Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 536/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Sędzia: WSA Urszula Zięba Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 marca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 marca 2018r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił D. M. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym: ubezpieczenia społeczne - za okres od stycznia 2011r. do listopada 2011r. w łącznej kwocie [...]zł; ubezpieczenie zdrowotne - za okres od stycznia 2011r. do listopada 2011r. w łącznej kwocie [...]zł.

Powyższe rozstrzygnięcie miało miejsce w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 29 stycznia 2018r. ww. zobowiązana złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Wniosek argumentowała tym, że ma orzeczoną grupę niepełnosprawności II stopnia. Z tego tytułu pobiera z MGOPS w W. zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie. Ponadto otrzymuje zasiłek na żywność, opał i leki. Oświadczyła, że jest osobą chorą, ma stwierdzoną chorobę guz kątnicy jelita grubego, nadciśnienie tętnicze, chorobę serca. Jest leczona w poradniach specjalistycznych. Mieszka z córką, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Córka pomaga ww. w różnych czynnościach opiekuńczych i pielęgnacyjnych.

ZUS na podstawie zgromadzonych dowodów ustalił, że zobowiązana figurowała, jako płatnik składek w okresach od co najmniej 1 stycznia 1999r. do 4 stycznia 2002r., od 28 lipca 2010r. do 14 listopada 2011r. W tym okresie nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób została dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zadłużenie figurujące na koncie ww. zostało skierowane do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w W.. Nadto ZUS ustalił, że dochodem zobowiązanej jest zasiłek stały, wypłacany MGOPS w W. z tytułu niepełnosprawności w kwocie [...]zł. Korzysta również z zasiłku celowego na zakup żywności [...] zł m-c, przyznanego na okres od 1.03.2018r. do 31.03.2018r., zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności [...] zł m-c, przyznanego na okres od 1.01.2018r. do 30.06.2018r., zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków [...] zł, przyznanego jednorazowo oraz zasiłku na zakup opału [...] zł, przyznanego jednorazowo. Zobowiązana oświadczyła, że mieszka z córką, ale prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Miesięcznie koszty związane z utrzymaniem określiła na łączną kwotę [...]zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych [...] zł, leczenia [...] zł. Nie wykazuje innych zobowiązań. Nie posiada ruchomości. Stan ten został potwierdzony w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Według Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych ww. posiada udział w [...] części działki o pow. 0,0847 ha położonej w W., zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Działka objęta jest księgą wieczystą nr [...] (wolna od wpisów). Zobowiązana natomiast oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, jednocześnie wskazując, że mieszka w starym domu swoich teściów, a sprawa nieruchomości toczy się w sądzie o regulację prawną.

W świetle powyższego ZUS wydał decyzję z dnia 12 marca 2018r., o której mowa na wstępie. W uzasadnieniu wskazano m.in. na treść art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r. poz. 1778 ze zm. dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). ZUS rozważył na podstawie posiadanych informacji, możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez zobowiązaną zadłużenia pozbawiałaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Zakładu sytuacja ta, w tym przypadku nie ma miejsca. Zobowiązana nie jest pozbawiona źródła utrzymania. Otrzymuje zasiłek stały związany z niepełnosprawnością. Owszem, zaistniała sytuacja związana z brakiem dochodów, powoduje, że korzysta ona z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego, celowego i jednorazowego. Przedłożyła na tę okoliczność kserokopię dokumentów, z których wynika, że decyzjami Burmistrza [...] i Gminy W. z 30.01.2018r. przyznano jej zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności, zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności i zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków. Niemniej jednak organ uznał, że w toku postępowania wyjaśniającego nie można jednoznacznie stwierdzić, aby sytuacja finansowa i materialna zobowiązanej świadczyła, że w chwili obecnej jej podstawowe potrzeby życiowe były niezaspokojone. Według oświadczenia ww., mieszka ona z córką, ale prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponosi koszty utrzymania. Nie wykazała, aby miała jakiekolwiek trudności w terminowym regulowaniu tych zobowiązań, co świadczyłoby o skrajnie trudnej sytuacji materialnej. W opinii organu sytuacja ta nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata zobowiązania z tytułu przedmiotowych należności, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Ponadto, ww. posiada wartościowy majątek tj. udział w [...] części działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym i może dysponować swoim udziałem tak, aby pozyskać środki finansowe na spłatę zadłużenia z tytułu składek. Jednocześnie Zakład, jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia spłaty należności składkowych. W konsekwencji dokonania zabezpieczenia należności składkowe nie ulegają przedawnieniu, a po upływie terminu przedawnienia, należności te będą mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu zastawu lub hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę, liczonych do dnia przedawnienia. W stosunku do zobowiązanej nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Nie wykazała ona również, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiono bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Zobowiązana powołała się na stan swojego zdrowia. Do akt przedmiotowej sprawy załączyła wydruk z karty pacjenta, z której wynika, że rozpoznano u niej nowotwór złośliwy jelita grubego, chorobę nadciśnieniową z zajęciem serca, przewlekłą niewydolność wątroby, niezłośliwe nowotwory z tkanki tłuszczowej. Organ nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej zobowiązanej, gdyż uznał ją za udowodnioną. Jednakże problemy te nie pozbawiają jej dochodu, którym jest zasiłek stały, wypłacany w związku z niepełnosprawnością, charakteryzujący się regularnością wypłat. Dlatego też, wobec charakteru źródła dochodu, w stosunku do ww. nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nadto, Zakład nie ma jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, że istnieją inne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zobowiązana nie skorzystała z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca ww. decyzji zarzuciła przekroczenie dopuszczalnych granic uznania administracyjnego, poprzez:

