Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 155/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi A. Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatnych usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją nr "[...]" z dnia "[...]". Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), przyznał A. Ch. usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, w wymiarze 3 godzin dziennie, w dniach tygodnia od poniedziałku do piątku, w okresie od 2 czerwca 2008r. do 30 listopada 2008r. Zakresem przyznanych usług objęto: pomoc przy wykonywaniu czynności codziennej toalety, przygotowywanie posiłków, zmiana pampersów, podawanie leków i wykonywanie zleconych przez lekarza czynności, dokonywanie zakupów artykułów żywnościowych, zmiana pozycji ciała zapobieganie powstawaniu odleżyn. Na podstawie § 2 uchwały Nr "[...]" Rady Miejskiej z dnia "[...]" w sprawie ustalenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków przyznawania i zwalniania od opłat, jak również trybu ich pobierania oraz załącznika nr 1 do uchwały "[...]" Rady Miejskiej z dnia "[...]" zmieniającej powyższą uchwałę, ustalono odpłatność w wysokości 1,41 za jedną godzinę usług.

Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, zmienił z urzędu powyższą decyzję w części dotyczącej terminu, wymiaru i zakresu oraz odpłatności za świadczone usługi opiekuńcze w taki sposób, że przyznał A. Ch. usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania od dnia 2 września 2008r. do dnia 31 grudnia 2008r., w wymiarze 1 godziny w dniach tygodnia od poniedziałku do piątku. Zakresem przyznanych usług objęto: pomoc przy wykonywaniu czynności codziennej toalety, podawanie leków, dokonywanie zakupów artykułów żywnościowych. Odpłatność za jedną godzinę usług ustalono na kwotę 3,64 zł.

Uzasadniając zmianę decyzji wskazano, że do dnia 21 sierpnia 2008r. usługi opiekuńcze świadczyło "[...]’. Z dniem 22 sierpnia 2008r. organizacja ta odmówiła dalszego świadczenia usług ze względu na zachowanie i brak współpracy ze strony beneficjenta. Także inne organizacje odmówiły objęcia A. Ch. usługami opiekuńczymi. Mimo powyższego, organ przyznał nadal pomoc w formie usług opiekuńczych, mając na względzie, że stan zdrowia beneficjenta wymaga w dalszym ciągu pomocy, ale w zmienionym zakresie i wymiarze z uwagi na poprawę stanu zdrowia.

