Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 29/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2008-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 par. 1 , art. 80, 136 oraz art. 138 par. 2.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 51 ust.1 .
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: art. 51, art. 76.
journal: Dz.U. 1982 nr 40 poz 268
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
article: art. 6.
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia NSA Leszek Leszczyński ( sprawozdawca ), Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 marca 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia własności zabudowanej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Powiatowego z dnia [...] nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. K. kwotę 200 złotych ( dwieście złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

S. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty z dnia [...], Nr [...] odmawiającą nieodpłatnego przeniesienia własności zabudowanej działki położonej w S. K. M. oznaczonej w operacie ewidencyjnym numerem 94/1.

Z akt administracyjnych oraz twierdzeń stron postępowania zawartych w pismach procesowych wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia 18 listopada 2005 r. zwróciła się do Starosty Powiatowego o nieodpłatne przeniesienie na nią prawa własności działki gruntu nr 94/1 o powierzchni 0,35 ha. Wniosek skarżąca uzasadniła tym, że działkę tę H. P. wraz z resztą gospodarstwa rolnego przekazała w zamian za rentę na rzecz Skarbu Państwa. Decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...], Nr [...] przejęto na własność Skarbu Państwa powyższe gospodarstwo rolne bez budynku a działkę, na której się on znajdował o powierzchni 0,30 ha przekazano w wieczyste użytkowanie H. P. Obecnie H. P. nie żyje a jej spadkobierczynią jest skarżąca, która jest właścicielką budynku mieszkalnego położonego na działce nr 94/1 i użytkuje działkę pod tym budynkiem.

Starosta Powiatowy decyzją z dnia [...], Nr [...] działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53 – zwaną dalej "ustawą o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym") odmówił nieodpłatnego przekazania skarżącej z zasobu Agencji Nieruchomości Rolnych zabudowanej działki oznaczonej nr 94/1 o powierzchni 0,35 ha położonej w S. K. M. gm. S. R. Organ I instancji uzasadniając stanowisko zajęte w przedmiotowej sprawie w powyższej decyzji podniósł, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż na mocy aktu własności ziemi znak [...] właścicielem działki nr 94, z której została następnie wydzielona działka siedliskowa nr 94/1 była Z. S., po której na mocy postanowienia Sądu Rejonowego spadek nabyła H. P., która przekazała należące do niej gospodarstwo rolne bez budynków na rzecz Skarbu Państwa za świadczenia emerytalne. Spadek po H. P. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] nabyli: brat J. S. w ½ części oraz zstępni siostry F. K.: W. K. w 1/8 części, S. T. w 1/8 części, W. M. K. w 1/8 części, M. T. w 1/16 części i T. H. w 1/16 części. J. S. z żoną B. w roku 1989 aktem notarialnym Rep. [...] przekazali swoje gospodarstwo rolne córce T. H. S. W przekazanym spadku nie ma ułamkowej części działki nr 94/1 ponieważ J. S. nie posiadał formalnego tytułu własności do przedmiotowej działki, był bowiem jedynie jej współwłaścicielem w ½ części. W 2004 r. umiera T. H. S., po której na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] spadek nabywa S. K. W tym stanie sprawy organ I instancji uznał, że prawo do przedmiotowej działki nie przysługuje skarżącej ze względu na to, iż T. H. S. nie była właścicielką działki nr 94/1, a przepis art. 6 ustawą o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym wyraźnie określa, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa, przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione.

Skarżąca od decyzji z dnia [...], Nr [...] wniosła odwołanie, w którym żądała jej uchylenia i nieodpłatnego przekazania na swoją rzecz działki nr 94/1 twierdząc, że w wyniku spadkobrania stała się właścicielką domu znajdującego się na działce nr 94/1, którym zarządza i opłaca wszelkie należności z nim związane. Skarżąca podniosła także, że zarządza działką, na której położony jest dom. W ocenie skarżącej obecnie niedopuszczalna jest sytuacja, aby właścicielem działki, na której znajduje się dom była inna osoba niż właściciel domu znajdującego się na tej działce. Zdaniem skarżącej nieodpłatne przekazanie działki, na której znajduje się dom należący do innego podmiotu przysługuje nie tylko właścicielowi tego domu, ale i jego następcom prawnym. Skarżąca jest zaś spadkobierczynią T. H. S., która otrzymała gospodarstwo rolne od swojego ojca J. S., które ten odziedziczył po H. P. Odpierając zaś zarzut braku po stronie J. S. formalnego tytułu własności działki nr 94/1 skarżąca podniosła, że J. S. w dniu 3 marca 1997 r. po śmierci H. P. zwrócił się do Wójta Gminy o zwrot powyższej działki, lecz do dnia dzisiejszego sprawa ta nie została załatwiona. Skarżąca uzasadniając swoje uprawnienie do nieodpłatnego nabycia własności działki nr 94/1 podkreśliła, że T. H. S., po której cały spadek nabyła skarżąca, była jedynym spadkobiercą po J. S. W związku z tym to ona odziedziczyła również dom, który pozostał po H. P., a który na mocy postanowienia sądu o nabyciu spadku po H. P. odziedziczył J. S.

Rozpoznając odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] powołując się na przepisy art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwanej dalej "kpa") i art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temuż organowi. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wymaga ponownego przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w znacznym zakresie. Z akt sprawy nie wynika bowiem czy dokonany został dział spadku po zmarłej właścicielce, kto użytkuje przedmiotową nieruchomość, jaki jest jej aktualny stan prawny w sytuacji gdy z pisma Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...], znak [...] wynika, iż działka nr 94/1 przeznaczona została do sprzedaży w drodze przetargu i czy nie zachodzą okoliczności z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Organ odwoławczy uznał, że okoliczności te są na tyle istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, iż ich nie wyjaśnienie przez organ I instancji uzasadnia uchylenie jego decyzji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania.

