Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2809/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1; art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Stawecki, Sędziowie sędzia WSA Jadwiga Smołucha, sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi G. L. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2017 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Minister Zdrowia postanowieniem z [...] października 2017 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia G. Ł. (dalej: "skarżący") utrzymał w mocy postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...]. z [...] czerwca 2016 r. nr [...], znak: [....], nakładające na skarżącego grzywnę w wysokości 150 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku polegającego na poddaniu małoletniego syna S. Ł. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Grzywna została nałożona zgodnie z tytułem wykonawczym z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...].

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

2. W uzasadnieniu postanowienia z [...] października 2017 r. organ drugiej instancji stwierdził, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone prawidłowo. Skarżący nie podejmował jednak żadnych działań w kierunku zaszczepienia małoletniego dziecka, w tym zgłoszenia się na wykonanie badania kwalifikacyjnego konieczne było nałożenie grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku. Organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 18/13 zapadłym w zbliżonym stanie faktycznym, w którym Sąd wskazał, że przesłanką uznania obowiązku za niewykonalny nie mogą być trudności w jego wyegzekwowaniu wiążące się z takim działaniami adresatów obowiązku, które skutkują utrzymaniem dotychczasowego stanu rzeczy. Badanie kwalifikacyjne, którego brak stanowi przeszkodę w uznaniu obowiązku szczepienia za wykonalny jest koniecznym elementem realizacji obowiązku szczepień. Szczepieniu może bowiem zostać poddane takie dziecko, którego stan zdrowia pozwala na przeprowadzenie szczepienia. Z art. 17 ust. 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1866, dalej: "ustawa o zapobieganiu (...)") wprost wynika, że obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęły 24 godziny, liczone od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu wystawionym przez lekarza. Zatem egzekwowanie obowiązku szczepień oznacza równoczesne egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu. Nie można więc faktem nieprzeprowadzenia badania dziecka, którego ojciec odmówił, uzasadniać niewykonalności szczepienia. Dlatego organ nie podzielił zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

Dalej organ odwoławczy podkreślił też, że szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia. Według ww. ustawy o zapobieganiu (...) szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1793, ze zm.) mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich udzielania. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustnej lub wykonanie iniekcji u pacjenta. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko powikłań poszczepiennych, są zwolnione ze szczepień. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 849, ze zm.) lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania.

3. W skardze na ww. postanowienie Ministra Zdrowia z [...] października 2017 r. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postepowania, w tym:

1) niezasadną odmowę uchylenia zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy wydano je w postępowaniu wszczętym z naruszeniem przepisów o właściwości określonych (art. 20 § 1 u.p.e.a.); naruszeniem art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji; naruszeniem przepisów o wymagalności obowiązku określonych w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu (...) (odsyłającego jedynie do komunikatu jako źródła obowiązku);

2) naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o zapobieganiu (...) i art. 17 ust. 1 oraz ust. 2 tej ustawy oraz § 1 i 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych oraz zasad przeprowadzania i dokumentacji szczepień (Dz.U. 2002 nr 237 poz. 2018) poprzez bezpodstawne przyjęcie, że powołane przepisy są podstawą prawną umożliwiającą nałożenie obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wg Programu Szczepień Ochronnych (wywodzenie obowiązków prawnych spoza katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego), jak i poprzez przyjęcie, że w sytuacji braku wykonania badania kwalifikacyjnego obowiązek jest wykonalny;

3) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., art. 81 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów, art. 7 i 8 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia, czy dziecko skarżącego ma problemy zdrowotne uniemożliwiające wykonanie obowiązkowego szczepienia (pozbawiono skarżącego możliwości złożenia takiej dokumentacji);

4) naruszenie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na utrzymaniu w mocy decyzji przymuszającej skarżącego do poddania dziecka zabiegowi nieokreślonemu przepisem prawa (nieprzewidzianym w źródle prawa powszechnie obowiązującego).

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł m.in. o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania oraz o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2 ust. 11 ustawy o zapobieganiu (...) z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1,2,3; art. 87 ust. 1 konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień ochronnych jak w większości krajów UE, brak właściwego rejestru powikłań tzw. "Negatywnych Odczynów Poszczepiennych", jak i wobec braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Zdaniem skarżącego, zaskarżone postanowienie utrzymuje obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, którego nie przewiduje ustawa. Nakłada przymus poddania dziecka szczepieniom określonym w Programie Szczepień Ochronnych, co narusza art. 31 ust. 2 Konstytucji RP. Nie ma bowiem podstawy prawnej do poddania dziecka szczepieniom określonym w dokumencie nie mieszczącym się w katalogu źródeł prawa w art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Nakazanie poddania się obowiązkowi sprecyzowanemu w dokumencie niebędącym ani decyzją (postanowieniem), ani wyrokiem sądu, lecz komunikatem GIS, jest ewidentnym naruszeniem art. 31 ust. 2 Konstytucji RP.

