Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 243/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 16 par. 1, art. 16 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par. 2 pkt 1, par 4 ust. 1-3, par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 4, art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1455
law: Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń rodzinnych 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A.U. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 17 lok. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej E. S. z urzędu. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), powołanej dalej jako: "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinnego – świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki na dzieckiem T.S.za okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 1 477,00 zł miesięcznie, za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 maja 2019 r. w wysokości 1 583,00 zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego – świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki na dzieckiem T.S.za okres od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r. w łącznej wysokości 12 346,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 557,38 zł, co łącznie stanowi kwotę 12 903,38 zł.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że wskazaną decyzją organ pierwszej instancji orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem T.S. oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości 12 346,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 557,38 zł.

W odwołaniu od tej decyzji E.S. zaprzeczyła, że celowo i świadomie wprowadziła organ w błąd składając wniosek o przyznanie świadczeń oraz, że została pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń. Wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy oraz posiadającą ograniczoną zdolność rozumienia przepisów administracyjnych, w tym regulujących zasady przyznawania świadczeń.

Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję z [...] r. podniósł, że 11 lutego 2019 r. E.S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko T. S.. We wniosku skarżąca poprzez złożenie podpisu potwierdziła, że została pouczona o przesłankach warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, pouczona o odpowiedzialności karnej, świadomie wprowadziła w błąd Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł.. W treści druku wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego została pouczona o zasadach przyznania tego świadczenia wynikających z art. 17 u.ś.r. Ponadto formularz wniosku zawiera oświadczenia dotyczące ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz pouczenie o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń (część 2 wniosku). Zapoznanie się z tymi pouczeniami skarżąca poświadczyła własnoręcznym podpisem. Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że skarżąca miała obowiązek zapoznania się z pouczeniem, a złożenie pod nim podpisu stanowi dowód na zapoznanie się z jego treścią. Starając się o świadczenia skarżąca powinna przynajmniej w minimalnym zakresie zapoznać się z przepisami regulującymi zasady przyznawania świadczeń, gdyż jest wnioskodawcą i bierze pełną odpowiedzialność za dane zawarte w dokumentach.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r., znak: [...] przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem T.S. w wysokości 1 477,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r., w wysokości 1 583,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2019 r. na czas nieokreślony uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w u.ś.r.

27 maja 2014 r. skarżąca składając po raz pierwszy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko T.S. oświadczyła, pouczona o odpowiedzialności karnej, że ma rentę rodziną po zmarłym ojcu.

31 maja 2019 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęła informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie ustalenie niezbędnego okresu ubezpieczenia, w której stwierdzono, że skarżąca ma ustalone prawo do renty socjalnej od 1 października 2003 r.

16 lipca 2019 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęła informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której stwierdzono, że skarżąca ma ustalone prawo do renty socjalnej od 1 maja 2004 r.

23 sierpnia 2019 r. skarżąca składając wniosek o zasiłek rodzinny oświadczyła, że otrzymuje rentę rodzinną oraz rentę socjalną od wielu lat.

Mając powyższe na uwadze organ drugiej instancji stwierdził, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2014 r. nastąpiło zatem w związku ze świadomym działaniem skarżącej polegającym na wprowadzeniu w błąd przez przemilczenie faktu ustalenie prawa do renty socjalnej od 1 maja 2004 r., co miało wpływ na przyznanie i wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2014 r.

Wskazując na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ drugiej instancji stwierdził, że nie można pobierać jednocześnie renty socjalnej i świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko nie przysługuje skarżącej.

W ocenie organu drugiej instancji, skarżąca świadomie wprowadziła organ pierwszej instancji w błąd, ponieważ składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 11 lutego 2019 r. oraz 27 maja 2014 r. poprzez złożenie podpisu potwierdziła, że została pouczona o przesłankach warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Złożenie podpisu pod oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Żaden przepis nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia zawartego we wniosku. Skarżąca, pouczona o odpowiedzialności karnej świadomie, wprowadziła w błąd Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. Składając fałszywe oświadczenia doprowadziła inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w postępowaniu prowadzonym na podstawie u.ś.r.