- naruszenie i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 84 ust. 8 u.s.u.s., połączone z niewłaściwą jego subsumpcją, wskutek pominięcia stanu faktycznego, jakim jest sytuacja osobisto-majątkowa skarżącej, w połączeniu z naruszeniem art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5-6 u.s.u.s., poprzez przyjęcie, iż skarżąca nie spełnia warunków ustawowych, co do umorzenia zaległych składek;

- przyjęcie, iż skarżąca posiada nieruchomość, wymienioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji;

- uznanie, iż niepełnosprawność skarżącej nie implikuje konieczności umorzenia należności, bądź zastosowania jakiejkolwiek innej ulgi w spłacie.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów. Podała m.in., że przepis art. 84 ust. 8 u.s.u.s. jest niejasny, ale dookreślony przez orzecznictwo. Z ostrożności procesowej skarżąca podniosła przedawnienie dochodzonych przez Zakład roszczeń, co powinno być przedmiotem zbadania przez Sąd. Z uwagi na przepis art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, póz. 1378), wniosła o umorzenie składek należnych ZUS, określonych zaskarżoną decyzją. W art. 27 ww. ustawy zostały zamieszczone zasady obliczania terminu wygaśnięcia zobowiązania, wskutek przedawnienia należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2012r. oraz zasady odnośnie terminu przedawnienia składek nienależnie opłaconych przed tym dniem. Skarżąca przede wszystkim zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku małżonka, następców prawnych, odpowiedzialnych osób trzecich, przy braku majątku. Ponadto komornicy sądowi wielokrotnie stwierdzili brak majątku, umarzając postępowania egzekucyjne, o czym organ wie. Dodatkowo - wobec braku jakiegokolwiek majątku - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...] nie należy do skarżącej i nie należała w chwili wnoszenia przedmiotowych wniosków do ZUS. Dowodem jest uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Wieliczce z dnia 9.02.2018r. (sygn. akt [...]), gdzie Sąd wyraźnie stwierdził w połowie s. 4 uzasadnienia, iż mimo figurowania przez D. M. w Centralnej Informacji KW, to nie jest ona już właścicielem tej nieruchomości z uwagi na przegranie spraw dotyczących własności tej nieruchomości. Zaskarżona decyzja została oparta o niewłaściwy stan faktyczny i cała argumentacja organu rentowego w tym zakresie jest bezpodstawna i nieoparta na rzeczywistym stanie prawnym, co powoduje, że w tym zakresie skarżąca kwalifikuje się do ulgi z braku jakiegokolwiek majątku. Tym samym skarżąca wypełniła w całości dyspozycję przepisów zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5-6 u.s.u.s., co do zasadności umorzenia jej składek na ubezpieczenie społeczne. Zaś argument o jakimkolwiek dochodzie skarżącej jest chybiony, bo całym jej dochodem są zasiłki wynikające z niepełnosprawności, więc dzięki nim przeżyje, ale nie jest w stanie spłacić należności organu. Skarżąca korzysta z bezpłatnej pomocy prawnej.

