Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 53/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant Aneta Szmyt po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 31 października 2012 r. sprawy ze skargi J.H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. J. H. (dalej: skarżący) wystąpił do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w L.Ś. z/s w U. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2010. Strona zadeklarowała w sekcji VII (oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych) 36 działek ewidencyjnych. W sekcji VIII "Oświadczenie o sposobie wykorzystania działek rolnych" zadeklarowała do płatności ONW 22 działki rolne oznaczone literami od A do W o łącznej powierzchni [...] ha.

W dniu [...] r. skarżący złożył w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR pisemne oświadczenie, w którym podał, że B. H. (dalej: nowy właściciel) w dniu [...] r. nielegalnie wtargnął na uprawiane przez niego grunty położone na działce ewd. nr [...] o powierzchni [...] ha i dokonał wykoszenia trawy, nawożonej uprzednio nawozami mineralnymi. Podał w oświadczeniu, że przedmiotowy grunt użytkowała na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] r. z właścicielami na okres trzech lat. Do oświadczenia strona załączyła: umowę dzierżawy z dnia [...] r., której przedmiotem są grunty położone min. na działce ewidencyjnych nr [...] o pow. [...] ha, oraz umowę dzierżawy z dnia [...] na okres pięciu lat na przedmiotowy grunt. Dnia [...] r. skarżący złożył pismo informujące o tym, że nowy właściciel dokonał celowego zniszczenia uprawy działki ew. nr [...], wypasając krowy na uprawie owsa, dołączając pismo skierowane do nowego właściciela informującego go o nielegalnym wtargnięciu na grunt i uszkodzeniu uprawy.

Wezwaniem (nr [...]) z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wyznaczył skarżącemu siedmiodniowy termin do złożenia wyjaśnień w sprawie wykrytych nieprawidłowości, polegających na tym, że suma powierzchni działek rolnych, wskazanych we wnioskach, położonych min. na działce ewidencyjnej o identyfikatorze nr [...], jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania płatności ONW) występujących na tych działkach ewidencyjnych.

W odpowiedzi, w dniu [...] r. skarżący złożyła kolejne oświadczenie podając, że od 2008 r. był użytkownikiem gruntów ornych położonych min. na przedmiotowej działce ewidencyjnej, podaje jakiego rodzaju prace wykonywane były na niej. Nadmienił także, że w dniu [...] r. właściciel dokonał zniszczenia łąki, poprzez wykoszenie trawy a następnie ją zaorał i skosił część wyrośniętego już owsa. Na potwierdzenie swoich racji skarżący załączył oświadczenia czterech świadków. Powołani świadkowie, w złożonych w dniu [...] roku i w dniu [...] roku oświadczeniach, zgodnie potwierdzili, że skarżący był faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych położnych na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...] i [...], które użytkował na podstawie umowy dzierżawy oraz potwierdzili, że nowy właściciel dokonał zajęcia gruntu i zniszczenia części upraw położonych na w/wym. działkach.

Wezwaniem nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do złożenia wyjaśnień w sprawie wykrytych nieprawidłowości polegających na tym, że suma powierzchni działek rolnych wskazanych we, położonych na przedmiotowej działce ewidencyjnej o identyfikatorze nr [...] (nr ewid. [...]) jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania płatności ONW) występujących na tej działce ewidencyjnej zgodnie z bazą referencyjną.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący w dniu [...] r. złożyła formularz korekty wniosku oraz oświadczenie, że od 2008 roku była faktycznym posiadaczem gruntów rolnych położonych na działce ew. nr [...], które użytkował na podstawie umowy dzierżawy zawartej z poprzednimi właścicielami, jednakże w trakcie trwania umowy, nastąpiła sprzedaż przedmiotowej działki na rzecz nowego właściciela, który pomimo dalszego trwania umowy dzierżawy dokonał zniszczenia plonów. W dalszej części oświadczenia skarżący opisał rodzaje prac wykonywanych na spornej działce rolnej i przedstawił sytuację związaną z przejęciem posiadania dzierżawionego gruntu przez nowego właściciela Do oświadczenia załączone zostały umowy dzierżawy.

W dniu [...] r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w skarżący złożył ponadto: pismo z dnia [...] r. skierowane do nowego właściciela, w którym informuje o nielegalnym naruszeniu posiadania i domaga się natychmiastowego opuszczenia zajętego gruntu i wyrównania poniesionych przez dzierżawcę strat. Nadto w dniu [...] r. złożył pisemne oświadczenie, w którym po raz kolejny przedstawił swoją sytuację związaną z posiadaniem spornej działki ew. nr [...] i faktem jej naruszenie przez nowego właściciela, który uzyskał prawo własności pomimo obowiązującej nadal umowy dzierżawy. Do oświadczenia załączył:

fakturę VAT [...] z dnia [...]r. potwierdzającą zakup saletry,

fakturę VAT [...] z dnia [...] r. potwierdzającą zakup saletry i mocznika,

fakturę VAT [...] z dnia [...] r. potwierdzając zakup zaprawy Korus i roundupu,

fakturę VAT [...] z dnia [...] r. potwierdzającą zakup chwastom turbo i trophy 78EC,

paragon [...] potwierdzający zakup fosforanu amonu, mocznika i sano lactoma.

W dniu [...] r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w L. Ś. z/s U. przeprowadzono rozprawę administracyjną na okoliczność faktycznego użytkowania gruntu położonego na działce ewidencyjnej nr [...], z udziałem skarżącego i nowego właściciela.

W dniu [...] r. skarżący złożył w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w L. Ś. pismo skierowane do nowego właściciela w sprawie dostępu i przekazania zajętych gruntów. Natomiast w dniu [...] r., wcześniej wskazane, pisemne oświadczenie świadków skarżącego, w którym potwierdzili zgodność umów dzierżawy oraz uprawianie spornej działki przez skarżącego oraz w którym wskazali, że nowy właściciel pomimo posiadania wiedzy na temat obowiązującej jeszcze umowy dzierżawy od czerwca do sierpnia systematycznie dokonywał zniszczeń upraw przez wykoszenia i zaorania.

Z kolei w dniu [...] r. nowy właściciel złożył w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR oświadczenie, w którym wyjaśnił, że przedmiotową działkę ew. nr [...], nabył notarialnie w dniu [...] r. O powyższym fakcie poinformował skarżącego, który ją użytkował. Nabyta działka to łąka o areale [...] ha i grunt orny o powierzchni [...] ha, który został przez niego odpowiednio zagospodarowany, a łąka została doprowadzona do stanu zgodności z wymogami dobrej kultury rolnej. Stwierdził ponadto, że wszelkie prace polowe na przedmiotowej działce wykonywał w okresie od dnia 29 maja do połowy czerwca. Do powyższego oświadczenia załączył:

wezwanie pełnomocnika poprzedniego właściciel do zaprzestania przez skarżącego naruszenia terenu przedmiotowej działki,

postanowienie Sądu Rejonowego w Z. zezwalające pełnomocnikowi na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniej,

oświadczenie z dnia [...] r. informujące, że nie otrzymał od skarżącego potwierdzenia, ani kopii umowy dzierżawy zawartej z wcześniejszymi właścicielami działki ew. nr [...],

oświadczenie z dnia [...] r., w którym stwierdził, że nabył w dniu [...] r. działkę ew. nr [...] i użytkował ją rolniczo,

oświadczenie świadka z dnia [...] r. stwierdzające, że działka ew. nr [...] w przeszłości była uprawiana przez poprzedniego właściciela, a następnie przez skarżącego, który w kwietniu 2010 roku obsiał część działki owsem. Stwierdzające, że uprawa prowadzona przez skarżącego była niedbała, że na przełomie maja i czerwca nowy właściciel wszedł w posiadanie spornej działki, co przejawiało się z nawożeniem części działki obornikiem, orką oraz obsianiem pozostałej części owsem,

umowę sprzedaży, sporządzoną w formie aktu notarialnego (Rep. A nr [...]) z dnia [...] r.

W tym stanie faktycznym, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we L.Ś. z/s w U., decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznał skarżącemu pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 w wysokości [...] zł, w tym z tytułu - ONW - Obszary ze specyficznymi utrudnieniami w wysokości [...] zł, w tym środki budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł, płatność została pomniejszona o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości.

W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że nie udało się ustalić faktycznego posiadacza gruntów położonych na działce ewidencyjnej nr [...]. Wobec powyższego wykluczył z wniosku skarżącego część działki rolnej K o powierzchni [...] ha oraz działkę rolną U o powierzchni [...] ha. Powyższe spowodowało, że procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli administracyjnej wyniosła 10,2497%. Tak więc wysokość przyznanej płatności została pomniejszona o wysokość dwukrotnej różnicy.

W odwołaniu skarżący zarzucił organowi I instancji uchybienia odnośnie nie zapoznania się ze zgromadzona dokumentacją i złą interpretację dokumentów w przedmiocie działki ew. nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha. Podniósł, że sprzedaż spornej działki i jej bezprawnego użytkowania przez poprzedniego właściciela, nie pozbawia go prawa jej dzierżawy. Ponadto za bezprawne uznała nałożenie sankcji zmniejszającej przyznaną płatność o dwukrotną różnicę. Wniósł o przyznanie pełnej pomocy finansowej i zniesienie nałożonej bezprawnie kary finansowej.

Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR we W., decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu najpierw przedstawiono stan faktyczny sprawy a także przedstawiano przepisy regulujące warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 -2013.

Następnie wskazano w uzasadnieniu, że przepisy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), regulujące kwestię płatności ONW, wiążą uprawnienia do przyznania płatności że stanem faktycznego, jakim jest posiadanie gruntów przez rolnika w dniu 31 maja roku, w którym złożył wniosek. Wskazano w tym kontekście, że zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jako użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie więc przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą.

Dalej w uzasadnieniu podniesiono, że przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny, czy zaistniała uzasadniona podstawa faktyczna i prawna do wykluczenia z płatności ONW spośród ogólnej powierzchni działek rolnych zgłoszonych do tejże płatności na rok 2010 przez skarżącego części powierzchni działki rolnej K ([...] ha) oraz działki rolnej U, położonych na działce ewidencyjnej nr [...], a w konsekwencji przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 w pomniejszonej wysokości. Podniesiono, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o wszechstronną oceną całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i ustalonego na jego podstawie stanu faktycznego. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, zgodnie z art. 26 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...], przeprowadził kontrolę administracyjną, która miała na celu zweryfikowanie zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności, na okoliczność ustalenia faktycznego posiadacza gruntów, położonych na działce ewidencyjnej nr [...].

Wskazano w uzasadnieniu, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2010, złożył w dniu [...] r. pisemne oświadczenie, z którego wynika, że uprawiane przez niego grunty, położone na działce ewidencyjnej nr [...], zostały przejęte w sposób bezprawny przez nowego właściciela. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżący składał liczne oświadczenia, i załączył szereg dowodów potwierdzających fakt uprawiania spornych gruntów, oraz świadków którzy zgodnie zeznali, że sporną działkę posiadał. Jednakże, jak dalej stwierdził organ odwoławczy, te dowody nie dowodzą aby był on osobą, która faktycznie w dniu [...] r. znajdowała się w posiadaniu spornej działki ewidencyjnej.

