Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 344/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a, art. 24 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 13, art. 361 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1112
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Tarasiewicz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 września 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia z dnia [...] marca 2014 r. znak [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej także organ) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. odmawiającą J. S. umorzenia zaległych należności z tytułu nieopłaconych składek, powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a mianowicie:

- należności z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenie zdrowotne płatnika składek za okres: 01/2000-01/2002 w kwocie 2.169,29 zł należności głównej plus odsetki liczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj.: [...].12.2013 r. w wysokości 4.233,00 zł oraz koszty upomnienia w wysokości 35,20 zł plus opłata dodatkowa 1.680,00 zł,

- należności z tytułu odsetek powstałych od nieopłaconych składek finansowanych przez płatnika za pracownika (ubezpieczenia społeczne oraz FP i FGSP) w okresie: 09/1999 - 01/2002 w wysokości [...] zł, liczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj.: na dzień [...].12.2013 r.,

- należności z tytułu odsetek powstałych od nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (należności opłacane przez pracownika na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne) w okresie: 09/1999-01/2002 w kwocie [...] zł, liczonych na dzień [...].12.2013 r.

J. S. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zarzuciła, że decyzję wydano z naruszeniem art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442, ze zm., dalej także u.s.u.s.), polegającym na uznaniu przez ZUS w L., że w sprawie brak jest podstaw do odmowy umorzenia należności ubezpieczeniowych, objętych moim wnioskiem z dnia [...] grudnia 2013 r., gdy istnieją ku temu podstawy, wynikające z jej obecnej trudnej sytuacji życiowej. Wniosła zatem o uchylenie decyzji w całości.

Nie zgodziła się, że w jej przypadku nie wystąpiły przesłanki nieściągalności zadłużenia ubezpieczeniowego określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto organ nietrafnie uznał, że w sprawie nie występują okoliczności z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), gdyż nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby ją i członków jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreśliła, że jest przewlekle chora w stopniu pozbawiającym ją możliwości uzyskiwania dochodu, uniemożliwiającym opłacenie należności ubezpieczeniowych.

Według skarżącej, z materiału dowodowego wynika, że w rozpatrywanej sprawie ziścił się przynajmniej jeden z warunków, przewidzianych przepisami cytowanego rozporządzenia, świadczący o wystąpieniu podstaw do zastosowania wnioskowanego umorzenia. Organ ZUS nie dokonał jakiejkolwiek analizy jej zdolności do zaspokojenia długu składkowego, pod kątem posiadanych dochodów. Porównanie tych dwóch wartości, czyli rozmiaru długu składkowego (wraz z odsetkami jest to kwota ponad [...] zł) z dochodem uzyskiwanym z tytułu zatrudnienia, prowadzi do jednoznacznej konkluzji, że zobowiązanie dochodzone przez ZUS przymusowo w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie przez skarżącą nigdy uregulowane. Poza zatrudnieniem w "A" w J. nie ma ona bowiem innego źródła dochodów. Posiadany majątek nieruchomy i ruchomy został dawno zbyty, w trybie egzekucyjnym, na poczet długów pozostałych po przedsiębiorstwie zlikwidowanym w 2003 r. Dług ubezpieczeniowy powiększa się o kolejne odsetki za zwłokę, których ZUS nie chce także umorzyć na wniosek skarżącej. Takie postępowanie jest niezrozumiałe, gdy zauważalne i oczywiste jest to, że brak jest obecnie innego, satysfakcjonującego wyjścia z tej sytuacji, niż przyznanie przynajmniej częściowej ulgi w zapłacie długu składkowego. Zapłata tak powiększającego się od 2002 r. długu nie jest w żaden sposób możliwa. Gdyby skarżąca chciała uregulować nawet część tego długu, nie byłoby to możliwe bez popadnięcia w niedostatek i niemożność zaspokojenia potrzeb życiowych własnych, jak też studiującego syna.

Skarżąca podkreśliła, że wskazane przez nią okoliczności nie zostały przez ZUS rozważone. Czyni to wydane decyzji sprzecznie z art. 77 § 1 k.p.a.

