Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 161/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 stycznia 2011 r., nr[...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu decyzją z dnia 20 lipca 2010r. nr [...] odmówił A. G. umorzenia należności w łącznej kwocie 29.712,74 zł z tytułu składek:

1) za płatnika A. G. na FUS za okresy: marzec 2007 r., od maja do lipca 2007 r., od września 2008 r. do lutego 2009 r., od kwietnia 2009r. do czerwca 2009r., od sierpnia 2009r. do listopada 2009r. w kwocie 12 341,26 zł stanowiącej należność główną w łącznej kwocie 10 620,86 zł, odsetki za zwłokę 1 518,00 zł, koszty upomnień 202,40 zł

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od maja 2007r. do stycznia 2008r., od marca 2008r. do lipca 2008r., od września 2008r. do listopada 2009r. w łącznej kwocie 5 741,97 zł, w tym z tytułu s kładek 4 935,17 zł., odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku 622,00 zł, koszty upomnień 184,80 zł

- Fundusz Pracy za okres: styczeń 2007r., kwiecień 2007r., od listopada 2007r. do grudnia 2007r., od marca 2008r. do lipca 2008r., od września 2008r. do listopada 2009r. w łącznej kwocie 1 299,56 zł stanowiącej należność główną 1 029,76 zł, odsetki za zwłokę 85,00 zł, koszty upomnień 184,80 zł;

- 2) za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek na: FUS za okres: od 11.2007r. do stycznia 2008r., od marca 2008r. do lipca 2008r., od września 2008r. do lutego 2009r., od maja 2009r. do czerwca 2009r., od sierpnia 2009r. do listopada 2009r. w kwocie 8 828,17 zł stanowiącej należność główną 7683,17 zł, odsetki za zwłokę 1145,00 zł - Fundusz Pracy i FGŚP - za okres: styczeń 2007r., kwiecień 2007r., od listopada 2007r. do grudnia 2007r., od marca 2008r. do lipca 2008r., od września 2008r. do listopada 2009r. w łącznej kwocie 1 501,78 zł stanowiącej należność główną w kwocie 1 355,78 zł, odsetki za zwłokę 146,00 zł.

W uzasadnieniu organ przytoczył, że w dniu 03.03.2010 r. płatnik złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek powołując się na przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) - dalej jako: [u.s.u.s.] i wskazując na wystąpienie całkowitej nieściągalności należności "w części, do której odnosi się ten przepis". Jako przesłanki umorzenia wskazał: zaprzestanie działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, brak możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią, brak źródła dochodów.

Rozpatrując powyższy wniosek organ ustalił, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawca na dzień wpływu wniosku o umorzenie należności posiadał zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek za płatnika oraz za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 29. 712,74 zł, w tym z poszczególnych tytułów szczegółowo opisanych w sentencji decyzji, przy czym odsetki naliczono na dzień 3 marca 2010 r. jako na dzień złożenia wniosku o umorzenie.

W toku postępowania wyjaśniającego na podstawie dokumentów zgromadzonych przez organ i przedłożonych przez płatnika oraz jego oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej ustalono, że od 30.11.2009 r. zobowiązany nie pracuje, nie jest również zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, żona prowadząca działalność gospodarczą w zakresie porad prawnych także nie uzyskuje dochodów, przez co rodzina wnioskodawcy (małżonkowie oraz ich 4-letnia córka) pozostaje na utrzymaniu rodziców lub teściów. Aktem notarialnym z dnia 19.10.2009 r. małżonkowie znieśli ustawową wspólność majątkową. Poza zobowiązaniami w ZUS wnioskodawca posiada zaległości podatkowe w wysokości 1.554, zł ściągane w trybie egzekucyjnym, a także wobec podmiotów cywilnoprawnych w kwocie 15.419,32zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania. Płatnik nie posiada nieruchomości, samochodu i innego mienia ruchomego podlegającego egzekucji. Rachunki bankowe wykazują saldo ujemne w kwocie ok. 640 zł. Z oświadczenia płatnika wynikało, że małżonkowie nie ponoszą żadnych kosztów związanych z zamieszkaniem – nie opłacają czynszu, energii elektrycznej, wody, telefonu itp., a opłaty za przedszkole córki ponoszą jego krewni. Utrzymanie zapewniają zobowiązanemu jego rodzice i teściowie w zamian za pomoc w gospodarstwie domowym i rolnym. W toku postępowania wnioskodawca nie przedłożył dowodów potwierdzających jego zły stan zdrowia, nie wskazał na żadne nadzwyczajne okoliczności lub zdarzenia, które uniemożliwiałyby mu podjęcie pracy zarobkowej.