Wprawdzie dostarczone przez skarżącego dowody potwierdzają fakt wcześniejszego posiadania spornej działki, jednakże nie dowodzą i nie pozwalają stwierdzić, zdaniem organu, czy akurat w tymże dniu (tj. [...] r.) znajdowała się w jego faktycznym użytkowaniu. Z treści oświadczenia skarżącego z [...] r. nie wynika, aby skarżący w dniu [...] r. znajdował się w posiadaniu spornych gruntów, gdyż zgodnie z jego treścią w dniu [...] r. nowy właściciel dokonał zniszczenia łąki tj. wykoszenia trawy nawożonej nawozami mineralnymi i gnojowicą o kilkuletnim działaniu. Wskazuje to, zdaniem organu, że od tego dnia działka ew. nr [...] znajdowała się w posiadaniu nowego właściciela. Powyższe okoliczności, zdaniem organu, skarżący potwierdził również w oświadczeniu z dnia [...] r., potwierdzają je także powołani przez niego świadkowie, a także potwierdza to oświadczenie poinformowanie w dniu [...] r. osobiście i pisemnie nowego właściciela o obciążeniu działki umową dzierżawy. Dalej organ podniósł, że z złożonego w dniu [...] r. zestawienia wykonywanych prac na działce ew. nr [...] nie wynika także, aby skarżący akurat w dniu [...] r. znajdowała się w jej faktycznym posiadaniu. Potwierdza ono jedynie, że skarżący około [...] r. wykonywał pracę na gruncie, polegającą na zastosowaniu oprysku na chwasty.

Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzone przez organ I instancji dowody w postaci licznych oświadczeń i zeznań świadków nie potwierdzają aby w dniu [...] r. skarżący faktycznie użytkował grunt położony na działce ewidencyjnej nr [...], gdyż ze złożonych dokumentów wynika, że od dnia [...] r. grunt ten został przejęty przez nowego właściciela, który wykonywał na zajętym gruncie zabiegi agrotechniczne.

Organ podkreślił, że nie neguje faktu uprawiania przez skarżącego spornego gruntu na podstawie umowy dzierżawy, ani nie kwestionuje samego faktu istnienia przedmiotowych umów dzierżawy. Jednakże zgromadzone materiały dowodowe nie potwierdzają, aby skarżący w dniu [...] r. był w posiadaniu działki ew. nr [...]. Tymczasem jednym z koniecznych warunków do uzyskania płatności ONW, na bazie wskazanego § 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW, jest faktyczne posiadanie i użytkowanie rolnicze gruntu - na dzień [...], w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Tym samym, w świetle braku dowodów potwierdzających faktyczne użytkowanie i posiadanie działki ew. nr [...] w dniu [...] r. przez skarżącego, na którym, z mocy art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, ciąży obowiązek przedstawiania dowodów i wyjaśnień co do okoliczności faktycznych zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek, zasadnie wykluczono z wniosku strony część areału działki rolnej K ([...] ha) oraz działkę rolną U ([...] ha), położone na działce ewidencyjnej nr [...]. Zasadnie zastosowano sankcje, o których mowa w art. 16 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...].

Podkreślono w tym miejscu w uzasadnieniu, że właśnie brzmienie przepisu sankcjonującego (tj. art. 51 rozporządzenia (WE) nr [...]) bezpośrednio wskazuje na to, że właśnie od porównania powierzchni zadeklarowanej i uprawianej uzależniona jest kwestia stosowania ewentualnych sankcji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że od staranności i poprawności sporządzenia wniosku, a więc również od zgodności ze stanem rzeczywistym zależy przyznanie owej płatności. Ponadto sam konstrukcja formularza i pouczeń w nim zawartych szczególnie mocno akcentuje kwestie poprawności ujawnionych w nim danych. Rolnik otrzymuje formularz wniosku wraz z załącznikami graficznymi, który jest odzwierciedleniem deklaracji zawartej we wniosku w roku poprzednim i na jego podstawie wypełnia nową deklarację uwzględniając stan faktyczny użytkowania gruntów (art. 12 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...].). Rolnik składający wniosek oświadcza, że zna zasady przyznawania płatności ONW, że deklaracja wyrażona we wniosku winna odzwierciedlać stan faktyczny użytkowania gruntów. Popełnienie przez rolników błędów we wnioskach, także nieumyślnych, może spowodować, że rozstrzygnięcie zostanie podjęte w zakresie wyrażonym we wniosku.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznania płatności ONW do deklarowanych działek rolnych, w tym o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] ha podnosząc, że przysługuje mu ta pomoc jako prawomocnemu dzierżawcy.

