Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 705/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 12 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda, , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2013 roku sprawy ze skargi P. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku P. W. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2012 r. P. W. zwrócił się o umorzenie składek wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wskazał na ważny interes osoby zobowiązanej, o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą, która aktualnie jest zawieszona od 1 listopada 2012 r., pozostaje bez zatrudnienia, jest prowadzona w stosunku do niego egzekucja komornicza. Skarżący zaznaczył, że po uiszczeniu należności z tytułu składek nie jest w stanie zakupić wyżywienia, mieszkania i odzieży. Wyjaśnił, że w bieżącym roku jego przychody i dochody wyniosły jedynie 3220,00 zł , a wysokość zobowiązań firmowych za ten okres kształtuje się na poziomie 14 093,05 zł , przy wartości majątku firmy 1509,14 zł. Aktualnie uzyskuje pomoc materialną od rodziny oraz otrzymuje pożyczki. Dochód na członka jego rodziny wynosi 500 zł . Reguluje czynsz za mieszkanie w wysokości 274 zł miesięcznie oraz kaucję za mieszkanie w kwocie 613,68 zł . Prowadzona jest przeciwko niemu egzekucja komornicza i jedyny jego majątek został wystawiony na licytację. Sam aktualnie nie dokonuje żadnych wpłat, gdyż nie posiada odpowiednich środków. Stwierdził ponadto, że gdyby dokonał spłaty należności ZUS działałby z pokrzywdzeniem pozostałych wierzycieli.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83, art. 28 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zm.) odmówił umorzenia należności wynikających ze składek:

- na ubezpieczenie społeczne za okres 12.2009, 06.2011, 09.2011-10.2012 w kwocie 8.597,66 zł wraz z odsetkami

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06-07.2011, 09.2011-10.2012 w kwocie 3.771,25 wraz z odsetkami

- na Fundusz Pracy za okres 06-07.2011, 09.2011-10.2012 w kwocie 746,02 zł wraz z odsetkami. Organ wskazał, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., podnosząc, że organ nie przeanalizował sytuacji materialnej i osobistej strony. Argumenty podnoszone przez skarżącego, jak brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych czy też brak majątku pozwalającego na wyegzekwowanie należnych kwot, nie zostały przez organ wzięte pod uwagę. Skarżący podkreślił, że jego dochody pokrywają jedynie podstawowe środki utrzymania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że po przeanalizowaniu całości zgromadzonego materiału dowodowego, kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS, stwierdził, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej.

Zdaniem organu ponownie rozpoznającego sprawę decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek została wydana prawidłowo. Rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład uwzględnił wszystkie powołane przez skarżącego argumenty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi.

Zakład prawidłowo wyjaśnił, że według obowiązujących przepisów podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej. Brak możliwości jednorazowej ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia należności. W decyzji o odmowie umorzenia prawidłowo wskazano, że jeśli sytuacja materialna skarżącego byłaby bardzo trudna, to zapewne zostałaby przyznana mu pomoc. Organ podkreślił, że w posiadanych dokumentach nie ma informacji, że skarżący wystąpił o pomoc z opieki społecznej. W ocenie Zakładu trudności płatnicze mają charakter okresowy i istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej. W decyzji właściwie oceniono fakt zawieszenia działalności gospodarczej. W przypadku, gdyby skarżący nie planował wznowienia jej prowadzenia, zapewne dokonałby jej likwidacji. Prawidłowo również wyjaśniono, że ponoszone koszty z tytułu opłat za energię, czynsz i telefon nie są wyjątkowe. Jest zrozumiałe, że spłata zadłużenia może stanowić pewne obciążenie finansowe, to jednak ZUS, jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych, obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie wystarczy, gdy osoba zobowiązana wskaże uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności z tytułu składek. Dłużnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż należy to do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Ponadto ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie zobowiązanej, która okresowo nie posiada środków na regulowanie należności.

