Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1350/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 sierpnia 2014 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) – dalej jako "k.p.a", oraz art. 83 ust. 4 i art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. ), po rozpatrzeniu wniosku L. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 24 czerwca 2014 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek oraz należności z tytułu składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2014 r., skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku wnioskodawca wskazał, że nie opłacał składek ze względu na wprowadzenie go w błąd przez osobę prowadzącą mu księgowość. Ponadto wskazał, że jego sytuacja finansowa jest zła, gdyż kondycja firmy spadła po wykryciu u niego nowotworu złośliwego szpiku kostnego a także, że wydaje znaczne kwoty na leczenie.

Po przeprowadzeniu postępowania i analizie dowodów złożonych przez wnioskodawcę, decyzją z dnia 24 czerwca 2014 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności a mianowicie w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności składek a spłata należności nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 28 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia 24 czerwca 2014 r.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy i przywołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie regulujące przesłanki umorzenia zaległości tj. art. 28 ust. 1, 2, 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 144, poz. 1365).

Prezes ZUS wskazał, że prowadzone wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne pozwala obecnie na stopniowe pokrywanie należności z tytułu składek, zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 87, poz. 465).

Organ analizując sytuację finansową skarżącego w świetle wskazanych wyższej przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., uznał że skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy ZUS wskazał, że zgodnie z udzielonymi przez stronę informacjami (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej) wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości brutto 2069 zł. Dochody w roku 2011 wynosiły 56.339 zł, w roku 2012 - 69.104 zł, w roku 2013 - 90.146 zł.

Jako majątek nieruchomy skarżący wymienił dom o powierzchni 80 m2 położony w K. przy ul. [...]; tytuł prawny - współwłasność w części 2/3. Wskazał ponadto na nieruchomość o powierzchni 600 m2, która położona jest w K. przy ul. [...]; tytuł prawny - własność.

Jako składniki mienia ruchomego (pkt f - maszyny, urządzenia, środki transportu) wymienił pojazdy: Volkswagen Caddy z 2007 r. o wartości 12.000 zł (własność) oraz Renault Master z 2009 r. o wartości 15.000 zł. Ponadto zestawy komputerowe o wartości 6.000 zł oraz sprzęt RTV/AGD o wartości 12.000 zł.

Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką, której dochód netto wynosi 1.438 zł. Jako stałe wydatki związane z utrzymaniem wskazał: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) - 1.325 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) - 2000 zł.

Wartość majątku firmowego w 2011 r. wynosiła 1.559.000 zł, w roku 2012 - 1.556.000 zł, a w roku 2013 - 1.653.000 zł. Wartość majątku prywatnego w 2011 r. wynosiła 190.000 zł, w roku 2012 r. -170.000 zł, a w roku 2013 - 150.000 zł.

Zobowiązania firmowe w 2011 r. wynosiły 2.556.443 zł, w roku 2012 - 2.490.062 zł, w roku 2013 - 2.445.325 zł. Zobowiązania firmowe krótkoterminowe (do 12 - tu miesięcy) w 2011 r. wynosiły 11.890 zł, w 2012 r. - 14.856 zł, w 2013 r. - 12.110 zł. Zobowiązania prywatne w 2011 r. wynosiły 72.082 zł, w 2012 r. -122.287 zł, a w roku 2013 - 97.819 zł.

W "Prognozach wyjścia z kryzysu finansowego" wnioskodawca informował, że w chwili obecnej stara się o kredyt konsolidacyjny, który obniżyłby dość wysokie raty kredytowe, a uzyskana różnica z rat kredytowych pozwoliłaby na zakup nowych towarów i zwiększenie dość mocno obrotów firmy.

Zgodnie z informacjami zawartymi w rubryce "Sytuacja zdrowotna" w 2010 r. zdiagnozowano u wnioskodawcy nowotwór [...]. Skarżący rozpoczął leczenie, które trwa do dnia dzisiejszego. Choroba jest nieuleczalna, a stan zdrowia uniemożliwia dalszą pracę polegająca na sprzedaży w terenie, co bardzo zaszkodziło i miało wpływ na sytuację firmy. Jako dowód wskazano orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 listopada 2011 r., zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 13 marca 2012 r. oraz orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu z dnia 17 kwietnia 2012 r. Z uwagi na niestandardowe leczenie wnioskodawca wskazał, że zmuszony jest raz w miesiącu dojeżdżać do kliniki we W., gdyż w tamtej placówce uzyskał leczenie, które ratuje mu życie i tylko w tym ośrodku refundowany jest potrzebny mu lek. Jako dowód wskazano stosowne pisma z NFZ Oddział we W..

