Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1117/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit a, c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 23 września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 10 czerwca 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 czerwca 2020 r., nr [...], Burmistrz Miasta P. - po rozpoznaniu wniosku z dnia 18 maja 2020 r. złożonego przez J. G. (zwanego dalej także jako: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") - odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M. G.

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przywołał m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej w skrócie jako: "u.ś.r.").

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. M. G. (ur. [...] 1945 r.) orzeczeniem z dnia 17 lutego 2018 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 stycznia 2018 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Organ zauważył, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże, zdaniem organu, odnosząc się do skutków ww. rozstrzygnięcia, dotyczącego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że: orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego; wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy; nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.

Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji, rozważając spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazał, iż w dniu 28 maja 2020 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy z którego wynika, że M. G. ma demencję starczą i nie pamięta istotnych faktów

i podstawowych rzeczy. Wychodzi sama z domu, przyjmuje leki przygotowane przez syna. Z relacji syna wynika, że M. G. nie jest w stanie sama funkcjonować, wymaga pomocy i opieki ponieważ zapomina o zjedzeniu posiłku, nie jest w stanie sama zrobić zakupów, nawet leki potrafi zażyć wszystkie naraz. Z oceny pracownika socjalnego wynika, że syn przygotowuje posiłki lecz matka jest w stanie sama spożyć te posiłki, gdyż nie wymaga karmienia, nie jest osobą leżącą samodzielnie się porusza po mieszkaniu, wymaga jedynie pomocy przy kąpieli sama jest w stanie się ubrać, natomiast nie wychodzi sama z mieszkania. Do lekarza czy na cmentarz zawsze udaje się pod opieką syna ze względu na zaniki pamięci mogłaby zabłądzić i nie wrócić do domu. Z relacji J. G. wynika, że matka choruje na otępienie II stopnia, nadciśnienie tętnicze, ma problemy ze wzrokiem związane ze zwężaniem się naczynek.

Mając na uwadze powyższe organ pierwszej instancji uznał, że J. G. faktycznie sprawuje opiekę nad matką, lecz ta opieka nie umożliwia mu podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub na umowę zlecenie.

J. G. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji wniósł odwołanie, w którym wskazał, że organ błędnie przyjął, iż rezygnacja przez niego z aktywności zawodowej nie jest wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad matką, zaś rozmiar tej opieki nie jest na tyle duży, że uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia nawet na ¾ etatu lub umowę zlecenie.

Jego matka cierpi na Alzheimera II stopnień otępienia, samoistne nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, choroby układu krążenia i oddechowego, upośledzenie widzenia, chorobę tarczycy. W przypadku choroby Alzheimera występują objawy zaburzenia pamięci i obniżenie ogólnej aktywności psychicznej u pacjenta, które stopniowo narastają i prowadzą do coraz większych problemów. Dołączają się zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni. Chorzy wielokrotnie dopytują się o dzień i godzinę oraz zaczynają się gubić w dotychczas znanym sobie otoczeniu, np. w drodze z pracy do domu, w parku lub na sąsiedniej ulicy. Dochodzi również do częstych zmian nastroju, narasta niechęć do podejmowania jakichkolwiek czynności i apatia. W tym czasie często osoby te są odbierane przez otoczenie jako przygnębione, a nawet depresyjne. Objawy różnią się od siebie na poszczególnych etapach otępienia.

W przypadku otępienia o średnim nasileniu (stopień II) oprócz problemów z pamięcią dochodzi do zaburzeń mowy i orientacji, pojawiają się również objawy psychotyczne. Zaczyna dochodzić do zaburzeń orientacji w terenie, pacjenci nie poznają miejsc, które są im dobrze znane przez co często mają kłopoty z trafieniem do domu. Postępujące zaburzenia prowadzą nawet do kłopotów z rozpoznaniem członków rodziny, przyjaciół. Pacjenci maja problemy z odpowiednim doborem słów, mylą zdania i pojęcia, a także budzą się w nich zachowania agresywne, pewnego rodzaju rozdrażnienie i bezsenność. Nie rzadko dochodzi do omamów, które objawiają się słyszeniem głosów osób, a których nie ma w otoczeniu. Pojawiają się również urojenia. Na tym etapie choroby konieczna jest opieka nad pacjentem. Pacjenci w tym stadium nie radzą już sobie samodzielnie. Potrzebują pomocy w codziennym funkcjonowaniu, kogoś, kto zadba o posiłek, o to, by rachunki były opłacone, pomoże wybrać ubranie. Taka choroba występuje właśnie u jego matki.

