Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 794/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 1 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj, Sędziowie: Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2005 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi J. W. P. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] odmawiającą Z. J. uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( DZ. U. Nr 87, poz. 395 ze zm. ).

W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że Z. J., która urodziła się w miejscowości Anbrives we Francji, w dniu 20 października 1944 roku jako dziecko robotników przymusowych wywiezionych z Polski, nie spełnia przesłanki zawartej w art. 2 wymienionej ustawy. W ocenie organu prześladowania, których doznała nie są objęte przepisami tej ustawy, bowiem świadczenie przysługuje wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia do pracy przymusowej. Nie może zaś być przyznane za represję, którym podlegali rodzice skarżącej.

W wyniku zaskarżenia tej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 10 grudnia 2004 roku uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż zostały naruszone przepisy procedury administracyjnej. Bowiem organ pominął zupełnie treść pisma skarżącej z dnia 25 lutego 2004 roku, w którym podaje, że jej pierwotny wniosek w istocie dotyczyć miał przyznania uprawnień kombatanckich, a we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy błędnie podała, że domaga się przyznania świadczenia pieniężnego.

W zaistniałej sytuacji, w ocenie Sądu, organ powinien ustalić jaka jest ostatecznie wola skarżącej oraz pouczyć ją o ewentualnych konsekwencjach wniosku cofającego żądanie przyznania świadczenia.

Organ ponownie rozpoznał sprawę i odebrał oświadczenie od skarżącej, że popiera swój wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania Z. J. świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 powołanej ustawy "represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do prac przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed

l września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Na podstawie opracowania "United States Army in Worłd War II. Specjal Studies. Chronology 1941/1945 pod red. Mary H. Williams, Washington 1960 ustalono, że rejon Arden został wyzwolony najpóźniej 20 września 1944 r.

W ocenie organu z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby nadal była wykonywana traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę (wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt V SA 3877/00).

Z uwagi na to, że strona urodziła się 20 października 1944 roku, w ocenie organu, nie spełnia warunków wymienionych w cytowanej ustawie, zatem świadczenie nie może zostać przyznane.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 113 § 1, § 3 kpa sprostował z urzędu błąd w decyzji z dnia 8 czerwca 2005 roku w ten sposób, że wyrażenie - "na podstawie opracowania United States Army in World War II Specjal Studies Chronology 1941/1945" pod. red. Mary H. Williams, Washington 1960 zastąpił wyrażeniem "na podstawie opracowania: "Atlas II Wojny Światowej" pod red. Johna Keegana, wyd. Letter Perfect International, Warszawa 1995 rok.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła Z. J..

W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła:

- "naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR"

- naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 9, 75 § 1, art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy "przez niewyjaśnienie okoliczności sprawy, nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, oparcie ustaleń na opracowaniu nie przetłumaczonym na język polski, niezawarcie uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz nieudzielenie skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie wskazując na argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Ł., który zgłosił swój udział w sprawie, przyłączył się do zarzutów skargi i wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 tejże ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż skarga jest uzasadniona, a zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej tj. art. 7–11, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 września 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2000 r. nr 98 poz. 1071), które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).

Trafnie wskazała skarżąca, iż organ administracji czyniąc istotne dla sprawy ustalenia tj. co do daty wyzwolenia obszaru, gdzie skarżąca była deportowana wraz z rodzicami do wykonywania pracy przymusowej, oparł się na specjalistycznym, zagranicznym opracowaniu, którego nie załączył do akt sprawy, a do którego dostępność jest ograniczona, co w konsekwencji uniemożliwia skontrolowanie zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Dołączone natomiast kserokopie fragmentów map bez opisu i wyjaśnienia naniesionych na nich oznaczeń nie mogą stanowić dowodu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Tym samym stwierdzić należy, iż organy obu instancji, wbrew wymogom art. 7–11 kodeksu postępowania administracyjnego nie podjęły wystarczających działań, aby w sposób właściwy wyjaśnić i ustalić stan faktyczny w sprawie, czym naruszyły zasady ogólne postępowania administracyjnego.

