Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 639/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1 i 2, art. 185 par. 1, art. 203 pkt 2, art. 205 par. 2, art. 182 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 66 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia del. WSA Renata Detka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 825/18 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa J. Spółka z o.o. Spółka Komandytowa z siedzibą w K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2. zasądza od Przedsiębiorstwa J. Spółka z o.o. Spółka Komandytowa z siedzibą w K. na rzecz Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 września 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 825/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi Przedsiębiorstwa J. Spółki z o.o. Spółki Komandytowej z siedzibą w K., uchylił decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego

w Krakowie z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie choroby zawodowej oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz zasądził od organu na rzecz strony skarżącej koszty postępowania.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wyrokiem z 15 maja 2018 r., II OSK 1551/16, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 lutego 2018r., III SA/Kr 1500/15, i przekazał sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uchylonym wyrokiem WSA oddalił skargę Przedsiębiorstwa J. Spółka z o.o. Spółka komandytowa w K. (dalej "skarżąca") na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] września 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z [...] kwietnia 2015 r. o stwierdzeniu u Z. C. (dalej "uczestnik") choroby zawodowej - choroby skóry – alergiczne, kontaktowe zapalenie skóry, wymienionej w poz. 18/1 wykazu chorób zawodowych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadniony był zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku nie zawierało bowiem oceny prawnej zarzutów zawartych

w skardze, a dotyczących zagadnienia kwalifikacji uczestnika jako pracownika

i w konsekwencji stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie art. 2351 Kodeksu pracy. Sąd nie wyjaśnił merytorycznie przyczyn, dla których uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące przepisów: art. 2351 Kodeksu pracy, art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy

i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1376 z późn. zm.) oraz art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm.). Ponadto, w uzasadnieniu wyroku całkowicie pominięto konsekwencje procesowe, jakie wynikały z wydanego wcześniej

w niniejszej sprawie, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2013 r., III SA/Kr 382/12. Obowiązkiem Sądu było zweryfikowanie tych podstawowych kwestii, którymi zajęły się organy w kontrolowanych decyzjach. Skoro zagadnieniem spornym było to, czy przepisy o chorobach zawodowych znajdowały zastosowanie do uczestnika, który wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia, to obowiązkiem Sądu była merytoryczna ocena stanowiska zajętego w tym zakresie przez organy obu instancji oraz zarzutów skargi sformułowanych w tym przedmiocie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się co do wykładni art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stał się przedmiotem rozbieżnych interpretacji, dokonanej przez organy i skarżącą. Ponadto Sąd, w sposób niedopuszczalny - w świetle art. 153 p.p.s.a. - stwierdził, że w sprawie nie miał znaczenia czas pracy uczestnika

w przedsiębiorstwie skarżącej, gdyż pozostawało to w sprzeczności z oceną

i wskazaniami zawartymi w poprzednim wyroku. Wymienione braki uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwiły w konsekwencji merytoryczne rozpoznanie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Wojewódzki wskazał, że poczynając od roku 2003 uczestnik zatrudniony był w kilku zakładach pracy oraz prowadził własną działalność gospodarczą. W okresie od 25 stycznia 2011 r. do 30 kwietnia 2011 r. pracował na podstawie umowy zlecenia w Przedsiębiorstwie J., Spółka Jawna, [...], K., na stanowisku murarza, gdzie podczas wykonywanych czynności miał kontakt z czynnikami alergizującymi (zaprawą murarską).

Uczestnik badany był w Małopolskim Ośrodku Medycyny Pracy w Krakowie, który [...] lipca 2011 r., wydał orzeczenie lekarskie nr [...]o rozpoznaniu choroby zawodowej — choroby skóry pochodzenia zawodowego — alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie decyzją

z [...] października 2011 r. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, zaś Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, decyzją

z dnia [...] stycznia 2012 r. uchylił decyzję organu I instancji w całości i stwierdził

u uczestnika chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.