Na potwierdzenie swoich twierdzeń J. G. załączył do odwołania m.in. dwie karty informacyjne dla lekarza kierującego/POZ z dnia 28 grudnia 2017 r. i z dnia 15 listopada 2018 r. oraz 3 zaświadczenia o stanie zdrowia matki wystawione przez lekarza medycyny (specjalistę chorób wewnętrznych) datowane na dzień: 18 maja 2020r., 19 maja 2020 r., 25 maja 2020 r.

J. G. wskazał ponadto, że nie można uznać, iż wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie zmienił jego sytuacji prawnej. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r.

z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również jako: "SKO") decyzją z dnia 23 września 2020 r., nr [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej w skrócie jako: "k.p.a." w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO w pierwszej kolejności wskazało, że J. G. jest synem M. G. - osoby wymagającej opieki, wymienionej we wniosku z dnia 18 maja 2020 r. o ustalenie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, należy on do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem, jako syn, spokrewniony jest w pierwszym stopniu ze swoją matką, jako osobą legitymującą znacznym stopniem niepełnosprawności i zarazem wymagającą opieki.

W dalszej kolejności SKO wskazało, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowanie w tymże celu. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, SKO uznało, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy

a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z M. G., przy udziale J. G., nie wynika bowiem aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawcy rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

M. G. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, jest zdolna samodzielnie się ubrać, spożywać posiłki, czy nawet przygotować sobie śniadanie. Czynności opiekuńcze związane z osobą chorą to pomoc w kąpieli jeden raz

w tygodniu, przygotowaniu posiłków, podawaniu dwa razy dziennie leków (rano

i wieczorem). Pozostały zakres opieki wypełniony jest czynnościami związanymi

z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zakupami, wizytami lekarskimi (jeden raz na trzy miesiące lub jeden raz na sześć miesięcy) czy odwiedzinami cmentarza.

Z takiego opisu opieki wynika, że czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia (są realizowane

w pewnych odstępach czasowych), aby wnioskodawca przy należytej organizacji tej opieki nie mógł podjąć pracy zarobkowej, w szczególności w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem SKO, czynności te nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu osoby wykonującej opiekę nad niepełnosprawną, by nie można było podjąć zatrudnienia, a część z podanych czynności równie dobrze wykonują osoby aktywne zawodowo, m.in. zakupy, wizyty u lekarza, czy spacery. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że opieka, o której mowa w przepisie 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. sprzątaniu, gotowaniu, itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

J. G. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w [...] w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r.;

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku art. 17 ust. u.ś.r. polegające na zaniechaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, przy jednoczesnym zaniechaniu w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, oraz przy zaniechaniu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego co skutkowało oparciem zaskarżonej decyzji na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, zwłaszcza z uwagi na przyjęcie, że stan zdrowia M. G. pozwala na pozostawienie chorej bez opieki, odrzucając przy tym informacje zawarte w zaświadczeniach i opiniach lekarzy oraz decyzji Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w P., co do stanu zdrowia M. G. i konieczności stałej opieki;

3. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 § 1

w związku z art. 80 k.p.a. polegające na ich nieprawidłowym niezastosowaniu

w okolicznościach faktycznych rozpatrywanej sprawy poprzez nieuwzględnienie zaświadczeń i opinii lekarskich, jaki i orzeczenia Powiatowego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P.

