Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1087/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie Sędzia WSA Marek Krawczak (sprawozdawca), Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Protokolant referent stażysta Marika Krawczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi B. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 12 sierpnia 2010 r. B. z siedzibą w W. (dalej: "Bank" lub "Skarżąca") zwróciła się z wnioskiem o udzielenie indywidualnej interpretacji przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) dalej zwana "u.p.d.o.p." w zakresie metody ustalenia wysokości kosztów uzyskania przychodów w związku z transakcją zbycia akcji wniesionych wcześniej aportem do Skarżącej. Wniosek ten wpłynął do Ministra Finansów w dniu 17 sierpnia 2010 r.

We wniosku przedstawiono stan faktyczny, z którego między innymi

wynikało, że w dniu 9 grudnia 2009 r. Skarżąca podjęła uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego. Zgodnie z postanowieniami tej uchwały, N.("N.") zobowiązał się, w zamian za objęcie nowych akcji Skarżącej, wnieść na pokrycie podwyższenia kapitału Skarżącej aport w postaci akcji i udziałów 5 spółek (w tym 4 spółek akcyjnych i 1 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). Uchwalona przez Skarżącą cena emisyjna nowo wydanych akcji wynosiła [...] PLN za jedną akcję, a wartość nominalna wynosiła [...] PLN za jedną akcję. Objęcie nowych akcji Skarżącej nastąpiło zatem za aport przekraczający wartość nominalną tych akcji. W dniu 28 czerwca 2010 r. podwyższenie kapitału Skarżącej zostało zarejestrowane. Wśród spółek wniesionych w formie wkładu niepieniężnego są m.in. akcje firmy C. Dla zobrazowania stanu faktycznego Skarżąca podała przykład: wartość godziwa, określona przez biegłego rewidenta, na dzień wniesienia wkładu niepieniężnego dla akcji C. wynosiła [...] zł (wartość nominalna [...] zł tj. [...] zł każda akcja).

W związku z rozważaną możliwością sprzedaży akcji i udziałów, w tym firmy C. powstały wątpliwości co do kwoty kosztów uzyskania przychodów, a mianowicie: jaka wartość stanowić będzie dla Banku koszt uzyskania przychodów z tytułu zbycia akcji/udziałów wniesionych uprzednio do B. w formie wkładu niepieniężnego, tj.:

a) wartość godziwa/rynkowa wniesionego wkładu niepieniężnego odpowiadająca wartości emisyjnej wydanych akcji Banku - na przykładzie akcji spółki C. . kwota [...] zł ([...] pln) czy

b) kwota [...] zł odpowiadająca wartości nominalnej wydanych akcji Banku w zamian za wniesiony aport ([...] pln)?

Zdaniem Banku w przedstawionym powyżej stanie faktycznym, w przypadku sprzedaży akcji wniesionych do Banku w formie wkładu niepieniężnego, przychodem stosownie do art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p., będzie cena akcji ustalona w umowie sprzedaży. Jednocześnie przepisy u.p.d.o.p. nie regulują (od strony nabywcy wkładu niepieniężnego) wprost wysokości kosztów uzyskania przychodów w powyższej sytuacji. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. wydatki na objęcie lub nabycie akcji w spółce nie stanowią kosztów uzyskania przychodów w momencie objęcia lub nabycia tych akcji, lecz w momencie ich odpłatnego zbycia. Pojęcie "wydatków na nabycie" nie zostało zdefiniowane w u.p.d.o.p. Zdaniem Banku w przypadku akcji/udziałów wniesionych aportem, wydatki na ich objęcie powinny być rozumiane jako wartość rynkowa/godziwa określona przez biegłego rewidenta wyznaczonego przez właściwy sąd rejonowy, na przykładzie akcji firmy C..

Bank uzasadniając swoje stanowisko, powołując się na art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. stwierdził, że pojęcie wydatków jest szerokie, a ustawa nie ogranicza wskazanego pojęcia tylko i wyłącznie do wydatków pieniężnych podmiotu nabywającego dane składniki majątkowe. W konsekwencji przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., będzie odnosił się do sytuacji przedstawionej we wniosku, polegającej na nabyciu akcji oraz udziałów innych spółek w formie wkładu niepieniężnego w zamian za wartość, o którą nastąpi podwyższenie kapitałów własnych Banku. Wartość ta stanowi swego rodzaju wynagrodzenie za wnoszony aport w postaci akcji/udziałów w innej spółce kapitałowej.

