Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1395/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 7, art. 77 par. 1, art. 136
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Sędziowie : WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Waldemar Michaldo Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A. T. i G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia zmiany stanu wody na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących A. T. i G. T. kwotę 300 zł ( słownie: trzysta złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 lutego 2013 r. znak [...] Prezydent Miasta orzekł o odmowie zobowiązania A. i G. T. do likwidacji oczyszczalni ścieków lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodliwemu wpływowi tej oczyszczalni na grunty sąsiednie.

W uzasadnieniu tej decyzji przypomniano, że poprzednio wydana w tej sprawie decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r. znak [...]. Wskazano, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu przeprowadzono rozprawę administracyjną oraz dokonano analizy materiału dowodowego będącego w posiadaniu organu. W wyniku dokonanych czynności ustalono, iż przydomowa oczyszczalnia ścieków zlokalizowana na terenie nieruchomości należącej do A. T. i G. T. została zrealizowana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powołano się na dokumenty pochodzące z postępowań prowadzących do zrealizowania inwestycji. Przesłanki do wydania decyzji administracyjnej z art. 29 ustawy nie zaszły, brak bowiem udowodnienia istnienia szkody na gruncie sąsiednim, brak również związku przyczynowo skutkowego między wybudowaniem oczyszczalni przydomowej przez A. T. i G. T. a wnioskowaną zmianą stanu wody na gruncie.

Od opisanej wyżej decyzji odwołanie wniósł J. S., zarzucając organowi brak prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

W dniu 15 lipca 2013 r. do Kolegium wpłynęło pismo strony J. S. uzupełniające złożone wcześniej odwołanie. Do pisma dołączono kserokopię "projektu prac geologicznych na odwiercenie otworu badawczo-eksploatacyjnego dla zaopatrzenia w wodę z utworów jurajskich posesji nr [...] przy ul. P. w K." z sierpnia 1998 r., sprawozdania z badań wody dostarczonej do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w K. przez M. H., zdjęcia z poboru wody do badań, mapa z zaznaczonymi miejscami poboru wody do badania, wydruki fragmentów opracowań dotyczących zanieczyszczeń wody. W obszernym piśmie strona kwestionuje wydaną przez organ I instancji decyzję administracyjną w sprawie i wykazuje, że wnioski prowadzące do jej wydania były oparte na wadliwie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona kwestionuje brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego hydrogeologa, który dokonałby oceny okoliczności istotnych dla sprawy - czy dokonano zmiany stosunków wodnych na gruncie i przesądziłby kwestię szkodliwości przepływu wody z gruntów Państwa T. na grunty wnioskodawców.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 lipca 2013 r., znak [...] - wydaną na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. 2012 r. póz. 145 z późn. zm.) oraz art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie powołano się na art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Przepis ten zawiera zakazy skierowane do właściciela nieruchomości, dotyczące zmian stanu wody na gruncie i odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1), określa jego obowiązki w przypadku spowodowania zmian stanu wody (ust. 2) oraz upoważnia wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku, gdy spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (ust. 3). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca J. S. złożył wniosek o wydanie przez organ decyzji zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy poprzez nałożenie na A. i G. T. obowiązku likwidacji przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanych na działkach nr [...] i [...] obr. [...] w K., ewentualnie nakazanie wykonania urządzeń zapobiegających szkodliwemu wpływowi tej oczyszczalni na grunty sąsiednie. Z treści przepisu art. 29 ust. 3 wynika, że przesłankami wydania nakazów w tym trybie jest ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie.

Wydanie tej decyzji wymaga więc przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. W przedmiotowej sprawie organ I instancji podjął kroki celem ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy, jednakże zdaniem Kolegium nie były one wystarczające. Z analizy zawartych w dokumentacji dokumentów nie wynika, iżby to, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na działce A. T. i G. T. szkodliwie wpływających na nieruchomości sąsiednie zostało udowodnione, jak to twierdzi organ I instancji. Organ I instancji w toku postępowania wyjaśniającego dużą wagę przyłożył do ustalenia okoliczności powstania przydomowej oczyszczalni ścieków na nieruchomości A. i G. T.. Ustalono, iż została ona wykonana na podstawie wydanego 14 grudnia 2000 r. pozwolenia wodnoprawnego (decyzja [...]). Opisano przebieg postępowania poprzedzającego wydanie powyższej decyzji i zrealizowanie inwestycji. Na podstawie powyższego wysnuto wniosek, iż oczyszczalnia przydomowa zrealizowana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ na podstawie operatu wodnoprawnego stanowiącego dokumentację niezbędną do udzielenia pozwolenia wodnoprawnego ustalił parametry oczyszczalni.

