Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 108/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2010-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 230 par. 1 i 4, art. 226 par. 4, art. 242 par. 4 i par. 5 pkt 2, art. 65 par. 5,
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.
article: art. 33 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: art. 1 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 225 poz 1635
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.),, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi Agencji Celnej "K.-S". J. G., A. P. Spółka jawna w likwidacji z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 3 grudnia 2009r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 19 października 2009r.; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz Agencji Celnej "K.-S." J.G., A.P. Spółka jawna w likwidacji z siedzibą w K. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem 3 grudnia 2009r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy postanowienie tego organu z dnia 19 października 2009r. nr [...] i tym samym odmówił uznania w całości zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym przez Agencję Celną K.-S.J. G., A. P. Spółka jawna w likwidacji w K. (obecna nazwa wynikająca z odpisu KRS na dzień 6 stycznia 2010r.: K. Spółka Spedycyjna K.-S.J. G. i A. P. Spółka Jawna w likwidacji w K.).

W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Celnego w K. wydał w dniu 27 września 2007r. decyzję nr [...], określając kwotę wynikającą z długu celnego będącą podstawą do dochodzenia zobowiązania. Decyzja ta została zarejestrowana w dniu 27 września 2007r., a następnie doręczona, co jest równoznaczne z powiadomieniem o kwocie zarejestrowanych należności.

Decyzją z dnia 27 listopada 2007r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. uchylił w/w decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. w części dotyczącej określenia kwoty odsetek wyrównawczych i określił poprawnie wysokość tych odsetek, w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Decyzja została doręczona stronie, która nie złożyła skargi do sądu administracyjnego. Tym samym decyzja ta stała się ostateczna, prawomocna i wymagalna.

W ocenie wierzyciela, zarówno organ pierwszej instancji tj. Naczelnik Urzędu Celnego w K., jak i organ odwoławczy, badał z urzędu zgodność z prawem wydawanych przez siebie orzeczeń pod kątem art. 226 i art. 230 Kodeksu celnego. Stwierdził, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia 27 września 2007r. - po rozpoznaniu jej przez organ odwoławczy decyzją nr [...] - jest ostateczna i w tej kwestii wierzyciel nie ma prawa po raz kolejny rozpatrywać sprawy określenia długu celnego.

Odnosząc się do zarzutu mającego unormowanie w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Celnej w K. wyjaśnił, że może on opierać się wyłącznie na okolicznościach, które zaszły po wydaniu tytułu wykonawczego. Wynika to wprost z treści art. 29 § 1 w/w ustawy, który zakazuje organowi egzekucyjnemu badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wobec tego zarzuty naruszenia art. 226 §4 oraz art. 230 § 1 i § 4 Kodeksu celnego, dotyczące kwestii już rozstrzygniętych i ostatecznych, wierzyciel uznał za bezzasadne.

Organ, wskazując na treść art. 242 § 4 i § 5 Kodeksu celnego, wyjaśnił, że termin przedawnienia dochodzenia należności wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia 27 września 2007r. rozpoczął się w dniu zarejestrowania kwoty długu celnego tj. 27 września 2007r. W wyniku braku zapłaty wierzyciel może dochodzić swoich praw na drodze egzekucji administracyjnej do dnia 27 września 2012r.

W związku z tym, w ocenie organu, bezzasadny pozostaje również zarzut naruszenia art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. K. Spółka Spedycyjna K.-S. J. G. i A. P. Spółka Jawna w likwidacji w K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia pierwszej instancji, Spółka zarzuciła naruszenie:

- art. 226 § 4 oraz 230 § 1 i 4 Kodeksu celnego w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne, poprzez nieuwzględnienie w treści rozstrzygnięcia wynikających z nich norm,

- art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez zastosowanie go w sprawie stanowiska wierzyciela, czego przepis ten nie przewiduje,

- art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie niedopuszczalności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu, w zakresie, w którym przepis tego nie przewiduje,

- art. 77 § 1 i art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia będącego w dyspozycji wierzyciela materiału dowodowego, w postaci dokumentów z akt sprawy, w wyniku której wydano decyzję, w oparciu o którą wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy, a z których wynikają okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie rozstrzygnięcia, co do zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu przedawnienia i kwestii zastosowania w stanie faktycznym sprawy przepisów art. 226 § 4 oraz 230 § 1 i 4 Kodeksu celnego.