Organ I instancji po ponownym przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...], Nr [...] działając na podstawie art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym i art. 104 kpa odmówił skarżącej nieodpłatnego przekazania z zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych działki oznaczonej nr 94/1 o powierzchni 0,35 ha. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że w wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdzono, że działka nr 94/1 została przeznaczona do sprzedaży jednak Agencja Nieruchomości Rolnych w piśmie z dnia 3 listopada 2005 r. oświadczyła, że odstąpiła od wezwania skarżącej do zawarcia umowy sprzedaży działki nr 94/1 gdyż umowa taka byłaby nieważna. W piśmie tym Agencja Nieruchomości Rolnych stwierdziła również, że przedmiotowa działka przedwcześnie przeznaczona została na sprzedaż. W pozostałej części uzasadniania organ I instancji przytaczając te same argumenty, które powołał w uzasadnieniu decyzji z dnia 28 grudnia 2005 r., Nr GG.6016a-3/1/2005 wywodzi z nich, że skarżąca nie była i nie jest właścicielką budynków posadowionych na działce nr 94/1, w związku z czym nie zachodzą przesłanki z art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, które uzasadniałyby nieodpłatne przekazanie jej działki nr 94/1.

Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca, żądając jej uchylenia i nieodpłatnego przekazania jej własności działki nr 94/1. Skarżąca w uzasadnieniu odwołania prócz argumentów zawartych w odwołaniu od decyzji z dnia [...], Nr [...] zwróciła uwagę na to, że decyzja z dnia [...], Nr [...] wydana została bez uwzględnienia wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia [...], Nr [...]. Zdaniem skarżącej nie stosując się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], Nr [...] organ I instancji nie wyjaśnił wszelkich wątpliwości pojawiających się w sprawie i pozbawił ją prawa do czynnego udziału w toku postępowania administracyjnego, co uzasadnia w jej ocenie uchylenie decyzji organu I instancji z dnia [...], Nr [...].

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącej od decyzji z dnia [...], Nr [...] decyzją z dnia [...], Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 2 kpa i art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy stwierdził, że organ ten, skupiając się na wykazaniu, iż skarżącej nie przysługuje tytuł prawny do budynku znajdującego się na działce nr 94/1 pominął ustalenia postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...]. Wynika zaś z nich, że J. S. nabył w ½ części prawo do zabudowań, które stanowiły własność H. P. Zdaniem organu odwoławczego art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym odnosi się zarówno do rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne jak i do jego następców prawnych. Tak więc przepis ten będzie miał zastosowanie również do następców prawnych H. P. Ponadto organ I instancji ponownie przeprowadzając w sprawie postępowanie wyjaśniające nie uwzględnił wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia [...], Nr [...] oraz nie wyjaśnił ponadto, co się stało z udziałem J. S. w zabudowaniach pozostałych po H. P. (nie wskazuje bowiem na to akt notarialny, na mocy którego T. H. S. nabyła gospodarstwo rolne po J. S.) oraz nie wyjaśniono, czy uwzględniono wniosek J. S. z dnia 3 marca 1997 r. Organ I instancji nie zapewnił również czynnego udziału w postępowaniu pozostałym spadkobiercom wymienionym w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. [...]. Z tych powodów organ odwoławczy uznał decyzje organu I instancji za wadliwą.

Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organ odwoławczy zobowiązał organ I instancji do wezwania skarżącej do dostarczenia dokumentów wskazujących na to, kto jest spadkobiercą po J. S., wyjaśnienia, jakie rozstrzygnięcie zapadło w sprawie wniosku J. S. z dnia 3 marca 1997 r., wykonania wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia [...], Nr [...] oraz zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu wszystkim spadkobiercom wymienionym w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...].

W następstwie uchylenia przez organ odwoławczy decyzji z dnia [...], Nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym i art. 104 kpa wydał decyzję z dnia [...], Nr [...], którą odmówił skarżącej nieodpłatnego przekazania z zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych działki oznaczonej nr 94/1 o powierzchni 0,35 ha. Decyzję tą organ I instancji motywował prócz argumentów przedstawionych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], Nr [...] i decyzji z dnia [...], [...] tym, że J. S. z żoną B. w roku 1989 aktem notarialnym Rep. [...] przekazali swoje gospodarstwo rolne córce T. H. S. W przekazanym spadku nie było ułamkowej części działki nr 94/1 ponieważ J. S. nie posiadał formalnego tytułu własności do przedmiotowej działki, był bowiem jedynie jej współwłaścicielem w ½ części. Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] stwierdzono, że na mocy ustawy spadek po J. S. nabyła żona B. S. oraz córka T. H. S. po ½ części każda z nich. W 2004 r. umiera T. H. S., po której na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] spadek nabywa S. K. Po śmierci B. S. spadek po niej na mocy sporządzonego notarialnie testamentu z dnia 22 października 2004 r. Rep. [...] nabyła S. K. Na podstawie powyższych postanowień oraz testamentu organ I instancji wywiódł, że skarżącej przysługuje prawo do ½ części zabudowań, które stanowiły własność H. P.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wyjaśnił, że pismem z dnia 19 kwietnia 2007 r. poinformował skarżącą, że wniosek w niniejszej sprawie powinien być złożony przez wszystkie zainteresowane strony to jest przez skarżącą, W. K., S. T., W. M. K., M. T. i T. H. W odpowiedzi na to pismo skarżąca pismem z dnia 23 kwietnia 2007 r. poinformowała organ I instancji, że wymienione w piśmie z dnia 19 kwietnia 2007 r. strony nie są zainteresowane w odzyskaniu działki nr 94/1.

