Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 548/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Siegień Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak Asesor WSA Iwona Kosińska /spr./ Protokolant Agnieszka Dauter-Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2007 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Budownictwa z dnia [....] czerwca 2006 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz skarżącego P. D. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku P. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1953 r. nr [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z dnia [...] listopada 1953 r. nr [...] na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31) orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej KW Nr [...], o pow. [...] m2, stanowiącej własność F.D. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1954 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1959 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta P. uchyliło - na zgodny wniosek stron - orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia [...] listopada 1953 r. w części dotyczącej powierzchni [...] m2 z powierzchni całkowitej [...] m2, która została zwrócona na rzecz F. D. W obrocie prawnym pozostało więc orzeczenie z dnia [...] listopada 1953 r. o wywłaszczeniu nieruchomości o pow. [...] m2 z nieruchomości o powierzchni całkowitej [...] m2.

P. D. - spadkobierca F. D. - wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r. utrzymanego w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 1954 r. Po jego rozpoznaniu Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. stwierdził nieważność decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1954 r. oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1953 r. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją tegoż organu z dnia [...] listopada 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2005 r. sygn. akt ISA/Wa 76/04 uchylił jednak obie decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003 r. oraz z dnia [...] czerwca 2003 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1953 r. oraz utrzymującej je w mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 1954 r.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem P. D. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając kwestionowanej decyzji liczne naruszenia prawa materialnego i formalnego. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu Minister Budownictwa wyjaśnił, że ponownie rozpatrując sprawę uzupełniono akta o uwierzytelnione kopie akt archiwalnych, które potwierdzają, że kwestionowane wywłaszczenie dokonano na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Na podstawie przepisów tego dekretu wywłaszczeniu podlegały nieruchomości, które były niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Koniecznym warunkiem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego - zgodnie z art. 5 ust. 2 dekretu - było uzyskanie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości oraz uprzednie wezwanie przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych właściciela nieruchomości do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. W przedmiotowej sprawie wywłaszczenia dokonano na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej. Ministerstwo Obrony Narodowej jako wykonawca narodowych planów gospodarczych, po spełnieniu ustawowych warunków, uzyskało zezwolenie zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu [...] września 1952 r. nr [...] na nabycie na potrzeby wojska nieruchomości przy ul. [...]. Organ odwoławczy zaznaczył, że wszczynającym procedurę wywłaszczenia na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej był Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkalnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., który wystąpił z pismem z dnia 29 czerwca 1953 r. o wywłaszczenie nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca wywłaszczenia pismem z dnia 18 grudnia 1952 r. zwrócił się do właścicielki nieruchomości F. D. z ofertą nabycia przedmiotowej nieruchomości w drodze cywilno-prawnej umowy sprzedaży, za cenę która zostanie określona w przyszłości na podstawie art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a następnie zatwierdzona przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Ustosunkowując się do zarzutu pominięcia ceny w ofercie uregulowanej w art. 8 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych organ odwoławczy stanął na stanowisku, że zgodnie z § 2 zarządzania Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów (M. P. Nr A-89, poz.1084) wezwanie powinno zawierać wyrażenie gotowości wykonawcy narodowych planów gospodarczych zawarcia umowy kupna za cenę, która zostanie określona przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych zgodnie z zasadami art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a zatwierdzona przez władzę naczelną wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na warunkach ustalonych przez tę władzę. Z akt sprawy wynika, iż do zawarcia umowy nie doszło, a właścicielka nie mogła otrzymać nieruchomości zamiennej, bowiem w myśl art. 30 dekretu jedynie posiadanie nieruchomości zabudowanej jednorodzinnym lub dwurodzinnym domem było przesłanką przyznania nieruchomości zamiennej. Zatem organ odwoławczy uznał, że spełniony został warunek określony w art. 8 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Równocześnie organ odwoławczy uznał, że z akt sprawy wynika, iż określony w art. 18 dekretu obowiązek zawiadomienia właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego został spełniony i w świetle powyższych ustaleń nie stwierdził, aby zaskarżone orzeczenia były obarczone wadą określoną w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutu strony, że organ I instancji nieprawidłowo za uczestników postępowania uznał A. K., H. K., P. Pr., P. P. oraz M. C., ponieważ osoby te nie są spadkobiercami osoby wywłaszczonej i nie mają związku z niniejszym postępowania, organ odwoławczy wyjaśnił, iż zarzut ten jest niezasadny, gdyż osoby te jako posiadające obecnie prawa rzeczowe do działek nr [...], [...] i [...], w których skład wchodzi wywłaszczona nieruchomość, są stronami postępowania administracyjnego stosownie do art. 28 kpa. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. D.. W obszernym uzasadnieniu zarzucił organowi nadzoru:

