Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 550/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 550/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 maja 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Nina Półtorak (spr.), Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r., sprawy ze skargi Z.S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 15 lutego 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 22 października 2012 r., II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 października 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z.S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym na ubezpieczenia społeczne w kwocie 28.731,38 zł wraz z odsetkami w kwocie 49.707,00 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 5.898,43 zł wraz z odsetkami w kwocie 9.362,00 zł, na Fundusz Pracy w kwocie 790,98 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.204,00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 35,20 zł. Ponadto organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, w tym: składki na ubezpieczenia społeczne w kwocie 248.881,81 zł wraz z odsetkami w kwocie 429.745,00 zł, składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 33.639,75 zł wraz z odsetkami w kwocie 48.704,00 zł, ponadto odsetki za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 560.194,00 zł i odsetki za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 232.771,00 zł.

Organ w uzasadnieniu swojej decyzji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zezwalające na umorzenie należności.

Pismem z dnia 9 listopada 2012 r. strona złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami, zakończonej decyzją nr [...].

W uzasadnieniu swojego wniosku Z.S. podniósł, iż decyzja, od której wniósł odwołanie jest błędna i powinna zostać zmieniona. Wnioskodawca zarzucił naruszenie przez organ postanowień art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a, art. 32 w zw. z art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, naruszenie § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., a ponadto naruszenie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia

2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw w zw. z art. 3 ust 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Zobowiązany wskazał, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, przepisów ustawy nie stosuje się do osób podlegających ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Na tej podstawie Zakład uznał, że przepis art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. nie znajduje zastosowania, co zdaniem wnioskodawcy nie jest prawidłowe, ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, nie stosowano przepisów tego aktu prawnego w stosunku do przedsiębiorców w upadłości. Skoro zatem wnioskodawca znajdował się w upadłości, nie można było wobec niego zastosować ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. i dlatego art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. może być w stosunku do zobowiązanego podstawą umorzenia należności.

Zobowiązany podkreślił, że przychód rodziny i średni poziom wydatków czteroosobowej rodziny w Polsce pokazuje, iż zobowiązany nie dysponuje wolnymi środkami na dokonanie spłaty należności składkowych.

Zobowiązany potwierdził, że nie ma zaległości podatkowych ani zaległości w bieżących opłatach za media, które jednak reguluje, jak oświadczył, z trudem. Nadto oświadczył, że posiadane długi wobec ZUS i innych wierzycieli, dochodzone są bez rezultatu przez Komornika Sądowego, co jego zdaniem wskazuje na przesłankę całkowitej nieściągalności.

Zobowiązany wyjaśnił, że wbrew stwierdzeniu w decyzji, od której wniósł odwołanie, nie jest właścicielem samochodu osobowego marki VW Golf z 1991 roku.

W jego ocenie, w sprawie spełnione są ustawowe przesłanki przemawiające za umorzeniem, a podjęcie spłaty należności z tytułu składek pociągnęłoby dla niego zbyt ciężkie skutki, w szczególności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zobowiązany oświadczył, że po zestawieniu aktualnej wysokości zadłużenia z tytułu składek (1.959.710,89 zł) pozostającej do spłaty z jego aktualnym stanem majątkowym i możliwościami zarobkowymi, nie widzi możliwości spłaty choćby istotnej części istniejących zaległości wobec ZUS.

Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje wraz z żoną J. S. w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Majątek wspólny małżonków przed wprowadzeniem ustroju rozdzielności został natomiast upłynniony i przekazany na spłatę wierzycieli przez syndyka w toku prowadzonego postępowania upadłościowego (na dowód przedłożony akt notarialny Rep. [...] zawartej umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 20.06.2002 r.). Zobowiązany wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania upadłościowego Sygn. akt [...] (Sąd Rejonowy w K. Wydz. VIII Gospodarczy ds. upadłościowo-układowych).