Prezydent Miasta Ł., w wyniku wznowienia postępowania, decyzją z [...] r., znak: [...] uchylił decyzję z [...] r. oraz odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem T.S. w wysokości 1 477,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r., w wysokości 1 583,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2019 r. na czas nieokreślony.

Od decyzji tej skarżąca strona wniosła odwołanie, po rozpoznaniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] r.

Organ drugiej instancji wyjaśnił również, że w związku z nowym brzmieniem art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r., nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. poz. 1302), zasadnym było wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Nadto organ drugiej instancji podniósł, że skarżąca nie jest osobą ubezwłasnowolnioną i pomimo legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności, posiada pełną zdolność do czynności prawnej. W szczególnie uzasadnionych okolicznościach organ, który wydał decyzję może kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części umorzyć, odroczyć termin płatności albo rozłożyć spłatę zadłużenia na raty (art. 30 ust. 9 u.ś.r.). Składając podanie o ulgę w spłacie zadłużenia należy udokumentować sytuację materialną rodziny.

W skardze na powyższą decyzję E.S. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i niedostrzeżenie zaistniałych w toku postępowania przed organem pierwszej instancji naruszeń proceduralnych polegających na niezebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, a co za tym idzie niewyjaśnieniu jej w sposób dostateczny, w szczególności w odniesieniu do okoliczności posiadanego przez skarżącą orzeczenia o niepełnosprawności, ograniczonej zdolności rozumienia przez skarżącą przepisów administracyjnych, w tym regulujących zasady przyznawania świadczeń oraz faktu nierozumienia przez skarżącą treści podpisywanych dokumentów;

b. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego przeanalizowania zgromadzonej dokumentacji i niezweryfikowanie możliwości rozumienia przez skarżącą treści podpisywanych dokumentów i w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżąca celowo i świadomie wprowadziła organ w błąd poprzez przemilczenie faktu ustalenia prawa do renty socjalnej;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca celowo i świadomie wprowadziła organ administracji w błąd składając wniosek o przyznanie świadczeń oraz, że została pouczona o braku prawa do ich pobierania, podczas gdy skarżąca jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy oraz posiadającą ograniczoną zdolność rozumienia przepisów administracyjnych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że organ administracji nie wyjaśnił stanu faktycznego w części dotyczącej podnoszonych przez nią okoliczności, w tym w szczególności w zakresie ograniczonej zdolności rozumienia przepisów prawa. Organ administracji nie poczynił ustaleń zmierzających do jednoznacznego stwierdzenia, czy skarżąca była w stanie zrozumieć treść podpisywanych dokumentów. Organ zaniechał ustalenia, czy skarżąca została pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń na etapie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem T.S.

Ponadto skarżąca podniosła, że jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy oraz posiadającą ograniczoną zdolność rozumienia przepisów administracyjnych. Dysponuje orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Jej jedynym źródłem dochodu jest renta rodzinna i socjalna, która po potrąceniach dokonanych wskutek prowadzonych wobec skarżącej postępowań egzekucyjnych, wynosi łącznie 1 200 zł. Mąż skarżącej, wobec którego wydano orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy, zarabia około 1 680 zł jako pracownik ochrony. Skarżąca posiada czwórkę niepełnosprawnych dzieci: M., P., M. oraz T., z których każde dotknięte jest niepełnosprawnością umysłową. Koszty utrzymania rodziny przekraczają uzyskiwane przez skarżącą i jej męża dochody.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 9 lipca 2020 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu według norm przepisanych. Jednocześnie pełnomocnik oświadczyła, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniosła, że stan faktyczny sprawy ustalony w decyzji jest bezsporny i wynika ze zgromadzonych w aktach dokumentów. Spornym natomiast jest uznanie przez organy, że skarżąca celowo i świadomie wprowadziła organ w błąd składając wniosek o przyznanie świadczenia. Błędnie zastosowano art. 30 ust. 2 u.ś.r., gdyż za "świadczenie nienależnie pobrane" uznać należy świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Decyzje znajdujące się w aktach sprawy świadczą o konieczności i korzystaniu przez skarżącą i członków jej rodziny ze stałego wsparcia ośrodków pomocy społecznej. Wskazuje to również na całkowitą niesamodzielność i nieporadność życiową skarżącej, która także jest osobą niepełnosprawną. Tym samym nie sposób uznać, że skarżąca działała świadomie w zamiarze wywołania przekonania po stronie organu o spełnieniu warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W piśmie z 11 września 2020 r. organ administracji poinformował, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie strony zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna.