Tak ustalony stan faktyczny organ I instancji poddał ocenie z punktu widzenia przesłanek określonych w 28 ust. 1 u.s.u.s. wykluczając w realiach rozpatrywanej sprawy możliwość zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a, 5 i 6, w szczególności opisanej w pkt 5, gdyż ze stanu sprawy nie wynikało, by naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Następnie organ szczegółowo rozważył przesłankę umorzenia opisaną w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. i wskazywaną przez płatnika jako podstawa umorzenia stwierdzając, że w ustalone w sprawie okoliczności nie dowodzą faktu jej spełnienia. Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Niewątpliwie płatnik zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak należało w dalszej kolejności ustalić, czy zachodzi brak majątku nadającego się do egzekucji. Choć istotnie w dokumentacji Zakładu brak jest danych potwierdzających: zatrudnienie płatnika, prowadzenie przez niego działalności gospodarczej, świadczenie usług, wykonywanie umowy o dzieło itp., to równoczesny brak zarejestrowania się go jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy wskazuje, iż w sposób nieuzasadniony uchyla się on od poszukiwania źródła dochodu. Niewątpliwie bowiem rejestracja we właściwym urzędzie pracy, choć bezspornie nie gwarantuje znalezienia zatrudnienia, dowodzi woli aktywnego poszukiwania pracy, daje szansę objęcia szkoleniem, podjęcia prac interwencyjnych czy robót publicznych. Niepodejmowanie tego rodzaju działań, przy nieistnieniu innych okoliczności (zdrowotnych, losowych) wykluczających takie aktywne formy poszukiwania pracy wskazuje na niespełnienie omawianej przesłanki. Taka postawa dowodzi bowiem niewykorzystywania przez płatnika możliwości zarobkowania i uzyskiwania dochodów.

Wskutek stwierdzenia, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wskazana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ rozważył spełnienie warunków opisanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 ze zm.) – dalej jako: [rozporządzenie], pozwalających na umorzenie należności wobec płatników składek pomimo braku całkowitej nieściągalności. Zgodnie z powołanym przepisem Zakład może umorzyć zaległości, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), przy czym przypadki opisane w punktach 1) i 2) bezspornie w sprawie nie występowały. Rozważając tę pierwszą przesłankę organ stwierdził, że ze względu na ustalone okoliczności faktyczne sprawy nie została ona spełniona, a to z uwagi na podnoszony przez zobowiązanego fakt zapewnienia utrzymania rodzinie przez rodziców i teściów. Wnioskodawca nie wykazał, mimo obciążającego go ciężaru dowodu, że jego sytuacja rodzinna i finansowa spełnia przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż sam fakt niemożności regulowania zobowiązań i brak dochodów taką przesłanką nie jest.

Organ I instancji akcentując uznaniowość umorzenia należności z tytułu składek podkreślił wyjątkowy, bo odbiegający od zasady powszechności opłacania składek, charakter decyzji o umorzeniu, wymagający skonfrontowania interesu publicznego z ważnym interesem płatnika postrzeganym obiektywnie, wynikającym z nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym. Wskazał ponadto na możliwość spłaty zadłużenia w korzystnym dla strony – z uwagi na ustawowy czas dochodzenia należności - układzie ratalnym.

