Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SAB/Go 103/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-02-19 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 243, art. 246
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.L. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi na bezczynność Rady Miejskiej w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa p o s t a n a w i a : oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 30 grudnia 2015 r. odrzucił skargę J.L. na bezczynność Rady Miejskiej w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 stycznia 2016 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Dnia 2 lutego 2016 r. wpłynął do tut. Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 3 lutego 2016 r. J.L. został wezwany do podania, czy jest to sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego, czy też jest to nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący pismem z dnia [...] lutego 2016 r. wskazał, że jest to wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W uzasadnieniu wniosku J.L. podał, że jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną. Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód z tytułu zasiłku stałego wynosi 481 zł.

Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.

W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).

Wymaga podkreślania, że od dnia wydania przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 22 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania J.L. prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie zaszły jakiekolwiek przesłanki uzasadniające odmienną ocenę wniosku skarżącego.

Należy bowiem ponownie wskazać, że prawo dostępu do sądu, będąc jednym z elementów konstytucyjnego prawa do sądu, stanowi podstawowe uprawnienie jednostki, którego respektowanie jest warunkiem sine qua non funkcjonowania demokratycznego państwa prawa. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia wymaga, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie winna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (post. SN z 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980, Lex 8257). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyr. TK z 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Podkreślić należy, że Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z 19 grudnia 2014 r., I OZ 1171/14). W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszaw 1992, s. 153; P. Przybysz - głos w dyskusji na Konferencji Wydziału Prawa i Administracji UW dnia 1 marca 2002 r., w: red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, LIBER 2003, s. 189). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochronę prawną (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Warszawa 2005, s. 136). Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Za dopuszczalną uznano m.in. odmowę przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu (post. EKPC z: dnia 10 lipca 1986 r., Winer p. Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 10871/84; 4.12.1985 r., W. p. Niemcom, skarga nr 11564/85; 2 lipca1997 r., Steward-Brady p. Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 27436/95, akceptowane przez M. Stępnia, Nadużycie prawa do sądu – czy sądy są bezsilne względem pieniaczy sądowych? w: red. M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska, Europejska Konwencja Praw Człowieka i jej system kontrolny – perspektywa systemowa i orzecznicza, Toruń 2011, s. 423-424, 441-442)".

Należy mieć na uwadze, że niedopuszczalne jest używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych odpowiadających ich przeznaczeniu. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego; jednak nie może umknąć uwadze, że prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem społecznym danego prawa, czyli zgodnie z celem, ze względu na który zostało mu przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007). Tak też należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2013 r., II FZ 417/13).

Wymaga podkreślenia, że w przypadku skarg składanych przez J.L. da Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w prawie wszystkich przypadkach nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. W 2013 r. skarżący złożył 5 skarg i wszystkie zostały odrzucone. W 2014 r. J.L. złożył 4 skargi z czego 2 zostały odrzucone. W 2015 r. zostało odrzuconych 9 skarg z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy i we wszystkich tych sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi (art. 247 p.p.s.a.).

Należy dodać, że żadne z postanowień w przedmiocie odrzucenia skargi wydanych w wskazanym powyżej okresie nie zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego i to pomimo przyznania w niektórych sprawach (II SAB/Go 92/15, II SAB/Go 96/15) zawodowego pełnomocnika w ramach prawa pomocy.

Nadto części wniosków o przyznanie prawa pomocy została pozostawiona bez rozpoznania.

Konstatując należy stwierdzić, że ponowne żądanie przyznania prawa pomocy przez J.L. stanowi nadużycie tego uprawnienia, bowiem prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Skarżący inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest w istocie rzeczy celem samym w sobie.

Nie zachodzą również w sprawie racjonalne przesłanki uzasadniające wniosek, że rzeczywiste prawo skarżącego do sądu doznało uszczerbku. Nie można bowiem pominąć, że Sąd odrzucając skargę jednocześnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy z uwagi na jej oczywistą bezzasadność. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji naraziłoby Skarb Państwa na niecelowe poniesienie kosztów postępowania sądowego.

Na marginesie należy wskazać, że skarżący posiada prawo do samodzielnego sporządzenia i złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sadowego, ponieważ do tegoż środka zaskarżenia nie ma zastosowania tzw. przymus adwokacko-radcowski.

W tej sytuacji uznano, że kolejny wniosek J.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.