Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 498/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a,  art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 582indeks1, art. 598indeks22, art. 756indeks2  par. 1 pkt 3, par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1575
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie zmiany prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

1. Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 lipca 2019 r., informacją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], Prezydent Miasta S. przyznał D. W. (dalej przywoływany jako: "Skarżący"), świadczenie wychowawcze na rzecz dzieci: P. W. i A. W. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1.07.2019 r. do 31.05.2021 r.

2. Z kolei wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2019 r. M. W. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci oświadczając, że opieka nad dziećmi sprawowana jest naprzemiennie. W wyniku przeprowadzonego postępowania, SKO w dniu [...] maja 2020 r. wydało decyzję nr [...], którą przyznało matce prawo do świadczenia wychowawczego po [...] zł na każde z dzieci od dnia wpłynięcia wniosku czyli od 1 września 2019 r. do 31 maja 2021 r., uzasadniając rozstrzygnięcie funkcjonowaniem systemu opieki naprzemiennej w rodzinie, mimo braku wprost wskazania tego systemu opieki w sentencji postanowienia Sądu Rejonowego S.-P. i Z. w S. z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt [...] [...]. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. SKO wznowiło postępowanie z urzędu i decyzją z dnia [...] października 2020 r. uchyliło swoją decyzję z dnia [...] maja 2020 r. i przyznało matce prawo do świadczenia wychowawczego po [...] zł na każde z dzieci od dnia 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wprawdzie z oświadczenia matki z dnia 11 sierpnia 2020 r. wynika, że syn P. W. pozostaje od października 2019 r. pod opieką ojca, to jednak istnieje orzeczenie Sądu powszechnego, które choć tego nie ustala wprost, to jednak orzeka o zasadności utrzymania opieki naprzemiennej (postanowienie Sądu z dnia 17 lipca 2019 r.), zatem niedopuszczalne byłoby uznanie, że opieka taka nie jest faktycznie sprawowana.

3. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta S. zmienił Skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego informacją z dnia [...] listopada 2019 r. w ten sposób, że zmienił wysokość przyznanego świadczenia z kwoty po [...] zł miesięcznie na każde dziecko na kwotę po [...] zł miesięcznie na każde dziecko w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r., i uznając, że w pozostałej części informacja nie uległa zmianie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ wskazał, że w związku z przyznaniem matce decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr SKO. [...] przez SKO świadczenia wychowawczego na dzieci w wysokości po [...] zł na dziecko, oraz tym, że opieka nad dziećmi nosi znamiona opieki naprzemiennej, organ zobowiązany jest do zmiany wysokości przyznanego Skarżącemu świadczenia.

3. Skarżący odwołał się od przedmiotowej decyzji podnosząc, że starszy syn P. jest wyłącznie pod opieką ojca od października 2019 r. i że to Skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad synem.

4. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 27 ust. 1, art. 13a ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 24 07 ze zm., dalej przywoływana jako: "ustawa 500+) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia Organ po przytoczeniu treści art. 4 oraz art. 5 ust. 2a ustawy 500+ wyjaśnił, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem organy administracji publicznej nie są obecnie uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Organ wskazał, że Sąd Rejonowy S. P. i Z. w S. postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt [...] oddalił wniosek obojga rodziców o zabezpieczenie miejsca pobytu małoletnich w toku postępowania o ograniczenie władzy rodzicielskiej, ustalenie miejsca zamieszkania i kontaktów i tym samym usankcjonował naprzemienny sposób sprawowania opieki nad małoletnimi uznając go za słuszny.

5. Skarżący złożył skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77§ 1, art. 78§1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego polegającego na tym, że organ nie wziął pod uwagę zmiany sytuacji, jaka nastąpiła w październiku 2019 r., bowiem od tego czasu syn P. jest pod wyłączną opieką ojca;

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na przebieg sprawy, tj. art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 79 K.p.a. i art. 81 K.p.a. przez uniemożliwienie Skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności niemożności uczestnictwa podczas przeprowadzonego w sprawie dowodu;

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji w sytuacji gdy istniały podstawy do uchylenie decyzji w całości.

Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji.

6. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

7. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

8. Na wstępie przypomnieć należy, że art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne są powołane do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.").

Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji. Można przyjąć, że w tej kategorii podstawy uchylenia decyzji mieści się brak należytej staranności wykazany przez organ administracji publicznej w prowadzeniu sprawy, a wyrażający się w rozstrzyganiu o niej bez pełnej znajomości stanu faktycznego sprawy oraz materiału dowodowego występującego w sprawie (por. T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004 r., s. 240-241).

Natomiast w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji , a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. – decyzji Organu pierwszej instancji według powyższych kryteriów wykazała, że akty te nie odpowiadają prawu.

