Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 364/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.36[8] ust.1,9 i 12, art.364 ust.1, art.365 ust.2, art.33[7] ust.3, art. 36[5], art 36[6]
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art.145 par.1 pkt 1 lit.a,
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant st. spec. Patrycja Kumicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi R. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

R. S. (dalej jako "skarżący", "zdający", lub "odwołujący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej Komisja II stopnia, Komisja Odwoławcza) z dnia [...] listopada 2018 r. znak [...].

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy art. 36[8] ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870 ze zm.; dalej też u.r.p.), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Skarżący w dniach od [...] do [...] marca 2018 r., przystąpił do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 36[1] ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Uchwałą z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej Komisja I stopnia, Komisja Egzaminacyjna) stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od [...] do [...] marca 2018 roku. W uzasadnieniu Komisja I stopnia wskazała, że skarżący z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Komisja Egzaminacyjna powołała się na treść przepisu art. 36[6] ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Pismem z dnia 25 maja 2018 r., skarżący wniósł odwołanie od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018., zaskarżając ją w całości.

Ww. uchwale zarzucił naruszenie:

1) Przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, polegające na:

a) Apriorycznym przyjęciu, że ocenie podlega wyłącznie zgodność pracy z modelem rozwiązania proponowanym przez zespól przygotowujący zadanie, a dalej pominięciu badania prawidłowości procesu prowadzenia wykładni przepisów, analizy toku rozumowania przez skarżącego, które zostało przyjęte dla rozstrzygnięcia problemów pojawiających się w kazusie z zakresu prawa gospodarczego i zupełnym pominięciu idei, na której zasadza się prezentowane przez skarżącego w pracy stanowisko, jak i argumentów doktryny i orzecznictwa przytoczonych na jego poparcie, co najpewniej doprowadziło organ do wydania negatywnej oceny, pomimo pełnej zasadności tez stawianych w pracy i zawartych w niej wniosków;

b) Dokonaniu oceny pracy z naruszeniem elementarnych zasad i reguł wnioskowań prawniczych, jak m.in. a fortiori vide argumentum a maiori ad minus; formułowanie wypowiedzi zawartych w uzasadnieniu poprzez kategoryczne stwierdzenia, wywodząc ich prawdziwość na zasadzie odwołania się do argumentu z autorytetu organu i błędnego koła, pomimo pustej treści merytorycznej;

c) Pominięciu okoliczności, iż praca została sporządzona we właściwej formie i dostrzeżono w niej wszystkie istotne kwestie, a nadto pismo to zawiera wszystkie niezbędne elementy dla możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, zgodnie z interesem reprezentowanej strony, co wobec przyjętej koncepcji i przedstawionych w pracy argumentów na ich poparcie, czyni pozew w pełni skutecznym oraz zabezpiecza w należyty sposób interes mocodawcy;

2) przepisów materialnych tj. art. 364 ust. 1 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez ich niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawidłowe spostrzeżenie przez skarżącego zachodzącej sprawie nieważności weksla, uzasadnienie właściwości Sądu oraz przytoczenie argumentów uzasadniających ustalenie kręgu podmiotowego pozwanych, powołanie dowodów na potwierdzenie i wskazanie okoliczności faktycznych pozwu stosownie do art. 299 KSH i 187 KPC, a który to w całości respektuje należyty interes mocodawcy - nie stanowi dostatecznej przesłanki uzasadniającej pozytywny wynik egzaminu, w części z zakresu prawa gospodarczego. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, oraz naruszenie przepisów prawa materialnego.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2018 r., roku Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego na podstawie art. 36[8] ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U, z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, wskazując w uzasadnieniu uchwały, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zdaniem Komisji, skarżący nie wykazał się poziomem przygotowania prawniczego w zakresie prawa materialnego i procesowego w stopniu wymaganym dla oceny pozytywnej. Ponadto Komisja II stopnia szczegółowo odniosła się do zarzutów skarżącego.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący i pismem z dnia 8 stycznia 2019 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Odwoławczej z dnia [...] listopada 2018 r., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej uchwale zarzucił w szczególności:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

