Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2944/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 i ust. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 28 poz 353
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim - tekst jednolity
article: art. 193
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia WSA del. Wanda Zielińska-Baran /spr./ Protokolant: starszy inspektor sądowy Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 952/13 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia woli nabycia obywatelstwa polskiego 1.uchyla zaskarżony wyrok, 2.uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], 3.zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz E. S. kwotę 990 (słownie: dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 952/13, oddalił skargę E. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyjęcia oświadczenia woli o nabyciu obywatelstwa polskiego. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: E. S., obywatelka Federacji Rosyjskiej w dniu 21 września 2009 r. złożyła przed Wojewodą Dolnośląskim oświadczenie woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r., nr 28, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Decyzją z dnia 18 listopada 2009 r. Wojewoda Dolnośląski odmówił przyjęcia powyższego oświadczenia z tego powodu, że w dniu zawarcia związku małżeńskiego mąż strony - L. I. - nie posiadał obywatelstwa polskiego. Po rozpatrzeniu odwołania E. S., decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 484/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję Ministra. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1939/10, uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji odnośnie przesłanek nabycia przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego w trybie art. 10 ust. 1 ustawy wskazano m. in., że: nie jest konieczne, aby małżonek cudzoziemca w dniu zawarcia małżeństwa posiadał obywatelstwo polskie, natomiast konieczne jest aby cudzoziemiec pozostawał co najmniej 3 lata w związku małżeńskim z osobą posiadającą obywatelstwo polskie, w dacie składania oświadczenia woli małżonek cudzoziemca powinien posiadać obywatelstwo polskie, małżonek powinien posiadać zezwolenie na osiedlenie się, które to przesłanki zostały spełnione oraz d) oświadczenie woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego, które powinno być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia uzyskania przez cudzoziemca zezwolenia na osiedlenie się (art. 10 ust. 1a ustawy). Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lutego 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że spełnione są przesłanki z art 10 ust. 1 ustawy, natomiast w sprawie zachodzi jedynie konieczność ustalenia przez organ, czy oświadczenie woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego zostało złożone w ciągu 6 miesięcy od uzyskania zezwolenia na osiedlenie się. Sąd wskazał, iż uzyskanie tego zezwolenia jest tożsame z wejściem decyzji o zezwoleniu na osiedlenie się do obrotu prawnego, co następuje z dniem doręczenia jej E. S. (art. 130 § 4 oraz art. 110 k.pa. Wojewoda Dolnośląski po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. odmówił przyjęcia oświadczenia woli E. S. w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzja o zezwoleniu na osiedlenie się została doręczona uprawnionej w dniu 15 stycznia 2013 r., stąd złożone oświadczenie woli nie było skuteczne. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Minister Spraw Wewnętrznych uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swej decyzji Minister wskazał, że: wprawdzie nie można ustalić dokładnej daty uzyskania zezwolenia na osiedlenie się (daty doręczenia E. S. decyzji o zezwoleniu na osiedlenie się), to jednak ze stanu faktycznego sprawy nie wynika, aby nastąpiło ono wcześniej niż 6 miesięcy przed złożeniem oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego, w związku z czym zostało ono złożone w terminie, o którym mowa w art. 10 ust. 1a ustawy. Jednocześnie organ stwierdził, że powyższe nie wystarcza do wydania decyzji o przyjęciu oświadczenia woli, ponieważ brak jest danych pozwalających na stwierdzenie, że: po pierwsze - cudzoziemka nadal pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem polskim (Wojewoda powinien wystąpić do USC we Wrocławiu o aktualny odpis skrócony aktu małżeństwa); po drugie - cudzoziemka nadal zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się (Wojewoda powinien np. zwrócić się do Policji o przeprowadzenie stosownego wywiadu środowiskowego); po trzecie - c) nabycie obywatelstwa polskiego przez cudzoziemkę nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo bezpieczeństwa i porządku publicznego.

