Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1187/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie (art. 260 § 1 ustawy PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art.246 pa1 pkt 2 w zw. z art.260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi V. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 7 marca 2017 r., którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 4 kwietnia 2017 r., skarżący zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, z którą mają na utrzymaniu siedmioro dzieci. Skarżący nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, jego małżonka również nie posiada żadnego majątku. Rodzina utrzymuje się z zasiłków na dzieci, alimentów oraz świadczeń otrzymywanych z pomocy socjalnej w łącznej wysokości około 6.000 zł. W rubryce nr 11 przeznaczonej na wpisanie zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawca podał alimenty, których wysokości nie określił.

Dnia 26 maja 2017 r. skarżący przedłożył dokumenty, obrazujące wydatki poniesione na: zakup energii i węgla (odpisy paragonów oraz faktur wystawionych na nazwisko jego małżonki w okresie od lutego do kwietnia 2017 r., na których jego małżonka sporządziła adnotacje o przekazaniu jej przez skarżącego środków pieniężnych na ich zapłacenie w połowie lub w całości) oraz uiszczenie opłaty za wywóz nieczystości (odpis faktury z dnia 16 listopada 2016 r. wystawionej na małżonkę skarżącego), a także dokumenty dotyczące toczących się względem skarżącego oraz jego dorosłego syna postępowań windykacyjnych, poświadczające wysokość ich wymagalnych zobowiązań (odpisy wezwań do zapłaty, zawiadomienia o planowanym skierowaniu sprawy do sądu, informacji o zadłużeniu, powiadomienia o wpisaniu do rejestru dłużników). Skarżący złożył również dodatkowe oświadczenie z dnia 24 maja 2017 r., iż nie zna aktualnego właściciela budynku, w którym zamieszkuje oraz przedłożył wyciąg z prowadzonego dla niego rachunku bankowego za okres od 14 października 2016 r. do 13 listopada 2016 r.

Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca, pomimo wezwania oraz przedłużenia terminu do jego wykonania, nie wykonał prawidłowo nałożonego na niego obowiązku, gdyż uchylił się od przedłożenia większości wymienionych w wezwaniu dokumentów, w tym również tych poświadczających wysokość i źródła dochodów jego rodziny, a zatem dowodów szczególnie istotnych dla oceny jego możliwości finansowych. Z tych względów, w ocenie referendarza sądowego, nie można przyjąć, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie - bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny - uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.

Nie zgadzając się z ww. postanowieniem, skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadniając sprzeciw, skarżący podniósł, że referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jego sytuacji majątkowej na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych.

Skarżący zaznaczył, że odmowa przyznania prawa pomocy pozbawi go prawa do sądu, ponieważ nie będzie w stanie uiścić wpisu w niniejszej sprawie oraz wpisów w innych licznych sprawach, które toczą się przed tut. Sądem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, nie rozpoznaje zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo.

W myśl art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wyżej wymaganiom. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 P.p.s.a. i zobowiązano skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową skarżącego oraz jego rodziny. Co istotne, skarżący wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych do dnia 31 maja 2017 r., który to wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 maja 2017 r.

Podnieść należy, że wnioskodawca pomimo wezwania oraz przedłużenia terminu do jego wykonania nie wykonał prawidłowo nałożonego na niego obowiązku, ponieważ uchylił się od przedłożenia większości wymienionych w wezwaniu dokumentów, w tym również tych poświadczających wysokość i źródła dochodów jego rodziny, a zatem dowodów szczególnie istotnych dla oceny jego możliwości finansowych.

Wymaga odnotowania, iż skarżący pozostawił bez odpowiedzi wezwanie w zakresie przedłożenia dokumentów na okoliczność: 1/ wyjaśnienia, czyją nieruchomość zamieszkuje oraz, czy robi to odpłatnie czy nieodpłatnie; 2/ zobrazowania sald i historii operacji zaksięgowanych w okresie ostatnich trzech miesięcy na posiadanych przez małżonków rachunkach bankowych (przedłożony wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy obrazuje saldo wcześniejsze, aktualne na dzień 13 listopada 2016 r.); 3/ źródeł i wysokości dochodów małżonków za 2016 r. oraz złożonych za ten okres zeznań podatkowych; 4/ posiadania przez małżonków statusu osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku; 5/ wysokości pobieranych świadczeń rodzinnych oraz świadczeń wychowawczych; 6/ wysokości i rodzaju otrzymywanych świadczeń z pomocy społecznej; 7/ wysokości płaconych i otrzymywanych alimentów; 8/ egzekucji prowadzonych z majątku małżonków.

Stwierdzić zatem należy, że poprzez swoje zaniechanie wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie mu prawa pomocy.

Mając na uwadze, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu wybranych dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

Zdaniem Sądu, opłaty sądowe, do których zalicza się wpis od skargi kasacyjnej, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). A zatem, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe.

W związku z tym jako bezzasadną należy ocenić argumentację skarżącego, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem go prawa do sądu.

Podnieść należy, że przyznanie skarżącemu w niniejszej sprawie prawa pomocy byłoby sprzeczne ze wspomnianą wyżej zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP. Jak już sygnalizowano, instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję dostępu do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, to nie można stwierdzić, że odmowa przyznania prawa pomocy wnioskodawcy narusza jego prawo do sądu.

Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Tym samym, wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w środku zaskarżenia bardzo ogólna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.