Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2350/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-15 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 179a, 183 par. 1 pkt 5, 145 par. 1 pkt 2, 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi kasacyjnej P.R., I. O., E. T., M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2350/18 wydanego w sprawie ze skargi P. R., D. R. i I.O. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 18 lutego 2014 r. nr DOI-3-7713-164-MM/14 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2350/18; 2. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 3. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz P.R., I. O, E.T., M. T. solidarnie kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r., po rozpoznaniu skargi P.R., D.R. i I.O., stwierdził nieważność decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 18 lutego 2014 r. nr DOI-3-7713-164-MM/14 w zakresie, w jakim utrzymuje ona w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r. nr BO3t/786-R-120/10 w punkcie 1 i 2b, oraz punktu 1 i 2b decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r. nr BO3t/786-R-120/10, oddalił skargę w pozostałej części oraz zasądził od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżących solidarnie kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia 18 lutego 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r., którą organ ten stwierdził, że kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 września 1993 r. nr 499/93 oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia 27 grudnia 1991 r. nr [...] odmawiająca ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej położonej przy ulicy [...], hip. [...] i [...], hip. [...] wydane zostały z naruszeniem prawa w części dotyczącej skierowania ich do H. M., jednakże nie stwierdził ich nieważności z uwagi na fakt, że od dnia doręczenia minęło 10 lat (pkt 1 decyzji), odmówił stwierdzenia ich nieważności w części gruntu wchodzącego obecnie w skład działek o numerach: [...],[...], [...], [...] (pkt 2a decyzji) oraz stwierdził, że kwestionowane decyzje w części dotyczącej udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu działki nr [...] przypadających właścicielom sprzedanych lokali mieszkalnych o numerach: [...] oraz [...] zostały wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części dotyczącej tej działki stwierdził ich nieważność (pkt 2b decyzji).

Przedmiotowe, zabudowane nieruchomości położone w W. przy ul. [...], uregulowane w dawnych księgach hipotecznych "Nieruchomość Nr [...]" oraz "Nieruchomość Nr [...]" zostały objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W dacie wejścia w życie dekretu stanowiły one własność J. P. W terminie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu został złożony wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowych nieruchomości przez R. P., brata właściciela. R. P. wprowadzony został w posiadanie przedmiotowych nieruchomości postanowieniami Sądu Grodzkiego w W. z dnia 19 maja 1947 r. sygn. akt [...] oraz [...]. Po rozpoznaniu tego wniosku Kierownik Urzędu Rejonowego w W. decyzją z dnia 27 grudnia 1991 r. nr [...] odmówił ustanowienia, w trybie art. 7 ust. 2 powołanego dekretu, prawa użytkowania wieczystego gruntów przedmiotowej nieruchomości warszawskiej. Jednocześnie decyzją tą, w następstwie rozpoznania wniosku z 20 grudnia 1990 r. o zwrot nieruchomości złożonego przez następcę prawnego J. P. (zmarłego w 1968 r.), organ odmówił wnioskowanego zwrotu nieruchomości. Jako przyczynę odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego organ powołał przeznaczenie nieruchomości w planie opracowanym przez Biuro Odbudowy Stolicy w 1948 r. pod budynki i urządzenia użyteczności publicznej Ministerstwa Kultury i Sztuki, na który to cel zostały one wykorzystane. Pierwotnie znajdujące się na gruncie budynki w trakcie działań wojennych zostały zniszczone w 70-75%, a znajdujący się obecnie na tym terenie zespół pałacowy wraz z kamienicą został odbudowany staraniem Ministerstwa Kultury i Sztuki ze środków Skarbu Państwa. Organ ocenił, że są one budynkami nowymi, a w dacie składania wniosku dekretowego dawne zabudowania nie istniały. Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji Wojewoda Warszawski decyzją z dnia 9 września 1993 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Na wniosek D. M., I.O. i P.R. -następców prawnych J. P., wszczęte zostało przed Ministrem Infrastruktury postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, w następstwie którego Minister Infrastruktury decyzją z dnia 10 sierpnia 2011 r. w punkcie 1 stwierdził, że kontrolowane decyzje Wojewody Warszawskiego oraz Kierownika Urzędu Rejonowego w W. wydane zostały z naruszeniem prawa w części dotyczącej skierowania ich do H. M., jednakże nie można stwierdzić ich nieważności z uwagi na fakt, że od dnia doręczenia minęło 10 lat, w punkcie 2a orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności ww. decyzji w części dotyczącej gruntu wchodzącego obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...]; zaś w punkcie 2b stwierdził, że w części dotyczącej udziałów w użytkowaniu wieczystym gruntu działki ewidencyjnej nr [...] przypadających właścicielom sprzedanych lokali mieszkalnych nr [...] oraz [...] kontrolowane decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części dotyczącej tej działki stwierdził ich nieważność. Po rozpatrzeniu złożonych wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia 18 lutego 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r. w całości, podtrzymując zawartą w niej argumentację i uznając zarzuty zawarte w złożonych wnioskach za niezasadne. Po rozpatrzeniu złożonych skarg Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1365/14 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r. Od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli Minister Infrastruktury i Rozwoju oraz spadkobiercy poprzedniego właściciela. Po ich rozpatrzeniu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 października 2018 r. sygn. akt I OSK 989/15 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i zwrócił sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wyrok Sądu I instancji podlega uchyleniu ze względu na skuteczność zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm.) oraz w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa i art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego oraz art. 16 ust. 1 i art. 18 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich zgłoszonych w skargach kasacyjnych. W obszernym uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny umotywował szczegółowo swoje rozstrzygnięcie. Zalecił, by ponownie rozpatrując skargę, Sąd I instancji uwzględnił przedstawioną w wydanym wyroku ocenę prawną dotyczącą zasadności zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim organ nadzoru utrzymał w mocy pkt 1 i 2b decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r., a także stwierdzenia nieważności pkt 1 i 2b decyzji Ministra Infrastruktury z 10 sierpnia 2011 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w punkcie 1 wyroku stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie, w którym utrzymuje w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r. nr BO3t/786-R-120/10 w punkcie 1 i 2b oraz stwierdził nieważność pkt 1 i 2b decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r. nr BO3t/786-R-120/10, natomiast w punkcie 2 na podstawie art. 151 powołanej ustawy oddalił skargę w pozostałej części. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Od tego wyroku następcy prawni przeddekretowych współwłaścicieli złożyli skargę kasacyjną. Zarzucili w niej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 25 § 1, art.26 § 1 oraz art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wydanie zaskarżonego wyroku w stosunku do D.R. a jednocześnie pominięcie jej następców prawnych,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 133 § 1 w związku z art. 135 w związku z art. 3 § 1 pkt 2 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w zakresie określonym w punkcie 2 zaskarżonego wyroku.

Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 18 lutego 2014 r. w zakresie w jakim utrzymuje w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r. w pkt 1 i 2b oraz punkt 1 i 2b decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 10 sierpnia 2011 r., uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 18 lutego 2014 r. w pozostałej części, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego solidarnie na rzecz skarżących kasacyjnie.

Pismem z dnia 7 października 2019 r. uczestnik postępowania Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015 r. wszedł w życie przepis art. 179a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie, rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2350/18, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.). Z akt sprawy wynika bowiem, że uczestnicy postępowania T. B. oraz A. K. zmarli: T. B. - w dniu [...] kwietnia 2013 r. (odpis zupełny aktu zgonu z dnia [...] kwietnia 2013 r., k-1341 akt sądowych), A. K. - w dniu [...] listopada 2015 r. Oznacza to, że T. B. nie żył już przed wydaniem zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 18 lutego 2014 r., a A. K. zmarł prawie 3 lata przed wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt I OSK 989/15 oraz 4 lata przed wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2350/18. W obu przypadkach w rozprawie z dnia 27 lutego 2019 r. nie brali udziału spadkobiercy zmarłych uczestników postępowania i przez to zostali oni pozbawieni możności obrony swych praw (art. 183 § 3 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Pozbawienie stron postępowania sądowoadministracyjnego możności obrony ich praw obligowało Sąd do uchylenia, w ramach tzw. autokontroli, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2350/18 i przystąpienie do ponownego rozpatrzenia sprawy, pomimo tego, że na dzień orzekania Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał żadnej wiedzy o śmierci uczestników postępowania. Sąd powziął wiadomość o śmierci A. K. w grudniu 2019 r. (k-1336 akt sądowych) a T. B. w dniu 30 grudnia 2019 r. (k-1331 akt sądowych).

Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd uznał, że wniesiona skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Sąd uznał, że musi zostać stwierdzona nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 18 lutego 2014 r. nr DOI-3-7713-164-MM/14, ponieważ obarczona jest ona wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli z uwagi na stwierdzenie, że zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Minister prowadził bowiem postępowanie nadzorcze, czyniąc jego stroną osobę nieżyjącą w dacie wydania kontrolowanej decyzji. Takie naruszenie prawa powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07).

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 kpa organ doręcza stronom na piśmie zapadłą w sprawie decyzję administracyjną. Przepis art. 109 § 1 kpa daje organowi prawo doręczenia decyzji administracyjnej na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem decyzji administracyjnej wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 kpa, szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązek, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny, organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 kpa okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczania wyłącznie takim osobom decyzji. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 kpa, art. 97 § 1 pkt 1 kpa bądź art. 105 kpa, jak też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji, w szczególności na etapie postępowania odwoławczego. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych (por. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II S.A. 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I S.A. 2462/99, LEX 82653; wyrok WSA w Warszawie z 20 lipca 2006 r. sygn. akt IV S.A/Wa 1973/05, LEX 258282; Małgorzata Stahl - glosa do wyroku NSA, sygn. 261/83 - OSPiKA 1984 r., Z. 5, poz. 108). Nie ma przy tym znaczenia, czy prowadząc postępowanie, organ wiedział, że osoby te nie żyją, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd orzekający stwierdził, że stroną postępowania nadzorczego, zakończonego przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2014 r. był T. B., który zmarł w dniu [...] kwietnia 2013 r. (odpis zupełny aktu zgonu z dnia [...] kwietnia 2013 r., k-1341 akt sądowych), czyli 10 miesięcy przed jej wydaniem. Okoliczność śmierci wskazanej osoby nie była prawdopodobnie znana organowi nadzoru w dniu wydawania zaskarżonej decyzji. Nie zmienia to jednak faktu, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu skierowane zostało do osoby już nieżyjącej. Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy oceniać według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jeżeli zaś w trakcie postępowania administracyjnego strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek śmierci), to organy administracji publicznej zobowiązane są podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie jako następców prawnych zmarłej strony. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania i adresatami zaskarżonej decyzji winni być następcy prawni zmarłego T. B. Oznacza to, że organ nadzoru nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co naruszył przepisy art. 7, 8, 28, art. 30 § 4 i 5, art. 97 §1 pkt 1 kpa i art. 109 kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Zmarły nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest prowadzenie go wobec osób żyjących. W stosunku do osoby zmarłej nie można ani wszcząć postępowania, ani prowadzić postępowania, ani skierować do osoby zmarłej decyzji. Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że decyzja taka jest obarczona wadą nieważności. Skierowana została bowiem do osoby niebędącej stroną w sprawie. W postępowaniu nadzorczym muszą być zachowane podstawowe zasady procesowe, które obowiązują w postępowaniu zwykłym. W powołanym powyżej orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej, która w chwili wydania decyzji nie miała już przecież przymiotu strony, jest wadliwością decyzji powodującą stwierdzenie jej nieważności (art.156 § 1 pkt 2 kpa).

Stwierdzenie takiej wady formalnej nadzorczego postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od ponownej merytorycznej oceny prawidłowości zapadłych w rozpatrywanej sprawie decyzji administracyjnych.

Rozpatrując ponownie sprawę, Minister przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Weźmie także pod uwagę fakt, że w trakcie postępowania sądowego nastąpił obrót prawny niektórymi lokalami mieszkalnymi, które zmieniły swojego właściciela, co ma bezpośredni wpływ na krąg stron postępowania nadzorczego. Po prawidłowym ustaleniu obecnego kręgu stron postępowania organ nadzoru przejdzie do ponownej analizy złożonych wniosków. Biorąc natomiast pod uwagę ocenę prawną zawartą w wydanych wcześniej w sprawie orzeczeniach zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także wymogi określone w art. 107 § 3 kpa, organ nadzoru przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Organ nadzoru będzie miał zatem na względzie, że samo przywołanie treści konkretnego przepisu prawnego lub fragmentu uzasadnienia orzeczenia sądowego, bez odniesienia podniesionych w nich kwestii do stanu faktycznego i prawnego konkretnej sprawy administracyjnej, nie spełnia przesłanek prawidłowego uzasadnienia decyzji administracyjnej wynikających z art. 107 § 3 kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 179a w związku z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (punkt 3 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 powołanej ustawy.