Na skutek odwołania wniesionego przez A. Ch., decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję zmieniającą i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż na podstawie argumentów powołanych w zaskarżonej decyzji, można jedynie domniemywać, iż przesłankę uzasadniającą zmianę decyzji stanowiła zmiana sytuacji osobistej, tj. poprawa stanu zdrowia A. Ch. Organ uznał jednak jednozdaniową wzmiankę na ten temat za niewystarczającą, aby decyzję utrzymać w mocy. Kolegium wskazało, iż przyjmując za podstawę zmiany decyzji poprawę stanu zdrowia, organ I instancji winien w sposób bardziej szczegółowy wykazać na czym polega poprawa stanu zdrowia. Szczególnie wskazane byłoby porównanie stanu zdrowia A. Ch. w dacie wydania decyzji zmienianej i zmieniającej. Elementem pomocnym dla rozstrzygnięcia sprawy byłyby też wskazania lekarza, co do objęcia usługami opiekuńczymi, a także ich zakresu. Kolegium przyznało, iż o ile stan zdrowia odwołującego uległ poprawie, to faktycznie nie ma przeszkód, aby organ I instancji zweryfikował rozmiar i zakres usług świadczonych na rzecz podopiecznego, jednak okoliczność ta winna znaleźć odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym jak i w uzasadnieniu decyzji. Zarzucono również organowi I instancji, iż w ogóle nie uzasadnił zmiany wysokości odpłatności za świadczone usługi.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, zmienił z urzędu decyzję nr "[...]" z dnia "[...]"., w części dotyczącej terminu, wymiaru i zakresu oraz odpłatności za świadczone usługi opiekuńcze w ten sposób, że przyznał A. Ch. usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania od dnia 2 września 2008r. do dnia 10 października 2008r., w wymiarze 1 godziny, w dniach tygodnia od poniedziałku do piątku. Zakresem przyznanych usług objęto: pomoc przy wykonywaniu czynności codziennej toalety, podawanie leków, dokonywanie zakupów artykułów żywnościowych. Odpłatność za jedną godzinę usług ustalono na kwotę 1,37 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż podstawą przyznania A. Ch. usług opiekuńczych była okoliczność, że był osobą leżącą po urazie kręgosłupa, wymagał stałego pampersowania, potrafił wstać przy pomocy urządzeń i ubrać się w pozycji leżącej, poruszał się za pomocą wózka inwalidzkiego i chodzika (rodzinny wywiad środowiskowy z dnia 27 maja 2008 r.). Wskazano, że z dniem 22 sierpnia 2008r. organizacja pozarządowa ("[...]"), świadcząca usługi opiekuńcze u A.Ch., zrezygnowała ze świadczenia tych usług. Również pozostałe podmioty, zajmujące się świadczeniem usług opiekuńczych (PCK, NZOZ Usług Pielęgniarskich), odmówiły objęcia beneficjenta przyznaną formą pomocy. Przyczyną odmowy byto zachowanie A. Ch. przejawiające się w aroganckim i wulgarnym postępowaniu wobec opiekunek wykonujących zlecone świadczenie. Organ podał, że na podstawie rodzinnych wywiadów środowiskowych z dnia 29 sierpnia 2008 r., z dnia 10 września 2008r. oraz z dnia 25 listopada 2008r., a także posiadanych dokumentów ustalono, że A. Ch. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Pełnoletnie dzieci strony zamieszkują oddzielnie (jedna córka mieszka w Wałczu, dwie córki - w tym A. Ch. mieszkają razem w Szczecinie, syn mieszka w Elblągu). Beneficjent jest osobą całkowicie niezdolną do pracy na stałe, uprawnioną do zasiłku pielęgnacyjnego, wymagającą stałej opieki. Nadto ustalono, że w okresie od maja 2008 r. do sierpnia 2008 r. nastąpiła stopniowa poprawa zdrowia podopiecznego. Nadal poruszał się za pomocą wózka inwalidzkiego oraz chodzika. Jednak wskutek samodzielnie prowadzonej rehabilitacji był w stanie samodzielnie (przy pomocy uchwytów) wstać z łóżka. Zaczął sprawniej poruszać się po mieszkaniu, z tego względu samodzielnie utrzymuje higienę osobistą, korzysta z toalety, wymaga pampersowania jedynie na noc. W dniu 29 sierpnia 2008r. pracownik socjalny w przeprowadzonym rodzinnym wywiadzie środowiskowym ustalił także, że w prowadzeniu gospodarstwa domowego w soboty i niedziele pomaga A. Ch. syn, zamieszkały w Elblągu, a także okazjonalnie siostra. Oprócz tego pomoc w codziennym prowadzeniu gospodarstwa domowego od września 2008r. świadczy A. Ch. osoba trzecia - Pani K. Sz., w zamian za użyczenie pokoju.

Podniesiono, iż powyższe sprawia, że ustalony pierwotnie zakres usług, dostosowany do potrzeb osoby wyłącznie leżącej, nie znajduje obecnie uzasadnienia. Zdaniem organu, wobec sprawniejszego przemieszczania się strony, nie są już zasadne usługi polegające na zmianie pampersów, zmianie pozycji ciała i zapobieganiu powstawania odleżyn. Natomiast ze względu na to, że lekarz nie zalecił wobec Pana Ch. wykonywania żadnych czynności pielęgnacyjnych, nie jest również zasadne utrzymywanie tego zakresu usług. Wobec zaś pomocy udzielanej przez lokatorkę, organ uznał również za niezasadne pozostawienie w zakresie świadczonej pomocy - usługi obejmującej przygotowywanie posiłków.

