Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 420/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 21 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Marek Sachajko Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 maja 2021 roku sprawy ze skargi Spółki A w Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na rzecz skarżącej kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 roku M. B. R. Spółka z o.o. w Z. zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 roku.

Decyzja z dnia [...] września 2020 roku, znak sprawy [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.), odmówił M. B. R. Spółka z o.o. w Z. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 roku.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że według danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że spółka złożyła deklarację rozliczeniową ZUS DRA i imienne raporty za zatrudnianych ubezpieczonych za miesiąc maj 2020 roku w dniu [...] lipca 2020 roku tj. po ustawowym terminie. W związku z powyższym, nie przysługuje spółce prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 roku.

Pismem z dnia [...] września 2020 roku M. B. R. Sp. z.o.o. wniosło O ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazano na błędne uznanie, iż deklarację rozliczeniową ZUS DRA i imienne raporty za zatrudnionych ubezpieczonych za miesiąc maj 2020r. złożono w dniu [...] lipca 2020 r. tj po ustawowym terminie podczas, gdy uprawniony pracownik płatnika dokonał zgłoszenia wyżej wymienionych dokumentów w dniu [...] czerwca 2020 roku. I. H. wykonała w programie "Płatnik" czynności polegające na zbiorczej wysyłce drogą elektroniczną deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA i imiennych raportów za wszystkich klientów biura, w tym własnych pracowników biura za miesiąc maj 2020 roku. Wysyłka poprzez program "Płatnik" przy ilości firm, które obsługuje biuro trwa kilkanaście godzin. Niejednokrotnie system "Płatnik" dostarczany przez ZUS, generował błędy a bramka internetowa przyjmująca dokumenty jest przeciążona i odrzuca wysyłane dokumenty, zwłaszcza w dniu kiedy wszyscy płatnicy dokonują wysyłki. W momencie, gdy biuro ma mniej obciążony okres pracownik sprawdza czy wszystkie dokumenty zostały poprawnie wysłane, odbiera potwierdzenia i poprawić ewentualne błędy. Wnioskodawca nie ma wiedzy z jakiego powodu, ewentualnie z powodu jakich błędów technicznych, lub innych w danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS złożone przez wnioskodawcę dokumenty pojawiły się dnia [...] lipca 2020 roku. W przeszłości w działaniu Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS powstawały błędy systemowe. Także w dniu [...] czerwca 2020 roku pracownica spółki zauważyła długie oczekiwanie na przesył danych do Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS w związku z czym kontaktowała się nawet z informatykiem, ostatecznie uznano, iż dokumenty zostały złożone o czym świadczy chociażby wykonany i wysłany mms do informatyka załączony zrzut ekranu. W systemie ZUS PUE na koncie wnioskodawcy do momentu wpłaty kolejnych składek widniała informacja, iż udzielono wnioskodawcy zwolnienia z ZUS za miesiąc maj 2020 roku. Taką samą ustną informację przekazano w placówce ZUS w dniu [...] sierpnia 2020 roku pracownikowi wnioskodawcy I. H. i prawnikowi wnioskodawcy radcy prawnemu A. T..

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku, znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) (dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2020 roku, znak: [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 roku.

W uzasadnieniu organ powielił argumentację, że z danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że deklarację rozliczeniową ZUS DRA i imienne raporty za zatrudnianych ubezpieczonych za miesiąc maj 2020 roku złożono w dniu [...] lipca 2020r. tj. po ustawowym terminie. Tym samym decyzja z [...] września 2020 r. została wydana zgodnie ze stanem prawnym na dzień jej wydania. Wobec powyższego nie zachodziły przesłanki do jej zmiany czy uchylenia.

Pismem z dnia [...] stycznia 2021 roku M. B. R. Sp. z o.o. (reprezentowana przez pełnomocnika) zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] grudnia 2020 R., znak: [...] zarzucając jej rażące naruszenie przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

- przepisu prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: kpa) poprzez niedopełnienia obowiązku pełnego wyjaśnienia sprawy zgodnie ze stanem faktycznym oraz dokonania swobodnej oceny dowodów,

- przepisu prawa procesowego, tj. art. 8 w zw. z art. 9 kpa poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego ĘL oraz wprowadzeniem Skarżącego w błąd co do zwolnienia ze składek ZUS za miesiąc maj, podczas gdy z zasady pogłębionego zaufania do władzy publicznej oraz zasady informowania stron organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,

- przepisu prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego i nie uwzględnienie dowodów przedstawianych przez Skarżącą jednoznacznie wskazujących na dochowanie przez Skarżącą terminów składania wniosków o zwolnienie z obowiązku płacenia składek ZUS za miesiąc maj 2020 r., tym samym uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej, nakazującej organom administracji publicznej podjęcie z urzędu lub na wniosek strony wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym postępowania dowodowego.

