Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1301/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: ART. 145 PAR. 1 PKT 1 LIT. C
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 77 par. 1, art. 79 a par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: ART. 28 UST. 2,3 ORAZ 3A ORAZ ART. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: PAR. 3 UST. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz, Sędzia WSA Urszula Zięba, Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.), po rozpoznaniu 21 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 października 2022 r., nr 1931/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 14 lipca 2022 r. J. G. - nazywany dalej "Skarżącym", zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, jak również Fundusz Pracy za poszczególne okresy od czerwca 2009 r. do maja 2010 r.

We wniosku Skarżący powołał się na okoliczności powstania zaległości, fakt wpisania go na listę dłużników niewypłacalnych oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Myślenicach o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak środków.

Następnie, w odpowiedzi na wezwanie organu, Skarżący złożył formularz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Wynikało z niego, że Skarżący urodził się w 1953 r., nie pracuje zarobkowo, a jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1722 zł netto. Na stałe wydatki miały składać się kwoty 1.500 zł tytułem opłat eksploatacyjnych oraz 170 zł tytułem kosztów leczenia. Skarżący miał prowadzić wspólne gospodarstwo domowe z żoną (dochód netto: 1218 zł) oraz córką (dochód netto: 892 zł). Łączna kwota zobowiązania prywatnego wynosiła 30.000 zł (miesięczny koszt: 937 zł). W oświadczeni tym Skarżący wyjaśnił, że nie widzi możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej, chociażby dlatego, że jego córka przeszła udar mózgu i jest osobą niepełnosprawną, która wymaga opieki.

Decyzją z 12 października 2022 r. (nr 1931/2022) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu uwzględnienia wniosku.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 oraz 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022r. poz. 1009 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s."), jak również § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej jako "Rozporządzenie").

W motywach decyzji organ w pierwszej kolejności zrekapitulował treść pism złożonych przez Skarżącego, wskazując przy tym, że zaległości, których dotyczy wniosek nie uległy przedawnieniu, ponieważ od 2010 r. prowadzona jest względem nich egzekucja, (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).

Dalej, odnosząc się do przesłanek umorzenia wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził między innymi, że okoliczności, o których jest mowa w pkt 3,5 i 6 tego przepisu nie zaistniały, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W zakresie przesłanek wynikających z § 3 Rozporządzenia organ wskazał, że łączny dochód rodziny Skarżącego wynosi 3.840,12 zł. Pośród wydatków Skarżący miał wskazać opłaty za gaz, wodę i energię - które nie są wydatkami nadzwyczajnymi. Tymczasem zakład nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponowi koszty utrzymania. Dalej, odnosząc się do zobowiązań finansowych względem banku, organ stwierdził, że nie mogą mieć one pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W przypadku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, organ stwierdził, że nie występuje ona, skoro Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego. Organ nie znalazł również okoliczności, które świadczyłyby, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych (§ 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia).

W skardze wywiedzionej od powyższej decyzji Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 7 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz jego błędną interpretacje, jak również naruszenie § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

W motywach pisma Skarżący wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych egzekwuje od niego kwotę 600 zł miesięcznie - co biorąc pod uwagę ogólne koszty utrzymania, nie pozwala mu zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych swojej rodziny. Tym bardziej, że wraz z inflacją bardzo one wzrosły. W tym kontekście Skarżący wskazał, że jego córka nie pracuje, utrzymuje się z zasiłku i jest ciężko chora. Ponadto ponownie podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Myślenicach umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na niewypłacalność. Stąd też niezrozumiałym jest, dlaczego drugi organ państwowy dochodzi do odmiennego wniosku i przez 13 lat prowadzi bezskuteczną egzekucję i w ten sposób wydłuża w sposób sztuczny bieg terminu przedawnienia zaległości.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, dlatego została uwzględniona.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W świetle powyższego wskazać należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyroki NSA z: 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09; 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09,), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych, obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu - stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. - wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

W ocenie Sądu, kontrolowana decyzji nie spełnia powyższych wymogów - a co za tym idzie została wydana z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 tej ustawy.