• art. 36[5] ust. 6 ustawy o radcach prawnych poprzez przekroczenie merytorycznych granic oceny oraz potraktowanie opisu istotnych zagadnień, jako kryterium zasadnicze, a nie pomocnicze, które wiąże członków Komisji - odrzucając odmienne rozwiązanie od wzorcowego co do kręgu podmiotowego pozwanych, które zaproponował skarżący, a mające oparcie w brzmieniu przepisów, orzecznictwie Sądu Najwyższego i stanowisku doktryny;

• art. 36[1] w zw. z art. 33[7] ust. 3 i 1 pkt 4 ustawy o radcach prawnych poprzez niezapewnienie skarżącemu prawa do bezstronności komisji i wadliwości postępowania polegającej na udziale w pracach i weryfikacji pracy Skarżącego przez osobę nie spełniającą wymogów zawartych a art. 33[7] ust. 1 pkt 4 ustawy o radcach prawnych

2. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. Art. 7, 7a §1, 77 §1 i 107 §3 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 36[8] ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały:

a) rozważenia wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, które było przedmiotem rozpoznania, podczas gdy decyzja organu odwoławczego w administracyjnym toku instancji powinna być wydana po rozważeniu (oraz uzewnętrznieniu tego faktu w jej uzasadnieniu) wszystkich twierdzeń, a także zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i może utrzymywać zaskarżoną uchwałę w mocy jedynie w razie uznania oraz szczegółowego uzasadnienia tego stanowiska, że żaden z zarzutów podniesionych w odwołaniu nie może prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji, zaś wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony;

b) szczegółowego uzasadnienia prawnego stanowiska organu II instancji w zakresie uznania tych spośród zarzutów, które zostały poddane analizie, za niezasadne, podczas gdy uzasadnienie decyzji odwoławczej powinno szczegółowo uzasadniać stanowisko organu odwoławczego, w szczególności zawierać uzasadnienie prawne.

Mając na uwadze przedstawione zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.) sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła; skarga, jako niezasadna, podlega oddaleniu. Zaskarżona uchwała Komisji Odwoławczej nie narusza prawa, a podniesione zarzuty i przedstawiona argumentacja skargi, o charakterze wyłącznie polemicznym względem stanowiska tego organu, nie zasługują na uwzględnienie, gdyż w żaden sposób nie podważają zasadności podjętego przez organ rozstrzygnięcia w sprawie.

Podkreślenia wymaga przy tym rola sądu administracyjnego, który nie jest w sprawie trzecią komisją egzaminacyjną ani rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy egzaminacyjnej, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia w procesie ich subsumpcji pod mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 369 u.r.p.

Zgodnie z art. 36[4] ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36[5]. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 36[6] u.r.p.).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36[6] ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36[8] ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 [8] ust. 11 u.r.p.).

Postępowanie przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu, przez wskazanie jakiej części egzaminu dotyczy odwołanie. Komisja zaś kontroluje tylko część egzaminu zakwestionowaną przez stronę, w szczególności pod kątem podniesionych zarzutów, które są wyrazem zastrzeżeń odwołującego się co do ocen dokonanych przez członków komisji sprawdzających pracę (ocen cząstkowych składających się na ocenę średnią); nie jest jednak tymi zarzutami związana. W wyniku rozpoznania sprawy podejmuje bowiem uchwałę ostateczną biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów, i jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o ten materiał. Działa więc merytorycznie.

Zgodnie z art. 36[8] ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określił, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100). W myśl § 5 pkt 3 tego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie komisji jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę.

Zadanie z zakresu prawa gospodarczego, z którego skarżący uzyskał ocenę negatywną, obejmowało, po zapoznaniu się z treścią zadania (opracowanego na potrzeby egzaminu), sporządzenie, – jako należycie umocowany pełnomocnik działający na rzecz spółki M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (radca prawny M. M.), pozwu albo – w przypadku braku podstaw prawnych do wniesienia pozwu w jakimkolwiek zakresie w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu – opinię prawną, z uwzględnieniem interesu mocodawcy.

