Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 261/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116, art. 116a
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 38 par. 1, art. 48 par. 1, art. 48 par. 2, art. 130, art. 132
journal: Dz.U. 2003 nr 188 poz 1848
law: Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze - t.j.
article: art. 20 ust. 1 pkt 2, art. 21 ust. 1, art. 130 par. 4
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 22 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda sędzia NSA Bogusław Klimowicz Protokolant: asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości Spółdzielni Pracy Zakład A w Ł. w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec i sierpień 2006 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzja nr [...] z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 107 § 1 i 2 , art. 108 § 1 oraz art. 116 § 1 i 2 oraz art. 116 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2005 r, nr 8 poz.60 ze zm. ) – dalej w skrócie "OP" utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. G. z dnia [...] r. , orzekającej o solidarnej odpowiedzialności Pana K. K. za zaległości podatkowe Spółdzielni A. dalej w skrócie " spółdzielnia " - w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec i sierpień 2006 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego.

Jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy dla Ł. - Ś. w Ł. w sprawie sygn. akt GUP 21/06 uwzględnił wniosek spółdzielni o ogłoszenie upadłości. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika ,że na koncie spółdzielni figurują niezaspokojone w toku postępowania upadłościowego zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od czerwca do sierpnia 2006 r. wynikające z deklaracji VAT -7, składanych przez jednostkę. Są to zadeklarowane podatki nie zapłacone w terminach ich płatności. Na podstawie tytułów wykonawczych , wystawionych w oparciu o wskazane deklaracje , dokonano zajęcia rachunków bankowych Spółdzielni a także w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpiono do Urzędu Miasta Ł. o udzielenie informacji o posiadanych nieruchomościach przez Spółdzielnię oraz do Centralnej Ewidencji Pojazdów w W. o dysponowaniu pojazdami samochodowymi. W odpowiedzi uzyskano informacje ,że spółdzielnia jest użytkownikiem wieczystym działek położonych w Ł. przy ul. Ł. , nie figuruje natomiast w ewidencji pojazdów. Z informacji nadzorcy sądowego ustanowionego postanowieniem sądu upadłościowego w dniu [...] r. wynikało, że nieruchomość zabudowana przy ul Łomżyńskiej obciążona jest hipoteką na rzecz ZUS w kocie 1.347.219 zł , natomiast ruchomości Spółdzielni oszacowano na łączną kwotę 260.000,- zł . Zobowiązania jednostki wynosiły 1.700.000,- zł i znacznie przewyższały wartość rynkową majątku. Postanowieniem z dnia [...] roku Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. G. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 146 ust 1. ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz. U. nr 60 poz. 535 ze zm. ) – dalej w skrócie "PUN". Oznaczało to, że egzekucja wobec podatnika stałą się bezskuteczna. Zgłoszenie wierzytelności wobec spółdzielni syndykowi , nie przyniosło spodziewanego efektu albowiem zaspokojeni z masy zostali jedynie wierzyciele z kategorii I zaspokojenia. Powyższa sytuacja wobec stwierdzenia istnienia nadal zaległości podatkowy skutkowała wydaniem przez organ I instancji decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu spółdzielni za wskazane zaległości w łącznej kwocie 21.777,80 zł w tym przez Pana K. K. , który był członkiem zarządu od 22.01.2002 r. do dnia ogłoszenia upadłości. Organ dokonał analizy sytuacji finansowej spółdzielni na przestrzeni lat 2002 do 2006 , z której wynikało ,że zobowiązania wzrastały już od 2002 r. stanowiąc początkowo 971.382 zł , w roku 2003 wynosiły już 1.252.411 zł , natomiast należności krótkoterminowe w tym okresie wahały się w przedziale od 199.861 zł ( 2002 r. ) do 289.917 zł ( rok 2003 ) ., co oznacza, że zobowiązania przekraczały kilkakrotnie wartość należności. W tych latach występowała znaczna strata bilansowa, wg CIT -8 strata na koniec 2002 r. wynosiła 174.739 zł , za okres od stycznia do grudnia 2003r. – 365.916,87 zł , za kolejny okres 2004 r. było to 48.892,06 zł a za rok 2005 r. strata ta równała się 117.189 , 63 zł. Zapisy na karcie kontowej spółdzielni wskazywały ,że zobowiązania podatkowe w podatku VAT regulowane były z opóźnieniem już od XI 2003 roku. To w ocenie organu I instancji oznaczało ,że jednostka utraciła płynność finansową rozumianą jako zdolność do terminowego regulowania zobowiązań na długo przed zgłoszeniem wniosku o upadłość.

