Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3112/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 262, art. 65 par. 5, art. 230 par. 5
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 210 par. 1 pkt 4 i pkt 6
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2009 r. sprawy ze skargi K. G. – ... "U." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... października 2008 r. nr ... w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego 1. uchyla zaskarżona decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w C. z ... stycznia 2008r. w zakresie dotyczącym odsetek wyrównawczych; 2. w pozostałym zakresie skargę oddala; 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r.pr. M. G. – [...]: tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę ... złotych ( ... złotych), w tym: tytułem opłaty kwotę ... złotych (... złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług ... złotych (... złotych); 4. stwierdza, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z ... października 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w W. w wyniku złożenia przez K. G. [...] odwołania uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w C. z ... stycznia 2008 r. w części dotyczącej określenia kwoty podatku od towarów i usług i w tym zakresie umorzył postępowanie, w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Decyzja organu odwoławczego została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu ... października 2002 r. na podstawie dokumentu SAD nr ... strona zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym importowany z N. towar w postaci ..., ze stawką celną konwencyjną w wysokości ...%. Do zgłoszenia celnego dołączono m.in., fakturę handlową nr ... z ... sierpnia 2002r. wystawioną przez L. z W. nr ... z ... sierpnia 2002r. fakturę transportową oraz świadectwo pochodzenia FORM A nr ... potwierdzające w. pochodzenie towarów nim objętych.

Po przyjęciu zgłoszenia celnego i przeprowadzeniu jego weryfikacji w trybie art. 70 Kodeksu celnego organ I instancji zakwestionował zadeklarowaną w zgłoszeniu wartość towaru. Decyzją nr ... z ... października 2002r. Naczelnik Urzędu Celnego ... w W. uznał ww. zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie ustalenia wartości celnej sprowadzonego towaru oraz kwoty wynikającej z długu celnego. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania.

Następnie w ramach kontroli postimportowej przeprowadzonej po zwolnieniu towaru w trybie art. 83 § 1 Kodeksu celnego, organ celny zweryfikował całość dokumentów przedłożonych do odprawy celnej dokonanej wg SAD nr ... W związku z wątpliwościami dotyczącymi autentyczności przedłożonego dowodu pochodzenia i podejrzeniem stosowania procederu fikcyjnego potwierdzania pochodzenia ... z W., które faktycznie mogło pochodzić z C., organ zwrócił się do władz celnych W. z wnioskiem o dokonanie weryfikacji ww. świadectwa pochodzenia. W odpowiedzi W. Izba Handlowo-Przemysłowa (...) poinformowała, iż nie wystawiła świadectwa pochodzenia FORM A nr ... i oświadczyła jednocześnie, że przedstawione do weryfikacji świadectwo jest sfałszowane (sfałszowano podpisy i pieczęcie).

Biorąc pod uwagę wyniki weryfikacji dokumentu pochodzenia towaru, Naczelnik Urzędu Celnego ... w W. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przedmiotowego zgłoszenia celnego zakończone decyzją ostateczną z ... października 2002r., a następnie decyzją z ... kwietnia 2004r. uznał zgłoszenie celne SAD nr jw. za nieprawidłowe w zakresie zastosowanej stawki celnej, kraju pochodzenia, wymiaru cła i na tej podstawie określił podatek od towarów i usług w prawidłowej wysokości. Kwotę wynikającą z długu celnego określono z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej podwyższonej o ...%. Organ I instancji obciążył stronę również odsetkami wyrównawczymi oraz określił kwotę odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z... lipca 2004r. Dyrektor Izby Celnej w W. uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia uznając, iż jej rozstrzygnięcie wymagało przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego mającego na celu zastosowanie prawidłowej stawki celnej.

Biorąc powyższe pod uwagę, właściwy w sprawie Naczelnik Urzędu Celnego w C. zwrócił się do władz celnych W. z wnioskiem o dokonanie również weryfikacji faktury handlowej nr ... z ... sierpnia 2002r. wystawionej przez L. z W., dołączonej do zgłoszenia celnego nr jw.

Postanowieniem z ... września 2004r. Naczelnik Urzędu Celnego w C. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie do czasu otrzymania wyników weryfikacji przedmiotowej faktury.

Przy piśmie z ... marca 2005r. w. administracja celna poinformowała, że firma L., nie figuruje w rejestrze w. firm handlowych i nie wystawiła przedmiotowej faktury. Władze w. stwierdziły, że faktura jest sfałszowana.

Postanowieniem z ... maja 2005r. organ I instancji podjął z urzędu zawieszone postępowanie.

Następnie pismem z ... listopada 2006r. zwrócono się z wnioskiem o udzielenie pomocy w sprawach celnych przez administrację celną N. W ww. wniosku zwrócono się z prośbą o udzielenie informacji, kto był eksporterem towaru dostarczonego do portu w H., jaka firma była wskazana jako odbiorca w dokumentach towarzyszących kontenerom oraz jaka firma widniała w dokumentach zdających kontenery do portu w H. po rozładowaniu towaru.

