Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 381/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, , art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a , art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2021 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej w S. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2020 r. A. G. (dalej "skarżąca" lub "strona") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z opieką nad mężem K. G..

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Burmistrz D., na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.- dalej "k.p.a."), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji wywiódł, że choć K. G. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji i potrzebna jest mu opieka, którą sprawuje jego żona A. G., to nie został spełniony warunek z art. 17 ust.1b u.ś.r., z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Poza tym skarżąca sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem, co stanowi również okoliczność przesądzającą o niezasadności wniosku.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. wobec nie uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego

2021 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie, a zatem od tego momentu art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niekonstytucyjny nie powinien mieć zastosowania. Oznacza to, że organ I instancji - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Dalej organ odwoławczy podkreślił że na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania

w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Natomiast art. 130 k.r.o. wskazuje, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Kolegium wywiodło, że skoro K. G. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego małżonka nie przedstawiła żadnego dowodu, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ww. fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki, w sytuacji gdy jego współmałżonek ma obiektywną możliwość sprawowania nad nim opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia) stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze organ II instancji stwierdził, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odmowy przyznania świadczenia decyzja organu I instancji odpowiada prawu, albowiem w niniejszej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., tj. pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim.

Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego jak i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W skardze zarzuciła, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy przywołany przepis nie może mieć zastosowania do spraw przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka osoby niepełnosprawnej.

W ocenie skarżącej, wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r. jak i k.r.o. Pozostając bowiem przy wyniku wykładni językowej, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiego, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na własną niepełnosprawność. Z tych też względów należało posłużyć się wykładnią celowościową i systemową, która uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych praz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji. Na poparcie powyższych twierdzeń przywołano wyrok NSA z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W dniu 1 października 2021 r. wpłynęło do Sądu pismo Prokuratora Prokuratury Regionalnej w S., w którym ww. zgłaszając swój udział w sprawie, wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W ocenie Prokuratora, skarga jest zasadna, gdyż prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. wskazuje, że przepis ten znajdzie zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż współmałżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. córka, syn, wnuk). Świadczenie pielęgnacyjne nie będzie wówczas przysługiwało takiemu wnioskodawcy, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek jest w stanie sprawować taką opiekę (nie dysponuje orzeczeniem lekarskim o stopniu niepełnosprawności, czy też inne obiektywne okoliczności związane z jego stanem zdrowia, wiekiem uniemożliwiają mu opiekę). Ustawodawca bowiem dostrzegł wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka dotyczący opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego (krewnych), chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji z przyczyn podanych powyżej. W realiach ustalonych w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem nie napotkał przeszkody prawnej do jego nieuwzględnienia, gdyż ziściły się przesłanki pozytywne określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i nie zaszły jednocześnie żadne przesłanki negatywne, w szczególności ta określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., uzasadniające odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej "p.p.s.a") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, czy też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w S. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza D., którą to odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem.

Materialnoprawną podstawę ww. decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W przepisie tym ustawodawca wskazał zarówno na przesłanki pozytywne, jakie winna spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i przesłanki negatywne, uniemożliwiające jego otrzymanie.

Do tej pierwszej grupy należy zaliczyć przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust.1a).

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei katalog przesłanek negatywnych zawiera art. 17 ust. 5 u.ś.r., przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a).

Na gruncie niniejszej sprawy bezsporne jest, że mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną (zaliczony do drugiej grupy inwalidów) trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, zaś skarżąca sprawuje nad nim opiekę. Z kolei organy obu instancji jako powód odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem zgodnie podały, że przeciwstawia się temu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., albowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Nadto organ I instancji podniósł, że nie została spełniona także przesłanka wieku powstania niepełnosprawności, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że słusznie Kolegium uznało, iż kryterium daty powstania niepełnoprawności nie mogło stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro Trybunał Konstytucyjnego wyrokiem

z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., a zatem zgodzić należy się z organem odwoławczym, że od tego momentu art. 17 ust. 1b u.ś.r. - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - utracił moc i nie mógł być stosowany.

Przechodząc do kwestii wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. zauważyć należy, że organy powołując się na zobowiązanie do zapewnienia współmałżonkowi opieki wywiedzione z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przyjęły, iż ciążące na współmałżonku obowiązki wynikające z zawarcia związku małżeńskiego wykluczają możliwość skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. jest nieuprawiona.