Z wyjaśnień drugiego członka zarządu spółdzielni Pani Ż. G. ,wynikało, że wyniki finansowe za 2002 r. , a już na pewno 2003 r. wskazywały na niewypłacalność spółdzielni, tym samym koniczność podjęcia uchwały o postawieniu jej w stan upadłości. Z wyjaśnień tych wynikało także , że w okresie poprzedzającym powołanie do pełnienia funkcji członka zarządu spółdzielni tj. do dnia 25.04.2006 r., zajmowała Ona stanowisko księgowej w spółdzielni , a zarząd zgłaszał wnioski o postawienie spółdzielni w stan upadłości przez kolejne lata lecz walne zgromadzenie członków było temu przeciwne. Taka sytuacja miała miejsce w czerwcu 2003 r., w 2004 i 2005 r. a walne zgromadzenie członków spółdzielni odmawiając podjęcia w tych kwestiach uchwały, wskazywało na środki umożliwiające wyjście ze stanu niewypłacalności. Podobna sytuacja miała miejsce w marcu 2006 r. , ale dopiero na kolejnym walnym zgromadzeniu członków w czerwcu 2006 r. podjęto uchwałę o postawieniu spółdzielni w stan upadłości. Wyjaśniono, ,że wobec braku środków finansowych na opłacenie wniosku o ogłoszenie upadłości zgłoszonego do sądu w sierpniu 2006 r., został on odrzucony a dopiero zgłoszony po raz kolejny we wrześniu 2006 r. stanowił podstawę do jego rozpoznania przez sąd powszechny i ogłoszenia upadłości. ( k-207 akt administracyjnych ).

Wskazując na te ustalenie organ I instancji przyjął ,że zgłoszenie wniosku o upadłość nie nastąpiło we właściwy terminie o jakim mowa w art. 116 § 1 OP. Organ nawiązał do regulacji art. 21 prawa upadłościowego i naprawczego traktującego o terminie zgłoszenia wniosku o upadłość, art. 10 PUN oraz art. 11 tej ustawy odwołujących się do pojęcia niewypłacalności . Właściwy czas jakim posłużył się ustawodawca w art. 116 § 1 OP to w ocenie organu czas w jakim zarząd nie będący w stanie regulować zobowiązań wobec wierzycieli zobowiązany jest zgłosić wniosek o upadłość. Jeżeli zobowiązania Spółdzielni wynosiły 1.700.000 zł i znacznie przewyższały majątek spółdzielni , organ uznał ,że wniosek nie został złożony we właściwym czasie. Strona nie wskazał przy tym na przesłanki egzoneracyjne wynikające z przepisu art. 116 § 1 OP , mówiące o tym, iż zgłoszono wniosek we właściwym czasie jak również, że brak inicjatywy w tym zakresie nie jest zawiniony.