Przy piśmie z ... sierpnia 2007r. została przesłana przez władze n. dokumentacja stanowiąca odpowiedź na ww. wniosek.

W toku prowadzonego postępowania pismem z ... listopada 2007r. wezwano Panią J. Z., która w okresie od września do października 2002r. wykonywała opinie mające na celu ustalenie wartości celnej ... zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu przez firmę [...] K. G., do stawienia się w charakterze świadka w celu złożenia zeznań w sprawie kraju pochodzenia zaimportowanych towarów.

Niezależnie od powyższego Naczelnik Urzędu Celnego w C. postanowieniem z ... października 2007r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawidłowej kwoty podatku od towarów i usług dla towaru zgłoszonego według dokumentu SAD nr jw. Następnie decyzją nr ... z ... stycznia 2008r., wydaną w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania uchylił decyzję z ... października 2002r. w części dotyczącej stawki celnej i obliczył ponownie kwotę długu celnego (z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej) oraz określił kwotę podatku od towarów i usług. Strona została również obciążona odsetkami wyrównawczymi.

Od powyższej decyzji strona odwołała się, wnosząc o umorzenie postępowania z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją nr ... z ... października 2008r. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w C. z ... stycznia 2008r. w części dotyczącej określenia kwoty podatku od towarów i usług i umorzył postępowanie w tym zakresie. W pozostałym zakresie utrzymano w mocy ww. decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał m.in., iż kwestia pochodzenia towaru oraz poprawności i autentyczności przedłożonych przez stronę dokumentów została wystarczająco rozstrzygnięta dowodem w postaci wyników weryfikacji przeprowadzonej przez w. władze celne. Miały one również decydujący wpływ na obciążenie strony odsetkami wyrównawczymi. Organ podkreślił, iż obowiązek prawidłowego ustalenia statusu pochodzenia towaru i jego udokumentowanie w sposób przewidziany prawem spoczywał na importerze towaru. Strona posłużyła się sfałszowanymi dokumentami załączając je do zgłoszeń celnych w celu zastosowania w stosunku do zaimportowanego towaru stawki celnej niższej niż prawnie należna. Wyniki weryfikacji wykazały bowiem, iż świadectwo pochodzenia przedłożone przez stronę nie zostało wystawione przez uprawniony do tego podmiot, a pieczęcie sfałszowano. W dalszej części uzasadnienia Dyrektor Izby wyjaśnił kwestię zasadności obciążenia strony odsetkami wyrównawczymi. Następnie odnosząc się do okoliczności wymierzenia należności podatkowych organ odwoławczy uznał zarzuty strony w zakresie przedawnienia należności podatkowych za zasadne i uchylając decyzję w tej części, umorzył postępowanie w tym zakresie. Jednocześnie zarzut dotyczący wydania decyzji z naruszeniem art.65 § 5 Kodeksu celnego organ odwoławczy uznał za bezzasadny.

Pismem z ... listopada 2008r. skarżący zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, m.in. kwestię dochowania "należytej staranności" przy dokonywaniu zgłoszenia celnego sprowadzonego towaru. W pismach procesowych z ... stycznia 2009r. oraz ... września 2009r. Skarżący precyzując dalsze zarzuty podniósł, iż organy celne naruszyły przepisy art.124 § 2, art.107 § 3, art.126, art.11 oraz art. 7, 77 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (pismo procesowe z 21 stycznia 2009r.) oraz przepisy art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 192, 200 § 1 Ordynacji podatkowej, a także przepis art.230§4 Kodeksu celnego i §1 ust.3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997 r. w spr. określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych i sposobu ich naliczania (pismo procesowe z 10 września 2009r.). Skarżący powołał się ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2005r. sygn. akt P 9/04. Podniósł ponadto kwestię przedawnienia stwierdzając, iż bieg terminu, o którym mowa w art.65 § 5 Kodeksu celnego ulega zawieszeniu w przypadku wszczęcia postępowania karnego. Zdaniem skarżącego wobec braku bezpośredniego związku postępowania karnego z postępowaniem przed organami celnymi oraz faktu wydania decyzji przed zakończeniem sprawy karnej nie wystąpiła sytuacja zawieszenia biegu terminu przedawnienia, o której mowa w art.230 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego, a zatem bieg terminu przedawnienia do wydania decyzji w niniejszej sprawie nie uległ zawieszeniu. Ponadto skarżący podniósł, iż procedurę weryfikacji dokumentów próbował sam rozpocząć w Ambasadzie W., co się jednak nie udało z uwagi na brak możliwości rozpatrywania takich wniosków indywidualnie. Wnosił także do Naczelnika Urzędu Celnego w C. o sprawdzenie dokumentów otrzymanych od kontrahenta w. Skarżący podkreślił, iż nie miał udziału w procederze fałszowania dokumentów załączonych do zgłoszenia celnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Przybyły na rozprawę pełnomocnik skarżącego wskazał, iż jedną ze szczególnych okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę przy odstąpieniu od wymierzenia stronie odsetek wyrównawczych jest fakt, iż to skarżący podjął kroki zmierzające do zweryfikowania dokumentów w., m.in. był w Ambasadzie W. i szukał wyjaśnień w Urzędzie. Ponadto oświadczył, iż postępowanie karne zostało zawieszone do czasu zakończenia spraw toczących się przed WSA w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Skarga jest w części zasadna.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Dyrektora Izby Celnej w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ustaw, tj. badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami ustawy z 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (tekst jednolity Dz. U. Nr 75 z 2001 r., poz. 802 ze zm.) stosowanej w niniejszej sprawie na mocy art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r., Nr 8, poz.60 ze zm.), podzielił zarzuty skargi dotyczące wymierzenia odsetek wyrównawczych, natomiast nie podzielił zarzutów skargi w pozostałym zakresie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż na mocy art.262 Kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, powołane przez Skarżącego w piśmie procesowym nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwaną p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji i analizy zarzutów podniesionych w skardze, Sąd w pierwszej kolejności wyjaśnia, iż zarzut dotyczący braku podstaw do zawieszenia biegu terminu przedawnienia i wydania decyzji po upływie okresu przedawnienia – jest bezpodstawny.