W oparciu o powyższe skarżący wskazał, że postanowienie dotknięte jest wadami wymienionymi zarówno w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. jako wydane bez podstawy prawnej, jak też w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. jako trwale niewykonalne.

Zdaniem skarżącego - wykładnia z której wynika, że podstawą prawną nałożonego obowiązku jest art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o zapobieganiu (...) jest wadliwa. Przepis nie określa obowiązku w sposób dostatecznie szczegółowy. W istocie wykonaniem obowiązku nie jest ogólne zastosowanie się do Narodowego Programu Szczepień Ochronnych, lecz poddanie dziecka w określonym terminie szczepieniu określonym rodzajem szczepionki. Żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie nakłada na skarżącego tego rodzaju obowiązku. Okres, w którym należy przeprowadzić szczepienie (wiek dziecka), rodzaj choroby i rodzaj (lub rodzaje) szczepionki określone są w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego "Program Szczepień Ochronnych", który nie jest źródłem prawa i jako taki nie może stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej lub postanowienia. Gdyby organ administracji działał zgodnie z art. 8 k.p.a. i poinformował skarżącego, że może przedłożyć zaświadczenie stwierdzające przeciwwskazania do wykonania szczepienia, jak i poinformował o możliwości zapoznania się z materiałami, dowodami i twierdzeniami, wówczas skarżący miałby możliwość przedłożenia zaświadczenia stwierdzającego przeciwwskazania i wówczas wydanie postanowienia przymuszającego. Naruszenie art. 8, 10 § 1, 80 § 1 k.p.a. miało zatem wpływ na wynik postępowania.

Skarżący przytoczył również art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu (...), wskazując że niepoddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu wyklucza spełnienie obowiązku, gdyż byłoby niezgodne z prawem. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego dziecko skarżącego nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego. Obowiązek był i jest zatem niewykonalny i niewykonalność ta ma charakter trwały. W tej sytuacji ewentualne postępowanie winno być nakierowane na wykonanie samego badania kwalifikacyjnego.

4. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Organ przedstawił też szczegółowe argumenty podważające zarzuty skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

5. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), zadaniem Sądu jest dokonanie kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem jego zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaniem podstawy prawnej.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Ministra Zdrowia oraz poprzedzające je postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] odpowiadają prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Ministra Zdrowia z 3 października 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z [...] czerwca 2016 r., nakładające na G. Ł. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania małoletniego syna S. Ł. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Grzywna w celu przymuszenia wykonania obowiązku została nałożona w wysokości 150 zł.

Na wstępie rozważań zaznaczyć trzeba, że uwzględnienie tych zarzutów skargi, które zostały powiązane z istnieniem obowiązku, trybem szczepień ochronnych, czy z niewykonalnością obowiązku szczepień, w niniejszym postępowaniu dotyczącym nałożenia grzywny w celu przymuszenia, nie było możliwe z formalnego punktu widzenia, bowiem tego rodzaju zarzuty mogły być skutecznie podnoszone wyłącznie w ramach "zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niedopuszczalne jest zgłaszanie w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a. Są to bowiem dwie odrębne instytucje (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gorzowie Wlkp. z 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Go 61/12, w Krakowie z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1099/11, dostępne CBOSA).

Tym samym o podjętym przez sąd rozstrzygnięciu zdecydowała ocena zaistniałej zgodności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, w szczególności z przepisami art. 119–126 u.p.e.a.

Przypomnieć należy, że podstawę prawną kontrolowanych orzeczeń stanowił art. 119 u.p.e.a., zgodnie z którym grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.

Wysokość grzywny w celu przymuszenia, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 u.p.e.a. Zgodnie zaś z art. 122 u.p.e.a., grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub w wyższej kwocie, a w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, będzie orzeczone wykonanie zastępcze.

Zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 u.p.e.a.), z czego skarżący skorzystał. Ponadto, zobowiązanemu służy prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny (art. 122 § 3 u.p.e.a.).

Dodać również należy, że grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 12b u.p.e.a.), znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w cyt. wyżej art. 119 u.p.e.a., m.in. wówczas gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić za zobowiązanego inna osoba.

Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, dotyczącej wyegzekwowania obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Poza sporem pozostaje, że skarżący sprawuje opiekę nad małoletnim synem S. Ł. ur. [...] kwietnia 2014 r., a więc spoczywa na nim odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu (...). Zgodnie z tym przepisem w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 i 742). Jednocześnie wskazać trzeba, że zgodnie z aktami sprawy, skarżący nie poddał syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] w dniu [...] kwietnia 2016 r. nr [...] (poprzedzonym upomnieniem z [...] marca 2016 r.). Wobec niewykonania ww. obowiązku, organ egzekucyjny – tj. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] mógł w efekcie w toku postępowania egzekucyjnego zastosować ww. środek egzekucyjny.