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Decyzją z dnia 15 lutego 2013 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 października 2012 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że w odniesieniu do sytuacji skarżącego, okoliczności sprawy nie wskazują na stan całkowitej nieściągalność należności, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W zakończonym postępowaniu upadłościowym, zakończonym 24 marca 2006 r., po zaprzestaniu przez zobowiązanego prowadzenia działalności gospodarczej, nie nastąpiło zaspokojenie należności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości i pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, jednak prowadzone wobec zobowiązanego od 1999 r. postępowanie egzekucyjne, obejmuje odpowiedzialność żony J. S., ograniczając ją do majątku wspólnego objętego wspólnością ustawową małżonków. Wnioskodawca oświadczył, że jest użytkownikiem wieczystym terenów mieszkaniowych o powierzchni 131 m2, stanowiących własność Skarbu Państwa. Zobowiązany oświadczył ponadto, że nie posiada już samochodu osobowego VW Golf z 1991 r., gdyż został on sprzedany.

Ponadto oświadczył, że jest prezesem Spółki S. sp. z o.o. spółki komandytowej, z ustalonym wynagrodzeniem w wysokości 760,00 zł brutto miesięcznie, w wymiarze czasu pracy pół etatu. Kwota wykazywanego wynagrodzenia nie pozwala na dokonanie zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym. Równocześnie Zobowiązany nie przedstawił żadnych informacji o dochodach spółki S. Sp. z o.o. spółka komandytowa, w której jest zatrudniony.

W ocenie Zakładu podejmowane przez Wnioskodawcę działania w odniesieniu do posiadanego zadłużenia z tytułu składek nie miały na celu spłaty zaległości składkowych, a były świadomym działaniem na zwłokę i szkodę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ukierunkowanym na odłożenie w czasie i utrudnienie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Organ podniósł, że odpowiedzialność płatnika jest wyznaczona przez art. 26 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym. Zadłużenie płatnika z tytułu należności składkowych, zostało objęte przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przymusowym dochodzeniem za okresy i kwoty wskazane w stanie faktycznym. Zakład może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Egzekucja jest aktualna, w związku z tym nie ma podstaw do uznania, podjęte przez organ działania nie doprowadzą do spłaty choćby części narosłych należności i w postępowaniu nie uzyskałoby się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Zobowiązany uzyskuje dochód z wynagrodzenia jako prezes Spółki S., nie przedłożył także żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym podejmowanie pracy zarobkowej.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zostały także spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w związku z art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zezwalających na wyjątkowe umorzenie należności, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Umorzenie, o którym mowa w tym przepisie, jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na np.: sytuację bytową, stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odniesieniu do kwestii przesłanek określonych w pkt 1 § 3 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ zauważył, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i dwiema córkami, ponadto uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w Spółce S. Sp. z o.o. spółka komandytowa w wysokości 760,00 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca nie ujawnił dochodów małżonki ani starszej córki, przedstawił jedynie informacje o młodszej córce w wieku 18 lat, która z powodu niepełnosprawności fizycznej i umysłowej jest niezdolna do nauki ani pracy i wymaga stałej opieki. Niepełnosprawną córką zajmuje się przede wszystkim żona Zobowiązanego, córka ma przyznaną rentę w kwocie 671,31 zł brutto (588,89 zł netto) oraz zasiłek, świadczenie pielęgnacyjne i pomoc finansową z tytułu niepełnosprawności w łącznej kwocie 773,00. Wnioskodawca podkreślił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, uzyskiwane dochody ledwo wystarczają na pokrycie bieżących wydatków i rodzinie nie pozostaje nadwyżka finansowa, którą można by przeznaczyć na spłatę zobowiązania. Na okoliczność ponoszonych wydatków na utrzymanie, zobowiązany przedłożył jednak tylko rachunki za energię elektryczną na kwotę 67,27 zł oraz za gaz za okres dwóch miesięcy od kwietnia do czerwca 2012 r. Wnioskodawca nie wykazał żadnych innych kosztów, w tym kosztów związanych z leczeniem czy innych wydatków, stąd trudno ocenić jak rzeczywiście wygląda sytuacja finansowa rodziny.