Odnosząc się do regulacji ustawy za dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze

(t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 188 poz. 1848 ze zm. ) organ wskazał na treść art. 130 tej ustawy w związku z art. 36 § 1, wywodząc ,że walne zgromadzenie członków jest najwyższym organem w spółdzielni i może wyrazić swoje stanowisko w każdej sprawie , lecz w zastrzeżonych obszarach działania przewidzianych przez ustawę lub statut dla innych organów , stanowisko walnego zgromadzenia ma charakter opinii, postulatu czy zalecenia a podjęcie decyzji w takich przypadkach pozostawione jest organowi właściwemu. Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego podstawą ogłoszenia upadłości spółdzielni są zarówno przesłanki wskazane w prawie spółdzielczym jak i przewidziane w prawie upadłościowym i naprawczym a jest nimi generalnie fakt zaprzestania płacenia długów. Z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółdzielni mogą wystąpić oprócz podmiotów wymienionych w prawie spółdzielczym także uprawnieni z mocy przepisów prawa upadłościowego i naprawczego a sąd może orzec o upadłości nawet pomimo uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni o dalszym jej istnieniu. W ocenie organu na mocy art. 20 § 2 pkt 2 PUN wniosek taki może zgłosić ten kto ma prawo reprezentować spółdzielnię – np. członek zarządu. Wobec faktu, iż strona wówczas kiedy powstały objęte postępowaniem zaległości podatkowe była członkiem zarządu , i nie wykazano okoliczności wyłączających jej odpowiedzialność ponosi ona odpowiedzialność za te zaległości wraz z pozostałymi członkami zarządu, i to całym swoim majątkiem .

Strona reprezentowana przez pełnomocnika złożyła odwołanie od otrzymanej decyzji wskazując , iż skoncentrowano się w niej na analizie treści art. 116 a OP pomijając kluczowe regulacje prawne ustawy Prawo spółdzielcze, a mianowicie te, które stanowią o usytuowania zarządu wobec walnego zgromadzenia członków , jak i te mówiące o zasadach postawienia spółdzielni w stan upadłości. Pominięcie ich, w ocenie strony, doprowadziło do wyprowadzenia błędnych wniosków związanych z odpowiedzialnością K. K. za zaległości podatkowe spółdzielni.

Cytując treść art. 130 prawa spółdzielczego stwierdzono , że z uwagi na nie podjęcie uchwały przez walnego zgromadzenie członków w przedmiocie postawienia spółdzielni w stan upadłości , nie istniał stan prawem przewidziany pozwalający zarządowi wystąpić ze stosownym wnioskiem o upadłość. Począwszy od roku 2003 przez kolejne lata taki wniosek był umieszczany w porządku obrad lecz nie uzyskiwał koniecznej aprobaty . Dopiera taką uchwałę podjęto w 2006 r. a zarząd niezwłocznie ją zrealizował. To w ocenie odwołującego się zaprzecza nie wykazywaniu inicjatywy skierowanej na wcześniejsze postawienie spółdzielni w stan upadłości. To wskazuje także na dopełnienie przez stronę należytej staranności, i jest to jednocześnie okoliczność egzeoneracyjna, wynikająca z wykładni art. 116 OP. Strona do odwołania załączyła protokoły i uchwały walnego zgromadzenia członków. W uzupełnieniu do odwołania z [...] r. podniosła ,że nie ma definicji ustawowego sformułowania użytego w art. 116 OP ,w słowach " we właściwym czasie " a ciężar dowodu w wykazaniu tego momentu spoczywa nie tylko na członku zarządu ale musi go wykazać także organ podatkowy w postępowaniu zmierzającym do przeniesienia odpowiedzialności. W okolicznościach sprawy obiektywną przyczyną brak wcześniejszego zgłoszenia wniosku o upadłość był brak uchwały walnego zgromadzenia członków spółdzielni. Wskazano ,że wniosek do sadu powinien być zgłoszony w terminie dwóch tygodni od dnia gdy dłużnik stał się niewypłacalny czyli przestał regulować zobowiązania. Analizując wskaźniki ekonomiczne spółdzielni za poszczególne lata podniesiono , że wynik finansowy za 2004 r. był lepszy do roku 2002 i 2003, co oznacza, że nie ma racji organ kiedy twierdzi ,ze to już rok 2003 powinien być tym, kiedy należało zgłosić wniosek o upadłość.