W niniejszej sprawie organy administracji obu instancji zgodnie przyjęły, że skarżąca w okresie od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r. nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem T.S.

Podstawą takiego stanowiska organów administracji była informacja przekazana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że skarżąca ma ustalone prawo do renty socjalnej.

Ze znajdujących się w aktach sprawy informacji w sprawie ustalenia niezbędnego okresu ubezpieczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 maja 2019 r. oraz pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 lipca 2019 r. wynika, że prawo do renty socjalnej skarżąca ma ustalone od 1 października 2003 r. i pobiera ją od 1 maja 2004 r.

Nie budzi wątpliwości, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednakże art. 17 ust. 5 u.ś.r. wymienia przesłanki negatywne, których zaistnienie wyłącza możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. I tak zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje m.in. wtedy, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty socjalnej. Z uwagi na to, że skarżąca w momencie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 27 maja 2014 r. miała ustalone prawo do renty socjalnej, w dacie wydania decyzji z [...] czerwca 2014 r. spełniona była negatywna przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Z powyższych uwag wynika zatem, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tak wyznaczonymi celami i funkcjami świadczenia pielęgnacyjnego racjonalne i uzasadnione systemowo oraz funkcjonalnie jest wyłączenie z katalogu podmiotów uprawnionych do nabycia prawa do tego świadczenia osób, które nie są zdolne i gotowe do podjęcia lub kontynuowania pracy zarobkowej ze względu na całkowitą niezdolność do pracy oraz które uzyskują w związku z tym świadczenia o charakterze rentowym. Nie ma zatem wątpliwości, że zgodne z systemowymi relacjami wewnątrz porządku prawnego oraz celami i funkcjami świadczenia pielęgnacyjnego oraz renty socjalnej było włączenie do katalogu podmiotów, które nie mogą nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, osób, które mają ustalone prawo do renty socjalnej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1455 ze zm.) renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18. roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Jeśli zatem osoby, które spełniają warunki nabycia prawa do renty socjalnej, nie były od początku i nie są nadal (na stałe lub okresowo) zdolne do podjęcia pracy zarobkowej, ze względu na powstałą w dzieciństwie lub przed podjęciem pierwszej aktywności zawodowej całkowitą niezdolność do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, to tym samym zasadnicza przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postaci niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może zostać spełniona. Skoro więc osoby mające ustalone prawo do renty socjalnej nie są zdolne do podjęcia pracy zarobkowej, to odpada zasadnicza racja przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego za brak podjęcia pracy zarobkowej, nawet jeśli osobiście opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., I OSK 1124/18).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu.

W art. 30 ust. 2 u.ś.r. ustawodawca określił odmienne stany faktyczne, z którymi wiąże nienależność świadczenia (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2016 r., I OSK 2234/14).

Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Jak wyraźnie wynika z brzmienia przytoczonego przepisu, dla uznania danego świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane istotne jest ustalenie, że w wyniku uruchomienia jednego ze wskazanych trybów nadzwyczajnych doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której przyznane zostało to świadczenie.

W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja miała właśnie miejsce. W wyniku wznowienia postępowania decyzja Prezydenta Miasta Ł. z [...] lutego 2019 r., którą przyznano skarżącej świadczenie rodzinne – świadczenie pielęgnacyjne, wypłacone za okres od 1 października 2018 r. do 31 maja 2019 r., decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] sierpnia 2019 r. została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i skarżącej odmówiono prawa do tego świadczenia rodzinnego.