Zgodnie z art.65 § 5 Kodeksu celnego decyzja uznająca zgłoszenie celne za nieprawidłowe nie może być wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od przyjęcia zgłoszenia celnego. W myśl § 5a cyt. przepisu, przepisy art. 230 § 5 i 6 stosuje się odpowiednio.

Art. 230 § 5 Kodeksu celnego stanowi, iż bieg tego terminu ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania karnego, postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe lub wniesienia skargi do sądu administracyjnego, zawieszenia postępowania w sprawie celnej, wniesienia odwołania od decyzji w sprawie celnej. Termin ten zgodnie z § 6 art. 230 Kodeksu celnego biegnie dalej z dniem prawomocnego zakończenia postępowania karnego, postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe albo doręczenia organowi celnemu orzeczenia sądu administracyjnego wraz z jego uzasadnieniem, podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie celnej, doręczenia rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu odwoławczym.

W rozpoznawanej sprawie kwestionowana jest zasadność przyjęcia zawieszenia biegu przedawnienia w związku z prowadzeniem postępowania karnego przeciwko dłużnikowi postępowania celnego. Skarżący kwestionuje zasadność przyjęcia zawieszenia biegu przedawnienia wskazując że skutek zawieszenia biegu przedawnienia powoduje nie każde wszczęcie postępowania karnego, ale tylko takie, w którym podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem zobowiązania z tytułu długu celnego, którego dotyczy postępowanie karne.

Należy stwierdzić, że przepis art. 230§5 Kodeksu celnego nie określa jaki związek musi zachodzić pomiędzy postępowaniem karnym czy postępowaniem o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe z postępowaniem w sprawie celnej, aby doszło do zawieszenia biegu terminów przedawnienia określonych w prawie celnym. Dlatego każda sprawa musi być oceniania indywidualnie. Niewątpliwie musi być to związek ścisły, ponieważ wszczęcie postępowania karnego powoduje zawieszenie biegu terminów przedawnienia, a więc jednej z podstawowych instytucji gwarantujących pewność obrotu, ustanowionych na korzyść uczestników obrotu. Z pewnością nie jest to jednak związek polegający na tym, że wynik postępowania celnego jest uzależniony od uprzedniego wydania orzeczenia w sprawie karnej czy karno-skarbowej. Dla takiej bowiem sytuacji przewidziana jest instytucja zawieszenia prowadzonego postępowania na podstawie art.201§1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że pomiędzy postępowaniem karnym prowadzonym przeciwko K. G. , a postępowaniem celnym zachodzi związek uzasadniający zawieszenie biegu terminów przedawnienia.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie wynika, iż Komenda Powiatowa Policji w C. postanowieniem z dnia ...10.2003r. nr ...wszczęła dochodzenie w sprawie o przestępstwo określone w art. 270 § 1 kodeksu karnego polegające na posługiwaniu się w okresie od września do października 2002r. przez firmę [...] K. G. fałszywymi świadectwami pochodzenia FORM A przy dokonywaniu w Oddziale Celnym w C. zgłoszeń celnych towarów w postaci ... W tym miejscu należy zauważyć, iż sfałszowanie świadectwa pochodzenia załączonego do zgłoszenia celnego nr jw. miało wpływ na kwotę długu celnego. Przedłożony przez Skarżącego dowód pochodzenia stanowił podstawę do zastosowania w zgłoszeniu celnym konwencyjnej, a nie wyższej - autonomicznej stawki celnej.