Wnioskodawca ponadto wyjaśnił, że w ramach prowadzonej działalności zajmuje się sprzedażą zabawek. Handel opiera się wyłącznie o sprzedaż bezpośrednio u odbiorców, co łączyło się z koniecznością dojazdu do poszczególnych klientów. Do 2010 r. dojeżdżał wraz z małżonką osobiście do klientów, od których zbierał zamówienia na poszczególne towary. Dodatkowo zatrudniał w ramach działalności 4 osoby, które pomagały w sprzedaży. Jednak za utrzymanie sieci odbiorców towaru odpowiedzialny był wnioskodawca. Ze względu na zaprzestanie wyjazdów w teren w celu sprzedaży towarów, obroty znacznie spadły i pracownicy nie są w stanie utrzymać sprzedaży na poziomie wcześniej uzyskiwanym. Jednocześnie skarżący zmuszony jest spłacać zobowiązania z tytułu wcześniej zakupionego towaru. W celu podniesienia obrotów z tytułu działalności gospodarczej zdecydował się na rozpoczęcie dodatkowej działalności polegającej na prowadzeniu pensjonatu i restauracji, gdyż posiadał nieruchomość, która mogła być w ten sposób zaadaptowana. Nadto prowadzenie takiej działalności jest możliwe w obecnym stanie zdrowia. Strona wyjaśniła, że pensjonat znajduje się zaledwie kilkaset metrów od jej mieszkania. Zatem jest w stanie codziennie dojść do miejsca prowadzenia działalności. W celu zaadaptowania nieruchomości na pensjonat i restaurację skarżący zaciągnął kredyty bankowe o znacznej wartości. W międzyczasie nastąpił ogólnoświatowy kryzys gospodarczy, który spowodował recesję również w branży hotelarsko - gastronomicznej. Jednakże, mimo trudnej sytuacji na rynku, stara się na bieżąco regulować zobowiązania. Wnioskodawca podkreślił dalej, że z uwagi na leczenie jest zmuszony ponosić dodatkowe koszty, które znacznie obciążają miesięczny budżet. Koszt leczenia wynosi średnio około 2.000 zł miesięcznie. Należą do niego przede wszystkim wydatki związane z dojazdem do W. (paliwo, hotel, wyżywienie). Dodatkowo są też koszty związane z przyjmowaniem innych leków. Poza chemioterapią oraz odpowiednią dietą, w tym suplementacja, która z uwagi na stan zdrowia wnioskodawcy jest wskazana. Wnioskodawca, poza dochodami z działalności gospodarczej, które w całości są przeznaczone na spłatę zobowiązań z działalności (między innymi dostawcy, kredyty, koszty prowadzenia działalności - w tym wynagrodzenia pracowników, US) otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 1.500 zł.

Ponadto małżonka strony otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ok. 1.400 zł. Z tej kwoty zobowiązany jest zmuszony ponosić koszty leczenia, a nadto koszty utrzymania siebie i małżonki. Małżonka pomaga mu w prowadzeniu działalności oraz w czynnościach życia codziennego, gdyż stan zdrowia wnioskodawcy wymaga pomocy drugiej osoby. Skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, które są obciążone hipotekami na rzecz banków z tytułu zaciągniętych kredytów. W związku z tym, nie ma możliwości ich zbycia w celu spłaty zaległości wobec Zakładu. Strona uważa, że ponadto nie posiada innego wartościowego majątku, który mógłby zostać spieniężony w celu spłaty zaległości wobec Zakładu. W opinii wnioskodawcy trudna sytuacja finansowa w jakiej się znalazł nie powstała na skutek podjętych ryzykownych działań gospodarczych, a jest wynikiem okoliczności niezależnych, a mianowicie ciężkiej choroby i ogólnoświatowego kryzysu.