Bank wskazał, iż zgodnie z art. 431 § 7 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) - dalej: k.s.h., w odniesieniu do wkładów niepieniężnych wnoszonych do spółek akcyjnych, zastosowanie ma m.in. przepis art. 309 § 1 k.s.h., który mówi o tym, że akcje Banku mogą być obejmowane wg wartości nominalnej lub wyższej wartości emisyjnej, czyli do akcjonariuszy Banku należy podjęcie decyzji w drodze stosownej uchwały walnego zgromadzenia, czy nowo wydane akcje Banku będą obejmowane wg wartości nominalnej czy wyższej emisyjnej. Zgodnie z art. 311 k.s.h., jeżeli przewidziane są wkłady niepieniężne założyciele sporządzają pisemne sprawozdanie, które zawiera m.in. przedmiot wkładów niepieniężnych oraz zastosowaną metodę wyceny wkładów, np. wycena m.in. spółki C. . została ustalona według średniej ceny ważonej, po której były przedmiotem obrotu na rynku regulowanym Giełdy Papierów Wartościowych.

Następnie sprawozdanie poddane zostało ocenie biegłego rewidenta, który obowiązany był do wydania opinii określającej jaka jest wartość godziwa wkładów niepieniężnych i czy odpowiada ona co najmniej wartości nominalnej obejmowanych za nie akcji/udziałów bądź wyższej cenie emisyjnej akcji.

W oparciu o przedmiotowe sprawozdanie oraz wydaną opinię biegłego rewidenta podjęta została decyzja w drodze stosownej uchwały o objęciu przez N. akcji Banku w oparciu o cenę emisyjną akcji Banku w zamian za wartość godziwą wniesionego wkładu niepieniężnego.

W świetle powyższego, zdaniem Banku, aby określić koszt uzyskania przychodów na dzień potencjalnego zbycia akcji/udziałów otrzymanych aportem, powinna zostać ustalona wartość jaką przedstawiają akcje/udziały wniesione w formie wkładu niepieniężnego na dzień wniesienia aportu odpowiadająca, w sytuacji kiedy została podjęta decyzja o objęciu nowo wydanych akcji Banku wg wartości emisyjnej - wartości emisyjnej nowo wydanych akcji Banku. W rezultacie, w sytuacji kiedy wartość aportu zostanie odniesiona na kapitał zakładowy oraz kapitał zapasowy, wartość emisyjna określona w stosownej uchwale jest tożsama z wartością przedmiotu aportu, czyli z wartością godziwą akcji/udziałów spółek objętych w ramach wkładu niepieniężnego.

Zdaniem Banku wydatkiem dokonanym w celu objęcia aportu w postaci wkładu niepieniężnego, powinna być wartość godziwa akcji/udziałów spółek wnoszonych w formie wkładu niepieniężnego na dzień wniesienia wkładu niepieniężnego, odpowiadająca jednocześnie wartości emisyjnej o jaką zostaną podwyższone kapitały własne Banku.

Jednocześnie, Bank uważał, że skoro brak jest w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych odpowiedniego przepisu precyzującego, jaką wartość należy przypisać akcjom/udziałom wniesionym jako wkład niepieniężny (nominalną, godziwą czy też ustalić wartość w jeszcze inny sposób), należy uznać, iż możliwe jest przyjęcie na potrzeby niniejszej transakcji takiej wartości obejmowanych akcji, jaką przyjęto by w przypadku zwykłej transakcji nabycia. W przypadku zaś nabycia akcji/udziałów, należałoby, w ocenie Banku, przyjąć wartość godziwą nabywanych praw majątkowych (akcji/udziałów). Zgodnie bowiem z ogólną zasadą wyrażoną w art. 14 u.p.d.o.p., po stronie zbywającego przychodem z odpłatnego zbycia praw majątkowych, powinna być, co do zasady, wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, nieodbiegająca jednakże znacznie od wartości rynkowej. Z kolei, zdaniem Banku, o ile ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie przewiduje szczególnej metody ustalania kosztu uzyskania przychodu dla danej transakcji, można przyjąć, iż powinien on również zostać rozpoznany w wysokości ceny określonej w umowie, która nie powinna odbiegać od ceny rynkowej.

