Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1560/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37a  ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz [...] S.A. w W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju i Technologii decyzją z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w W. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2021 r. nr [...] odmawiającą nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu położonego w [...], obręb [...], ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m², dla której prowadzona jest KW nr [...] oraz odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu,

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda [...], działając m.in. na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r. poz. 146) decyzją z [...] listopada 2021 r. odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności ww. nieruchomości oraz stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu.

Spółka [...] S.A. w W. złożyła odwołanie od ww. decyzji wskazując, że organ zaniechał wyjaśnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Minister Rozwoju i Technologii rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego [...] S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością [...] S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji.

Powołany przepis ma na celu uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy).

Minister zaznaczył, że ww. art. 37a określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a [...] S.A. miały przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Nabycie ww. praw nie może naruszać praw osób trzecich.

Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji w toku postępowania ustalił, że grunt obejmujący działkę nr [...] w dniu [...] lutego 2003 r. stanowił własność K.C., J.C., D.C., K.C. oraz M.C., a następnie na podstawie umowy przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości z [...] marca 2005 r. Rep. A Nr [...], prawo własności do działki nr [...] nabyli J.K. oraz U.K. Powyższe potwierdza wpis w KW nr [...], prowadzonej dla przedmiotowego gruntu.

Tym samym - w ocenie Ministra Rozwoju i Technologii - w dniu 28 lutego 2003 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., spełniona więc została przesłanka wynikająca z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. Powyższe okoliczności nie budzą wątpliwości i nie zostały zakwestionowane przez skarżącą.

Przechodząc do oceny zaistnienia pozostałych przesłanek zastosowania art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., czyli zajętość danej nieruchomości linią kolejową oraz pozostawania we władaniu [...] S.A., Minister wskazał, że ww. art. 37a służy regulacji stanu prawnego mienia do którego Spółka [...] S.A. nie legitymuje się prawem własności, a które faktycznie zajęte było 28 lutego 2003 r., a często i wcześniej, pod linie kolejowe. Kluczowe ma zatem ustalenie czy tego dnia na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym, a jeżeli tak to jakie konkretnie elementy tej infrastruktury wchodziły w jej skład i jaki był rzeczywisty zasięg przestrzenny tej linii kolejowej. Poza tym przesłanką zastosowania art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. nie jest stan techniczny elementów (budowli, urządzeń) tworzących linię kolejową. Istotne jest to aby obiekty i urządzenia tego typu wchodziły w skład gruntów, których nabycia domagają się [...] S.A. i aby stanowiły linię kolejową. Przy czym z przepisu art. 37a ustawy muszą być spełnione dwa warunki: wchodzenie w skład linii kolejowej i władanie na określoną datę.

Minister Rozwoju i Technologii wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wypis z rejestru gruntów sporządzony według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., potwierdzający, że na działce nr [...] znajdują się inne tereny komunikacyjne - Ti oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z 28 lutego 2003 r., gdzie wykazano, że na ww. działce znajduje się teren kolejowy linii kolejowej nr [...]. Ponadto do akt sprawy załączono wyciąg z ewidencji środków trwałych według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. położonych na działce nr [...], z którego wynika, że ww. grunt zajęty jest torem głównym zasadniczym linii nr [...] (rok budowy 1960).

Powyższe okoliczności zostały potwierdzone pismem Starosty [...] z [...] kwietnia 2008 r., z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi fragment skarpy nieczynnej linii kolejowej oraz pismem z 13 lipca 2021 r., w którym wskazano, że ww. organ nie posiada wiedzy na temat zajęcia przedmiotowej działki linią kolejową w dniu 28 lutego 2003 r. oraz że w oparciu o oględziny w terenie przeprowadzone [...] lipca 2021 r. ustalono, że działka nr [...] stanowi fragment skarpy nieczynnej linii kolejowej i gruntu przy skarpie oraz nie jest zabudowana, przy czym oględziny nie zostały dokonane przy udziale uprawnionego geodety, a ze względu na położenie działki w terenie, gdzie brak jest punktów orientacyjnych, mają charakter poglądowy.

Minister Rozwoju i Technologii zaznaczył, że Spółka [...] S.A. w W. w piśmie z 25 sierpnia 2021 r. wskazała, że obecnie na działce nr [...] znajdują się elementy nieczynnej i nieprywatnej linii kolejowej nr [...] oraz że ww. linia kolejowa jest rewitalizowana w ramach projektu odbudowy połączenia kolejowego na lotnisko w P. Kolejnym pismem z 25 października 2021 r. [...] S.A. poinformowała, że linia kolejowa nr [...] została wyłączona z eksploatacji [...] grudnia 1992 r.