Kolejno organ wskazał, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości, biorąc pod uwagę ponoszone wydatki na pokrycie niezbędnych potrzeb, w tym leczenie, obowiązany jest wziąć powyższe pod uwagę, bowiem małżonka wnioskodawcy, jest osobą wspólnie z nim zamieszkującą i gospodarującą. Należy również wskazać na możliwość obciążenia hipotecznego nieruchomości płatnika z tytułu istniejącego zadłużenia. Dotyczy to również kwestii ustanowienia zastawu skarbowego na pojazdach mechanicznych wnioskodawcy. Zakład zauważył, iż w sprawie nie jest wykluczone, po spełnieniu warunków progowych, zawarcie układu ratalnego z tytułu zadłużenia z tytułu składek, który mógłby zostać zawarty w perspektywie czasu i uwzględniłby sytuację życiową strony, co znalazłoby odzwierciedlenie w wysokości miesięcznych rat. Istnieje również możliwość wystąpienia do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ograniczenie wysokości zajęcia egzekucyjnego, niemniej jednak z uwagi na wymienione już wcześniej składkowe zobowiązania pracownicze, egzekucja administracyjna musi być obowiązkowo prowadzona. ZUS również zauważył, iż Inspektorat ZUS ustalił w przedmiotowej sprawie nieruchomości objęte następującymi księgami wieczystymi: [...], [...], [...], [...], [...].

W ocenie organu zobowiązany nie udowodnił okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem ze względów społecznych. Po dokonaniu analizy wniosku dłużnika ZUS stwierdził, że płatnik nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ stwierdził ponadto, że skarżący nie udowodnił stanu przewlekłej choroby o lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W omawianej sytuacji wnioskodawca udowodnił wprawdzie fakt przewlekłej choroby, lecz nie udowodnił, iż pozbawia to go całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności, o czym świadczy aktywność zawodowa w formie działalności gospodarczej prowadzona po roku 2010, czyli roku, w którym zdiagnozowano u strony nowotwór. Końcowo Prezes ZUS zwrócił również uwagę, iż po tej dacie wnioskodawca zaciągał kredyty i pożyczki, co świadczy o planach rozwoju działalności. Dochód w 2013 r. wyniósł 90.146 zł. W aktach nie stwierdzono natomiast dokumentów (rachunków) potwierdzających koszty ponoszone w związku z wyjazdami do W. oraz z tytułu zakupu niezbędnych lekarstw, a w wielu miejscach skarżący informował, że leczenie jest refundowane.

W związku z powyższym organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie wnioskowanych zaległości.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona zaskarżyła powyższą decyzję w części tj. w zakresie odmawiającym umorzenia zaległości z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne skarżącego, wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 czerwca 2014 r.

Skarżący zakwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W uzasadnieniu autor skargi podniósł, że nie kwestionuje stanowiska organu w zakresie braku możliwości umorzenia zaległości składowych pracowniczych. Jednakże nie podziela argumentacji organu co do braku przesłanek składkowych dotyczących skarżącego.

Kolejno strona zarzuca, że ocena organu jest dowolna, gdyż niewątpliwie wykazano fakt przewlekłej choroby uniemożliwiającej podjęcie jakiejkolwiek pracy. Z kolei okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej, którą faktycznie prowadzą inni członkowie rodziny nie zmienia faktu, iż skarżący z uwagi na chorobę nie jest w stanie wykonywać jakiejkolwiek pracy.

W ocenie skarżącego, na uwagę zasługuje fakt, że otwarcie pensjonatu miało na celu uniknięcie bankructwa, gdyż z działalności prowadzonej przez niego utrzymują się inni członkowie rodziny, tj. córka i zięć. Ponadto na działalności ciążą znaczne zobowiązania, zaciągnięte przed zachorowaniem.

Nadto, członkowie rodziny skarżącego, z uwagi na brak własnej działalności gospodarczej, nie mieli szans na otrzymanie kredytu w celu zmiany profilu działalności i dlatego kredyt formalnie został zaciągnięty na stronę skarżącą jako formalnie prowadzącą działalność gospodarczą.

W ocenie strony podkreślenia wymaga, że osiągnięty dochód z działalności, który jest niewielki, mając na względzie wysokość zobowiązań, jest w całości przeznaczany na spłatę aktualnych zobowiązań ciążących na działalności. Ponadto zajęcie renty skarżącego również nie jest możliwe, gdyż już obecnie renta ta jest zajęta z tytułu zaległości podatkowych.

Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że skarżący nie uiszczał zaległości będącej przedmiotem sprawy, w sposób niezawiniony, gdyż nie miał świadomości, iż pomimo otrzymania świadczenia rentowego powinien uiszczać składki z tytułu ubezpieczenia społecznego.