W sytuacji, kiedy Bank rozpoznałby w kosztach uzyskania przychodów wartość nominalną nowo wydanych akcji Banku powstałaby tzw. trwała różnica pomiędzy wynikiem brutto Banku a podstawą opodatkowania nie mająca jakiejkolwiek podstawy prawnej w obowiązującej ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.

Na potwierdzenie własnego stanowiska Bank powołał interpretację Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2009 r. (sygn. [...]).

Bank stanął na stanowisku, że nie istnieją prawne przeciwwskazania do przyjęcia dla potrzeb opisywanej transakcji wartości akcji/udziałów spółek odpowiadające ich wartości godziwej określonej w stosownej uchwale N. ., ponieważ ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie precyzuje specyficznego mechanizmu ustalania kosztów uzyskania przychodów w ramach transakcji zbycia akcji/udziałów wniesionych do Banku w formie wkładu niepieniężnego (od strony nabywcy wkładu). W konsekwencji wartość emisyjna wydanych akcji przez Bank odzwierciedla wartość godziwą akcji/udziałów spółek wniesionych aportem w formie wkładu niepieniężnego i taka wartość powinna zostać rozpoznana przez Bank jako koszt uzyskania przychodów w momencie zbycia przedmiotowych akcji/udziałów.

Zdaniem Banku, w świetle powyższej argumentacji oraz dyspozycji art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., kosztem uzyskania przychodu Banku w przypadku odpłatnego zbycia akcji/udziałów spółek wniesionych w formie wkładu niepieniężnego będzie wartość godziwa otrzymanych akcji/udziałów odpowiadająca wartości emisyjnej wydanych w zamian akcji własnych Banku.

Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku organ podatkowy wydał

w dniu [...] listopada 2010 r. indywidualną interpretację przepisów prawa podatkowego uznającą stanowisko przedstawione przez Skarżącą za nieprawidłowe.

Organ, powołując treść art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., stanowiącego, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 wskazał, iż kosztami uzyskania przychodów są wszelkie koszty, a więc bezpośrednio i pośrednio związane z uzyskiwanymi przychodami, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p.

Minister Finansów podkreślił, iż ustawodawca regulując zasady ustalania kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży udziałów (akcji), uzależnił je od sposobu nabycia (objęcia) zbywanych udziałów (akcji).

W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, że stosownie do treści art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., nie uważa się za koszty uzyskania przychodów: wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów albo akcji w spółce oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych, wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych wkładów, udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e.

Powyższy przepis stanowi, iż wydatki na objęcie lub nabycie udziałów lub akcji w spółce są kosztem uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego zbycia tych udziałów lub akcji. Pojęcie wydatków, wskazane w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., jest szerokie, a ustawa nie ogranicza wskazanego pojęcia tylko i wyłącznie do wydatków pieniężnych podmiotu nabywającego dane składniki majątkowe. W konsekwencji, w ocenie organu, wskazany przepis będzie odnosił się do sytuacji przedstawionej we wniosku, polegającej na nabyciu udziałów/akcji innych spółek w zamian za określoną liczbę akcji własnych Banku, które to akcje stanowią swego rodzaju wynagrodzenie za wnoszony aport w postaci udziałów/akcji w innych spółkach kapitałowych.

Minister Finansów wskazał, iż za wydatek na nabycie wkładu niepieniężnego w postaci akcji i udziałów innych spółek nie można uznać jego wartości rynkowej/godziwej określonej przez biegłego rewidenta, odpowiadającej wartości emisyjnej wydanych akcji. Wartość ta stanowi wyłącznie efekt wyceny tego wkładu wnoszonego do Spółki. Nie należy jej zatem utożsamiać z poniesieniem wydatku na jego nabycie (na nabycie akcji/udziałów spółek).