Obie decyzje, na skutek skargi wniesionej przez skarżącą, zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 17 stycznia 2013 r., III SA/Kr 382/12. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organy obu instancji naruszyły art. 7 i art. 77 k.p.a., w szczególności nie przeprowadziły dokładnego postępowania wyjaśniającego polegającego choćby na przyjęciu oświadczenia od uczestnika

o przebiegu jego pracy zawodowej, o prowadzeniu własnej działalności gospodarczej, o właścicielu firmy "C." i o rodzaju czynności wykonywanych w tej firmie. Sąd wskazał, że w sprawie należało wyjaśnić, z jakich względów uczestnik nie ujawnił faktu prowadzenia działalności gospodarczej (czy tylko jej zarejestrowania) mając na względzie to, że w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej

w branży budowlanej to on był pracodawcą, na którym ciążył obowiązek zapewnienia właściwych warunków pracy nie zagrażających zdrowiu i życiu. Sąd zwrócił uwagę, że organ odwoławczy oparł swe orzeczenie w zasadzie wyłącznie na orzeczeniu lekarskim z [...] lipca 2011 r., które z uwagi na lakoniczność uzasadnienia i brak

w aktach jakichkolwiek dokumentów wskazujących na wyniki przeprowadzonych badań, nie poddawało się weryfikacji. W szczególności wyjaśnienia wymagało, czy ujawniona choroba "bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących

w środowisku pracy", a to z uwagi na krótki okres pracy (niekwestionowane 29 dni roboczych) uczestnika w charakterze murarza u skarżącej i jednocześnie wykonywanie półtora roku wcześniej pracy także w charakterze murarza w innej firmie, gdzie objawy takiej choroby nie ujawniły się.

Organ I instancji, realizując wskazania ww. wyroku, uzupełnił dane dotyczące przebiegu zatrudnienia i dokumentację dotyczącą narażenia zawodowego uczestnika. Ponadto wystąpił do Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy

w Krakowie o weryfikację wydanego orzeczenia lekarskiego i uwzględnienie faktu zatrudnienia uczestnika we wcześniejszych zakładach pracy, co do których jednostka orzecznicza nie posiadała wiedzy. W odpowiedzi, ww. Ośrodek pismem z 9 października 2013 r. stwierdził, że dodatkowe dane o zatrudnieniu we wcześniejszych zakładach pracy pozostawały bez wpływu na treść wydanego orzeczenia lekarskiego nr [...]. Postępowanie diagnostyczno-orzecznicze przeprowadzone w jednostce orzeczniczej I stopnia dało podstawę do rozpoznania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry po uwzględnieniu obrazu klinicznego choroby i wykonanych testów skórnych, w tym testów z alergenami zawodowymi (zaprawa murarska dostarczona z ówczesnego zakładu pracy, w którym pracownik był zatrudniony od 25 stycznia 2011 r.). Biorąc pod uwagę wystąpienie zmian skórnych w okresie zatrudnienia u skarżącej oraz potwierdzoną alergię kontaktową na alergen zawodowy (zaprawa murarska z ówczesnego zakładu pracy), uznano związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy stwierdzoną chorobą, a narażeniem zawodowym.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, organ I instancji w dniu [...] kwietnia 2015 r. wydał decyzję o stwierdzeniu u uczestnika ww. choroby zawodowej.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że organ błędnie uznał uczestnika za pracownika na gruncie przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Zdaniem skarżącej, pełna treść 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przemawiała za uznaniem zleceniobiorcy za pracownika tylko w sytuacjach, gdy wykonujący umowę zlecenia pozostawał jednocześnie z tym samym zleceniodawcą w stosunku pracy. Natomiast w przypadku samodzielnej umowy zlecenia – powołany przepis nie mógł być stosowany.

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z [...] września 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie podzielając stanowiska skarżącej co do wykładni art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto organ wyjaśnił, że sam fakt świadczenia pracy przez krótki okres (29 dni) w kontakcie

z czynnikami alergizującymi, nie wykluczał faktu zachorowania na opisaną chorobę. W przypadku chorób wywołanych działaniem czynników alergizujących, wielkość

i długość okresu ekspozycji na te czynniki nie miała bowiem znaczenia.

Skarżąca w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Krakowie domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie:

- art. 2351 Kodeksu pracy i art. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych poprzez stwierdzenie, że uczestnik nabył ww. chorobę podczas wykonywania umowy zlecenia, pomimo, że nie był on pracownikiem, a usługi były wykonywane faktycznie tylko przez 29 dni roboczych;

- art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że osoba która ma zawartą jedynie umowę zlecenia i nie jest równocześnie w stosunku pracy może być uznana za pracownika na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mimo, że nie wynikało to z treści tego przepisu;

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy i błędną ocenę narażenia zawodowego, skutkujących wadliwym rozstrzygnięciem, że uczestnik nabył chorobę zawodową w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas świadczenia usług u skarżącej, pomimo że umowa zlecenia wykonywana była faktycznie tylko przez 29 dni roboczych.

W odpowiedzi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał treść art. 190 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i podkreślił, że orzekający w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na naruszenie art. 153 tej ustawy poprzez pominięcie skutków wydanego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 stycznia 2013 r., III SA/Kr 382/12.