Utrzymując w mocy decyzje organu I instancji Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na właściwe regulacje Ordynacji podatkowej w zakresie odpowiedzialności członków zarządu osób prawnych, w tym za zaległości spółdzielni, nie uznał istnienia okoliczności egzoneracyjnych. W kwestii czasu właściwego do zgłoszenia wniosku wskazał ,że jest to czas właściwy ze względu na ochronę wierzycieli. Dokonując oceny sytuacji finansowej spółdzielni przyjął ,że przesłanki ogłoszenia upadłości istniały znacznie wcześniej niż w połowie 2006 roku, kiedy zarząd zdecydował się na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Za niezasadne uznano także stanowisko strony dotyczące wykładni przepisów prawa spółdzielczego. Organ odwoławczy podkreślił , że do upadłości spółdzielni stosuje się oprócz przepisów prawa upadłościowego i naprawczego także przepisy praw spółdzielczego. Wskazując na brzmienie art. 48 § 1 i 2 prawa spółdzielczego podniósł , że zarząd kieruje działalnością spółdzielni i reprezentuje ją na zewnątrz i do niego należy podejmowanie decyzji nie zastrzeżonych innym organom w ustawie prawo spółdzielcze oraz uchwalonym statucie. Natomiast art. 38 § 1 tej ustawy wskazuje z kolei na katalog spraw pozostawionych wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia , spośród których to zagadnień nie wymienia się uchwał w przedmiocie postawienia spółdzielni w stan upadłości. Oznacza to ,że zarząd może samodzielnie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości bez konieczności zwoływania walnego zgromadzenia członków, albowiem jego kompetencja wynika z art. 48 prawa spółdzielczego w zw. z art. 20 ust 1 pkt 2 prawa upadłościowego i naprawczego. O wyłącznej kompetencji walnego zgromadzenia w zakresie podejmowania uchwał o postawieniu w stan upadłości spółdzielni w okolicznościach sprawy nie stanowi też statut spółdzielni. Powyższe oznacza, że błędne jest twierdzenie , że strona nie miała możliwości zgłoszenia wniosku o upadłość z uwagi na kilkakrotne odrzucanie poddawanych pod rozwagę w tym przedmiocie uchwał przez walne zgromadzenie członków. Brak uchwały nie stanowił żadnej przeszkody do złożenia przez zarząd wniosku o upadłość do właściwego sądu. Natomiast brak wskazania mienia, które mogłoby służyć pokryciu zaległości podatkowych , nie pozwala z tego powodu zwolnić strony od odpowiedzialności za zobowiązania spółdzielni ( art. 116 § 1 pkt 2 op ). W ocenie organu odwoławczego nie ma wątpliwości ,że w stanie sprawy nie wystąpiły zdarzenia pozwalające na wyłączenie odpowiedzialności Pana K. K. za zaległości podatkowe spółdzielni, który pełnił obowiązki członka zarządu w okresie kiedy powstały rzeczone zaległości, a prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu ich ściągnięcia okazało się bezskuteczne. Traktując o rozkładzie ciężaru dowodu w sprawach podejmowanych na tle art. 116 op. organ odwoławczy powołał się na wyrok NSA z 6 marca 2003 r. , sygn. akt SA/Bd 85/03 , z którego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uwalniającej spoczywa na członku zarządu, organ natomiast ma wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w chwili powstania zaległości oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów procesu zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 116a OP w zw. z art. 116 OP poprzez niezasadne i błędne przyjcie , że skarżąca nie uwolniła się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółdzielni poprzez zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