Skarżąca wprawdzie rozumie, że ZUS jest obowiązany prawnie do działań na rzecz ściągalności składek ubezpieczeniowych. Zdarzają się jednak sytuacje szczególne, gdy dług nie jest możliwy do uregulowania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien więc dążyć do udzielenia płatnikowi pomocy w spłacie tego długu, także w formie jego istotnego umorzenia, co z góry wykluczono w rozpatrywanej sprawie.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi organ wskazał, że skarżąca wniosła o umorzenie posiadanych zobowiązań składkowych. Doprecyzowała wniosek wnosząc o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenie zdrowotne, z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, oraz z tytułu odsetek powstałych w związku z niepłaconymi składkami finansowanymi przez płatnika za pracownika.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w części dotyczącej należności:

- z tytułu odsetek powstałych w związku z niepłaconymi składkami na ubezpieczeni finansowane przez płatnika za pracownika w okresie od 09/1999 r. do 01/2002 r. w kwocie [...] zł. liczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...].12.2013 r.

- z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami na ubezpieczenie finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w okresie od 09/1999 r. do 01/2002 r. w kwocie [...] liczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...].12.2013 r.

W dniu [...] stycznia 2014 r. wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek i zakresie określonym decyzją znak: [...].

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. umorzono postępowanie w części dotyczącej odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez płatnika składek za pracownika oraz do należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 i art. 28 ust 3 u.s.u.s. Od tej decyzji wnioskodawczyni wniosła skargę do Sądu.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. ZUS odmówił umorzenia:

- należności finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01/2000 r. do 01/2002 r. w kwocie 6.437,49 zł. w tym z tytułu składek 2.169,29 zł, odsetek naliczonych na dzień [...].12.2013 r. - 4.233,00 zł kosztów upomnienia - 35,20 zł;

- należności z tytułu opłaty dodatkowej w kwocie 1680,00 zł.

na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia:

- należności finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2000 r. do 01/2002 r. w kwocie 6.437,49 zł. w tym z tytułu składek 2.169,29 zł, odsetek naliczom] na dzień [...].12.2013 r. - 4.233,00 zł. kosztów upomnienia - 35,20 zł.

- należności z tytułu opłaty dodatkowej w kwocie 1680,00 zł.

- należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami na ubezpieczeń finansowane przez płatnika za pracownika w okresie od 09/1999 do 01/2002 r. w kwocie [...] zł (na dzień [...].12.2013), w tym:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 09/1999 do 01/2002 w kwocie [...] zł,

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 01/2000 r. do 01/2002 r. w kwocie [...] zł.

- należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składami na ubezpieczeń finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w okresie od 09/1999 r. do 01/2002 r. w kwocie [...] liczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...].12.2013 r., w tym:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 09/1999 do 01/2002 w kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01/2000 r. do 01/2002 r. w kwocie [...] zł.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą pod firmą "B" na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta J. pod nr [...]. Wykreślenie z wpisu do rejestru nastąpiło z dniem [...] lutego 2002 r.

Z tego tytułu według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie, czyli [...] grudnia 2013 r., skarżąca zalega z opłatą składek na własne ubezpieczenia zdrowotne oraz na ubezpieczenia z tytułu zatrudnianych pracowników za okres od 09/1999 do 01/2002, w kwocie należności głównej [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł. plus koszty upomnienia 35,20 zł. plus opłata dodatkowa obejmująca należności: 08/1999, 07/2000, 01/2002 w kwocie 1680,00 zł.

Zgodnie z żądaniem strony przedmiotem postępowania w sprawie o umorzenie zostały objęte wyłącznie należności:

- z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenie zdrowotne płatnika składek za okres 01/2000 r do 01/2002 r. w kwocie 2169,29 należności głównej, plus odsetki liczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. [...].12.2013 r. w wysokości 4233,00 zł. oraz koszty upomnienia w wysokości 35,20 zł. plus opłata dodatkowa w kwocie 1680 zł.

-z tytułu odsetek powstałych w związku z niepłaconymi składkami na ubezpieczenia finansowane przez płatnika za pracownika w okresie od 09/1999 r. do 01/2002 r. w kwocie [...] zł. liczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...].12.2013 r.

- należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składami na ubezpieczenia finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w okresie od 09/1999 r. do 01/2002 r w kwocie [...] liczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...].12.2013 r.

Należności te są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J.

Skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w "A" w J. Z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie średniomiesięczne brutto w kwocie [...] zł. (za okres październik - grudzień 2013 r.). W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r., Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r., Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) Naczelnik urzędu skarbowego lub Komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Według organu w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dopuszczający ich umarzanie pomimo braku całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże, a co wynika z § 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności:

- gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajne wydarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił, że w świetle tych przepisów umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest tylko w ściśle określonych przypadkach. Żadna z wymienionych przesłanek nie występuje w rozpatrywanej sprawie. Nie wystąpiły też inne okoliczności przemawiające za umorzeniem zadłużenia. Stąd było brak podstaw do umorzenia wnioskowanych zaległości. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie nie wynika, że opłacenie należności pozbawiło skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie doszło do poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Aby został uwzględniony wniosek o umorzenie z uwagi na stan zdrowia osoby zobowiązanej lub członków najbliżej rodziny, choroba powinna bowiem uniemożliwiać pozyskiwanie środków na spłatę zadłużenia. Są to sytuacje, gdy osoba zobowiązana do spłaty należności sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, a sposób sprawowanie tej opieki uniemożliwia uzyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia, jak również sytuacje, gdy choroba dotyczy osoby zobowiązanej, a choroba uniemożliwia jej pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia.

Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Wskazał, że zgodnie z powołanymi przepisami, ciężar udowodnienia sytuacji uniemożliwiającej spłatę należności spoczywa na wnioskodawcy, a do organu należy tylko ocena przedstawionych okoliczności. Oceniając zebrany materiał dowodowy organ uznał, że zobowiązana nie wykazała i nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek bez pozbawienia siebie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ ponadto podkreślił, że decyzje wydawane w sprawach umorzenia należności wobec ZUS mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że wydając decyzje w takich sprawach organ nawet w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości nie ma obowiązku ich umorzenia. W przypadku stwierdzenia, że żadna z przesłanek nie wystąpiła - organ rozpatrujący wniosek nie może wydać decyzji stwierdzającej umorzenie wnioskowanych należności. Taka właśnie sytuacja ma zdaniem organu miejsce rozpatrywanej sprawie. Uzasadnia to oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 tej ustawy, zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej w skrócie p.p.s.a.) umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku jednak wyłącznie w sytuacji, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, co do zasady może zatem wyłącznie znieść z obrotu prawnego wadliwe orzeczenie. Nie zastępuje organu administracji publicznej, nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie, nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w sprawie.

Mając na względzie powołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Sprawę rozstrzygano na podstawie art. 28 ust.1-3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej także dalej u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Według Sądu, organ stwierdził prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą powyżej określone przesłanki.

Artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. daje ZUS możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Organ trafnie wykazał, że sytuacja skarżącej nie wyczerpuje dyspozycji § 3 tego rozporządzenia, uzasadniających wnioskowanego umorzenia zaległości. Po stronie skarżącej nie zaszły okoliczności wymienione w tym przepisie. W szczególności nie poniosła ona strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; nie dowiodła, że choruje na przewlekłą chorobę oraz że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, w sposób pozbawiający go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd podkreśla, że na podstawie u.s.u.s. organy orzekające ZUS mają kompetencję do działania w trybie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji obejmuje zatem wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, zasad słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy bowiem do kompetencji jego organów. Sąd nie ma natomiast uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli do umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzji organu administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r. (sygn. III SA 3118/01, POP 2004/4/77) podkreślił, że uznanie jest ograniczone dyrektywami wyboru sformułowanymi w ustawie. Sąd jest zatem zobowiązany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego I i II instancji organy orzekające prawidłowo zgromadziły i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierowano się utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, stanowisko przyjęte przez organ jest zatem zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącej. Znalazło to oparcie w materiale dowodowym sprawy i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie naruszono zatem art. 77 § 1 k.p.a. Organ wskazał, że zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Sytuacja skarżącej została zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające. W stosunku do zobowiązań skarżącej jest prowadzona skuteczna egzekucja. Skarżąca nie jest w stanie obecnie spłacić zaległych składek. Nie stanowi to jednak przesłanki umorzenia. Poza tym sytuacja materialna skarżącej może w przyszłości ulec takiej zmianie, że będzie to możliwe.

Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Należy podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.