Organ podkreślił, że z dniem 13 października 2008 r. organizacja pozarządowa "[...]" ponownie zrezygnowała ze świadczenia usług u Pana Ch.. Również pozostałe organizacje (PCK, NZOZ) odmówiły objęcia beneficjenta taką pomocą, z uwagi na jego naganne zachowanie. Wskazał, iż w tej sytuacji, w celu umożliwienia samodzielnego opłacenia usług opiekuńczych, przyznano A. Ch. specjalny zasiłek celowy na październik 2008r. w kwocie 136 zł oraz na listopad 2008r. w kwocie 172 zł. Ponadto decyzją nr "[...]" z dnia "[...]" r. przyznano stronie wynegocjowane z NZOZ Usług Pielęgniarskich usługi opiekuńcze, począwszy od dnia 1 grudnia 2008 r. Wobec tego termin świadczenia usług w zmniejszonym wymiarze należało ustalić na okres od dnia 02 września 2008r. do dnia 10 października 2008 r.

Odnosząc się do zmiany odpłatności, organ podniósł, iż ustalono, że beneficjent otrzymuje z ZUS świadczenie rentowe wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 719,17 zł miesięcznie. Dodatkowo w sierpniu 2008r. wynajmował pokoje dwóm osobom. Z tego tytułu otrzymał po 250 zł tj. razem 500 zł miesięcznie. We wrześniu i październiku 2008r. wynajmował pokój jednej osobie za 250 zł miesięcznie. Stąd łączny dochód w sierpniu 2008r. wynosił 1219,17 zł (255,59 % kryterium dochodowego), zaś we wrześniu i październiku 2008r. wyniósł 969,17 zł miesięcznie (203,18 % kryterium dochodowego). Wyjaśniono, że ustalony dochód nie kwalifikował strony do korzystania z bezpłatnych usług opiekuńczych. Zaznaczono, że odpłatność ustalona zgodnie z tabelą wskazaną w § 2 cytowanej powyżej uchwały (przy stawce 9,10 zł za 1 godzinę świadczenia usług) winna wynosić we wrześniu i październiku 2008r. kwotę 1,37 zł za jedną godzinę.

Dodatkowo organ przytoczył treść, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, wskazując, iż właściwy organ może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony.

A. Ch. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując obniżenie wymiaru godzin opiekuńczych. Wskazał, iż ze względu na stan zdrowia wymaga opieki porannej i popołudniowej w zakresie około 4 godzin dziennie. Podniósł, iż córka A. studiuje w Szczecinie i jego obowiązkiem prawnym jest utrzymywanie jej do 25 roku życia. Mimo złożenia w MOPS odpowiednich dokumentów, nie uwzględniono tego w ustaleniu stawki za usługi pielęgnacyjne. Podkreślił, że nieprawdą jest to co napisano o stanie jego zdrowia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu niniejszego odwołania, decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia organ potwierdził ustalenia faktyczne, poczynione przez organ I instancji. Dodatkowo wskazał, iż w dniu 14 listopada 2008 r. organ I instancji zorganizował spotkanie z przedstawicielami organizacji świadczących usługi opiekuńcze (PCK, ESPH "[...]", NZOPUP), podczas którego przedstawicielki wskazanych organizacji wyraziły zgodę na świadczenie usług opiekuńczych na rzecz A. Ch. naprzemiennie po 1 miesiącu. Kolegium stwierdziło też, że po uchyleniu decyzji z dnia "[...]"nr "[...]" organ pierwszej instancji prowadził postępowanie wyjaśniające w trakcie, którego w dniach 25 i 27 listopada 2008 r. psycholog wraz pracownikiem socjalnym przeprowadzili rozeznanie w środowisku. Z notatki psychologa wynika, że A.Ch. jest osobą samotną, dzieci mieszkają osobno, utrzymuje z nimi dość powierzchowny kontakt. Jest osobą niepełnosprawną w wyniku schorzenia neurologicznego, obecnie po odzyskaniu częściowej sprawności nadal wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu (większość czasu spędza w łóżku, jego sprawność ruchowa jest na tyle ograniczona, że porusza się po mieszkaniu wyłącznie na wózku inwalidzkim lub sporadycznie i chwilowo przy balkoniku), wymaga pomocy w zakresie przygotowania pożywienia, wykonania czynności higienicznych oraz wszelkich działań związanych z leczeniem i rehabilitacją. A. Ch. otrzymywał pomoc w postaci usług opiekuńczych, jednak w wyniku nieporozumień między nim a opiekunką, usługi zostały zawieszone, wówczas otrzymał wsparcie od osoby wynajmującej u niego pokój. W trakcie spotkań usiłowano wyjaśnić przyczyny niezadowolenia klienta oraz ustalić aktualne potrzeby i zapotrzebowanie na pomoc - jednak wyniki tych ustaleń nie zostały zawarte w treści notatki. W ocenie psychologa podopieczny jest osobą drażliwą, szybko irytującą się, krytykancką, ma problemy z nawiązaniem rzeczowej i współpracującej postawy, w trakcie jednej wypowiedzi potrafi zmieniać swój pogląd lub wyrazić sprzeczne stanowisko, wycofuje się ze swoich wcześniejszych wypowiedzi. Cechuje go nadmierna konfliktowość, nie dąży świadomie do tego, aby jego kontakty z otoczeniem opierały się na kanonach kultury osobistej i poszanowania osób, z którymi pozostaje w kontakcie.