Końcowo autor skargi wskazał, że zaległość nie urosłaby do takiej wysokości, gdyby ZUS wcześniej zareagował i zawiadomił skarżącego o występującej zaległości. Bowiem od daty przyznania renty organ posiadał wiedzę, że składki nie są uiszczane przez skarżącego a dopiero po okresie około 2 lat podjął czynności mające na celu wyegzekwowanie zaległości. Dopiero wówczas skarżący powziął wiedzę, iż powinien był składki opłacać, pomimo że pozostawał na rencie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem należało ją oddalić.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. dalej jako "u.s.u.s.").

Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie występowania przesłanek zastosowania ulgi nie można przypisać cech dowolności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu administracji co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i – w konsekwencji – braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził całkowitą nieściągalność zadłużenia wskazanego w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Ponadto nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. bowiem kwota zadłużenia z tytułu składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Z akt nie wynika również, że sprawie nie wykorzystano wszystkich środków egzekucyjnych w związku z tym nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Natomiast zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia, a to oznacza, że ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Podzielić także należy stanowisko organu, że okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na taki ważny interes zobowiązanego, który w świetle art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz sytuacji materialnej skarżącego uzasadniałby konieczność umorzenia narosłych zaległości składkowych.

Jak wynika bowiem z akt sprawy wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości brutto 2069 zł. Dochody w roku 2011 wynosiły 56.339 zł, w roku 2012 - 69.104 zł, w roku 2013 - 90.146 zł.

Jako majątek nieruchomy skarżący wymienił dom o powierzchni 80 m2 położony w K. przy ul. [...]; tytuł prawny - współwłasność w części 2/3. Wskazał ponadto na nieruchomość o powierzchni 600 m2, która położona jest w K. przy ul. [...]; tytuł prawny - własność. Wnioskodawca zgodnie z oświadczeniem posiada również mienie ruchome tj. pojazdy: Volkswagen Caddy z 2007 r. o wartości 12.000 zł (własność) oraz Renault Master z 2009 r. o wartości 15.000 zł. Ponadto zestawy komputerowe o wartości 6.000 zł oraz sprzęt RTV/AGD o wartości 12.000 zł.

Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką, której dochód netto wynosi 1.438 zł. Jako stałe wydatki związane z utrzymaniem wskazał: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) - 1.325 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) - 2000 zł.

Wartość majątku firmowego w 2011 r. wynosiła 1.559.000 zł, w roku 2012 - 1.556.000 zł, a w roku 2013 - 1.653.000 zł. Wartość majątku prywatnego w 2011 r. wynosiła 190.000 zł, w roku 2012 r. -170.000 zł, a w roku 2013 - 150.000 zł.

Zobowiązania firmowe w 2011 r. wynosiły 2.556.443 zł, w roku 2012 - 2.490.062 zł, w roku 2013 - 2.445.325 zł. Zobowiązania firmowe krótkoterminowe (do 12 - tu miesięcy) w 2011 r. wynosiły 11.890 zł, w 2012 r. - 14.856 zł, w 2013 r. - 12.110 zł. Zobowiązania prywatne w 2011 r. wynosiły 72.082 zł, w 2012 r. -122.287 zł, a w roku 2013 - 97.819 zł.

W "Prognozach wyjścia z kryzysu finansowego" wnioskodawca informował, że w chwili obecnej stara się o kredyt konsolidacyjny, który obniżyłby dość wysokie raty kredytowe, a uzyskane różnica z rat kredytowych pozwoliłaby na zakup nowych towarów zwiększenie i dość mocno obrotów firmy.

Zgodnie z informacjami zawartymi w rubryce "Sytuacja zdrowotna" w 2010 r. zdiagnozowano u wnioskodawcy nowotwór [...]. Skarżący rozpoczął leczenie, które zmuszony jest prowadzić w klinice we W. gdyż tylko w tym ośrodku refundowany jest potrzebny mu lek. W związku z czym ponosi dodatkowe koszty w kwocie około 2.000 zł (paliwo, hotel, wyżywienie).

Kolejno wnioskodawca podniósł, że w związku z chorobą oraz kryzysem gospodarczym jego dochody z działalności polegającej na sprzedaży zabawek znacznie spadły w związku z czym zdecydował się na rozpoczęcie dodatkowej działalności polegającej na prowadzeniu pensjonatu i restauracji, gdyż posiadał nieruchomość, która mogła być w ten sposób zaadaptowana. Nadto prowadzenie takiej działalności jest możliwe w obecnym stanie zdrowia. Strona wyjaśniła, że pensjonat znajduje się zaledwie kilkaset metrów od jej mieszkania. Zatem jest w stanie codziennie dojść do miejsca prowadzenia działalności. W celu zaadaptowania nieruchomości na pensjonat i restaurację skarżący zaciągnął kredyty bankowe o znacznej wartości. Wnioskodawca, poza dochodami z działalności gospodarczej, otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 1.500 zł. Ponadto małżonka strony otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ok. 1.400 zł.

