. postanowienie zostało wydane w dniu [...] maja 2011 r., czyli zgodnie z twierdzeniem Skarżącej, kiedy art. 157 § 3 k.p.a. już nie obowiązywał. Minister Finansów nie nawiązał do zaistniałej zmiany przepisów prawa, a w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej nieprawidłowo w podstawie prawnej postanowienia podał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż podstawę prawną wydania postanowienia stanowił, również wskazany przez ten organ, art. 157 § 3 k.p.a. Minister Finansów uznał, iż owa nieprawidłowość nie stanowi przesłanki do uchylenia postanowienia organu pierwszej oraz że organ odwoławczy w ramach swoich uprawnień błąd ten naprawił.

Stanowisko Ministra Finansów jest prawidłowe. Jak już to wykazano, w dacie wydania postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] listopada 2010 r., art. 157 § 3 k.p.a. obowiązywał i stanowił podstawę wydanego postanowienia. Organ odwoławczy w ramach uprawnień merytoryczno-reformatoryjnych naprawił błąd organu pierwszej instancji. Niewątpliwym błędem było bowiem wskazanie w podstawie prawnej postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zarówno przepisu stanowiącego podstawę wydania merytorycznego rozstrzygnięcia (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), jak i przepisu stanowiącego podstawę do odmowy merytorycznego rozpoznania sprawy.

W dacie wydania zaskarżonego postanowienia również istniał przepis dający podstawę do wydania postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania. Mocą bowiem art. 1 pkt 11 ustawy zmieniającej - art. 157 § 3 k.p.a., jak słusznie zauważył to Minister Finansów, zastąpiono przepisem art. 61a § 1 k.p.a.

Art. 61a § 1 k.p.a. stanowi, iż gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wcześniej obowiązujący art. art. 157 § 3 k.p.a. stanowił, iż odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Przepis ten dawał możliwość odmowy wszczęcia postępowania tylko w przypadku wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, natomiast regulacja zawarta w art. 61a § 1 k.p.a. obejmuje zakresem działania wszystkie sytuacje, w których wszczęcie postępowania jest niedopuszczalne.

W tym miejscu wskazać należy, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie dotyczyły postanowienia wydanego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie zaś z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z..2005 Nr 229, poz. 1954, ze zm.) w postępowaniu egzekucyjnym rozstrzygnięcia wydawane są w formie postanowienia. Zatem, chociaż w art. 157 § 3 k.p.a. mowa jest o decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania, Dyrektor Izby Skarbowej w L. prawidłowo wydał w niniejszej sprawie postanowienie.

Reasumując tę część wywodu stwierdzić należy, iż w dacie wydania zaskarżonego postanowienia istniała podstawa prawna do wydania postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, zatem postanowienie to znajduje umocowanie w obowiązujących przepisach prawa. Okoliczność, iż Minister Finansów nie wspomniał o zmianie przepisów prawa pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, dalej: "P.p.s.a.".) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do zasadniczej kwestii spornej przede wszystkim wskazać należy, że Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd wypracowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 stycznia 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 1353/98, OSP 2000, nr 5, poz. 81, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2005 r., sygn. akt II SAB/Wa 76/05, LEX nr 17672, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2002 r., sygn. akt IV SA 2547/00, nie publik oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt FPS 12/99, ONSA 2001 nr 1, poz. 7), a także mający aprobatę w doktrynie (zob. A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 153-154 i powoływane tam pozycje oraz T. Woś w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, str. 269 i powoływane tam pozycje), z którego wynika, że zawisłość sprawy w zakresie objęcia decyzji lub postanowienia sądową kontrolą ich legalności, która jeszcze nie została zakończona w dacie złożenia w postępowaniu administracyjnym wniosku w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji lub postanowienia, stanowi przeszkodę do wszczęcia takiego postępowania.

