Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 993/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, ust. 3, ust. 3 a), ust. 4, ust. 5 i ust. 5 b), art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151, art. 153;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 28 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi E. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 9 listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 6/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 16 listopada 2010 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 6 września 2010 r., nr [...], odmawiającą E. M. umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że ustalenia poczynione przez Zakład nie uwzględniały całokształtu materiału dowodowego. Z decyzji Zakładu nie wynika czy dochodzone należności za okres od 02/1998 r. do 12/1998 r. nie uległy przedawnieniu oraz kiedy i jakie należności zostały zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości należącej do strony. Ponadto Sąd wskazał, że Zakład nie poczynił wyczerpujących ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej i zdrowotnej E. M. oraz jego małżonki, z którą zobowiązany pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu decyzją nr [...] z dnia 9 września 2011 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3 a i ust. 3 b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił E. M. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek: na ubezpieczenia społeczne własne za okres od 02/1998 r. do 12/1998 r. wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenia społeczne za okres od 02/2000 r. do 03/2006 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenia zdrowotne za okres od 12/2000 r. do 02/2001 r., od 04/2001 r. do 06/2001 r., 06/2002 r., 01/2004 r., od 03/2004 r. do 04/2004 r., 12/2005 r., 03/2006 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy za okres od 02/2000 r. do 03/2006 r. wraz z odsetkami w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wyjaśnił kwestie związane z przedawnieniem zadłużenia, wskazując że w dniu 4 lutego 2008 r. nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek za okres od 02/1998 r. do 12/1998 r. wobec doręczenia stronie upomnień egzekucyjnych. Następnie w dniu 7 kwietnia 2008 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego, jednak spłata nie była możliwa wobec braku środków na rachunku. Z kolei w dniu 6 maja 2010 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu dokonał skutecznego zajęcia świadczenia emerytalnego. W odniesieniu do należności za okres od 02/2000 r. do 03/2006 r. bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w wyniku skutecznego zajęcia w dniu 24 lutego 2010 r. świadczenia emerytalnego przez Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu. Natomiast w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy za okres od 01/1999 r. do 05/1999 r., od 08/1999 r. do 01/2000 r. obowiązek zapłaty wygasł z uwagi na ich przedawnienie, o czym stanowi decyzja nr [...] umarzająca postępowanie.

Następnie Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3. Po przeanalizowaniu okoliczności sprawy organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 pkt 3. Mimo, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, to zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości, na której w dniu 21 kwietnia 2010 r. dokonano wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej w kwocie [...] zł na rzecz Zakładu, obejmującej należności z tytułu składek za okres od 02/1998 r. do 03/2006 r. Ponadto wobec zaległości za okres do 31.12.1998 r. w dniu 27 lutego 2008 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego, po uprzednim doręczeniu upomnień egzekucyjnych w dniu 4 lutego 2008 r. Następnie w dniu 7 kwietnia 2008 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego, a w dniu 6 maja 2010 r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego celem wyegzekwowania należności za okres do 31 grudnia 1998 r. Postępowanie egzekucyjne jest skuteczne i miesięczne wpływy z egzekucji wynoszą [...] zł. Do chwili wydania niniejszej decyzji żaden uprawniony organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego w związku z brakiem składników majątkowych należących do zobowiązanego, dlatego Zakład uznał, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym stanie rzeczy, zdaniem Zakładu, nie można stwierdzić również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W związku z powyższym organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ponadto Zakład wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w art. 28 ust. 3a określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w tym przepisie.