Sąd wskazuje ponadto, że jak wynika z materiału dowodowego Inspektorat ZUS ustalił w przedmiotowej sprawie nieruchomości skarżącego objęte następującymi księgami wieczystymi: [...], [...], [...], [...], [...].

W omawianej sytuacji wnioskodawca udowodnił wprawdzie fakt przewlekłej choroby, lecz nie udowodnił, iż pozbawia to jego całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności, o czym świadczy aktywność zawodowa w formie działalności gospodarczej prowadzona po roku 2010, czyli roku, w którym zdiagnozowano u strony nowotwór. Na możliwość i faktyczne wykonywanie działalności wskazał sam skarżący oświadczając, że: prowadzenie takiej działalności jest możliwe w obecnym stanie zdrowia. (...) pensjonat znajduje się zaledwie kilkaset metrów od mieszkania. Zatem jest w stanie codziennie dojść do miejsca prowadzenia działalności. (...).

Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż po dacie zdiagnozowania choroby wnioskodawca zaciągał kredyty i pożyczki, co świadczy o planach rozwoju działalności. Dochód w 2013 r. wyniósł 90.146 zł. W aktach nie stwierdzono natomiast dokumentów (rachunków) potwierdzających koszty ponoszone w związku z wyjazdami do W. oraz z tytułu zakupu niezbędnych lekarstw, a w wielu miejscach skarżący informował, że leczenie jest refundowane.

Sąd nie neguje, że w związku ze zdiagnozowaniem u strony choroby nowotworowej jego sytuacja jest trudna. Jednakże z akt sprawy wynika jednak, iż skarżący ma obiektywną możliwość uiszczenia zaległości, jeśli nie jednorazowo, to przynajmniej częściowo w ratach. Jak wskazano wyżej skarżący oraz jego małżonka otrzymują stałe świadczenia emerytalne i rentowe. Wnioskodawca uzyskuje znaczne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej (łącznie dochody za 2013 r. wyniosły 90.146 zł). Jest w posiadaniu mienia o niebagatelnej wartości (pojazdy około 27.000 zł, sprzęt komputerowy i RTV/AGD 18.000 zł, nieruchomości o pow. 80 m² i 600 m², wartość majątku firmowego w 2013 r. to 1.653.000 zł a prywatnego 150.000 zł).

W tej sytuacji zasadnie uznał organ ubezpieczeniowy, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie uniemożliwia mu całkowicie i trwale spłaty należności z tytułu składek (tym bardziej, że jak sam wskazał skarżący, w przypadku uzyskania kredytu konsolidacyjnego różnicę z rat kredytowych miał zamiar przeznaczyć na zakup nowych towarów na potrzeby działalności gospodarczej a nie na zaspokojenie potrzeb życiowych). W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uprawniona byłaby wręcz przeciwna teza, że skarżący jest człowiekiem zamożnym.

W ocenie Sądu uznać należało, że umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Zatem decyzji ZUS nie można przypisać cech dowolności bowiem została oparta na zgromadzonym w sposób kompletny materiale dowodowym, który następnie został szczegółowo przeanalizowany.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Organ administracyjny rozpoznając sprawę zgromadził kompletny materiał dowodowy niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, który następnie ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia, doszedł do przekonania, że sytuacja skarżącego całkowicie i trwale nie uniemożliwia mu opłacenia wymaganych należności, a tym samym nie zaistniały przesłanki do umorzenia, o jakich mowa w § 3 rozporządzenia wykonawczego.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom skarżącego – zaskarżona decyzja została przekonująco uzasadniona, wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, zaś ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organ uzasadniając swoje stanowisko nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. Tym samym, wydana w sprawie decyzja spełnia wymagania stawiane przez przepisy art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267).

Należy zauważyć, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązanie się strony z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (których zaistnienia skarżący nie wykazał), to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Końcowo Sąd wyjaśnia, że okoliczność braku świadomości skarżącego co do obowiązku regulowania zobowiązań z tytułu składek, nie mogła wpłynąć na odmienną ocenę zaskarżonej decyzji.

Skład Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego. W związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę