Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1139/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 138 ust. 1, art. 156 w zw. z art. 180 i 182
journal: Dz.U. 2012 poz 1112
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 596/12 w sprawie ze skargi J.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 596/12 oddalił skargę J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd wskazał, że pismem z dnia 11 czerwca 2008 r. J. D. złożyła wniosek do Prezydenta Miasta S., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, o zwrot nieruchomości oznaczonej jako dawne działki nr [...], o pow. 39 m2 i nr [...] o pow. 57 m2.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. wyłączył Prezydenta Miasta S., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, od załatwienia przedmiotowej sprawy i wyznaczył do jej prowadzenia Prezydenta Miasta G., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] Prezydent Miasta G., wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, odmówił zwrotu na rzecz J.D. nieruchomości położonej w S., oznaczonej w dacie nabycia przez Skarb Państwa jako działka:

– nr [...], o powierzchni 39 m2, stanowiącej część aktualnej działki nr [...] w S. przy ul. [...], o powierzchni 20259 m2,

– nr [...] o powierzchni 57 m2, obecnie wchodzącej w skład działki nr [...] o powierzchni całkowitej 323 m2.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie aktu notarialnego Rep. [...], sporządzonego w dniu 6 grudnia 1974 r. przed notariuszem J. T. nabyto na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Miasta S. nieruchomość stanowiącą współwłasność Z. S. i J. S., położoną w S. przy ul. [...], oznaczoną jako działki nr [...], o pow. 39 m2 i nr [...] o pow. 57 m2, zapisaną w Kw [...].

Celem wywłaszczenia nieruchomości była rozbudowa stadionu MKS [...] w S. Przy zawarciu umowy sprzedaży nieruchomości została okazana decyzja wydana przez Naczelnika Miasta S. z dnia [...] września 1974 r. o pozwoleniu na budowę, zatwierdzająca plan realizacyjny przebudowy stadionu. W oparciu o tę decyzję oraz załącznik graficzny organ pierwszej instancji stwierdził, że obydwie działki zostały uwzględnione w ramach granicy lokalizacji stadionu. Po działce nr [...] miało przebiegać jedno z wejść na stadion, a na terenie zajmowanym przez działkę nr [...] miały znajdować się tereny zieleni. Po obydwu działkach miało przebiegać ogrodzenie terenu stadionu. Przebudowa stadionu miała również polegać na zmianie położenia płyty boiska z kierunku wschód-zachód, na kierunek północ-południe oraz związanymi ze zmianą pracami polegającymi na wyburzeniu dotychczasowych trybun, istniejących budynków, kanalizacji deszczowej, jak również na budowie nowej płyty boiska z nowymi trybunami oraz ogrodzeniem płyty boiska, budowy nowego budynku klubowego, jak również ogrodzeniem całego terenu, a także zagospodarowaniem terenu wokół nowej lokalizacji płyty boiska poprzez jego niwelację, wykonanie drenażu, budowę kanalizacji deszczowej, budowę murków oporowych, wraz z urządzeniem terenu zieleni i zapewnieniem odpowiedniego dojazdu na teren przebudowanego stadionu, zapewnieniem dróg ewakuacji (od strony ul. [...]) częściowo po drogach utwardzonych.

Zdaniem organu pierwszej instancji wywłaszczona nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem nabycia, to jest na rozbudowę stadionu. Zgodnie z zatwierdzonym planem realizacyjnym teren wywłaszczonej nieruchomości pełnił i nadal pełni funkcje przewidziane w związku z rozbudową. Po obydwu działkach przebiega ogrodzenie, będące jednocześnie ogrodzeniem terenu stadionu oraz posesji przy ul. [...]. Po działce oznaczonej obecnie nr [...] (w jej skład wchodzi część dawnej działki nr [...]) przebiega obecnie jedno z wejść na stadion (droga ewakuacyjna) od strony północnej, znajduje się na niej również murek oporowy. W części działki oznaczonej obecnie nr [...], jaką zajmowała dawna działka nr [...], znajduje się teren zieleni izolacyjnej, oddzielającej ogrodzenie terenu stadionu od drogi otaczającej płytę boiska oraz od samej płyty.

Stosownie do pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia

3 marca 1964 r., teren przy ul. [...] miał być częścią ciągu pieszego i jako taki był niezbędny dla użytku publicznego. Z opisu technicznego do planu realizacyjnego z sierpnia 1974 r. wynikało, że dojście od strony ul. [...] miało być dojściem pieszym. Zgodnie z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego stadionu, zatwierdzona na posiedzeniu Zarządu Klubu w dniu 22 grudnia 2008 r. oraz planem zabezpieczenia imprez, droga po byłej działce nr [...] tanowiła jedną z dróg ewakuacyjnych.