W przedstawionym w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], Nr [...] ustalonym przez organ I instancji stanie faktycznym przy uwzględnieniu treści art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym organ I instancji nie znalazł podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej o nieodpłatne przeniesienie na jej rzecz własności działki nr 94/1.

Od decyzji organu I instancji z dnia [...], Nr [...] odwołanie złożyła skarżąca, żądając jej uchylenia i nieodpłatnego przeniesienia na jej rzecz własności działki nr 94/1.

Uzasadniając odwołanie skarżąca zarzuciła organowi I instancji, że wydając kwestionowaną decyzję nie uwzględnił, że stosowanie do unormowania art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym prawo do ubiegania się o zwrot działki gruntu, na której znajdują się budynki, a która uprzednio przekazana została z gospodarstwem rolnym w zamian za świadczenie emerytalne przysługuje nie tylko rolnikowi, który działkę tą przekazał ale i jego następcom prawnym. Skarżąca jest zaś następcą prawnym H. P., po której nabyła ½ części spadku a co za tym idzie, również prawo do żądania zwrotu działki nr 94/1. Skarżąca zarzuciła również organowi I instancji, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...], Nr [...] nie zapewnił udziału wszystkim osobom zainteresowanym w jego wyniku, mimo tego, iż obowiązek taki nakłada art. 10 § 1 kpa a działaniem swoim zmierzał do przerzucenia tego obowiązku na nią. Ponadto skarżąca wytknęła organowi I instancji, że przed wydaniem kwestionowanej w przedmiotowym odwołaniu decyzji nie wyjaśnił, jak załatwiony został wniosek J. S. z dnia 3 marca 1997 r. mimo, że obowiązek wyjaśnienia losu wniosku J. S. z dnia 3 marca 1997 r. zawarty został w wytycznych organu odwoławczego znajdujących się w uzasadnieniu decyzji tego organu z dnia [...], Nr [...]. Reasumując skarżąca stwierdziła, że dotychczasowy przebieg postępowania dotyczącego nieodpłatnego przeniesienia na jej rzecz własności działki nr 94/1 przed organem I instancji, dowodzi opieszałości tego organu w załatwieniu sprawy gdy niemal wszelkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności zostały wyjaśnione za wyjątkiem uzyskania stanowiska w przedmiotowej sprawie pozostałych osób zainteresowanych w jej rozstrzygnięciu. Uzyskanie stanowiska w przedmiotowej sprawie pozostałych osób zainteresowanych w jej rozstrzygnięciu nie wymaga w ocenie skarżącej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości bądź w znacznej części dlatego za zasadne – uznała ona – wydanie w sprawie nieodpłatnego przeniesienia na jej rzecz własności działki nr 94/1 decyzji merytorycznej przez organ odwoławczy, o co też w odwołaniu wniosła.

Organ odwoławczy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w ramach którego wystąpił do Sądu Rejonowego Wydziału Cywilnego pismem z dnia 3 sierpnia 2007 r. i z dnia 14 sierpnia 2007 r. o przesłanie kopii wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po H. P. rozpoznanego postanowieniem z dnia 24 października 1997 r. w sprawie o sygn. akt [...] bądź wyciągu z tego wniosku zawierającego dane adresowe i osobowe stron tego postępowania, wystąpił do Wójta Gminy pismem z dnia 3 września 2007 r. o ustalenie aktualnych danych adresowych osób zainteresowanych w rozstrzygnięciu sprawy dotyczącej nieodpłatnego przeniesienia na rzecz skarżącej własności działki nr 94/1, zwrócił się pismami z dnia 17 września 2007 r. kierowanymi do M. T., W. K. i T. H. informując ich o toczącym się postępowaniu, ich roli w tym postępowaniu o zajęcie stanowiska w toczącej się sprawie zaś pismem z dnia 18 października 2007 r. kierowanym do J. T. informującym go o toczącym się postępowaniu i jego roli w nim wezwał go do zajęcia stanowiska w sprawie oraz udzielenia informacji czy jest spadkobiercą po S. T. i czy przeprowadzone było postępowanie spadkowe. Po przesłuchaniu T. H. oraz uzyskaniu stanowiska zajmowanego w sprawie przez adresatów pism z dnia 17 września 2007 r. wydał decyzję z dnia [...], Nr [...].

Decyzją tą organ odwoławczy działając na podstawie art. 138 § 1 kpa w związku z art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...], Nr [...].

Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie nieodpłatnego przeniesienia na rzecz skarżącej własności działki nr 94/1 i poczynione w jego toku ustalenia stwierdził, że analiza akt sprawy oraz przeprowadzone przezeń postępowanie wyjaśniające wskazują, iż w wyniku przeprowadzonych postępowań sądowych ustalony została następujący krąg spadkobierców po H. P.: skarżąca ½ części spadku, W. K. 1/8 części spadku, S. T. 1/8 części spadku, W. M. K. 1/8 części spadku, M. T. 1/16 części spadku i T. H.t 1/16 części spadku. W toku postępowania ustalono również, że W. M. K. zmarła w dniu 28 grudnia 1998 r. bezpotomnie zaś po śmierci S. T. prawdopodobnym spadkobiercą jest jej syn J. T.