W konkluzji stwierdzono, iż odmowa umorzenia należności wynika z: niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, braku wykazania przez skarżącego, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, negatywnego dla skarżącego wpływu umorzenia należności na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez ZUS.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podkreślił powinność organu rozważenia jego sytuacji w aspekcie przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wyjaśniając, że od lutego 2010 r. posiada status domownika w gospodarstwie rolnym teściów, a brak rejestracji w urzędzie pracy nie powinien rodzić negatywnych dlań konsekwencji w postaci odmowy umorzenia, jako że nie przysługiwał mu żaden zasiłek, a pracując w gospodarstwie teściów nie uchyla się od pracy. Niekorzystanie ze świadczeń pomocy społecznej wynikało z zasad przyznawania tej pomocy opartych na dochodzie z roku poprzedniego, gdy jeszcze uzyskiwał dochody z działalności gospodarczej. Podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, a przeciwne wniosku organu I instancji są dowolne. Wskazał, że świadczenie pracy jako domownik w gospodarstwie rolnym jest optymalnym rozwiązaniem w jego sytuacji życiowej, gdyż konsekwencją podjęcia pracy zarobkowej w ramach stosunku pracy będą zajęcia egzekucyjne zagrażające egzystencji jego i rodziny. Z tego powodu w najbliższych latach będzie rozwijał się jako rolnik. W zamian za pomoc w gospodarstwie rodzice zapewniają jego rodzinie mieszkanie a teściowie – utrzymanie. Podjęcie pracy zawodowej uniemożliwi mu tę pomoc, zmuszając tym samym do ponoszenia opłat za mieszkanie, media i wyżywienie, dlatego nie zamierza podjąć żadnej pracy zarobkowej. Rodzina wspomagająca go finansowo nie czerpała korzyści z z jego działalności i nie ma obowiązku spłacać jego zadłużenia. Przyczyną powstania zaległości w opłacaniu składek było zdefraudowanie pieniędzy przez byłego wspólnika. Ponadto stwierdził, że umorzenie zaległości jest dla niego korzystne nawet za cenę nieuwzględnienia okresu nieopłaconych należności do obliczenia przyszłej emerytury, gdyż w przeciwnym wypadku będzie w niepewności oczekiwał na przedawnienie.

Decyzją z dnia 11 stycznia 2011 r. wydaną na podstawie art.138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej jako: [k.p.a.] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego obejmującego potwierdzenie objęcie zobowiązanego ubezpieczeniem społecznym rolników i informacją Ośrodka Pomocy Społecznej w Namysłowie o nieobjęciu go pomocą społeczną, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygniecie. Wydanie decyzji poprzedzono informacją skierowaną do zobowiązanego (pismo z dnia 11.08.2010 r.) o możliwości czynnego udziału w sprawie oraz możliwości dostarczenia dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację nieznaną organowi I instancji w chwili wydawania decyzji. Żadnych uzupełniających dowodów zobowiązany nie przedstawił, także wskutek zawiadomienia o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym (pismo z dnia 4.11.2010 r.).

