Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 967/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 października 2021 r. nr KO.441.314.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 października 2021 r., nr KO.441.314.2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." – po rozpatrzeniu odwołania J.S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Dobryszyce z dnia 16 sierpnia 2021 r., nr SR.4210.87.8.2021, o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.S.1.

Jak wynika z akt sprawy, Wójt Gminy Dobryszyce odmówił J.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 104 i art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2, art.17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 4, ust. 5 pkt 1a, art. 20, art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r.". Organ stwierdził, że powodem odmowy jest okoliczność, iż osoba sprawująca opiekę posiada prawo do emerytury, niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, a osoba niepełnosprawna nie wymaga stałej intensywnej opieki.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazała na naruszenie prawa mające istotny wpływ na jej wydanie, poprzez:

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez stronę świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęciu, że w sprawie zakres sprawowanej opieki przez odwołującą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pomimo że osoba, nad którą sprawuje opiekę, została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i niezdolna jest do samodzielnej egzystencji.

Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz odwołując się do treści art. 17 ust. 1, ust. 1a, art. 3 pkt 21 lit. "e", art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 u.ś.r. wskazał, że w ocenie organu pierwszej instancji odwołująca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zaistniała przesłanka negatywna, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., tj. wnioskodawczyni jest uprawniona do świadczenia emerytalnego. Odnosząc się do tej kwestii Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, "że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia". Aktualnie, pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Zdaniem Kolegium, odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba pobierałaby świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę. Nie można zaakceptować takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., która sprowadzałaby się do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne), a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata różnicy pozostaje bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Te argumenty, zdaniem organu, przemawiają za celowością przyjęcia rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę, wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. W takiej sytuacji zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Jak następnie wskazało Kolegium, podstawą odmowy przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być również data powstania niepełnosprawności jej męża, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Kolegium, powyższe okoliczności nie mają w sprawie znaczenia, bowiem podstawą odmowy przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnianie wymogów z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

W ocenie Kolegium, z akt sprawy wynika, że mąż odwołującej – J.S.1. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w T. z dnia 6 kwietnia 2021 r., nr [...], został uznany za całkowicie niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia 30 kwietnia 2024 r. J.S. ostatnio pracowała w okresie od 1 lipca 2008 r. do 29 stycznia 2011 r. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego i nie pozostaje w zatrudnieniu. Kolegium zwróciło uwagę na cel świadczenia, jakim jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej oraz okoliczność, że świadczenie to ma być formą wsparcia rodziny i które nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. W tej sytuacji, przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. – zdaniem Kolegium – należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opieka nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W sytuacji zatem, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn (np. brak pracy czy swój stan zdrowia), świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Wobec tego Kolegium zaakcentowało, że rozpoznając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, każdorazowo organy właściwe są obowiązane zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sprawie organ pierwszej instancji uznał, że taki związek nie zachodzi. Kolegium podzieliło to stanowisko przyjmując, że odwołująca mieści się w kręgu podmiotów zobowiązanych do alimentacji wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i opiekuje się mężem, legitymującym się całkowitą niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednak, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zwrot "w związku" jest tu kluczowy, ponieważ nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia będzie osobę uprawniała do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie taka, która bezpośrednio wiąże się z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Zdaniem Kolegium, konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy konieczne jest natomiast ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o świadczenie, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności nie przesądza jeszcze o zasadności przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium, w sprawie ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia dotyczącego zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną z dnia 14 lipca 2021 r., wynika, że odwołująca się mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Mąż jest przewlekle chory z powodu wypadku w 2003 r., ma uszkodzony rdzeń kręgowy. Odwołująca od 18 lat sprawuje opiekę nad mężem, a od 4 lat jest na emeryturze. J.S.1 nie jest osobą leżącą, porusza się na wózku inwalidzkim w obrębie mieszkania i wózku akumulatorowym na zewnątrz. W tym samym budynku zamieszkuje z rodziną syn skarżącej, który wraz z żoną pracuje zawodowo. Pozostałe dzieci mieszkają oddzielnie i pracują zawodowo. Odwiedzają rodziców. Opiekę nad J.S. sprawuje żona, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, pomaga mężowi przy kąpaniu w wannie, wejściu i wyjściu z wanny, przygotowaniu odzieży, zakładaniu obuwia, zdejmowaniu odzieży, wstawaniu z łóżka, przygotowywaniu posiłków, kupowaniu lekarstw i ich dozowaniu. Odwołująca wykonuje mężowi masaż nóg, smaruje plecy, aby nie dostał odleżyn, a ponadto wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. gotuje, zmywa, sprząta, robi porządki, pierze, prasuje, robi zakupy, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe i związane z leczeniem męża. J.S.1 może sam przebywać w pomieszczeniu. Jednak, w ocenie Kolegium, większość ww. czynności jest wykonywana w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Część z tych czynności (jak: pranie, zmywanie, robienie zakupów, gotowanie czy prasowanie) nie jest wykonywanych codziennie. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza, czy sprawy urzędowe.