Postanowieniem nr ... z dnia ...12.2003r. Komenda Powiatowa Policji w C. przedstawiła K. G. zarzuty posługiwania się w okresie od września do października 2002r. fałszywymi świadectwami pochodzenia FORM A przy dokonywaniu zgłoszeń celnych, czym naraził Skarb Państwa na uszczuplenie należności celnych oraz podatku od towarów i usług, tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k., art. 56 § 1 k.k.s. i art. 87 § 1 k.k.s. w związku z art. 11 § 2 k.k. i w związku z art. 12 k.k.

Następnie Prokuratura Rejonowa w C. przesłała do Sądu Rejonowego w C. akt oskarżenia z dnia ...03.2004r. przeciwko K. G. oskarżonemu o czyn z art. 270 § 1 k.k., art. 56 § 1 k.k.s. i art. 87 § 1 k.k.s. w związku z art. 11 § 2 k.k. i w związku z art. 12 k.k. Sąd Rejonowy w C. przekazał sprawę do rozpoznania przez Sąd Rejonowy w S., w którym postępowanie karne toczy się nadal (sygn. akt II K 324/04).

Należy podkreślić, że postawiony skarżącemu zarzut obejmuje również art.87 Ustawy karnej skarbowej stanowiący, w wersji obowiązującej w dacie dokonania czynu, że: "Kto przez wprowadzenie w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej naraża Skarb Państwa na uszczuplenie należności celnej, podlega karze..." W ocenie Sądu prowadzenie postępowania karnego w sprawie wprowadzenia w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej i narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie należności celnych pozostaje z rozpoznawaną sprawą celną w związku uzasadniającym zawieszenie biegu terminów przedawnienia określonych w art. 65 i 230 Kodeksu celnego. Tak więc spełnione zostały przesłanki ustawowe określone w art. 230 § 5 Kodeksu celnego, które stanowią podstawę do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W następstwie wszczęcia postępowania karnego doszło bowiem do zawieszenia biegu 3 letniego terminu określonego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Termin ten z uwagi na fakt, iż przedmiotowe postępowanie nie zostało prawomocnie zakończone, nie zaczął biec dalej. Nie oznacza to jednak, iż organ celny przed zakończeniem postępowania karnego nie mógł wydać decyzji w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe rozważania na uwadze Sąd stwierdził, że należności nie uległy, wbrew stanowisku skarżącego, przedawnieniu.

Dokonując oceny wydanego w toku postępowania celnego Postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w C. o zawieszeniu z urzędu postępowania celnego, Sąd stwierdził , iż mimo powołania w tym postanowieniu przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących zawieszenia postępowania celnego, to z treści postanowienia jasno wynika, iż w istocie przesłanką zawieszenia postępowania nie było prowadzone postępowanie karne tylko pomoc państwa obcego w weryfikacji dokumentów. Zgodnie bowiem z art. 2661 § 1 Kodeksu celnego, postępowanie zawiesza się w wypadku, gdy organ celny w jego toku wystąpił z wnioskiem o pomoc prawną do organu celnego państwa obcego lub innego uprawnionego podmiotu państwa obcego. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że organ celny w postanowieniu o zawieszeniu postępowania powołał niepełną podstawę prawną zawieszenia postępowania nie powołując przepisu art. 2661 § 1 Kodeksu celnego. Niemniej jednak, pomimo błędnej podstawy prawnej zawieszenia postępowania, nie można się zgodzić, iż zostało ono wydane bez podstawy prawnej. Podstawa prawna, bowiem istniała, tyle że wynikała również z art. 2661 § 1 Kodeksu celnego. O braku podstawy prawnej można mówić zaś wówczas, gdy nie istnieje przepis prawa pozwalający regulować daną materię. Natomiast postanowienie, które nie zawiera powołania podstawy prawnej, określa ją ogólnikowo lub błędnie, nie jest wydane bez podstawy prawnej. W takim bowiem przypadku podstawa prawna realnie istnieje, lecz nie ma o niej prawidłowej informacji w postanowieniu. W tej sytuacji można mówić o uchybieniu formy aktu administracyjnego z racji naruszenia art. 210 Ordynacji podatkowej, ale nie można mówić o braku podstawy prawnej do wydania tego aktu, co by musiało skutkować stwierdzeniem jego nieważności (art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Istotne jest bowiem rzeczywiste istnienie wspomnianej podstawy (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego komentarz, wyd. 7; S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Ordynacja podatkowa komentarz, wyd. z 2004 r.). Dlatego też w ocenie Sądu uchybienia, których dopuściły się organy celne w niniejszej sprawie stanowiły naruszenie art. 210 § 1 pkt 4 i pkt 6 Ordynacji podatkowej, jednakże nie miały one wpływu na wynik sprawy, ponieważ de facto istniał przepis prawa dający organom celnym prawo zawieszenia postępowania.

Przechodząc następnie do rozważań odnoszących się do świadectwa pochodzenia Form A należy podkreślić, iż organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i w konsekwencji zastosował prawidłową stawkę celną.