W związku ze stanowiskiem zobowiązanego wskazującego na spełnienie przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście przesłanek w przepisie tym opisanych i po uwzględnieniu twierdzeń zobowiązanego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odwoławczy stwierdził, iż nie został spełniony warunek "jednoczesnego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję". Tym samym nie można mówić o całkowitej nieściągalności, jak tego wymaga art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Pomimo bezspornego faktu wyrejestrowania działalności z dniem 30.11.2009 r., oraz ustalenia, że płatnik nie posiada aktualnie składników mienia ruchomego i nieruchomego nadającego się do skutecznej egzekucji organ podkreślił, że brak dochodów nie wynika z trudnej sytuacji na rynku pracy, lecz jest wynikiem przemyślanej postawy dłużnika, jego świadomego wyboru. Choć istotnie rejestracja w urzędzie pracy nie oznacza zagwarantowania znalezienia odpowiedniego zatrudnienia, to umożliwia korzystanie ze szkoleń i z innych form aktywizacji zawodowej, co zwiększa szanse uzyskania zatrudnienia. Rezygnacja z tych możliwości dowodzi, że płatnik nie wykorzystuje wszystkich możliwości zdobycia zatrudnienia. W tym kontekście organ zaakcentował znaczenie dobitnej i jednoznacznej deklaracji dłużnika o braku zamiaru podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na zagrożenie zajęciem egzekucyjnym i zadeklarowanie przez niego oczekiwania na przedawnienie, nawet za cenę nieuwzględnienia okresu nieopłaconych należności do obliczenia przyszłej emerytury. Wskazuje to, iż zobowiązany zakłada, że swoich zaległości nigdy nie ureguluje a w przyszłości zamierza utrzymywać rodzinę z pracy w rolnictwie, z czego – jak twierdzi - nie można czynić mu zarzutu. Zdaniem organu powyższe okoliczności dowodzą, iż nie można mówić o całkowitej nieściągalności, skoro nieosiąganie dochodów pozwalających na spłatę należności jest wynikiem świadomego wyboru zobowiązanego. Ponadto, jeśli w przyszłości zamierza on (jak deklaruje) rozpocząć działalność rolniczą, to istnieje możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek. Za sprzeczne z ustawowymi ograniczeniami wysokości zajęć egzekucyjnych wynikającymi z Kodeksu pracy (art. 87) uznano twierdzenie dłużnika o całkowitym pozbawieniu go dochodów wskutek egzekucji oraz ponownie podkreślono, że nawet w przypadku istnienia całkowitej nieściągalności, co w tej sprawie zdaniem organu nie ma miejsca, decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, przez co nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalona całkowita nieściągalność, organ może odmówić umorzenia należności. Zważywszy na powyższe, jak również na brak wykazania, by zaległości powstały wskutek nadzwyczajnych, losowych zdarzeń (za takie nie można uznać nierzetelności wspólnika) nie było, zdaniem organu, podstaw do uwzględnienia wniosku. Zaakceptowano również zawarte w zaskarżonej decyzji ustalenia o niespełnieniu warunków do umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności (par. 3 ust. 1 rozporządzenia).

W skardze na tę decyzję skarżący zarzucił naruszenie granicy swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy skutkujące naruszeniem art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zakwestionował stanowisko organu, iż nie zaistniała w jego przypadku całkowita nieściągalność, że umorzenie naruszałoby słuszny interes płatnika, że naruszona zostałaby zasada równego traktowania wszystkich obywateli. W szczególności podkreślił, że nie ma w Polsce obowiązku podejmowania zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, on zaś wybrał pracę rolnika i nie można mu z tego powodu czynić zarzutu. Podkreślił, ze zadłużenie nie pozwala mu na usamodzielnienie się w prowadzeniu działalności rolniczej, gdyż wszystko, co kupiłby na kredyt, zostałoby zabrane przez wierzycieli. Niezasadnie również organ twierdzi, iż umorzenie składek będzie naruszało jego słuszny interes, zważywszy na fakt, że może nie dożyć tej emerytury, że okres dwóch lat nie będzie miał zasadniczego znaczenia dla określenia jej wysokości, oraz nie można przewidzieć regulacji prawnych obowiązujących w dacie osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego. Skarżący stwierdził, iż ustalenie, iż są spełnione przesłanki do umorzenia, winno obligować organ do uwzględnienia wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całość dotychczasowej argumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium legalności, a więc zgodności z prawem. Dotyczy to również decyzji wydawanych w następstwie wniosku płatnika składek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, przy czym kontrola ta jest sprawowana przez pryzmat zgodności z przepisami prawa procesowego i materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) dalej jako: [p.p.s.a.] zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według wskazanych kryteriów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby obowiązkiem jej uchylenia.