Odnosząc się do wykładni i zastosowania przepisów art. 2351 Kodeksu pracy

i § 6 ust. 1 oraz § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że ww. przepisy dotyczą chorób zawodowych powstałych wyłącznie podczas wykonywania obowiązków w ramach stosunku pracy. Powołany natomiast przez organy art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozszerza wprawdzie stosowanie statusu pracownika na inne umowy cywilnoprawne, ale pod warunkiem, że osoba ta "(...) umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy".

Jak wynika z ustaleń organu I instancji, strona skarżąca została wskazana jako pracodawca, co sprzeczne jest z zebranym w sprawie materiałem dowodowym

i w istocie wynika z błędnej interpretacji art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Bezspornie uczestnik na rzecz strony skarżącej wykonywał wyłącznie umowę zlecenia. Organy nie ustaliły również, aby faktycznym beneficjentem wykonywanych usług była osoba trzecia, z którą łączyła uczestnika zawarta w tym samym czasie umowa o pracę. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że rozszerzenie statusu pracownika dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych w art. 8 ust. 2a umów prawa cywilnego przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Drugą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego

w Białymstoku z 28 marca 2018 r., III AUa 851/17).

Skoro więc uczestnik świadczył na rzecz skarżącej usługi w ramach zawartej umowy zlecenia, to nie można było zastosować w jego przypadku ani art. 2351 Kodeksu pracy, ani § 6 ust. 1 oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Wykładnię tych przepisów organy winny uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Wobec uznania za zasadny zarzutu naruszenia art. 8 ust. 2a ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, Sąd Wojewódzki stwierdził, że odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest bezprzedmiotowe.

W złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze kasacyjnej Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Krakowie wniósł

o uchylenie wyroku z 25 września 2018 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku

i rozpoznanie sprawy co do jej istoty oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego nieprawidłową wykładnię i błędne uznanie, że osoba wykonująca obowiązki na rzecz innego podmiotu w oparciu o umowę zlecenia nie jest w świetle ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych traktowana jako pracownik, podczas gdy brzmienie przepisu wprost wskazuje na odmienną interpretację;

b. art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez ich nieprawidłową wykładnię i niesłuszne uznanie, że choroba zawodowa może powstać jedynie w przypadku wykonywania czynności zawodowych w oparciu o stosunek pracy, podczas gdy ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 8 ust. 2a zrównuje w zakresie ochrony ubezpieczeniowej sytuację prawną pracownika oraz zleceniobiorcy;

c. art. 66 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie w zakresie oceny zasadności ustalenia przez organy administracji publicznej I i II instancji możliwości orzeczenia w stosunku do zleceniobiorcy wystąpienia choroby zawodowej, podczas gdy art. 66 ust. 1 Konstytucji zrównuje prawo do bezpiecznych

i higienicznych warunków pracy wszystkim podmiotom świadczącym pracę, posługując się w tym kontekście najszerszą definicją pojęcia pracy;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i zbyt pobieżne sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku co powoduje, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w wyczerpujący sposób do kluczowej dla niniejszej sprawy okoliczności związanej z uprawnieniem zleceniobiorcy do objęcia go ochroną przewidzianą przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, w zakresie, w jakim WSA w Krakowie uwzględnił skargę strony

i uchylił decyzje organów I i II instancji, pomimo że uchylone decyzje w pełni odpowiadały przepisom prawa i pozostawały z nimi w zgodzie, a skarga strony powinna zostać uchylona w całości jako bezzasadna;

c. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uwzględnienie skargi, pomimo że organy administracyjne na gruncie niniejszej sprawy zachowały należytą staranność

w zakresie zgromadzenia i oceny materiału dowodowego pozwalającego na jednoznaczne potwierdzenie wystąpienia u Z. C. choroby zawodowej powstałej w związku z czynnościami wykonywanymi na rzecz Przedsiębiorstwa J. Spółka z o.o. Spółka komandytowa

z siedzibą w K.

W obszernym uzasadnieniu skarżący kasacyjnie rozwinął sformułowane

zarzuty, przedstawiając argumentację na ich poparcie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Przedsiębiorstwo J. Spółka z o.o. Spółka komandytowa w K. wniosła o jej oddalenie

w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018. 1302 t.j.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania.

Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., skutkujące nieważnością postępowania, kontrola zaskarżonego wyroku mogła być dokonana tylko w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna odniosła zamierzony skutek, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są trafne.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że powodem uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 1551/16, było przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy nie mają zastosowania art. 2351 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r.

w sprawie chorób zawodowych (wedle stanu prawnego na datę podjęcia zaskarżonej decyzji, opublikowanego w Dz.U.2013 poz. 1367), zwanego dalej rozporządzeniem. Stanowisko to stanowi konsekwencję oceny, że skarżąca spółka wadliwie wskazana została przez organy administracji jako pracodawca, co wynika z błędnej interpretacji art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zaprezentowana przez Sąd Wojewódzki wykładnia art. 8 ust. 2a ww. ustawy

w zw. z art. 2351 Kodeksu pracy sprowadza się do poglądu, że skoro pierwszy

z wymienionych przepisów nie dotyczy osób, które realizują umowę zlecenia

w sytuacji, w której nie pozostają jednocześnie w stosunku pracy ze zleceniodawcą bądź też podmiot, z którym zleceniobiorcę łączy stosunek pracy nie jest beneficjentem pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia (a w sprawie bezspornym jest, że Z. C. nie pozostawał w stosunku pracy ze skarżącą spółką, a jedynie zawarł z nią umowę zlecenia), to nie można wobec takich osób stosować przepisów Kodeksu pracy oraz rozporządzenia w zakresie stwierdzania choroby zawodowej, gdyż nie są one pracownikami, a zleceniodawca nie jest pracodawcą. W ocenie Sądu, art. 2351 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia dotyczą bowiem chorób zawodowych powstałych wyłącznie podczas wykonywania obowiązków w ramach stosunku pracy.

Wprawdzie wbrew argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej, Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej wykładni art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to jednak wyciągnął na tej podstawie wadliwe wnioski prowadzące do - co najmniej przedwczesnego - uwzględnienia skargi, bez odniesienia się do istoty sprawy.

Przepis art. 8 ust. 2a ww. ustawy zawiera definicję "pracownika", sformułowaną, co wymaga podkreślenia, na potrzeby regulacji zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem, za pracownika,

w rozumieniu ustawy, uważa się także (poza przypadkiem określonym w ust. 1, uznającym za pracownika osobę pozostającą w stosunku pracy) osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy

o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą,

z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Zacytowany przepis wielokrotnie był przedmiotem wykładni sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie poglądem, art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, istotnie rozszerza definicję pracownika dla celów ubezpieczeniowych i za pracownika uważa nie tylko osobę pozostającą w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 k.p. Rozszerzenie to, jak podkreślił już Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych

w art. 8 ust. 2a umów prawa cywilnego przez osobę, która umowę taką zawarła

z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Drugą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła

z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy,

z którym pozostaje w stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu ustawy jest to, że będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jednocześnie świadczy na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z inną osobą. Celem takiej regulacji było, po pierwsze - ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by

w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy

i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów; oraz po drugie - ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych. Pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę

w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (por. szersze wywody w tym zakresie: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13).

Podzielając przedstawione wyżej stanowisko stwierdzić przyjdzie, że nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 8 ust. 2a ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię. Nie można bowiem zgodzić się z argumentacją autora skargi kasacyjnej, wedle której użycie przez ustawodawcę spójnika "albo" oznacza rozdzielenie omawianego przepisu na dwie części: pierwsza z nich odnosi się do osoby wykonującej pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z K.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, druga zaś odnosi się do sytuacji związanej z wykonywaniem pracy na podstawie umowy o dzieło, co powoduje konieczność spełnienia dodatkowych przesłanek. Wychodząc z takiej interpretacji art. 8 ust. 2a ustawy, kasator wyprowadza błędny wniosek, że przepis ten odnosi się do kontrolowanego w sprawie przypadku, gdyż zgodnie z jego treścią

w sytuacji osoby wykonującej pracę na podstawie umowy zlecenia nie można mówić o dodatkowych warunkach, wymienionych przez ustawodawcę w końcowej części art. 8 ust. 2a tj. po słowach "jeżeli".

Zaprezentowaną w zaskarżonym wyroku wykładnię art. 8 ust. 2a ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych należy zatem uznać za prawidłową. Nie ulega również wątpliwości, że omawiany przepis nie miał zastosowania w stanie sprawy, gdyż bezspornie uczestnik zawarł ze spółką J. wyłącznie umowę zlecenia, nie pozostając z nią w stosunku pracy.