W uzasadnieniu skargi skarżący powielił w dużej mierze argumentację zawartą

w odwołaniu, dodając że jego matka orzeczeniem nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności z symbolem przyczyny niepełnosprawności 10-N, co oznacza choroby neurologiczne, w tym m.in. naczyniopochodny udar mózgu, guzy centralnego układu nerwowego, pourazowa cerebrastenia i encefalopatia, choroby rdzenia kręgowego i inne. W orzeczeniu tym wskazano na konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczą ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto, zebrana dokumentacja medyczna (znajdująca się w aktach sprawy) jasno przedstawia stan zdrowia M. G. i stanowi bezsprzeczny dowód, że potrzebuje ona stałej opieki. Skarżący zaznaczył, że obecny stan zdrowia jego matki znacznie się pogorszył, na dowód tego załączył do skargi informację dla lekarza kierującego/POZ podpisaną przez specjalistę neurologa oraz zaświadczenie o stanie zdrowia M. G. z dnia 5 października 2020 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje

w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność M. G. powstała później niż do ukończenia 18 roku życia i później niż w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Natomiast organ odwoławczy nie zajął stanowiska w tym zakresie.

Ponadto, powodem uzasadniającym konieczność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno według Burmistrza Miasta P. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jest brak spełniania przez wnioskodawcę przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to jest istnienia związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez wnioskodawcę niepełnosprawnej matce opieki a zaprzestaniem podejmowania przez niego zatrudnienia. W ocenie organów, zakres obowiązków

w ramach sprawowanej opieki nie jest przeszkodą, aby skarżący podjął aktywność zawodową choćby w niepełnym wymiarze czasu.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W ocenie Sądu, choć istotnie - jak wynika z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 lutego 2018 r. wydanego na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. - pomimo wskazania, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność M. G. (ur. [...] 1945 r.) istnieje, a stopień niepełnosprawności datuje się od 23 stycznia 2018 r., to jednak okoliczność ta, wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, nie mogła mieć znaczenia przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a w szczególności tych wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przy rozważaniu tej kwestii, jak podkreślał skarżący, konieczne jest bowiem wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jak wskazał w uzasadnieniu skargi skarżący, jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania.

W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych", to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, jak wywodził organ pierwszej instancji, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zatem w omawianym zakresie zaistniała podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania strony z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Sąd nie dostrzega również powodu do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa, tym bardziej, że także Naczelny Sąd Administracyjny jednolicie ją akceptuje (zob. w tej materii m.in.: wyrok z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/16 oraz wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17).

Podsumowując tę część rozważań należy wskazać, że organ pierwszej instancji wadliwie przyjął, że skarżący nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia ze względu na to, iż niepełnosprawność jego matki powstała po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tym samym należy stwierdzić, że organ pierwszej instancji naruszył prawo materialne poprzez błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., do której to kwestii organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przechodząc do rozważenia zasadności stanowiska organów, dotyczącego braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, wskazać należy, że na podstawie zebranych w sprawie dokumentów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia M. G. - matki skarżącego był na tyle dobry, a wykonywane przy niej przez opiekuna czynności na tyle zwykłe, by mogła ona przez znaczną część czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę zarówno treść przedłożonych przez skarżącego do wniosku i odwołania zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia matki, treść przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, jak i treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, zdaniem Sądu, za nieuprawnione należy uznać twierdzenie organów, że rozmiar i zakres sprawowanej opieki pozwala wnioskodawcy na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

W ocenie Sądu, organy, a zwłaszcza organ odwoławczy nie uwzględniły, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie M. G. jest osobą nie tylko z licznymi przypadłościami zdrowotnymi, ale przede wszystkim z rozpoznaną chorobą Alzheimera (otępienie II-ego stopnia).

Organy skupiły się wyłącznie na zakresie opieki wskazanej w wywiadzie środowiskowym oraz na fakcie, że matka wnioskodawcy w dniu jego przeprowadzania była zdolna do samodzielnego poruszania się czy spożywania posiłków, nie uwzględniając jednak innych okoliczności stwierdzonych przez pracownika socjalnego podczas jego wykonywania (o czym w dalszej części niniejszego uzasadnienia).