9. Na wstępie należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Zgodnie z treścią normy wyrażonej w art. 4 ust. 1 ustawy 500+, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Nowelizacja art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+ obowiązująca od 1 lipca 2019 r. w odniesieniu do matki i ojca dziecka wprowadziła jako warunek uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego wymóg wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Oznacza to, że aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać, ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Celem świadczenia wychowawczego jest zatem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 210/19; wszystkie przytaczane orzeczenia pochodzą z bazy: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w sposób nie budzący wątpliwości przyznaje prymat prawa do pobierania świadczenia przez osobę sprawującą opiekę nad dzieckiem i ponoszącą związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka), a dziecko zamieszkuje wspólnie z wnioskodawcą.

10. Miejsce zamieszkania dziecka jest jednym z istotnych i zasadniczych kryteriów stanowiących przesłankę dla przyznania świadczenia wychowawczego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 268/19).

Sformułowanie ustawowe o wspólnym zamieszkaniu należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje nad nim opiekę oraz zaspokaja jego potrzeby życiowe (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 406/19). Wskazuje na to cel na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Warto w tym miejscu podkreślić, że istotne dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest ustalenie: czy dziecko stanowiące de facto podstawę do jego uzyskania wchodzi w skład rodziny tego podmiotu uprawnionego, który ubiega się o nie, a wobec tego - czy jest dzieckiem "zamieszkującym wspólnie" z nim (por. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 371/17; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 691/17).

Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca. Podkreślenia wymaga, że w sytuacji gdy dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu obydwojga rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu z rodziców, który pierwszy złoży wniosek. Dyspozycję tej normy wypełnia zarówno sytuacja rodziców dziecka mieszkających wspólnie, jak i tych, którzy ze sobą nie mieszkają ale sprawują opiekę równocześnie, choć też nie legitymują się orzeczeniem sądu o opiece naprzemiennej (tę bowiem uregulowano odrębnie). Warunkiem jednak sine qua non jest by dziecko wspólnie zamieszkiwało i pozostawało na utrzymaniu obydwojga rodziców. W sytuacji rodziców nie żyjących razem także jest to możliwe, gdy rodzice opieką i kosztami utrzymania dzieci dzielą się.

11. W tym miejscu warto przywołać pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2019 r., który wskazał, że na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zasadą jest uznawanie dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo – gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu – możliwe jest zaliczenie dziecka jednocześnie do grona członków rodzin obojga rodziców. Następuje to wówczas gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu. Intencją ustawodawcy było zatem przyznanie jednego świadczenia wychowawczego na to samo dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka. W przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego tychże podmiotów ustawa przewiduje, że świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek (sygn. akt I OSK 1016/17).

Sąd wyraźnie przy tym podkreśla, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem lub każdy z rodziców w sytuacji sprawowania opieki naprzemiennej adekwatnie do liczby dni opieki. Na gruncie tych przepisów nie jest oczywiście wykluczone, że taka faktyczna opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, wtedy o uprawnieniu rodzica zadecyduje data złożenia wniosku.

Warte jest podkreślenia, że ustalenie osoby lub osób sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej (por. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Po 795/17). Oczywistym jest, że pierwszeństwo związane ze momentem złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze nie ma rozstrzygającego znaczenia w sytuacji, gdy rodzic nie zamieszkuje z dzieckiem i nie sprawuje nad nim bezpośredniej opieki. Gdy po złożeniu wniosku przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o świadczenie w zw. z opieką nad tym samym dzieckiem (tymi samymi dziećmi), organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 686/17).

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zważywszy na założony przez ustawodawcę cel jaki spełniać ma świadczenie wychowawcze, jak też możliwość jednoczesnego przynależenia dziecka do rodzin obydwojga rozwiedzionych czy pozostających w separacji lub rozłączeniu rodziców, o zaliczeniu dziecka do rodziny na potrzeby ustalania prawa do ww. świadczenia nie może decydować jego miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, gdyż miejsce zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego można mieć tylko jedno (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 522/17).

W celu jednoznacznego ustalenia osoby/osób sprawującej/sprawujących faktyczną opiekę nad dziećmi należy przeprowadzić wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy 500+. Zgodnie z normą wyrażoną w tym przepisie, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem (...), organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej (...), o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji tych wątpliwości.

12. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+ świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Natomiast w myśl art. 5 ust. 2a, dodanego przez art. 15 pkt 2 lit. b ustawy z 7 lipca 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) zmieniającej ustawę 500+ z dniem 1 sierpnia 2017 r., w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Istotne jest przy tym, że opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W konsekwencji należy przyjąć, że wyłącznie wówczas, gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, iż w powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, zachodzą podstawy do uznania, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej (tak wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 385/17), czego jednak w tej sprawie Organy nie dostrzegły; miast tego mechanicznie uznały prymat orzeczenia o opiece naprzemiennej. Sąd podkreśla ponownie, że niekwestionowane przyjęcie sprawowania opieki naprzemiennej może mieć miejsce jedynie w sytuacji jej niekwestionowania. W przeciwnym razie Organy dysponują narzędziami, uprawniającymi go do weryfikacji stanu rzeczywistego po to, by tracić z pola widzenia celu przyznawania świadczenia wychowawczego wyraźnie wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy 500+.

Obecnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym obecna jest teza, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest okolicznością możliwą do ustalania przez organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Okoliczność ta powinna wynikać bezpośrednio, choć niekoniecznie już literalnie, z orzeczenia sądu powszechnego jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia. Wskazać jednak trzeba, że ani przepisy ustawy 500+, ani żaden inny akt prawny - w tym Kodeks postępowania cywilnego, czy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie definiuje pojęcia opieki naprzemiennej, użytego przez ustawodawcę w art. 5 ust. 2a. Jednak zakres tego pojęcia można ustalić odwołując się do treści art. 5821 § 4 k.p.c., art. 59822 k.p.c. oraz art. 7562 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c. W świetle tych przepisów z naprzemiennym sprawowaniem pieczy nad małoletnim przez jego rodziców mamy do czynienia, gdy dziecko mieszka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 lutego 2019 r. (sygn. akt I OSK 1016/17) stwierdził, że opiekę naprzemienną cechuje mniej więcej równy podział obowiązków pomiędzy rodzicami w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców.

Opiekę naprzemienną zatem w rozumieniu ustawy konstytuują trzy elementy:

1) rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu,

2) w przedmiocie opieki winno zapaść orzeczenie sądu,

3) a opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością.

Do uznania opieki za opiekę o charakterze naprzemiennym konieczne jest ustalenie, że oboje rodzice ponoszą równoważny wysiłek w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem. Muszą zatem w porównywalnym stopniu podejmować starania o wychowanie dziecka, utrzymywać je i zaspokajać jego bieżące oraz długoterminowe potrzeby. Jako istotny element opieki naprzemiennej należy więc wskazać konieczność zajmowania się dzieckiem przez każdego z rodziców w porównywalnych, stałych okresach, w regularnych odstępach, z zastrzeżeniem, że sytuacja taka nie jest niezgodna z orzeczeniem sądu powszechnego. W konsekwencji należy przyjąć, że podstawy do uznania, że opieka ma charakter opieki naprzemiennej zachodzą, gdy rzeczywiście jest sprawowana w taki sposób, że w mniej więcej równych, powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem (tak wyrok WSA w Gliwicach z 14 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1608/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ol229/21). A contrario zatem, gdy opieka przez jednego z rodziców nie jest sprawowana wcale, to nawet gdy w obrocie prawnym istnieje stosowne orzeczenie sądowe, to dla potrzeb ustalania prawa do świadczenia wychowawczego nie można uznać, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej. Przeczy temu cel świadczenia wychowawczego.

Wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy nie może bowiem pomijać celu przedmiotowego świadczenia. Należy mieć więc na uwadze, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 pkt 1 świadczenie to przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zwrotu "zgodnie z orzeczeniem sądu" nie można więc interpretować literalnie, zarówno jako wykluczającego możliwość przyznania obojgu rodzicom świadczenia wychowawczego, gdy sąd wprost nie orzekł o sprawowaniu opieki naprzemiennej ale z orzeczenia wynika, że oboje rodzice w porównywalnych i powtarzających się okresach opiekują się dzieckiem i taka opieka jest faktycznie sprawowany, ale także jako bezwarunkowo determinującego sprawowanie opieki naprzemiennej gdy jest wprawdzie orzeczona ale nie realizowana.

Tak, jak w sytuacji, gdy odpis orzeczenia sądu powszechnego, nie zawiera stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru postanowień zawartych w wyroku dla wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie i potwierdzenie ich wywiadem środowiskowym (istotne jest bowiem, aby opieka naprzemienna obojga rodziców była "zgodna z orzeczeniem sądu", a zatem nie może zaistnieć wbrew orzeczeniu sądu powszechnego, np. pozbawiającego ubiegającego się o świadczenie wychowawcze władzy rodzicielskiej bądź ustanawiającego zakaz kontaktów tego rodzica z małoletnim dzieckiem (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2423/17)), tak rzeczą organów jest ustalenie sprawowania rzeczywistej, faktycznej opieki nad dzieckiem w przypadku wystąpienia wątpliwości dotyczących sprawowania opieki przy jednoczesnym istnieniu orzeczenia sądowego. Wskazać bowiem trzeba, że norma art. 15 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy 500+ może mieć zastosowanie w obu wskazanych wyżej przypadkach.