W uzasadnieniu wskazał ,że organ odwoławczy skrótowo potraktował regulacje prawa spółdzielczego mające kluczowe znaczenie w sprawie. Wskazując na regulacje tego aktu prawnego wywiedziono, powtórzono argumentację z odwołania, o tym , że zarząd spółdzielni znajduje się w innej sytuacji niż członkowie zarządu spółek kapitałowych albowiem członek zarządu spółdzielni musi wykazać , że zgłosił walnemu zgromadzeniu członków w odpowiednim terminie stosowny wniosek o podjecie uchwały o postawienie spółdzielni w stan upadłości. Ustawodawca jednoznacznie wskazał jak ma postąpić zarząd. Materiał dowodowy zgromadzony przez organy wskazuje ,że począwszy od 2003 r. członkowie zarządu spółdzielni umieszczali w porządku obrad kwestię rozstrzygnięcia o podjęciu uchwały o postawieniu spółdzielni w stan upadłości lecz wniosek taki nie znajdował akceptacji. Skarżący wskazuje na brzmienie art. 130 prawa spółdzielczego , z którego wynika, iż dopiero stosowana uchwała walnego zgromadzenia członków daje możliwość zgłoszenia przez zarząd do sądu wniosku o upadłość , co uczyniono po podjęciu takiej uchwały w czerwcu 2006. Nawiązując do sformułowania art. 116 OP wskazującego na właściwy czas zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jako przesłanki egzoneracyjnej podniesiono ,że wykazanie tej przesłanki nie obciąża tylko strony ale także musi wykazać to również organ. Skoro w okolicznościach sprawy istniały obiektywne przeszkody zgłoszenia stosownego wniosku wobec braku uchwały zgromadzenia członków spółdzielni to nie można przenosić odpowiedzialności na członka zarządu. Odwołując się do dwóch orzeczeń Naczelnego Sadu Administracyjnego , z których wynika ,że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być zgłoszony w taki czasie ażeby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernej , choć tylko częściowej spłaty z majątku spółki, pełnomocnik podkreślił , że w stanie sprawy po ogłoszeniu upadłości majątku spółdzielni starczyło na zaspokojenie częściowe wierzycieli.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko dodając , z powołaniem się na art. 21 ust 1 prawa upadłościowego i naprawczego , iż strona jako prezes spółdzielni, znając sytuację finansową spółdzielni winien był nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia kiedy wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości ( koniec 2003 r. ) zgłosić wniosek o upadłość jednostki do sadu. Nie uczyniono tego w tym terminie nawet wówczas kiedy walne zgromadzenie członków taką uchwałę podjęło, a mianowicie 30 czerwca 2006 r., ponieważ wniosek taki wpłynął do sądu upadłościowego dopiero w dniu 12.09.2006 r. , a zatem nie został on zgłoszony niezwłocznie po tym jak podjęto uchwałę o postawieniu spółdzielni w stan upadłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył , co następuje :

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zaskarżona decyzja organu odwoławczego pomimo nieprawidłowego uzasadnienia odpowiada prawu.

Sąd uznaje stan faktyczny ustalony przez organy za prawidłowy. Istnieje spór pomiędzy stronami w kwestii wystąpienia przesłanek i właściwego czasu, które nakazywały złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółdzielni – organ twierdzi, że był to rok 2003 , zaprzecza temu skarżący. W tym względzie racje przyznać należy organowi a wskazuje na to zdaniem sądu ocena sytuacji finansowej spółdzielni ustalona przez organ jak i treść wyjaśnień Pani Ż. G. , zawartych w piśmie z dnia [...] r. ( k- 207 akt adm. ). Z uwagi na to, że wyżej wymieniona zajmowała stanowisko głównej księgowej spółdzielni, trudno nie zgodzić się z jej oceną , tym bardziej ,że sama jest stroną toczącego się postępowania o objęcie jej odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółdzielni.