Tym samym – zdaniem organu odwoławczego - ocenić należy, czy została spełniona przesłanka wymieniona w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., tj. czy nieruchomość ozn. jako działka nr [...] pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A.

Minister powołując stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne zaznaczył, że władanie w rozumieniu art. 37a ust. 1 nie zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 8 września 2000 r. Jednakże na gruncie art. 336 k.c. władającym jest posiadacz samoistny, ale i ten kto jest użytkownikiem, najemcą, dzierżawcą czy podmiotem innych praw, z którymi łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Istotne jest zatem to czy podmiot dysponuje daną rzeczą w sposób bezpośredni czy pośredni, samoistnie jak właściciel albo w sposób zależny, np. jako użytkownik. W przypadku linii kolejowej ponadto władanie to wykorzystywanie danej linii kolejowej, co jednak, wbrew stanowisku organu I instancji nie oznacza, że linia kolejowa powinna być czynna.

Organ odwoławczy podkreślił, że art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. nie uzależnia przejścia prawa własności na Skarb Państwa oraz użytkowania wieczystego na [...] S.A. od tego, że linia kolejowa znajdująca się na przedmiotowym gruncie ma być "czynna", a jedynie od władania nieruchomością przez [...] S.A. w dniu 28 lutego 2003 r.

Jak wynika z pisma [...] S.A. z 25 października 2021 r., linia kolejowa nr [...] znajdująca się na działce nr [...] została wyłączona z eksploatacji [...] grudnia 1992 r. A zatem w dniu 28 lutego 2003 r. [...] S.A. nie wykorzystywały linii kolejowej nr [...], a zatem nie władały przedmiotową nieruchomością ozn. jako działka nr [...] ww. dacie.

Tym samym - w ocenie Ministra - skoro [...] S.A. nie władała przedmiotowym gruntem w dniu 28 lutego 2003 r., to Wojewoda [...] prawidłowo odmówił uwłaszczenia przedmiotowej działki. Bezzasadne są ponadto podniesione w odwołaniu zarzuty, że organ I instancji zaniechał przeprowadzenia postępowania w niezbędnym dla sprawy zakresie.

[...] S.A. w W. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a. art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

b. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

2. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego .Polskie Koleje Państwowe" poprzez bezzasadne przyjęcie, iż [...] S.A. nie nabyły z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, rozpatrzenie sprawy ponownie i stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, a gdyby nie było to możliwe - przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Minister Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest przepis art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji [...]. Przepis ten określa przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntów, a przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego tych gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień. Są to:

1) faktyczne zajęcie 28 lutego 2003 r. gruntu pod linię kolejową,

2) władanie gruntem w tej dacie przez [...] S.A.,

3) nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub [...] S.A.

Oznacza to, że dla spełnienia tych przesłanek konieczne jest wykazanie, że 28 lutego 2003 r. grunty były zagospodarowane infrastrukturą techniczną stanowiącą linię kolejową, władanie nią przez [...] S.A. i nie przysługiwanie własności Skarbowi Państwa lub samorządowi terytorialnemu. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie.

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że sporna nieruchomość stanowiła własność osób fizycznych a nie stanowiła jednocześnie własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego. Kluczowym zatem była ocena czy nieruchomość zabudowana była linię kolejową. Dokonując wykładni tego pojęcia (ustawa nie definiuje go) należy odnieść się do definicji z ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (D.U. Nr 96, poz. 591 ze zm.) w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o komercjalizacji – tj. 25 maja 2003 r. Zgodnie z art. 4 pkt 2 tej ustawy "linią kolejową" była droga szynowa wraz z przyległym pasem gruntu a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Z kolei z art. 4 pkt 4 tej ustawy wynikało, że pasem przyległym gruntu jest pas gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowany po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędny do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. Szczegółowe informacje wykonawcze do ustawy zawarte zostały w Rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (D.U. 1998, poz. 984) .