Wierzycielem w opisanym wyżej postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy, uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 u.p.e.a. jest w odniesieniu do obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...], co wynika z art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.). Ten ostatni przepis ustanawia domniemanie kompetencji właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego w tego rodzaju sprawach. Tym samym - zobowiązanym w takim postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.).

W sprawie niniejszej, podmiotem zobowiązanym jest skarżący jako rodzic dziecka, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym. Wynika to wynika wprost z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu (...). W myśl tego przepisu, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnim lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 159 i 742).

Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Badając zgodność z prawem postępowania toczącego się w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia i mając na uwadze zarzuty skargi Sąd wyjaśnia, że stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu (...), osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 2 pkt 26 wymienionej ustawy należy to rozumieć jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu (...) oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu (...) oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Zważyć więc trzeba, że zgodnie z ww. przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Należy też podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu (...) urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinięte zostały w przepisach wykonawczych zawartych w ww. rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które nota bene uchyliło powołane przez skarżącego rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych oraz zasad przeprowadzania i dokumentacji szczepień. Rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

W konsekwencji, obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Profilaktyka chorób epidemicznych jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 ww. rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu (...), która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu (...)). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13 i z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13).

Tym samym, powoływanie się przez skarżącego na konstytucyjną gwarancję wolności i praw człowieka, w tym art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP nie znajduje uzasadnienia. Wbrew argumentom skarżącego, obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu znajduje podstawę prawną przede wszystkim w art. 31 ust. 3, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone w ten sposób na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych (por. wyżej przytoczone wyroki NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. i z dnia 4 lutego 2015 r., a także wyrok z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 1312/13 i II OSK 97/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedstawionym kontekście należy stwierdzić, że wszystkie trzy przesłanki konstytucyjnej zasady proporcjonalności (konieczność, przydatność i odpowiedniość wobec obciążeń) zostały spełnione. Wskazany obowiązek ustawowy nie może zatem być kwestionowany.

Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Wbrew skarżącemu, Program Szczepień Ochronnych nie jest więc samodzielną podstawą obowiązków obywatelskich.

Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje obowiązek szczepień niezrealizowanych, mimo obowiązku przeprowadzenia ich w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo nieukończenia przez dziecko skarżącego wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Nie może więc budzić wątpliwości fakt, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym, wydanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm uzasadniających nowe i samodzielne obowiązki obywateli. Obowiązki takie wynikają z ustawy i rozporządzenia (vide: NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Argument skarżącego o niewykonalności spornego obowiązku szczepienia dziecka jest więc wewnętrznie logicznie sprzeczny.

Zwrócić należy uwagę, że jedynie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania.

Podkreślić raz jeszcze należy, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją obowiązku szczepień ochronnych u osób do 19 roku życia sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które w zakresie swoich właściwości wykorzystują, zgodnie z uprawnieniami, przysługujące im środki prawne. Zasady te wynikają z przepisów ustawowych, a nie z kaprysu inspekcji sanitarnej.

W konsekwencji powyższego, Sąd stwierdza, że ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do syna skarżącego stał się wymagalny. Tym samym, w sprawie zaistniały przesłanki do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (poprzez wystawienie tytułu wykonawczego), a następnie - do wydania postanowienia o nałożeniu grzywny wraz z opłatą za czynności egzekucyjne. Zdaniem Sądu, orzeczona grzywna (w zakresie jej wysokości) jest zgodna z art. 121 § 1 u.p.e.a., a wydane w tym przedmiocie przez organy obu instancji postanowienia, nie naruszają prawa, ani przepisów prawa materialnego ani procesowego – tj. dotyczących podstawy prawnej nałożenia grzywny w celu przymuszenia i zachowania gwarancji procesowych skarżącego, w tym art. 10 § 1 i 77 § 1 k.p.a. oraz 81 k.p.a.

6. Sąd podziela tym samym stanowisko Ministra Zdrowia - skuteczność zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. uzależniona jest od wykazania, że uchybienie organu pozbawiło skarżącego możliwości dokonania konkretnej czynności. Za takim stanowiskiem przemawia utrwalona linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki z 11 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1142/11, z 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1490/11, z 16 października 2012 r. sygn. akt II OSK 1122/11, z dnia 25 maja 2012 r.. akt II OSK 414/11, z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 431/11). W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnej czynności procesowej.

Także uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie narusza wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zawiera wskazania co do prawidłowości nałożenia grzywny (w wysokości miarkowanej i uzasadnionej przez organ pierwszej instancji) w celu przymuszenia zobowiązanego, który nie poddał się dobrowolnie ustawowemu nakazowi.

7. Z podanych przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.