Ponadto organ wskazał, że stosownie do postanowień art. 154 § 3 zdanie pierwsze oraz 309 § 1 k.s.h. udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcje w spółce akcyjnej nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. A contrario, dopuszczalne jest obejmowanie akcji powyżej ich wartości nominalnej. W takiej sytuacji spółka otrzymuje dodatkową wartość (nadwyżkę), zwaną agio emisyjnym. Jednocześnie przepis art. art. 154 § 3 zdanie drugie oraz 396 § 2 k.s.h. wskazuje, że nadwyżki, osiągnięte gdy udziały obejmowane są po cenie wyższej od wartości nominalnej oraz przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej (agio emisyjne), a pozostałe po pokryciu kosztów emisji akcji, należy przelać do kapitału zapasowego. Agio emisyjne może powstać zarówno wówczas, gdy udziały lub akcje obejmowane są w zamian za wkład pieniężny, jak i wówczas, gdy akcjonariusze pokrywają obejmowane przez nich akcje w formie aportu. Wniesienie wkładu do spółki kapitałowej w postaci agio emisyjnego stanowi jeden ze sposobów finansowania tej spółki przez wspólnika(ów) lub akcjonariusza(y).

Minister Finansów uznał, że okoliczność, iż w przedstawionym stanie faktycznym przy obejmowaniu akcji występuje agio jednoznacznie wskazuje na to, iż aport ma wartość większą niż nominalna wartość wydanych w zamian zań akcji, a więc w wyniku wniesienia aportu korzyści odnosi Bank, następuje jego dofinansowanie. Kosztem (wydatkiem), jaki w tym wypadku ponosi Bank, jest wartość nominalna wydanych w zamian za aport akcji.

Minister Finansów odnosząc się do kwestii zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wartości agio przekazanej na kapitał zapasowy w związku z wniesieniem do Banku wkładu niepieniężnego w postaci akcji i udziałów innych spółek zauważył, iż wartość przewyższająca wartość nominalną wydanych udziałów własnych Banku nie tworzy kapitału zakładowego Banku, a co najważniejsze - nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych - art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p. Skoro więc jest ona neutralna po stronie przychodów podatkowych, to nie powinna również sztucznie wpływać na wielkość kosztów uzyskania przychodów.

Do wyliczenia wartości wydatków związanych z nabyciem akcji lub udziałów innej spółki wniesionych do Banku, i tym samym do ustalenia kosztu podatkowego przy sprzedaży nabytych udziałów lub akcji, należy przyjąć wartość nominalną wydanych akcji Banku w zamian za wniesiony aport.

Minister Finansów stwierdził, że za powyższym stanowiskiem przemawia również wykładnia systemowa. Stosownie do art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. przychodem u wnoszącego wkład niepieniężny, nie stanowiący przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, jest nominalna wartość objętych udziałów/akcji. Ustawodawca nie przewiduje więc ustalania przychodu w wysokości wartości emisyjnej objętych udziałów/akcji czy rynkowej wnoszonego wkładu. Zdaniem organu przytoczyć należy również brzmienie art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p., zgodnie z którym, w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji), wkładów, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości: nominalnej wartości objętych udziałów (akcji), wkładów z dnia ich objęcia - jeżeli te udziały (akcje), wkłady zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Cytowany przepis statuuje ogólną zasadę przyjmowania dla celów określenia kosztów uzyskania przychodów wartości nominalnej objętych przez wnoszącego aport udziałów/akcji w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część z dnia ich objęcia.

Minister Finansów uznał, że skoro w przedstawionym stanie faktycznym wartość wnoszonych udziałów/akcji innych spółek kapitałowych będzie wyższa od wartości nominalnej akcji wydanych w zamian za przedmiotowy aport, Bank nie będzie mógł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartości przewyższającej wartość nominalną wydanych akcji własnych Banku.

Podsumowując organ stwierdził, iż Bank dokonując sprzedaży wniesionych do niej aportem akcji i udziałów spółek kapitałowych będzie obowiązany ustalić dochód, w wysokości różnicy pomiędzy uzyskanym przychodem z ich sprzedaży (cena określona w umowie) - zgodnie z art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p., który stanowi, że "przychodem z odpłatnego zbycia rzeczy lub praw majątkowych, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie", a kosztem jego uzyskania - w wysokości wartości nominalnej wydanych akcji własnych Banku.

Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 155/08.

W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i wniosła o zmianę wydanej interpretacji.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany przedmiotowej interpretacji.

Skarżąca w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o uchylenie interpretacji indywidualnej Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2010 r. oraz wniosła o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie:

– naruszenie art. 15 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., poprzez błędną wykładnię tych przepisów, prowadzącą do uznania, że kosztem uzyskania przychodów ze sprzedaży akcji/udziałów otrzymanych przez Skarżącą jako wkład na pokrycie podwyższenia kapitału zakładowego jest wartość nominalna akcji własnych Skarżącej wydanych w zamian za otrzymany aport.

W ocenie Skarżącej, należyta wykładnia art. 15 ust. 1 w związku z

art. 16 ust. 1 pkt 8 i art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p. prowadzi do wniosku, iż kosztem uzyskania przychodów ze sprzedaży akcji otrzymanych przez jako wkład niepieniężny na pokrycie podwyższenia kapitału zakładowego będą poniesione przez nią wydatki na objęcie tych akcji, tj. wartość rynkowa (emisyjna) akcji Skarżącej wydanych w zamian za wniesiony do Skarżącej aport, odpowiadająca wartości rynkowej (godziwej) aportu, określonej przez biegłego rewidenta wyznaczonego przez właściwy sąd rejonowy.

Skarżąca stoi na stanowisku, iż zarówno przychody, jak i koszty ich uzyskania, będące skutkiem sprzedaży akcji otrzymanych przez Skarżącą w zamian za akcje wydane w procesie podwyższenia kapitału zakładowego, powinny być ustalane wedle zasad ogólnych, przyjętych w u.p.d.o.p., o ile ustawodawca nie przewidział dla danej sytuacji normy szczególnej.

W uzasadnieniu skargi wskazano ponadto, iż u.p.d.o.p. nie daje żadnych podstaw do przyjęcia, iż kosztem podatkowym Skarżącej w omawianej sytuacji jest wartość nominalna wydanych akcji. Przeciwnie, wskazana przez Skarżącą zasada ogólna, wyrażona w art. 15 ust. 1 w związku z art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p., oraz ekwiwalentność gospodarcza transakcji wydania akcji w zamian za aport, dają podstawę do przyjęcia, iż kosztem podatkowym Skarżącej jest wartość rynkowa (emisyjna) wydanych akcji.

Skarżąca podkreśliła, iż dokonując nowelizacji u.p.d.o.p., ustawodawca, w nowym art. 16 ust. 1 pkt 8e, wskazał, iż w przypadku sprzedaży akcji nabytych przez podatnika w drodze transakcji wymiany akcji, kosztem uzyskania przychodu jest wydatek rozumiany jako wartość nominalna wartości akcji wydanych akcjonariuszom w zamian za akcje zbywane. Dokonując uściślenia pojęcia "wydatek" na potrzeby jednego rodzaju transakcji (innego niż transakcja oceniana w zaskarżonej interpretacji), ustawodawca potwierdził, "iż za wydatek na gruncie tej ustawy może być uznane nie tylko realne uszczuplenie w majątku podatnika, ale także wartość wyemitowanych przez niego udziałów (akcji)", inna niż ich wartość nominalna.

Skarżąca zwróciła również uwagę, iż przedstawiona w zaskarżonej interpretacji wykładnia przepisów u.p.d.o.p. w sposób oczywisty dyskryminuje Skarżącą względem podmiotów dokonujących transakcji o analogicznych skutkach gospodarczych. Gdyby Bank wydał N. akcje własne w zamian za gotówkę (po cenie emisyjnej), a następnie całą tę gotówkę przeznaczył na nabycie akcji będących przedmiotem aportu od N. (również po cenie emisyjnej, równej cenie akcji własnych wydanych akcjonariuszowi), to nie byłoby wątpliwości, że cała kwota wydatkowanej przez Skarżącą gotówki mogłaby zostać uznana za koszt uzyskania przychodów (bez względu na to, czy cena emisyjna akcji Spółki byłaby równa cenie nominalnej) w momencie zbycia nabytych przez Skarżącą akcji.