Zgodnie z art. 2 § 2 Kodeksu celnego, wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż obowiązek prawidłowego zgłoszenia towaru do odprawy celnej ciąży na importerze. Art. 64 § 1,2 i 2a Kodeksu celnego stanowi, że zgłoszenie celne w formie pisemnej powinno zostać dokonane przez zgłaszającego na właściwym formularzu, zgodnym ze wzorem przewidzianym do objęcia towaru określoną procedurą celną. Zgłoszenie to powinno być podpisane i zawierać wszystkie elementy niezbędne do objęcia towaru procedurą celną, do której jest zgłaszany. Do zgłoszenia celnego należy dołączyć dokumenty, których przedstawienie jest wymagane do objęcia towaru procedurą celną, do której jest zgłaszany. Złożenie zgłoszenia celnego podpisanego przez zgłaszającego lub jego przedstawiciela jest równoznaczne ze złożeniem przez zgłaszającego oświadczenia o prawdziwości danych zawartych w zgłoszeniu celnym oraz autentyczności załączonych do niego dokumentów. Celem postępowania celnego jest ustalenie obiektywnych elementów takich jak ilość towarów, ich wartość, pochodzenie itp., istotnych z punktu widzenia zgłoszenia celnego. Na te elementy - co do zasady - nie ma wpływu element winy oraz zachowania należytej staranności, tzn. ustalenie kto i w jakim zakresie przyczynił się do podania nieprawidłowych danych. Organ celny zobowiązany jest na podstawie art. 85 § 1 Kodeksu celnego ustalić stan towaru i jego wartość na dzień przyjęcia zgłoszenia celnego i w oparciu o tak ustalone elementy wymierzyć należności celne. Pod pojęciem stanu towaru mieści się również ustalenie pochodzenia importowanego towaru. Tak więc podnoszone przez skarżącego argumenty, dotyczące zachowania należytej staranności, nie mają żadnego wpływu na ustalenie kwoty należności celnych.

Postępowanie prowadzone przez organy celne jest postępowaniem administracyjnym i przy ustalaniu okoliczności sprawy oraz dochodzeniu tzw. prawdy obiektywnej organy te dysponują wyłącznie instrumentami wynikającymi z przepisów prawa administracyjnego oraz prawa celnego. Oznacza to, że istotą postępowania toczącego się w niniejszej sprawie jest ustalenie rzeczywistego stanu towaru zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym oraz określenie prawidłowej kwoty wynikającej z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego. Odmowa zastosowania preferencji celnych w postaci konwencyjnej stawki celnej nie jest natomiast uzależniona od wykazania przez organ celny, że Strona działała w złej wierze lub że ponosi winę za przedłożenie nieprawidłowego dowodu pochodzenia, ponieważ element winy jest obojętny dla skutków prawnych z zakresu czynności postępowania celnego.

W rozpoznawanej sprawie strona do zgłoszenia celnego załączyła świadectwo pochodzenia FORM A nr ..., potwierdzające w. pochodzenie sprowadzonych towarów. Na tej podstawie zastosowano dla sprowadzonych towarów konwencyjną stawkę celną.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż towary podlegające przywozowi na polski obszar celny można klasyfikować, ze względu na ich pochodzenie, jako:

1) towary posiadające status preferencyjnego pochodzenia wynikający z podpisanych przez Polskę umów o Wolnym Handlu, status ten uprawnia do zastosowania wobec towaru obniżonej stawki celnej,

towary posiadające status niepreferencyjnego pochodzenia:, przy czym w przypadku towarów wymienionych w Wykazie nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, ich niepreferencyjne pochodzenie uprawniające do zastosowania stawki konwencyjnej, która jest niższa od autonomicznej, musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia; (w przypadku, gdy pochodzenie towaru z Wykazu 3 nie zostało udowodnione świadectwem pochodzenia, określonym w § 11 ust 1 i § 13 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r., lecz stwierdzone zostało w inny sposób, status niepreferencyjnego pochodzenia uprawnia jedynie do zastosowania autonomicznej stawki celnej);

3) towary, których kraj pochodzenia nie został ustalony. W takim wypadku, wobec zgłaszanych towarów konieczne jest stosowanie stawki autonomicznej podwyższonej o ...% lub stawki konwencyjnej podwyższonej o ...%, jeżeli jest wyższa od autonomicznej;

Zgodnie z przepisem art. 13 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny cła określane są na podstawie Taryfy celnej lub innych środków taryfowych. Obowiązujące w dniu dokonania zgłoszeń celnych przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej wprowadzają możliwość stosowania konwencyjnych stawek celnych; w przypadku jednak towaru objętego Wykazem nr 3, do którego należy przedmiotowy towar, jego pochodzenie musi zostać udokumentowane świadectwem pochodzenia spełniającym wymogi określone w § 13 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r.