W toku oględzin stwierdzono, że teren działki nr [...] był porośnięty niską, nieurządzoną zielenią, znajdował się na niej jeden pień drzewa. Teren ten był faktycznie niewyodrębniony od reszty działki nr [...], znajdując się w obrębie korony stadionu, jak również w obrębie jego ogrodzenia. Na działce nr [...] (zawierającej obszar działki nr [...]) znajdowała się droga wjazdowa na teren stadionu z bramą wjazdową oznaczoną napisem "droga ewakuacyjna". Ponadto na działce nr [...] znajdowały się dwa mury oporowe, dwie lampy oświetleniowe (w tym jedna na działce nr [...]), dwie studzienki kanalizacyjne, odpływ wody deszczowej. Teren działki nr [...]nie był wyodrębniony z terenu stadionu.

Zdaniem organu pierwszej instancji, wobec zrealizowania celu wywłaszczenia w postaci rozbudowy stadionu należało orzec o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Realizacja celu nastąpiła zgodnie z przesłankami określonymi w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej, jako u.g.n.), to znaczy prace rozpoczęto w 1974 r. a zakończono najpóźniej w październiku 1983 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J.D..

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji.

Zdaniem Wojewody w przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń, oceny przesłanek, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości. Ponadto organ odwoławczy przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1433/10, w którym stwierdzono, że " Cel wywłaszczenia nieruchomości będzie osiągnięty nie tylko wtedy, gdy zostanie wybudowany główny cel wywłaszczenia, lecz również wtedy, gdy zostanie utworzona infrastruktura dla tego przedsięwzięcia oraz pas zieleni stanowiący strefę ochronną ".

W ocenie Wojewody fakt realizacji celu wywłaszczenia potwierdza zarówno dokumentacja Klubu MKS [...] z lat 1975-76 przekazana przez Wiceprezydenta Miasta S. pismem z dnia 28 maja 2009 r., w szczególności sprawozdania z działalności Klubu za rok 1975 oraz za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 1976 r., protokół z walnego zebrania sprawozdawczego z dnia 13 grudnia 1982 r., jak i dokumentacja przekazana przez Prezydenta Miasta S. pismem z dnia 9 sierpnia 2010 r. Zgodnie bowiem z protokołem odbioru końcowego robót budowlanych - adaptacji w obiekcie MKS [...] budowę zakończono w dniu 17 listopada 1984 r., zatem przed upływem 10 lat od dnia jej wywłaszczenia. Ponadto decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] stycznia 1983 r. udzielono pozwolenia na adaptację budynku klubowego na Przychodnię Zdrowia.

Odnosząc się do zarzutu niezagospodarowania przedmiotowej nieruchomości Wojewoda podkreślił, że przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona, w związku z czym o takiej zbędności nie może świadczyć sam fakt nawet wieloletniego niezagospodarowania wywłaszczonego terenu, na przykład w sytuacji, gdy chodzi o wielką inwestycję, która wymaga długotrwałego procesu realizacji. Ważne jest, aby decyzja lokalizacyjna nie utraciła swej ważności, a plan realizacyjny był ważny do czasu zakończenia inwestycji.

Organ odwoławczy zauważył, że orzecznictwo sądów administracyjnych jak i doktryna prawa stwierdzają, iż obecny, to jest aktualny na dzień orzekania przez organy administracji publicznej, stan zagospodarowania działki, może być w sprawie o jej zwrot istotny jedynie o tyle, o ile stanowi potwierdzenie, że teren w przeszłości, w określonych

w art. 137 u.g.n. granicach czasowych, został wykorzystany zgodnie z celem, na jaki dokonano wywłaszczenia. Droga przeciwpożarowa znajdująca się na obszarze byłej działki nr [...], zgodnie z pismem Komendanta Miejskiej Straży Pożarnej w S. z dnia 15 września 2009 r., została uznana jako dojazd pożarowy do projektowanego budynku hotelowo-rekreacyjnego przy ul. [...] na działce nr [...], a co ważne zgodnie z dokumentacją przedstawioną przez Klub Sportowy, stanowi drogę ewakuacyjną dla stadionu. Ponadto na działce tej przebiega kolektor deszczowy, której to obszar musi być wolny od trwałej zabudowy.

Podsumowując, Wojewoda stwierdził, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach przewidzianych w art. 137 ust. 1 u.g.n. Tym samym zasadnie organ pierwszej instancji orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J.D..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga jest bezzasadna.

