Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2115/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. cart. 22 ust. 3, art. 25 ust. 2 pkt 2,
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA /del./ Marian Ekiert /spr./ Sędziowie SWSA Zbigniew Czarnik AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: ref. staż. Anna Mazurek Ferenc po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].09.2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu prawomocności niniejszego wyroku III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego B. Z. tytułem postępowania sądowego kwotę 10 zł /słownie: dziesięć/.


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [ t.jedn. z 1997 r. Dz.Ust. Nr 142 poz. 950 z późn.zm. ] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatatntów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].04.2000 r. Nr [...] pozbawił B. Z. s. P. zam. [...] uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w T. decyzją z dnia [...].12.1988 r. z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej w okresie od dnia 10.11.1948 r. do dnia 31.12.1948 tj. łącznie przez 2 miesiące.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ ustalił, że B. Z. w okresie zaliczonym przez były ZBoWiD do działalności kombatanckiej pełnił służbę w Wojsku Polskim. W trakcie tej służby nie uczestniczył w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy. Uprawnia to twierdzenie, że uzyskał on uprawnienia kombatanckie na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Stosownie do zapisu zawartego w art. 25 ust. 2 pkt ustawy kombatanckiej takie osoby pozbawia się uprawnień. Zgodnie zaś z treścią powołanego przepisu prawa Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 cyt. ustawy, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W związku z tą decyzją B. Z. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o jej uchylenie oraz potwierdzenie należnych mu uprawnień z tytułu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej w związku z jego udziałem w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii pod bezpośrednim dowództwem wojskowym.

W motywach wniosku stwierdza on, że zakwestionowana decyzja jest przedwczesna, niesprawiedliwa, błędnie oceniono w niej realia tamtego czasu związane z walką z oddziałami UPA na terenie południowo - wschodniej Polski, a tym samym wadliwa i wielce go krzywdząca. Narusza ona zasady wyrażone w art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy kombatanckiej. Osobiście uczestniczył on w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii na terenie południowo - wschodniej Polski w obronie ludności cywilnej, pod bezpośrednim dowództwem wojskowym. Prowadzoną akcją dowodziło wojsko, a oddziały Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej bezpośrednio były podporządkowane dowództwu wojskowemu, mimo braku formalnego wcielenia do służby wojskowej, W związku z tym uważa on, że walczył w ramach zorganizowanej jednostki wojskowej i przysługują mu uprawnienia kombatanckie. Na skutek pobieżnej oceny tych zaszłości Urząd wyraźnie go skrzywdził, naruszając tym samym art. 6 - 9 i 77 § 1 kpa. Zauważa ponadto, iż decyzja ta wydana została z pominięciem opinii komisji, wymaganej zapisem zawartym w §§ 6 - 8 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. [ Dz.Ust. Nr 116 poz. 745 ]. Stwierdza on, że organ dysponuje literaturą na temat walk z UPA na terenie Bieszczad, które prowadzone były ściśle pod kierownictwem jednostek wojskowych i ich dowództwem, co również winno być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu jego sprawy.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego decyzją z dnia [...].09.2001 nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].04.2000 r.

W motywach tej decyzji organ odwołał się do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].04.2000 r. , dodając przy tym, że na podstawie wykazu Centralnego Archiwum Wojskowego Nr [...] z dnia 22.08.1995 r. ustalono, iż jednostka wojskowa, w której odbywał służbę wojskową B. Z. nie uczestniczyła w walkach z oddziałami UPA.

