Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 12/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 1, art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 237 par. 1 pkt 2 i pkt 3
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: Art. 8, art. 92 ust. 1, art. 178, art. 190 ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 16 czerwca 2009r.

Decyzją z dnia 31 października 2007r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. nr 122, poz. 851 z późn. zm.) i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. P. choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat - wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia.

W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że J. P. pracowała w okresie:

od 01.10.1967r. do 31.08.1968r. jako asystent w Akademii [...] im. [...] w K.,

od 01.09.1968r. do 31.08.1971r. jako nauczyciel w Zespole Szkół [...] w G. (obecnie Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych),

od 01.09.1971r. do 31.08.2005r. jako nauczyciel w Zespole Szkół [...] w P. M., w tym w okresie od 01.09.2003r. do 31.08.2005r. pracowała w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Łącznie w zawodzie nauczycielskim, w narażeniu na wysiłek głosowy pracowała 37 lat. W okresie od 1 września 2001r. do 31 sierpnia 2002r. przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia.

J. P. była badana w Ośrodku Medycyny Pracy. Jednostka ta w dniu [...] 2005r. wydała orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym podając w uzasadnieniu, iż w badaniu laryngologicznym i stroboskopowym nie stwierdzono u pacjentki: guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, tj. chorób które wymienione są w poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r.

Na wniosek Powiatowego Inspektora Sanitarnego, J. P. została skierowana na badania do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który w wyniku badań przeprowadzonych od 8 sierpnia 2006r. do 11 sierpnia 2006r. wydał w dniu [...] 2007r. orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. W uzasadnieniu podano, iż: "W przeprowadzonym obecnie przedmiotowym badaniu laryngologicznym stwierdzono cechy przewlekłego prostego nieżytu błony śluzowej gardła i krtani, natomiast same fałdy głosowe są blade, gładkie - bez cech przerostu ze śladową niedomykalnością w pierwszym badaniu i prawidłowym zwarciem fonacyjnym w badaniach kolejnych. W badaniu laryngostroboskopowym krtani obserwowano drgania fałdów głosowych jednakowe, jednoczasowe, ze skróconą amplitudą drgań i zachowanym przesunięciem brzeżnym, również w tym badaniu stwierdzono pełne, prawidłowe zwarcie fonacyjne fałdów głosowych. Stwierdzane w obrębie narządu głosu zmiany odpowiadają przewlekłemu stanowi zapalnemu błony śluzowej krtani, nie uwidoczniono natomiast zmian chorobowych typowych dla skutków przeciążenia narządu głosu, tj. obecności guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz cech niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe".

W świetle tych badań w ocenie jednostki orzekającej, brak jest podstaw do rozpoznania u pacjentki choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym podczas pracy w zawodzie nauczyciela. Natomiast przewlekłe stany nieżytowe błony śluzowej krtani (zwykle na tle infekcyjnym) nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych jako skutek przeciążenia narządu głosu i nie mogą być uznane za chorobę zawodową u nauczyciela.

Na podstawie powyższych orzeczeń i oceny narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję z dnia [...] 2007r., znak: [...], od której J. P. wniosła odwołanie.

Zdaniem organy II instancji, odwołanie J. P. nie wniosło żadnych argumentów mogących mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Odnosząc się jednak do argumentów w nim zawartych Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu każdej sprawy dotyczącej choroby zawodowej, jakkolwiek niezmiernie istotna jest kwestia narażenia zawodowego, to jednak brak istnienia określonych skutków zdrowotnych tego narażenia przesądza o nie rozpoznaniu choroby zawodowej. W przypadku J. P. nie jest kwestionowany 37 letni okres pracy związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Jednak sam fakt pracy w narażeniu nie może być podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej wobec braku rozpoznania przez uprawnione jednostki orzecznicze zmian klinicznych wymienionych w pkt 15 wykazu chorób zawodowych.