13. Przenosząc powyższe na tę sprawę wskazać trzeba, że po rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 lipca 2019 r., informacją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], Prezydent Miasta S. przyznał D. W. (dalej przywoływany jako: "Skarżący"), świadczenie wychowawcze na rzecz dzieci: P. W. i A. W. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1.07.2019 r. do 31.05.2021 r. Z wniosku oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 października 2019 r. wynikało, że rodzice małoletnich sprawują opiekę cechującą się naprzemiennością. Ten stan, co wynika z akt sprawy uległ zmianie jeszcze w tym samym miesiącu.

Biorąc pod uwagę treść normy wyrażonej w art. 4 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy 500+ (wymóg wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca alternatywnie "bycie" dziecka, zgodnie z orzeczeniem sądu pod opieką naprzemienną rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach), uznać należałoby, że Organy obu instancji zakładają w każdej sytuacji prymat orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej. Twierdzenie takie jednak nie znajduje oparcia ani w obowiązującym prawie, co wykazano powyżej ani też w zgromadzonym materiale dowodowym.

Z zebranych wywiadów środowiskowych i oświadczeń obojga rodziców bezspornie wynika, że oboje rodzice w systemie opieki naprzemiennej zamieszkują i utrzymują młodszego syna, starszy natomiast pozostaje od października 2019 r. pod wyłączną, faktyczną opieką ojca. Za nielogiczne i nieodpowiadające prawdzie uznać należy zatem twierdzenie, że opieka naprzemienna sprawowana jest przez oboje rodziców w stosunku do obydwojga dzieci w czasie gdy starszy syn, czego Organy mają świadomość, faktycznie mieszka u ojca i to on sprawuje wyłączną nad nim opiekę. Takiemu rozumowaniu przeczy materiał zgromadzony w sprawie ale i cel świadczenia wychowawczego.

W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że oba wywiady środowiskowe (zarówno u matki dzieci jak i u Skarżącego), potwierdzają, że starszy syn pozostaje pod wyłączną faktyczną opieką Skarżącego. Stąd trudno uznać za przekonywujące argumenty Organu odwoławczego, że "obaj synowie znajdują się pod opieką naprzemienną rodziców, niezależnie od tego, czy wbrew stanowisku sądu nastąpiła zmiana faktyczna polegająca na wyłącznej opiece ojca nad starszym dzieckiem. Żadne dowody, w tym oświadczenia strony o sprawowaniu wyłącznej opieki ojca nad starszym synem, P. , nie wyłączają konieczności legitymowania się stosownym orzeczeniem Sądu dotyczącym opieki nad dzieckiem oraz miejsca zamieszkania dziecka". Stosując taki tok rozumowania Organ wykazał się niezrozumieniem zarówno jasno wyartykułowanego celu ustawy, zawartego w art. 4 ust. 1 ustawy 500+, błędną wykładnią art. 5 ust. 2a ustawy, jak i naruszeniem przez niezastosowanie normy art. 15 ustawy.

14. Sąd podkreśla, że uprawnienie do uzyskania tego świadczenia wiąże się z materialną pomocą służącą wychowywaniu dziecka, zaś wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie przez nich opieki, utożsamiane z wychowaniem małoletniego dziecka, a w konsekwencji warunkiem takim jest zamieszkiwanie czy też wychowanie i sprawowanie opieki nad małoletnim i zaspokajanie jego potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2001/19).

W tym miejscu przypomnienia wymaga, że obowiązkiem organu administracyjnego, jest zebranie i ocena materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie, co wynika z art. 7 i art. 77 k.p.a. Następnie organ zobowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Ustalenia podjęte przez organ powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w której należy wyczerpująco poinformować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania sprawy. Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

15. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne jest więc ustalenie, czy Skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad starszym synem, co uprawniałoby go do połowy świadczenia wychowawczego, czy też sprawuje faktyczną i wyłączną nad nim opiekę, co z kolei uprawnia go do całości świadczenia. W tym celu, dokonując szczegółowej analizy orzeczeń sądu powszechnego zapadłych w sprawie opieki nad dziećmi i regulujących szczegółowo kontakty Skarżącego z dziećmi, dowodów w postaci opinii OZSS, a nadto korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 15 ustawy 500+, Organ powinien zbadać w szczególności, czy rzeczywiście w powtarzających się okresach starszy syn Skarżącego mieszka naprzemiennie u obojga rodziców. Zaniechanie zbadania przesłanek określonych w art. 5 ust. 2a ustawy i w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, będące skutkiem niewłaściwej interpretacji przywołanych przepisów, narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. (por. także WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1608/19).

16. W tym stanie rzeczy Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S..