W uzasadnieniu, w uzupełnieniu oświadczenia z dnia [...] r. (data wpływu do Agencji [...] r.), wskazał, że wielkość skoszonej łąki to ok. [...] ha (trawa nie została zebrana, lecz leżała w pokosach - dopiero w czerwcu została zabrana), natomiast [...] ha zostało zaorane w czerwcu 2010 r. (w terminie przed samym zgłoszeniem). Podniósł, że w dniu [...]r. wysłał pocztą pismo do nowego właściciela, w którym apelował o zaprzestanie zniszczeń pozostałej części łąki i owsa. Pomimo tego, na początku czerwca (ok [...] ), nowy właściciel wykonywał dalszego koszenia.

Podniósł, że to organy Agencji nie powzięły wszelkich działań do wyjaśnienia sprawy, on natomiast dokonał wszystkich wyjaśnień oraz załączył wszelkie dokumenty, tak aby sprawa była wyjaśniona. Kierownik Biura Powiatowego nie zapoznał się z oświadczeniem świadków, którzy potwierdzają, że nowy właściciel systematycznie od czerwca do sierpnia 2010 r. dokonywał złośliwych zniszczeń upraw poprzez wykaszanie, zaoranie, czy też wypasanie na plonach bydła.

Dalej podniesiono w uzasadnieniu skargi, że nie zrozumiały jest fakt, że skoro w decyzji w przedmiocie płatności bezpośrednich przyznano mu racje i nie nałożono sankcji, to dlaczego w zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uniemożliwiając tym organowi przyznanie należnych dopłat górskich oraz zniesienie niesłusznie nałożonej dwukrotnej kary.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

Podniesiono dodatkowo, że zasady procedowania w sprawach dotyczących pomocy w ramach płatności ONW zostały w sposób istotny zmodyfikowane w stosunku do reguł przewidzianych w kpa. Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007r., Nr 64, poz. 427 ze zm.), z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Natomiast w myśl postanowień art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o których mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodniania faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Mając na względzie powyższe, organ wskazał, że wprawdzie skarżący w trakcie postępowania przed organem I instancji złożył liczne oświadczenia oraz powołał świadków, jednakże zgromadzone akta potwierdzają, że w dniu [...] r. sporna działka nie znajdowała się w jego posiadaniu, gdyż w dniu [...] r. została przejęta przez innego producenta rolnego. Nie trafny jest także zarzut nie podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie wypełnienia obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Na rozprawie w dniu [...] r. skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia [...] r. zatytułowane "uzupełnienie dokumentacji rozprawy". Do pisma dołączono kopie umów dzierżawy, wyrok sądu powszechnego z dnia [...] r., opinię biegłego z dnia [...] r., decyzję kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie weryfikuje działalności administracji publicznej według zasad słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy też w aspekcie celowości podjętych rozstrzygnięć. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145-150 p.p.s.a.).

Sąd stwierdził naruszenie prawa skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest zagadnienie, czy zaistniała uzasadniona podstawa do wykluczenia z płatności ONW, spośród ogólnej powierzchni działek rolnych zgłoszonych do tej płatności, części powierzchni działki rolnej położonej na działce ewidencyjnej nr [...], a w konsekwencji przyznania tej płatności w pomniejszonej wysokości z zastosowaniem sankcji.

Podstawą materialnoprawną w rozpatrywanej sprawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm., dalej rozporządzenie). Wydane na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm., dalej ustawa).

Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, zgodnie z § 2 tego rozporządzenia, płatności ONW przyznaje się rolnikowi - w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007, oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. L. 2009 30.16 z 31.01.2009) – po spełnieniu określonych warunków. Przyznanie tej płatności następuje rolnikowi min.: do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha (§ 2 pkt 3 rozporządzenia).

Z powyższej regulacji wynika, że jednym z warunków uzyskania płatności ONW jest posiadanie przez rolnika działek rolnych o określonej powierzchni w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, pojęcie posiadania, jako warunek przyznania płatności, w odniesieniu do przedmiotowych gruntów, nie jest regulowane przepisami wskazanych wyżej ustawy i rozporządzenia. Użyte pojecie posiadania należy więc interpretować zgodnie przepisami Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że posiadanie gruntów w ujęciu cywilistycznym jest niewystarczające i nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe, w tym płatności ONW a pojęcie "posiadanie" na gruncie ustaw uprawniających do tych płatnościach należy odczytywać w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych.

W tym stanie pojęcie posiadania gruntów rolnych, w rozumieniu przepisów o płatnościach, należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Za takim jego rozumieniem niewątpliwie przemawia fakt, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim, II SA/Go 418/11 z 22.09.2011,LEX nr 966358; wyrok NSA W-wa z 05.11. 2010 r., II GSK 950/09, LEX nr 746354; wyrok NSA W-wa z 28.09.2010 r., II GSK 798/09, LEX nr 746237).

Istotą płatności obszarowych, w tym płatności ONW, jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkowała te grunty w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy wskazać trzeba, że sporną kwestią było ustalenie, kto spośród osób pozostających w konflikcie kontroli krzyżowej (skarżący – nowy właściciel), w dniu [...]r., był faktycznym posiadaczem gruntów położonych na działce rolnej, która została wykazana na działce ewidencyjnej nr [...]. Organ odwoławczy, na podstawie ustaleń postępowania wyjaśniającego (w oparciu o ocenę zeznań świadków, oświadczeń i dokumentów przedłożonych przez strony konfliktu krzyżowego) trafnie przyjął, że w dniu [...] r. wskazana działka rolna znajdowała się w faktycznym użytkowaniu innego producenta rolnego, a nie skarżącego.

Mianowicie, z pisemnego oświadczenia skarżącego złożonego w dniu [...] r. wynika, że uprawiane przez niego grunty, położone na działce ewd. nr [...] w dniu [...] r. zostały w sposób bezprawny przejęte przez nowego właściciela. Podał w tym oświadczeniu, że w dniu [...] r. nowy właściciel nielegalnie wtargnął na uprawiane przez niego grunty położone na działce ewd. nr [...] o powierzchni [...] ha i dokonał wykoszenia trawy. Potwierdził to w piśmie z dnia [...] r., w którym poinformował, że nowy właściciel dokonał celowego zniszczenia uprawy działki ew. nr [...], wypasając krowy na uprawie owsa, dołączając pismo skierowane do nowego właściciela informującego o nielegalnym wtargnięciu na grunt i uszkodzeniu uprawy.

Powyższe niewątpliwie wskazuje, co sam skarżący przyznał, że od dnia [...] r. sporna działka nie znajdowała się w jego faktycznym władaniu, gdyż objęta została w posiadanie przez nowego właściciela. Powyższy stan skarżący potwierdził w oświadczeniu z dnia [...] r., w którym stwierdził, że w dniu [...] r. nowy właściciel dokonał zniszczenia łąki, poprzez wykoszenie trawy a następnie ją zaorał i skosił część wyrośniętego już owsa. Na potwierdzenie swoich racji skarżący załączył oświadczenia czterech świadków. Powołani przez skarżącego świadkowie, w złożonych w dniu [...] r. i w dniu [...] r. oświadczeniach zgodnie potwierdzili, że nowy właściciel dokonał zajęcia gruntu i zniszczenia części upraw położonych min. na działce ewid. nr [...]. Niewątpliwie te powyższe oświadczenia wskazują, że skarżący nie użytkował przedmiotowych gruntów rolnych w dniu [...] r.

Wprawdzie dostarczone przez skarżącego dowody, w piśmie z dnia [...] r. i dołączone w dniu [...]r. na rozprawie powadzonej przed WSA we W., potwierdzają fakt posiadania wcześniej spornej działki przez skarżącego, jednakże nie dowodzą i nie pozwalają stwierdzić, że w dniu [...] r. znajdowała się ona w faktycznym użytkowaniu skarżącego. Także ze złożonego w dniu [...] r. zestawienia wykonywanych prac na działce ew. nr [...] nie wynika, aby w dniu [...] r. znajdowała się w faktycznym użytkowaniu (posiadaniu) skarżącego. Potwierdza ono jedynie, że skarżący około [...] r. wykonywał pracę na gruncie, polegającą na zastosowaniu oprysku na chwasty.

Wskazać należy, że organ Agencji przeprowadził w dniu [...] r. rozprawę administracyjną na okoliczność faktycznego użytkowania spornego gruntu położonego na działce ewidencyjnej nr [...], z udziałem skarżącego i nowego właściciela, na który strony potrzymały swoje stanowisko. Z kolei w dniu [...] r. nowy właściciel złożył w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR oświadczenie, w którym wyjaśnił, że przedmiotową działkę ew. nr [...], nabył notarialnie w dniu [...] r. O powyższym fakcie poinformował skarżącego, który ją użytkował. Nabyta działka to łąka o areale [...]ha i grunt orny o powierzchni [...]ha, który został przez niego odpowiednio zagospodarowany, a łąka została doprowadzona do stanu zgodności z wymogami dobrej kultury rolnej. Stwierdził ponadto, że wszelkie prace polowe na przedmiotowej działce wykonywał w okresie od dnia 29 maja do połowy czerwca. Do powyższego oświadczenia załączył:

wezwanie pełnomocnika poprzedniego właściciel do zaprzestania przez skarżącego naruszenia terenu przedmiotowej działki,

postanowienie Sądu Rejonowego w Z. zezwalające pełnomocnikowi na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniej,

oświadczenie z dnia [...] r. informujące, że nie otrzymał od skarżącego potwierdzenia, ani kopii umowy dzierżawy zawartej z wcześniejszymi właścicielami działki ew. nr [...],

oświadczenie z dnia [...] r., w którym stwierdził, że nabył w dniu [...]roku działkę ew. nr [...] i użytkował ją rolniczo,

- oświadczenie świadka z dnia [...] r. stwierdzające, że działka ew. nr [...] w przeszłości była uprawiana przez poprzedniego właściciela, a następnie przez skarżącego, który w kwietniu 2010 r. obsiał część działki owsem. Stwierdzające, że uprawa prowadzona przez skarżącego była niedbała, że na przełomie maja i czerwca nowy właściciel wszedł w posiadanie spornej działki, co przejawiało się z nawożeniem części działki obornikiem, orką oraz obsianiem pozostałej części owsem.

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że organy Agencji podjęły wszelkie niezbędne czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wypełniły obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zgromadzone przez organy ARiMR dowody w postaci licznych oświadczeń zinteresowanych i zeznań świadków nie potwierdzają, aby w dniu [...] r. skarżący faktycznie użytkował grunt położony na działce ewidencyjnej nr [...], gdyż ze złożonych dokumentów wynika, że od dnia [...] r. grunt został przejęty przez nowego właściciela, który wykonywał na zajętym gruncie zabiegi agrotechniczne, wskazujące na jego użytkowanie.

Należy w tym miejscu podkreślić, że zasady procedowania w sprawach dotyczących pomocy w postaci płatności ONW zostały w sposób istotny zmodyfikowane w stosunku do reguł przewidzianych w kpa. Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu stępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Natomiast w myśl postanowień art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o których mowa w ust. 2 (uczestniczące w postępowaniu w sprawie przyznania pomocy), są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodniania faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W tym kontekście, mając na względzie treść wskazanych wyżej oświadczeń składanych przez strony pozostające w konflikcie kontroli krzyżowej, organ odwoławczy zasadnie uznał, że skarżący faktyczne nie użytkował gruntów rolnych położonych na spornej działki w dniu [...] r.

Niemniej, Sąd postanowił uchylić zaskarżoną decyzję mając na względzie kwestię sporną w zakresie pomniejszenia przyznanej płatności z zastosowaniem sankcji.

Jak już wskazano, w uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że nie udało się ustalić faktycznego posiadacza gruntów położonych na działce ewidencyjnej nr [...]. Wobec powyższego wykluczono z wniosku skarżącego część usytuowanej na niej działki rolnej. Powyższe spowodowało, że procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli administracyjnej wyniosła 10,2497%. Tak więc wysokość przyznanej płatności została pomniejszona o wysokość dwukrotnej różnicy. Organ drugiej instancji w uzasadnieniu stwierdził, że zasadnie zastosowano sankcje, o którym mowa w art. 16 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2006.368.74 ze zm.). Podkreślono w tym miejscu w uzasadnieniu, że właśnie brzmienie przepisu sankcjonującego, tj. art. 51 rozporządzenia (WE) nr 796/2004) z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.180), bezpośrednio wskazuje na to, że właśnie od porównania powierzchni zadeklarowanej i uprawianej uzależniona jest kwestia stosowania ewentualnych sankcji.