Organ wskazał, że nie ma także podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ możliwość ta jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia lub inne społeczne względy i znikome szanse na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS. W ocenie Zakładu w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ jest zobligowany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Stwierdzenie, że Zakład w wydanej decyzji hipotetycznie założył, że dochody skarżącego mogą ulec zwiększeniu, a tym samym ulegnie również poprawie jego sytuacja finansowa nie jest właściwe. Należy wskazać, że powyższy argument został przedstawiony w oparciu o informacje zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. Zgodnie z wyjaśnieniem skarżący był bowiem zatrudniony na umowę na okres próbny. Powyższe pozwala wnioskować, że po przedłużeniu umowy o pracę pracodawca może zmienić również warunki zatrudnienia. Natomiast zarzut, że w decyzji wskazano kwotę dochodów brutto nie jest słuszny, bowiem to skarżący w w/w oświadczeniu podał kwotę dochodu tj.1600,00 zł brutto, a Zakład jedynie potwierdził wysokość otrzymywanego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia.

Zakład wyjaśnił także, że zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Argument, że zadłużenie nie powstało z winy skarżącego, lecz firmy, która nie uregulowała zapłaty za świadczone usługi, nie stanowi również przesłanki do umorzenia. Załączone dokumenty nie pozwalają na stwierdzenie, że zaistniały inne okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

W decyzji prawidłowo wskazano, iż z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Organ stwierdził, że prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Należy podkreślić, że Zakład może, ale nie musi umorzyć zaległości, nawet jeżeli organ egzekucyjny stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję .

W decyzji z dnia [...] prawidłowo wyjaśniono, że wywiązywanie się z innych zobowiązań jest konieczne, ale uregulowanie zaległości wobec ZUS też jest bardzo ważne. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Ponadto umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje poprawy sytuacji finansowej, ponieważ nawet gdyby ZUS umorzył ww. należności to inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład wziął pod uwagę nie tylko ważny interes skarżącego, jego sytuację finansową, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. Tak więc po konfrontacji interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym uznano, że istnieje realna szansa na spłatę bądź przymusowe wyegzekwowanie zadłużenia. Ponadto umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i w świetle stanu faktycznego sprawy anulowanie zadłużenia byłoby uzasadnionym uprzywilejowaniem skarżącego wobec innych płatników, co naruszyłoby zasadę równości wobec prawa. Niepowodzenia finansowe, które są związane z prowadzeniem własnej firmy i ponoszone w związku z tym koszty tej działalności nie stanowią podstawy do umorzenia, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę.

Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby ze względów zdrowotnych skarżący miał przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej lub z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie mógł pozyskiwać dochodów niezbędnych do płacenia należności z tytułu składek. Brak jest potwierdzenia, że zadłużenie powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W przypadku skarżącego zadłużenie powstało z uwagi na to, że nie były opłacane należne składki w określonych terminach w okresie prowadzonej działalności gospodarczej.

Ponadto Zakład wskazał, że w nawiązaniu do uwagi zawartej w złożonym wniosku dotyczącej kwestii rozliczenia nadpłat składek, że zgodnie z pismem z dnia 7 stycznia 2013 r., nadpłacone składki na ubezpieczenia społeczne, w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za okres 07-08.2011 r. zostały rozliczone na poczet zaległości figurujących na koncie. Ponadto w kwestii odmowy wypłaty zasiłku chorobowego za 31.03.2011 r. Zakład wyjaśnił, że decyzją z dnia 16 maja 2011 r. Wydział Zasiłków odmówił skarżącemu prawa do zasiłku chorobowego za dzień 31 marca 2011 r., bowiem zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. oświadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2010 r. nr 77, poz.512 ), osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie zasiłek chorobowy przysługuje po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Do okresu ubezpieczenia chorobowego wlicza się poprzednie okresy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, zarówno obowiązkowo jak i dobrowolnie, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym, okresem pobierania zasiłku macierzyńskiego albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego. Skarżący był objęty ubezpieczeniem chorobowym od 1 stycznia 2011r., więc prawo do zasiłku chorobowego nabył po upływie 90 dni ubezpieczenia - od 1 kwietnia 2011 r. Wydział Zasiłków wypłacił w/w zasiłek chorobowy za okres 1 kwiecień - 17 czerwiec 2011 r.

Uwzględniając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego organ nie uznał, że należności z tytułu składek są całkowicie nieściągalne i w związku z tym brak podstaw do ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W sytuacji skarżącego nie występują też okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy.

W skardze P. W. zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sytuacja materialna i rodzinna nie wyczerpuje przesłanek uzasadniających umorzenie należności składkowych. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sytuacja nie wyczerpuje przesłanek całkowitej nieściągalności. Zdaniem strony naruszono także art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i i 3 k.p.a. poprzez niewyważenie interesu skarżącego i interesu społecznego, przekroczenie granic uznania administracyjnego, co spowodowało odmowę umorzenia należności składkowych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia 28 lutego 2013 r.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji.