W tych okolicznościach koniecznym było rozstrzygniecie w przedmiocie zasadności objęcia odpowiedzialnością członków zarządu za zaległości podatkowe spółki , tj. czy zaistniały okoliczności na to pozwalające oraz czy jak twierdzi skarżący skutecznie mógł uwolnić się od odpowiedzialności za te zaległości poprzez wskazanie istnienia przesłanek egzoneracyjnych, opisanych w art. 116, który to przepis stosuje się do organów zarządzających w spółdzielni, w związku z treścią art. 116a OP. Z tego ostatniego przepisu wynika ,że art. 116 stosuje się odpowiednio. A zatem, zgodnie z art. 116a OP do odpowiedzialności członków zarządu organów zarządzających innych osób prawnych niż spółki kapitałowe ( np. członków zarządu spółdzielni ) będzie miał zastosowanie art. 116 . Istotne jest to ,że art. 116 Op należy stosować odpowiednio, co w ocenie sądu w niniejszej sprawie oznacza stosowanie art.116 OP z uwzględnieniem art. 130 prawa spółdzielczego, a nawet szerzej, całej regulacji prawnej zawartej w tym akcie, traktującej o upadłości spółdzielni.

Ta konstatacja prowadzi do konieczności uzyskania odpowiedzi na kolejne pytanie , co będzie determinowało wystąpienie przesłanek uwolnienia od odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółdzielni – tj. czy niewypłacalność spółdzielni w rozumieniu prawa spółdzielczego oznacza wyłącznie nadwyżkę pasywów nad aktywami i ona może stanowić podstawę ogłoszenia upadłości , czy też oznacza to ( niewypłacalność ), jak wynika z prawa upadłościowego i naprawczego, fakt niewykonywania wymagalnych zobowiązań.

W uchwale z dnia 4 grudnia 1998 r. sygn. akt III CKN 398/98 Sąd Najwyższy wypowiedział pogląd ,że podstawę ogłoszenia upadłości spółdzielni może stanowić zarówno nadwyżka pasywów nad aktywami jak i fakt zaprzestania płacenia długów. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, choć orzeczenie to wydane zostało na gruncie prawa upadłościowego z 1934 r., nadal zachowało swoją aktualność.

Z uwagi na wyraźną treść art. 130 prawa spółdzielczego przesłanka niewypłacalności rozumiana jako stan , w którym występuje nadwyżka pasywów nad aktywami ma charakter przepisu szczególnego w zakresie ogłoszenia upadłości spółdzielni z tej przyczyny , natomiast nie wyklucza ona z uwagi na brzmienie art. 137 prawa spółdzielczego stosowania w sprawach nieuregulowanych tą ustawą przepisów prawa upadłościowego i naprawczego wobec nieokreślenia w nich stanowiska wierzycieli w przedmiocie ogłoszenia upadłości, z przyczyn opisanych w prawie upadłościowym i naprawczym. Najdobitniejszym wyrazem tego jest brzemienia art. 132 prawa spółdzielczego , z którego wynika ,że na wniosek wierzyciela , który zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości , sąd może zarządzić postawienie jej w stan upadłości pomimo uchwały walnego zgromadzenia o dalszym jej istnieniu. Ta szczególna regulacja zawarta w prawie spółdzielczym ma ten skutek ,że zarząd spółdzielni jest ograniczony w możliwości zgłoszenia wniosku o upadłość uprzednim podjęciem przez walne zgromadzenie członków stosownej uchwały o postawieniu spółdzielni w stan upadłości.

Gdyby bowiem zastosować rozumowanie przeciwne , iż zarząd może z takim wnioskiem wystąpić samodzielnie w każdej uznanej przez ten organ sytuacji na to zasługującej , to art. 130 prawa spółdzielczego byłby niepotrzebny. Takie wnioskowanie pozostawałoby w oczywistej kolizji z zasadą racjonalności działania ustawodawcy. Stanowisko to znajduje również wyraz w literaturze (por. Ordynacja Podatkowa Komentarz Toruń 2007– B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska, M. Masternak, J. Orłowski ) gdzie wskazano , że "prawo spółdzielcze zawiera przepisy szczególne dotyczące upadłości spółdzielni , w tym szczególne regulacje dotyczące przesłanek upadłości . Regulacje te wywierają wpływ na przesłanki i zakres odpowiedzialności zarządu spółdzielni , gdyż ich odpowiedzialność jest powiązana z zagadnieniami upadłości spółdzielni (...)".

