Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 629/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Piotr Borowiecki (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi F. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], odmawiającą przyznania F. G. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego F. G. z dnia [...] marca 2016 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku z przyczyn podanych we wniosku strony skarżącej.

W uzasadnieniu decyzji organ, powołując się na treść art. 83 cyt. ustawy - wskazał, że z powyższego przepisu wynika, iż przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- wnioskodawca nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- wnioskodawca nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Jednocześnie, Prezes ZUS podkreślił, że warunki określone w powołanym wyżej przepisie cyt. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS zauważył, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wnioskodawcy wynika, że na przestrzeni 56 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował jedynie 16 lat, 8 miesięcy i 16 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Ponadto, organ wskazał, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy, przesuniętym o okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, skarżący udokumentował tylko 2 lata, 4 miesiące i 29 dni tych okresów.

Ponadto, organ stwierdził, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż w latach 1984-1985 oraz 2000-2012 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Prezes ZUS wskazał, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem organu, konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

W tej sytuacji, Prezes ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, albowiem w wymienionych przerwach wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Organ zauważył, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona u skarżącego dopiero od [...] marca 2012 r., co w konsekwencji - zdaniem organu - oznacza zatem, że nie istniały do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Prezes ZUS stwierdził jednocześnie, iż przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia.

W związku z powyższym, Prezes ZUS uznał, że w ustalonym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Prezes ZUS podniósł jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącego. Organ zauważył jednakże, iż nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem powyższej decyzji Prezesa ZUS.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżący stwierdził, że - wbrew stanowisku Prezesa ZUS - w jego przypadku zachodzą wszystkie okoliczności przewidziane ustawą o emeryturach i rentach z FUS uzasadniające podjęcie pozytywnej decyzji o przyznaniu renty w drodze wyjątku.

Zdaniem skarżącego, nie można zgodzić się z tym, iż przyczyny uzasadniające fakt braku podjęcia przez niego zatrudnienia w latach 1984-1985 oraz 2000-2012 nie były dość ważne, aby można było je przyjąć, jako okoliczności zasługujące na uwzględnienie przy podjęciu pozytywnej decyzji w sprawie przyznania renty w drodze wyjątku. Skarżący uznał również, że nie można się zgodzić z tym, iż orzeczona częściowa niezdolność do pracy nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej, albowiem należy mieć jednak na uwadze nie tylko ściśle teoretyczne rozważania, czy osoba częściowo niezdolna może pracować, lecz należy rozważyć również, czy w konkretnej sytuacji życiowej i osobistej konkretna osoba może faktycznie pracować, a nie czy mogłaby pracować, gdyby zaszły różnego rodzaju wyjątkowo sprzyjające okoliczności, itp. Skarżący zauważył bowiem, że na szanse na rynku pracy wpływa miedzy innymi fakt, jakie dana osoba posiada wykształcenie i związane z tym możliwości wybierania zatrudnienia, gdzie mieszka, itp. Zdaniem skarżącego, nie ulega wątpliwości, że osoba mieszkająca w dużym mieście, ma bez wątpienia kilka albo nawet kilkanaście razy większe szanse na zdobycie pracy, niż osoba mieszkająca w małej wiejskiej miejscowości, gdzie rynek pracy, nawet w znacznej odległości jest bardzo mały, bezrobocie duże, a pracodawcy, mając możliwości wybierać, decydują się w tej sytuacji wyłącznie na silnych, młodych i zdrowych pracowników. Skarżący wskazał, że pracownik, którego stan zdrowia jest taki, że posiada formalnie ustalony stopień niepełnosprawności, praktycznie nie ma żadnych szans na zatrudnienie, zwłaszcza jak nie posiada atrakcyjnych z punktu widzenia potencjalnego pracodawcy kwalifikacji i zawodu. Skarżący zwrócił jednocześnie uwagę na fakt, że okres, za który nie posiada on udokumentowanego zatrudnienia, przypada na czas ogromnej zapaści gospodarczej w Polsce, kiedy bezrobocie było ogromne, zaś wszystkie zakłady pracy upadały i nikt nie przyjmował do pracy, a ludzie wyjeżdżający do pracy za granicę pracowali praktycznie zawsze na czarno.