Transakcja taka miałaby dla Skarżącej identyczny skutek, co wydanie akcji własnych w zamian za aport akcji. Dlatego też transakcję przeprowadzoną przez Skarżącą należy ocenić jako mającą na celu uproszczenie obrotu gospodarczego poprzez wyeliminowanie z tegoż obrotu rozliczeń gotówkowych. W opinii Skarżącej, skutki podatkowe obu opisanych transakcji powinny być jednakowe. Za nieprawidłową należy zaś uznać taką wykładnię, która prowadzi do odmiennego potraktowania tych dwóch transakcji tylko ze względu na pojawienie się w jednej z nich elementu rozliczeń w gotówce. Taka wykładnia musiałaby się opierać na trudnym do przyjęcia założeniu, że ustawodawca preferuje rozliczenia gotówkowe przy transakcjach nabycia akcji i wprowadził mechanizm podatkowy zniechęcający podatników do rozliczania tych transakcji bezgotówkowo.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji i w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu sprawy zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002, Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia w jaki sposób należy ustalić koszty uzyskania przychodu w przypadku zbycia udziałów/akcji będących przedmiotem aportu wniesionych przez N. do Banku w ten sposób, że część wartości udziałów/akcji przekazana została na podwyższenie kapitału zakładowego, a pozostała wartość aportu przelana na kapitał zapasowy. W ocenie Banku kosztem uzyskania przychodu będzie wartość aportu wniesionego do Banku, natomiast zdaniem organu Bank nie będzie mógł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartości przewyższającej wartość nominalną wydanych udziałów własnych Banku (odpowiadającej wartości agio).

Należy ocenić czy organ w zaskarżonej interpretacji prawidłowo zinterpretował przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. - zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów albo akcji w spółce oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych wkładów, udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e. Z powyższego przepisu wynika, że wydatki na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji w spółce nie stanowią kosztu uzyskania przychodu w dacie ich poniesienia. Wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia tych udziałów lub akcji.

Z punktu widzenia spółki aport wnoszony na pokrycie kapitału zakładowego nie jest przychodem podatkowym. Stanowi o tym bezpośrednio art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p., zgodnie z którym do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenia kapitału zakładowego. Przepis ten ma zastosowanie bez względu na to, czy mamy do czynienia z wkładem niepieniężnym, czy też pieniężnym.

Neutralność podatkowa wniesienia wkładów na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego jest konsekwencją funkcji, jakie pełnią takie wkłady, a mianowicie gromadzenia środków niezbędnych do funkcjonowania spółki. Wpływają one pośrednio na rozmiar prowadzonej przez spółkę działalności, ale jako środki z finansowania zewnętrznego mogą podlegać zwrotowi podmiotom, które je wniosły. Do przychodów podatkowych nie zalicza się ponadto kwot i wartości stanowiących nadwyżkę ponad wartość nominalną udziałów (akcji) otrzymanych przy ich wydaniu i przekazanych na kapitał zapasowy (art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p.). W cytowanym przepisie mowa o tzw. agio, czyli przewidzianej w kodeksie spółek handlowych różnicy między wartością nominalną udziałów (akcji) a ceną nabycia udziałów albo ceną emisyjną akcji.

W przypadku zbycia udziałów (akcji) otrzymanych w ramach aportu Spółka co do zasady będzie więc uprawniona do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów w wysokości wydatków na nabycie tych udziałów (akcji). Przepisy u.p.d.o.p. nie definiują jednak, w jaki sposób w takiej sytuacji należy określić wysokość wydatków na nabycie udziałów (akcji). W związku z tym, że pojęcie "wydatki" nie zostało zdefiniowane w u.p.d.o.p., należy odnieść się do jego językowego znaczenia. Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN pod red. prof. M. Szymczaka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, "wydatek" to: suma, która ma być wydana albo suma wydana na coś, przy czym "wydać" oznacza: wyłożyć, wydatkować pieniądze na coś, zapłacić za coś. "Zapłacić" zaś to: dać pieniądze jako należność za pracę, za towar; wynagrodzić w pieniądzach (także w naturze); uiścić należność. Zgodnie z przytoczonymi definicjami słownikowymi należy uznać, że pojęcie "wydatek" ma na gruncie u.p.d.o.p. bardzo szerokie znaczenie i powinno być rozumiane jako uiszczenie należności za coś - zarówno w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej. Jednocześnie należy podkreślić, że żaden z przepisów ustawy nie ogranicza wskazanego pojęcia tylko i wyłącznie do wydatków pieniężnych podmiotu nabywającego składniki majątkowe.