W skardze na powyższą decyzję E. S. podniosła zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., wskazując, iż wobec przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r., że zostały spełnione przesłanki z art. 10 ust. 1 ustawy nie było podstaw do ponownego ich badania, a tym bardziej nie było podstaw do stwierdzenia, że powinny być one spełnione na dzień wydania decyzji o przyjęciu oświadczenia woli, a nie na dzień złożenia oświadczenia woli. Zarzuciła też naruszenie art. 138 § 2 k.p.a., podnosząc, iż w związku z zachowaniem terminu do złożenia oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego powinna być wydana decyzja merytoryczna, a nie kasatoryjna, gdyż organ uznając, że powinny być zbadane przesłanki z art. 10 ust. 1 ustawy powinien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a., czego bez należytego uzasadnienia nie uczynił, a ponadto Minister w decyzji kasatoryjnej nie mógł sformułować ocen prawnomaterialnych co do meritum sprawy (w szczególności dotyczących wykładni słowa zamieszkanie). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił, wobec uznania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na wstępie Sąd stwierdził, że mimo przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r., że zostały spełnione przesłanki z art. 10 ust. 1 ustawy - były podstawy do ponownego ich badania, ponieważ powinny być one spełnione na dzień wydania decyzji o przyjęciu oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego, a nie na dzień złożenia tego oświadczenia woli, zaś orzekające w sprawie sądy przyjęły, że przesłanki zostały spełnione w dniu jego złożenia. Nie doszło więc do naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a. Zdaniem Sądu przemawia za tym zarówno literalna, jak i celowościowa wykładnia art. 10 ust. 1 ustawy mającego na celu uproszczone nabycie obywatelstwa polskiego przez cudzoziemca pozostającego w związku małżeńskim (trwałym, bo istniejącym co najmniej 3 lata) i jednocześnie zamieszkującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się. Celem tego przepisu jest jednolitość obywatelstwa obojga małżonków, co może sprzyjać zachowaniu jedności małżeństwa i wypełnienie zadań właściwych małżonkom (m. in. wzajemnej pomocy i wychowania dzieci). W tym kontekście nie byłoby celowe, aby obywatelstwo polskie nabył cudzoziemiec, który w dniu złożenia oświadczenia woli w sprawie jego nabycia pozostawał co prawda w związku małżeńskim z obywatelem polskim, ale po jego złożeniu węzeł małżeński ustał (np. z uwagi na jego rozwiązanie). Sąd stwierdził, że podobnie ma się sprawa z przesłanką zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się. Jest ono wyrazem związku danej osoby z państwem i jeżeli mimo uzyskania zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemiec po złożeniu oświadczenia woli nie realizuje wynikającego z niego uprawnienia (osiedlenia się i wynikającego z niego zamieszkiwania na danym terytorium), to państwo udzielające zezwolenia nie ma interesu, aby nabył on obywatelstwo polskie. Zdaniem Sądu nie było przeszkód, aby - mimo przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r., że zostały spełnione przesłanki z art. 10 ust. 1 ustawy - uzależnić przyjęcie oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego od oceny informacji organów wymienionych w art. 17a ust. 1 ustawy, dotyczących ewentualnego zagrożenia, jakie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo bezpieczeństwa i porządku publicznego mógłby stwarzać cudzoziemiec. Sąd wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu orzeczeń przyjmował stanowisko, że spełnienie przez cudzoziemca warunków określonych w art. 10 ust. 1 ustawy nie oznacza obowiązku organu administracji publicznej wydania decyzji o przyjęciu świadczenia. Podstawą do przyjęcia tego poglądu jako uzasadniony jest okoliczność, że art. 10 ust. 1 ustawy stanowi, że po spełnieniu określonych w nim przesłanek cudzoziemiec może nabyć obywatelstwo polskie, zaś w poprzednim stanie prawnym (sprzed 26 sierpnia 2006 r.) stanowił, że je w takich okolicznościach nabywa. Poprzez nowelizację art. 10 ust. 1 ustawy chodziło o pozostawienie organowi pewnej swobody w podejmowaniu decyzji o przyjęciu złożonego przez cudzoziemca oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego, która pociąga za sobą daleko idące skutki, nie tylko dla cudzoziemca, ale i dla Rzeczypospolitej Polskiej, stąd musi być wyważona oraz uwzględniać inne, poza wymienionymi w art. 10 ust. 1 ustawy, przesłanki przemawiające za przyjęciem oświadczenia. Sąd stwierdził, iż Minister nie naruszył art. 138 § 