Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 163/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Przewodniczący, Sędziowie Sędziowie, Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Moskała, Protokolant Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , starszy sekretarz sądowy Paulina Białkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. D. H. (dalej skarżący, strona) działając przez pełnomocnika, swojego ojca S. H., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, Zakład) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek wskazując na zły stan zdrowia, trudną sytuację finansową oraz brak możliwości spłaty powstałych zaległości. Dodatkowo wskazano na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą matką. Podkreślono, iż z tego powodu skarżący nie posiada możliwości uzyskania dochodu, który umożliwiłby spłatę powstałego zadłużenia.

Decyzją nr [...] z [...] r. Zakład odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych wskazując w uzasadnieniu, iż po rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy nie wystąpiły przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należnych składek.

Strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym zarzucono m.in. że sporządzony przez organ rentowy wykaz należności zawiera błędy. Ponadto w ocenie skarżącego w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300) – dalej: u.s.o.s., bwoiem Naczelnik Urzędu Skarbowego W. F. stwierdził całkowitą bezskuteczność postępowania egzekucyjnego a nie częściową bezskuteczność. Skarżący podtrzymał swe stanowisko dotyczące braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej zaznaczając, ze organ bezpodstawnie wskazał na okoliczność nie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, który stanowiłby dowód na konieczność sprawowania opieki nad rodzicami. Ponadto wskazano, iż organ powołując się na przejściowość problemów finansowych winien uprawdopodobnić oraz wskazać z jakiego źródła i w jakim czasie realne jest uzyskanie dochodu na spłatę zadłużenia.

Decyzją z [...] r. Zakład uchylił w części zaskarżoną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za okres : [...] r., od [...] r. do [...] r., różnicy składek za [...] r. umarzając postępowanie w tym zakresie oraz utrzymał w mocy decyzję w pozostałym zakresie, tym samym odmawiając umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dokonano ponownej analizy zapisów na koncie rozliczeniowym strony oraz ustalono, że na podstawie decyzji D.Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia we W. z [...] r. skarżący został wyłączony z ubezpieczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do [...] r. Zakład uznał również, że przebywając na urlopie bezpłatnym udzielonym przez pracodawcę, p. skarżący nie podlegał ubezpieczeniom społecznych z tytułu prowadzonej działalności (która była zawieszona) za [...] r. i [...] r. Ponadto Zakład dokonał przeksięgowania wpłat za okres od maja [...] r. do [...] r. oraz za [...] r., błędnie księgowanych na koncie S. H. Opisane operacje finansowe spowodowały ustalenie salda na koncie rozliczeniowym skarżącego w kwocie [...] zł. W wyniku powyższego w pkt I sentencji decyzji umorzono postępowanie w zakresie składek za okres: [...] r., odm kwietnia do czerwca [...] r. oraz różnicy składek za lipiec [...] r. z uwagi na brak zaległości za podane okresy.

Dalej organ wskazał, że należności figurujące na koncie rozliczeniowym skarżącego nie uległy przedawnieniu.

Następie organ rozpatrzył wniosek w oparciu o przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r., biorąc pod uwagę ustalenia dotyczące sytuacji materialno-bytowej i rodzinnej strony. Na podstawie oświadczeń skarżącego oraz zgromadzonych dokumentów Zakład ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, nie pracuje zarobkowo, pozostając na utrzymaniu rodziców. Źródłem dochodu trzyosobowej rodziny jest świadczenie emerytalne rodziców skarżącego: J. H. w kwocie netto [...] zł oraz S. H. w kwocie netto [...] zł; łączny dochód w rodzinie wynosi więc [...] zł netto. Stałe miesięczne koszty utrzymania, według załączonych rachunków opłat wynoszą: czynsz [...] zł, energia w [...] r. [...] zł, zużycie wody za [...] r. [...] zł, abonament tel. za [...] r. [...] zł. Koszty leczenia wynoszą [...] zł. Stałe obciążenie budżetu domowego wynosi więc [...] zł. W sprawie nie występują zobowiązania finansowe do spłaty. Po uwzględnieniu wymienionych opłat, do dyspozycji pozostaje kwota [...] zł. Dochód rodziny w kwocie netto [...] zł kształtuje się poniżej kwoty minimum socjalnego określonego według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, które dla 3 osobowej rodziny wynosi [...] zł.