Kolejno organ I Instancji przedstawił stan działki nr [...] należącej do A. T. i G. T. oraz działek nr [...] i [...] stanowiących własność J. S., nr [...] stanowiącej współwłasność J. S. i M. H. oraz nr [...] i [...] - własność M. H.. Co do działki, na której usytuowano oczyszczalnię wskazano, że teren tej działki jest położony w znacznym spadku wynoszącym 4,9% co daje różnicę wysokości na odcinku 144 metrów 7 metrów na kierunku z południowego wschodu na północny zachód. Instalacja oczyszczalni nie zmienia ukształtowania terenu. W dniu 1 grudnia 2012 r. dokonano oględzin elementów oczyszczalni, które nie wykazały nieprawidłowości. Z kolei działki M. H. i J. S. zlokalizowane są na zboczu przylegającym do działki [...] stanowiąc jej bezpośrednie sąsiedztwo. Teren tych działek uległ znacznemu przekształceniu poprzez wykonanie tarasów, skutkiem czego teren uległ obniżeniu w stosunku do stanu pierwotnego. W dniu 27 listopada 2012 r. podczas przeprowadzonych oględzin nie stwierdzono podmokłości, zalegania, ani wypływu ścieków (wód) na powierzchnię terenu. Woda w wykonanych przez J. S. w dniu oględzin otworach nie wskazywała na zanieczyszczenie ściekami bytowymi - stwierdzono to na podstawie braku charakterystycznego dla takich zanieczyszczeń zapachu. W otworze nr 6, w którym lustro wody było szczególnie wysoko widać było wodę przeźroczystą bez oznak mętności. Z uwagi na fakt, iż podczas oględzin powzięto wniosek, iż występujące zwierciadło wód gruntowych nie stanowi ciągłego poziomu wodonośnego, a także, że brak jest analogicznych pomiarów sprzed realizacji oczyszczalni organ pomiarów.

Jeśli chodzi o szkody na działkach należących do M. H. i J. S. organ wskazał, iż w czasie oględzin w dniu [...] listopada 2012 r. nie potwierdzono występowania szkód na przedmiotowych działkach. W związku z powyższymi ustaleniami organ wywiódł, iż brak jest przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 29 prawa wodnego nakazującej dokonanie czynności związanych z zapobieżeniem szkodliwemu wpływowi wód z nieruchomości należących do A. i G. T..

