Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 923/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2018 poz 1510
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 65 § 1 i 2, art. 353 (1), art. 627, art. 734 § 1, art. 750
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2308/18 w sprawie ze skargi R.W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 września 2018 r. nr 1350/2018/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) oddala skargę; 3) zasądza od R.W. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 marca 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 2308/18, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu skargi R.W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 19 września 2018 r., nr 1350/2018/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Prezesa NFZ na rzecz skarżącego 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu tego wyroku sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 25 maja 2015 r., którą ustalono, że A.P. (zainteresowany) podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm., dalej: "k.c."), na rzecz płatnika - P. z siedzibą w Z., którego właścicielem jest R.W. - w okresie od 5 września 2012 r. do 31 października 2012 r.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1510, ze zm.; dalej: "ustawą o świadczeniach").

Prezes NFZ wskazał, że pomiędzy zainteresowanym a płatnikiem zawarto umowę o dzieło z 5 września 2012 r. Zgodnie z umową wykonawca zobowiązał się wykonać dla zamawiającego dzieło - "demontaż toru w km, [...], a następnie ponowny montaż z odzyskanego materiału", w terminie do 31 października 2012 r., z wykorzystaniem narzędzi i materiałów zamawiającego, za wynagrodzeniem w wysokości 5000 zł netto. Prezes NFZ stwierdził, że strony nie określiły w sposób konkretny i jednoznaczny przedmiotu dzieła, a zawarta umowa - wbrew nazwie - nie była umową o dzieło, lecz ukrywała świadczenie usług z zachowaniem staranności. Organ zauważył, że dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało, a w przypadku spornej umowy nie występują żadne rezultaty ucieleśnione w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który sprawując swoje obowiązki wykorzystuje posiadane przez siebie umiejętności w wymaganym od niego zakresie, które w niniejszej sprawie dotyczą prac demontażowych i montażowych torowiska. Prezes NFZ wyjaśnił następnie, że z protokołu kontroli z 19 maja 2014 r. wynika, iż płatnik składek prowadzi działalność gospodarczą, związaną głównie z budową mostów, wiaduktów, estakad drogowych, autostrad, kładek dla pieszych oraz tuneli. W zakresie zawieranych przez płatnika składek umów o dzieło wyjaśniono, że: osoby z którymi zawierano umowy o dzieło nie miały możliwości wyboru rodzaju zatrudnienia, część ubezpieczonych zawarła z płatnikiem składek umowy o dzieło a następnie umowy o pracę (lub odwrotnie), w ramach których wykonywała te same czynności, osoby zatrudniane na podstawie umowy o dzieło wykonywały swoje czynności w zespołach, przedmioty umów zostały opisane ogólnikowo i nieprecyzyjnie, zwierzchnikiem osób zatrudnionych na budowach, w tym zatrudnionych na podstawie umów o dzieło byli brygadziści lub kierownicy, osoby zatrudniane na podstawie umów o dzieło pracowały od poniedziałku do piątku, podpisywały listy obecności i otrzymywały posiłki regeneracyjne, pracownicy wykonywali czynności osobiście, z wykorzystaniem narzędzi zamawiającego (część ubezpieczonych pracowała ze swoim sprzętem), wypłata wynagrodzenia następowała na podstawie rachunku do umowy, osoby zatrudnione na podstawie umów o dzieło nie udzielały rękojmi za wady wykonanych czynności.

Zdaniem Prezesa NFZ, czynności wykonywane przez zainteresowanego, polegające na demontażu i ponownym montażu toru linii nr [...] w określonym zakresie i terminie, w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, określonego w sposób dokładny, stanowiącego o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. W przypadku wykonywanej przez zainteresowanego pracy polegającej na wykonaniu prac przebudowujących torowisko, wyżej opisany rodzaj wymaganego rezultatu nie występuje. Wprawdzie czynności wykonywane przez zainteresowanego były ukierunkowane na powstanie określonego skutku w postaci zdemontowania i ponownego montażu toru z odzyskanych materiałów, jednak ten skutek pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy. Ponadto ww. czynności nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagają od zainteresowanego posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Praca ta może zasadniczo zostać wykonana przez każdą osobę, która nabędzie odpowiednie przygotowanie praktyczne.