W zamian za otrzymane udziały Spółka wyda wnoszącemu aport akcje własne. Stanowią one zatem swego rodzaju wynagrodzenie za udziały otrzymane w postaci wkładu niepieniężnego. Wartość wydanych akcji własnych posiada więc pewną wartość rynkową i odpowiada ich nominalnej wartości. W konsekwencji należy stwierdzić, że wartość nominalna własnych akcji wydanych w zamian za otrzymane udziały/akcji stanowi wydatek na nabycie udziałów w myśl przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Tym samym w momencie zbycia wartość ta stanowi koszt uzyskania przychodów.

Zdaniem tut. Sądu, wbrew stanowisku Skarżącej, za koszt uzyskania przychodu w niniejszej sprawie nie można uznać wartości rynkowej udziałów ustalonej na dzień wniesienia aportu. Trzeba bowiem pamiętać, że wartość wnoszonych udziałów innej spółki kapitałowej będzie wyższa od wartości nominalnej udziałów objętych w zamian za przedmiotowy aport. Dodatnia różnica (agio) nie tworzy kapitału akcyjnego tylko jest przelewana na kapitał zapasowy, a co najważniejsze - nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych - art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p. Skoro więc wartość wnoszonych akcji, w części w jakiej przekracza wartość nominalną akcji, jest neutralna po stronie przychodów podatkowych, to nie powinna ona również sztucznie wpływać na wielkość kosztów uzyskania przychodu. Organ zasadnie więc uznał, że skoro wartość wnoszonych udziałów/akcji innej spółki kapitałowej będzie wyższa od wartości nominalnej akcji objętych w zamian za przedmiotowy aport, Bank nie będzie mógł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartości przewyższającej wartość nominalną wydanych akcji własnych Banku. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 155/08.

Odnosząc się do zawartego w skardze stanowiska Skarżącej, iż przychodem ze zbycia akcji będzie ich wartość, wyrażona w cenie określonej w umowie, nie odbiegająca od wartości rynkowej tych akcji, jak również przedstawionego poglądu, iż art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. nakazuje stosować odpowiednio art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. co oznacza, iż ustawodawca, inaczej niż sądzi Minister Finansów, przewidział możliwość ustalania przychodu z objęcia akcji w zamian za wkład niepieniężny w wartości rynkowej, Sąd zauważa, iż prawidłowe jest stanowisko Ministra Finansów, który w zaskarżonej interpretacji odwołał się do wykładni systemowej, gdyż uznał, iż przy założeniu racjonalności ustawodawcy, należy wziąć pod uwagę pozostałe uregulowania dotyczące ustalania przychodów i kosztów w sytuacji wnoszenia wkładu niepieniężnego i zbywania objętych udziałów/akcji, zawarte w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.

Sąd nie podziela stanowiska, zgodnie z którym wartość przychodu powinna zasadniczo odpowiadać realnej wartości rynkowej przedmiotu aportu w momencie jego wnoszenia do spółki. Nie do zaakceptowania jest także pogląd, że wartość nominalna udziału/akcji, ma być de facto wartością rynkową, gdyż takie stanowisko nie znajduje żadnego potwierdzenia w przepisach k.s.h. (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt I SA/Po 522/11).