W oparciu o protokoły przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, Kolegium ustaliło, że A. Ch. jest właścicielem domu, zajmuje pokój na parterze, znajduje się w nim sprzęt do rehabilitacji, łóżko przystosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Pozostała część domu jest wynajmowana osobom obcym za odpłatnością, Pani K. Sz. mieszka u odwołującego z dwójką dzieci w zamian za wyżywienie i pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. przygotowuje posiłki, dokonuje toalety, dokonuje zakupów artykułów spożywczych oraz pomaga w przemieszczaniu się. A. Ch., który jest po operacji kręgosłupa, ma niedowład nóg i rąk jednak potrafi się poruszać przy użyciu chodzika i wózka inwalidzkiego, samodzielnie spożywa posiłki. Pampersy stosuje na noc, w ciągu dnia potrzeby fizjologiczne załatwia przy użyciu kaczki, jedzie do ubikacji wózkiem inwalidzkim. Odwołujący jest także pod kontrolą poradni dermatologicznej z uwagi na grzybicę palców, pod kontrolą neurologa i cierpi na chorobę żołądka. Kolegium zauważyło, że w aktach znajduje się notatka służbowa sporządzona przez specjalistę pracy socjalnej mgr I. J. w dniu 26 listopada 2008r., z której wynika, że przeprowadziła ona rozmowę telefoniczną z lekarzem S. M. w sprawie A. Ch. Jak wskazano w treści notatki służbowej odwołujący wymaga pomocy ze strony osób drugich, ma niedowład nóg i rąk. W opinii lekarza nastąpiła zdecydowana poprawa stanu zdrowia w ciągu ostatnich 2 - 3 lat. Kolegium powołało się również na dwie notatki służbowe z dnia 14 listopada 2008r. opisujące poprawę sprawności ruchowej A. Ch. oraz protokół przesłuchania wymienionego z dnia 27 listopada 2008r., który oświadczył wówczas, że nie wyraża zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej i nie zgłasza potrzeby opieki całodobowej.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" organ pierwszej instancji przyznał A. Ch. usługi opiekuńcze świadczone przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Usług Pielęgniarskich, w wymiarze 2 godzin dziennie, w każdy dzień roboczy (od poniedziałku do piątku), na okres od 1 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. za odpłatnością 1,42 zł za jedną godzinę. Decyzja ta, co podkreślono, nie została zakwestionowana odwołaniem. Już dnia 1 grudnia 2008 r. opiekunka mająca sprawować opiekę sporządziła notatkę, w której złożyła rezygnację z opieki wobec obraźliwego i poniżającego ją zachowania Pana Ch.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że zaskarżona decyzja została już wykonana, dotyczy ona okresu już przeszłego, minionego. Wyjaśniono, że Kolegium oceniając zaskarżoną decyzję nie znalazło podstaw do jej uchylenia zwłaszcza, że decyzja ta niejako tylko usankcjonowała wykonane już usługi na rzecz odwołującego się. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, organ w uzasadnieniu decyzji obszernie wskazał motywy podjętego rozstrzygnięcia i znajdują one swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Podkreślono, iż zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji "orzekł wstecz", albowiem w wyniku uchylenia przez Kolegium decyzji z dnia "[...]" powstała "luka decyzyjna", natomiast A. Ch. nadal świadczone były usługi i organ musiał tę lukę wypełnić.