Organ stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak również podstaw do umorzenia należności objętych zakresem zastosowania art. 28 ust. 3 a) powołanej ustawy w oparciu o przesłanki z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Wskazał, że E. M. otrzymuje świadczenie emerytalne, które po uwzględnieniu potrąceń na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynosi [...] zł netto miesięcznie. Natomiast małżonka zobowiązanego – I. M. uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w okresie od 01/2011 r. do 05/2011 r. średni dochód I. M. wyniósł ok. [...] zł netto miesięcznie. Zatem łączny dochód rodziny wynosi ok. [...] zł netto miesięcznie. Organ zaznaczył, że dochód w gospodarstwie domowym, po uwzględnieniu potrącenia z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł, przekracza aktualnie obowiązujące minimum socjalne w wysokości [...] zł. Ponadto organ wskazał, że z przedłożonych rachunków wynika, iż średniomiesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. [...] zł, w tym ok. [...] zł za gaz (średnia z rachunków dot. zużycia gazu w okresie od 4 listopada 2010 r. do 20 maja 2011 r.), ok. [...] zł za wodę (średnia z rachunków dot. zużycia wody w okresie od 9 lipca 2010 r. do 8 kwietnia 2011 r.), ok. [...] zł za prąd (średnia z rachunków za zużycie energii elektrycznej w okresie od 22 listopada 2010 r. do 20 maja 2011 r.) oraz ok. [...] zł za opał (wg oświadczenia opłaty za opał wynoszą ok. [...] zł rocznie). Ponadto ponoszone są wydatki związane z leczeniem w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie, opłata za telefon [...] zł miesięcznie, zakup środków czystości ok. [...] zł miesięcznie oraz zakup żywności, przy czym na okoliczność tych wydatków nie przedłożono żadnych rachunków. Dochód rodziny w wysokości [...] zł netto miesięcznie po uwzględnieniu wydatków związanych z utrzymaniem w kwocie ok. [...] zł oraz wydatków związanych z leczeniem, zakupem środków czystości, żywności oraz opłatami za telefon w łącznej kwocie ok. [...] zł, wynosi ok. [...] zł. Z analizy przedłożonych rachunków wynika, że za poszczególne okresy rozliczeniowe występują duże różnice kwotowe, a wydatki na opał mają charakter okresowy. Organ zauważył przy tym, że duże koszty utrzymania w 2-osobowym gospodarstwie domowym, dotyczące sezonu grzewczego związane są z posiadaną przez zobowiązanego nieruchomością o pow. 110 m2. Zgodnie z oświadczeniem strony, córka pomaga finansowo poprzez zakup leków oraz żywności. Z przedłożonego zestawienia operacji na rachunku bankowym I. M. wynika, że córka – A. M. dokonała w dniu 2 maja 2011 r. przelewu na konto matki w kwocie [...] zł, a w dniu 2 czerwca 2011 r. w kwocie [...] zł. W związku z powyższym organ uznał, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zagraża możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny.

Mając na względzie powyższe okoliczności, jak również fakt, iż strona nie udokumentowała trudności w regulowaniu bieżących płatności oraz nie wskazała konieczności korzystania z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub instytucji o podobnym charakterze, mogących formalnie potwierdzić trudną sytuację materialną, Zakład uznał, iż nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Jednocześnie Zakład przyznał, że aktualna sytuacja finansowa strony nie pozwala na jednorazowe uregulowanie całego zadłużenia bez groźby znacznego pogorszenia jej sytuacji bytowej. Wskazał jednakże, iż umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24.11.2004 r., sygn. akt III AUa 1381/04) i podejmując decyzję w tym przedmiocie organ musi mieć na względzie nie tylko interes jednostki, ale nade wszystko interes ogółu ubezpieczonych.

W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia organ rentowy stwierdził, iż obecna sytuacja finansowa zobowiązanego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, czy też innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zakład nie stwierdził również przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ciężkiej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Wprawdzie zobowiązany oświadczył, że jego stan zdrowia nie pozwala na podejmowanie dodatkowego zatrudnienia, ale nie zostało przedłożone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Nie wykazano również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W świetle powołanego stanu faktycznego i prawnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie stwierdzając przesłanek całkowitej nieściągalności, jak również przesłanek sformułowanych w art. 28 ust. 3 a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie skorzystał z prawa do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu decyzją z dnia 9 listopada 2011 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zasadniczo organ podzielił ustalenia faktyczne poczynione w zaskarżonej decyzji, z tym że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaktualizował ustalenia faktyczne w zakresie sytuacji materialnej zobowiązanego i jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazał, że żona skarżącego w okresie od 02/2011 r. do 08/2011 r. otrzymała świadczenie w łącznej wysokości [...] zł netto, tj. ok. [...] zł miesięcznie. Miesięczny dochód netto przypadający na członka rodziny stanowi zatem kwota [...] zł, która przekracza aktualnie obowiązujące minimum socjalne w wysokości 780,96 zł na osobę. Ponadto organ ustalił, że z przedłożonych rachunków wynika, że średniomiesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. [...] zł, w tym ok. [...] zł za gaz (średnia z rachunków za okres od 05.07.2010 r. do 19.07.2011 r.), ok. [...] zł za energię (średnia z rachunków za okres od 29.07.2011 r. do 29.07.2011 r.), ok. [...] zł za wodę (średnia z rachunków za okres od 09.07.2010 r. do 08.07.2011 r.) oraz ok. [...] zł za opał (wg oświadczenia - ok. [...] zł rocznie), a także podatek od nieruchomości w kwocie ok. [...] zł. Ponadto ponoszone są wydatki związane z zakupem leków, których wysokość określono we wcześniejszym wniosku na ok. [...] zł miesięcznie, opłatą za telefon w kwocie [...] zł miesięcznie, zakupem środków czystości - ok. [...] zł. Dochód rodziny w wysokości ok. [...] zł netto po uwzględnieniu wydatków związanych z utrzymaniem w kwocie [...] zł, wydatków związanych z zakupem leków, środków czystości oraz opłatami za telefon w łącznej kwocie [...] zł wynosi zatem ok. [...] zł miesięcznie. Z analizy przedłożonych dokumentów wynika, że rachunki bieżące opłacane są terminowo, nie wskazano na problemy z ich regulowaniem. Zgodnie z oświadczeniem wsparcia finansowego skarżącemu i jego żonie udziela ich córka, która pomaga w zakupie leków oraz żywności.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, organ ponownie stwierdził brak przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 a) tejże ustawy w zw. z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, podtrzymując ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję E. M. domagał się umorzenia zaległych należności objętych zaskarżoną decyzją.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z powyższego wynika, iż sądowa kontrola jest dokonywana według kryterium legalności, a więc zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z prawem. Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej jej nieważność. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną orzeka wyłącznie kasacyjnie, nie posiada natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania o prawach lub obowiązkach strony.