W sprawie niniejszej organ przyjął, że brak jest podstaw do zastosowania art. 37a ustawy o komercjalizacji ponieważ skarżąca nie wykazała, że władała spornym gruntem 28 lutego 2003 r. oraz że grunt ten był zajęty pod czynną linię kolejową. Zdaniem organu okoliczność ta przesądza o rozstrzygnięciu sprawy chociaż z ewidencji środków trwałych przedłożonej do akt sprawy wg stanu na 28 lutego 2003r. wynika, że na omawianej działce znajduje się tor główny zasadniczy linii nr [...] wybudowany w 1960r. Także wypis z rejestru gruntów sporządzony wg stanu na 28 lutego 2003r. oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z tej samej daty zawierają informację, że sporny teren został oznaczony jako kolejowy linii [...]. Pismo Starosty [...] z [...] kwietnia 2008 r. wskazuje zaś, że przedmiotowa działka stanowi fragment skarpy nieczynnej linii kolejowej.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że art. 37 a ustawy o komercjalizacji służy regulacji stanu prawnego mienia do którego [...] S.A nie legitymuje się prawem własności a które faktycznie zajęte było 28 lutego 2003 r. a często i wcześniej, pod linie kolejowe. Kluczowe jest zatem ustalenie czy tego dnia na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym a jeżeli tak to jakie konkretnie elementy tej infrastruktury wchodziły w jej skład i jaki był rzeczywisty zasięg przestrzenny tej linii kolejowej. Przesłanką zastosowania art. 37 a ustawy o komercjalizacji nie jest ani stan techniczny elementów (budowli, urządzeń) tworzących linię kolejową ani też funkcjonowanie czynnej linii kolejowej. Istotne jest jedynie aby obiekty i urządzenia tego typu wchodziły w skład gruntów których nabycia domaga się [...] S.A i aby stanowiły linię kolejową. Przy czym z przepisu art. 37 a ustawy muszą być spełnione dwa warunki: wchodzenie w skład linii kolejowej i władanie na określoną datę.

Rację ma zatem skarżąca, że przepis art. 37 a ww. ustawy nie uzależnia przejścia własności na Skarb Państwa oraz użytkowania wieczystego na [...] S.A. od tego czy linia kolejowa znajdująca się na gruncie jest "czynna", a jedynie od władania nieruchomością przez [...] w dniu 28 lutego 2003 roku.

Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości okoliczność, że takie elementy jak tor główny zasadniczy i skarpa linii kolejowej stanowią linię kolejowej, gdyż są niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym), w rozumieniu przepisów ustawy o komercjalizacji.

Zdaniem organu [...] S.A. nie władała sporną nieruchomością skoro linia kolejowa nr [...] została zamknięta w 1992r. Zauważyć należy, że na gruncie ustawy o komercjalizacji władanie w rozumieniu art. 37 a ust. 1 nie zostało zdefiniowane. Dlatego uzasadnione jest sięgnięcie do tego pojęcia w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Jak wynika z art. 336 kodeksu cywilnego władającym jest posiadacz samoistny ale i ten kto jest użytkownikiem, najemcą, dzierżawcą czy podmiotem innych praw z którymi łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Istotne jest zatem to czy podmiot dysponuje daną rzeczą w sposób bezpośredni czy pośredni, samoistnie (jak właściciel) albo w sposób zależny (np. jako użytkownik ). Dla spełnienia tej przesłanki nie jest konieczne wykazanie że [...] S.A. było posiadaczem samoistnym w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego.

Z drugiej strony należy mieć na względzie, że władanie wyraża się w uzewnętrznionej formie dysponowania daną nieruchomością zazwyczaj z wyłączeniem innych osób. W przypadku linii kolejowej władnie to wykorzystywanie danej linii, co jednak, wbrew wywodom organu, nie oznacza, jak wskazano wyżej że linia musi być czynna. Przepis art. 37 a ustawy takiego wymagania nie stawia.

W niniejszej sprawie organ w ogóle nie odniósł się do kwestii wykorzystania (władania) linią przyjmując, że linia jest nieczynna co, zdaniem organu, wyklucza zastosowanie przepisów ustawy. Taka ocena organu jest nieuprawniona.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien w sposób samodzielny ustalić w sposób nie budzący wątpliwości:

- kiedy została wybudowana linia kolejowa nr [...] i czy w jej skład wchodziła przedmiotowa działka;

- czy na działce tej znajdowała się infrastruktura kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym i czy istniała w dacie 28 lutego 2003 r.

- jeżeli będzie to konieczne przeprowadzić dowód z oględzin w celu ustalenia stanu faktycznego w tym granic gruntu zajętego pod infrastrukturę kolejową czy dowód z zeznań właścicieli tej nieruchomości na okoliczność jej zagospodarowania i władania;

- ustalić zakres i formę władania [...] S.A.

Na tym etapie przedwczesna jest ocena zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Do takiej oceny konieczne jest bowiem wszechstronne i pełne ustalenie stanu faktycznego.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie powyższą ocenę Sądu i przeprowadzi postępowanie dowodowe zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i 135 p.p.s.a. oraz 200 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.

Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.