Na tej podstawie organ konkludował, że w sytuacji skarżącego zachodzi trwałe zagrożenie dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego, wobec czego uznał przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ze spełnioną. Dalej organ stwierdził, że dokonując oceny całokształtu okoliczności stoi na stanowisku, że mimo spełnienia przesłanki nieściągalności oraz przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, nie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem należności. Organ podkreślił, że przedsiębiorca prowadzi działalność profesjonalnie, we własnym imieniu i na własne ryzyko, którego elementem jest brak wystarczających dochodów z tej działalności. Okoliczność ta niema zatem charakteru wyjątkowego i nadzwyczajnego, który przemawiałby za umorzeniem zaległości. Dalej organ stwierdził, że obecna sytuacja finansowa skarżącego nie umożliwia mu spłaty należności nawet w systemie ratalnym, zaś z uwagi na sytuację rodzinną nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Jednocześnie, zdaniem organu, przy odpowiedniej organizacji obowiązków domowych uprawdopodobniona jest możliwość zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin lub systemie zmianowym. Zakład podkreślił również uznaniowy charakter decyzji i8 wskazał, że postawa strony wobec narastających zobowiązań tj. brak podejmowania zatrudnienia, wskazuje na działania świadome, mające na celu uniknięcie postępowania egzekucyjnego.

W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem:

- art. 28 ust. 3 pkt 3) u.s.u.s. w zw. z art. 93 — 106 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.) przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że rodzice skarżącego są następcami prawnymi skarżącego, podczas gdy, póki co, mogą być traktowani, co najwyżej, jako hipotetyczni spadkobiercy, gdyż nie weszli w żadne prawa i obowiązki skarżącego, a co miało wpływ na decyzję organu w zakresie najpierw uznania, że przesłanka określona w w/w przepisie nie została spełniona, a następnie spowodowała odmowę umorzenia składek.

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności.

Skarżący podkreślił, że zaistnienie po jego stronie przesłanki całkowitej nieściągalności oraz całego wachlarza przesłanek umorzenia powinno w sposób kategoryczny przemawiać na jego korzyść. Ponadto katalog przesłanek umorzenia, zawarty w rozporządzeniu z 31lipca 2003 r. nie jest wyczerpujący, lecz przykładowy, zaś ratio legis tego przepisu jest uwzględnienie wszystkich rodzajów przypadków niemożności spłaty zadłużenia z powodu stanu majątkowego i rodzinnej sytuacji dłużnika, pociągających za sobą zbyt dotkliwe skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Odwołanie się w przepisie do "uzasadnionych przypadków" jako przesłanki umorzenia należności składkowych nie pozwala na całkowitą dowolność przy podejmowaniu rozstrzygnięcia , a organ odmawiając zastosowania ulgi jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. W orzecznictwie jako przykład "uzasadnionego przypadku" wskazuje się konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a pojęcie to interpretuje się jako sytuacje powstałe niezależnie od woli zobowiązanego, a cechy te należy odnosić do stanu majątkowego dłużnika, a nie tego, czy słusznie powstał dług w należnościach składkowych.

Odpowiadając na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanego rozstrzygnięcia, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.) – dalej: p.p.s.a.

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2 ).

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna.

Kwestią, którą powinien rozważyć organ w pierwszej kolejności jest ewentualne przedawnienie należności, których dotyczył wniosek o umorzenie.

W tym miejscu zauważyć należy, że jakkolwiek kwestie takie jak to, czy w stosunku do strony powstał obowiązek z tytułu składek oraz w jakiej wysokości, nie podlegają badaniu przez sąd administracyjny, w związku z poddaniem kontroli decyzji ZUS orzekających w tym przedmiocie kognicji sądu powszechnego, to zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Ponadto przesłanki umorzenia zawarte w u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. powinny być odnoszone do konkretnej kwoty zaległości, nie zaś rozpatrywane teoretycznie, w oderwaniu o wielkości rzeczywistego zadłużenia ciążącego na dłużniku składek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych w sprawach podatkowych przyjmuje się, że wygasanie zobowiązań podatkowych na skutek przedawnienia oznacza, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa (art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej). Dotyczy to nie tylko należności głównej, lecz wszelkich roszczeń pieniężnych wierzyciela, a więc także tych, które powstały jako odsetki za zwłokę. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania podatkowego wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powołał się na tę okoliczność. Przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu. Podkreślić trzeba, że jakkolwiek powyższe uwagi dotyczą zobowiązań podatkowych, to można i należy je odnosić również do zobowiązań z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, bowiem zgodnie z art. 31 u.s.u.s, art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, traktujący o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia, znajduje odpowiednie zastosowanie do zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2014r., III AUa 697/13). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienia należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.

To zaś oznacza, że prowadząc postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FPGŚ, ZUS ma obowiązek z urzędu ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy zobowiązania z tego tytułu nie uległy przedawnieniu.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że jakkolwiek w zaskarżonej decyzji organ wypowiedział się co do kwestii przedawnienia, to stanowisko Zakładu sprowadza się do arbitralnego i zdawkowego stwierdzenia "Zakład wskazuje, że należności figurujące na Pana koncie rozliczeniowym nie przedawniły się" (str. 3), które nie zostało poparte odwołaniem się do jakichkolwiek ustaleń oraz ich oceny w świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa.