Zgodnie z art. 365 u.r.p., oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Wskazane kryterium oceny pracy przez egzaminatorów jest obiektywne, bowiem stanowi je przepis prawa, zatem w zakresie odnoszącym się do kwestii ustalenia, czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe, nie ma żadnej uznaniowości/luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna spełniająca wymagania określone przepisami prawa musi być bowiem oceniona pozytywnie. Natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu praca ta spełnia wskazane wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Także i te oceny oraz ich indywidualizowanie nie jest przejawem uznaniowości, tylko wyrazem indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy.

Członkami komisji są bowiem osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu. W podobny sposób działa również Komisja Odwoławcza, która ocenia zarzuty odwołania w świetle przepisów prawa, a nie kryteriów uznaniowych. Zatem poprawna praca egzaminacyjna musi być oceniona pozytywnie, natomiast praca, w której zdający popełnił błędy nie pozwalające na uznanie, że jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, musi być oceniona negatywnie. Stanowi to bowiem istotę egzaminu radcowskiego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania zawodu zaufania publicznego (por. w drodze analogii wyrok NSA z 21 listopada 2018 r. II GSK 749/18). Poczynienie tych uwag jest konieczne dla wykazania bezzasadności argumentacji skargi zarzucającej organowi przekroczenie w sprawie zasady uznania administracyjnego przez oparcie się na negatywnych aspektach pracy egzaminacyjnej z pominięciem rozważenia ciężaru gatunkowego popełnionych błędów. Ponownie należy wskazać, iż uchwały Komisji egzaminacyjnych nie są podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego, a poza tym – odnosząc się do tej argumentacji - poprawne rozwiązanie każdego zadania egzaminacyjnego (w tym przedmiotowego) zawiera w sobie szereg obiektywnie powtarzalnych problemów, które każdy profesjonalny pełnomocnik (w tym wypadku zdający), zachowując poziom oczekiwanej od niego fachowości, powinien dostrzec i należycie uzasadniając podnieść w treści rozwiązania. Zauważenie i odpowiednia interpretacja prawna tych problemów, wynikająca z założeń zadania egzaminacyjnego, jest zasadniczym kryterium oceny egzaminacyjnej. Jeżeli zdający tego nie uczyni nie może uzyskać z egzaminu oceny w skali ocen pozytywnych, nawet gdy praca spełnia szereg innych wymogów rozwiązania zadania egzaminacyjnego.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Komisja Odwoławcza odniosła się w sposób wystarczający i wyczerpujący do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, uzasadniając swoje stanowisko co do jej poprawności i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. W zaskarżonej uchwale Komisja Odwoławcza opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały rozwiązania zadania egzaminacyjnego na ocenę pozytywną. Komisja Odwoławcza zasadnie przyjęła wystawienie oceny niedostatecznej jako konsekwencję wszystkich stwierdzonych błędów w pracy zdającego, w tym brak rozwiązań w pełni chroniących interesy strony, na rzecz której zdający miał działać. Zgodnie bowiem z treścią zadania egzaminacyjnego, skarżący - jako symulowany na użytek egzaminu radca prawny - w przypadku stwierdzenia istnienia podstaw prawnych, miał wnieść pozew w imieniu spółki M. na podstawie art. 299 k.s.h., w takim zakresie podmiotowym i przedmiotowym, w jakim spółce przysługują zasadne – według oceny radcy prawnego – roszczenia, z pominięciem tych roszczeń, co do których istnieje możliwość skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności przez członków zarządu spółki A. na podstawie art. 299 k.s.h., według przedstawionego stanu faktycznego.

Zasadniczymi uchybieniami w pracy skarżącego, jak wskazała Komisja Odwoławcza, był fakt, iż zdający błędnie pozwał C. C. i niewłaściwie to pozwanie uzasadnił, gdyż prawdopodobnie błędnie zrozumiał zasadę jawności ksiąg rejestrowych. Odwołujący, błędnie argumentował, że jego rozważania w pozwie nie dotyczyły skuteczności czynności prawnej bowiem wynika to wprost z zawartego w pracy stwierdzenia "Przechodząc do skuteczności oświadczenia o rezygnacji". Tym samym za zupełnie nielogiczne Komisja uznała zawarte w odwołaniu twierdzenia, że wzmiankowanie w pozwie o skuteczności rezygnacji miało na celu otwarcie drogi do dochodzenia od C. C. odszkodowania na zasadach ogólnych, skoro zdający wymienił go w kręgu osób pozwanych, co oznacza, że zdający dochodził odszkodowania nie na zasadach kodeksu cywilnego, lecz na podstawie art. 299 § 1 ksh.