Także i tę decyzję tym razem skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył B. Z. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Uzasadniając swój wniosek skarżący stwierdza, że zakwestionowana decyzja mija się z faktami i stanem dowodowym sprawy, jest jednostronna, skrajnie odwetowa i wyraźnie restrykcyjna. Odebrano mu bowiem uprawnienia kombatanckie jako żołnierzowi pozostającemu wówczas w czynnej służbie wojskowej, który uczestniczył w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii na terenach południowo - wschodniej Polski, pomimo, że wyraźnie i jednoznacznie wykazał ten fakt, bez jakiegokolwiek uzasadnienia i wbrew wymogom określonym w art. 6-9 i 77 § 1 kpa. Wykaz Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22.08.1995 r. na który organ się powołuje jest niepełny. Nie obejmuje on bowiem doraźnych skierowań do walki z oddziałami UPA wydzielonego plutonu. On w ramach tak wydzielonego plutonu brał udział w walkach oraz uczestniczył w likwidacji pojedynczych grup UPA wspólnie z żołnierzami WOP-u, którym to oddziałom jego jednostka udzielała doraźnej pomocy. W tych okolicznościach ma on pełne prawo do ubiegania się o potwierdzenie jego uprawnień kombatanckich wynikających z art. 1 i 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej jak również wykreślenia sloganowego wpisu " utrwalanie władzy ludowej ". Był on bowiem żołnierzem z poboru, a nie politykiem i służył Ojczyźnie a nie utrwalaniu ówczesnej władzy. Organ pobieżnie ocenił okoliczności sprawy z naruszeniem art. 6 - 9 i 77 § 1 kpa oraz art. 30 - 32 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodając przy tym, że uprawnienia kombatanckie zachowują jedynie żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od dnia 10.05.1945 r. do dnia 30.06.1947 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga jest o tyle uzasadniona o ile podniesione w niej zarzuty odnoszą się do nie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Wspomniane wyżej okoliczności nabierają szczególnego znaczenia przede wszystkim wówczas gdy zaprzeczy się tezie zaprezentowanej przez Kierownika Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].04.2000 r. jakoby na organie rozpoznającym sprawę o pozbawienie zainteresowanego uprawnień kombatanckich przyznanych mu uprzednio z tytułu udziału w walce o " ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej " nie spoczywał obowiązek wyjaśnienia kwestii, czy stronie nie przysługują przedmiotowe uprawnienia także z innego przewidzianego ustawą tytułu. Takie bowiem ujęcie problemu nie znajduje wsparcie w zapisie zamieszczonym w zd. 2 art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, który odnosząc się do osób posiadających formalnie uprawnienia kombatanckie wyłącznie ze wspomnianego wyżej tytułu stanowi o możliwości ich zachowania także w przypadku gdy przysługują im one także z innych przewidzianych ustawą tytułów. Dał temu wyraz zarówno Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22.02.2001 r. sygn.akt III RN 77/00 { OSNAP 2001/16/475 } jak i Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 4.03.2002 r. sygn.akt OPS 13/01 { Pr. Pracy 2002/6/42 } a także pośrednio w uchwale z dnia 4.12.2001 r. sygn.akt OPS 11/01 { ONSA z 2002 r. z. 3 poz. 100 } formułując przy tym tezę, iż przewidziany w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach i innych........ termin zastrzeżony do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich nie dotyczy sytuacji, gdy weryfikowany kombatant, który uzyskał uprawnienia kombatanckie jako " uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej " , zgłasza w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym także po dniu 31.12.1998 r., że zachodzą okoliczności uzasadniające jego tytuł do uprawnień kombatanckich określonych w tej ustawie.

Jeżeli zaś tak, to na wstępie zauważyć należy, iż organ nie do końca wyjaśnił okoliczności sprawy mające istotny wpływ na jej wynik, a dokonane w toku postępowania weryfikacyjnego ustalenia przynajmniej częściowo mijają się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Odnosi się to głównie do danych wynikających z przesłanej organowi informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego, tyczącej się udziału żołnierzy 13 Pułku KBW w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, zwłaszcza w kontekście dowodów znajdujących się w aktach byłego ZBoWiD-u na które powołuje się organ oraz dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczeń powołanych przez skarżącego świadków.