Ponadto, skarżący podniósł, iż od roku 2012 ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, m. in. z powodu miażdżycy zarostowej tętnic kończyn dolnych, która ma charakter postępujący, co spowodowało konieczność amputacji uda lewego. Skarżący zauważył, że amputacja nie została spowodowana gwałtownym wypadkiem, a była następstwem długo rozwijającej się choroby. Tym samym, skarżący stwierdził, że czas, kiedy nie pracował, spowodowany został właśnie tym, że po prostu nie miał już zdrowia do ciężkiej pracy fizycznej, więc pracodawcy nie chcieli go zatrudnić, co przy połączeniu z ogólnie trudną sytuacją gospodarczą w Polsce w tym okresie, stało się przyczyną braku możliwości uzyskania pracy. Skarżący podkreślił, że wykonywał różnego rodzaju prace dorywcze, aby uzyskać jakieś choćby skromne środki na przeżycie, ale na stałe zatrudnienie nie miał żadnych szans. Skarżący wskazał, że obecnie, ze względu na coraz gorszy stan zdrowia, nie ma już żadnych szans na podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet pracy dorywczej, aby zarobić choćby na żywność. Skarżący stwierdził, że w związku z powyższym, został praktycznie bez środków do życia, ponieważ zasiłek pielęgnacyjny wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. w wysokości 153,00 złotych oraz zasiłek stały w wysokości 141,08 złotych miesięcznie nie wystarcza nawet na podstawowe potrzeby na poziomie minimum biologicznego.

Skarżący zauważył ponadto, że stan jego zdrowia coraz bardziej się pogarsza i być może zaistnieje nawet konieczność amputacji drugiego uda, co po części jest spowodowane brakiem możliwości odpowiedniego leczenia z uwagi na brak środków na odpowiednie konsultacje medyczne w K.

Mając na uwadze całokształt wskazanych powyżej okoliczności, a więc uwarunkowania nie tylko czysto medyczne, ale również społeczne, tj. miejsce zamieszkania skarżącego oraz ogólną sytuację gospodarczą w kraju, które połączone w całość dają dopiero pełny obraz sytuacji, strona skarżąca wniosła o uznanie przez Prezesa ZUS, że zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu renty w drodze wyjątku, która pozwoli mu na pokrycie potrzeb życiowych choćby na minimalnym poziomie.

W wyniku ponownego rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezes ZUS, dokonując szczegółowej analizy zgromadzonych w toku postępowania materiałów dowodowych - podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, iż zebrany w sprawie materiał nie daje jednak podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy.

Organ stwierdził, że w świetle art. 83 cyt. ustawy, tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zdaniem organu, przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc ustalenie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Prezes ZUS podkreślił, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb, niedostatku, czy też sytuacji życiowej wnioskodawcy, ale zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1923/09).

Organ stwierdził, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty jest powszechnie pogląd, że za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 cyt. ustawy, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan, który wyklucza aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo, Prezes ZUS wskazał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS uznał, że pomimo ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ stwierdził bowiem, że skarżący nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu.

Prezes ZUS zauważył, że od [...] stycznia 1993 r. do [...] sierpnia 1999 r. skarżący pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym (od [...] stycznia 1993 r. do [...] czerwca 1993 r. - II grupa inwalidów, a od [...] lipca 1993 r. do [...] sierpnia 1999 r. - III grupa inwalidów). Organ wskazał ponadto, że orzeczeniem z [...] lutego 2011 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że skarżący był częściowo niezdolny do pracy od sierpnia 2007 r. do listopada 2012 r. Z kolei, jak podniósł organ, orzeczeniem z dnia [...] maja 2016 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że skarżący jest trwale całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] marca 2012 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] marca 2012 r. do 30 czerwca 2018 r.

W konsekwencji, organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że:

- od [...] stycznia 1993 r. do [...] czerwca 1993 r. - skarżący był całkowicie niezdolny do pracy,

- od [...] lipca 1993 r. do [...] sierpnia 1999 r. - skarżący był częściowo niezdolny do pracy,

- od sierpnia 2007 r. do [...] marca 2012 r. - skarżący był częściowo niezdolny do pracy,

- od [...] marca 2012 r. - skarżący jest trwale całkowicie niezdolny do pracy, zaś

- od [...] marca 2012 r. do [...] czerwca 2018 r. - skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Prezes ZUS zauważył, że na przestrzeni 56 lat życia, na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował 16 lat, 8 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Organ stwierdził wprawdzie, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak uznał, że ów staż nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Według organu, niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby bowiem w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2001 r., sygn. akt II SA 249/01).