Zgodnie z tym przepisem, jeżeli pochodzenie towaru przywożonego na polski obszar celny musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, dowodem pochodzenia towaru może być świadectwo pochodzenia, które spełnia łącznie następujące warunki:

1) zostało sporządzone przez organ upoważniony w danym kraju do wydawania świadectw pochodzenia oraz dający gwarancję rzetelności kontroli pochodzenia towarów,

2) zawiera dane niezbędne do identyfikacji towaru objętego świadectwem,

3) poświadcza, że towar, którego świadectwo dotyczy, pochodzi z określonego kraju.

Zgodnie z art. 83 § 2 Kodeksu celnego, po zwolnieniu towarów organ celny, w celu upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, może w szczególności kontrolować dokumenty i dane handlowe dotyczące operacji przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem, jak również późniejszych operacji handlowych dotyczących tych towarów. W ramach tak rozumianej kontroli mieści się również możliwość sprawdzenia, tak pod względem formalnym, jak i materialnym, dokumentów, na podstawie których importer wnioskował o zastosowanie stawki konwencyjnej.

Zgodnie z § 20a ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia - w celu sprawdzenia autentyczności świadectwa pochodzenia towarów lub prawidłowości danych w nim zawartych organ celny może skierować je do weryfikacji do organu wystawiającego świadectwo. W ramach kontroli polskie władze celne przekazały świadectwo pochodzenia FORM A nr jw. do zweryfikowania przez w. władze celne. W odpowiedzi władze kraju eksportu poinformowały, iż nie wystawiły przedmiotowego świadectwa, oraz że zostało ono sfałszowane, a zatem towar objęty tym świadectwem nie mógł korzystać z preferencji celnych z postaci konwencyjnej stawki celnej.

Wyniki takiej weryfikacji stanowią usankcjonowany prawem dowód i są wiążące dla władz celnych kraju importu. Wynik weryfikacji uzyskany od władz w. miał wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy w zakresie stawki celnej i kwoty cła oraz podatku od towarów i usług. Stąd zaistniała konieczność wznowienia postępowania, a następnie uchylenia w części dotychczasowej decyzji i w tym zakresie orzeczenia, co do istoty sprawy.

W sytuacji potwierdzenia przez władze w. faktu sfałszowania świadectwa pochodzenia, organy celne zasadnie zakwestionowały zastosowanie w stosunku do towarów objętych zgłoszeniem celnym SAD nr jw. z dnia ... października 2002r., konwencyjnej stawki celnej i prawidłowo postąpiły obliczając dług celny z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej zgodnie z przepisami prawa celnego dotyczącymi ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towaru. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, w. władze wskazały na konkretne dane, które pozwoliły na postawienie wniosku, iż świadectwa pochodzenia są fałszywe. Mianowicie w. władze wskazały, iż świadectwa pochodzenia nie zostały wystawione przez W. Izbę Handlową i Gospodarczą (...), gdyż zarówno wskazane numery referencyjne nie były stosowane przez ..., jak i pieczęcie i podpisy w rubryce ... świadectw nie były podpisami i pieczęciami zatwierdzonymi przez ... do wystawiania świadectw. Podobnie przedstawia się sytuacja z wystawcami faktur, które następnie zostały załączone do zgłoszeń celnych, m.in. przedmiotowego. W. władze wskazały, iż L. nie wystawiała m.in. faktury załączonej do przedmiotowego zgłoszenia celnego. Powyższe dokumenty uzyskane na zasadzie pomocy prawnej państwa obcego winny być traktowane jako dowody i stosownie ocenione w ramach całego zgromadzonego materiału dowodowego. Zgodnie bowiem z treścią art. 270 § 1 Kodeksu celnego organ celny może przyjąć jako dowód w postępowaniu dokumenty sporządzone przez organy celne państwa obcego lub inne uprawnione podmioty państwa obcego. Pisma w. władz nie mają waloru dokumentu urzędowego, albowiem w postępowaniu celnym, (w którym przepisy działu IV Ordynacji podatkowej stosuje się "odpowiednio") tylko polskim dokumentom urzędowym jest przypisana moc dowodowa, o której mowa w art. 194 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Jednakże stanowią one dowód, podlegający swobodnej ocenie na tle całokształtu materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym (art. 191 Ordynacji podatkowej). W tym też sensie dowód ten mógł zostać obalony kontrdowodem. Jednakże Skarżący tego nie uczynił. Zgromadzony materiał dowodowy nie nasuwa wątpliwości. Skarżący nie przedłożył dokumentów, nawet prywatnych, które podważyłyby stanowisko organów celnych dotyczące udokumentowania pochodzenia towaru. W szczególności nie może być dokumentem potwierdzającym pochodzenie towaru przedłożony przez stronę kontrakt, w sytuacji gdy w. władze celne poinformowały, że L. ( w. kontrahent) nie wystawił weryfikowanych faktur .

W związku z tym nie było możliwości zastosowania stawki celnej konwencyjnej.