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w jego trybie, gdyż w sprawie wystąpiły przesłanki do jego zastosowania . Decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), zaś konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ pierwszej instancji nie zbadał bowiem zasadniczych przesłanek określonych w art. 10 ust. 1 ustawy warunkujących możliwość wydania decyzji o przyjęciu oświadczenia w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego (tj. pozostawania przez cudzoziemca w związku małżeńskim z obywatelem polskim i zamieszkiwania przez cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie uzyskanego zezwolenia na osiedlenie się). Jakkolwiek uzyskanie dowodów wskazujących na spełnienie tych przesłanek (tj. uzyskanie aktualnego odpisu skróconego aktu małżeństwa oraz wywiadu środowiskowego) pozostaje w zakresie kompetencji organu odwoławczego, to jednak fakt, że dowody te są przeprowadzane na okoliczność wystąpienia przesłanek mających zasadniczy wpływ na wynik sprawy pozwala uznać, że spełniony został drugi z określonych w art. 138 § 2 k.p.a. warunków zastosowania tego przepisu (tj. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie). W świetle powyższego nie było możliwe przeprowadzenie przez Ministra uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości, zarzucając mu: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust.1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i dokonał błędnej wykładni przepisu poprzez niezastosowanie jego wykładni celowościowej z uwzględnieniem specyfiki statusu cudzoziemca jako małżonka repatrianta i uznał, że w przypadku małżonka repatrianta ( skarżącej) przesłanka zamieszkiwania, będąca według Sądu wyrazem związku danej osoby z państwem polskim ( której niespełnienie powoduje, że państwo nie ma interesu, aby małżonek repatrianta nabył obywatelstwo polskie), stanowi – wbrew intencji ustawodawcy – wartość nadrzędną i decydującą w stosunku do wynikającej z art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim i Konstytucji RP zasady trwałości i jedności rodziny repatrianta oraz zasady jednolitości obywatelstwa obojga małżonków, w szczególności, że cudzoziemiec będący małżonkiem repatrianta ( skarżąca), chcąc uzyskać obywatelstwo małżonka, winien stale zamieszkiwać na terytorium RP i to niezależnie ( np. z dala) od miejsca zamieszkania małżonka, który jako obywatel RP posiada pełną swobodę co do wyboru miejsca zamieszkania nieograniczonego do terytorium RP, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim w zw. z art. 66 nowej ustawy o obywatelstwie polskim, polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i dokonał błędnej wykładni przepisu, przyjmując za prawidłowe za organem odwoławczym, że dodatkowe, wskazane przez organ odwoławczy przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego muszą być przez skarżącą spełnione w dniu wydania przez organ decyzji w sprawie, a nie w dniu złożenia oświadczenia woli nabycia obywatelstwa polskiego, czyli w dniu 21 września 2009 r., podczas gdy spełnienie przesłanek literalnie z tego przepisu wynikających ( pozostawanie przez co najmniej 3 lata w związku małżeńskim z osobą posiadającą obywatelstwo polskie, posiadanie przez cudzoziemca zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP oraz złożenie oświadczenia w terminie ) było oceniane do tej pory przez sądy obu instancji oraz organ odwoławczy według stanu na dzień złożenia oświadczenia woli nabycia obywatelstwa polskiego, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim w zw. z art. 66 nowej ustawy o obywatelstwie polskim, polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i dokonał błędnej wykładni przepisu, przyjmując za prawidłowe za organem odwoławczym, że użyty w art. 10 ust.1 ustawy kontekst "cudzoziemiec (...), który zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się" kładzie nacisk na czynność zamieszkiwania, a nie na element legalności pobytu na terytorium RP ( zezwolenie na osiedlenie się jako tytuł prawny umożliwiający legalny pobyt w Polsce), innymi słowy odrębna od wymogu posiadania zezwolenia na osiedlenie się ustawowa przesłanka ( kategoria prawna) nabycia obywatelstwa polskiego w trybie tych przepisów, którą stanowi przesłanka, co spowodowało wydanie decyzji w oparciu o przesłankę nieukonstytuowaną w art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim w zw. z art. 66 nowej ustawy o obywatelstwie polskim, polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i dokonał błędnej wykładni przepisu, przyjmując za prawidłowe za organem odwoławczym, że istnieje wymóg ciągłości zamieszkiwania na terytorium