W świetle zgromadzonych w sprawie dokumentów nie znajduje uzasadnienia zarzut o przewlekłości postępowania prowadzonego przez organa Inspekcji Sanitarnej od momentu "złożenia pierwszego odwołania do WIŚ". Odwołanie to dotyczyło decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2005r., znak: [...], które wpłynęło do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego 22 grudnia 2005r. Decyzja II instancji - uchylająca zaskarżoną decyzję i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia została wydana [...] 2006r. Zakończenie powtórnego postępowania w sprawie wymagało uzyskania opinii uzupełniającej z Ośrodka Medycyny Pracy oraz wydania orzeczenia lekarskiego przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Orzeczenie Instytutu wpłynęło do Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 maja 2007r., a powtórna decyzja w I instancji została wydana [...] 2007r.

Odnosząc się do trybu postępowania Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż obecne postępowanie toczy się według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. (Dz. U. nr 132, poz. 1115).

Przywołane przez J. P. orzeczenie lekarskie z dnia [...] 2004r., było przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego decyzją ostateczną: Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2004r., znak [...] i nie dotyczyło postępowania w przedmiocie choroby zawodowej zakończonego decyzją Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2005r.

Reasumując Wojewódzki Inspektor Sanitarny po zapoznaniu się z całością dokumentacji w sprawie uznał, iż wydana decyzja organu I instancji jest merytorycznie uzasadniona. W sprawie orzekały jednostki I i II stopnia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego - placówka naukowo-badawcza w dziedzinie medycyny pracy, rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych, której orzeczenia są merytorycznie ostateczne. Jednostki te wydały zbieżne w swej treści orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania u J. P. choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu z powodu braku zmian chorobowych wymienionych w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.

Na powyższą decyzję J. P. wniosła skargę. W swojej skardze wyjaśniła, iż zaskarżona decyzja wiąże się bezpośrednio z decyzją Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2004r., która została podjęta z naruszeniem prawa, w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z 30 lipca 2002r. Natomiast Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie z dnia [...] 2004r. w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Skarżąca stwierdziła, iż decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2004r., która wywołała niekorzystne dla niej skutki i na którą powoływali się lekarze orzecznicy i Powiatowy Inspektor Sanitarny, nie została sprostowana. Skarżąca podniosła również, że Wojewódzki Inspektor Sanitarny pismem z dnia 31 października 2007r. zawiadomił ją o wszczęciu postępowania w sprawie unieważnienia decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2004r., znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu, która wyszczególniona jest w uzasadnieniu decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r. Skarżąca oświadczyła, iż nigdy nie otrzymała takiej decyzji. Jej zdaniem, jest to kolejny przykład wprowadzania jej w błąd. Skarżąca uważa, że Wojewódzki Inspektor Sanitarny powinien unieważnić błędnie podjętą decyzję z dnia [...] 2004r., znak [...] oraz wszystkie orzeczenia lekarskie i decyzje powołujące się na tą decyzję.

Skarżąca zarzuciła również, iż postępowanie administracyjne toczące się w niniejszej sprawie było przewlekłe i niespójne. Od złożenia pierwszego odwołania do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego upłynęło 19 miesięcy, a orzeczenie lekarskie z Instytutu Medycyny Pracy skarżąca otrzymała po 8 miesiącach.

Skarżąca nie zgadzała się również z kolejnymi orzeczeniami lekarskimi, które jej zdaniem, były nieadekwatne do stanu zdrowia i nie uwzględniały całości dokumentacji medycznej. Odwołując się do organu II instancji skarżąca liczyła, że organ ten zbada niespójności orzeczeń lekarskich Medycyny Pracy z opiniami lekarzy podstawowej opieki medycznej, z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] 2005r. (który stwierdził u niej trwałą częściową niezdolność do pracy w zawodzie nauczyciela) oraz z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] 2002r. (orzeczono u skarżącej trwały umiarkowany stopień niepełnosprawności). Zdaniem skarżącej, jej choroby i stan zdrowia oraz niepełnosprawność są wynikiem dużego obciążenia organizmu w pracy zawodowej i wymagają kosztów na leczenie i funkcjonowanie.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ stwierdził, że postępowanie zakończone ostateczną decyzją Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2007r. znak: [...] zostało wszczęte w trybie § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), tj. po otrzymaniu przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego kopii "skierowania na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej" dokonanego przez lekarza specjalistę otolaryngologa z Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej. Ośrodek Medycyny Pracy, do którego skarżąca została skierowana na badania, wydał w dniu [...] 2005r. orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku postaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu, spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, o której mowa w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do wskazanego wyżej rozporządzenia.