Wskazać należy w tym miejscu, że wskazany przez organ odwoławczy art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 stanowi, że nie naruszając przepisów szczegółowych niniejszego rozporządzenia, art. 5, 22, 23, 23a ust. 1, art. 68, 69, 71 ust. 2 i art. 73 rozporządzenia (WE) nr 796/2004 stosuje się z uwzględnieniem niezbędnych zmian.

Natomiast powołane rozporządzenie (WE) nr 796/2004, w art. 68 zawiera wyjątki od stosowania obniżek i wyłączeń, stanowiąc: "1. Obniżki i wyłączenia, przewidziane w rozdziale 1, nie mają zastosowania w przypadku gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości. 2. Obniżki i wyłączenia przewidziane w rozdziale 1 nie mają zastosowania w odniesieniu do tych części wniosku pomocowego, odnośnie co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek pomocowy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu co do przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że ten organ nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku. Informacje podane przez rolnika określone w akapicie pierwszym powodują, że wniosek pomocowy jest dostosowywany do rzeczywistej sytuacji".

Zastępujące powyższe rozporządzenie z dniem 1 stycznia 2010 r., rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L 2009.316.65), również przewiduje wyjątki od stosowania zmniejszeń i wykluczeń. W art. 73 stanowi: "1. Zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. 2. Zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku. Podane przez rolnika informacje, o których mowa w akapicie pierwszym, powodują dostosowanie wniosku o przyznanie pomocy do faktycznej sytuacji".

Wskazane przepisy przewidują więc w przypadku określonego zachowania wnioskodawcy – poinformowania właściwego organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się - odstąpienie od stosowania sankcji.

W tym kontekście wskazać należy, że w dniu [...] r., a więc jeszcze przed wystosowaniem przez organ Agencji do skarżącego wezwania nr [...] z dnia [...] r. w sprawie stwierdzenia nieprawidłowości w deklaracji odnośnie przedmiotowej działki o nr ewid [...], skarżący złożył w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w L. Ś. pisemne oświadczenie, w którym poinformował organ, że w dniu [...] r. nowy właściciel dokonał zniszczenia posiadanej działki rolnej, położonej na tej działce ewidencyjnej.

Powyższa okoliczność niewątpliwie wskazują na konieczność rozważenia zastosowania w sprawię przepisów przewidujących odstąpienie od stosowania sankcji (art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/20004, obecnie art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009), czego organ Agencji w rozpatrywanej sprawie nie uczynił, pomimo podniesienia powyższej okoliczności przez skarżącego. Należy zgodzić się tym samym z twierdzeniami skarżącego, podniesionym w tym kontekście, że organ Agencji w swoich ustaleniach dokonał częściowo niepełnej interpretacji dokumentów, przez co nieprawidłowo zastosował karę finansową.

Dodatkowa wskazać należy, że w wydanej, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzji z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2010 r., Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. Ś. uznał, że oświadczenie skarżącego z dnia [...] r. odnośnie działki nr [...] miało charakter informacji o zdezaktualizowaniu się wniosku od czasu jego złożenia i odstąpił od nałożenia sankcji za przedeklarowanie powierzchni.

W świetle powyższego, pominięcie w/wym. okoliczności przedstawionych przez skarżącego, złożonych przed poinformowaniem ze strony organów Agencji o wystąpieniu nieprawidłowości we wniosku skarżącego o przyznanie płatności ONW, prowadzi do naruszenia odpowiednio stosowanych art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a także zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 8 kpa).

W tym stanie należało zaskarżoną decyzję uchylić, zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" p.p.s.a. (punkt I wyroku). Orzeczenie zawarte w punkcie II znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 152 tej samej ustawy.