Dla wyrobów z Wykazu nr 3, do których należą przedmiotowe towary, dla stawki konwencyjnej wymagane jest przedłożenie świadectwa niepreferencyjnego pochodzenia, spełniającego wymogi określone w przepisie § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. W przypadku jego nieprawidłowości (tak pod względem formalnym jak i merytorycznym) stosuje się stawki autonomiczne.

Zgodnie bowiem z ust. 10 Części A Postanowień wstępnych do Taryfy celnej, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 200Ir. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej, do towarów wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, dla których pochodzenie nie zostało udokumentowane świadectwem pochodzenia, ale jeżeli można ustalić kraj lub region pochodzenia tego towaru, stosuje się stawkę celną autonomiczną lub stawkę celną konwencyjną jeżeli jest wyższa od stawki celnej autonomicznej.

Jak zostało wyjaśnione wyżej, władze w., do których zwrócono się z wnioskiem o weryfikację nie potwierdziły faktu wystawienia przedmiotowego świadectwa, co wykluczyło możliwość zastosowania do towarów objętych przedmiotowym zgłoszeniem celnym konwencyjnej stawki celnej.

W przypadku braku świadectwa pochodzenia towaru wymaganego dla zastosowania konwencyjnej stawki celnej, dokumentem uprawniającym do zastosowania autonomicznej stawki celnej jest dokument spełniający przesłanki § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r.

W toku prowadzonego postępowania zweryfikowano również fakturę handlową nr ... z ... sierpnia 2002r. Władze w. poinformowały również, iż jest to dokument fałszywy (pismo z ... marca 2005r.), a zatem zapis o w. pochodzeniu znajdujący się na tej fakturze nie mógł być uznany do zastosowania stawki autonomicznej. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Importer nie przedłożył innych dokumentów potwierdzających pochodzenie towaru, pomimo wezwania pismem z dnia ... sierpnia 2005r.

Niepreferencyjne pochodzenie dla zastosowania tej stawki ustalone zostało na podstawie zeznań świadka J. Z. - rzeczoznawcy S. z ... grudnia 2007r., która została wezwana w celu złożenia zeznań na okoliczność określenia kraju pochodzenia importowanych towarów. J. Z. zeznała, że wszystkie cechy ...wskazują, iż towar pochodzi z regionu a.

Należy zatem uznać, iż organy celne prawidłowo określiły kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej, zgodnie z wyżej cyt. ust. 10 Części A Postanowień wstępnych do Taryfy celnej.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia oparte zostały na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, który uzasadnia oceny orzekających w sprawie organów celnych. Strona w toku postępowania miała zapewniony czynny udział w każdym jego stadium i korzystała ze swoich uprawnień. Dyrektor Izby Celnej w sposób wyczerpujący odniósł się również do twierdzeń odwołującej się strony. Zaskarżona decyzja zawiera także wskazanie podstawy prawnej, która jest szczegółowo uzasadniona. W ocenie Sądu, organy celne zebrały w sposób prawidłowy materiał dowodowy, dokonały jego oceny i wydały rozstrzygnięcia w sprawie, wskazując fakty, które uznały za udowodnione, dowody, którym dano wiarę, jak również przyczyny, dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności, w związku z czym zarzuty skarżącego uznać należy za oczywiście bezzasadne. Dodatkowo wskazać należy, iż twierdzeń skarżącego nie może również potwierdzić powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2005r. sygn.akt P 9/04, ponieważ dotyczy on odmiennego stanu prawnego i faktycznego i nie ma związku z rozpoznawaną sprawą. Także podnoszone okoliczności dotyczące ojca skarżącego (spalenia firmy w centrum S. w ...r. za odmowę zapłaty haraczu) pozostają bez związku z niniejszą sprawą.

Ostatnim do rozważenia zagadnieniem jest kwestia orzeczonych w zaskarżonej decyzji odsetek wyrównawczych. Artykuł 222 § 4 Kodeksu celnego stanowi, iż w przypadku gdy przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z długu celnego powoduje uzyskanie korzyści finansowych, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze. Zgodnie z § 5 ww. przepisu, wypadki i warunki pobierania odsetek wyrównawczych, a także sposób ich naliczania określa Minister Finansów w drodze rozporządzenia. W myśl § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania [Dz. U. Nr 143, poz. 958 ze zm.] – organ celny pobiera odsetki wyrównawcze w wypadku, gdy kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych lub niekompletnych danych podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym, z wyjątkiem gdy:

1) dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, nie wynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania,

2) kwota odsetek wyrównawczych, naliczonych w odniesieniu do towarów objętych tym samym zgłoszeniem celnym nie przekracza równowartości 20 ECU.