Mając powyższe na uwadze nie można zgodzić się z tezami organu , który uważa, że wobec wyraźnej treści art. 38 § 1 ustawy prawo spółdzielcze i nie wskazania w przytoczonym tam katalogu zagadnień pozostawionych do wyłącznej kompetencji walnego zgromadzenia członków , w którym między innymi znajduje się podejmowanie uchwał w sprawie ogłoszenia likwidacji spółdzielni a nie upadłości - wywieść można, przy jednoczesnym braku takiego zapisu również w statucie spółdzielni , iż uchwała w tym przedmiocie ma charakter opiniujący , co w połączeniu z brzemieniem art. 48 § 1 i 2 tej ustawy , z której wynika uprawnienie zarządu do kierowania działalnością spółdzielni i reprezentowania jej na zewnątrz, nakazuje przyjąć, że nie uniemożliwia to zarządowi zgłoszenie stosownego wniosku o upadłość w sytuacji gdy taka tylko zajdzie. Kwestia upadłości jak wynika z systematyki prawa spółdzielczego uregulowana została w oddzielnym rozdziale zatytułowanym Upadłość spółdzielni ( Rozdział XIII ) wyraźnie wskazując na uprawnienie stanowiące, pozostawione walnemu zgromadzeniu w przedmiocie postawienia spółdzielni w stan upadłości . A zatem, argument organu o braku podejmowania wiążących uchwał przez ten organ w tym obszarze , formułowany na podstawie art. 38 prawa spółdzielczego mówiący w pkt. 8 jedynie o likwidacji spółdzielni , nie ma racji bytu. Nie stoi także na przeszkodzie takiemu rozwiązaniu to, że art. 20 ust. 1 pkt 2 prawa upadłościowego i naprawczego wskazuje ,że wniosek o upadłość w stosunku do osób prawnych może zgłosić każdy kto ma prawo je reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. Jak już wcześniej powiedziano z wyraźnej woli ustawodawcy przepisy prawo upadłościowego i naprawcze stosuje się wobec własnych regulacji prawa spółdzielczego w kwestii upadłości, odpowiednio , tzn. z uwzględnieniem zawartych tam przepisów. W poruszonej ostatnio kwestii przepis art. 130 § 4 tej ustawy wyraźnie przewiduje możliwość wystąpienia przez zarząd z wnioskiem o upadłość w przypadku podjęcia przez walne zgromadzenie stosownej uchwały – uchwały o postawieniu spółdzielni w stan upadłości.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy niewątpliwie zarząd miał ograniczone możliwości zgłoszenia wniosku o upadłość gdyż jak wynika z akt administracyjnych pomimo wielokrotnie uzewnętrznianej w tym kierunku inicjatywy w roku 2003, 2004, 2005, i dwukrotnie w 2006 najwyższy organ spółdzielni, jakim jest walne zgromadzenie, korzystając z posiadanych prerogatyw decydował o dalszym trwaniu spółdzielni , wskazując na środki umożliwiające wyjście ze stanu niewypłacalności. W ocenie sądu dopiero uchwała pozytywna w poruszanej kwestii upoważniała zarząd do głoszenia wniosku o upadłość, i to niezwłocznie. W tym względzie sąd nie podziela stanowiska organu , iż brak uchwały nie stanowi żadnej przeszkody do zgłoszenia wniosku o upadłość. Oznacza to, iż nie sposób przyjąć , że zarząd może postąpić w sposób odmienny .