Zauważyć należy, że należności objęte odmową umorzenia w zaskarżonej decyzji datują się od [...] r. Jak wynika zaś z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Dokonując oceny przedawnienia w świetle regulacji art. 24 u.s.u.s. organ musi mieć przy tym na uwadze, że do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, natomiast zgodnie art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., poz. 1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jednocześnie w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga zatem, że w postępowaniu w sprawie umorzenia Zakład, stosowanie do odesłania zawartego w art. 31 u.o.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dotyczy to również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych skarżącego istnieją na dzień rozpoznania wniosku – a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia. Nadto poza zawarciem w decyzji umotywowanego należycie stanowiska organu w kwestii przedawnienia, w przypadku postępowania dotyczącego umorzenia zaległości obejmujących należności 5-letnie i starsze w aktach administracyjnych powinny znaleźć się dokumenty obrazujące tok dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, daty jego wszczęcia, a przede wszystkim dokumenty świadczące o zawieszeniu albo przerwaniu biegu terminu przedawnienia należności.

Ze znajdującej się w aktach sprawy "informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" (str. 46 akt administracyjnych) wynika natomiast jedynie, że w stosunku do skarżącego wszczęte było postępowanie egzekucyjne w [...] r. oraz że zostało ono umorzone [...] r. Brak informacji, jakich należności dotyczyła egzekucja, jednak data jej wszczęcia wyklucza, by obejmowała składki za [...] r. i późniejsze. W dokumencie tym wspomniano o prowadzonym na wniosek z [...] r. postępowaniu abolicyjnym i zawieszeniu w związku z tym postępowania egzekucyjnego, jednak nie dostarcza on danych co do tego, czy było to to samo postępowanie egzekucyjne (co wszczęte w [...] r.), czy inne i jakie należności były nim objęte oraz które ewentualnie organ uznaje za "pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek".

Reasumując, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia, w jakiej wysokości należności istniały na dzień wydania zaskarżonej decyzji i czy w związku z tym również odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest w jej uzasadnieniu jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia. W konsekwencji nie można przyjąć, że zakres przedmiotowy zaskarżonego rozstrzygnięcia został ustalony prawidłowo. Brak zaś popartych dowodami prawidłowych ustaleń co do wysokości zaległości ciążącej na skarżącym podważa – co wyjaśniono już na wstępie niniejszych rozważań - wartość dokonanej w decyzji analizy zdolności skarżącego do spłaty zaległości i wyprowadzonych z niej wniosków. Ponadto nie pozwala przesądzić o prawidłowości decyzji w pkt I. (dotyczącym uchylenia decyzji I instancji w zakresie wskazanych tam należności z uwagi stwierdzenie braku zaległości w tym zakresie i umorzenia postępowania) – a to z uwagi na brak możliwości ustalenia, czy właściwie ustalono, które z należności objętych decyzją pierwszo instancyjną stanowią nadal istniejące na dzień orzekania zaległości składkowe.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał za konieczne odniesienie się do niektórych tez zawartych w decyzji, a dotyczących oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego w świetle zawartych w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. przesłanek umorzenia oraz sposobu rozumienia uznania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie organ, w wyniku analizy sytuacji finansowej, osobistej i rodzinnej skarżącego doszedł do wniosku, że zostały w jego przypadku spełnione dwie przesłanki umorzenia, wskazane w art. 28 ust.3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. tj. brak majątku z którego można prowadzić egzekucję oraz oczywisty brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ ocenił również, że zachodziły w przypadku skarżącego przesłanki wskazane w § 1 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. tj. zagrożenie dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego (które organ określił jako trwałe – str. 6 decyzji) oraz konieczność sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad chorym członkiem rodziny (matką).