Organ odwoławczy motywując rozstrzygnięcie z dnia [...], Nr [...] przytoczył również stanowiska osób zainteresowanych w rozstrzygnięciu sprawy. T. H. początkowo chciał aby działka nr 94/1 została przekazana na jego rzecz (protokół z dnia 1 października 2007 r.) zaś później - zdaniem organu odwoławczego - oświadczył, że zrzeka się swojego udziału w działce nr 94/1 wnosząc jednocześnie o taki jej podział, który pozwoliłby mu uzyskać drogę dojazdową do należącej do niego działki nr 94/2 (pismo z dnia 8 października 2007 r.). W. K. – zdaniem organu odwoławczego - zrzekła się przypadającej jej części spadku po H. P. na rzecz skarżącej i jednocześnie wyraziła wolę przekazania swojej części spadku T. H. (pismo z dnia 8 października 2007 r.). M. T. zrzekła się swojego udziału w spadku po H. P. na rzecz T. H. (pismo z dnia 10 października 2007 r.). Natomiast J. T. wezwany pismem z dnia 18 października 2007 r. do zajęcia stanowiska w sprawie wniosku skarżącej o nieodpłatne przeniesienie na jej rzecz własności działki nr 94/1 nie wypowiedział się co do tej kwestii jak i nie wypowiedział się czy jest spadkobiercą po S. T. oraz czy było przeprowadzone postępowanie spadkowe po śmierci S. T.

W dalszej części uzasadnienia decyzji z dnia [...], Nr [...] organ odwoławczy dokonując wykładni celowościowej art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym stwierdził, że celem unormowania tego przepisu jest zwrócenie właścicielom budynków działek gruntu ściśle związanych z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków. Dlatego uprawnienie do nieodpłatnego przeniesienia własności działki gruntu, na której wzniesione zostały budynki przysługuje właścicielom tych budynków oraz tym podmiotom, które potrafią wykazać, że przysługuje im prawo własności do tych budynków bez względu na sposób jego nabycia. Tym samym uprawnienie to przysługiwać będzie także spadkobiercom właścicieli tych budynków. Przy czym w przypadku spadkobierców nabycie prawa własności budynków jest możliwe jedynie na drodze dziedziczenia, którego dowodem, pozwalającym spadkobiercy legitymować się względem osób trzecich celem potwierdzenia swoich praw wynikających z dziedziczenia jest postanowienie o nabyciu spadku (art. 1027 kc). Domniemuje się bowiem stosowanie do treści art. 1025 kc, że spadkobiercą jest ten kto uzyskał stwierdzenie nabycia spadku. Konsekwencją tego w postępowaniu administracyjnym o nieodpłatne przeniesienie własności działki, na której wzniesiony został budynek mieszkalny nabyty na własność w drodze dziedziczenia jest obowiązek organu administracji publicznej żądania przedłożenia przez spadkobiercę postanowienia o nabyciu spodku. Z tych powodów oraz biorąc pod uwagę treść art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, w tej jego części, w której dla podjęcia przez organ administracji publicznej postępowania wymaga on wniosku właścicieli, jedną z przesłanek umożliwiających nieodpłatne przeniesienie prawa własności będzie wniosek złożony przez wszystkich właścicieli bądź ich następców prawnych (w rozpoznawanej sprawie spadkobierców). Bezspornym jest natomiast, że w sprawie niniejszej wniosek złożyła jedynie skarżąca, co – w ocenie organu odwoławczego - przesądza o braku możliwości pozytywnego załatwienia jej wniosku z dnia 18 listopada 2005 r.

W skardze na powyższą decyzję S. K. zarzuciła organowi odwoławczemu, że wydając ją naruszył dyspozycję art. 138 § 1 kpa oraz art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym poprzez błędne przyjęcie, że nie przysługuje jej prawo do nieodpłatnego przeniesienia na nią własności działki nr 94/1. Dlatego skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Motywując powyższe stanowisko skarżąca podniosła, że wydając decyzję z dnia [...], Nr [...] organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, iż ustaleni w toku postępowania administracyjnego spadkobiercy bądź potencjalni spadkobiercy wyrazili wolę przeniesienia przysługujących im praw do części działki nr 94/1 na skarżącą bądź nie byli zainteresowani przedmiotową nieruchomością. Taka rozbieżność stanowisk – w ocenie skarżącej – obligowała organ odwoławczy do dodatkowego rozpytania spadkobierców i potencjalnych spadkobierców tak, aby w sposób bezsporny ustalić czy chcą oni przenieść swoje prawa na skarżącą czy też nie, czego organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie uczynił. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję obciążył ją skutkami braku zainteresowania wynikiem toczącego się postępowania niektórych uczestników tego postępowania i wynikającą z tego ich biernością w niniejszym postępowaniu. W ocenie skarżącej zaś bierna postawa niektórych uczestników postępowania dowodzi tego, że nie roszczą oni sobie żadnych pretensji względem działki objętej wnioskiem. Bierna postawa niektórych uczestników postępowania nie może negatywnie odbijać się – zdaniem skarżącej – na jej sytuacji procesowej w niniejszym postępowaniu i nie może skutkować negatywnym załatwieniem jej wniosku z dnia 18 listopada 2005 r. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu, że wydając decyzje z dnia [...], Nr [...] nie uwzględnił wszystkich zarzutów podniesionych przez nią w odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia [...], Nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpatrując sprawę, zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna między innymi z przyczyn w niej podniesionych.

Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.") oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) obejmuje wszystkie a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i nie naruszyły zasad ustalania określonych faktów za udowodnione.