Przyjęty również przez organ okres wyzwolenia rejonu Arden, nie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, nadto nie pozwala przyjąć, iż dotyczy także miejscowości Anbrives, do której była deportowana rodzina skarżącej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, Sąd wyjaśnia, iż nie podziela przyjętej przez organ wykładni przepisu art. 2 pkt 2a, wskazanej powyżej ustawy, a wynikającej z powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku NSA z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt VSA 3877/00 – LEX nr 50152.

Podziela natomiast argumenty skargi i powołane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego prezentujące całkowicie odmienny pogląd, zgodnie z którym określenie "zakończenie wojny" należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945 r., a nie do sytuacji wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (por. wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r., sygn. akt III RN 158/98 – OSNAP 2000, Nr 3, poz. 86, wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2002 r. sygn. akt II SA/Łd 535/00 - niepublikowany).

W powołanym przepisie art. 2 pkt 2a ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) mówi się o deportacji na okres co najmniej 6 miesięcy w okresie wojny, która trwała do 8 maja 1945 r.. Ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo "wywiezienie" do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Ponadto przed zakończeniem działań wojennych nie było najmniejszych szans na powrót z deportacji do Polski, gdyż nadal trwały działania wojenne i przebiegały linie frontów. Działania wojenne na terenie Europy, okupowanej przez III Rzeszę kończyły się w różnym okresie i trudno uznać, aby organ orzekający w niniejszej sprawie posługując się nawet opracowaniami historycznymi miał pełne rozeznanie co do konkretnego dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów tym bardziej, że znane są również przypadki kontrofensyw III Rzeszy na określonych terenach i w związku z tym – przechodzenia konkretnych terenów z rąk do rąk. W tej sytuacji tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2a powołanej ustawy.

Organ zatem winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia warunków pobytu rodziny skarżącej na terenie Francji, wykonywania pracy, możliwości powrotu do Polski i daty faktycznego powrotu z deportacji oraz ocenić zebrane dowody (art. 77 § 1 i 80 kpa), a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez art. 107 § 3 kpa. Okoliczności powyższych organ nie ustalił i nie rozważył, uchybiając tym samym obowiązkowi wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy.

Ponadto wskazać należy także, iż w rozpoznawanej sprawie organ administracji błędnie zastosował tryb ustalony w art. 113 § 1 kpa. Zgodnie z tym artykułem sprostowaniu podlegają "błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki". Przyjęta w powyższej normie prawnej klasyfikacja wadliwości jest wyczerpująca. W orzecznictwie i w doktrynie ugruntował się pogląd, że w przepisie tym chodzi o drobne błędy i pomyłki, które winny cechować się oczywistością. Chodzi tu zatem o sytuacje, kiedy w decyzjach w sposób widoczny zastosowano mylną pisownię, opuszczono litery w wyrazie, dopuszczono się błędu w działaniu matematycznym lub innej tego rodzaju omyłki (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r. II S.A. 1072/99, wyrok NSA OZ w Katowicach z dnia 22 stycznia 1997r. SA/Ka 2714/95 – Pr. Gosp. 1998, nr 3, str. 33, wyrok NSA z dnia 24 września 1998 r. I SA 1521/97 lex nr 44599). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że nie ma uzasadnienia prawnego obejmowanie instytucją sprostowania omyłek materiału dowodowego, na podstawie którego organ czynił istotne dla sprawy ustalenia. Nie jest dopuszczalne wydanie postanowienia o sprostowaniu, które nie ma cech sprostowania, a stanowi formę uzupełnienia przez organ wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 4 maja 1998 r. III SA 1466/87-OSP 1990, nr 11-12, poz. 398).

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Wobec brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji uznał za zbędne orzekania w trybie art. 152 tej ustawy.

Sąd nie miał podstaw do zasądzenia kosztów, gdyż strona do zamknięcia rozprawy nie zgłosiła takiego wniosku (art. 210 w/w ustawy).