Kolegium przyznało, iż sytuacja zdrowotna i rodzinna A. Ch. jest skomplikowana. Stwierdzono, że odwołujący zwracając się przecież o zapewnienie usług opiekuńczych, swoimi zachowaniami co najmniej "utrudnia" ich świadczenie. Dalsze takie postępowanie może w konsekwencji prowadzić do sytuacji, gdy "zabraknie" organizacji i opiekunek, które mogłyby świadczyć usługi opiekuńcze. Podniesiono, że z akt sprawy wynika niewątpliwie dobra wola pracowników organu pomocy społecznej, aby jednak A. Ch. były świadczone usługi opiekuńcze, odwołujący zdaje się tego nie dostrzegać i nie doceniać.

Zaznaczono, iż w ocenie Kolegium należałoby zbadać zakres pomocy jakiej udziela A. Ch. K. Sz., syn M. Ch. oraz siostra, a także zakres pomocy jakiej udziela odwołujący swojej studiującej córce (czy może posiada ona swoje źródło utrzymania). Okoliczności te jednak, zdaniem organu, warto przeanalizować w kolejnych postępowaniach dotyczących usług opiekuńczych, aby organ miał jeszcze pełniejszy obraz sytuacji podopiecznego. Ustalenia takie nie miałyby bowiem znaczenia dla niniejszej sprawy albowiem dotyczy ona minionego okresu czasu i organ nie "doda wstecz" usług opiekuńczych.

A. Ch. zaskarżył decyzję Kolegium z dnia "[...]". do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, podnosząc, iż decyzja ta jest krzywdząca i oparta na subiektywnej ocenie pani psycholog i pracownicy socjalnej, które niezgodnie z prawdą oceniają stan jego zdrowia fizycznego i psychicznego. Wskazał, że zawsze zależało mu na dobrej współpracy z opiekunkami, bo tylko dzięki ich ciężkiej pracy i swojemu wysiłkowi od 18 miesięcy nie jest już cewnikowany i morze załatwić fizjologiczne potrzeby w toalecie przy pomocy drugiej osoby. Stwierdził, iż opinia Kolegium o jego sytuacji rodzinnej jest nieprawdziwa. Podał, że dzieci odwiedzają go kiedy mogą. Dwie córki ukończyły studia wyższe, trzecia jest studentką drugiego roku AWF w Szczecinie. Natomiast syn prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą na terenie całego kraju. Wskazał, że sublokatorka K. Sz. zamieszkuje u niego z dziećmi od sześciu miesięcy. MOPS nie udzielił jej i dzieciom żadnej pomocy, a jego wspomógł w tym czasie jedynie kwotą 300 zł. W tej sytuacji jego dzieci odmówiły mu dalszej pomocy finansowej i zmuszony jest zrezygnować z dalszej współpracy z tą osobą. Wskazał, iż o 100% wzrosły opłaty za prąd, wodę i gaz, co udokumentował rachunkami. Mimo to MOPS podniósł mu stawkę za opiekę o 250%, nie uwzględniając kosztów utrzymania tych osób. Zauważył, że z chwilą odejścia K. Sz. będzie zmuszony w soboty i niedziele korzystać z opieki prywatnej, której koszt wynosi od 15 do 20 zł za godzinę. Zaznaczył też, że od czerwca 2007r. do września 2008r. nie był kąpany, o czym informował pracownika socjalnego. Zwracał też uwagę, że jedna z opiekunek źle wykonuje swoje obowiązki, wskutek czego dwa duże paznokcie u nóg zostały zagrzybione, wpiły mu się w ciało i musiały zostać usunięte chirurgicznie. Podniósł, iż od czerwca 2008r. do 29 grudnia 2008r. otrzymał cztery sprzeczne ze sobą decyzje (do skargi załączył decyzję: z dnia "[...]"). Wskazał, że z przedstawionych powodów nie układa się ostatnio jego współpraca z MOPS. Skarżący stwierdził, że nie żąda opieki jaka obowiązuje w Unii Europejskiej, lecz prosi o opiekę dwa razy dziennie, po półtorej godziny, ze stawką która była ustalona w decyzji z dnia "[...]".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, iż decyzja z dnia "[...]" jest wynikiem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji. Kolegium utrzymując w mocy decyzję uznało, że organ pierwszej instancji zastosował się do wskazówek zawartych w decyzji Kolegium z dnia 13 "[...]"., przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie i w sposób wystarczający uzasadnił swoje stanowisko. Podniesiono, że Kolegium nie dostrzegło naruszeń powodujących konieczność uchylenia decyzji. Zaznaczono, że nie bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawał fakt wykonania decyzji z dnia "[...]". Zauważono też, że skarżący nie był pozostawiony przez organ pierwszej instancji bez pomocy, pomimo trudności w sprawowaniu usług opiekuńczych, usługi te były świadczone. Ponadto, jak wynika z akt, skarżący otrzymywał w tamtym czasie pomoc od osoby, która właśnie w zamian za opiekę i pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego zamieszkiwała u niego (zakres pomocy wynika z wywiadu środowiskowego).

Odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia stanu faktycznego tj. przyjęcia niezgodnie z prawdą stanu zdrowia beneficjenta, Kolegium stwierdziło, że nie miało podstaw aby uznać za nieprawdziwe informacje wynikające z akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga, jako zasadna, zasługuje na uwzględnienie.

Zasada legalności obowiązująca w postępowaniu sądowo-administracyjnym obliguje Sąd do kontroli aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, przy czym zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270

ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy

nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a, uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Tym samym skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu.

Należy podkreślić, iż celem postępowania administracyjnego jest zarówno wydanie prawidłowej decyzji, zgodnej z obowiązującym prawem, jak i ochrona interesów prawnych strony. Decyzja odpowiada prawu, gdy nie narusza prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i w toku jej wydania nie uchybiono wymogom procesowym, w tym zasadzie praworządności i dochodzenia prawdy obiektywnej.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł

do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem w toku kontroli zgodności z prawem decyzji podjętych przez organy obu instancji, Sąd stwierdził naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające nie wyjaśniły bowiem w sposób nie budzący wątpliwości i tym samym nie wykazały, że od czerwca do września 2008r. nastąpiła zmiana sytuacji osobistej skarżącego, uzasadniająca zmniejszenie wymiaru usług opiekuńczych, przyznanych mu decyzją z dnia "[...]".