W zakresie tak ustalonej kognicji Sąd stwierdził uchybienia organów obu instancji występujące w przestrzeganiu mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 7 kpa, 8 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa jak i uchybienia mogące być przypisanymi jedynie organowi odwoławczemu, dotyczące mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 15 kpa, 78 § 1 kpa i art. 138 § 2 kpa w związku z art. 136 kpa, które skutkują koniecznością usunięcia z obrotu prawnego tak zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje to, że jedynie skarżąca wystąpił z wnioskiem o nieodpłatne przeniesienie własności działki nr 94/1 oraz to, iż działka ta, będąc częścią wydzieloną z działki nr 94 należącej do H. P., została przez nią przekazana na rzecz Skarbu Państwa wraz z całym należącym do niej gospodarstwem rolnym w zamian za świadczenie emerytalne na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140 – zwana dalej "ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin").

Zagadnieniem spornym natomiast pomiędzy stronami niniejszego postępowania sądowo – administracyjnego pozostaje to czy w świetle unormowania art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym organy administracji obu instancji mogły nieodpłatnie przenieść własność działki nr 94/1 na skarżącą, gdy wniosek w tym zakresie złożyła jedynie ona i co za tym idzie czy bierna postawa w toku postępowania administracyjnego dotyczącego nieodpłatnego przeniesienia własności działki nr 94/1 innych podmiotów posiadających prawo do tej działki i posadowionym na niej budynku będzie miała negatywny wpływ na ocenę wniosku skarżącej. Sporne pozostaje również to czy organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy.

Jak wynika z bezspornych ustaleń poczynionych w toku poddanej niniejszej kontroli sądowo – administracyjnej sprawy administracyjnej przekazanie przez H. P. gospodarstwa rolnego Państwu nastąpiło na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Stosownie z unormowaniem art. 51 ust. 1 tej ustawy, z gospodarstwa przekazanego Państwu, rolnik mógł wyłączyć budynki. Wyłączone budynki stanowiły odrębny przedmiot własności, z którą związana była służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z nich. Ustawa ta wprowadzała, więc wyjątek od zasady superficies solo cedit, sformułowanej w art. 46 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm. – zwanej dalej "kc"). Stan prawny ukształtowany na gruncie art. 51 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin istniał do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 – zwaną dalej "ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin"), która na mocy art. 76 uchyliła poprzednio obowiązującą ustawę.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin powróciła do zasady superficies solo cedit, stanowiąc w art. 51, że z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik może wyłączyć i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki. Skutkiem wejścia w życie tej ustawy było zróżnicowanie sytuacji prawnej rolników w zależności od tego, w jakiej dacie wydano decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Jeżeli miało to miejsce przed 1 stycznia 1983 r., mogli zachować jedynie własność budynków, a jeżeli po tej dacie - własność działki wraz z wzniesionymi na niej budynkami. Dostrzeżenie tego dualizmu przez ustawodawcę znalazło wyraz w art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki wzniesiono.

Biorąc pod uwagę przedstawioną powyżej ewolucję rozwiązań ustawowych normujących stosunki własnościowe powstałe pomiędzy będącymi własnością rolnika budynkami a działką gruntu, na której budynki te posadowiono stwierdzić można, że celem przepisu art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym było zniesienie dualizmu sytuacji prawnej osób, które w takim samym stanie faktycznym dokonały tej samej czynności prawnej a jedynie pod "rządami" różnych aktów normatywnych regulujących w odmienny sposób sytuację prawną osób znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej znalazły się w różnej sytuacji prawnej. Zniesienie tego dualizmu pociągało zaś za sobą uporządkowanie stosunków własnościowych przez zrównanie sytuacji prawnej rolników przekazujących gospodarstwo rolne Państwu przed dniem 1 stycznia 1983 r. i po tej dacie, a także odejście od oderwania własności budynków od własności działki gruntu, na której te budynki wzniesiono (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 1990 r., sygn. akt II SA 697/90, ONSA 1991, nr 1, poz. 6 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 r., sygn. akt III CZP 37/2002, OSNC 2003, nr 7 – 8, poz. 96, Biuletyn Sądu Najwyższego 2002 r., nr 6, poz. 12).

W ocenie Składu Orzekającego w niniejszej sprawie uwzględnienie celu wprowadzenia art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz skutków, do których realizacja celu ma doprowadzić, nie pozwala na podzielenie stanowiska skarżącej, że nieodpłatne przeniesienie własności działki, na której posadowione są budynki w trybie tego przepisu może mieć miejsce także wówczas, gdy wniosek w tym zakresie złoży jedynie jedna z uprawnionych stron. Przyjęcie takiego poglądu za prawidłowy w przypadku stosowania przepisu art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin nie doprowadziłoby bowiem do realizacji celu tego przepisu a tym samym i następstw realizacji tego celu. W ramach jednej sprawy administracyjnej związanej ze stosowaniem art. 6 nie doszłoby bowiem do zrównania sytuacji prawnej wszystkich osób, którym przysługuje prawo do tych samych budynków (lub budynku) i którym w związku z tym przysługuje prawo do nieodpłatnego otrzymania prawa własności tej samej działki, na której budynki te (budynek ten) posadowiono. A skoro postępowanie administracyjne nie prowadziłoby do zrównania sytuacji prawnej wszystkich osób, którym przysługuje prawo do tych samych budynków (lub budynku) i którym w związku z tym przysługuje prawo do nieodpłatnego otrzymania prawa własności tej samej działki, na której budynki te (budynek ten) posadowiono, nie nastąpiłoby uporządkowanie stosunków własnościowych wszystkich uprawnionych osób i odejście od oderwania własności budynków (budynku) od własności działki gruntu, na której te budynki (ten budynek) wzniesiono. Z tych powodów Skład Orzekający podziela stanowisko prezentowane w powyższej kwestii spornej w niniejszej sprawie przez organy administracji obu instancji (mające jednak charakter wykładni raczej in abstracto niż in concreto, czyli związanej bezpośrednio z subsumcją ustalonego w sprawie stanu faktycznego z normą wynikającą z art. 6 powoływanej ustawy) zakładające, że jedną z przesłanek pozytywnej oceny wniosku o nieodpłatne przeniesienie własności działki nr 94/1 jest złożenie wniosku przez wszystkie uprawnione do tego strony.