W tym miejscu należy wskazać, iż pomimo twierdzenia organu, iż postępowanie wyjaśniające czyni zadość przepisom kodeksu postępowania administracyjnego - w szczególności art. 7, 77 § 1 kpa, to stwierdzić trzeba, że wiele kwestii pozostaje w niniejszej sprawie nie wyjaśnionych. Słusznie organ I instancji w zaskarżonej decyzji wskazuje, że w sprawach z art. 29 prawo wodne zasadniczą kwestia jest ustalenie a) czy nastąpiły zmiany stanu wody na gruncie, b) czy zaistniały szkody na gruncie sąsiednim oraz c) czy zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między a) i b). Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie pozwala na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na zaistnienie którejkolwiek z powyższych okoliczności. Brak jest podstaw do ustalenia czy nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, która szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Z zawartego w decyzji opisu stanu działek należących do A. i G. T. oraz J. S. i M. H. wynika, iż na działkach tych - w zasadzie należących do wszystkich wskazanych wyżej osób, dokonywano zmian w postaci niwelacji terenu, czy zlokalizowania przydomowej oczyszczalni ścieków. Istotą tej ostatniej jest rozprowadzanie oczyszczonej wody w gruncie - "odbiornikiem oczyszczonych ścieków jest grunt" - strona 4 decyzji. Zatem wobec powyższego stwierdzić wypada, iż jakaś zmiana stosunków wodnych na gruncie nastąpiła. Brak jest możliwości ustalenia na podstawie materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy jaki był zakres tych zmian i w jakim pozostają do siebie stosunku. Organ wskazał jedynie, że nie ma nieprawidłowości w działaniu przydomowej oczyszczalni A. i G. T.. Jednakże nie okoliczność prawidłowości działania oczyszczalni winna być przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ustawy prawo wodne, a jedynie - co należy kolejny raz podkreślić, czy naruszono stosunki wodne, co wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie. Bezspornie rozprowadzając w gruncie średniodobowo 0,75 m3/d oczyszczonych ścieków narusza się dotychczas istniejące stosunki wodne. Organ nie dokonał też oceny wpływu zaobserwowanej na gruncie niwelacji terenu – obniżenia - na stan wody na gruncie. W dniu oględzin przeprowadzonych 27 listopada 2012 r. nie stwierdzono podmakania, zalegania, ani wypływu wód na powierzchnię terenu, choć stwierdzono, iż w otworze nr 6 lustro wody występowała szczególnie wysoko - strona 5 decyzji. Organ I instancji nie wziął pod uwagę pomiarów poziomów zwierciadła wody w wykonanych przez J. S. otworach, z uwagi na brak pomiarów dokonanych przed realizacją oczyszczalni. Ponadto organ stwierdził, iż w jego ocenie nie sposób wykluczyć, iż to niwelacja terenu predysponuje do powstawania zastoisk wody. Powyższe nasuwa wniosek zaistnienia pewnej sprzeczności między ustaleniami organu, a wnioskami, jakie wyciąga, co jest zapewne spowodowane fragmentarycznością postępowania dowodowego. Kolegium nie podzieliło poglądu organu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie nie ma potrzeby zasięgania opinii biegłego. Wskazane powyższe rozbieżności między ustaleniami a wnioskami organu przemawia właśnie za koniecznością powołania biegłego, który dokonał by kompleksowej oceny przesłanek wydania decyzji o nakazaniu lub odmowie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Nie jest wystarczające wskazanie, że zasięgano opinii specjalisty w zakresie geologii i hydrogeologii w przedmiotowej sprawie, co ma potwierdzać notatka służbowa z dnia 2 stycznia 2013 r. Należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 67 kpa z czynności postępowania mającej istotny wpływ na wynik sprawy należy sporządzić zwięzły protokół. Kolegium nie neguje kwalifikacji głównego specjalisty, o których mowa w zaskarżonej decyzji, jednakże z akt sprawy nie wynika jakie czynności poza analizą Mapy Hydrogeologicznej Polski zostały przez niego wykonane. Z kolei sama analiza - jak wskazano jednie mapy, jest lakoniczna i nie może przesądzać o kompletności postępowania wyjaśniającego. W ocenie Kolegium powyższa analiza miałby większą wiarygodność, gdyby odniesiono ją do stanu istniejącego na gruncie. Twierdzenia organu o braku podstaw do uznania, że zaszła zmiana stosunków wodnych na gruncie, która szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie nie jest spójna z dokonanymi ustaleniami, a wprost przeczą jej dowody złożone w toku postępowania odwoławczego przez J. S.. W szczególności wątpliwości rodzą się wobec przedłożonych wyników badań wody pobranej na działkach skarżących. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż rację ma organ I instancji, iż w przedmiotowym postępowaniu badaniu podlegają okoliczności z art. 29 ustawy prawo wodne, nie zaś kwestie składu chemicznego i bakteriologicznego wody, jednakże fakt pojawienia się skażonej wody na działkach sąsiednich może wskazywać na jakieś zaburzenia stanu wody na gruncie spowodowane poprzez oczyszczalnię przydomową. W ocenie Kolegium powyższe również daje podstawę do podważenia stanowiska organu o braku potrzeby zasięgnięcia kompleksowej opinii biegłego i przeprowadzenia bardziej wnikliwego postępowania wyjaśniającego w sprawie.

Wobec poważnych wątpliwości i braków postępowania wyjaśniającego zasadne jest w świetle art. 138 § 2 kpa uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przedmiotowa decyzja bowiem narusza przepisy procedury administracyjnej w szczególności art. 7, 77, 107 § 3 kpa w stopniu uniemożliwiającym utrzymanie jej w mocy.

Kolegium wskazało, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające mające na celu stwierdzenie czy doszło do naruszenia stanu wody na gruncie i kto dokonał tego naruszenia. Jak ustalono, nieruchomości należące do stron postępowania były przedmiotem działań, które mogły skutkować naruszeniem na nich stanu wody. Była to niwelacja terenu i lokalizacja przydomowej oczyszczalni. Organ winien zatem wyjaśnić w sposób nie budzący wątpliwości czy doszło przy tym do zmiany stanu wody i jaki jest zakres tej zmiany - czy zawiera się ona jedynie na jednej działce, czy też może wpływa na działki sąsiednie, nadto czy wpływ ten jest szkodliwy. Wnioskodawcy sygnalizują, iż na ich działkach pojawia się woda. W dniu oględzin organ nie stwierdził widocznych oznak podmokłości, zalegania, ani wypływu wód z działki A. i G. T.. Jednak w dokumentacji przedstawionej przez J. S. znajdują się zdjęcia wykonane na nieruchomości, na których uwidoczniono stojącą na gruncie wodę (pobraną do badań). Organ w wydanej ponownie decyzji winien się odnieść do powyższego, a wnioski winny mieć poparcie w materiale dowodowym.