Uchylając zaskarżoną decyzję WSA stwierdził, że nie zgadza się z organem, że określony w sprawie przedmiot umowy nie może stanowić przedmiotu umowy o dzieło ze względu na to, że strony nie określiły w sposób konkretny i jednoznaczny przedmiotu dzieła; że przedmiot umowy został określony w sposób zbyt ogólny, generalny. Zdaniem WSA strony dokładnie określiły miejsce, termin oraz przedmiot umowy w postaci demontażu, a następnie ponownym montażu toru. W ocenie Sądu, nie można uznać, że ponownie zmontowany, po wcześniejszym demontażu, tor na konkretnie określonym odcinku torowiska, nie może stanowić rezultatu umowy w rozumieniu art. 627 K.c., regulującego umowę o dzieło, który też nie poddawałby się sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych według kryteriów obiektywnych i powszechnie sprawdzalnych. W ocenie WSA, nie można zgodzić się z organem, że tak określony rezultat umowy nie stanowi przetworzenia torowiska do postaci, w jakiej dotychczas ono nie istniało i że rezultat ten nie jest ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Zdaniem WSA, nie można również uznać, że tak określony przedmiot umowy, nie jest samoistnym, a więc pozostającym po jego wytworzeniu niezależnie od dalszego działania twórcy rezultatem, materialnym, obiektywnie osiągalnym i w konkretnych warunkach pewnym. Wszystkie powyżej wymienione cechy, są właściwe dla umowy o dzieło i cechy te, w ocenie WSA, charakteryzują sporną umowę. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z przeciwnym stanowiskiem organu, jako niepopartym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz przekonującą argumentacją. Zdaniem WSA, w tych okolicznościach istotne dla ustalenia charakteru prawnego spornej umowy są ustalenia dotyczące swobody i samodzielności wykonywania spornej umowy oraz zależności osiągnięcia rezultat jedynie od starań i nakładu pracy uczestnika.

WSA zauważył, że jakkolwiek Prezes NFZ wskazał, że rezultat spornej umowy nie zależał wyłącznie od zainteresowanego lecz także od innych osób, z którymi współpracował przy wykonaniu przedmiotu umowy, to w aktach administracyjnych sprawy brak jest jednak umów innych osób dotyczących tego samego przedmiotu umowy, na które powołuje się organ. W aktach sprawy znajdują się jedynie trzy rachunki, które mogą dotyczyć tych umów, jednak na tej podstawie nie można skontrolować zakresu prac i odpowiedzialności poszczególnych wykonawców umów, a w konsekwencji zależności osiągnięcia rezultatu wynikającego ze spornej umowy jedynie od starań i nakładu pracy uczestnika. Ponadto WSA stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających istnienie zależności polegającej na tym, że zwierzchnikiem osób zatrudnionych na budowach, w tym zatrudnionych na podstawie umów o dzieło, byli brygadziści lub kierownicy. Uniemożliwia to kontrolę, czy uczestnik wykonywał sporną umowę z zachowaniem swobody i samodzielności wymaganej przy wykonywaniu umowy o dzieło. W ocenie WSA, nie może również przesądzać o charakterze prawnym spornej umowy argument braku cech szczególnych czynności podejmowanych w ramach wykonania spornej umowy, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, które nie wymagają od zainteresowanego posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi, które może nabyć każdy kto przejdzie odpowiednie przygotowanie praktyczne. Dzieło nie musi bowiem mieć charakteru przełomowego, niepowtarzalnego, którego nikt inny nie mógłby wykonać poza konkretnym wykonawcą. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, dokonując ustaleń faktycznych na podstawie dowodów, które nie dotyczą okoliczności niniejszej sprawy, w tym zeznań świadków, którzy nie wykonywali spornej umowy, wykonywali natomiast prace na podstawie innych umów zawartych z płatnikiem. Uchybienia te mogły mieć w ocenie WSA istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ mogły przesądzić o błędnej kwalifikacji prawnej spornej umowy.