Mając na względzie zarzuty podniesione w skardze, zaznaczyć trzeba, iż przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" i utrzymana nią w mocy decyzja wydana przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]". nr "[...]", którą zmniejszono z dniem 2 września 2008r. do dnia 10 października 2008r. wymiar i zakres oraz odpłatność usług opiekuńczych przyznanych decyzją nr 662/2008 z dnia 2 czerwca 2008r., w ten sposób, iż ustalono 1 godzinę usług opiekuńczych w dniach tygodnia od poniedziałku do piątku, w zakresie: pomocy przy wykonywaniu czynności codziennej toalety, podawania leków, dokonywania zakupów artykułów żywnościowych, przy odpłatności 1,37 zł za jedną godzinę usług. Wobec związania Sądu granicami sprawy, przez co należy rozumieć stosunek administracyjnoprawny objęty treścią zaskarżonego aktu, Sąd nie może swoimi ocenami prawnymi wykraczać poza jej granice. Dlatego w niniejszej sprawie Sąd nie może oceniać legalności załączonych do skargi ostatecznych decyzji z dnia "[...]". i z dnia "[...]", którymi przyznano skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych na następne okresy, tj. od 1 do 31 grudnia 2008r. i od 2 stycznia do 28 lutego 2009r. Każda z tych decyzji ma odrębny byt prawny i jeżeli skarżący nie zgadza się z zawartymi w nich rozstrzygnięciami, to należało każdą z nich zakwestionować w trybie instancyjnym, a następnie ewentualnie zaskarżyć do sądu administracyjnego. Z tego też względu, co należy podkreślić, Sąd rozstrzygał jedynie co do zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z dnia "[...]". nr "[...]". Zasadnym jest zwrócić uwagę stronie skarżącej, iż tą ostatnią decyzją zmieniono na korzyść skarżącego odpłatność za usługi opiekuńcze – ze stawki 1,41 zł na 1,37 zł za godzinę i na niekorzyść strony zmniejszono ilość ustalonych pierwotnie godzin z trzech na jedną dziennie (od poniedziałku do piątku), skracając okres na który przyznano świadczenie – z 30 listopada do 10 października 2008r. i ograniczając jednocześnie zakres świadczonych usług opiekuńczych. Uzasadnieniem tych zmian, jak wskazano, była zmiana sytuacji dochodowej skarżącego, który we wrześniu uzyskał niższy dochód z tytułu wynajmu pokoi, ponadto poprawa stanu zdrowia beneficjenta oraz uzyskiwanie pomocy od osoby trzeciej –lokatorki w zamian za wynajmowany pokój.

Podstawę prawną do zmiany decyzji ostatecznej stanowi przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym unormowaniem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Przepis ten zatem obliguje organ do zmiany wydanej uprzednio decyzji, gdy stwierdzi on zaistnienie wymienionych w nim przesłanek. Przy czym dopiero faktyczna zmiana sytuacji dochodowej bądź osobistej może uzasadniać zmianę wysokości przyznanej uprzednio pomocy. Dlatego też właściwy organ ma obowiązek wyjaśnić i wykazać, kierując się zasadami postępowania dowodowego ustanowionymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, iż wystąpiła okoliczność uzasadniająca zmianę decyzji ostatecznej.

W niniejszej sprawie nie budzi zastrzeżeń Sądu, iż obniżenie uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, stanowiło podstawę do zastosowania cytowanego przepisu. Przy czym skład orzekający stoi na stanowisku, iż weryfikując odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze, organy winny były rozważyć podnoszony przez skarżącego w toku postępowania argument, iż ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem uczącej się córki A. i w tym zakresie wyjaśnić, czy skarżący udziela córce pomocy, a jeżeli tak to w jakim zakresie i formie. Ponadto wobec powoływania się przez stronę na ponoszenie wysokich kosztów utrzymania, zasadnym było też odnieść się do tej okoliczności i wypowiedzieć się, czy sytuacja materialna skarżącego może stanowić podstawę do zwolnienia z ponoszenia opłat. Należy też zwrócić uwagę, iż w wydanych w sprawie decyzjach w ogóle nie wyjaśniono z czego wynika przyjęty do obliczeń całkowity koszt 1 godziny usług (9,10 zł). Brak wyjaśnienia powyższych kwestii uniemożliwia weryfikację prawidłowości ustalonej stawki.

Odnosząc się do pozostałych przyczyn, które w ocenie organów uzasadniały zmianę ostatecznej decyzji z dnia "[...]", co do wymiaru i zakresu przyznanych usług opiekuńczych, to powołane w tym względzie argumenty nie przekonują o zasadności kwestionowanego rozstrzygnięcia. Organy podnoszą, iż stan zdrowia skarżącego uległ poprawie i dlatego zmniejszono wymiar usług z trzech na jedną godzinę dziennie od poniedziałku do piątku i uznano za zasadne świadczyć skarżącemu pomoc przy wykonywaniu codziennej toalety, podawania leków i dokonywania zakupów artykułów żywnościowych. Zrezygnowano natomiast ze zmiany pampersów, zmiany pozycji ciała, zapobiegania powstawaniu odleżyn, wykonywania zleconych przez lekarza czynności i przygotowywania posiłków.