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia oznacza, że organ ma prawo odmówić umorzenia nawet w razie stwierdzenia, że zostały spełnione przesłanki do zastosowania ulgi. Powyższe wiąże się natomiast z koniecznością przeprowadzenia szczególnie wnikliwej analizy stanu faktycznego w kontekście przesłanek umorzenia oraz takiego uzasadnienia swojego stanowiska, by gwarantować pełną realizację zasady przekonywania i nie narażać organu na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego na rzecz dowolności i arbitralności rozstrzygnięcia. Z tego względu decyzja wydana na podstawie art. 18 ust. 3 lub 3a u.s.u.s. powinna także uwzględniać cele leżące u podstaw akceptowalnych warunków umorzenia należności z tytułu składek. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Nadto decyzja o odmowie umorzenia należności osobie spełniającej przesłanki do ich umorzenia powinna znajdować uzasadnienie w konieczności ochrony innych istotnych wartości, niż interes dłużnika. Organ może zatem być zmuszony do skonfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym - co wymaga jednak należytego wyjaśnienia w decyzji, dlaczego w sytuacji, gdy uznaje że spełniona jest przesłanka umorzenia należności – tak jak w niniejszej sprawie, uzasadniona pozostaje odmowa umorzenia. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi więc wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie decyzji w tym zakresie zawiera natomiast szereg sprzeczności i jest wewnętrznie niespójne. Z jednej strony organ wskazuje, że skarżący nie ma możliwości spłaty zadłużenia i podjęcia pracy zarobkowej, jednak dwa zdania dalej ocenia, że przy odpowiedniej organizacji obowiązków domowych uprawdopodobniona jest możliwość zatrudnienia w niepełnym wymiarze pracy, a dalej - że brak podejmowania pracy zarobkowej świadczy o działaniach świadomych ze strony skarżącego, mających na celu unikniecie postepowania egzekucyjnego. Teza o niewykorzystanych możliwościach zarobkowych przeczy z kolei wnioskowi (str. 6) o trwałym charakterze zagrożenia egzystencji skarżącego i jego rodziny. Jednocześnie ocena, że choroba matki nie stanowi bezwzględnej przeszkody w podjęciu przez skarżącego zajęć zarobkowych została wywiedziona m.in. z tego, że wcześniej, gdy matka była już osobą niepełnosprawną, skarżący prowadził działalność gospodarczą. Wniosek ten nie został odniesiony do zebranych w postępowaniu dowodów, świadczących o postępującym rozwoju choroby nowotworowej matki skarżącego i innych poważnych dolegliwości po jej stronie, w szczególności w kontekście potrzeby zwiększonego udziału osób trzecich w sprawowaniu opieki, informacji o dolegliwościach zdrowotnych ojca i coraz bardziej zaawansowanego wieku obojga rodziców oraz wpływu powyższych okoliczności na faktyczne perspektywy zarobkowe strony, przy uwzględnieniu związanych z tym dodatkowych kosztów podjęcia pracy i nieobecności skarżącego w domu.

W przypadku takim, jak w niniejszej sprawie, powołując się na prawo do działania w ramach uznania administracyjnego tym bardziej istotne jest, by organ rozważył sytuację dłużnika w szerszej perspektywie, mając m.in. na uwadze wynikające z Konstytucji RP gwarancje ochrony życia, zdrowia i rodziny, a podejmując rozstrzygnięcie niekorzystne dla strony przedstawił spójne i logiczne uzasadnienie swojej decyzji, w tym również w kontekście konieczności ochrony innych wartości - wskazując je i ważąc z tymi, które przemawiają za uwzględnieniem indywidualnego interesu dłużnika. Jak zwrócił już uwagę Sąd w wyroku o sygn. akt III SA/Wr 200/17 należy mieć na uwadze również to, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (NSA w wyroku z dnia 8 września 2015 r., sygn., akt II GSK1807/14, opubl. CBOSA). Uwzględnienie zatem przy rozstrzyganiu powołanego przez organ interesu ogólnospołecznego musi brać pod uwagę nie tylko charakter należności i wpływ zadłużenia na dobra chronione innych osób, ale także ocenę przyszłych skutków odstąpienia od udzielenia ulgi, a wiec jakie są realne perspektywy zmiany sytuacji strony i odzyskania długu i czy np. nieprzyznanie w danej sytuacji ulgi będzie się to de facto wiązało ze zwiększeniem obciążeń budżetu wobec trwałego uzależnienia dłużnika od świadczeń społecznych. Pod tym względem uzasadnienie stanowiska Zakładu, zawarte w zaskarżonej decyzji, pozostaje nieprzekonujące.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd - uwzględniając regulację art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 i 135 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w całości.

Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zatem obowiązany ocenić, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia niektórych należności i jak wpływa to ostatecznie na wysokość ciążącego na skarżącym zadłużenia składkowego. Przy tym konieczne będzie ustalenie i wskazanie w decyzji ewentualnych okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa, z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. Rozstrzygając o wniosku organ musi w konsekwencji ponownie ocenić ponownie spełnienie przez stronę przesłanek umorzenia, odnosząc wynikające z przepisów wymogi oraz ustalenia w zakresie sytuacji finansowej i życiowej skarżącej do ostatecznej wartości zadłużenia, po uwzględnieniu ewentualnych przedawnień. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni poczynione w niniejszym wyroku uwagi dotyczące uzasadnienia oraz rozstrzygania w granicach uznania administracyjnego.

-----------------------

%