W poz. 15 wykazu chorób zawodowych wymienione zostały enumeratywnie przewlekłe choroby narządu głosu, spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, a mianowicie: 1) guzki głosowe twarde, 2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, 3) niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Takich zmian chorobowych w obrębie narządu głosu badaniem laryngologicznym stroboskopowym przeprowadzonym w Ośrodku Medycyny Pracy u J. P. nie rozpoznano.

Zmian chorobowych typowych dla skutków przeciążenia narządu głosu wymienionych powyżej nie uwidoczniono również w badaniu laryngologicznym przeprowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, co znalazło odzwierciedlenie w orzeczeniu lekarskim tej jednostki orzeczniczej Nr [...] z dnia [...] 2007r. Stwierdzone w trakcie badania w obrębie narządu głosu zmiany chorobowe odpowiadają przewlekłemu stanowi zapalnemu błony śluzowej krtani, a te nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych, nie mogą być zatem rozpoznane jako choroba zawodowa.

W wyniku odwołania złożonego przez J. P. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2005r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, decyzją Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2006r. znak: [...] uchylona została w całości decyzja organu I instancji, a sprawę przekazano mu do ponownego rozpatrzenia. Jak bowiem wynikało z akt sprawy, decyzja organu I instancji wydana została na podstawie orzeczenia lekarskiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] 2005r., które to orzeczenie wydane zostało na podstawie § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. (Dz. U. nr 132, poz. 1115), tymczasem z dokumentacji i załączonych do odwołania dokumentów wynikało, iż postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie podanego wyżej rozporządzenia, a więc powinno być prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów, tj. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z 18 listopada 1983r. Po wystąpieniu przez organ I instancji do jednostki orzeczniczej, pismem z dnia 9 lutego 2006r. Ośrodek Medycyny Pracy wyjaśnił, iż J. P. rozpoczęła badania w dniu 20 sierpnia 2002r. w trybie przepisów z 1983r. Wydane orzeczenia lekarskie z dnia [...] 2002r. oraz [...] 2004r. dotyczą choroby zawodowej wymienionej w poz. 7 wykazu chorób zawodowych z 1983r. Orzeczeniem lekarskim z dnia [...] 2004r. zakończono postępowanie orzecznicze w trybie przepisów z 1983r. i dokonano zgłoszenia braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej do Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Na jego podstawie wydana została decyzja administracyjna.

Wobec faktu, że skarżąca po przejściu na emeryturę podjęła ponownie pracę, a zatem nadal istniało narażenie zawodowe na nadmierny wysiłek głosowy, jak również została skierowana przez Specjalistyczną Poradnię Otolaryngologiczną na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej, poddana została ponownie badaniom i na ich podstawie wystawione zostało orzeczenie lekarskie w dniu [...] 2005r. w sprawie braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych z 2002r. Orzeczenie to, jak wyjaśniła jednostka orzecznicza, jest zatem w pełni trafne i uzasadnione, gdyż badanie z roku 2005 było badaniem nowym a nie kontynuacją badania z roku 2002 i 2004. Po uzyskaniu powyższego wyjaśnienia, Powiatowy Inspektor Sanitarny dopuścił jako dowód w ponownym postępowaniu orzeczenie lekarskie z dnia [...] 2005r. Nadto, wystąpił do Ośrodka Medycyny (pismo z dnia 8 maja 2006r.) o przesłanie całości dokumentacji lekarskiej w sprawie, do jednostki orzeczniczej II stopnia celem dodatkowej konsultacji, gdyż J. P. nie zgadza się z treścią wydanych w jej sprawie orzeczeń przez Ośrodek Medycyny Pracy. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydał w dniu [...] 2007r. orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie oraz ocena narażenia zawodowego, stanowiły podstawę wydanej decyzji z dnia [...] 2007r. znak: [...], którą utrzymał w mocy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 31 października 2007r. znak: [...], po zakończeniu postępowania odwoławczego.