Rację ma natomiast skarżący kasacyjnie organ argumentując, że przy ustalaniu zakresu stosowania art. 2351 K.p., zawierającego ustawową definicję choroby zawodowej, a co za tym idzie także przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, koniecznym jest sięgnięcie do innych aktów prawnych, stanowiących regulacje o charakterze systemowym. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przepisy K.p. nie dają wprost odpowiedzi na pytanie, czy osoba wykonująca pracę wyłącznie na podstawie umowy zlecenia, tak jak w kontrolowanym przypadku, objęta jest dyspozycją art. 2351 i nast. K.p. Chodzi zatem o przeanalizowanie nie tylko

treści art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń, do czego ograniczył swoje rozważania Sąd pierwszej instancji, ale również o odniesienie się do innych przepisów ustawowych, zawierających rozwiązania o charakterze systemowym

w zakresie szeroko rozumianego prawa pracy.

Z treści art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zawierającego ustawową definicję zleceniobiorcy (jako osoby wykonującej pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) w powiązaniu z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 4 tej ustawy wynika, że umowa zlecenia jako podstawa prawna świadczenia pracy na rzecz zleceniodawcy stanowi samodzielny tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym, przy czym poczynając od 1 lutego 2011 r. (a więc w czasie trwania umowy zlecenia zawartej pomiędzy spółką J. a Z. C.) zleceniobiorcy obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu, przez które ustawa rozumie ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Obowiązek podlegania, bądź niepodlegania tego rodzaju ubezpieczeniom przez zleceniobiorców nie może oczywiście przesądzać kwestii związanych z zastosowaniem do nich regulacji prawnych dotyczących chorób zawodowych, jednak powołane wyżej przepisy wskazują, jak szeroko polski ustawodawca określił krąg osób pozostających

w stosunku zatrudnienia.

Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy

w wyroku z 11 września 2013 r., II PK 372/12, że zatrudnienie w polskim prawodawstwie rozumiane jest szeroko, ze względu na różne formy świadczenia pracy i zarobkowania. Innymi słowy, w systemie prawa akceptuje się ich dopuszczalność i równorzędność, a stosunek pracy z art. 22 § 1 K.p. należy rozumieć jako część szerszego pojęcia zatrudnienia (OSNP 2014/6/80, LEX nr 1474905).

Odwołanie się przez Sąd Wojewódzki wyłącznie do jednego przepisu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie dawało zatem podstaw do przyjęcia tezy, że w stosunku do osób wykonujących pracę w ramach umowy zlecenia nie mają zastosowania przepisy dotyczące stwierdzania chorób zawodowych.

O tym, że osoby zatrudnione na podstawie umowy zlecenia nie są pozbawione ochrony przewidzianej w przepisach o chorobach zawodowych, zawartych w Kodeksie pracy i w rozporządzeniu, świadczą również regulacje ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, których w ogóle nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji i nie ocenił, czy mają one zastosowanie w stanie sprawy. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3

w zw. z art. 3 ust. 3 pkt 6 tej ustawy, w sprawach zgłaszania i stwierdzania chorób zawodowych do ubezpieczonych, wykonujących pracę m.in. na podstawie umowy zlecenia, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy, przy czym za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w art. 2351 Kodeksu pracy (art. 4 ustawy).

Z tych względów, zaprezentowany w zaskarżonym wyroku pogląd o nieobjęciu definicją "pracownika", zawartą w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umowy zlecenia, aczkolwiek co do samej zasady słuszny, nie mógł zostać uznany za wystarczający do zaakceptowania przyjętego przez Sąd Wojewódzki wniosku, że wobec zleceniobiorcy (w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) nie stosuje się przepisów Kodeksu pracy i rozporządzenia, dotyczących chorób zawodowych.

Tym samym, za oparte na usprawiedliwionych podstawach uznać należało zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 2351 K.p. w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, gdyż konsekwencją opisanego wyżej, wadliwego stanowiska Sądu było odstąpienie od przeprowadzenia szerszych rozważań w zakresie zastosowania przepisów dotyczących chorób zawodowych w stanie faktycznym sprawy i nierozpoznanie jej istoty.

Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art 66 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie. Przepis ten stanowi normę generalną, powierzając ustawodawcy realizację ustanowionego w nim prawa każdego do bezpiecznych

i higienicznych warunków pracy. Z uwagi na ogólny charakter normy zawartej w art. 66 ust. 1 Konstytucji, odsyłającej w zakresie szczegółowych regulacji do ustawy zwykłej, nie można skutecznie zarzucić Sądowi pierwszej instancji, że przepisu tego nie stosował.

Mając na uwadze, że z przyczyn podanych wyżej Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, uwzględniając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 2

w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia także, że ponieważ strona skarżąca kasacyjnie złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, a pozostałe strony

w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.