Odnosząc się do zarzutu skargi o przekroczeniu przez organ granicy swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy, skutkującym naruszeniem art. 77 § 1, art. 80 i art. 7 k.p.a. wskazać należy, iż nie znajduje on potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy zawartym w aktach administracyjnych jak również w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 – 4 (przy czym zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. przez należności z tytułu składek rozumie się składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty egzekucyjne oraz opłatę dodatkową). W myśl ust. 2 artykułu 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast zamknięty katalog przypadków pozwalających na uznanie, ze wystąpiła całkowita nieściągalność. Dla kontrolowanej sprawy istotne znaczenie ma przypadek opisany w pkt 3, w myśl którego całkowita nieściągalność zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Jeśli chodzi o pozostałe przypadki całkowitej nieściągalności wyczerpująco wskazane w powołanym art. 28 ust. 3 u.s.u.s., trafnie organy ubezpieczeniowe wykluczyły – mając na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy – możliwość zastosowania przesłanek opisanych w punktach 1, 2, 4, 5 i 6 tego artykułu. Wskazać w tym miejscu należy, że nie może zmienić tej oceny dołączony do skargi odpis postanowienia komornika Sądu Rejonowego w Kluczborku z dnia 21.12.2010 r. w sprawie Km [...] o umorzeniu egzekucji z powodu bezskuteczności egzekucji z ruchomości, prowadzonej z wniosku wierzyciela – osoby fizycznej - z tytułu należności cywilnoprawnych. Z całą pewnością organ odwoławczy dokumentem tym nie dysponował w chwili wydawania skarżonej decyzji, nie mógł zatem rozważać jego znaczenia dla potrzeb rozstrzygnięcia. Sama zaś strona, do której postanowienie to było skierowane, nie przedłożyła go organowi pomimo tego, że w piśmie z dnia 13.08.2010 r. pouczono ją o możliwości dostarczenia wszystkich dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację. Zatem pomimo tego, że ustalenie spełnienia przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. obciąża organ prowadzący postępowanie w myśl art. 77 par. 1 k.p.a., to bezspornym jest, iż w gromadzeniu dowodów, zwłaszcza tych, z których mogą wynikać ustalenia korzystne dla strony, obowiązuje zasada współdziałania, a zatem aktywnego współuczestniczenia przez nią w gromadzeniu dowodów. Jeśli o danym fakcie wiedzę posiada strona i zaniedbuje powinność powiadomienia o nim organu prowadzącego postępowanie, nie może następnie czynić skutecznego zarzutu nienależytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. W sprawie takiej jak przedmiotowa wiedzę o okolicznościach faktycznych mających znaczenie prawne, a więc dotyczących sytuacji rodzinnej, stanu dochodów i majątku, posiada przede wszystkim strona. Nie informując o nich organu nie może stawiać następnie skutecznego zarzutu błędnych ustaleń faktycznych, gdyż w istocie oznaczałoby to nałożenie na organy nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających na korzyść strony, mimo braku jej aktywności dowodowej i mimo wcześniejszego pouczenia o możliwości składania dowodów oraz wypowiedzenia się w sprawie ustaleń faktycznych i zebranego materiału dowodowego. Trudno bowiem wymagać od organu, by w nieskończoność poszukiwał dowodów, jeśli strona dysponując takim dowodem go nie przedkłada. Wskazać też należy, że Sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. W dacie tej organ nie dysponował postanowieniem komornika sądowego, gdyż skarżący go nie przekazał. Natomiast ten materiał dowodowy, który znajdował się w aktach sprawy, został należycie rozpatrzony i oceniony zgodnie z regułą swobodnej oceny dowodów. Dlatego w ocenie Sądu załączone do skargi postanowienie komornika sądowego o umorzeniu egzekucji wobec skarżącego, którym organ nie dysponował w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, nie stanowi o niepełnych ustaleniach faktycznych i nie mogło doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Sąd podziela pogląd organu o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. w ustalonym i niekwestionowanym przez skarżącego stanie faktycznym sprawy, wskazując równocześnie na zupełnie nietrafną wykładnię tego przepisu zaprezentowaną w skardze i sprowadzającą się do tezy o obowiązku umorzenia należności w przypadku spełnienia warunków wymienionych w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Z brzmienia art. 28 ust. 1 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, iż nawet w przypadku spełnienia którejkolwiek przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ może, ale nie musi, umorzyć należności.

Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek mogą być umorzone w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te w sposób wyczerpujący zostały wymienione w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. W jego punkcie 3, istotnym z punktu widzenia powoływanej przez skarżącego przesłanki umorzenia postanowiono, że całkowita nieściągalność zachodzi w razie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy bezsporny był fakt zaprzestania przez skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej. Spór dotyczył natomiast oceny, czy okoliczności sprawy dawały podstawę do wysnucia wniosku o "jednoczesnym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję".

Z prawidłowo poczynionych w tym zakresie ustaleń organów wynika, że skarżący od listopada 2009 r. nie uzyskuje dochodów z umowy ze stosunku pracy, z działalności gospodarczej, z umów o charakterze cywilnoprawnym, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub pomocy społecznej. Od lutego 2010 r. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownik w gospodarstwie rolnym teściów i za pracę w nim rodzina jego uzyskuje środki utrzymania, natomiast za pomoc rodzicom ma zapewnione mieszkanie, nie ponosząc żadnych wydatków z tym związanych. Żona skarżącego, według jego oświadczenia, nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej w zakresie porad prawnych. Z jednoznacznych twierdzeń skarżącego wynika, iż wyklucza on możliwość uzyskiwania dochodów w jakiejkolwiek innej formie ze względu na zagrożenie egzekucją ze strony wierzycieli, a umorzenie składek jest dla niego bardziej korzystne, niż wyczekiwanie na przedawnienie, nawet za cenę nieuwzględnienia tego okresu do przyszłej emerytury, gdyż stan prawny w tym zakresie, w perspektywie kilkudziesięciu lat, jest niepewny. Organy nie kwestionują przy tym, że według poczynionych w sprawie ustaleń skarżący nie posiada nieruchomości, samochodu czy innych rzeczy ruchomych nadających się do egzekucji.

Ustaleń powyższych dokonano na podstawie kompletnego materiału dowodowego, zgromadzonego przez organ z urzędu jak i przedłożonego przez stronę, w tym w oparciu o jej oświadczenia co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i stanu dochodów. Nie uchybiono w tym zakresie przepisom normującym postępowanie dowodowe. Wbrew zarzutom skargi tak zgromadzony materiał został poddany swobodnej, a nie dowolnej ocenie z punktu widzenia przesłanek wypływających z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., przez co nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia art. 80 k.p.a. Organ przedstawił bowiem logiczne argumenty przemawiające za przyjętym stanowiskiem i są one zgodne z regułami logiki i doświadczenia życiowego. To, że ocena ta jest sprzeczna z wnioskami proponowanymi przez skarżącego, nie dowodzi wadliwości poczynionych ustaleń.

Sąd aprobuje zatem wniosek organów, iż w świetle poczynionych w sprawie ustaleń, a zwłaszcza eksponowanego przez skarżącego stanowiska o braku zamiaru podjęcia jakichkolwiek zajęć, z których dochód podlegać by mógł egzekucyjnemu zajęciu i z uwagi na jego wyczekiwanie na przedawnienie, nie ma podstaw do wysnucia wniosku o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Należy podkreślić, iż brak majątku musi być postrzegany jako stan trwały, co oznacza, iż zarówno w danym czasie, jak i w dającej się przewidzieć przyszłości z obiektywnych przyczyn zobowiązany nie będzie mógł uzyskiwać dochodów poddających się egzekucji. Przez mienie należy rozumieć również uzyskiwane dochody, z nich bowiem egzekucja bezspornie może być prowadzona. Postawa skarżącego nakierowana na świadome unikanie takich zajęć, z których dochody podlegałyby egzekucji, nie może dowodzić braku po jego stronie majątku. Ten brak musi wynikać z obiektywnych okoliczności, a nie ze świadomego wyboru dłużnika. Podkreślić należy, że nie chodzi tu o brak środków finansowych na zapłatę zaległości w danym momencie, lecz o utrwalony stan wykluczający możliwość uzyskiwania dochodów. Akceptacja przeciwnego stanowiska, czyli tego, które prezentuje skarżący, musiałaby prowadzić do premiowania udzielaniem ulg dłużników unikających gromadzenia majątku nie z powodu obiektywnych przeszkód, lecz z uwagi na wybrany sposób postępowania. Zgodzić się zatem należy z organem odwoławczym, że jeśli istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek w przyszłości (skarżący planuje rozpocząć działalność rolniczą), to stan taki nie może być oceniony jako brak majątku. Rację ma oczywiście skarżący twierdząc, że do niego należy wybór sposobu zarobkowania (bądź nawet rezygnacji z niego), jednakże takie zachowanie musi być poddane ocenie organu rozstrzygającego sprawę z punktu widzenia rozważanej tu przesłanki braku majątku nadającego się do egzekucji. W kontrolowanej sprawie organy tak postąpiły i stanowisku temu nie można zarzucić dowolności, wypływało ono bowiem z okoliczności sprawy, a w szczególności z twierdzeń samego skarżącego.