W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 15 grudnia 2005r. (zaświadczenia z dnia 17 listopada 2005r. brak). Wynika z niego, iż dolegliwości wraz z obrazem laryngoskopowym mogą wskazywać na trwałe uszkodzenie narządu głosu, które ma związek z długoletnią pracą w zawodzie nauczyciela. Jest to zatem przypuszczenie, które zostało zweryfikowane badaniem laryngologicznym w obydwu jednostkach orzeczniczych. Badania te nie ujawniły zmian chorobowych wymienionych w poz. 15 wykazu chorób zawodowych z 2002r. Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] 2005r. nie podaje żadnego rozpoznania, stwierdza tylko ogólnie, iż charakter i przebieg schorzeń w znacznym stopniu ogranicza zdolność do pracy zawodowej. Dokumentów tych nie można zatem ocenić jako niespójnych z wydanymi orzeczeniami lekarskimi. Natomiast trzeciego z wymienionych w skardze dokumentów, tj. "orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" skarżąca nie przedłożyła w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Po zapoznaniu się z tym dokumentem jako załącznikiem do skargi, można jedynie stwierdzić, że komisja uznała skarżącą za osobę z umiarkowanym stopniem naruszenia sprawności organizmu, zdolną do wykonywania pracy na stanowisku przystosowanym do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności, nie z jakiej przyczyny ta niepełnosprawność została orzeczona.

W odrębnym postępowaniu stwierdzona została nieważność decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2004r., znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. P. choroby zawodowej narządu głosu. Od decyzji Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r., znak: [...] w sprawie stwierdzenia nieważności, skarżąca wniosła odwołanie do Głównego Inspektora Sanitarnego. W odwołaniu podniosła, iż decyzji takiej nie otrzymała, natomiast otrzymała decyzję z dnia [...] 2004r., znak: [...] o braku podstaw stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu. Po wyjaśnieniu problemu rozbieżności w wydanych decyzjach, sprawa zostanie przekazana do Głównego Inspektora Sanitarnego do rozstrzygnięcia zgodnie z kompetencjami. Organ II instancji nadmienił, że J. P. zawiadomiona o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nieważności decyzji z dnia [...] 2004r. i w oświadczeniu końcowym z dnia 20 listopada 2007r. w tym postępowaniu nie zgłaszała, iż nie posiada decyzji, której to postępowanie dotyczy. Również istotnym w sprawie jest, iż decyzja, której nieważność została stwierdzona była oparta na orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2004r. wydanym na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Natomiast w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną będącą przedmiotem skargi, dowodami, na których oparto rozstrzygnięcia w sprawie były: orzeczenie lekarskie OMP z [...] 2005r. oraz IMPiZŚ z dnia [...] 2007r. i dotyczą choroby zawodowej wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do aktualnego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie niniejszej podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). W odniesieniu zaś do tych przepisów Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008r. nr 116, poz. 740) orzekł o ich niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku było uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do wydanego na tej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że te przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008r. Uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

Powstaje zatem pytanie jakie skutki wywołało to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie.

Jak wiadomo przedmiotem pytania prawnego Sądu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego jest ocena konstytucyjności zaskarżonego przepisu kształtującego obowiązek strony, po to, by następnie Sąd ten mógł orzec o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2002r., P. 7/2000, OTKA 2002/2/13). Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest wyczerpująca ocena prawna zaskarżonej decyzji, a więc ustalenie czy również po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego zaskarżona decyzja ma pozostać w obrocie prawnym.