- nie zrealizowanie wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2005 r. sygn. I SA/Wa 76/04,

- naruszenie art. 8 ust. 1 i 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych dotyczącego oferty zawarcia umowy kupna – sprzedaży,

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez nieuznanie, że w rozpatrywanej sprawie nastąpiło przy wydawaniu kwestionowanych orzeczeń wywłaszczeniowych rażące naruszenie prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skargę należało uznać za uzasadnioną, co w konsekwencji prowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpatrywania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W wyroku z dnia 7 kwietnia 2005 r. sygn. akt ISA/Wa 76/04 Sąd uchylił wydane uprzednio decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003 r. oraz z dnia [...] czerwca 2003 r. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd zawarł zalecenia, zgodnie z którymi ponownie rozpatrując sprawę organ nadzoru winien w sposób wszechstronny ustalić, czy w kontrolowanym postępowaniu wywłaszczeniowym I i II instancji naruszone zostały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), a jeżeli tak, to jaki naruszenia te mają charakter (nieistotny, rażący), na czym polegają oraz jakie dowody świadczą o ich wystąpieniu. Dopiero wykonanie tych czynności pozwoli zdaniem Sądu na ustalenie czy decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1954 r. oraz orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1953 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 kpa. Stanowisko swoje organ miał również uzasadnić zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 kpa. Po zapoznaniu się z aktami przedmiotowej sprawy uznać należy, że organ nie wypełnił odpowiednio przytoczonych zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w przywołanym wyroku.

Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1953 r. oraz utrzymującej je w mocy decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1954 r. Postępowanie takie jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa, czyli, że w postępowaniu tym organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może uczynić w postępowaniu odwoławczym. Organ nadzoru działa jako organ kasacyjny i nie może rozstrzygać żadnej innej kwestii merytorycznej. W dotychczasowym orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 kpa zachodzi jedynie wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie.

Z analizy akt sprawy wynika, że wydając zaskarżone decyzje Minister Budownictwa nie ocenił całości zgromadzonego w sprawie materiału, przez co umknęły jego uwadze i analizie dokumenty świadczące o tym, że kwestionowane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1953 r. dotknięte jest szeregiem poważnych wad.

Kontrolowane postępowanie administracyjne prowadzone było w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31). Zgodnie z treścią art. 1, 2, 4 ust. 1 i art. 8 ust. 1, 2, 4 dekretu nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogły być przez wykonawców narodowych planów gospodarczych przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami tego dekretu. Wykonawcą narodowych planów gospodarczych były m.in. władza i urzędy państwowe (art. 2 pkt 1). Jeżeli wykonawca planów nie mógł uzyskać nieruchomości w trybie określonym w art. 3 dekretu, wówczas uprawniony był do nabycia nieruchomości, bez których plan nie mógł być wykonany, od osób fizycznych i prawnych nie wymienionych w art. 2. Zezwolenia na nabycie nieruchomości, po spełnieniu warunków określonych w dekrecie, udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał zezwolenie obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę, określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W przypadku nabywania nieruchomości należącej do kategorii określonych w art. 30 ust. 1 dekretu wezwanie takie powinno było ponadto zawierać wyrażenie gotowości zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną. Jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania o którym mowa (lub w określonych w dekrecie przypadkach dokonania obwieszczenia) nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć taką nieruchomość w drodze wywłaszczenia. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 2 dekretu do zawierania umów sprzedaży lub zamiany nieruchomości, stanowiących własność Państwa, upoważnieni byli zainteresowani wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jeżeli nieruchomość znajdowała się w ich zarządzie i użytkowaniu lub została oddana do ich dyspozycji w trybie, przewidzianym w art. 30 ust. 4 dekretu. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, który składał wniosek do prezydium wojewódzkiej rady narodowej, będącego w myśl dekretu organem właściwym do orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu za wywłaszczenie (art. 10 ust. 1 i art. 17 ust. 1). W toku postępowania wywłaszczeniowego strony mogły zawrzeć umowę sprzedaży nieruchomości na warunkach przewidzianych w art. 8 ust. 1 lub w przypadku przewidzianym w art. 30 dekretu - umowę zamiany. W razie zawarcia umowy postępowanie wywłaszczeniowe ulegało umorzeniu (art. 25).