Stanowisko takie ma oparcie w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z przepisów tych wynika, że skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 P.p.s.a.). Pierwszym i podstawowym skutkiem procesowym wniesienia skargi jest uruchomienie postępowania przed sądem administracyjnym. Oznacza to, że z tą chwilą między stroną skarżącą a organem, którego działanie lub bezczynność została zaskarżona, rozpoczyna się spór o legalność zaskarżonego aktu lub czynności (bezczynności), który ma zostać rozstrzygnięty orzeczeniem sądu administracyjnego. Sąd ten od chwili wniesienia skargi staje się "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej zaczyna być stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu lub dokonanej czynności (zob. T. Woś, op. cit., str. 248). W tej nowej roli procesowej podstawowym obowiązkiem organu jest przekazanie skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę (art. 54 § 2 P.p.s.a.). Wniesienie skargi do sądu administracyjnego sprawia, iż co do zasady ocena legalności wydanych w danej sprawie aktów przechodzi już w kompetencje sądu administracyjnego. Na tym etapie w proces badania sprawy skierowanej do sądu - na zasadzie wyjątkowych i wykonywanych w związku z wniesieniem skargi niejako w zastępstwie sądu administracyjnego uprawnień autorewizyjnych - może włączyć się już tylko organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono. Wyłącznie ten organ może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy, kierując się generalnie analogicznymi jak sąd przesłankami, tj. badaniem zgodności z prawem zaskarżonego aktu. W takiej sytuacji samodzielną podstawą prawną jego działania jest art. 54 § 3 P.p.s.a., który przewiduje instytucję autokontroli działania lub bezczynności. Innymi słowy, w takim stanie rzeczy jakakolwiek inna ingerencja tego organu w przedmiot objęty już postępowaniem sądowym jest niedopuszczalna. Skoro bowiem sprawa pozostaje już w gestii sądu administracyjnego, to przewidziane w tym przepisie odstępstwo nie może być odczytywane li tylko jako dodatkowe (istniejące obok wewnątrzadministracyjnych możliwości działania organu w ramach wzruszania wadliwych decyzji ostatecznych w trybach nadzwyczajnych) uprawnienie organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, lecz jako jedyne jego uprawnienie na tym etapie sprawy. W ocenie Sądu przepis ten winien być traktowany jako przepis szczególny wobec pozostałych przepisów dających organowi podstawę do eliminowania z obrotu prawnego wadliwych decyzji ostatecznych w postępowaniu administracyjnym. Na etapie zainicjowanego już postępowania sądowego i w granicach sprawy nim objętej te ostatnie zostają wyłączone. Podkreślić przy tym należy, że wyłączone one są nie tylko dla tego organu, który wydał zaskarżony akt, ale także dla jakichkolwiek innych organów administracyjnych właściwych wedle przepisów regulujących dany tryb wzruszania wadliwych rozstrzygnięć ostatecznych. Sprawa bowiem jest już prowadzona przez sąd administracyjny i to w jego gestii leży ocena, czy akt obejmowany kontrolą nie narusza prawa, także w sferze wad nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu, powyższe twierdzenie współgra z rozwiązaniem wyrażonym w art. 56 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu już postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu. Uregulowanie to prowadzi do wyłączenia konkurencyjności wszystkich nadzwyczajnych postępowań administracyjnych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Zbieg bowiem uprawnień do weryfikowania ostatecznej decyzji w tych dwóch rodzajach postępowań (administracyjnym i sądowym) może wywołać niekorzystne skutki, tak ze względu na zasady ekonomii organów państwa, jak i z uwagi na ochronę powagi rozstrzygnięć tych organów. Przede wszystkim konieczne jest uniknięcie możliwości wydania przez organ administracji publicznej oraz przez sąd administracyjny sprzecznych orzeczeń w tej samej sprawie (zob. T. Woś, op. cit., str. 262-270). Przepis ten expressis verbis dotyczy skutków, jakie wywołuje wszczęcie postępowania administracyjnego w trybach nadzwyczajnych weryfikacji decyzji ostatecznych na postępowanie sądowoadministarcyjne w przypadku, gdy skarga jest wnoszona po wszczęciu postępowania administracyjnego w jednym z trybów nadzwyczajnych. Wówczas postępowanie sądowe zostaje zawieszone, albowiem określony cel, np. stwierdzenie nieważności postanowienia ostatecznego, może zostać osiągnięty na drodze postępowania administracyjnego. Gdy tak się stanie postępowanie sądowe będzie bezprzedmiotowe i sąd je umorzy w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Inna jest natomiast sytuacja - jak miało to miejsce w rozpoznanej sprawie - gdy skarga jest już skutecznie wniesiona do sądu administracyjnego (trwa postępowanie sądowe), a strona składa do organu administracyjnego żądanie wszczęcia postępowania w jednym z trybów nadzwyczajnych (lub nawet w kilku) w zakresie decyzji lub postanowienia, mających przymiot rozstrzygnięć ostatecznych. Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje, aby w takim przypadku - odmiennie niż wskazano wyżej - sąd miał obowiązek zawiesić postępowanie sądowe. Tym samym, sąd może i zarazem ma obowiązek wydać orzeczenie oceniające legalność zaskarżonego aktu. Co więcej, w postępowaniu sądowym szczególnego znaczenia nabierają przesłanki nieważności. Zwrócić bowiem należy uwagę, że te najcięższe z możliwych wad sprawiły, że ustawodawca generalnie przesądził, iż skarga skutecznie wniesiona do sądu administracyjnego winna doprowadzić do usunięcia z obiegu prawnego aktów obarczonych takimi wadami, wydanych w granicach sprawy objętej skargą. Dzieje się to w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 134 i art. 135 P.p.s.a. W tym kontekście dodać należy, że według art. 60 ab initio P.p.s.a. zasadą jest, że skarżący może cofnąć skargę i cofnięcie to wiąże sąd. Jeżeli jednak cofnięcie skargi zmierza do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności, wówczas sąd jest zobowiązany do uznania cofnięcia skargi za niedopuszczalne (art. 60 in fine P.p.s.a.). Również i zakaz reformationis in peius, a więc zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego doznaje ograniczenia w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności, o czym stanowi art. 134 § 2 P.p.s.a. Sąd administracyjny musi badać zatem z urzędu zwłaszcza i w pierwszej kolejności istnienie w sprawie przesłanek nieważności.