Zobowiązany, poza informacją o uzyskiwanym dochodzie z tytułu zatrudnienia w Spółce SEKO oraz informacją o niepełnosprawności córki i ogólną informacją o złej sytuacji finansowej, nie wykazał, iż spłata należności składkowych pozbawiłaby go możliwości zaspokajania potrzeb życiowych. Organ nie znalazł podstaw do uznania, że podjęcie próby spłaty zadłużenia przez zobowiązanego miałoby pociągnąć za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego, pozbawiając go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

W odniesieniu do argumentu podniesionego przez zobowiązanego o tym, że art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw znajduje zastosowanie w jego sprawie, organ wyjaśnił, że w okresie, którego dotyczą zaległości, to jest od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r. i w okresie, do którego mógłby znajdować zastosowanie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie innych ustaw, zobowiązany nie był przedsiębiorcą w upadłości, bowiem upadłość Z.S. prowadzącego działalność pod nazwą "C" w K. ogłoszona została postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 13 lutego 2003 r., sygn. akt [...]

Organ wskazał, że składki na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r., a także składki na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika, składki na ubezpieczenie wypadkowe oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należne za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. mogłyby być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia była osoba fizyczna, która nie podlegała przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawiał za tym ważny interes tej osoby. Zobowiązany w okresie, o którym mowa powyżej, posiadał status przedsiębiorcy, a zatem art. 17 nie będzie miał w tym przypadku zastosowania. Równocześnie ustalono, że nie złożył on wniosku o restrukturyzację na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców.

Zgodnie z § 3 powołanego wyżej rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może także umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, zobowiązany pozbawiony jest możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Z.S. nie przedłożył dokumentów wskazujących na przewlekłe problemy zdrowotne czy potwierdzające niezdolność do pracy, przeciwnie Zobowiązany jest osobą zdolną do pracy sprawuje funkcję prezesa S. Sp. z o.o. spółki komandytowej. Ponieważ, jak oświadczył wnioskodawca, opiekę nad niepełnosprawną córką sprawuje przede wszystkim żona, choroba córki nie stwarza dla niego przeszkody do wykonywania pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodów.

Reasumując, organ podniósł, że wnioskodawca nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację majątkową nie jest w stanie podjąć spłaty zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skargę na powyższą decyzję ZUS wywiódł Z.S., żądając uchylenia jej oraz decyzji organu z dnia 22 października 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a, art. 32 w zw. z art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, a także naruszenie § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Na uzasadnienie podał, że zaskarżona decyzja jest błędna, bowiem w jego sprawie występują przesłanki umorzenia należności, są one bowiem nieściągalne z uwagi na niewypłacalność dłużnika.

W ocenie skarżącego, nie może być wystarczającym argumentem przeciwko umorzeniu należności trwanie postępowania egzekucyjnego, ponieważ mimo wszczęcia w 2011 r. nie doprowadziło do zaspokojenia ZUS w jakimkolwiek stopniu, co wynika z braku majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję.

Sytuacja majątkowa, zawodowa i rodzinna skarżącego wskazuje, jego zdaniem, na to, że nawet próba spłaty należności względem ZUS oznaczałaby ruinę egzystencjalną jego rodziny. Te okoliczności uzasadniają umorzenie należności na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia.

Skarżący wskazał także na naruszenie przepisów prawa procesowego, dotyczące postępowania dowodowego. W rezultacie wydano orzeczenie, które nie koresponduje z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Organ podniósł przy tym, że skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów na okoliczność całkowitej nieściągalności długu, co jest warunkiem zastosowania art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie przedstawił również dowodów uzasadniających uznanie, że spłata zobowiązania pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, co jest warunkiem zastosowania art. 28 ust. 3a ww. ustawy.