RP, w szczególności, że skarżąca, która na podstawie art. 10 ust.1 ustawy złożyła w dniu 21 września 2009 r. oświadczenie woli nabycia obywatelstwa polskiego w celu nabycia tego obywatelstwa winna była w dniu wydania decyzji organ I instancji nadal zamieszkiwać na terytorium RP ( według Sądu istnieje konieczność badania miejsca zamieszkiwania w tej chwili, czyli po ponad 4 latach od złożenia oświadczenia woli), co spowodowało wydanie decyzji w oparciu o przesłankę nieukonstytuowaną w art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim w zw. z art. 66 nowej ustawy o obywatelstwie polskim, polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i dokonał błędnej wykładni przepisu, przyjmując za prawidłowe za organem odwoławczym, że skarżąca, która na dzień 21 września 2009 r. spełniła wymóg pozostawiania co najmniej 3 lata w związku małżeńskim zwartym z osobą posiadającą obywatelstwo polskie, musi na dzień wydania decyzji nadal pozostawać w tym związku małżeńskim, innymi słowy istnieje odrębna od wymogu trwania związku małżeńskiego co najmniej 3 lata ( minimalny niezbędny czas trwania małżeństwa) ustawowa przesłanka nabycia obywatelstwa polskiego w trybie tych przepisów, którą stanowi przesłanka ciągłości trwania związku małżeńskiego ponad minimalny niezbędny czas jego trwania, co spowodowało wydanie decyzji w oparciu o przesłankę nieukonstytuowaną w art. 10 ust.1 ustawy o obywatelstwie polskim; 2. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i uznał, że decyzja organu odwoławczego nie narusza prawa w sytuacji, gdy organ odwoławczy podjął rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i uznał, że uzupełnienie dowodów w zakresie żądanym przez organ odwoławczy jest wystarczającą przesłanką kasacji decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, w szczególności w sytuacji braku przeciwskazań do przeprowadzenia przez organ odwoławczy w trybie art. 136 k.p.a. uzupełniającego postępowania dowodowego, - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i uznał, że organ odwoławczy nie naruszył art. 153 p.p.s.a. w sytuacji, gdy organ ten nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku NSA z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1939/10 oraz w wyroku WSA w Warszawie z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2057/11, nakazujących jedynie zbadanie, czy skarżąca dochowała 6-miesięcznego terminu do złożenia oświadczenia woli nabycia obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 10 ust.1a ustawy o obywatelstwie polskim, - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku bez wyczerpującego i logicznego uzasadnienia, w szczególności bez wyczerpującego i logicznego uzasadnienia co do zarzutu skarżącej o naruszeniu przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. poprzez formułowanie w zaskarżonej decyzji, która jest decyzją kasacyjną, ocen prawnomaterialnych odnoszących się do meritum sprawy, w szczególności dotyczących wykładni słowa zamieszkiwanie. Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że zakres jego kontroli ograniczony jest wyłącznie do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), której przesłanki określa przepis art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły przesłanki nieważności postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż najdalej idącym zarzutem wniesionej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. powiązany z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi pierwszej instancji, iż w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej uznał, że organ odwoławczy nie naruszył art. 153 p.p.s.a. w sytuacji, gdy organ nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1939/10 oraz w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2057/11. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu zauważyć należy, że został on oparty na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a więc jako zarzut naruszenia prawa procesowego, tymczasem niezastosowanie się przez Sąd pierwszej instancji do oceny prawnej wrażonej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. ponieważ art. 153 p.p.s.a. jest przepisem prawa materialnego. Kształtuje on bowiem rozstrzygnięcie sądu w postępowaniu wszczętym na skutek powtórnego zaskarżenia danego aktu lub czynności organu administracji publicznej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie może przyjąć innego znaczenia mającego zastosowanie w sprawie przepisu, niż ustalone w ocenie prawnej zawartej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku. W orzecznictwie podkreśla się nawet, że wojewódzki sąd