Drugim zagadnieniem spornym pomiędzy skarżącą a organem odwoławczym jest to czy bierna w kontrolowanej w niniejszym postępowaniu sądowo – administracyjnym sprawie administracyjnej postawa pozostałych spadkobierców H. P. może mieć negatywny wpływ na ocenę zasadności jej wniosku?

Rozstrzygając ten spór, na uwadze należy mieć poczynione powyżej wywody dotyczące możliwości uwzględnienia wniosku o nieodpłatne przeniesienie własności działki, na której posadowione są budynki, który złożony został tylko przez jedną ze stron uprawnionych do ubiegania się o nieodpłatne przeniesienie własności działki. Otóż jeżeli wniosek o przeniesienie własności działki, na której posadowione są budynki nie zostanie złożony przez wszystkich uprawnionych do nabycia prawa własności działki bądź przez nich poparty organ administracji

w świetle dokonanej powyżej wykładni art. 6 ustawy o zmianie ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz

o zmianie ustawy o podatku rolnym nie będzie mógł wniosku tego uwzględnić.

W takim zakresie bierna w toku postępowania administracyjnego postawa pozostałych stron uprawnionych do nieodpłatnego otrzymania własności działki, na której posadowione są budynki, do których stronom tym przysługuje tytuł prawny polegająca na nie przyłączeniu się do wniosku będzie miała negatywny wpływ na ocenę zasadności wniosku o nieodpłatne przeniesienie własności działki. Dlatego też Skład Orzekający w niniejszej sprawie nie podziela oceny skarżącej, że bierna postawa poszczególnych uczestników postępowania polegająca na nie przyłączeniu się do jej wniosku z dnia 18 listopada 2005 r. nie może skutkować negatywnym jego załatwieniem.

Skład Orzekający w pełni podziela zaś zarzut skarżącej, że organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Przy czym taki sam zarzut w ocenie Składu Orzekającego można postawić również organowi I instancji oceniając jego decyzję z dnia [...].

W rozpoznawanej sprawie decyzja organu odwoławczego jak i decyzja utrzymana nią w mocy, nie zostały oparte na wyczerpująco zebranym materiale dowodowym sprawy i tym samym wydane zostały z naruszeniem dyspozycji art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa.

Stosownie do unormowania art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny to jest dotyczyć wszelkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla sprawy. Z art. 77 § 1 kpa wynika bowiem obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań polegających między innymi na przeprowadzeniu z urzędu dowodów służących ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy, żądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów lub instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie. Przy czym organ administracji nie może ograniczyć się do oczekiwania na przedstawienie przez stronę dowodów potwierdzających jej żądanie ale powinien aktywnie dążyć do wyjaśnienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 1999 r., sygn. akt I SA 1551/98 – Lex nr 48556; tezę drugą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 4 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1052/97 – Lex nr 33618; tezę pierwszą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 17 maja 1994 r., sygn. akt SA/Lu 1921/93 – Lex nr 26517). Nie wyklucza to jednak obowiązku strony współprzyczynienia się do zapewnienia pełnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w drodze złożenia wyjaśnień lub przytoczenia innych dowodów w sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 4 grudnia 1996 r., sygn. akt SA/Łd 2620/95 – Lex nr 27407).

Zarówno organ odwoławczy jak i organ I instancji mimo podjętych prób nie ustaliły czy inni prócz skarżącej ustaleni przez te organy spadkobiercy po H. P.przyłączają się do wniosku skarżącej.

Organ I instancji podjął próbę poczynienia takiego ustalenia pismem z dnia 19 kwietnia 2007 r. Pismo to wystosowane do skarżącej informujące ją o tym, że wniosek jej powinien być złożony przez wszystkie wskazane w tym piśmie strony i wzywające ją w związku z tym do jego uzupełnienia, nie tylko okazało się bezskuteczną próbą uzyskania stanowiska tych osób, ale w istocie przerzucało ciężar dowodu, który z urzędu powinien przeprowadzić organ administracji, na skarżącą w sytuacji gdy z udziałem tych stron w postępowaniu skarżąca nie wiązała dla siebie przed wystosowaniem tego pisma żadnych skutków prawnych. Natomiast uzyskane w wyniku tego pisma stanowisko skarżącej, zawarte w jej piśmie z dnia 23 kwietnia 2007 r., w którym oświadcza ona, iż wykazane w piśmie organu I instancji strony nie są zainteresowane odzyskaniem działki nie powinno być przez organ I instancji obdarzone wiarą, skoro w dalszej jego części skarżąca oświadcza, iż nie ma z tymi stronami żadnego kontaktu i nie wie gdzie mieszkają bądź nawet czy żyją. Mimo zaś tak jaskrawego wykluczania się oświadczeń skarżącej zawartych w jej piśmie z dnia 23 kwietnia 2007 r. organ I instancji nie podjął dalszych prób ustalenia stosunku innych prócz skarżącej ustalonych spadkobierców H. P. do jej wniosku z dnia 18 listopada 2005 r. opierając rozstrzygnięcie swojej decyzji z dnia [...] na oświadczeniu skarżącej stwierdzającym, że pozostali spadkobiercy H. P. nie są zainteresowaniu w odzyskaniu działki nr 94/1.