Ponadto, nawet w sytuacji, gdyby strona udowodniła przesłanki do umorzenia organ administracyjny może w ramach swobodnego uznania wydać decyzję odmowną, biorąc pod uwagę interes ogólnospołeczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – t.j.) dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie oceniają, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Sąd ma zatem obowiązek dokonania oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów wskazanych szczegółowo niżej, co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi.

Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2002 r. Nr 241 poz. 2074). Przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do składek należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. w sytuacji, gdy zobowiązana do opłacania składek jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Skarżący w powyższym okresie miał status przedsiębiorcy, a więc przepis ten nie znajduje wobec niego zastosowania.

Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej zwanej "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 tego artykułu stanowi, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a; w tym przypadku należności, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003, Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie". Zgodnie z powołanym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia uznaniem administracyjnym.

Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego była wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa. W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił obowiązki organu w takim przypadku, stwierdzając: "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a."

W wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu przede wszystkim poczynienia właściwych ustaleń dotyczących stanu faktycznego, zgromadzenia i zbadania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ale również rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli zgodnie z art. 7 k.p.a. Decyzja musi także zostać właściwie uzasadniona przez co organ realizuje m.in. zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Ani reguły postępowania dowodowego, ani zasada przekonywania nie są zachowane, gdy organ pomija w uzasadnieniu decyzji niektóre dowody przedstawione przez stronę czy zgromadzone w sprawie, lub nie odniesie się do faktów i okoliczności podnoszonych przez stronę.

Kontrola sądowa w przypadku decyzji uznaniowej, polega przede wszystkim na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a także, czy organ działał w granicach dopuszczalnego uznania z uwzględnieniem wyżej wskazanych zasad.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie dowodowe zawierało wady, które skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W rozpoznawanej sprawie organ nie dokonał niezbędnych ustaleń, jak również zaniechał analizy materiału dowodowego w celu ustalenia, czy przedstawiona przez skarżącego sytuacja życiowa jego i jego rodziny (w tym zdrowotna i majątkowa) pozwala na opłacenie zaległych składek, nie pozbawiając zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dopiero pozytywne ustalenie takiej okoliczności powoduje konieczność rozważenia w ramach uznania administracyjnego, czy zaległe składki mogą być umorzone, z odpowiednim wyważeniem interesu publicznego i prywatnego.

Organ nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż stan faktyczny ustalony w sprawie nie daje odpowiedzi na pytanie, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach wskazują, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego uznając, że zobowiązany nie wykazał powyższej okoliczności. Okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości.

Zdaniem Sądu przy wydaniu rozstrzygnięcia organ nie uwzględnił faktów i dowodów bezpośrednio wskazywanych przez skarżącego. Wskazywał on m.in., że jego miesięczne zarobki wynoszą 760 zł brutto. Gospodarstwo domowe skarżącego prowadzone jest wspólnie z żoną, na utrzymaniu rodziców są dwie dorosłe córki, z których młodsza jest od urodzenia osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co potwierdza wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Żona skarżącego ma ustalone prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności córki w wysokości 153 zł, pomoc finansową z tytułu opieki na córką na kwotę 100 zł miesięcznie oraz świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł miesięcznie. Córka Z.S.ma ponadto ustaloną rentę socjalną w wysokości 671,31 zł brutto miesięcznie.

Przede wszystkim organ uwzględnił oceniając sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny świadczenia, które członkowie rodziny otrzymują z pomocy społecznej i zabezpieczenia społecznego (zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne, renta socjalna). Tymczasem świadczenia socjalne otrzymywane przez niepełnosprawną córkę skarżącego oraz przez jego żonę z tytułu opieki nad córką nie powinny i nie mogą być przeznaczone na spłatę zaległych składek ojca na ubezpieczenie. Sytuacja, w której rodzina skarżącego już obecnie jest zmuszona jest korzystać ze świadczeń z pomocy społecznej, może wskazywać, że nie jest on w stanie ponieść ciężaru składek bez pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest też zgodna z interesem publicznym (tak również wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, dostępne www.orzeczenia.gov.pl).