W świetle powyższego wniesiono o uchylenie decyzji i merytoryczne orzeczenie, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania wobec niewłaściwego zastosowania przepisów o przedawnieniu, uznaniu administracyjnym (w tym niezgodnie z dominującym orzecznictwem) i przepisów o warunkach umorzenia zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę organ ubezpieczeniowy, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do przedłożonego przez skarżącą wyroku Sądu Rejonowego w Wieliczce z dnia 9 lutego 2018r., sygn. akt I C 921/14, organ uznał, że nie wynika z niego, aby zostało jednoznacznie prawomocnie przesądzone, że skarżąca nie jest właścicielką nieruchomości przytoczonej w uzasadnieniu decyzji. Przedłożony wyrok dotyczył ustalenia nieważności czynności prawnej, dokonanej przez męża skarżącej, a Sąd stwierdził, że skarżąca nie miała interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności czynności prawnej. Sąd wskazał, że postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku skarżącej o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości jest wstrzymane w zakresie skuteczności w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej. W związku z tym, stan prawny nieruchomości nie został ostatecznie ustalony, a obecnie w księdze wieczystej, jako właścicielka, figuruje skarżąca.

W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 12 marca 2018r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił D. M. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym: ubezpieczenia społeczne - za okres od stycznia 2011r. do listopada 2011r. w łącznej kwocie [...]zł; ubezpieczenie zdrowotne - za okres od stycznia 2011r. do listopada 2011r. w łącznej kwocie [...]zł.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga D. M. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja z uwagi na zaistniałe naruszenie prawa, podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Na wstępie wskazać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając wniosek o umorzenie składek w pierwszej kolejności powinien odnieść się do kwestii ich ewentualnego przedawnienia, co pozwoliłoby Sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty, stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją (wyrok WSA w Kielcach SA/Ke 26/2018 z dnia 22 lutego 2018r, LEX nr 2452039).

Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu.

Ponadto sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek dotyczy decyzji, które wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego, ustawodawca pozostawił organowi wybór, pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Kr 1079/09, LEX nr 586630). Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy, zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, w ramach którego organ musi wnikliwie zbadać i precyzyjnie ustalić, czy zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia, którą podnoszono w skardze, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1778, z późn. zm., dalej: "u.s.u.s.") należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Ww. przepis był nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249.

Mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., do którego dodano ust. 5a-5d. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Przedawnienie, jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie.

Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie upływu terminu przedawnienia, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w przedmiocie umorzenia należności.

W kontekście powyższego istotne jest, aby organ wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nastąpiły zdarzenia powodujące przerwanie, bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia, powodujące, że pomimo upływu terminu do przedawnienia nie doszło i postępowanie nie jest bezprzedmiotowe. Tym bardziej, iż zarzut przedawnienia był podstawą sformułowanego wniosku o umorzenie zaległości ZUS.

Tego nie sposób jednak doszukać się na kanwie sprawy, kontrolowanej przez Sąd. W toku niniejszego postępowania, organ w uzasadnieniu w ogóle nie odniósł się do kwestii przedawnienia przedmiotowych należności, mimo że dotyczą one okresu od stycznia 2011r. do listopada 2011r. (ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne).

W oparciu o przedstawione akta nie sposób stwierdzić, czy w rozpoznawanej sprawie nastąpiło przedawnienie. W uzasadnieniu badanej decyzji brak jest jakichkolwiek rozważań na temat ewentualnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego i jego przebiegu (czy zostało ono w ogóle wszczęte, jeśli tak, to kiedy i z jakim skutkiem zostało zakończone). Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z dnia 31 stycznia 2018r. (karta nr 17 akt administracyjnych), jednakże informacji tej nie można uznać za dowód w sprawie. Nadto, nawet do tej informacji, organ ubezpieczeniowy się nie ustosunkował, nie dokonał jej analizy i nie przedstawił w decyzji swoich wniosków w tym zakresie. Organ nie przedstawił tytułów wykonawczych, ani dowodów ich doręczenia skarżącej. Organ podał, że: "Zadłużenie figurujące na Pani koncie zostało skierowane do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w W.". Jednakże gołosłowne, bo niepoparte żadnymi dowodami, jest twierdzenie organu o prowadzonej przez urząd skarbowy, egzekucji administracyjnej. W aktach brak jest bowiem jakiejkolwiek informacji od właściwego organu na temat daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak też stanu tego postępowania, w szczególności brak jakiejkolwiek informacji z urzędu skarbowego, że postępowanie egzekucyjne nadal się toczy. Organ nie wskazał, kiedy i jakie czynności miały miejsce w odniesieniu do poszczególnych składek, ani też, w jakich okresach doszło do zawieszenia, czy przerwania biegu terminu przedawnienia. Zauważyć trzeba, że brzmienie art. 24 u.s.u.s. ulegało zmianom nie tylko, co do długości terminu przedawnienia, ale też skutków w zakresie podejmowanych czynności egzekucyjnych, na co wskazywano już w treści niniejszego uzasadnienia.