W uzasadnieniu skargi Spółka, powołując się na treść art. 230 § 4 Kodeksu celnego, podniosła, że doręczenie decyzji po upływie terminu w przepisie tym określonego nie skutkuje jej nieważnością, ale bezskutecznością jej doręczenia. Wynika to z faktu, że na organie celnym z mocy prawa ciąży obowiązek określony w art. 226 § 4 Kodeksu celnego, to jest obowiązek anulowania zarejestrowanej kwoty należności, o której dłużnik nie został powiadomiony w terminie. Z tego powodu, w wyniku upływu terminu przedawnienia, dłużnik nie ponosi odpowiedzialności za dług celny. Tym samym decyzja choć ważna, obarczona jest wadą niewykonalności wynikającej z ustawowego nakazu anulowania kwoty należności, której dotyczy decyzja.

W przedmiotowej sprawie kwota należności wynikająca z długu celnego została zarejestrowana w dniu 27 września 2007r. Dług celny powstał w maju 2002r. Między tymi zdarzeniami minęło więcej niż 5 lat. Termin przedawnienia nie został zawieszony na okres uzasadniający przyjęcie, że termin 3 lat, o jakim mowa w art. 230 §4 Kodeksu celnego, nie upłynął. Zatem organ w świetle przepisu przejściowego art. 226 §4 Kodeksu celnego ma obecnie nadal obowiązek anulowania zarejestrowanej kwoty należności, której dotyczy zaskarżone postanowieniem, w wyniku przedawnienia obowiązku.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu, że nie wskazano w nim podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz nie odniesiono się do zgłoszonego przez Spółkę zarzutu przedawnienia. W jej ocenie, wierzyciel zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego, a także nie wskazał dnia powstania długu celnego, zgodnie z art. 209 § 2 Kodeksu celnego.

Wierzyciel zaniechał także, jak podniosła strona, przeprowadzenia postępowania dowodowego, w którym winien był w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, znajdujący się w jego dyspozycji w postaci dokumentów z akt sprawy, w której wydano decyzję, w oparciu o którą wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy, a z których wynikają okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Spółki, powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia twierdzenia dotyczące możliwości oparcia zarzutu wyłącznie na okolicznościach, które zaszły po wydaniu tytułu wykonawczego, a oparte na brzmieniu art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie mają zastosowania ani do tego postanowienia ani też do poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 19 października 2009r. Postanowienia te dotyczą bowiem stanowiska wierzyciela wyrażanego w trybie art. 34 § 1 tej ustawy, a nie stanowiska organu egzekucyjnego, do którego to adresowana jest norma wynikająca z art. 29 § 1 ustawy.

Spółka zaznaczyła także, że termin przedawnienia, o którym mowa w art. 230 § 4 Kodeksu celnego nie został w sprawie zawieszony poprzez wniesienie odwołań, czy zawieszenie postępowania na 2 lata. Ponadto, w jej ocenie, doręczenie decyzji stronie z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika nie może być uznane za skuteczne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Podniósł ponadto, że przepis art. 226 § 4 i art. 230 § 1 i 4 Kodeksu celnego odnosi się do spraw jeszcze nie rozstrzygniętych ostatecznymi orzeczeniami. Natomiast jako wierzyciel, w tym stanie prawnym, związany jest przepisami zawartymi w art. 242 Kodeksu celnego i tylko w tym aspekcie może odpowiadać na zarzuty dotyczące przedawnienia dochodzenia obowiązku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr. 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób, o jakim mowa w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a. Istotnym jest, że, rozstrzygając w granicach danej sprawy w oparciu o przedstawione akta, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a).

