Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 482/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-07-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246  par.  1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. U. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe spółki postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W. U. wnioskiem z dnia 26 maja 2009 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Przywołane regulacje stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wprawdzie zamieszkuje on z małżonką, jednak nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 2 300 brutto miesięcznie, przy czym wynagrodzenie podlega zajęciu komorniczemu w 50%, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, oszczędności. Wskazał, że zajmuje lokal, którego głównym najemcą jest teściowa i partycypuje w kosztach jego utrzymania.

Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego

i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 3 czerwca 2009 r. skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków złożonych za rok 2008, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości osiąganego przez niego miesięcznego dochodu w kwotach brutto i netto, z uwzględnieniem dokonywanych w ramach egzekucji potrąceń, (4) oświadczenia w przedmiocie małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), a także dokumentów w przedmiocie źródeł i wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez małżonkę, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, wodę, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie.

Wprawdzie w niniejszej sprawie skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie nadesłał, jednakże mając na uwadze, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 109/08 wnioskodawca także zobowiązany został do przedłożenia ww. dokumentów to rozpoznając przedmiotowy wniosek wzięto pod uwagę dane zawarte w dokumentach i oświadczeniach nadesłanych przez niego przy sprawie o sygn. akt I SA/Gd 109/08.

I tak, w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 109/08 skarżący nadesłał wyciąg z posiadanego rachunku bankowego sporządzony za okres od 29 marca do 29 czerwca 2009 r., zaświadczenie od pracodawcy z dnia 29 czerwca 2009 r. o wysokości wynagrodzenia za maj 2009 r., kopie: zeznań podatkowych każdego z małżonków za rok 2008 (PIT-37), dowodów wpłat na fundusz remontowy za okres od kwietnia do czerwca 2009 r., za mieszkanie za czerwiec 2009 r., gaz za okres od 7 stycznia do 20 kwietnia 2009 r. oraz energię elektryczną płatną do 20 maja 2009 r., a także odpis umowy majątkowej małżeńskiej zawartej w dniu 16 stycznia 2006 r., na mocy której pomiędzy małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wyjaśnił, że nie posiada rachunków i lokat dewizowych oraz zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych. Przedłożył również dodatkowe oświadczenie żony w przedmiocie nieposiadania kont i lokat dewizowych, nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro oraz pojazdów mechanicznych. Małżonka wskazała przy tym, że w związku z istniejącym ustrojem rozdzielności majątkowej odmawia przedstawienia wyciągu z posiadanego rachunku bankowego. Nadmieniła, że małżonkowie wspólnie zamieszkują w lokalu, którego najemcą jest jej matka, jednak prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a wnioskodawca ponosi ⅓ utrzymania lokalu, tj. 180 zł miesięcznie.

Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący – pomimo nałożonego na niego zobowiązania – nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie przedstawił bowiem wyciągów z posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, jak również dokumentów w przedmiocie źródeł i wysokości miesięcznych dochodów przez nią uzyskiwanych.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Takie skutki rodzi także wykonanie wezwania jedynie w części. Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.).

Natomiast zachowanie małżonki, która oświadczyła, że w związku z umową majątkową małżeńską odmawia wnioskodawcy wglądu w swój rachunek bankowy jest niezrozumiałe. Z jednej bowiem strony – powołując się na istniejącą pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkową – odmawia przedłożenia wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, na który przekazywana jest przez ZUS emerytura (dowód: kopia decyzji ZUS z dnia 18 marca 2008 r. o przyznaniu emerytury przedłożona przy wniosku z dnia 5 marca 2008 r., k. 27 akt sądowych I SA/Gd 109/08), z zaś drugiej zaś przedstawia złożone przez siebie zeznanie podatkowe, z którego wynika źródło oraz wysokość dochodu osiągniętego w 2008 r. oraz składa oświadczenie o nieposiadaniu majątku. Przyjąć zatem należy, że przedstawia ona swoją sytuację finansową w sposób selektywny

Podkreślić należy, że o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Tym samym okoliczność istniejącego w małżeństwie wnioskodawcy ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka i pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych.

W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny.

Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy, czy też mają inne stałe źródła dochodów, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny.

Tymczasem małżonkowie osiągają stałe i regularne dochody: skarżący – ze stosunku pracy w kwocie 954,96 zł netto, zaś jego małżonka – z emerytury, której wysokość w roku 2008 wynosiła 1 171,90 zł (dowód: k. 27 akt sądowych I SA/Gd 109/08). Konieczne stałe wydatki związane z miesięcznymi kosztami utrzymania lokalu kształtują się na poziomie około 702 zł, przy czym kwota ta ponoszona jest przez trzy osoby (zgodnie z oświadczeniem skarżący pokrywa wydatki w ⅓).

W niniejszej sprawie wzięto pod uwagę, iż kwota wpisu od skargi kasacyjnej, od którego zwolnienia między innymi domaga się wnioskodawca, wynosi połowę wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie związany jest z wartością przedmiotu zaskarżenia, która wynosi 501 483,44 zł (§ 3 w zw. z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jednakże bierność skarżącego nie pozwoliła na dokonanie pełnych ustaleń, w jakim zakresie jest on w stanie ponieść koszty postępowania w przedmiotowej sprawie.

Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.