Nie może ulegać wątpliwości, że z chwilą orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, obalone zostało domniemanie zgodności z Konstytucją tych przepisów. To zaś oznacza, że postępowanie administracyjne prowadzone w niniejszej sprawie, a także zaskarżona do sądu decyzja administracyjna, wydane zostały na podstawie przepisów prawnych niezgodnych z Konstytucją. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie oznacza to, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wydaje się bowiem, że obowiązywania aktu nie powinno się utożsamiać z obowiązkiem jego stosowania (por. J. Trzciński, "Glosa do wyroku TK z dnia 23 października 2007r., P 10/07, ZNSA 2008, nr 1), a stosowanie przez sąd przepisu, który orzeczeniem TK, ostatecznym i powszechnie obowiązującym, został uznany za niezgodny z Konstytucją, nawet gdy Trybunał odroczył utratę jego mocy obowiązującej, kłóciłoby się z logiką stosowania prawa. Należy przyjąć, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją kontrolowanej normy umożliwia sądom odstąpienie od zasad wyznaczanych przez reguły determinujące datę, na którą określa się stan prawny miarodajny dla orzekania. Ta autonomia interpretacyjna przysługująca sądom znajduje swoją podstawę w art. 8 Konstytucji, będąc wyrazem bezpośredniego stosowania Konstytucji poprzez kierowanie się wykładnią zgodną z Konstytucją. Byłoby nielogiczne, gdyby dopuszczając - w celu przywrócenia stanu konstytucyjności - możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na podstawie norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca dopuszczał dalsze naruszanie Konstytucji na przyszłość, przez bezwzględny nakaz dalszego stosowania przepisu już uznanego za niekonstytucyjny (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007r., sygn. akt K 8/07, OTK-A 2007, nr 3, poz. 26; także wyrok TK z 23 października 2007, P 28/07, OTK-A 2007, nr 9, poz. 106). Wobec spraw będących w toku sąd administracyjny ma zatem możliwość dokonania oceny rozpatrywanej sprawy z punktu widzenia ochrony praw jednostki i uniknięcia sytuacji, kiedy sąd zadając pytanie prawne orzekałby według niekonstytucyjnych przepisów tylko po to, by następnie strona wniosła o wznowienie postępowania na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Trudno też byłoby uznać za zgodne z zasadą ekonomiki procesowej zawieszenie postępowania przed sądem i oczekiwanie na wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przez ustawodawcę, skoro to wykonanie może trwać bardzo długo. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności podstawy prawnej zaskarżonej decyzji z Konstytucją RP, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest wskazanie i tej okoliczności, mogącej być przesłanką późniejszego wniosku strony o wznowienie postępowania administracyjnego (art.145a kpa).

W niniejszej sprawie nie może więc mieć zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie domniemania konstytucyjności tych przepisów, które stanowiły podstawę prawną zaskarżonej decyzji. A zatem należy przyjąć, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów będących podstawą prawną zaskarżonej decyzji, musi być uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarówno zatem w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia TK, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania tych przepisów. Przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne nie powinny więc być stosowane w przyszłości, nawet jeśli za ich stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego (por. K. Gonera, E. Łętowska, "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności", PiP 2008, z. 5). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym względzie poglądy wyrażane w nowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 21 czerwca 2007r., I OSK 1030/06; także wyrok NSA z 23 lutego 2006r., II OSK 1403/05, NSA z 31 stycznia 2008r., II OSK 1599/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów, pomimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. Odsyłanie bowiem w niniejszej sprawie na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, naruszeniem prawa do szybkiego załatwienia sprawy stanowiącego podstawowy standard europejski prawa do dobrej administracji, a na drodze sądowej - prawa do szybkiego procesu.

Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania niezgodnych z Konstytucją przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji jako niezgodnych z Konstytucją, Sąd nie dokonywał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Organy administracyjne prowadząc ponownie postępowanie administracyjne, powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.