W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego, pozwala przyjąć bezspornie, że ze względu na większą sprawność ruchową, skarżący nie wymaga już usług związanych z ciągłym leżeniem. Jednak Sąd nie znajduje w zgromadzonym materiale dowodowym podstaw, do zmniejszenia czasu usług oraz rezygnacji z usługi przygotowywania posiłków i wykonywania zleconych przez lekarza czynności. Oczywistym jest w sprawie bowiem, na co zwrócił uwagę w swojej opinii psycholog, iż "po odzyskaniu częściowej sprawności skarżący nadal wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu (większość czasu spędza w łóżku, jego sprawność ruchowa jest na tyle ograniczona, że porusza się po mieszkaniu wyłącznie na wózku inwalidzkim lub sporadycznie i chwilowo przy balkoniku), wymaga pomocy w zakresie przygotowania pożywienia, wykonania czynności higienicznych oraz wszelkich działań związanych z leczeniem i rehabilitacją." Należy zauważyć też, iż organy nie ustaliły z lekarzem sprawującym opiekę nad skarżącym jakie są wskazania co do usług opiekuńczych, mimo iż Kolegium zasadnie zwróciło uwagę na potrzebę takich ustaleń w decyzji z dnia "[...]". Na pewno nie czyniło zadość temu przeprowadzenie rozmowy telefonicznej z lekarzem i sporządzenie na tę okoliczność notatki służbowej, z której wynika jedynie, iż stan zdrowia skarżącego uległ zdecydowanie poprawie w ciągu ostatnich 2-3 lat, a więc jeszcze przed zmienioną decyzją z dnia "[...]". Dla ewentualnej zmiany zakresu usług opiekuńczych konieczną przesłankę stanowiłaby natomiast poprawa stanu zdrowia skarżącego po "[...]". Tej okoliczności organy orzekające w sprawie nie wykazały. Powoływanie się w tej kwestii na ocenę dokonaną przez pracownika socjalnego i psychologa są niewystarczające. Ustaleń takich należało dokonać przede wszystkim w oparciu o stosowną dokumentację lekarską.

Reasumując zebrany w sprawie materiał dowodowy nie przekonuje Sądu, iż organ I instancji zasadnie zmniejszył wymiar przyznanych usług opiekuńczych i ograniczył ich zakres. Organy ustaliły wprawdzie, iż od września pomaga skarżącemu osoba trzecia – lokatorka, jednak nie wyjaśniono w jakim zakresie. Z oświadczenia z dnia 25 listopada 2008r. (k. 106 akt administracyjnych) wynika jedynie, że lokatorka wynajmuje pokój w zamian za wyżywienie i pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu rozważenia wymaga, czy fakt zapewnienia sobie przez skarżącego we własnym zakresie dodatkowej opieki osoby trzeciej, podczas gdy, jak wynika z zaświadczeń lekarskich skarżący potrzebuje stałej opieki, powinien wpływać na wymiar i zakres przyznanych usług opiekuńczych. Poza tym zmiana wymiaru i zakresu przyznanych usług opiekuńczych wymagała uprzedniego ustalenia z podopiecznym jakiej pomocy w tym zakresie oczekuje, w szczególności, że skarżący zgłaszał potrzebę opieki porannej i popołudniowej w zakresie około 4 godzin dziennie. W aktach sprawy brak jest informacji na ten temat.

Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, iż fakt, że decyzja pierwszoinstancyjna dotyczy "czasu minionego" usprawiedliwia utrzymanie jej w mocy, mimo dostrzeżonych przez Kolegium nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Nie można zgodzić się z praktyką dostosowywania decyzji do faktycznego świadczenia usług opiekuńczych, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Kwestia wykonalności decyzji nie uzasadnia bowiem naruszania obowiązujących przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym zakresie i stosownie do poczynionych ustaleń, mając na względzie powyższe rozważania.