Przede wszystkim wyjaśniając podstawy prawne swojego rozstrzygnięcia, organ nie dostrzegł, że przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame czy nawet zbieżne. Tymczasem oceniając wystąpienie przesłanek wyrażonych w punktach 3, 5 i 6 tego przepisu organ przyjął, że żadna z nich nie wystąpiła, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Rzecz jednak w tym, że z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważając tę przesłankę powinien w pierwszej kolejności ustalić wysokość kosztów egzekucji, a następnie zestawić je z informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Następnie powinien ocenić w jakim stopniu ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne - uwzględniając przy tym zarówno z jakich praw majątkowych może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Dopiero wówczas może sformułować ocenę co do kwoty, którą uzyska w toku postępowania i zestawiwszy je z kosztami egzekucyjnymi ocenić, czy wystąpiła omawiana przesłanka.

Równocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w ramach tej przesłanki organ powinien zbadać także, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (por. wyroki NSA z: 18 maja 2022 r., I GSK 1489/21; 16 lutego 2022 r., I GSK 1237/21; jak również prawomocne wyroki: WSA w Kielcach z 13 października 2022 r., I SA/Ke 330/22; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 października 2022 r., I SA/Go 314/22; WSA w Białymstoku z 23 września 2022, I SA/Bk 280/22; WSA w Krakowie z 16 grudnia 2021 r., I SA/Kr 1287/21 oraz z 13 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 1263/17).

Tego rodzaju ustaleń organ nie przeprowadził - a co za tym idzie organ nie rozważył, czy Skarżący znalazł się w sytuacji odpowiadającej przesłance z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Bez określenia przewidywanych kosztów egzekucyjnych organ nie jest bowiem w stanie dokonać rzetelnej analizy, czy ewentualnie wyegzekwowane należności będą w oczywisty sposób przekraczać wydatki związane z egzekucją. Ponadto oceniając tę przesłankę organ powinien był zestawić z sobą efekty dotychczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz możliwości płatnicze Skarżącego.

W przypadku przesłanki wyrażonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. należy zwrócić uwagę, że zachodzi ona, wówczas gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Tymczasem w aktach administracyjnych sprawy znajdują się trzy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Myślenicach z 28 września 2011 r. umarzające postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479). Przepis ten przewiduje, że postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Tak też przyjął Naczelnik Urzędu Skarbowego w Myślenicach. Przykładowo należy zatem wskazać, że w jednym z tych postanowień organ egzekucyjny stwierdził, iż z uzyskanych informacji wynika, że "zobowiązany nie posiada majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja administracyjna". Ponadto w przywołanym postanowieniu stwierdzono, że "zgromadzony materiał dowodowy daje mocne podstawy do stwierdzenia, iż w postępowaniach egzekucyjnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne" (k. 46 akt). Dodać przy tym należy, że postanowienia te dotyczyły egzekucji nie tylko zobowiązań podatkowych Skarżącego, ale również składek należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dowody te jednak pominął - co oznacza, że badając przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie rozpatrzył w całości materiału dowodowego sprawy, czym naruszył art. 77 § 1 k.p.a.

Ocena ziszczenia się przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. okazała się zaś niekompletna, skoro dla organu punktem wyjścia było stwierdzenie, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie oznacza to jednak tego samego, co brak majątku, z którego można egzekwować należności. Stwierdzenie braku majątku (lub osób), z którego można egzekwować należności, nie wymaga czynności czy działań organów, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. O ile więc w sprawie dojdzie do ustalenia, że strona zaprzestała prowadzenia działalności, konieczne jest, dla pominięcia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 tej ustawy, stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności, przy czym chodzi tu o należności składkowe przysługujące ZUS, a nie o jakiekolwiek inne należności.

Sąd nie podziela również oceny organu w zakresie wystąpienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek określonych w § 3 pkt 1 Rozporządzenia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że w świetle tych przepisów Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

W przypadku przesłanki zawartej w § 3 pkt 1 Rozporządzenia zasadnicze znaczenie dla jej prawidłowego wyłożenia ma interpretacja zwrotu "niezbędnych potrzeb życiowych". Jego wyłożenie wiąże się z licznymi trudnościami, ponieważ składa się ono z pojęć nieostrych, czyli takich, które przez swoją wieloznaczność pozostają semantycznie otwarte. Zrekonstruowanie zakresu znaczeniowego tego zwrotu wymaga zatem posłużenia się przez organ nie tylko dyrektywami językowymi -te bowiem, w przypadku pojęć nieostrych, nie dają jednoznacznego rezultatu - ale również w dalszej kolejności uwzględnienia celu tej regulacji oraz umieszczenia jej w kontekście systemowym. Wówczas bowiem gdy ustawodawca posługuje się pojęciami niedookreślonymi znaczeniowo, ich wykładnia wymaga pogłębionej i wyczerpującej argumentacji, jak również konfrontacji ze stanem faktycznym sprawy. W konsekwencji zastosowanie tego rodzaju normy prawnej wymaga od organu szczególnej dbałości o wyjaśnienie, jakimi kryteriami kierował się przy wyborze kierunku rozstrzygnięcia. W tym przypadku jest to tym istotniejsze, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy.