W rezultacie pełnomocnik skarżącej spółki wniósł na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 P.p.s.a. o uchylenie w całości decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wniosek o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 roku został zaimportowany do programu Płatnik już w dniu [...] czerwca 2020 r. wraz z paczką innych dokumentów składanych do ZUS. Znalazła się także adnotacja o tym, że wniosek został przetworzony i potwierdzony. Na portalu ZUS PUE, do momentu opłacania składek ZUS za kolejne okresy rozliczeniowe, widniała informacja o tym, że jest on zwolniony z opłacenia składek za wnioskowany okres, tj. za miesiąc maj 2020 roku. Działając w pełnym zaufaniu do ZUS, spółka nie podejmowała żadnych działań nakierunkowanych na wyjaśnienie powstałych - jak się okazało po otrzymaniu decyzji z dnia [...] września 2020 roku - wątpliwości, co do terminu złożonego przez niego wniosku o zwolnienie. ZUS nie działał w poszanowaniu zasady pogłębionego zaufania do władzy publicznej. Nie tylko bowiem nie poinformował o tym, że złożony wniosek datowany na dzień [...] czerwca 2020 r. nie został skutecznie złożony. ZUS nie ustosunkował się też do zarzutów formułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ administracji publicznej, nie może odstąpić od należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. ZUS przeprowadzając postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie nie odniósł się do odnoszonego faktu wysłania przez pracownika spółki odpowiednich wniosków i dokumentów w systemie teleinformatycznym już w dniu [...] czerwca 2020 roku oraz pojawienia się w systemie portalu ZUS PUE wyraźnej informacji o zwolnieniu ze składek za miesiąc maj 2020 roku. ZUS w żaden sposób nie odniósł się do tego faktu uchybiając w ten sposób nie tylko obowiązkowi przeprowadzenia należytego postępowania dowodowego, ale również zapisanej w art. 7 kpa zasadzie prawdy obiektywnej. Tym samym organ nie zastosował się do wymogów koniecznych do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Jednocześnie organ dostrzegł, że do skargi dołączone zostały dokumenty w postaci wydruku z programu "Płatnik" obsługiwanego przez Skarżącą, za pośrednictwem którego skarżąca przesyła dokumenty rozliczeniowe do ZUS. Organ zastrzegł, że na dokumencie "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" widnieje identyfikator potwierdzenia z datą [...] lipca 2020 roku, co oznacza, że data wypełnienia to [...] czerwca 2020 roku natomiast data przetworzenia to [...] lipca 2020 roku. Skarżąca w dniu [...] lutego 2021 roku przesłała mailem celem dołączenia do akt sprawy zrzut z programu Płatnik". Na dostarczonych zrzutach w identyfikatorze przesyłki, dacie emisji potwierdzenia i dacie przyjęcia przesyłki figurowała data [...] lipca 2020 roku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 roku, poz. 1842), dalej jako ustawa z dnia 2 marca 2020 roku.

W przepisach art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 roku przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób.

Wydając zaskarżoną decyzję odmowną organ wskazał na treść art. 31 zq ust. 1, ust. 3 i ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku (w brzmieniu na dzień wydania decyzji), zgodnie z którymi:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 roku płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 roku nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 roku, chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3);

- odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, następuje w drodze decyzji (ust. 7).

Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku, znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2020 roku, znak: [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 roku. Za ten bowiem miesiąc skarżąca spółka nie złożyła we wskazanym w ustawie terminie, tj. do [...] czerwca 2020 roku dokumentów rozliczeniowych. Organ wskazał, że strona skarżąca nie była zwolniona z obowiązku składania tych dokumentów, co nie było kwestionowane.

Analizując dokumenty znajdujące się w aktach sąd zwrócił uwagę na naruszenie przez organ licznych przepisów proceduralnych. Zdając sobie sprawę z realiów rozpoznawania tego typu wniosków, ich ogromnej liczby, a także ograniczeń związanych z pandemią sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla strony postępowania.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.), dalej jako k.p.a. oraz z mocy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 266, ze zm.), mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 1994 roku, sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok NSA z dnia 12 lutego 1997 roku, sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

W przedmiotowej sprawie na żadnym etapie postępowania prowadzonego przed organami administracji nie była wyjaśniana kwestia problemów z dostarczeniem koniecznych dokumentów, a w szczególności nie wezwano wnioskodawcy do ich przedłożenia w stosownym terminie. Trudności związane z realizacją obowiązków organu wynikające ze specyfiki okresu pandemii (duża ilość spraw, ograniczenie funkcjonowania urzędów, stres związany z sytuacją) nie mogą usprawiedliwiać zaniechań organu, obciążając ich skutkami skarżącą spółkę, która z przyczyn trudnych obecnie do wykazania nie przesłała w terminie stosownych dokumentów do ZUS.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W następstwie złożenia wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 roku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu należnych składek, doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy wynika, że organ nie wyjaśnił stronie – przed dniem 30 czerwca 2020 roku, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji), ograniczył się tylko do wydania decyzji odmownej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o żądanej przez nią treści (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 roku, sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 roku, sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 obowiązującego od dnia 18 kwietnia 2020 roku, w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl) – Zakład Ubezpieczeń Społecznych od dnia 4 maja 2020 roku przywrócił standardową obsługę klientów w swoich placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien był realizować w sprawie, od dnia 4 maja 2020 roku, uregulowaną w przywołanym wyżej art. 10 k.p.a., zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 roku, sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia [...] września 2020 roku organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało – wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony skarżącej. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed dniem 30 czerwca 2020 roku, wówczas strona miałaby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – przedstawić wymaganą dokumentację we wskazanym w ustawie terminie. Organ powinien był o to zadbać, gdyż zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak. W konsekwencji należy uznać, że naruszenie art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się też do wyjaśnień złożonych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Z uwagi na powyższe, stwierdzając, że naruszenia wskazanych przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Rozpoznając ponownie sprawę, niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść strony skarżącej, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. pominie brak wpływu stosownych dokumentów do ZUS do dnia 30 czerwca 2020 roku jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Ewentualnie biorąc pod uwagę treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku (obowiązujący od dnia 16 grudnia 2020 roku) organ zawiadomi stronę skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (i po wydaniu zaskarżonej decyzji) to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został natomiast ogłoszony dnia 20 marca 2020 roku na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 roku w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 roku, poz. 491).