Następnym istotnym uchybieniem dotyczącym wykonania zadania egzaminacyjnego było błędne zastosowania przepisów art. 455 kc w zw. z art. 366 kc. Komisja II stopnia szczegółowo przedstawiła błędny tok myślenia skarżącego i zasadnie wskazała, iż nieprecyzyjne sformułowanie żądania powództwa, w sytuacji gdy strona której interesy pełnomocnik reprezentował, wyraźnie wskazuje na to, że pozew ma być prawidłowy, nie można uznać za uwzględnienie interesu reprezentowanej strony. Skarżący błędnie także zgłosił zarzuty w odniesieniu do swego roszczenia, co pozostaje w rażącej sprzeczności z interesem strony, którą reprezentuje. Trudno zatem uznać takie działanie za pozostające w interesie reprezentowanej strony.

Odnosząc się do zarzutu bezstronności komisji egzaminacyjnej, Sąd podziela argumentację Komisji. Ustawodawca, nakazując odpowiednie stosowanie art. 33[7] ust. 1-3, przewidział możliwość wyłączenia członka komisji egzaminacyjnej. Celem tej regulacji jest zapewnienie gwarancji bezstronności postępowania komisji egzaminacyjnej. Specyfika prac komisji egzaminacyjnej wymaga dostosowania przesłanek wyłączenia do charakteru postępowania egzaminacyjnego. W tym przypadku kluczowy jest udział w egzaminie osoby, którą łączą z członkiem komisji relacje określonego rodzaju. Wyłączeniu podlega członek komisji egzaminacyjnej, jeżeli osoba przystępująca do egzaminu radcowskiego jest jego małżonkiem, osobą pozostającą z nim w stosunku pokrewieństwa albo powinowactwa do drugiego stopnia, a także w stosunku przysposobienia. Przyjmuje się, że pomimo ustania małżeństwa lub przysposobienia nadal trwają powody wyłączenia. Przyczyną wyłączenia jest także sytuacja, w której osoba przystępująca do egzaminu jest osobą pozostającą z członkiem komisji we wspólnym pożyciu. Ustawa zawiera otwarty katalog podstaw do wyłączenia, powołując się dodatkowo na istnienie stosunku osobistego innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji egzaminacyjnej.

Komisja słusznie wskazuje, iż okoliczności wskazane przez Skarżącego w żadnej mierze nie przystają do przesłanek mogących spowodować konieczność wyłączenia członka Komisji. Po pierwsze egzaminatorzy dokonują oceny zakodowanych prac. Rozkodowanie następuje dopiero po sprawdzeniu wszystkich prac, co zostało potwierdzone protokołem. Trudno uznać, że jeden z członków Komisji zapamiętałby kod Skarżącego i podczas weryfikacji jego pracy mógł celowo doprowadzić do wystawienia oceny negatywnej. Dodatkowo należy wskazać, iż Skarżący nie zwrócił na ww. fakt uwagi podczas składania pracy egzaminacyjnej - do protokołu czy w złożonym odwołaniu. Należy zauważyć, iż ocena egzaminatora zawiera swoje szczegółowe uzasadnienie. W tej sytuacji na uwagę zasługuje fakt, iż dwóch egzaminatorów wystawiło oceny negatywne. Fakt ten dodatkowo został potwierdzony zaskarżoną uchwałą, w której składzie nie uczestniczyła osoba, co do której Skarżący ma wątpliwości, co do jej bezstronności. Trudno również uznać, aby funkcja starosty miała negatywny wpływ na ocenę pracy Skarżącego. Tym tokiem myślenia każdy ze zdających, który miał w trakcie aplikacji styczność z którymkolwiek wykładowcą np. podczas egzaminu cząstkowego mógłby powołać się na zarzut braku bezstronności.