Na gruncie wykładni językowej dostrzec zatem należy, że sformułowanie "potrzeby życiowe" jest związkiem frazeologicznym, którego znaczenie jest względnie ustabilizowane i obejmuje swoim zakresem potrzeby związane chociażby z mieszkaniem, wyżywieniem, środkami czystości, ubraniami, zdrowiem. Niemniej jednak z uwagi na swoją niedookreśloność zakres tego zwrotu może obejmować również inne sfery życiowe. Natomiast słownikowe znaczenie pojęcia "niezbędne" sprowadza się do tego co jest konieczne, bezwzględnie potrzebne, bezwarunkowe, bez czego nie można przetrwać, bądź też normalnie funkcjonować. Tym samym literalne brzmienie wykładanego zwrotu wskazuje, że zakres potrzeb życiowych zostaje ograniczony do tych potrzeb, które można określić jako niezbędne.

Podążając za tokiem argumentacji organu, w motywach rozstrzygnięcia nie można odnaleźć rozważań, które w pełnym zakresie oceniałyby wpływ opłacania zaległych składek na możliwości zaspokojenia powyższych potrzeb. Rozważania organu zamknęły się bowiem w stwierdzeniu, że dochód rodziny Skarżącego wynosi 3.840,12 zł, a wydatki ponoszone przez samego Skarżącego na utrzymanie wynoszą 1.500 zł.

Powyższe wskazuje, że organ nie podjął się nawet próby zidentyfikowania niezbędnych potrzeb życiowych rodziny Skarżącego, a zamiast tego zsumował dochody osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie i - błędnym zresztą - wskazaniu, że koszty utrzymania kształtują się na poziomie 1.500 zł.

Pierwszym co się narzuca, jest stwierdzenie, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Skarżący wskazał w rubryce "stałe wydatki związane z utrzymaniem" dwie kwoty: 1.500 zł tytułem opłat eksploatacyjnych oraz 170 zł tytułem kosztów związanych z leczeniem - czyli łącznie 1.670 zł, a nie 1.500 zł, jak wskazał organ. Ponadto sposób, w jaki został skonstruowany formularz powyższego oświadczenia, nie przewiduje odrębnej pozycji dla takich wydatków, jak środki czystości, jedzenie, ubrania. Wprawdzie punk d) obejmuje kategorię innych wydatków, niemniej jednak dalej wskazuje, jako przykładowe wydatki koszty wynajmu mieszkania, czesnego za szkołę, przedszkole, czy alimenty - co w oczywisty sposób może prowadzić stronę do przekonania, że nie chodzi tu o wydatki dotyczące codziennej egzystencji. W formularzu RON znajduje się również pozycja "dodatkowe informacje, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku". W jej przypadku, jednak jako przykład wskazano "poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia". Kierując się doświadczeniem życiowym oraz zasadą prawdy obiektywnej organ winien mieć na uwadze, że podane przez stronę wydatki nie mogą stanowią całości jej niezbędnych kosztów utrzymania. Organ powinien był zatem określić choćby w przybliżeniu w oparciu o dane statystyczne kwoty, które rodzina Skarżącego przeznacza na tego rodzaju wydatki.

Organ nie wziął również pod uwagę tego, że potrzeby każdej rodziny mają swoje indywidualne cechy, które mogą zostać jej narzucone przez zdarzenia losowe. W tym przypadku takim zdarzeniem mogła być choroba córki Skarżącego, która - jak wynika z jego wyjaśnień - po przebytym udarze stała się osobą niepełnosprawną.

Organ wprawdzie podkreślił, że "wnosząc o umorzenie zadłużenia z tytułu składek nie przedstawił Pan żadnych dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia" (s. 7 decyzji) - niemniej jednak w piśmie z 22 lipca 2022 r. organ pouczył Skarżącego, że powinien złożyć przede wszystkim oświadczenie na formularzu RON. Ponadto, aby poświadczyć ujawnione w nim dane, Skarżący "może do niego dołączyć" dokumenty przedstawiające jego sytuację materialną oraz "inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie" (k. 24).