Powyższą decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie G. T. i A. T., zarzucając jej

1. Naruszenie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że nastąpiła szkoda na gruncie sąsiednim spowodowana zmianą stanu wód na działce nr [...]obr. [...] w K..

2. Naruszenie przepisu art. 138 § 2 kpa poprzez przyjęcie że decyzja Organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

3. Naruszenie przepisu art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji organu odwoławczego.

4. Naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

5. Naruszenie przepisu art. 10 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie stronom postępowania zapoznania się z całością akt sprawy, w postępowaniu odwoławczym.

Na tej podstawie skarżący wnieśli o uchylenie skarżonej decyzji oraz nakazanie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia 21 lutego 2013 r. znak [...] stwierdzającej, że nie nastąpiły zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie oddziaływujące na nieruchomości sąsiednie i orzekającej o odmowie zobowiązania A. i G. T. do likwidacji oczyszczalni ścieków lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodliwemu wpływowi tej oczyszczalni na grunty sąsiednie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),dalej zwana p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ II Instancji art. 10 oraz art. 7 i 77 § 1 Kpa.

Odwołania od decyzji organu I Instancji wraz z aktami sprawy wpłynęły do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w dniu 27 marca 2013r. W dniu 15 lipca 2013r. J. S. złożył w Samorządowym Kolegium Odwoławczym pismo wraz z załącznikami, z których sześć to wydane przez Wojewódzką Stację Sanitarno – Epidemiologiczną w K., Dział Laboratoryjny "sprawozdania z badań wody" wykonane w dniu 25 czerwca 2013r. Z treści tych sprawozdań wynikają dwie okoliczności. Po pierwsze próbki wody pobrane i dostarczone zostały do Sanepidu przez Zleceniodawcę (M. H.) a po wtóre, w dostarczonych próbkach znajdują się bakterie coli i enterokoki (paciorkowce kałowe). W dniu 24 lipca 2013r., czyli niezwłocznie po otrzymaniu tych dowodów, organ II instancji wydał zaskarżoną decyzję, nie informując skarżących o nowym materiale dowodowym zebranym w sprawie. Co więcej, Kolegium decyzję swoją oparło w głównej mierze na tych właśnie przedłożonych przez J. S. dowodach. Z nich wyciąga bowiem wniosek, że "zaszła zmiana stosunków wodnych na gruncie, która szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie" oraz, że "w szczególności wątpliwości rodzą się wobec przedłożonych wyników badań wody pobranej na działkach skarżących". Kolegium stwierdza też, że "w dokumentacji przedstawionej przez J. S. znajdują się zdjęcia wykonane na nieruchomości, na których uwidoczniono stojącą na gruncie wodę (pobraną do badań). Organ w wydanej ponownie decyzji winien się odnieść do powyższego, a wnioski winny mieć poparcie w materiale dowodowym."

Zgodnie z w zasadzie jednolitym stanowiskiem sądów administracyjnych, dotyczącym skuteczności zarzutu naruszenia art. 10 Kpa: "w sytuacji przedstawienia organom administracji publicznej zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez nie powiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a." (WSA w Poznaniu, w wyroku z dnia 7 lutego 2013r. sygn. IV SA/Po 1109/12).