Z powyższego przepisu wynika, że w sytuacjach w nim określonych mimo wypełnienia dyspozycji art. 222 § 4 Kodeksu celnego, odsetki nie są pobierane. Należy także zauważyć, że choć ciężar udowodnienia szczególnych okoliczności podania nieprawidłowych lub niekompletnych danych spoczywa na dłużniku (stronie), to jednak nie zwalnia to organu administracji od zbadania powyższych przesłanek z urzędu, co wynika z ogólnych zasad postępowania tj. art. 121 i art. 122 Ordynacji podatkowej lub przynajmniej poinformowania strony o treści powyższych przepisów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Orzekając w przedmiocie odsetek wyrównawczych należy ocenić postępowanie strony pod kątem stopnia zawinienia ( niedbalstwa lub świadomego działania). W rozpoznawanej sprawie należało ocenić czy załączenie przez skarżącego do zgłoszeń celnych nieprawidłowych świadectw pochodzenia nie było spowodowane szczególnymi okolicznościami, nie wynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. W szczególności na ile sam importer był świadomy posługiwania się fałszywymi świadectwami i czy w ogóle mógł uchronić się przed skutkami oszustwa np. czy miał możliwość wcześniejszej weryfikacji świadectw pochodzenia, czy dochował przy tym wszelkiej staranności. Przy czym należało to rozważyć w kontekście charakteru importera – jego doświadczenia w działalności importowej, sposobu współpracy z organami celnymi itp. Rozważając stopień staranności skarżącego w tym kontekście Sąd nie stwierdził, aby otrzymanie przez Skarżącego sfałszowanych świadectw pochodzenia towaru i sfałszowanych faktur wynikało z jego zaniedbania lub świadomego działania. Skarżący podpisał kontrakt z kontrahentem wskazanym mu przez osobę stanowiąca jego powinowatego, co nie jest w sprawie kwestionowane. Następnie otrzymywał zamawiany towar oraz wymagane dokumenty. Nie jest obojętny dla oceny postępowania strony fakt, że towary były sprowadzane, w ocenie strony z W. Skarżący twierdzi , a brak jest dowodów, że tak nie było, próbował weryfikować otrzymane dokumenty w Ambasadzie W., co mu się nie udało. Inaczej należałoby ocenić stopień staranności importera w przypadku dokonywania importu towarów pochodzących z Unii Europejskiej; w takiej sytuacji należałoby postawić znacznie wyższe wymagania co do dołożenia aktów staranności w weryfikacji wiarygodności kontrahenta i dokumentów. Otrzymując dokumenty od kontrahenta w.Skarżący praktycznie nie miał możliwości ich zweryfikowania.

W tej sprawie należy szczególnie podkreślić, że decyzje organów celnych zostały wydane na skutek wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, a więc na skutek ujawnienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nieznanych organowi, który wydał decyzję. Organ załączone świadectwo pochodzenia Form A badał już w tzw. postępowaniu zwykłym i wówczas nie nasuwało on dla niego żadnych wątpliwości, gdyż w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego wydał decyzję kwestionującą tylko wartość celną towaru, a nie zastosowaną stawkę celną.

W ocenie Sądu skarżący miał prawo uważać, że świadectwa pochodzenia Form A, którymi się posługiwał są autentyczne i zostały wystawione przez odpowiednie organy w., ponieważ dokumenty te zostały sfałszowane na tyle "dobrze", że nawet organ celny - organ profesjonalny w zakresie oceny dokumentów używanych w obrocie celnym nie zorientował się w postępowaniu dotyczącym weryfikacji zgłoszenia celnego, że są to dokumenty nieautentyczne. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, iż uczestnikowi obrotu nie można stawiać wymagań wyższych niż organom administracji państwowej powołanym do działania w danej sprawie. Dlatego Skarżący mógł mieć subiektywne przeświadczenie, że zakupiony towar miał preferencyjne pochodzenie.

Sąd nie podziela poglądu Dyrektora Izby Celnej, że dowodem zachowania przez stronę należytej staranności może być np. uzyskanie od kontrahenta pisemnego zapewnienia, że dostarczy prawidłowe świadectwo pochodzenia towaru oraz zawarcie kontraktu określającego szczegółowe warunki transakcji wraz z konsekwencjami nie wywiązania się z warunków umowy. Takie postępowanie jest niewątpliwie pożądane i użyteczne w przypadku dochodzenia roszczeń cywilnych od kontrahenta. Zapis w umowie o obowiązku dostarczenia prawidłowego świadectwa pochodzenia towaru nie może mieć żadnego znaczenia w sytuacji gdy kontrahent w. jest, jak wynika z materiału dowodowego, kontrahentem nieuczciwym dostarczającym fałszywe dokumenty i wystawiającym fałszywe faktury. Nie wydaje się realnym założenie aby jakikolwiek zapis w umowie powstrzymał tego kontrahenta przed przestępczymi działaniami.

W konsekwencji, rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej w W. w części dotyczącej odsetek wyrównawczych podlega uchyleniu na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.] i w tej części nie może być wykonane do daty uprawomocnienia się wyroku [art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi].

W pozostałej części zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga jako nieuzasadniona podlega w tym zakresie oddaleniu na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 5 oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).