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że ostateczną decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] sierpnia 2019 r. o uchyleniu decyzji z [...] lutego 2019 r. i odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem T.S.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] września 2019 r. skarżąca nie wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.. Decyzja ta jest zatem ostateczna i prawomocna (art. 16 § 1 i 3 k.p.a.).

W ocenie sądu, okoliczność ta przesądza zatem o ziszczeniu się przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. warunkującej uznanie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Wskazane w nim przesłanki mają bowiem charakter rozłączny. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z drugą sytuacją opisaną w tym przepisie, a mianowicie uchyleniem decyzji przyznającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania i odmową jego przyznania.

Podkreślić jednocześnie należy, że zgodnie z warunkami, określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., wskazanymi w nim trybami nadzwyczajnymi objęta powinna zostać decyzja, na podstawie której przyznane zostało świadczenie rodzinne. W przypadku wznowienia postępowania oznacza to, że w wypadku stwierdzenia podstaw wznowienia uchyla się dotychczasową decyzję i wydaje nową, rozstrzygającą o istocie sprawy. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym, które nie ma znaczenia dla oceny zaistnienia omawianej przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Decyzja wydana w tym postępowaniu ma jednak wpływ na wymiar należności, o której zwrocie orzeka następnie właściwy organ. Stwierdzenie pobrania nienależnie takiego świadczenia i orzeczenie o obowiązku jego zwrotu jest bowiem konsekwencją tej decyzji.

W niniejszej sprawie, nie budzi wątpliwości sądu, że mimo błędnego powołania w podstawie prawnej decyzji z [...] listopada 2020 r. art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., w istocie podstawę rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji stanowił art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Chociaż organy administracji w uzasadnieniach wydanych decyzji rozważały przede wszystkim kwestie związane z zaistnieniem przesłanki określonej w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. (przyznania lub wypłaty świadczeń rodzinnych na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia), to jednak uwzględniły również okoliczność wyeliminowania z obrotu prawnego w wyniku wznowienia decyzji z 13 lutego 2019 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i odmowy jego przyznania decyzją z [...] r., utrzymaną w mocy ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. Świadczą o tym uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zastosowanie znajduje art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.

W dalszej kolejności, wskazać należy, że w przepisie tym ustawodawca, poza omówionymi wyżej warunkami, nie określił żadnych innych, od których oceny zależne byłoby uznanie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. W konsekwencji, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w tych warunkach należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Regulacja ta jest jednocześnie regulacją odmienną od pozostałych zamieszczonych w art. 30 ust. 2, dlatego też w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. wyroki NSA: z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, z 17 czerwca 2016 r., I OSK 2234/14).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić zatem należy, że z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego w wyniku wznowienia postępowania decyzji z [...] lutego 2019 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i odmowie jego przyznania decyzją z [...] sierpnia 2019 r., zastosowanie w niniejszej sprawie ma art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia co do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane nie można zatem było wziąć pod uwagę przywołanych w odwołaniu i skardze oraz piśmie z 9 lipca 2020 r. okoliczności związanych z brakiem złej woli po stronie skarżącej, brakiem jej winy, stanem zdrowia i sytuacją rodzinną. Powołane w piśmie z 9 lipca 2020 r. poglądy sądów administracyjnych wyrażone zostały na tle regulacji, zawartych w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., dlatego też nie mogły być uznane za adekwatne w okolicznościach niniejszej sprawy.

Na zakończenie, zauważyć nadto należy, że powoływane przez skarżącą okoliczności związane z jej stanem zdrowia i brakiem winy, kwestią przyczynienia się do podjęcia przez organ decyzji o przyznaniu świadczenia, do którego uprawnienia nie miała, sytuacją rodziny skarżącej, mogą być uznane za podstawę umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r. w odrębnym postępowaniu. Zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Skarżąca winna jednak złożyć stosowny wniosek. Organy obu instancji w wydanych w niniejszej sprawie decyzjach zawarły informacje o możliwości wystąpienia z takim wnioskiem.

Z przytoczonych wyżej względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1-3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 18).

dc