Przytoczone przepisy wskazują, że postępowanie prowadzone w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych charakteryzowało się pewną specyfiką, do której należał m. in. szczególny tryb uzyskiwania zezwoleń, prowadzenia rokowań, traktowania właścicieli tzw. uprzywilejowanych nieruchomości oraz właściwości podmiotów uprawnionych do prowadzenia rokowań, wnioskowania o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego oraz wydawania decyzji w tych sprawach.

W rozpatrywanej sprawie z analizy zebranego materiału dowodowego wynika, że wykonawcą narodowych planów gospodarczych, który w dniu 20 sierpnia 1952 r. wystąpił do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o wydanie zezwolenia na nabycie na potrzeby wojska nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, było Ministerstwo Obrony Narodowej. Orzeczeniem z dnia [...] września 1952 r. organ ten uzyskał zezwolenie zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] na nabycie na potrzeby wojska wnioskowanej nieruchomości przy ul. [....], oznaczonej na załączonym planie sytuacyjnym czerwoną linią oraz literami ABCDA o łącznej powierzchni [...] m2. Ze znajdującego się w aktach sprawy, nadesłanego przez Archiwum Akt Nowych, przedmiotowego planu sytuacyjnego wynika, że jest to cała działka ewidencyjna nr [...], na której zlokalizowane były zabudowania mieszkalne i budynek warsztatu. W uzasadnieniu zezwolenia podkreślono, że przy wydawaniu decyzji przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nastąpi szczegółowe oznaczenie wielkości przejmowanej nieruchomości z ewentualnym ograniczeniem powierzchni określonej tym zezwoleniem stosownie do rzeczywistych potrzeb inwestora. Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że Ministerstwo Obrony Narodowej, jako wykonawca narodowych planów gospodarczych, miało prawo do nabycia działki nr [...], w granicach oznaczonych na załączonym do zezwolenia planie sytuacyjnym czerwoną linią oraz literami ABCDA, o łącznej powierzchni nie przekraczającej [...] m2. Sąsiadująca z nią bezpośrednio działka nr [...] będąca także własnością F. D., o powierzchni [...] m2 nie była objęta ani treścią złożonego wniosku, ani uzyskanego zezwolenia. Nie mogła więc ona być przedmiotem wywłaszczenia na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Z treści orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1953 r. wynika natomiast, że wywłaszczeniem na rzecz Państwa została objęta nieruchomość o powierzchni [...] m2, czyli działka ewidencyjna nr [...] i działka ewidencyjna nr [...] ([...] + [...] = [...] m2) zapisane w księdze wieczystej nr [...]. Fakt ten potwierdza znajdujący się w aktach sprawy wniosek Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia 16 marca 1992 r. nr [...] skierowany do Sądu Rejonowego Wydziału [...] Ksiąg Wieczystych w P. o odłączenie z księgi wieczystej nr [...] parceli nr [...] o powierzchni [...] m2 i przeniesienie do nowo założonej księgi wieczystej Skarbu Państwa (k-77 akt adm. ozn. [...]). Z nadesłanych do Sądu akt sprawy wynika, że kwestia ta istotna z punktu widzenia zgodności z prawem wydanego orzeczenia nie została wyjaśniona w toku postępowania nadzorczego. Brak także dowodów na to, że organ nadzorczy prowadził w tym kierunku jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające.