Ustawodawca nakłada także na członków komisji egzaminacyjnej obowiązek złożenia pisemnego oświadczenia, iż nie pozostają z żadną z osób przystępujących do egzaminu radcowskiego w stosunku, który powodowałby konieczność wyłączenia z prac komisji. Członkowie komisji egzaminacyjnych i w tym wypadku złożyli stosowne oświadczenia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 36 [5] ust. 2 urp należy ponownie wskazać, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie Komisje Egzaminacyjne nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli prace egzaminacyjne zostały ocenione pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 36 [6] ust. 1 u.r.pr., wynik egzaminu musi być pozytywny. Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Ustawa reguluje precyzyjnie wymagania, jakie muszą spełniać prace z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Zgodnie z art. 36 [5] ust. 2 u.r.p. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny, korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Te oceny także nie są przejawem "luzu decyzyjnego", są natomiast przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej zapewnia ocenę trafną (por. przykładowo wyrok NSA z 11 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 40/13, opubl. CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, określone w przytoczonym przepisie art. 36 [5] ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Podkreślić bowiem należy, że egzamin radcowski służy sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz, których jest wykonywana. Nie wymaga zatem głębszego wywodu teza, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej (por. przykładowo wyrok NSA z 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 695/11).

Przedmiotem orzekania Sądu w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem uchwały dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego skarżącego i wyłącznie ta uchwała wyznacza granice rozpoznawanej sprawy. Z powyższym poglądem trudno dyskutować, bowiem w każdym przypadku dokonywania oceny pracy egzaminacyjnej, z wyłączeniem egzaminów testowych, ocena ta będzie w nieunikniony sposób oceną subiektywną danego egzaminatora. W przypadku egzaminów radcowskich (podobnie adwokackich) uniknięciu oparcia oceny zadania egzaminacyjnego na subiektywnym przekonaniu egzaminatora służy równoległe sprawdzenie tej samej pracy przez dwóch egzaminatorów i wystawienie przez nich tzw. ocen cząstkowych, które służą wystawieniu oceny ostatecznej z danego zadania będącej arytmetyczną średnią ocen wystawionych. Nie podważa wartości oceny pracy posłużenie się przez egzaminatorów różną argumentacją, czy inne rozłożenie akcentów w komentowaniu dostrzeżonych błędów. Istotne jest, aby egzaminator kierował się ustawowym wzorcem oceny zawartym w art. 365 ust. 2 u.r.p. i brał pod uwagę kryteria, które cyt. przepis nakazuje "brać pod uwagę w szczególności", a więc: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą egzaminowany reprezentuje. Należy zgodzić się z organem, że okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne jest rzeczą naturalną, bo "nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen, a jedynie ogólnych wskazanych w ustawie o radcach prawnych".

Ponadto przedstawienie w uzasadnieniu odwołania oraz skargi poglądów, wywodów prawnych przemawiających za przyjętym w pracy egzaminacyjnej rozwiązaniem (czy też wytłumaczeniem popełnionego uchybienia) nie czyni tej pracy egzaminacyjnej bogatszą o wskazaną treść, czego wydaje się oczekuje skarżący. Argumentacja, która nie znalazła się w pracy egzaminacyjnej stanowi polemikę z przyjętym przez organ stanowiskiem.

O pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego decyduje poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2018 r. II GSK 4749/16). Uwagę tę należy też odnieść do wykonania zadania niezgodnie z jego założeniami/kryteriami ustalonymi przez egzaminatora i podanymi do wiadomości egzaminowanych.

Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem szczególnym i – w ocenie Sądu – dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uzyskanie uprawnień radcy prawnego. Należy bowiem pamiętać o przyjętym w art. 2 urp zasadniczym celu świadczonej przez radców prawnych pomocy prawnej, to jest ochronie prawnej interesów podmiotów, na których rzecz pomoc jest świadczona.

W konsekwencji uchybienia w sporządzonym przez skarżącego - w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego - pozwie uzasadniały ocenę niedostateczną z części egzaminu z zakresu prawa gospodarczego.

Reasumując, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu (art. 107 § 3 k.p.a.). Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a.) i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec praw.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które sąd ma obowiązek badać z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.