Odnosząc powyższe do kwestii wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie siebie oraz swojej rodziny, należy zatem przypomnieć, że w odniesieniu do konieczności wymienienia i udokumentowania bieżących wydatków formularz RON może budzić u wnioskodawcy wątpliwości. Jeżeli zaś chodzi o okoliczność niepełnosprawności córki Skarżącego, powinna być ona znana organowi z urzędu - skoro właściwym do jej stwierdzenia był Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd dostrzega przy tym, że z literalnego brzmienia § 3 Rozporządzenia wynika, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania sformułowanej w nim przesłanki. Niemniej jednak, mając na uwadze ciążący na organach administracji ustawowy obowiązek wydania rozstrzygnięcia, na podstawie dokładnie ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz zebranego i ocenionego materiału dowodowego (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) - należy stwierdzić, że poczynione przez organ ustalenia w powyższym zakresie były niewystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W tym kontekście należy podkreślić, że zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. na organie spoczywał obowiązek poinformowania Skarżącego, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań - jak również wskazania tych przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Takiego działania organu zabrakło.

Konkludując, w ocenie Sądu, stanowisko organu co do spełnienia przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie spełnia wymogów, które wynikają z art. 107 § 3 k.p.a. oraz zostało sformułowane z pominięciem istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stanu faktycznego oraz dowodów znajdujących się w aktach sprawy, co z kolei oznaczało naruszenie przez organ art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto dokonując jego oceny organ nie zastosowała się do art. 79a § 1 k.p.a.

Końcowo należy dostrzec, że wniosek Skarżącego obejmował należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od czerwca 2009 r. do maja 2010 r.

Biorąc pod uwagę, że co do zasady, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne - w dacie orzekania przez organ, czyli 12 października 2022 r., upłynął podstawowy termin przedawnienia tych należności. Organ powinien był zatem rozważyć, czy postępowanie w przedmiocie umorzenia powyższych należności nie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na ich wygaśnięcie - czego jednak nie uczynił.

Konieczność ustalenia tej okoliczności, jest o tyle istotna, że jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej jako "k.p.a."). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ miał obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych

t

należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy

•i

o umorzenie należności, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ powinien był w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. zawrzeć w motywach decyzji ustalenia poczynione na jego podstawie.

W tym zakresie organ ograniczył się jednak do wymienienia dat wszczęcia postępowań egzekucyjnych względem poszczególnych okresów i zaznaczenia, że egzekucja trwa nadal. Tym samym, zdaniem organu, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony.

W motywach decyzji organ nie wskazał jednak na podstawie jakich dowodów ustalił powyższą okoliczność. Dodać przy tym należy, że w aktach administracyjnych sprawy, pośród dokumentów dotyczących przedawnienia znalazły się jedynie wewnętrzne pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zatytułowane "informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" (k. 27 i 28) oraz pismo "informacja o stanie należności z tytułu składek od 01.01.1999 r." (k. 31). Równocześnie Skarżący złożył wspomnianej już postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z 2011 r., tym bardziej zatem organ powinien był zebrać właściwy materiał dowodowy oraz poddać go ocenie w celu ustalenia, czy zaległości, których dotyczył wniosek nie uległy przedawnieniu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę powyższą ocenę prawną, tj. w pierwszej kolejności zbierze kompletny materiał dowodowy i podda go wyczerpującej ocenie w celu ustalenia, czy składki, których dotyczy sprawa, uległy przedawnieniu. Jeżeli składki te są nadal wymagalne, przeprowadzi postępowanie dowodowe z uwzględnieniem zastrzeżeń zawartych w motywach wyroku, a następnie przedstawi uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji w sposób spełniający wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329).

-----------------------

sygn. akt I SA/Kr1301/22

sygn. akt I SA/Kr 1301/22

#

1

sygn. akt I SA/Kr 1301/22

sygn. akt I SA/Kr1301/22

8

3

sygn.akt I SA/Kr1301/22

2

sygn. akt I SA/Kr1301/22

sygn. akt I SA/Kr 1301/22

10

11

sygn. akt I SA/Kr 1301/22

9