Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 961/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-03-22 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności jako członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe tej spółki w podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2003 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że nie ma stałej pracy, zaś szkody w wysokości 400.000 zł, wywołane przez "nowy" zarząd w osobie M. S., wpłynęły na powstanie trudnej sytuacji finansowej. Dalej wnioskodawca wskazał, że brak zapłaty przez tenże zarząd spowodował konieczność sprzedaży majątku, samochodów itp., celem dochodzenia roszczeń oraz ponoszenia kosztów sądowych i adwokackich. Samochód obciążony kredytem ([...]) został spłacony a następnie sprzedany w 2007 r. Uzyskane w ten sposób środki przeznaczone zostały przez skarżącego na powyższe i bieżące wydatki.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie ma nieruchomości, jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jego jedynym źródłem dochodu są prace dorywcze.

Na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i finansowego, nie udzielono odpowiedzi.

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Od powyższego orzeczenia wniesiony został sprzeciw, w którym skarżący wniósł między innymi o uchylenie postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przedstawiając swoją sytuację materialną założył, że skoro nie posiada kont bankowych oraz majątku, zbędne było wykazywanie, iż nie posiada wyciągów z rachunków bankowych, lokat, samochodów, jachtów i tym podobnych. Dodał, że przedłożenie żądanych przez Sąd dokumentów nie stanowi warunku koniecznego do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżącego, zeznanie podatkowe za 2008 r. w końcu roku 2009 nie ma wartości praktycznej, zaś co do roku 2009 oświadczył, że nie ma się czym chwalić. Wskazał, że żądanie tych dokumentów wywołuje uczucie upokorzenia choć jest gotów przedstawić na wezwanie zeznanie roczne za 2009 r. W dalszej części uzasadnienia sprzeciwu, skarżący podniósł okoliczności związane ze sposobem prowadzenia postępowania podatkowego.

Pismem z dnia 2 lutego 2010 r. (doręczonym w dniu 20 lutego 2010 r.), na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni dodatkowych dokumentów i oświadczeń dokumentujących sytuację finansową i stan posiadania.

Na wezwanie odpowiedzi nie udzielono.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu, prawo pomocy następuje w zakresie częściowym – o jakie wnosi skarżący – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Zatem chodzi o taką sytuację finansową strony, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Należy zauważyć, że powołana regulacja prawna stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem strona występująca na drogę sądową winna mieć świadomość obowiązku uczestniczenia w kosztach tego postępowania. Wnosząc natomiast o zwolnienie z tego obowiązku, strona musi wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że istnieją w stosunku do niej okoliczności dające podstawę do przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia zaistniałych w tym postępowaniu kosztów sądowych.

Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585).

Przechodząc zatem do analizy złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który w ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługuje, należy zauważyć, że nie zostały przedłożone zażądane w trybie art. 255 p.p.s.a. dokumenty i oświadczenia, które pozwoliłyby Sądowi na dokonanie wyczerpującej i nie budzącej wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd bowiem dysponuje jedynie informacjami podanymi przez skarżącego we wniosku, z których wynika, że utrzymuje się z prac dorywczych (nie wskazał żadnych kwot), nie posiada oszczędności, nieruchomości ani ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Nadto samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu informacje te nie są wystarczające dla prawidłowej oceny, czy wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy ze strony Skarbu Państwa. Jeżeli zatem oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 182/09, dostępne w Internecie na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący, pouczony o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie przedłożył zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków oraz zeznań podatkowych za lata 2008 i 2009, mimo że w sprzeciwie oświadczył, iż przedstawi zeznanie za 2009 rok. Nie wskazał ponadto, czy korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego. Powyższe dokumenty i oświadczenie pozwoliłyby na dokonanie przez Sąd oceny możliwości poczynienia oszczędności w budżecie skarżącego. Tym bardziej, że podejmowane przez skarżącego prace dorywcze wskazują, iż nie pozostaje on bez dochodów. Jednak ani charakter tych prac ani też uzyskiwane z nich wynagrodzenie, nie są Sądowi znane. Co do rachunków bankowych, lokat i środków transportu skarżący oświadczył w sprzeciwie, że ich nie posiada.

Niespełnienie zatem przez wnioskodawcę obowiązków wynikających z art. 255 p.p.s.a. rodzi zastrzeżenia co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z kolei wątpliwości co do posiadanych przez niego zasobów majątkowych oraz możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do partycypowania w kosztach sądowych, wykluczają skuteczne ubieganie się przez wnioskodawcę o przyznanie prawa pomocy.

Konkludując, Sąd uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że zachodzą wobec niego przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, natomiast nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku nie stanowi ograniczenia dostępności do sądu.

Na marginesie, odnosząc się do stwierdzenia skarżącego zawartego w sprzeciwie, że "zeznanie podatkowe za rok 2008 w końcu roku 2009 nie ma wartości praktycznej", Sąd wskazuje, że ocena w tym zakresie należy wyłącznie do Sądu, nie zaś do autora sprzeciwu.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji postanowienia.