II.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia i zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi strony; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie:

- naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. i błędne przyjęcie, że Prezes NFZ:

1) niedostatecznie wnikliwie zbadał stan faktyczny i prawny sprawy, poprzez niewyczerpujące uzasadnienie oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i niepodjęcie wszelkich koniecznych czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie przeprowadził oceny postępowania dowodowego odpowiadającego wymogom art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., podczas gdy Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia zostały podjęte odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, który znajduje się w aktach sprawy, a przeprowadzone postępowanie oraz rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału, ocenionego wyczerpująco przez organ, ze szczególnym uwzględnieniem treści zawartych umów, protokołu kontroli wraz z zastrzeżeniami oraz wyjaśnieniami płatnika, w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego, w szczególności nie można zgodzić się z zarzutem, iż organy w niniejszej sprawie nie ustaliły sposobu wykonania umowy, nie ustosunkowały się do podnoszonych przez stronę okoliczności i dowodów, bowiem w ocenie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zostały podjęte odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, który znajduje się w aktach sprawy a także odniesiono się do niego w skarżonym rozstrzygnięciu. Stosownie do wymogów m. in. art. 7, 77 k.p.a. przeprowadzone postępowanie zostało w oparciu o ustalony stan faktyczny, zaś w postępowaniu, w tym korespondencja adresowana do stron zarówno na poziomie postępowania prowadzonego przez dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ jak i Prezesa NFZ, umożliwiała stronom wypowiedzenie się w sprawie. W skarżonym rozstrzygnięciu wskazano m. in. na treść umowy i odwołania pozwoliła, wśród innych dowodów, wydać zaskarżone rozstrzygnięcie, stosownie do art. 8tj k.p.a., na podstawie całokształtu zebranego w toku postępowania materiału, w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego i z uwzględnieniem przytoczonego w podobnych sprawach orzecznictwa sądów. Podkreślić należy, iż w treści skarżonej decyzji wielokrotnie cytowane było stanowisko Skarżącego jak również pozostałe dokumenty w sprawie, które pozwoliły określić możliwie najdokładniej rzeczywiście wykonywany przedmiot umowy. Wobec powyższego wskazanie w wyroku od którego wnosi się niniejszą skargę kasacyjną braku dostatecznego wyjaśnienia i wykładni wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia nie znajduje oparcia w treści skarżonej decyzji,

2) organ nie dokonał oceny charakteru łączącego strony umowy, nie zbadał zgodnego zamiaru stron, poprzez co naruszono art. 65 § 1 i 2 k.c., pomimo tego, że należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 3531 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zaznaczyć należy, że przesłuchanie stron, w ocenie organu nie było wymagane, gdyż w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się zapisy obszernych wyjaśnień złożonych m.in. przez płatnika składek. Organ nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów. Zatem zasadnie nie przychylono się do wniosku o przeprowadzenie kolejnych przesłuchań, ponieważ w niniejszej sprawie organ posiadał wystarczające środki dowodowe dla uznania, iż przedmiotową umowę należy uznać za umowę zlecenia,

3) co do zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a. należy stwierdzić, że zarówno w zaskarżonej decyzji organu II instancji jak i w rozstrzygnięciu dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, zostały wskazane wszystkie fakty, na podstawie których wydano rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, a zatem zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne jak i prawne, w szczególności, iż przedmiot umów z udziałem profesjonalisty (skarżącego) stanowi elementarną cechę kontraktu opisanego w treści art. 627 k.c. Powinien on być oznaczony in concreto, ściśle według schematu właściwego dla danego rodzaju umowy, niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności i oczywistości jego powstania z racji określonych umiejętności, cech osobistych wykonawcy. Ułomna konstrukcja przedmiotu umów nie rodzi żadnego domniemania (faktycznego ani prawnego), że chodzi wyłącznie o uzyskanie konkretnego rezultatu. Ten bowiem może być osiągnięty w toku wykonania różnych rodzajów umów. Wynika z tego, że na gruncie ubezpieczenia społecznego umowa, której przedmiot został przez profesjonalistę określony nieprecyzyjnie, nie może być kwalifikowana jako wyjątek od reguły, usprawiedliwiający fakt niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu. Nie konwaliduje tego w sprawie możliwość dokonania wykładni oświadczeń woli stron, uwzględniająca zgodny ich zamiar i cel umowy, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje,