administracyjny, który pomija ocenę prawną wiążącą go w danej sprawie, dopuszcza się naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego zawartej w art. 2 Konstytucji RP - por. wyrok NSA z 21 maja 2010 r., II FSK 153/09 (niepubl.). Niemniej uchybienie to, na które należało zwrócić uwagę, nie uniemożliwiało dokonania merytorycznej oceny tego zarzutu. Stosownie zatem do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten odnosi się więc do sytuacji, gdy - jak w niniejszej sprawie - orzekał już poprzednio sąd administracyjny, który dokonał określonej oceny prawnej. Bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego postępowania może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, jak również po wzruszeniu pierwotnego orzeczenia, która to sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna wynikająca z uzasadnienia wyroku dotyczy wykładni przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w związku z konkretną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Niezastosowanie się do nich przez organ administracji publicznej przy ponownym wydawaniu decyzji narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe.

Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia barku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej, jak i oceny prawnej. Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji. W niniejszej sprawie organy administracyjne jak i Sąd pierwszej instancji obowiązane były zastosować się do oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej w wyroku z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1939/10 i w prawomocnym wyroku z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2057/11, stwierdzającej, że E. S. spełnia obie przesłanki określone w art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim do przyjęcia od niej oświadczenia woli nabycia obywatelstwa polskiego. Natomiast zgodnie ze wskazaniami Sądów obu instancji co do dalszego postępowania, przedstawionymi w wyżej powołanych wyrokach, wyjaśnienia wymagała jednie kwestia dotycząca dochowania przez skarżącą terminu z art. 10a ust.1 ww. ustawy do złożenia oświadczenia. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż mimo przyjęcia przez Sądy obu instancji, że zostały spełnienie przesłanki z art. 10a ust. 1 ustawy, to jednak były podstawy do ponownego ich badania, bowiem powinny być one spełnione na dzień wydania decyzji, a nie jak przyjęły orzekające w sprawie sądy, w dniu złożenia oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego. Sąd pierwszej instancji za słuszne uznał stanowisko organu odwoławczego co do konieczności badania ponownie spełnienia obu przesłanek z art. 10 ust.1 ustawy, jak również badania warunków wymienionych w art. 17a ust.1 ustawy. Zatem wydanie decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. przez organ było prawidłowe. Takiego stanowiska Sądu I instancji nie sposób zaakceptować w świetle zasady związania oceną prawną wynikającej z art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którą ani sąd administracyjny, ani organ administracji, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Oznacza to, że skoro sądy orzekające we wcześniejszych wyrokach przyjęły, że przesłanki z art. 10 ust. 1 ustawy mają być spełnione w dniu złożenia oświadczenia woli w sprawie przyjęcia obywatelstwa, to pogląd ten jest wiążący dla organu rozpatrującego sprawę ponownie, jak również sądu administracyjnego, i to bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, bądź też w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Ocena prawna traci moc wiążącą w przypadku zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, jednak godzi się podkreślić, że dotyczy to tylko okoliczności zaistniałych po wydaniu wyroku. Odstąpienie od oceny prawnej nie może być natomiast wynikiem odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w sposób nieuprawniony, bowiem z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. dokonał odmiennej oceny okoliczności znanych już wcześniej i podlegających jednoznacznej ocenie w uprzednio wydanych wyrokach NSA i WSA w Warszawie, w konsekwencji czego wadliwie uznał, że nie doszło do naruszenia przez organ odwoławczy art. 153 p.p.s.a. przy wydawaniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Z tych też względów za usprawiedliwione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 153 p.p.s.a., art. 138 § 2 ( błędnie wskazanego jako przepis procesowy), art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w zw. z art. 66 ustawy z dnia z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200, i art. 205 § 2 p.p.s.a.