Wobec powyższego zakaz wszczęcia administracyjnego postępowania w przedmiocie nieważności postanowienia objętego już skutecznie wniesioną skargą, jest oczywisty. Nic nie stoi przy tym na przeszkodzie, aby wszelkie zarzuty w tym zakresie strona skarżąca podnosiła w toku trwającego postępowania sądowego. To zatem od wyboru strony zależy, czy uruchomi najpierw kontrolę sądową dającą pełne ramy oceny legalności zaskarżonego aktu (także w aspekcie wad kwalifikowanych), czy też wpierw wybierze tryb administracyjnej weryfikacji tegoż aktu, a następnie zawnioskuje o kontrolę sądową. W pierwszym jednak z przypadków, z przyczyn już wyjaśnionych, uruchomienie kontroli administracyjnej zostaje wykluczone. Ma to też związek z dyspozycją art. 170 P.p.s.a. Przepis ten reguluje skutki prawomocności orzeczeń sądu administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym nie może zapaść inne rozstrzygnięcie, niż odpowiadające orzeczeniu sądu administracyjnego. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ratio legis cytowanego artykułu polega na tym, iż gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., sygn. akt 2543/98, niepublik.). Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że wskazane podmioty muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W konsekwencji w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63). Nie ma więc uzasadnienia do tego, aby dopuszczać możliwość wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności aktu objętego kontrolą sadową, jeśli i tak orzeczenie administracyjne byłoby determinowane wyrokiem sądu. Skoro sąd dokonuje oceny zaskarżonego aktu także pod tym kątem, to nie może tego równolegle lub później czynić organ administracyjny.

W dacie złożenia wniosku z dnia 23 września 2010 r. (data wpływu do organu w dniu 8 października 2010 r.) o stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2010 r. toczyło się postępowanie sądowe mające na celu zbadanie legalności tego postanowienia. Prawidłowo więc Dyrektor Izby Skarbowej w L. odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. Rozstrzygnięcie tego rodzaju jest podejmowane, jeśli wystąpią przeszkody przedmiotowe do załatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności. Do takich przeszkód zaliczyć zaś należy prowadzenie postępowania sądowego wobec aktu objętego wnioskiem, czyli sytuację jaka wystąpiła w rozpoznanej sprawie.

W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wyjaśnić należy, iż przepis ten nie znajduje zastosowania ani w postępowaniu egzekucyjnym, ani w przypadku odmowy wszczęcia postępowania. Zgodnie z przywołanym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W postępowaniu egzekucyjnym organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego w ramach którego zbiera dowody i materiały, lecz podejmuje czynności mające na celu wyegzekwowanie niespełnionego przez zobowiązanego obowiązku. Również w przypadku odmowy wszczęcia postępowania nie jest prowadzone postępowanie dowodowe, nie ma więc dowodów, do których mogłaby się odnieść strona.

W przypadku odmowy wszczęcia postępowania organ nie odnosi się do zarzutów merytorycznych, wyjaśnia wyłącznie przyczyny, dla których odmówił wszczęcia postępowania, zatem zarzut nieodniesienia się w zaskarżonym postanowieniu do wszystkich zarzutów Skarżącej jest niezasadny.

Również Sąd nie odnosi się do zarzutów skargi, które wykraczają poza zakres rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 134 P.p.s.a., sąd oceniając zaskarżony akt rozstrzyga w granicach danej sprawy, co oznacza, że sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydanych w nim aktów administracyjnych. Natomiast granice rozpoznania skargi przez sąd są wyznaczone przez kryterium legalności działań administracji publicznej oraz przez całokształt tylko prawnych aspektów sprawy i tylko tego stosunku administracyjnoprawnego, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 196-197).

Zaskarżone postanowienie nie obejmowało swym rozstrzygnięciem ani decyzji

skierowanej do spółki "B." Sp. z o.o., o której mowa w skardze, ani postępowania egzekucyjnego, ani prawidłowości działań Urzędu Skarbowego w C.. Dlatego zarzuty dotyczące tych kwestii nie mogą być rozpoznane przez Sąd w ramach skargi na postanowienie, które jak wiadomo dotyczy wyłącznie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.