4) ponadto należy podnieść zarzut, iż zaskarżony rozstrzygnięcie cechuje wyraźna antynomia, gdyż z jednej strony Wojewódzki Sąd Administracyjny ustala, iż stan sprawy nie został w sposób dostateczny wyjaśniony, a zatem nie można jednoznacznie przesądzić o charakterze umowy, z drugiej zaś strony sąd sugeruje, że umowa nosi cechy umowy o dzieło, wobec czego wątpliwości budzi to czy działania organu należy uzupełnić i dokonać pełnej analizy umowy, czy też okoliczności te nie są istotne, a umowa ma charakter umowy o dzieło. Takie wewnętrznie sprzeczne ustalenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego można wywieść ze stwierdzenia na str. 12 zaskarżonego wyroku, które brzmi: "Wszystkie wymienione wyżej cechy, są właściwe, zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem, dla umowy o dzieło i cechy te, w ocenie Sądu charakteryzują sporną umowę".

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest zasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), jak też nie występują przesłanki uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania - art. 189 p.p.s.a. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Jak wynika to wprost z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, powodem uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia było stwierdzenie przez sąd pierwszej instancji, że organ odwoławczy dopuścił się uchybień proceduralnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ mogły przesądzić o błędnej kwalifikacji prawnej spornej umowy. Do uchybień tych WSA zaliczył brak "umów innych osób dotyczących tego samego przedmiotu umowy, na które powołuje się organ" oraz brak "dowodów potwierdzających", że "zwierzchnikiem osób zatrudnionych na budowach, w tym zatrudnionych na podstawie umów o dzieło byli brygadziści lub kierownicy". W konkluzji WSA stwierdził, że organy naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., co wymaga przeprowadzenia ponownego postępowania, w którym organ "uwzględni konieczność podjęcia działań" mających na celu ustalenie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zainteresowany posiadał wymaganą przy umowie o dzieło swobodę i samodzielność wykonania spornej umowy oraz czy osiągnięcie rezultatu w postaci przetworzonego torowiska na określonym odcinku było zależne jedynie od starań i nakładu pracy uczestnika.

Przedstawione powyżej stanowisko WSA nie zasługuje na aprobatę. Trafnie wskazał skarżący kasacyjnie organ, że sporna umowa "była nakierowana na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności", przy czym jej strony zarówno nie opisały szczegółowo przedmiotu umowy, jak też nie wskazały jego szczegółowych cech. W szczególności, poza wskazaniem miejsca i terminu wykonania spornej umowy, strony nie wskazały cech charakterystycznych mającego powstać dzieła, dzięki którym płatnik składek mógłby sprawdzić poprawność jego wykonania. Słusznie podniósł autor skargi kasacyjnej, że nie wskazano w spornej umowie żadnych norm (standardów) jakości, na które powoływał się płatnik składek - "sprawdzenia dzieła pod kątem zgodności z normami oraz przydatności do ustalonego użytku".

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w świetle wyżej przytoczonych, niespornych okoliczności, całkowicie nieprzydatne były dalsze, potencjalne ustalenia w zakresie konkretnego zwierzchnictwa osób zatrudnionych na budowach, jak też treści umów innych osób pracujących przy demontażu i powtórnym montażu torów na tym samym odcinku linii kolejowej nr [...]. Organy trafnie wskazały, kierując się przy tym oceną całokształtu materiału dowodowego, że demontaż torów i ich ponowny montaż (z odzyskanych materiałów), stanowiły rezultat spornej umowy zależny nie tylko od zainteresowanego, lecz także od innych osób, z którymi współpracował on przy wykonaniu umowy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ocena ta uwzględnia charakter działań związanych z remontem linii kolejowej, w zakresie których wykonawca remontu zobowiązuje się - co do zasady - do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej oraz przy zachowaniu należytej staranności. Wskazane cechy charakteryzują umowę o roboty budowlane (art. 647 k.c.), stanowiącą odrębny typ umowy nazwanej. Nie ma przy tym wątpliwości, że osoby współpracujące z wykonawcą - jako pracownicy bądź podwykonawcy - wykonują jedynie część całego zadania i z samej istoty przypisanej im roli, jako podmioty współdziałające z wykonawcą, nie są w tym zakresie podmiotem przyjmującym zamówienie, który zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Należy zauważyć, że istota umów o dzieło wielokrotnie była już przedmiotem rozważań NSA - dla potrzeb ustalenia ram prawnych tego stosunku prawnego w aspekcie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło - stosownie do 627 k.c. - jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający.