Zdaniem Prezesa ZUS uznać należy zatem, że dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku skarżącego, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 764/05).

Prezes ZUS wskazał, że w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy, przesuniętym o okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - skarżący udokumentował 2 lata, 4 miesiące i 29 dni tych okresów.

W związku z tym, organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt Il SA/Wa 1056/07).

Organ zauważył, że w okresach od dnia [...] maja 1984 r. do dnia [...] maja 1985 r. i od dnia [...] marca 2000 r. do [...] marca 2012 r., tj. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Wprawdzie, jak wskazał organ, przepis art. 83 cyt. ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak Prezes ZUS uznał, że przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 714/09).

Zdaniem Prezesa ZUS uznać należy, iż z akt sprawy nie wynika, aby skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę fakt, że w wykazanych okresach nie była wobec skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Z kolei, jak zauważył organ, orzeczona w okresie od sierpnia 2007 r. do [...] marca 2012 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, lecz tylko ją ograniczała.

Odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentu, iż w przerwach w ubezpieczeniu skarżący pracował dorywczo bez ubezpieczenia, Prezes ZUS stwierdził, że podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zdaniem organu, uznać należy więc, iż fakt ten nie może zostać uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od woli ubezpieczonego, w rozumieniu okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1371/10). Organ podkreślił ponadto, że osoby wykonujące prace dorywcze bez rejestracji, nie tylko nie ponoszą kosztów ubezpieczenia społecznego, ale również nie uiszczają stosownych podatków. W tej sytuacji, organ zauważył, że instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, którzy opłacają składki, aby w przyszłości korzystać z ubezpieczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 785/11).

Ustosunkowując się z kolei do przywołanej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy trudnej sytuacji na rynku pracy, Prezes ZUS zauważył, że co prawda nie można kwestionować, iż skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże wskazał jednocześnie, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2345/04).

Odnosząc się także do przedstawionej przez skarżącego jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, organ uznał, że nie ulega wątpliwości, iż jest ona trudna. Jednakże, zdaniem organu, sytuacja ta nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem świadczenie przewidziane w art. 83 cyt. ustawy nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione.

W konsekwencji, Prezes ZUS uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zatem na stwierdzenie, że skarżący spełnił warunki do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W piśmie z dnia 13 kwietnia 2017 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2017 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż - wbrew twierdzeniom organu - Prezes ZUS nie uwzględnił wyjątkowo tragicznej sytuacji skarżącego, który pomimo braku nogi w skutek amputacji w roku 2012 (spowodowane chorobą miażdżycową) i utrzymywania się z 300 złotych zasiłków socjalnych, pozostaje bez środków do życia. Skarżący podkreślił ponadto, że przez wiele lat wykonywał pracę i miał okresy składkowe i nie składkowe.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 28 września 2017 r. reprezentująca skarżącego radca prawny - pełnomocnik z urzędu - podtrzymując zarzuty skargi oraz dotychczasową argumentację strony skarżącej, wniosła dodatkowo o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Jednocześnie, pełnomocnik strony skarżącej przedłożyła na rozprawie pismo procesowe z dnia 27 września 2017 r. zawierające uzupełnienie skargi, w treści którego, wnosząc o uchylenie w całości obu spornych decyzji Prezesa ZUS oraz zobowiązanie organu do wydania - w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy - decyzji przyznającej skarżącemu rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, zarzuciła Prezesowi ZUS:

1) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym odstąpienie od ustalenia indywidualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego w świetle znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, Komisji Lekarskiej ZUS, Lekarza Orzecznika ZUS wydawanych w okresie 1993 – 2014 r., z których wynika, iż skarżący znalazł się w wyjątkowej sytuacji ze względu na swój stan zdrowia, co uniemożliwiało mu znalezienie pracy zgodnej z jego kwalifikacjami i możliwościami zdrowotnymi w jego miejscu zamieszkania;

2) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. w sytuacji, gdy prawidłowym działaniem było uchylenie przedmiotowej decyzji i przyznanie skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, a w konsekwencji nieprzyznanie skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, pomimo spełniania wszystkich przesłanej uzasadniających przyznanie świadczenia.