Otóż w świetle powołanych dowodów i wbrew stanowisku skarżącego, w okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości fakt, iż uzyskał on uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w szeregach Wojska Polskiego w walkach z oddziałami " reakcyjnego podziemia " w okresie od dnia 10.11.1948 r. do dnia 31.12.1948 r. i co znamienne podkreślał to ubiegając się uprzednio o uprawnienia kombatanckie { vide : deklaracja członkowska, własnoręcznie sporządzony życiorys, a także zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w T. z dnia 10.08.1988 r. }. Ta okoliczność po dokonaniu w tym przedmiocie stosownych ustaleń sama przez się mogłaby ewentualnie stanowić podstawę do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich { art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy kombatanckiej }. Nie mniej jednak nie budzi wątpliwości również fakt, iż służbę wojskową w 13 Pułku KBW skarżący pełnił od dnia 19.05.1947 r. do dnia 14.04.1949 r. W świetle zaś wspomnianej wyżej informacji uzyskanej z Centralnego Archiwum Wojskowego okazuje się, że w r. 1947 Pułk ten uczestniczył w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i informacja ta koresponduje z dołączonymi do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczeniami powołanych przez skarżącego świadków, a to M. M. i E. L., którzy potwierdzają, iż B. Z. brał udział " w likwidacji pozostałej reszty grup UPA, które skrywały się na terenie Polski Północno - Wschodniej w woj. Białostockim i Olsztyńskim ...." , do których organ jednakże w ogóle się nie odniósł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jeżeli zatem dane te okazałyby się prawdziwe, to w przypadku gdyby podstawą do pozbawienia uprawnień kombatanckich skarżącego był jak przyjmuje organ art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, to mógłby on skutecznie ubiegać się o zachowanie tych uprawnień z tej racji, że jako żołnierz Wojska Polskiego uczestniczył w walkach z UPA { art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy }. W tej materii mogą jednak pojawić się pewne wątpliwości, skoro sam skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wspomina o swojej walce z oddziałami UPA na terenie południowo - wschodniej Polski i to w ramach ORMO pod bezpośrednim dowództwem wojskowy. Te ostatnie twierdzenie nie znajdują jednak wsparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Wbrew natomiast stanowisku skarżącego o zachowaniu przez niego uprawnień kombatanckich nie może stanowić odbyta służba wojskowa w okresie od dnia 19.05.1947 r. do dnia 14.04.1949 r., jakkolwiek okres ten w części mieści w wyróżnionym przez ustawodawcę w art. 25 ustr. 2 pkt 2 zd. 2 czasookresie, albowiem jak wynika z życiorysu skarżącego i wspomnianej wyżej " deklaracji członkowskiej " do Wojska Polskiego wstąpił on jako ochotnik. Ustawodawca zaś honorując osoby, które w owym czasie pełniły służbę wojskową w Wojsku Polskim, wspomina " o żołnierzach z poboru ". Pojęcie to nie jest bynajmniej tożsame z pojęciem " żołnierzy odbywających zasadniczą służbę wojskową ", w którym mieści się również " żołnierz ochotnik " . Oznacza to, że ustawodawca ograniczył owe przywileje jedynie do kategorii " żołnierzy z poboru " , celowo posługując się tym terminem, co wyklucza tym samym możliwość wykorzystania ich przez żołnierzy pełniących podobnie jak skarżący ochotniczo służbę w Wojsku Polskim we wspomnianym okresie. Podobne stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17.09.2001 r. sygn.akt III RN 143/00 { OSNIAPiUS Nr 7 poz. 150 z 2002 r. }.

Konkludując zatem stwierdzić należy, iż sprawa nie dojrzała do finalnego rozstrzygnięcia i wymaga dalszych ustaleń w ramach których wyjaśnić wypadnie wątpliwości, czy w okolicznościach sprawy nie istnieje inny tytuł do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, jeżeli zaś nie, to czy istotnie jako żołnierz Wojska Polskiego brał on udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, przy czym dokonując ich należy mieć na uwadze, że ciężar dowodu w zakresie odnoszącym się do kwestii pozbawienia uprawnień obciąża organ, zaś w zakresie ich nabycia { zachowania } skarżącego.

Skoro zatem, wobec nie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, dopuszczono się uchybień natury formalnej, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1270 ] zwanej dalej w skrócie p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 z późn.zm. ] należało orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o braku wykonalności zaskarżonej decyzji do czasu prawomocności niniejszego wyroku oparto na art. 152 p.s.a, a o kosztach postępowania sądowego na art. 200 cyt. wyżej ustawy.