Sąd zauważa, iż wartość nominalna jest stałą, obiektywną i tym samym z jej istoty wynika, że nie może być podwyższona oraz że nie podlega ona mechanizmom rynkowym. Niezależnie bowiem od tego, jakim spółka dysponuje majątkiem, jaką zajmuje pozycję na rynku, czy wykazuje zyski czy straty - wartość nominalna jej udziałów nie ulega zmianie. Co więcej, w przypadku spółek kapitałowych, sytuacja, w której zachodzi rozbieżność pomiędzy wartością nominalną a wartością rynkową udziałów lub akcji, występuje bardzo często, wręcz można ją określić jako typową (z uwagi na to, iż jak zostało to wskazane powyżej wartość nominalna udziałów jest wartością stałą, a ich wartość rynkowa jest zmienna - zależy od wartości aktywów spółki, czy szerzej rzecz ujmując, od jej kondycji ekonomicznej).

Podkreślenia wymaga również, że przepis art. 154 § 3 k.s.h. określa maksymalną wysokość wartości nominalnej udziałów, nie wskazuje natomiast minimalnej wysokości wartości nominalnej udziałów. Zdaniem Sądu zarówno ww. przepis, jak również pozostałe regulacje k.s.h., w żaden sposób nie obligują spółek kapitałowych do ustalania wartości nominalnej ich udziałów w wysokości równej wartości rynkowej przedmiotu aportu.

Z literalnego brzmienia art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. wynika wprost, że przychodami, z zastrzeżeniem wyjątków wskazanych w ustawie, jest nominalna wartość udziałów/akcji w spółce kapitałowej albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

W ocenie Sądu należy zatem uznać, że "odpowiednie" stosowanie przepisów art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. nie może prowadzić do wniosku, że organy podatkowe mają prawo ustalić przychód skarżącej z tytułu obejmowanych udziałów lub akcji, w innej wysokości niż wartość nominalna objętych udziałów/akcji. Jak wynika bowiem z regulacji zawartych w przepisach k.s.h., wartość nominalna jest wielkością stałą wynikającą z umowy bądź statutu spółki, a zmiana jej wysokości może nastąpić wyłącznie w drodze stosownej decyzji w tym zakresie organu spółki, tj. zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenie akcjonariuszy spółki, nie zaś decyzji organu podatkowego. Ustawodawca nie upoważnił organów podatkowych do weryfikacji wartości nominalnej udziałów lub akcji. Skoro zatem w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. przewidziano, że przychodem jest nominalna wartość udziałów/akcji objętych w zamian za wkład niepieniężny inny niż przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część, a więc wartość umownie określona przez strony, to twierdzenie, że "odpowiednie" stosowanie art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. miałoby polegać na ustalaniu przychodu w wysokości wartości rynkowej obejmowanych udziałów/akcji nie ma żadnych podstaw prawnych. W ocenie Sądu powyższe stanowisko jest niezgodne z prawem i nie do pogodzenia z wykładnią językową art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p.

Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 k pkt 1 u.p.d.o.p. w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji), wkładów, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości nominalnej wartości objętych udziałów (akcji), wkładów z dnia ich objęcia - jeżeli udziały (akcje), wkłady zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Warto zaznaczyć, że zarówno art. 15 ust. 1 k pkt 1, jaki i art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. odnoszą się do tej samej wartości, którą jest wartość nominalna akcji, nie zaś wartość rynkowa. Wprowadzenie art. 15 ust. 1k pkt 1 było bowiem konsekwencją wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 do u.p.d.o.p.

Biorąc powyższe pod uwagę, w przypadku przyjęcia argumentacji Skarżącej należałoby przyjąć, że skoro wartość przychodu, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. powinna być wartością rynkową, to również przy ustalaniu kosztu uzyskania przychodów, na gruncie art. 15 ust. 1 k pkt 1 u.p.d.o.p., powinna być brana pod uwagę wartość rynkowa udziałów (akcji lub wkładów) na dzień ich objęcia, a nie ich wartość nominalna, co stałoby w wyraźnej sprzeczności z treścią art. 15 ust. 1 k u.p.d.o.p.

Skoro zatem za koszt uzyskania przychodów w wypadku zbycia udziałów lub akcji uznaje się tylko ich nominalną wartość z dnia ich objęcia, nieuzasadnione byłoby odmienne określanie ich wartości w celu określenia przychodu powstałego z tytułu objęcia tych udziałów lub akcji. Powyższe stanowisko Sądu znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok NSA z 19 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1691/09; wyrok NSA z 3 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1689/09 oraz wyrok NSA z 3 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1688/09).

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.