Zdaniem Kolegium, odwołująca sprawując opiekę nad mężem, poza m.in. pomocą przy myciu, wejściu i wyjściu z wanny, przygotowaniu odzieży, zakładaniu obuwia, wstawaniu z łóżka i przygotowywaniu posiłków, nie wskazuje innych czynności, które uniemożliwiałyby jej podjęcie pracy zarobkowej. Zatem zakres i rodzaj sprawowanej opieki przez odwołującą nad mężem nie wyklucza, pomimo posiadania prawa do świadczenia emerytalnego, możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jeżeli zaś, tak jak to ma miejsce w sprawie, sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.

W ocenie Kolegium, mąż odwołującej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną i nie wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Porusza się bowiem przy pomocy wózka inwalidzkiego i może pozostawać w domu sam bez opieki osoby drugiej. Dodatkowo Kolegium, nie kwestionując unormowań Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, iż obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, wskazało, że wspólnie ze skarżącą i jej mężem mieszka syn z rodziną, zatem w obecnej sytuacji może pomóc w czynnościach domowych i opiece nad niepełnosprawnym ojcem.

Zdaniem Kolegium, obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie opieki nad J.S.1, aby odwołująca dalej ją sprawując (przy współudziale innych członków rodziny), mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wobec tego – zdaniem Kolegium – brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez odwołującą, a sprawowaniem opieki nad mężem. Z tego powodu, główną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez odwołującą nie była konieczność sprawowania permanentnej opieki nad mężem. Świadczenie pielęgnacyjne – w ocenie Kolegium – nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem drugiego małżonka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach Kolegium podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium podkreśliło, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W ocenie Kolegium, pomiędzy sprawowaną przez odwołującą opieką a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy. Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem jest w pełni uzasadniona.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze J.S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wskazała na naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego J.S.1 nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga podopieczny, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego J.S.1 nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał na naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art.7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 6 kwietnia 2021r., że niepełnosprawny J.S.1 pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki żony, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Na podstawie wskazanych zarzutów pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2021 r. Ponadto wniósł o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej, wskazując na zasady postępowania administracyjnego podkreślił, że organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej, oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawny podopieczny oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą. Po pierwsze, w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności J.S.1, z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez lekarza orzecznika ZUS, który posiadając fachową wiedzę uznał niezdolność do samodzielnej egzystencji męża skarżącej. Organy uprawnione do orzekania w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie posiadają umocowania do zastępowania powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Wobec tego organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy w zakresie kryterium wymaganego wieku, a nadto Kolegium wyszło poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów uznało, że podopieczny niepełnosprawny, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej żony. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tych organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów.

Ponadto, zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Uwzględniając obowiązki skarżącej ustalone podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym mężem, wymagającym nadzoru, dawkowania leków i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową. Również z ustaleń organu pierwszej instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że podopieczny niepełnosprawny nie porusza się samodzielnie, wymaga pomocy przy kąpaniu, przygotowaniu odzieży, wstawania z łóżka, przygotowaniu posiłków, dozowania lekarstw i innych czynnościach dnia codziennego. Konsekwencją błędnej oceny zakresu opieki nad mężem było niezasadne uznanie, że skarżąca wcale nie musi rezygnować z pracy, aby zajmować się mężem.