W świetle zasady równości - wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji - wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Oznacza to, że osoby posiadające wspólną cechę relewantną powinny być przez ustawodawcę traktowane tak samo, o czym stanowi także uzasadnienie przywoływanego przez skarżącą w odwołaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Inaczej mówiąc osoby znajdujące się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej powinny zostać przez organy władzy publicznej potraktowane w taki sam sposób. Na gruncie wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego za cechę istotną i wspólną dla grupy osób ubiegających się o przyznanie tego świadczenia innych aniżeli wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r., jest ciążący na tych osobach obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Przy czym obowiązek ten dotyczy nie tylko osób związanych z podopiecznym więzami krwi, ale również współmałżonka. Gdyby intencją ustawodawcy było wykluczenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia współmałżonka, który w oczywisty sposób należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, to zostałoby to wyartykułowane wprost w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Takiego wykluczenia przepis ten jednak nie zawiera.

Jeżeli zatem współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to znaczy nie jest niezdolny do jej sprawowania i jednocześnie, aby tę opiekę w należyty sposób roztoczyć jest zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia, bądź nie podejmuje zatrudnienia pomimo tego, że jest zdolny do pracy i mógłby pracować zawodowo, gdyby nie konieczność zaopiekowania się niepełnosprawnym współmałżonkiem, to niewątpliwie spełnia wymogi, od których ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia. Zatem również i z tego punktu widzenia nie ma podstaw do uznania, że spośród osób zobowiązanych do alimentacji i spełniających pozostałe kryteria przewidziane u.ś.r., ta jedna kategoria opiekunów została pozbawiona możliwości uzyskania świadczenia. Stanowiłoby to, zdaniem Sądu, naruszenie zasady równości.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit.a u.ś.r. należy więc interpretować w powiązaniu

z innymi przepisami ustawy, w szczególności z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mając na uwadze również wykładnię celowościową. Istotą tej regulacji jest zapewnienie opieki osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji przy zaangażowaniu w pierwszej kolejności osób bliskich i jednoczesnym odciążeniu instytucji państwowych. Wsparcie państwa polega w tym wypadku na tym, że osobom, które mogłyby pracować, ale z zatrudnienia rezygnują w celu sprawowania opieki, zapewnia ono środki niezbędne do utrzymania. Skoro zatem celem regulacji jest zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej, bez względu na to, kiedy ta niepełnosprawność powstała (co wynika wprost z przywoływanego wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego), przez jej najbliższych, a pod pojęciem tym należy rozumieć zarówno osoby związane więzami krwi i zobowiązane do alimentacji, jak i współmałżonka, to oczywistym jest, że osoby te powinny mieć równe prawa.

Nie bez znaczenia jest także to, że ustawodawca uszeregował te podmioty

w pewnej kolejności, jeżeli chodzi o możliwość skorzystania z możliwości roztoczenia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, w zamian za świadczenie pielęgnacyjne. Wynika to z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., który przewiduje, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przepis ten wykładany w powiązaniu z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie przesądza o pozbawieniu współmałżonka prawa do świadczenia, ale stanowi wskazówkę dla organu, w jakiej kolejności osoby uprawnione mogą się o nie ubiegać. Pogląd ten umacnia, zdaniem Sądu, również to, że w art. 17 ust. 1a u.ś.r. ustanowiono kolejną grupę osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w dalszej kolejności, a więc wówczas, gdy najogólniej rzecz ujmując nie ma osób uprawnionych do uzyskania świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 4 przywołanego przepisu.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to w pierwszej kolejności uprawnionym do uzyskania świadczenia jest współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem

o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a następnie – gdy nie ma współmałżonka, uprawnionymi będą osoby wymienione w ust. 1 pkt 4 art. 17, zaś w przypadku ich braku osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Oznacza to zatem, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. należy odczytywać w ten sposób, iż pozostawanie w związku małżeńskim wyklucza możliwość ubiegania się

o przyznanie świadczenia przez innych uprawnionych członków rodziny, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4, chyba że współmałżonek osoby wymagającej opieki sam legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Stanowisko to znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym podnosi się, że przyjęcie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. jest nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Co więcej, prowadziłaby do nieakceptowanego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 403/19, czy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Po 39/18, wyroki dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wskazuje się także, że przyjęcie wykładni art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., która wykluczałaby małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 182/19, wyrok dostępny j.w.).

Z tych też względów nie mają racji organy wywodząc, że z przepisu tego wynika, iż współmałżonek nie może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stawiałoby go to w gorszej sytuacji aniżeli inne osoby uprawnione, w tym również wymienione w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i faktycznie pozbawiało możliwości osobistej pieczy nad współmałżonkiem.

Podsumowując stwierdzić należy, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania postanowiono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobowiązany będzie do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań wynikających z powyższych rozważań Sądu, a więc rozpoznania wniosku z dnia 1 grudnia 2020 r. przy przyjęciu, że brzmienie art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.