W konsekwencji, na podstawie zaskarżonej decyzji, która w ogóle nie podejmuje kwestii przedawnienia objętych nią należności, nie jest możliwe przeprowadzenie pełnej kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, powyższe organ powinien uwzględnić przy ocenie istnienia lub nieistnienia przedawnienia należności z tytułu składek, objętych wnioskiem skarżącej, wskazując szczegółowo na dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego. Jak już podkreślano ustalenie, czy doszło do przedawnienia składek ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Wskutek upływu terminu przedawnienia, zobowiązanie bowiem wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Z powyższych względów, przy ponownej analizie sprawy, obowiązkiem organu będzie szczegółowe przeanalizowanie kwestii przedawnienia i ewentualnych zdarzeń powodujących zawieszenie, bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych składek. Wskazywane przez organ okoliczności powinny mieć potwierdzenie w materiale dowodowym. Przedstawione przez organ akta powinny być uporządkowane i spięte, opisane w sposób umożliwiający wykazanie podejmowanych czynności egzekucyjnych wobec skarżącej w odniesieniu do poszczególnych składek. Obowiązkiem organu jest wykazanie, które ze składek i z jakich względów nie uległy przedawnieniu i czy może być wobec nich prowadzone postępowanie umorzeniowe.

Zdaniem Sądu w konsekwencji, konieczna jest zatem ponowna ocena sytuacji materialnej skarżącej w kontekście art. 28 u.s.u.s., po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia należności objętej wnioskiem o umorzenie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Przy ponownym rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy, organ powinien zatem ustosunkować się w pierwszej kolejności do kwestii przedawnienia przedmiotowych składek, a w przypadku uznania, że w sprawie jednak nie zachodzą przesłanki do uznania ich za przedawnione, organ powinien odnieść się szerzej do analizy sytuacji majątkowej, bytowej i finansowej skarżącej. Uwzględniając ponoszone przez nią wydatki, sytuację zdrowotną, stan zadłużenia, etc. Zauważyć bowiem należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ jedynie zebrał poszczególne fakty w sprawie, jednak nie dokonał ich oceny, nie przedstawił także w tym zakresie żadnych wniosków. W konsekwencji, zdaniem Sądu, analiza sytuacji skarżącej w kontekście regulacji zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) – dokonana przez organ jest niewystarczająca i niepełna.

Powyższe powinno nastąpić w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym do wydania słusznego rozstrzygnięcia w sprawie.

W tym miejscu podać należy, że Sąd podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w tym należności z tytułu składek są decyzjami podejmowanymi w sferze uznania administracyjnego. Należy jednak zwrócić uwagę, iż ta okoliczność nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, odniesienia się do wszystkich okoliczności faktycznych i argumentów prawnych podniesionych przez stronę, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności, to w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu, przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji, podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował, bada bowiem, czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

W przeciwnym razie, bez wyczerpującego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności, na które Sąd zwracał uwagę w przedmiotowym uzasadnieniu, organ narusza art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to uchybienie należało stwierdzić wobec zaskarżonej decyzji, co uzasadnia jej uchylenie.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ ubezpieczeniowy będzie zobowiązany do uwzględnienia, wyrażonej przez Sąd oceny prawnej i rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w oparciu o ww. wytyczne, uwagi i regulacje prawne, mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie, do których Sąd odniósł się szczegółowo w treści uzasadnienia, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii przedawnienia przedmiotowych składek, gdyż ewentualne stwierdzenie upływu terminu przedawnienia, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w przedmiocie umorzenia należności, a nie budzi wątpliwości, że przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją. Dodać należy, że swoje prawidłowe wnioski, organ powinien przedstawić w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.