Równie bezskuteczną w konsekwencji próbę ustalenia stosunku do wniosku skarżącej z dnia 18 listopada 2005 r. innych prócz skarżącej ustalonych w postępowaniu spadkobierców po H. P. podjął organ odwoławczy wystosowując pisma z dnia 17 września 2007 r. kierowane do M. T., W. K. i T. H. oraz pismo z dnia 18 października 2007 r. kierowane do J. T. Zarówno w pismach z dnia 17 września 2007 r. jak i w piśmie z dnia 18 października 2007 r. organ odwoławczy wzywał osoby, do których pisma te były skierowane do zajęcia stanowiska w sprawie wniosku skarżącej z dnia 18 listopada 2005 r. Jednak żadna ze stron, do której kierowane były pisma z dnia 17 września 2007 r. jak i J. T. nie oświadczyły jednoznacznie czy popierają wniosek skarżącej. Zarówno ta okoliczność, jak i to, że skarżąca wypowiadając się po zapoznaniu się z aktami sprawy przed wydaniem przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji zażądała przesłuchania osób, do których kierowane były pisma, odnośnie ich stosunku do jej wniosku (protokół z dnia 18 października 2007 r. – k. 123 akt administracyjnych), nie zmotywowały organu odwoławczego do podjęcia dalszych czynności zmierzających do poznania stanowiska innych oprócz skarżącej spadkobierców H. P. co do wniosku skarżącej.

Brak reakcji organu odwoławczego na zgłoszone przez skarżącą żądanie ustalenia jak pozostali spadkobiercy po H. P. ustosunkowują się do jej wniosku mimo tego, że okoliczność ta ze względu na brzmienie art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym miała znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i nie została bezspornie wyjaśniona w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego zarówno przez organ odwoławczy jak i organ I instancji, skutkowała wydaniem zaskarżonej decyzji z uchybieniem art. 78 § 1 kpa stanowiącym, że żądanie strony przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Podkreślić należy również, że w stanie faktycznym kontrolowanej w niniejszym postępowaniu przez sąd administracyjny sprawy administracyjnej nie zachodziły żadne z okoliczności, które stosowanie do unormowania art. 78 § 2 kpa uzasadniałaby odmowę uwzględnienia przez organ odwoławczy wniosku skarżącej zgłoszonego w protokole z dnia 18 października 2007 r. Żądanie to zgłoszone zostało na etapie postępowania administracyjnego umożliwiającym przeprowadzenie tego dowodu a okoliczność, do wykazania której dowód zmierzał, ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Niepodjęcie przez organ odwoławczy czynności dowodowych na żądanie strony skarżącej, zawarte w protokole z dnia 18 października 2007 r. nie uzasadnia to, że M. T., W. K. i T. H. w pismach przesłanych w odpowiedzi na pismo organu odwoławczego z dnia 17 września 2007 r. wypowiadali się odnośnie swojego stosunku do przysługującego im prawa do działki nr 94/1. Okoliczność ta, bowiem nie ma znaczenia w niniejszej sprawie administracyjnej o ile nie jest ona poparta dowodem dokumentującym zrzeczenie się prawa do działki nr 94/1 na przykład w formie aktu notarialnego zawierającego takie stwierdzenie czy oświadczenia o odrzuceniu spadku w części dotyczącej prawa do działki nr 94/1. Stosunek M. T., W. K. i T. H. do ich prawa do działki nr 94/1 może być bowiem regulowany na drodze czynności cywilnoprawnych podejmowanych przed notariuszem bądź sądem powszechnym (patrz przepisy art. 640 do 645 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm. – zwany dalej "kpc" oraz przepisy od art. 669 do 689 kpc). Oświadczenia o zrzeczeniu się bądź nie prawa do działki nr 94/1 składane przez M. T., W. K. i T. H. nie odpowiadają jednoznacznie na pytanie czy popierają oni wniosek dotyczący nieodpłatnego przeniesienia własności działki nr 94/1 na osoby uprawnione do tego, czyli między innymi na nich. Dążąc do ustalenia tego organ administracji powinien wyjaśnić składającym oświadczenie, że dla sprawy nie jest istotny ich stosunek do przysługującego im prawa do działki, lecz to, jaki jest ich stosunek do wniosku skarżącej.

Wracając na grunt rozważań dotyczących uchybień organów obu instancji w przeprowadzonych przez nie postępowaniach wyjaśniających zauważyć należy w ocenie Składu Orzekającego w niniejszej sprawie, że w świetle brzmienia art. 1027 kc skarżącej nie można uznać za spadkobierczynie po B. S. gdyż bark jest w aktach sprawy postanowienia o nabycie przez skarżącą spadku po B. S. Tym samym nie można przyjąć, że skarżącej przysługuje ½ części spadku. Przy czym należy zauważyć, że nie wykonanie przez organ I instancji zawartej w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia [...], Nr [...] wytycznej nakazującej sprawdzenie czy pomiędzy spadkobiercami H. P. przeprowadzony został dział spadku nie pozwala stwierdzić, kiedy na skarżącą przeniesiono prawo do budynku znajdującego się na działce nr 94/1 a tym samym czy istotne jest dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy postanowienie o nabyciu spadku przez skarżącą po B. S. Być może bowiem, prawo do części budynku posadowionego na działce nr 94/1 skarżąca nabyła w wyniku spadkobrania po T. H. S., jeżeli zaś nabycie tego prawa nie nastąpiło wraz z nabyciem spadku po T. H. S. to mogło ono nastąpić jedynie w wyniku nabycia spadku po B. S. O ile oczywiście J. S. w wyniku działu spadku objął prawo do części budynku posadowionego na działce nr 94/1.