Zdaniem Sądu dopiero wówczas kiedy wystąpi podstawa do zgłoszenia wniosku o upadłość poprzedzona stosowną uchwałą walnego zgromadzenia, należy oceniać poprzez pryzmat przesłanek art. 116 Op zachowanie zarządu jako organu spółdzielni, uprawnionego do zgłoszenia wniosku o upadłość, po myśli art. 20 ust 2 pkt 2 prawa . upadłościowego i naprawczego. Między innymi poprzez dokonanie oceny czy wniosek zgłoszono do sądu w odpowiednim terminie (wg prawa spółdzielczego niezwłocznie, według prawa upadłościowego i naprawczego w terminie dwóch tygodni od dnia , w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości – art. 21 ust 1 ). Legitymację taką w okolicznościach sprawy zarząd spółdzielni uzyskał w chwilą podjęcia wiążącej uchwały walnego zgromadzenia członków o postawieniu spółdzielni w stan upadłości tj. w dniu 30.06.2006 roku. Wcześniej wobec braku takiego aktu stanowionego walnego zgromadzenia członków spółdzielni, w ocenie sądu, odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółdzielni nie może mieć miejsca, pomimo , że przesłanki do złożenia wniosku o upadłość już zaistniały, a członek zarządu nie miał wpływu na podjęcie kroków w celu niezwłocznego zgłoszenia wniosku do sądu upadłościowego. W zachowaniu skarżącego wnioskującego o podjecie stosowanej uchwały nie można dostrzec braku staranności , jako osoby dbającej o interesy spółdzielni, stawiającej w porządku obrad przedmiotowy wniosek. Jednakże nie sposób odmówić racji organowi , który w ostateczności orzekł o odpowiedzialności Pana K. K. za zaległości podatkowe spółdzielni.

Słusznie wskazano bowiem, że pełniąc funkcję Prezesa Zarządu w przewidzianym prawem terminie – tj. niezwłocznie ( art. 130 § 4 prawa spółdzielczego) nie wystąpił ze stosownym wnioskiem o ogłoszenie upadłości. A zatem, nie może skutecznie powoływać się na okoliczność uwalniającą go od tej odpowiedzialności twierdząc, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości. Z akt administracyjnych wynika, że uchwałę podjęto 30.06.2006 r. a wniosek do sądu wpłynął dopiero w dniu 12.09.2006 r. a zatem z przekroczeniem wskazanego terminu. Skarżący nie wykazał przy tym , że uchybienie obowiązkowi w złożeniu tego wniosku o upadłość w przepisanym terminie, było od niego niezależne.

Skarżący nie wskazał także istnienia pozostałych przesłanek egzoneracyjnych.

Z akta administracyjnych wynika niezbicie , że egzekucja wobec spółdzielni okazała się bezskuteczna, oraz , że spółdzielnia posiadała zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za 06, 07 i 08. 2006 roku . Nie budzi także wątpliwości fakt , iż w owym czasie skarżący pełnił obowiązki prezesa zarządu spółdzielni. Pan K. K. nie wskazał także istnienia mienia, które mogłoby służyć pokryciu zaległości spoczywających na spółdzielni.

Pomimo odmiennej wykładni zastosowanych przepisów prawa zaskarżona decyzja odpowiada prawu, choć z innych powodów niż wskazano w jej uzasadnieniu.

Sąd tym samym nie podzielił stanowiska organu, że przepisy prawa spółdzielczego nie przewidują żadnych ograniczeń dla członków zarządu spółdzielni w przedmiocie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółdzielni.

Z uwagi na szczegółowe wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji zagadnień łączących się z powodami inicjowania postępowania upadłościowego we właściwym czasie oraz rozumieniem tego pojęcia - sąd odstąpił od dokonywania ich wykładni , gdyż utrwalone są one w doktrynie i judykaturze ( np. por. wyrok NSA z 6 lipca 2006 r. I FSK 1115/05 , a także A.Mariański - Odpowiedzialność członków zarządu organów zarządzających osób prawnych za zaległości podatkowe - Monitor Podatkowy 2/2005), a sąd rozpoznający sprawę je podziela .

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) orzekł jak w sentencji.

S.C.