Ponadto zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 2 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał na konieczność uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego, wykazania, że należności objęte decyzją nie uległy przedawnieniu oraz poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

W ocenie Sądu w niniejszym składzie organ rentowy prawidłowo zastosował się do powyższych wskazań Sądu. W pierwszej kolejności dostatecznie wykazał, że należności objęte zaskarżoną decyzją, w tym w szczególności z tytułu składek za okres od 02/1998 r. do 12/1998 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na podjęte czynności zmierzające do ich wyegzekwowania oraz zabezpieczenie hipoteką na nieruchomości - art. 24 ust. 5 i ust. 5 b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s. Ponadto, uwzględniając całokształt materiału dowodowego sprawy, w tym dowody przedłożone przez skarżącego, poczynił wyczerpujące ustalenia faktyczne w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego oraz dokonał prawidłowej analizy tychże okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia, nie stwierdzając ich zaistnienia w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 32 ustawy o s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b ustawy o s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I SA/Gd 874/08, lex nr 483118).

W omawianej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo, to jest zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, w oparciu o który ustalił stan faktyczny, to jest sytuację osobistą i majątkową skarżącego, a te ustalenia nie były przez skarżącego kwestionowane. Istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Organ wykazał przy tym, że wobec zobowiązanego jest prowadzona skuteczna egzekucja administracyjna z emerytury skarżącego (w kwocie [...] zł miesięcznie) i dotąd organ egzekucyjny nie stwierdził jej bezskuteczności z uwagi na brak majątku. Ponadto należności z tytułu zaległych składek objęte zaskarżoną decyzją zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości (w kwocie [...] zł). Powyższe nie było przy tym kwestionowane przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym ani sądowym oraz nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału sprawy.

Nie ulega także wątpliwości na tle zgromadzonego materiału sprawy i nie było również kwestionowane przez skarżącego, że w sprawie nie można mówić o zaistnieniu przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 ww. rozporządzenia, ponieważ zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej i nie wykazał, że jej zaprzestanie nastąpiło wskutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a jednocześnie uzyskuje dochód (z tytułu emerytury), z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja należności i nie wykazał również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwającej mu uzyskiwanie dochodów pozwalających na opłacenie należności.

Domagając się umorzenia należności skarżący nawiązywał natomiast do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, powołując się na trudną sytuację materialną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził zaistnienia również tej przesłanki w niniejszej sprawie, a stanowisko to – w ocenie Sądu również jest prawidłowe. Zostało ono poprzedzone wyczerpującym ustaleniem i analizą wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej oraz zdolności płatniczych skarżącego. Z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń organu wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a miesięczny dochód netto przypadający na członka rodziny stanowi kwota [...] zł. Przy uwzględnieniu określonych przez skarżącego średnich miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem w kwocie ok. [...] zł (w tym: gaz, energia elektryczna, woda), podatku od nieruchomości w kwocie ok. [...] zł, wydatków związanych z zakupem leków – ok. [...] zł, opłaty za telefon w kwocie [...] zł, zakupem środków czystości - ok. [...] zł, dochód rodziny wynosi zatem ok. [...] zł miesięcznie. Bieżące rachunki opłacane są przy tym terminowo, nie wskazano na problemy z ich regulowaniem. Skarżący nie korzysta i nie wykazał, że jest zmuszony do korzystania z pomocy społecznej. Dodatkowego wsparcia finansowego skarżącemu i jego żonie udziela ich córka, która pomaga w zakupie leków oraz żywności.

W związku z powyższym jako prawidłową należy ocenić konkluzję organu, że o ile nie jest możliwa jednorazowa spłata zaległych należności bez zagrożenia bytu skarżącego, to jednak spłata tych należności w dłuższej perspektywie czasowej – poprzez regularne potrącenia z emerytury skarżącego (aktualnie w kwocie [...] zł) nie zagraża jego egzystencji. Ponadto dodatkowe zabezpieczenie spłaty zaległych składek stanowi ustanowiona hipoteka na nieruchomości (w kwocie [...] zł). W tej sytuacji uprawnione jest stwierdzenie, że istnieją realne szanse na wyegzekwowanie zaległych składek, choćby w dłuższym okresie czasu.

Jednocześnie, jak słusznie podkreślił organ rentowy, instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Tymczasem skarżący nie wykazał, aby takie szczególne, wyjątkowe okoliczności zaistniały.

W tej sytuacji, jako że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.