Przeprowadzona w powyższych granicach kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn w niej wymienionych.

Podstawą zarzutu podniesionego przez skarżącą Spółkę jest przedawnienie obowiązku co do należności objętej tytułem wykonawczym. Przedawnienie, w ocenie skarżącej, jest konsekwencją powiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu należności celnych po upływie terminu określonego w art. 230 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm., dalej Kodeks celny) Kodeksu celnego. Powyższe uchybienie powoduje bezskuteczność doręczenia decyzji wymiarowej, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

Istota sporu sprowadzała się do zatem do rozstrzygnięcia, czy Dyrektor Izby Celnej w K., jako wierzyciel, w sposób uprawniony odmówił uwzględniania, zgłoszonego na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. dalej zwana u.p.e.a.), zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Organ, nie podzielając podniesionego przez Spółkę zarzutu przedawnienia z uwagi na naruszenie art. 226 § 4 oraz art. 230 § 1 i § 4 Kodeksu celnego, jako dotyczącego kwestii już rozstrzygniętych, wskazał na przepis art. 242 § 4 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należności celnych można dochodzić w ciągu 5 lat, licząc od dnia, w którym zostały zarejestrowane. Przyjmując za datę zarejestrowania należności wynikających z ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia 27 września 2007r. nr [...], datę jej wydania Dyrektor Izby Celnej w K. uznał, że należności mogą być dochodzone do dnia 27 września 2012r.

Jakkolwiek skarga nie zwalczała powyższego poglądu, dokonana z urzędu w tym zakresie kontrola wykazuje niepoprawność stanowiska organu co do daty zarejestrowania należności, a w konsekwencji błędnego uznania, że należności wynikające z długu celnego można dochodzić do 2012r.

Zgodnie z przepisem art. 226 § 1 Kodeksu celnego, każda kwota należności wynikających z długu celnego jest obliczana przez organ celny z chwilą uzyskania niezbędnych danych i zostaje zarejestrowana, o czym organ celny powiadamia dłużnika (art. 230 § 1 Kodeksu celnego). Celem instytucji powiadomienia, w rozumieniu tego przepisu, jest poinformowanie strony o konkretnych kwotach należności wynikających z długu celnego. Rejestracja, jak i powiadomienie o jej dokonaniu, to czynności materialno-techniczne, nie wymagające podejmowania odrębnych decyzji. Czynności te mogą być wykonane poprzez wydanie i doręczenie decyzji określającej należności celne. Wydanie decyzji oznacza bowiem skonkretyzowanie powstałego z mocy prawa, na skutek zgłoszenia celnego, zobowiązania do uiszczenia należności celnych przywozowych. Pogląd ten potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2005r., sygn. akt GSK 8/05, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stanowisko, że wydanie decyzji wymiarowej jest równoznaczne z zarejestrowaniem należności celnych, podziela także wierzyciel, przyjmując jako datę zarejestrowania dzień 27 września 2007r. tj. datę wydania w sprawie przez organ pierwszej instancji ostatniej decyzji wymiarowej. Organ pominął jednak, wynikający z treści tej decyzji fakt, że w przedmiocie określenia długu celnego była wydana pierwotnie decyzja z dnia 22 października 2002r., nr [...]. Decyzja ta konkretyzowała powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych, stanowiła podstawę zarejestrowania należności celnych, a przez doręczenie powiadamiała stronę o konkretnej kwocie z tego tytułu należnej. Decyzja bowiem w znaczeniu materialnym, jak wskazał Sad Najwyższy w uchwale III AZP 1/88 (przywołanej w uzasadnieniu powołanego wyroku NSA, sygn. akt GSK 8/05, to kwalifikowany akt administracyjny, stanowiący przejaw woli administracyjnych organów państwa, wydany na podstawie powszechnie obowiązującego prawa administracyinego o charakterze władczym i zewnętrznym, rozstrzygający konkretną sprawę, konkretnie określonej osoby fizycznej lub prawnej, w postępowaniu unormowanym przez przepisy proceduralne.