Jak wynika z powyższych rozważań organy w toku postępowań wyjaśniających odbywających się w niniejszej sprawie administracyjnej nie wykonały wszystkich wytycznych zawartych w decyzji organu odwoławczego z dnia [...], Nr [...]i decyzji [...], Nr [...]. Nie ustalono więc w toku przeprowadzonych postępowań wyjaśniających przed organami obu instancji nie tylko tego czy pomiędzy spadkobiercami po H. P. przeprowadzony został dział spadku ale i tego, jaki był los wniosku J. S. z dnia 3 marca 1997 r.

Ponadto organy obu instancji nie ustaliły również, kto dziedziczy spadek po S. T. Nie ustalono, więc czy J. T. jest spadkobiercą po S. T. jak i tego czy jest jedynym spadkobiercą po niej.

Zakres uchybień dotyczących ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy administracyjnej skutkuje tym, że zarówno rozstrzygniecie zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy uznać należy za dowolne a więc wydane z naruszeniem art. 80 kpa, obligującego organy obu instancji do podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie całego materiału dowodowego sprawy. Ustalenia organów obu instancji znajdują oparcie w części materiału dowodowego, ale niekompletnego, co właśnie czyni je dowolnymi. Zasada swobodnej oceny dowodów wynikająca z art. 80 kpa polega bowiem na tym, że organy administracji analizują cały materiał dowodowy i na podstawie rozpatrywania wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu formułują swoją ocenę konkretnych dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 30 marca 1988 r., sygn. akt SA/Po 1495/87 - niepublikowany).

W ocenie Składu Orzekającego organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 136 kpa w związku z art. 138 § 2 kpa i art. 15 kpa.

Organ odwoławczy ograniczony jest stosownie do unormowania art. 136 kpa w związku z art. 138 § 2 kpa dających mu możliwość przeprowadzenia jedynie uzupełniającego postępowania dowodowego do rozpatrzenia sprawy w zakresie, w jakim uczynił to przed nim organ I instancji. Jeżeli organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w ogóle albo rozstrzygnął sprawę na podstawie postępowania dowodowego podjętego w nieznacznej części lub przeprowadził postępowanie z naruszeniem przepisów procesowych, organ odwoławczy (stwierdzając podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia), winien wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do rozpoznania w pierwszej instancji. Jeżeli zaś w takiej sytuacji organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w całości lub w znacznej części, czego mu czynić nie wolno, narusza zarówno przepisy art. 136 kpa i art. 138 § 2 kpa jak i art. 15 kpa, bowiem oznacza to przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego tylko w jednej instancji (w drugiej), a nie w dwóch, który to wymóg wynika z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego unormowanej w art. 15 kpa.

Ilość uchybień organu I instancji jak i ich rodzaj (co odnieść należy przede wszystkim do nie ustalenia czy pomiędzy spadkobiercami H. P. przeprowadzono dział spadku) dotyczących przeprowadzonego przezeń postępowania wyjaśniającego skutkuje – w ocenie Składu Orzekającego - tym, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ odwoławczy nie mogło być zakwalifikowane jako uzupełniające. Usunięcie w rozpoznawanej sprawie uchybień organu I instancji dotyczących ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy biorąc pod uwagę ich ilość i rodzaj wymagało, bowiem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Przeprowadzenie zaś w tej sytuacji postępowania dowodowego przez organ odwoławczy skutkowało naruszeniem przez ten organ przepisu art. 136 kpa w związku z art. 138 § 2 kpa jak i art. 15 kpa.

Działania organów obu instancji podejmowane w rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu naruszają również wynikający z art. 8 kpa nakaz takiego działania organów administracji, które pogłębia zaufanie obywateli do organów Państwa. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, nieuwzględnienie wniosku dowodowego skarżącej, próba przerzucenia na nią ciężaru związanego z wyjaśnieniem okoliczności faktycznych sprawy w sytuacji, gdy nie wywodziła ona z nich korzystnych dla siebie skutków prawnych a w konsekwencji i czas trwania niniejszego postępowania administracyjnego wskazuje, że podejmowane w jego toku czynności organów administracji nie realizowały nakazu z art. 8 kpa. Dowodzi tego uzasadnienie odwołania skarżącej od zaskarżonej decyzji i jej pismo z dnia 25 września 2007 r. kierowane do Wojewody . (k. 136 akt administracyjnych).

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji wykona skrupulatnie wytyczne zawarte w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia [...], Nr [...] i decyzji z [...], Nr [...] a ponadto dokładnie ustali krąg osób uprawnionych do wystąpienia o nieodpłatne przeniesienie własności działki nr 94/1, wyjaśni czy przyłączają się one do wniosku skarżącej z dnia 18 listopada 2005 r. oraz jeżeli zajdzie taka potrzeba ustali czy skarżąca w świetle unormowania art. 1027 kc może być uznana za spadkobierczynię po B. S., dokonując zaś tych czynności weźmie pod uwagę postanowienia art. 78 § 1 kpa tak, aby w pełni zagwarantować skarżącej czynny udział w toku postępowania. Natomiast organ odwoławczy rozpoznając potencjalne odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji podjętej po wykonaniu wskazań, o których mowa w zdaniu poprzednim uwzględni w prowadzonym przez siebie postępowaniu postanowienia art. 136 i art. 138 § 2 kpa oraz art. 15 kpa. Organy obu instancji prowadząc zaś postępowanie uwzględnią w podejmowanych w ramach tego postępowania czynnościach to, że realizować one mają nakaz zawarty w art. 8 kpa.

W świetle poczynionych powyżej ustaleń i wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie mógł uznać, że zaskarżona decyzja jak i decyzja utrzymana nią w mocy nie naruszają mających zastosowanie przy ich wydawaniu przepisów prawa w związku, z czym działając na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).