Umowa o dzieło, należąca do kategorii umów o świadczenie usług, jest kwalifikowana jako zobowiązanie rezultatu i odróżniana od zobowiązań starannego działania. Przyjmuje się, że rezultat, na który umawiają się strony, musi być z góry określony, przy czym samoistny, obiektywnie osiągalny i pewny. Element konstrukcyjny tej umowy stanowi zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła, więc starania przyjmującego zamówienie na dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (art. 628 § 1, art. 629 i art. 632 k.c.). Podkreślić należy, że w nauce prawa i judykaturze dzieło określane jest jako rezultat pracy fizycznej lub umysłowej, materialny lub ucieleśniony materialnie, mający cechy pozwalające uznać go za przedmiot świadczenia przyjmującego zamówienie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 marca 2004 r., I CK 329/03, niepublikowany). Wykonanie dzieła najczęściej przybiera więc postać wytworzenia rzeczy lub dokonania zmian w rzeczy już istniejącej, a takie dzieła uważane są za rezultaty materialne umowy. Dzieło nie musi wprawdzie być czymś nowatorskim i niewystępującym jeszcze na rynku, jednak powinno posiadać charakterystyczne, wynikające z umowy, cechy, umożliwiające zbadanie, czy (dzieło) zostało wykonane prawidłowo i zgodnie z indywidualnymi wymaganiami bądź upodobaniami zamawiającego.

Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, a więc musi mieć indywidualne cechy. Jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co także oznacza, że dzieło musi mieć zindywidualizowane cechy. W przypadku braku takich cech, przedmiotem umowy jest jedynie wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat. Wykonanie określonej czynności, czy też szeregu powtarzających się czynności, bez względu na rezultat, jest zaś cechą charakterystyczną umów zlecenia (art. 734 § 1 k.c.) i umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2018 r., sygn. akt II UK 362/17). Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło jest odpowiedzialnością za rezultat (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2016 r., II UK 316/15).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że czynności polegające na demontażu torów i ich ponownym montażu niewątpliwie wiązały się z koniecznością współdziałania z innymi osobami zaangażowanymi do tych robót budowlanych, co wymagało odpowiedniej koordynacji działań tych osób. Taka koordynacja pracy wymaga z samej istoty podporządkowania się szeroko rozumianemu kierownictwu osobie (osobom) koordynatora, niezależnie od formalnego usytuowania pełniącego taką funkcję. Ponadto, o ile nie zachodzą jakieś szczególne uwarunkowania, osoby wykonujące roboty budowlane jako podwykonawca lub pracownik wykonawcy, wykonują swoje obowiązki w zakresie określonym przez wykonawcę lub jego przedstawicieli, co także wymaga podporządkowania wobec osób określających te obowiązki. Podkreślić należy, że z uwagi na lakoniczne zapisy spornej umowy z 5 września 2012 r., nie można uznać, że w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności wyłączające podporządkowanie osobom kierującym remontem linii kolejowej, co niewątpliwie było konieczne w celu dookreślenia zadań bieżących zainteresowanego oraz podziału czynności pomiędzy wszystkimi pracującymi przy remoncie tej linii.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że organy nie naruszyły przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a ponadto zaskarżona decyzja oparta została na prawidłowo zinterpretowanym i zastosowanym przepisie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, w związku z jej art. 109 ust. 6.

Z tych wszystkich względów stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu i podlega uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i ją oddalił - na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 265.).

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym - na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842). NSA rozpoznając sprawę podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym art. 15zzs4 ust. 3 cyt ustawy należy traktować jako "przepis szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.