Nie ma znaczenia okoliczność, że decyzja z dnia 22 października 2002r. została uchylona przez organ odwoławczy. Uchylenie tej decyzji, a następnie wydawanie kolejnych decyzji w sprawie, jest konsekwencją stosowania przepisów procesowych i wywołuje jedynie skutki prawne procesowe (por. wskazany wyrok NSA sygn. akt GSK 8/05). Skutek materialno-prawny w postaci zarejestrowania należności nastąpił już w dniu wydania pierwszej decyzji w sprawie.

Powyższe oznacza, że data 27 września 2007r jako początek biegu terminu przedawnienia została przyjęta przez organ nieprawidłowo. W konsekwencji przedmiotowych należności można było skutecznie dochodzić jedynie do dnia 22 października 2007r. Z przedłożonych akt nie wynika bowiem, aby termin dochodzenia należności przerwany został jedną z czynności, o jakich mowa w art. 242 § 5 pkt 2 Kodeksu celnego, zaś postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało w 2009r. Oznacza to, że zarzut dłużnika oparty na art. 33 pkt 1 u.p.e.a jest uzasadniony.

Błędne ustalenia faktyczne poczynione przez organy polegające na ustaleniu nieprawidłowej daty zarejestrowania przedmiotowych należności spowodowały niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, konsekwencją czego było uznanie zarzutów za niezasadne.

Sąd nie podziela natomiast zarzutów skargi w przedmiocie bezskuteczności doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Przepisy Kodeksu celnego odrębnie regulują instytucję przedawnienia dochodzenia należności celnych oraz termin do wydania decyzji w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i powiadomienia dłużnika o zarejestrowanej kwocie należności celnych.

Wydanie decyzji określającej kwotę długu celnego z naruszeniem przepisu art. 65 § 5 Kodeksu celnego, zakazującego wydania decyzji w sytuacji, gdy upłynęły 3 lata od przyjęcia zgłoszenia celnego i korespondującego z nim przepisu art. 230 § 4 Kodeksu celnego, zabraniającego powiadomienie dłużnika o należnościach celnych po upływie 3 lat od powstania długu celnego, może być zwalczane w postępowaniu wymiarowym. Okoliczność ta nie może natomiast być przedmiotem oceny w postępowaniu dotyczącym rozpatrzenia zarzutu. Postępowanie wywołane zarzutami egzekucyjnymi nie jest postępowaniem mającym na celu kontrolę instancyjną, czy pozainstancyjną decyzji administracyjnej, która była podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, tylko służy zbadaniu, czy obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego nadal istnieje, czy też nie istnieje na skutek okoliczności wskazanych w zarzutach (na skutek przedawnienia). Stanowisko prezentowane przez skarżącą Spółkę prowadziłoby do sytuacji, w której organ egzekucyjny rozpoznawałby merytorycznie sprawę zakończoną decyzją ostateczną stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Dopóki decyzja, nawet wydana z naruszeniem przepisów prawa, nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego i w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być skuteczne zarzuty dotyczące naruszenia prawa przy jej wydaniu.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni powyższe uwagi dotyczące momentu zarejestrowania należności celnych, a tym samym początku biegu terminu określonego w art. 242 § 4 Kodeksu celnego.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.. orzekł jak w sentencji wyroku. Na zasadzie art. 152 p.p.s.a. Sąd, wobec stwierdzonej niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, orzekł o jego niewykonywaniu.

Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o art. 200 p.p.s.a oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349), a także art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635) w zw. z częścią IV załącznika do w/w ustawy.