W niniejszej sprawie skarżący nie mieli żadnej możliwości wypowiedzenia się co do nowo zebranego i istotnego dla rozstrzygnięcia (jak wynika z zaskarżonej decyzji) materiału dowodowego, co więcej nie wiedzieli nawet o jego istnieniu. W tej sytuacji prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu zostało naruszone w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Dalej wskazać należy, że zacytowane wyżej uwagi organu II instancji są niewątpliwie słuszne, jednakże nie mogą być kierowane do organu I Instancji, ale winny być uwzględnione – zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 Kpa. – przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w toku prowadzonego postępowania. Realizacja zasady dwuinstancyjności – co również nie jest poglądem spornym – nie polega wyłącznie na tym, że w sprawie mają zapaść dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni, ale na tym, że organy te dwukrotnie badają i rozstrzygają sprawę administracyjną. W niniejszej sprawie Kolegium nie zbadało powtórnie sprawy, lecz ograniczyło się do skontrolowania decyzji organu I instancji. Jeżeli Kolegium miało zastrzeżenia do opinii specjalisty z zakresu geologii i hydrologii, udokumentowanej notatką służbową sporządzoną w dniu 2 stycznia 2013r., to nie było żadnych przeszkód aby w trybie art. 136 Kpa zlecić organowi I Instancji uzupełnienie materiału dowodowego w tym zakresie- zarówno co do formy jak i treści. Również przedłożone przez J. S. sprawozdania z badan laboratoryjnych winny zostać zweryfikowane. W pierwszej kolejności winny się co do nich wypowiedzieć strony (co już wyżej wskazano) a następnie badania winny zostać powtórzone przez organ II Instancji, tak aby nie było żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności. Skoro Kolegium twierdzi, że szkodliwe działanie zmiany stanu wody na gruntach J. S. i M. H. polega na zanieczyszczeniu wód gruntowych to jest obowiązane okoliczności te jednoznacznie potwierdzić lub wykluczyć. Zdaniem Sądu w tej sprawie i w tej konkretnej sytuacji faktycznej jest to niezbędne, gdyż materiał dowodowy zebrany przez organ I Instancji nie wykazuje żadnego innego szkodliwego wpływu przydomowej oczyszczalni ścieków na nieruchomości sąsiednie. Sam J. S. przyznaje ze jego nieruchomości były niwelowane poprzez tworzenie tarasów i nie ma on pretensji do tego że woda na tych tarasach podczas opadów tworzy zastoje. Ma natomiast zastrzeżenia co do tego, że woda ta jest zanieczyszczona bakteriami kałowymi. Organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie dysponował tym dowodami, zatem ustalenia w tym zakresie winien poczynić organ II Instancji. Jednoznaczne wyjaśnienie tej kwestii, zgodnie z zasada dążenia organu do ustalenia prawdy obiektywnej, jest niezbędne dla odpowiedzi na pytanie w jaki sposób ma być prowadzone dalsze postępowanie w tej sprawie i jakie rozstrzygnięcie wyda organ II Instancji. Tym samym zaskarżona decyzja jest co najmniej przedwczesna.

Odnieść się też należy do stwierdzenia organu zawartego w zaskarżonej decyzji dotyczącego działania przydomowej oczyszczalni ścieków: "istotą tej ostatniej jest rozprowadzanie oczyszczonej wody w gruncie - "odbiornikiem oczyszczonych ścieków jest grunt" - strona 4 decyzji. Zatem wobec powyższego stwierdzić wypada, iż jakaś zmiana stosunków wodnych na gruncie nastąpiła. Jednakże nie okoliczność prawidłowości działania oczyszczalni winna być przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ustawy prawo wodne, a jedynie - co należy kolejny raz podkreślić, czy naruszono stosunki wodne, co wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie. Bezspornie rozprowadzając w gruncie średniodobowo 0,75 m3/d oczyszczonych ścieków narusza się dotychczas istniejące stosunki wodne."

Wskazać należy, że przez stan wody na gruncie, o jakim mowa w art. 29 ust. 1 p.w., należy rozumieć zarówno naturalny stan wody na gruncie, jak i stan wody na gruncie, który powstał w wyniku legalnego zagospodarowania terenu – np. w wyniku budowy określonych obiektów budowlanych. Jeśli natomiast stan wody na gruncie powstanie w wyniku zagospodarowania terenu nielegalnie, to stan wody na gruncie osiągnięty w wyniku takiego działania nie będzie podlegać ochronie z art. 29 ust. 1 p.w. Ochronie przewidzianej w art. 29 ust. 1 pkt 1 p.w. podlega wyłącznie stan wody na gruncie istniejący legalnie.(tak NSA w wyroku z dnia 25 lipca 2012r. sygn. II OSK 799/11). Materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, że przydomowa oczyszczalnia ścieków wybudowana została już wiele lat temu legalnie. Niewątpliwie skoro wymagała uzyskania pozwolenia wodnoprawnego zmieniła stan wody na gruncie już w chwili jej wybudowania. Niemniej jeżeli działa prawidłowo, to ta legalna zmiana nie może być obecnie kwestionowana. Równocześnie Sąd podkreśla, że nie jest dopuszczalna sytuacja, w której woda zalegająca na jakichkolwiek nieruchomościach, w pobliżu siedzib ludzkich skażona jest bakteriami kałowymi. Tak więc prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego może ostatecznie doprowadzić do wniosku, że problem w sprawie nie dotyczy zmiany stosunków wodnych na gruncie ale prawidłowości działania lub sposobu wybudowania samej oczyszczalni, na co zresztą wskazuje również i sam wnioskodawca. Przesądzanie tej kwestii jest jednak na obecnym etapie postępowania przedwczesne.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zastosuje się do powyższych wskazówek i wyda decyzję stosownie do wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Wobec stwierdzonych uchybień przepisom postępowania orzeczono jak w pkt. I sentencji na zasadzie art. 145 pkt. 1 lit. c, natomiast o kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.