W obszernym piśmie procesowym z dnia 4 września 2013 r. skarżący wniósł na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z załączonych do niego dokumentów na okoliczność naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że sytuacja materialna i rodzinna nie wyczerpuje przesłanek uzasadniających umorzenie należności składkowych oraz art. 28 ust. 2 i 3 ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sytuacja nie wyczerpuje przesłanek całkowitej nieściągalności. Do wniosku dołączono m.in. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przeciwko P. W. z wniosku "A" SA wobec złożenia przez wierzyciela wniosku o umorzenie postępowania, umowę darowizny na rzecz żony D. W. ½ części własności samochodu Skoda Octavia wartości 3000 zł z dnia 2 lipca 2013 r., oraz dokumentację dotyczącą leczenia żony skarżącego w związku z urazem ręki jaki miał miejsce w dniu14 sierpnia 2013 r.

Na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. skarżący wyjaśnił, że nie wskazał w oświadczeniu o stanie rodzinnym żony, gdyż mieszka sam, natomiast żona zamieszkuje z rodzicami. Oświadczył, że jest żonaty od grudnia 2012 r. Skarżący podał, że kaucja za mieszkanie wynosi 1800 zł i została rozłożona na 3 raty, a związana była z zamianą mieszkania na większe i dlatego podał w oświadczeniu jako stały wydatek kwotę 613,38 zł. Do spłacenia pozostała mu jeszcze jedna rata kaucji. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów. Pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 105 p.p.s.a. wniósł o zastrzeżenie do protokołu rozprawy, że oddalenie wniosku było niezasadne, ponieważ dokumenty wnoszą nowe dowody do toczącego się postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga P. W. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] odmawiające P. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Jak wynika z wniosku z dnia 28 grudnia 2012 r., skarżący powołał się na ważny interes osoby zobowiązanej, wskazując, że nie ma środków na uregulowanie powstałych zaległości. Zaznaczył, że organ nie przeanalizował jego sytuacji osobistej i majątkowej, czym naruszył treść art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j.).

W ocenie Sądu, organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ani przepisów prawa materialnego ani przepisów procesowych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie były niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne za okres 12.2009, 06.2011, 09.2011-10.2012, ubezpieczenie zdrowotne za okres 06-07.2011, 09.2011-10.2012 oraz Fundusz Pracy za okres 06-07.2011, 09.2011-10.2012 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej P. W. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Czyniąc te ustalenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony, opierając się na dokumentach przedłożonych przez stronę w toku postępowania. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynikało, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę na czas próbny i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1600,- złotych (k. 59-61, k. 62 akt admin.). Wynagrodzenie jest wolne od zajęć sądowych. Skarżący w dniu 1 listopada 2012r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżący jest żonaty od grudnia 2012 r., lecz nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż mieszka sam, a żona mieszka z rodzicami (k. 72 akt admin. – oświadczenie siostry, k. 78 oświadczenie skarżącego na rozprawie). Skarżący nie uwzględnił żony w pkt 16 oświadczenia o stanie majątkowym ani nie wskazał jej dochodu.

Zauważyć należy, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w toku którego nie został stwierdzony przez właściwy organ egzekucyjny brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z powyższym nie istnieją podstawy do stwierdzenia, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Co istotne, w przedmiotowej sprawie, wobec skarżącego prowadzone było postępowanie egzekucyjne na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego z dnia [...] sygn. [...]. W dniu 30 października 2012 r. skarżący częściowo uregulował zaległości z ww. bankowego tytułu i zobowiązał się do dalszych wpłat (k. 25-29 akt admin.). Zatem uznać należy, że skoro skarżący jest w stanie częściowo spłacać zadłużenie wobec "A" S.A. Oddział w Ł., to również powinien wygospodarować środki na uregulowanie należności wynikających z zaległych składek wobec organu rentowego. W tym zakresie organ administracji prawidłowo ocenił sytuację wnioskodawcy, uznając, że trudności finansowe płatnika składek i zobowiązania wobec innych wierzycieli, nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek. Trudno bowiem zaakceptować okoliczność, że reguluje on zobowiązania wobec innych wierzycieli, a nie dokonuje spłaty należnych składek. W tym zakresie organ słusznie podnosi, że niezbędna jest ochrona środków przeznaczonych na tego rodzaju cele, co wymaga od organu należytej staranności przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległych składek, aby nie dopuścić do sytuacji, w której pozycja ZUS jako wierzyciela skarżącego miałaby być gorsza od pozycji innych wierzycieli, którzy otrzymują od skarżącego określone kwoty pieniężne na przykład z tytułu spłaty kredytu, czy pożyczki.

Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika także, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu zdarzeń losowych lub katastrof naturalnych.

W ocenie Sądu z akt administracyjnych nie wynika, aby skarżący miał problemy zdrowotne, które stanowiłyby przeciwwskazania do podjęcia pracy zarobkowej lub zobowiązany był do opieki na osobą przewlekle chorą.

Podkreślić także należy, że skarżący nie korzystał ze środków, o których stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 t.j.), które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej.

Jednocześnie należy przyznać rację organowi administracji w zakresie uznania, że trudności finansowe skarżącego mają charakter przejściowy i istnieje realna szansa na poprawę jego sytuacji materialnej i spłaty zadłużenia wobec ZUS. Skarżący bowiem zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, natomiast nie dokonał jej likwidacji. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący jest osobą młodą, mogącą podjąć dodatkowe zatrudnienie w celu uregulowania zaległych należności. Powinien w tym zakresie wykazać się szczególną starannością, bowiem nie można zaakceptować sytuacji, że osoba młoda, której staż pracy jest stosunkowo krótki, w przypadku pierwszych niepowodzeń w prowadzeniu działalności gospodarczej i nieuiszczaniu należnych składek uzyskuje ich umorzenie. Zauważyć także należy, że skarżący ponosi koszty związane ze swoim utrzymaniem oraz comiesięczne opłaty za mieszkanie, które zamienił na większe, zwiększając swoje zobowiązania mimo posiadanego zadłużenia. W zakresie kaucji w wysokości 1800,- złotych, której raty skarżący wykazał w oświadczeniu zauważyć należy, że nie jest ona jednak obciążeniem stałym, co oznacza, że sytuacja skarżącego po jej zapłaceniu (po trzech miesiącach ) uległa poprawie, co wynika z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie (k. 79). Zatem okoliczność ta nie mogłaby przemawiać za umorzeniem należnych składek.. Skoro skarżący, jak twierdzi, pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, to zamiana mieszkania na większe pogorszyła dodatkowo jego sytuację majątkową, bowiem będzie wiązała się koniecznością uiszczania wyższych opłat.

W ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013r. katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, iż nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Regulowanie należności, przypadających ZUS stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu domowego skarżącego, jednak, nie można przyjąć, aby systematyczna spłata tych zaległości (nawet w niewielkich wygospodarowanych kwotach) była nadmiernym obciążeniem finansowym, które zagraża egzystencji strony.

Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami.

Odnosząc się natomiast do pisma procesowego skarżącego z dnia 4 września 2013 r. zawierającego wniosek o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z załączonych do niego dokumentów, w ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie. Z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika możliwość przeprowadzenia jedynie uzupełniającego dowodu z dokumentów i to wyłącznie w przypadku, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją organu. Nadto przeprowadzenie dowodu jest niezbędne jedynie wówczas, gdy bez określonego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istotnej w sprawie wątpliwości. Ponadto dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 września 2012 r. sygn. I GSK 243/10, publ. Baza orzeczeń CBOIS). Zdaniem składu orzekającego, załączone do pisma z dnia 4 września 2013 r. dokumenty, nie przyczyniłyby się do ustalenia istotnych w sprawie wątpliwości. Zaważyć bowiem należy, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy został przez organ administracji ustalony prawidłowo i w ocenie Sądu nie istnieje konieczność przeprowadzania dodatkowych dowodów na tę okoliczność. Dokumenty załączone do pisma z dnia 4 września 2013 r., dotyczą okoliczności zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji i mogą ewentualnie uzasadniać ponowienie wniosku o umorzenie należności wobec istotnej zmiany okoliczności w stosunku do tej , jaka przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie. Stanowiło to podstawę do oddalenia przedmiotowego wniosku . Warto również zauważyć, ze w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że dyspozycja art. 106 § 3 nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2009 r., sygn. II FSK 615/08, Lex nr 533874). Przepis ten nie jest również instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010r., sygn. II FSK 1306/08, Lex nr 558886). Sąd podkreśla, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.

b.a.