Uzasadniając powyższe zarzuty, pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że widoczna na pierwszy rzut oka zła sytuacja zdrowotna skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy stanowi szczególną przyczynę, która uniemożliwiła mu wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, a tym samym nabycie przez niego prawa do renty w trybie zwykłym. Zdaniem strony skarżącej, Prezes ZUS nie dokonał oceny znaczenia, dla zastosowania powołanego art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, okoliczności braku możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na istniejące de facto od 1993 r. problemy zdrowotne. Według strony skarżącej, organ zignorował ponadto okoliczności związane zarówno z faktem zamieszkiwania skarżącego w małej miejscowości i ograniczonymi możliwościami znalezienia tam miejsca zatrudnienia w kontekście problemów zdrowotnych i wieku skarżącego, jak i pominął okoliczności związane z brakiem niezbędnych środków utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga F. G. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie naruszają przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając obie sporne decyzje administracyjne w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku - nie dopuścił się naruszenia norm procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim przepisów art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 124 ustawa o emeryturach i rentach z FUS, w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Sąd uznał bowiem, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - organ prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustosunkowując się jednocześnie do wszelkich wątpliwości i argumentów strony skarżącej.

Ponadto, w ocenie Sądu, wydając przedmiotowe decyzje administracyjne, Prezes ZUS nie dopuścił się również naruszenia norm prawa materialnego, w tym mającego zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przechodząc do oceny legalności obu spornych decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej.

Podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach organ jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej. Oznacza to, że podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie - zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, z akt sprawy wynika, że organ nie uchybił wskazanym obowiązkom procesowym, prawidłowo ustalił kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne oraz dokonał subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod normę prawną określoną w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W konsekwencji, uznać trzeba, iż organ prawidłowo rozstrzygnął, że skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Wskazać trzeba, iż będący podstawą materialnoprawną wydania wspomnianych decyzji administracyjnych przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że brzmienie powyższego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uregulowanie takie oznacza, że organ administracji, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego.

Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ administracji publicznej jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608).

Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2051/11).

Z całą pewnością podkreślić należy jednocześnie, iż sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.).

Należy podkreślić, że z treści przywołanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami.

Po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku.

Po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych wyżej przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość (podobnie: m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. Beaty Gudowskiej i dr hab. Krzysztofa Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08).

Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach.

Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.

Nie ulega wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w niniejszej sprawie byłoby zatem możliwe tylko w przypadku wykazania, że skarżący przejawiał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać w toku tego postępowania wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku skarżącego F. G. nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym.

Z akt sprawy wynika, że skarżący, mając w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy 56 lat, wykazał na 38 lat aktywności zawodowej 16 lat i 8 miesięcy ubezpieczenia, z czego na 10-lecie oceniane do uprawnień (a więc poprzedzające powstanie częściowej niezdolności do pracy) wykazano tylko 2 lata i 5 miesięcy.

W tym miejscu, należy bardzo wyraźnie wskazać, że zarówno w dotychczasowej judykaturze, jak i poglądach nauki podkreślano, że wprawdzie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przyjmowano jednocześnie, że przy ocenie sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest nadal świadczeniem związanym ze stażem zatrudnienia oraz z okresem odprowadzania składek na to ubezpieczenie (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1196/10). Z jednej strony w judykaturze podkreślano, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od wielkości stażu ubezpieczeniowego, ale z drugiej strony uznawano, iż ocena zasadności wniosku o jego przyznanie nie powinna być czyniona w całkowitym oderwaniu od długości tych okresów, gdyż świadczenie to może być bowiem przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1046/10). W konsekwencji, przyjmuje się, że inaczej należy więc oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (por. m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. Beaty Gudowskiej i dr hab. Krzysztofa Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08).

W toku postępowania dodatkowo ustalono, iż skarżący nie pracował i nie podlegał ubezpieczeniu w latach 1984-1985 oraz 2000-2012 (do powstania całkowitej niezdolności do pracy) i nie stwierdzono, by przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne.

Prezes ZUS ustalił ponadto, że skarżący w przez pół roku w 1993 r. pobierał rentę II grupy inwalidzkiej (całkowita niezdolność do pracy) a od czerwca 1993 r. do sierpnia 1999 r. - III grupy inwalidzkiej (częściowa niezdolność do pracy). W latach 2002 i 2004 ponownie ubiegał się o rentę, ale ustalono, że - wbrew swym wnioskom - jest zdolny do pracy. W 2007 r. istotnie ustalono niezdolność częściową i istniała ona do 2012 r., to jest do powstania u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. Nie potwierdzono jednocześnie okoliczności szczególnych, wykluczających poszukiwanie i podejmowanie zatrudnienia, ponieważ skarżący nie potwierdził żadnych swoich szczególnych starań o znalezienie takiego zatrudnienia.

Ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej, należy bardzo wyraźnie podkreślić na wstępie, iż nie kwestionując ani obecnej niezdolności do pracy skarżącego, ani jego bardzo trudnej sytuacji materialnej, przyjąć trzeba, iż niezdolność do pracy sama w sobie, nawet w powiązaniu najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Jednocześnie, wskazać należy, że również trudna sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też świadczeniem należnym każdej osobie, której stan zdrowia, po dłuższym okresie pozostawania przez nią poza wszelkim ubezpieczeniem, obecnie się pogorszył.

Z akt [pic] sprawy wynika, że skarżący do 2012 r. nie był całkowicie niezdolny do pracy, a do 2007 r. nie był także niezdolny do niej częściowo. Warto również wskazać, iż Prezes ZUS nie mógł utożsamić niezdolności częściowej z całkowitą i uznać, że niezdolność częściowa także wyklucza podejmowanie zatrudnienia.

Skoro, dla oceny zaistnienia szczególnych okoliczności istotne są nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku o emeryturę, czy rentę specjalną, lecz cały okres poprzedzający wystąpienie o świadczenia, to Prezes ZUS obowiązany był prześledzić cały ten okres i zbadać, czy zaszła szczególna okoliczność rozumiana jako wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przyjmując przy tym, że owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Nie ulega wątpliwości, że chodzi tutaj o sytuacje wykluczające możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku.

Zdaniem Sądu, wbrew sugestiom strony skarżącej, nie można było uznać samego faktu istnienia bezrobocia za okoliczność szczególną.

Wprawdzie, jak słusznie zauważał skarżący, przepis art. 83 cyt. ustawy nie uzależnia możliwości przyznania świadczenia od wykazania określonego okresu zatrudnienia, ani długości przerw w świadczeniu pracy, jednak należy zgodzić się z Prezesem ZUS, że przyczyny, z powodu których zainteresowany nie nabył prawa do emerytury bądź renty musza być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych. Okolicznościami takimi nie są z całą pewnością ani brak ofert pracy dla bezrobotnego, ani dłuższe przerwy w zatrudnieniu.

W tym miejscu, warto również podkreślić, że jakkolwiek w toku spornego postępowania administracyjnego, zgodnie z zasadą oficjalności, Prezes ZUS był zobligowany do zebrania materiału dowodowego, to jednak stwierdzić trzeba, iż w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, to przede wszystkim osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1282/10). Osoba występująca o przyznanie jej świadczenia w szczególnym trybie powinna wykazywać w toczącym się postępowaniu inicjatywę dowodową i starać się wskazać organowi środki dowodowe na potwierdzenie szczególnych okoliczności oraz aktywnego poszukiwania pracy, czego przykładem może być wskazanie pracodawców, którzy odmówili zatrudnienia (podobnie: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1362/07). Jeśli zatem skarżący domaga się uznania jakichś jego argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności uniemożliwiające mu podjęcie pracy, powinien na tą okoliczność przedłożyć stosowne dowody, by organ mógł je zweryfikować w toku postępowania.

Dodatkowo, podkreślić trzeba, iż o wyjątkowości podnoszonych przez skarżącego okoliczności nie może przesądzać jego subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne. Z pewnością do okoliczności tych nie można zaliczyć trudności w znalezieniu pracy, czy też wykonywanie pracy bez objęcia ubezpieczeniem, czyli "na czarno".

W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika więc, aby w okresach przerw w ubezpieczeniu, skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub na skutek innych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

O wyjątkowości podnoszonych przez skarżącego okoliczności nie może bowiem przesądzać jego subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane, jako szczególne. Z pewnością do tych okoliczności nie można natomiast zaliczyć subiektywnych odczuć co do stanu zdrowia oraz faktu podejmowania pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego.

Nie istnieją również żadne inne okoliczności usprawiedliwiające okresy przerw w ubezpieczeniu skarżącego, które można by uznać za szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Organ prawidłowo zatem wywiódł, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a tym samym, nie mógł uwzględnić wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w tym trybie.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2016 r. odpowiadają prawu.

Skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez skarżącego o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku.

Reasumując, stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest zasadny. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2017 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a argumentacja organu nie budzi zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes ZUS nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.