Brak majątku wskazany przez skarżącego oraz wysokość jego miesięcznych dochodów – t.j. 760 zł brutto sama w sobie wskazuje, że uiszczenie zaległych składek z tej kwoty może pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący wskazał przy tym na niektóre stałe wydatki, które zobowiązany jest z tej kwoty ponosić, t.j. wydatki na energię elektryczną (średnio 140 zł miesięcznie), gaz (średnio 148 zł miesięcznie), a przeciwko niemu toczy się postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych. Okoliczności te organ pominął analizując sytuację finansową skarżącego. Podobnie organ pominął wyjaśnienia skarżącego co do sytuacji zdrowotnej jego rodziny (niepełnosprawność córki), co ma znaczenie dla bieżących wydatków gospodarstwa domowego.

Jeżeli organ miał przy tym wątpliwości co do stanu faktycznego w zakresie dochodów żony skarżącego czy drugiej córki skarżącego, powinien był wezwać skarżącego do wyjaśnienia lub sprecyzowania, tym bardziej, że we wniosku znajdują się informacje o dochodach żony oraz jej sytuacji zawodowej (informacja, że nie pracuje z powodu opieki na niepełnosprawną córką i kwoty otrzymanych przez nią świadczeń społecznych z tego tytułu).

Wnikliwa analiza powyższych okoliczności oraz wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości organu, mogą wskazywać, że w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki umorzenia należności ustanowione w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Sąd podkreśla przy tym, że nawet, jeśli organ stwierdzi spełnienie przesłanek umorzenia należności, samo umorzenie pozostaje w ramach uznania administracyjnego. W ramach zastosowania tego uznania, organ zobowiązany jest stosować zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W ramach podejmowania takiego rozstrzygnięcia uznaniowego, organ winien rozważyć okoliczności, o których wspomina w decyzji, t.j. m.in. ocenę organu, że działania skarżącego w zakresie zadłużenia składkowego były świadomym działaniem na zwłokę i szkodę ZUS, ukierunkowanym na odłożenie w czasie i utrudnienie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (s. 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Instytucję uznania administracyjnego w odniesieniu do umarzania składek można jednak zastosować dopiero po jednoznacznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i ustaleniu wystąpienia przesłanek umorzenia określonych przez przepisy prawa. W niniejszej sprawie podstawą rozstrzygnięcia organu nie było jednak działanie w ramach uznania administracyjnego co do umorzenia składek, ale przesądzenie o braku spełnienia przesłanek umorzenia, t.j. przesądzenie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny. Ustalenie to nastąpiło bez wnikliwego rozważenia okoliczności sprawy i wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości, a więc wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania w sprawie. Sąd nie odnosi się natomiast do możliwego wyniku postępowania umorzeniowego, po właściwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy i przesłanek umorzenia, w sytuacji, gdy organ działać będzie w ramach uznania administracyjnego.

Uznać zatem należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 22 października 2012 r. nie odpowiadają przepisom prawa, wydane bowiem zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, oraz przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wnikliwego rozważenia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności składkowych, które to naruszenie w ocenie Sądu miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym, rozpatrywaniu wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne właściwy organ winien w sposób wszechstronny wyjaśnić stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione mu informacje o stanie majątkowym skarżącego, w szczególności o wysokości dochodów służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych i kosztach utrzymania; w sposób racjonalny ocenić możliwości poniesienia przez skarżącego wydatków na zapłatę należności z tytułu składek, przy uwzględnieniu rzeczywistej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu. Po właściwym ustaleniu stanu faktycznego na podstawie prawidłowego postępowania dowodowego, rozstrzygnięcie organu winno odpowiednio wyważyć słuszny interes skarżącego i interes publiczny.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.