Ponadto z treści przywołanych przepisów dekretu wynika, że podmiotem uprawnionym do wnioskowania o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego był wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał odpowiednie zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. W rozpatrywanej sprawie był to Minister Obrony Narodowej. Minister Budownictwa pominął fakt, że w aktach sprawy nie ma wniosku Ministra Obrony Narodowej o wywłaszczenie nieruchomości. Z treści zaś zaskarżonej decyzji, orzeczenia o wywłaszczeniu oraz pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkalnictwa z dnia 29 czerwca 1953 r. nr [....] skierowanego do Wydziału Społeczno – Administracyjnego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. wynika, że przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte na wniosek organu orzekającego o wywłaszczeniu, czyli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Takie postępowanie organu wywłaszczeniowego w rozpatrywanej sprawie nie znajduje zdaniem Sądu żadnego uzasadnienia w przepisach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Organ nadzoru nie dokonał w ogóle oceny prawidłowości wszczęcia kwestionowanego postępowania wywłaszczeniowego. Minister Budownictwa nie zauważył również, że postępowanie wywłaszczeniowe nie tylko zostało wszczęte bez niezbędnego wniosku uprawnionego podmiotu, ale także wszczęto je w trakcie toczących się rokowań pomiędzy właścicielką przedmiotowej nieruchomości a uprawnionym podmiotem będącym wykonawcą narodowych planów gospodarczych, których przedmiotem wbrew odmiennym twierdzeniom organów była również nieruchomość zamienna położona w P. przy ulicy S. (na którą to zamianę skarżąca wyraziła zgodę, jak wynika z pisma z dnia 25 września 1953 r. skierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, k-13 akt adm. ozn. [...]). Fakty te znajdują potwierdzenie w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach: piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Wydziału Społeczno–Administracyjnego z dnia 17 marca 1954 r. skierowanym do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (akta Ministerstwa Budownictwa oznaczonych numerem [...]), sprzeciwie F. D. z dnia 17 grudnia 1953 r. skierowanym do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (także akta ozn. nr [...]), sprzeciwie F. D. z dnia 25 września 1953 r. skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (k-13 akt adm. ozn. [...]), piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkalnictwa z dnia 3 marca 1954 r. skierowanym do Wydziału Społeczno–Administracyjnego z dnia 17 marca 1954 r. (także akta ozn. Nr [...]), piśmie Wojskowego Zarządu Kwaterunkowego z dnia 28 marca 1953 r. nr [...] skierowanym do F. D. (także akta ozn. nr [...]), piśmie F. D. z dnia 22 września 1953 r. skierowanym do Prezesa Rady Ministrów (k-21 akt adm. ozn. [...]), piśmie Urzędu Rady Ministrów z dnia 13 listopada 1953 r. skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (k-25 akt adm. ozn. [...]). Dokumenty te nie stały się jednak podstawą dogłębnej analizy organu nadzoru w rozpatrywanej sprawie. Tym samym z akt wynika, że kwestie te nie zostały przez organ dostatecznie zbadane przed wydaniem decyzji.

Nadto z materiałów archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy (planu sytuacyjnego załączonego do zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego) wynika, że na terenie wywłaszczonej nieruchomości znajdował się budynek warsztatu wraz z magazynem o powierzchni około [...] m2 (określany w orzeczeniu o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość z dnia [...] listopada 1959 r. jako budynek gospodarczy – magazyn, zaś we wniosku o wywłaszczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 29 czerwca 1953 r. określany jako "budynek fabryczny"), w którym przez państwa D. prowadzona była [...] wyrobów [...]. Fakt ten potwierdza także znajdujący się w aktach Ministerstwa Budownictwa oznaczonych numerem [...], nadesłany przez skarżącego, plan pomieszczeń "[...] wyrobów [...]". Na okoliczność tę powołuje się również skarżący (m.in. we wniosku o stwierdzenie nieważności) zarzucając kwestionowanemu orzeczeniu naruszenie art. 30 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczona była pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile była taka możliwość, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. W innych przypadkach dostarczenie nieruchomości zamiennej wymagało zezwolenia władzy naczelnej wykonawcy narodowych planów gospodarczych, udzielonego za zgodą Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Co prawda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że "właścicielka nie mogła otrzymać nieruchomości zamiennej bowiem w myśl art. 30 dekretu jedynie posiadanie nieruchomości zabudowanej jednorodzinnym lub dwurodzinnym domem było przesłanką przyznania nieruchomości zamiennej" nie ustosunkował się jednak, mimo zarzutu podnoszonego w tym zakresie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, do naruszenia nałożonego przywołanym przepisem obowiązku zaproponowania nieruchomości zamiennej ze względu na znajdujący się na tym terenie warsztat rzemieślniczy. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, że organ nadzoru prowadził w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera ustosunkowania się organu do tej okoliczności.

Zdaniem Sądu wyjaśnienie podniesionych kwestii było elementem niezbędnym do dokonania oceny prawidłowości wszczęcia i przeprowadzenia kwestionowanego postępowania wywłaszczeniowego. Ponieważ organ nadzoru nie poczynił ustaleń odnośnie występowania przesłanek z art. 156 § 1 kpa, przez co nie wyjaśnił dokładnie sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, Sąd stanął na stanowisku, że zapadłe w sprawie decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 80 kpa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru powinien zebrać i przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności nie tylko wniosku skarżącego, lecz pozwolą odpowiedzieć na pytanie, czy kwestionowana decyzja wywłaszczeniowa nie jest dotknięta chociażby jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Następnie swoje stanowisko w tej sprawie organ wyczerpująco przedstawi w uzasadnieniu wydanego orzeczenia wskazując fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. Równocześnie organ nadzoru wydając ponowne rozstrzygnięcie skonfrontuje swoje stanowisko z dotychczasowym orzecznictwem sądowym w tym przedmiocie, a w szczególności z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2001 r. sygn. akt I SA 220/00 (publ. OSP 2002/1/12) i jego uzasadnieniem.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.