W ocenie pełnomocnika skarżącej, Kolegium orzekając w sprawie naruszyło art.17 ust. 1 u.ś.r. przez błędne uznanie, że skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad mężem, co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. Konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego było bez wątpienia błędne ustalenie, że skarżąca nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Z akt sprawy bezspornie wynika, że jednostka orzecznicza orzekła o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez niepełnosprawnego. Natomiast z przeprowadzonego wywiadu przez organ pierwszej instancji wynika, że skarżąca opiekuje się mężem, który potrzebuje wsparcia. W ocenie pełnomocnika skarżącej, za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad mężem z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Stwierdzono, że opisane przez skarżącą czynności nie można uznać za czynności związane z opieką strony nad niepełnosprawnym w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, przedstawione stanowisko jest nie do zaakceptowania. Przede wszystkim przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy wnioskodawca sprawuje faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. czy podejmuje czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne umożliwiające, czy też ułatwiające zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez niepełnosprawną osobę, która legitymuje się m.in. orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W sprawie nie zakwestionowano, że skarżąca takie czynności wobec męża podejmuje. Co też istotne, mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, który w powołanym wyżej orzeczeniu wyraził swoje stanowisko, uznając brak możliwości samodzielnej egzystencji. Wskazując na treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. "a" u.ś.r. pełnomocnik skarżącej podkreślił, iż niektóre czynności z natury rzeczy są czynnościami bardziej lub mniej absorbującymi i czasochłonnymi, dotyczą spraw życiowych nawet całej rodziny i są konieczne do wykonania bez względu na fakt czy odnoszą się do osoby niepełnosprawnej, czy też nie. Jednak nie można z tego powodu pomniejszać, czy odmawiać sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a tym bardziej w sytuacji gdy osoba niepełnosprawna ma niewątpliwie problemy z samodzielnym załatwieniem podstawowych życiowych potrzeb. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Ponadto, zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ naruszył art. 17 ust. 1 u.ś.r., uznając, że skarżąca nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem. Przesłanką do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia, jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.

W konkluzji pełnomocnik skarżącej stwierdził, że organ drugiej instancji błędnie ustalił, iż mąż skarżącej nie wymaga pełnej opieki, a następnie niezasadnie uznał, że nie musi ona rezygnować z pracy, aby zajmować się niepełnosprawnym mężem. Z tego powodu organ ten dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i niesłusznie uznał brak spełnienia po stronie skarżącej przesłanek wynikających z art.17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia i wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zarządzeniem z dnia 16 maja 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w tym trybie wystąpiły zgodnie obie strony, co pozwoliło na przyśpieszenie jej rozpoznania.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 października 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Dobryszyce z dnia 16 sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.S.1.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że przedmiotowa decyzja odpowiada prawu, co tym samym uzasadnia oddalenie skargi w całości w niniejszej sprawie.

Podstawę materialonprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art.17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wyjaśnić przy tym należy, że w myśl art. 3 pkt 21 lit. e) powołanej ustawy, znaczny stopień niepełnosprawności oznacza m. in. niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Bezsporne w niniejszej sprawie pozostaje, że mąż skarżącej J.S.1 legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności - zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w T. z dnia 06.04.2021 r. nr akt: [...] został uznany za całkowicie niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia 30.04.2024 r., jego niepełnosprawność jest wynikiem wypadku. Natomiast skarżąca ostatnio pracowała w okresie od 01.07.2008 r. do 29.01.2011 r. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego (60 lat) i nie pracuje zawodowo ani dorywczo, co znajduje potwierdzenie w wywiadzie środowiskowym z dnia 21.07.2021 r. i oświadczeniu z dnia 14.07.2021 r.

Rozstrzygnięcia na gruncie kontrolowanej sprawy wymaga natomiast kwestia, czy Kolegium, utrzymując w mocy odmowną decyzję organu pierwszej instancji, w prawidłowy sposób ustaliło, że skarżąca nie spełnia wymogu osoby rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Zmierzając do rozstrzygnięcia powyższej, kluczowej dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Kolegium, kwestii należy zauważyć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tej ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Z analizowanego przepisu, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015r., I OSK 2820/13, CBOSA).

Na gruncie kontrolowanej sprawy, w ocenie Sądu, przyznać należy rację Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, konieczność jej sprawowania wynika z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem drugiego małżonka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związany ze sprawowaniem tej opieki. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Jednocześnie w rozważanym aspekcie Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Wychodząc z powyższych ustaleń należy stwierdzić, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie spełniona została jedna przesłanka pozytywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: mąż skarżącej został uznany za całkowicie niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia 30.04.2024 r. (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS w T. z dnia 06.04.2021 r.). Trafnie natomiast Kolegium uznało, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem.