Należy podkreślić, że skarżący do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego załączył zaświadczenie lekarskie z dnia 18 maja 2020 r. o stanie zdrowia matki, z którego wynika, że choruje ona na chorobę Alzheimera (choroba podstawowa). Ponadto, rozpoznano u niej liczne choroby współistniejące: E07 - chorobę tarczycy, E78 - zaburzenia przemian lipidowych i inne lipidemie, H53 - upośledzenie widzenia, I10 - samoistne (pierwotne) nadciśnienie, M47 - zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, R09 inne objawy i oznaki chorobowe dotyczące układu krążenia i układu oddechowego. W opisie choroby zaznaczono, że cierpi na zespół otępienia, zespół bólowy kręgosłupa na tle zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznym, posiada wol guzkowy tarczycy, torbiel wątroby, aMI nerki prawej. Wskazano, że z uwagi na śmierć męża stan zdrowia pacjentki znacznie się pogorszył oraz pogłębiły się zaburzenia pamięci krótkotrwałej, zaburzenia orientacji co do miejsca i czasu oraz swojej osoby. Podniesiono, że wymaga opieki i pomocy drugiej osoby w czynnościach dnia codziennego. Natomiast w rubryce rokowania przyznano, że przewlekły charakter schorzeń nie rokuje wyleczenia. Pacjentka wymaga regularnej kontroli specjalistycznej, przyjmowania leków oraz rehabilitacji.

Powyższe potwierdzają również zaświadczenia lekarskie przedłożone przez wnioskodawcę do odwołania, w tym zaświadczenie lekarskie z dnia 25 maja 2020 r., w którym jednoznacznie wskazano, że pacjentka jest obciążona licznymi schorzeniami przewlekłymi, wymaga całodobowej opieki oraz pomocy w czynnościach dnia codziennego.

Jednak co ważne, zaburzenia M. G. w zakresie orientacji co do miejsca, czasu oraz swojej osoby potwierdza w sposób nie budzący żadnych wątpliwości przeprowadzony wywiad środowiskowy, w którym wskazano, że nie umie ona powiedzieć, czy przyjmuje leki, nie zna nazw tych leków, nie jest wstanie sama ocenić, czy wymaga stałego przyjmowania lekarstw. Nie wie, na którym cmentarzu jest pochowany jej mąż, ale twierdzi, że sama chodzi codziennie na cmentarz. Zapytana o dzień tygodnia nie potrafi go określić. Zaznaczono w wywiadzie, że powtarza się, a kontakt jest utrudniony. Nie jest wstanie powiedzieć na co choruje, do jakiego lekarza rodzinnego uczęszcza, relacjonuje zdarzenia z przeszłości, które przywołuje po raz kolejny w trakcie rozmowy.

Zatem nie może budzić wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że zdolność pojmowania otoczenia oraz własnej osoby przez matkę skarżącego jest znacznie ograniczona, co stanowi istotną przeszkodę nie tylko w codziennym jej funkcjonowaniu, ale również w zakresie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Organy obu instancji nie uwzględniły faktu, że osoby cierpiące na chorobę Alzheimera, zwłaszcza u których występuje otępienie II-ego stopnia, tak jak w przypadku matki skarżącego, oprócz problemów z pamięcią, mają również problemy z orientacją, z mową, pojawiają się też problemy psychotyczne (zachowanie agresywne). Jak zaznaczył skarżący, jego matka zapomina nie tylko o przyjmowaniu leków, ale również o wyłączeniu kuchenki, zakręceniu wody czy zgaszeniu światła. Jest niesamodzielna i potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Niewątpliwie, choroba Alzheimera jest chorobą postępującą, która nieuchronnie prowadzi do całkowitej niepełnosprawności zarówno psychicznej, jak i fizycznej.

O pogorszeniu się stanu zdrowia M. G., jak i nasileniu się objawów chorobowych, świadczą nie tylko dokumenty załączone do odwołania, ale również do skargi. W informacji dla lekarza kierującego/POZ z dnia 27 lipca 2020 r. wskazano, że pacjentka próbuje opuszczać miejsce zamieszkania, przejawia (okresowo) agresywne zachowania w stosunku do siebie i najbliższych. Wymaga wcześniejszego przygotowania leków i posiłków. Natomiast w zaświadczeniu o stanie zdrowia, które zostało wystawione niecałe trzy miesiące później (w dniu 5 października 2020 r.) wskazano już, że pacjentka jest osobą leżącą, z problemem nietrzymania stolca.

Ponadto, niezależnie od powyższego należy wskazać, że okoliczność, iż matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 17 lutego 2018 r. - a więc wyspecjalizowanej do oceny niepełnosprawności jednostki orzeczniczej - który orzekł o zaliczeniu M. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności od 23 stycznia 2018r., stwierdzając jednocześnie, że osoba ta z uwagi na znacznie ograniczone możliwości samodzielnej egzystencji, wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innej osoby. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Nie można podzielić założenia organu odwoławczego, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach tylko czynności opiekuńczych, nie zaś czynności, które są związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Innymi słowy, powinny to być czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą. Nie można zaprzeczyć, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robinie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednak są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki. Ponadto, pomoc osobie chorującej na liczne współistniejące schorzenia, w tym na chorobę Alzheimera, w poruszaniu się po domu i poza nim, pomoc przy czynnościach higienicznych, w spożywaniu posiłków czy zażywaniu leków, należy również traktować w kategoriach czynności dnia codziennego, gdyż z reguły dotyczą codziennie podejmowanych działań przez opiekunów osób niepełnosprawnych, a które to czynności w połączeniu z innymi czynnościami, w tym dotyczącymi prowadzenia domu, wypełniają znaczną część dnia i stanowią konieczny element sprawowanej opieki. Zdaniem Sądu, już z uwagi na sam charakter schorzeń na jakie cierpi M. G., nie można uznać, aby sprawowana opieka mogła być tak radykalnie skrócona, by skarżący mógł wygospodarować - jak sugerują organy - dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewniania jej jako osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, należytej opieki.

Na marginesie trzeba zaznaczyć, że nie ma istotnego znaczenia dla prawidłowego rozpoznania sprawy wskazany w wywiadzie środowiskowym fakt zamieszkiwania skarżącego w odrębnym budynku. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia bowiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18). Ponadto, jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, warunek skutkujący uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego może zostać również spełniony, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Podkreślić należy, że o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty rozmiar i zakres tej opieki oraz jednocześnie, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Jak wskazano powyżej wyczerpujące ustalenia w tym zakresie wymagały oparcia się na całości zgromadzonego w sprawie materiału, w tym na orzeczeniu o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, wywiadzie środowiskowym oraz dokumentach (zaświadczeniach lekarskich o stanie zdrowia, informacjach) przedłożonych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak również na etapie postępowania odwoławczego.

Konkludując, w ocenie Sądu, organy obu instancji, nie dokonały rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także wszystkich wynikających z niego okoliczności faktycznych w ich wzajemnym powiązaniu i całokształcie, w tym zwłaszcza organ odwoławczy nie odniósł się do zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia dołączonych do odwołania, a które jednoznacznie wskazują, że matka skarżącego choruje na Alzheimera i posiada inne liczne schorzenia, które rzutują na rzeczywisty zakres sprawowanej opieki oraz jednocześnie określają jakie są jej potrzeby.

Istniejący stan rzeczy skutkuje przyjęciem, że doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a zwłaszcza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Stosownie zaś do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie będący związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji powinien dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego, badając czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej, wynikający z art. 17 u.ś.r., przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), a także mając na uwadze przedstawioną ocenę dotyczącą związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącego (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, a także zakresem tej opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).