Niezależnie od omówionej powyżej przyczyny umorzenia ustawodawca przewidział w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W § 3 ust. 1 rozporządzenia określającym przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności postanowiono, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ciężar wykazania tych okoliczności obciąża zobowiązanego, a to za sprawą użytego w w/w przepisie sformułowania: "jeżeli zobowiązany wykaże...".

W ocenie Sądu zasadna jest ocena organów, iż skarżący powinności tej nie sprostał. Bez wątpienia stan faktyczny sprawy nie wskazywał na wystąpienie okoliczności wymienionych w punkcie 3), co w sprawie nie było nawet sygnalizowane. Przesłanka opisana w punkcie 2) mogłaby być rozważona w kontekście wyjaśnień skarżącego o przyczynach powstania zaległości polegających na działaniu wspólnika (defraudacja pieniędzy), lecz przepis ten wymaga ustalenia, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia dzielności. Ze stanu niniejszej sprawy wynika jednakże, że skarżący działalności tej zaprzestał, a zatem omawiana przesłanka także nie mogła być uznana za spełnioną.

Zasadny jest także wniosek organów o niewykazaniu przez skarżącego wystąpienia sytuacji opisanej w punkcie 3) rozporządzenia, a zatem tego, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Te potrzeby, wskutek wyboru skarżącego, są zaspokajane przez jego rodzinę (rodzice) i teściów, co ma być ekwiwalentem za pracę świadczoną w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym teściów i pomoc w gospodarstwie domowym rodziców. Nie wykazał on jednakże, by wykluczało to jakiekolwiek inne możliwości zarobkowania, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę sezonowość pracy w rolnictwie. Nie bez znaczenia jest także obowiązek małżonki skarżącego współprzyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, gdyż ustanowienie rozdzielności majątkowej obowiązku tego nie znosi.

W kontekście przedstawionych przez organy okoliczności odnoszących się do sytuacji skarżącego i jego rodziny trafna jest ich ocena o braku przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia. Przy czym nawet w przypadku ustalenia, że którakolwiek z tych przesłanek została spełniona, organ działa w granicach uznania administracyjnego, co oznacza, że może, lecz nie musi umorzyć należności. Również w tym względzie argumentacja przedstawiona przez organy obu instancji musi być uznana za trafną, skoro poddano analizie ważny interes strony oraz interes publiczny uwzględniający cele, jakim służy gromadzenie składek na ubezpieczenie społeczne (zabezpieczenie chorobowe, emerytalno-rentowe, zdrowotne) oraz ich charakter uwzględniający zasady solidaryzmu społecznego. Za bezzasadne należy uznać podnoszone w skardze twierdzenie o istnieniu interesu skarżącego wyprowadzanego już z samego faktu wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności.

Biorąc pod uwagę te wszystkie okoliczności, prawidłowo ustalone i rozpatrzone zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż nie zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego w aspekcie przewidzianych w/w przepisami warunków udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Prawidłowo ustalono brak całkowitej nieściągalności, jak też nieistnienie "uzasadnionych przypadków" udzielenia tej ulgi przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a skonkretyzowanych w § 3 rozporządzenia. Samo niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie oznacza, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Z przedstawionych powyżej przyczyn skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a