Dokonana w powyższym kontekście analiza akt sprawy, w tym zwłaszcza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21.07.2021 r. oraz oświadczenia dotyczącego zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną z dnia 14.07.2021 r., dowodzi, że skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Mąż jest przewlekle chory z powodu wypadku w 2003 r. Ma uszkodzony rdzeń kręgowy. Skarżąca od 18 lat sprawuje opiekę nad mężem, a od 4 lat jest na emeryturze. J.S.1 – mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się na wózku inwalidzkim w obrębie mieszkania i wózku akumulatorowym na zewnątrz. W tym samym budynku zamieszkuje z rodziną syn skarżącej, który wraz z żoną pracuje zawodowo. Pozostałe dzieci mieszkają oddzielnie i pracują zawodowo. Odwiedzają rodziców. Opiekę nad J.S.1 sprawuje skarżąca, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności; pomaga mężowi przy kąpaniu w wannie, wejściu i wyjściu z wanny, przygotowaniu odzieży, zakładaniu obuwia, zdejmowaniu odzieży, wstawaniu z łóżka, przygotowywaniu posiłków, kupowaniu lekarstw i ich dozowaniu; przyjmuje leki 3 razy dziennie. J.S. wykonuje mężowi masaż nóg, smaruje plecy, aby nie dostał odleżyn; wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. gotuje, zmywa, sprząta, robi porządki, pierze, prasuje, robi zakupy, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe i związane z leczeniem męża. J.S.1 może sam przebywać w pomieszczeniu.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo przyjęło, że większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Niewątpliwie część z tych czynności (jak: pranie, zmywanie, robienie zakupów, gotowanie czy prasowanie) nie jest wykonywanych codziennie. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza, czy sprawy urzędowe. Rację należy przy tym przyznać Kolegium, że skarżąca sprawując opiekę nad mężem, poza m.in. pomocą przy myciu, wejściu i wyjściu z wanny, przygotowaniu odzieży, zakładaniu obuwia, wstawaniu z łóżka i przygotowywaniu posiłków, nie wskazuje innych czynności, które uniemożliwiałyby jej podjęcie pracy zarobkowej. Niewątpliwie zatem zakres i rodzaj sprawowanej przez nią opieki nad mężem nie wyklucza, pomimo posiadania prawa do świadczenia emerytalnego, możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje przy tym fakt, że skarżąca pracowała ostatnio w okresie od 01.07.2008r. do 29.01.2011 r., a na emeryturę, jak ustalił organ, przeszła 4 lata temu.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podzielił w niniejszej sprawie stanowisko Kolegium, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad osobą niepełnosprawną (mężem) nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a co za tym idzie Kolegium prawidłowo przyjęło, że w sprawie występuje brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia przez skarżącą.

Sąd nie kwestionuje przy tym złego zdrowia męża skarżącej i konieczności udzielenia mu przez skarżącą wsparcia w codziennych czynnościach, te kwestie bezspornie potwierdza bowiem wskazane orzeczenie o całkowitej niezdolności męża skarżącej do samodzielnej egzystencji. Niemniej jednak - wbrew zarzutom skargi - nie sposób odmówić racji Kolegium, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się bowiem do celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego, prawidłowo Kolegium podniosło, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Oznacza to tym samym, że wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Niewątpliwie pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a wskazywaną przez nią rezygnacją z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy, co też trafnie wywiodło Kolegium, wskazując, że w tym stanie sprawy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem jest w pełni uzasadniona.

Jednocześnie Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być również data powstania niepełnosprawności jej męża, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, CBOSA). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Sąd w składzie niniejszym także w pełni podzielił stanowisko Kolegium odwołujące się do ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych w kwestii umożliwienia osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym, tak jak w przypadku skarżącej emeryturę, wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2020 r., II SA/Ol 323/20, wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20, CBOSA). Aczkolwiek wskazane kwestie pozostają bez wpływu na wynik niniejszej sprawy z przyczyn szczegółowo przedstawionych powyżej, a dotyczących braku związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki nad mężem a rezygnacją przez skarżącą z podjęcia zatrudnienia (lub niepodejmowaniem zatrudnienia).

Z powyższych względów Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

is