Zdaniem Sądu organy administracji obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego.

Przywołując treść przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Sąd I instancji podniósł, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji zobowiązane były ustalić, czy w okresie 7 lat od dnia, w którym przejęto przedmiotową nieruchomość, rozpoczęto prace związane z realizacją inwestycji na tej działce, ewentualnie, czy przed upływem 10 lat od tegoż dnia, realizację inwestycji zakończono. Zważywszy, że nieruchomość tę przejęto pod realizację inwestycji polegającej na rozbudowie stadionu MKS [...] w S., organy powinny były zbadać, czy nieruchomość objęta wnioskiem skarżących została w jakikolwiek sposób objęta tą inwestycją.

Sąd I instancji wskazał, że inwestycja, która polegała na przebudowie ww. stadionu była przedsięwzięciem o znacznych rozmiarach. W jej ramach planowano przede wszystkim zmianę położenia płyty boiska z kierunku wschód-zachód, na kierunek północ-południe, wyburzenie dotychczasowych trybun, budynków i kanalizacji, budowę nowej płyty boiska, nowego budynku klubowego, ogrodzenia płyty boiska, a także zagospodarowanie terenu wokół nowej lokalizacji płyty boiska, m.in. poprzez urządzenie terenu zieleni i zapewnieniem odpowiedniego dojazdu i dojścia na teren stadionu. Nieruchomość objęta wnioskiem stanowi jedynie małą część nieruchomości przeznaczonej pod realizację wskazanego celu. Działka oznaczona dawniej nr [...] została zaplanowana jako część dodatkowego dojścia na teren stadionu od strony obecnej ul. [...]. Pozostałe wejścia zostały zaplanowane od strony ul. [...]. Z kolei działka oznaczona dawniej nr [...] została zaplanowana jako część terenu przeznaczonego pod zieleń niską. Na obu działkach miało także być postawione ogrodzenie terenu stadionu.

Sąd podniósł ponadto, że z aktu notarialnego umowy sprzedaży zawartej w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. wynikało, że umowa została zawarta w dniu 6 grudnia 1974 r., zatem, aby wyłączona była możliwość zwrotu nieruchomości, rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczeniowego, musiało nastąpić do dnia 6 grudnia 1981 r., zaś realizacja tego celu winna się zakończyć do dnia 6 grudnia 1984 r.

Ze sprawozdania z działalności Klubu MKS [...] za rok 1975 wynika, że aktualnymi na ten rok wykonywanymi inwestycjami było, oprócz budowy pawilonu sportowego oraz budowy boiska piłkarskiego z trybunami, m.in. wykonanie muru oporowego i ogrodzenia. Wykonano także drenaż boiska, przykrycie strumyka. Zgodnie ze sprawozdaniem z działalności Klubu za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 1976 r. wynika, że w całym 1976 roku kontynuowana była gruntowna przebudowa stadionu i budowa budynku socjalnego. Zakończono przebudowę płyty boiska z bieżnią i trybunami, wkoło boisko zainstalowano 6 parasoli oświetleniowych.

Sąd Wojewódzki stwierdził, że w odniesieniu do dawnej działki nr [...], niewątpliwie zrealizowano cel wywłaszczeniowy polegający na urządzeniu na tej działce, wejścia na stadion. Działka ta została zaplanowana do wykorzystania jako teren leżący w ciągu wejścia na stadion. Z zebranego materiału dowodowego można przy tym wywnioskować, że najpóźniej w październiku 1981 r. wejście to zostało urządzone, skoro sporządzona została wówczas koncepcja programowo-funkcjonalna adaptacji budynku klubowego na przychodnię zdrowia, dla której ostatecznie wydano pozwolenie na adaptację, a plan zagospodarowania terenu dotyczący adaptacji tego budynku przewidywał dotychczasowe wejście na stadion od strony ul. [...] przeznaczyć na dojście i dojazd wyłącznie do przychodni, a dotychczasowe dodatkowe wejście od obecnej ul. [...] przeznaczyć na główne wejście na stadion.

Odnośnie zaś dawnej działki nr [...], przeznaczonej pod urządzenie zieleni niskiej (trawnika), Sąd podkreślił, że z planu zagospodarowania terenu sporządzonego dla potrzeb adaptacji budynku pawilonu sportowego na przychodnię zdrowia wynika, że teren tej działki został oznaczony jako zieleń niska, co potwierdza realizację w tym miejscu celu wywłaszczeniowego już w okresie przystąpienia do realizacji koncepcji adaptacji, a zatem w 1981 roku. Taka funkcja ww. terenu nie stoi w sprzeczności z funkcją całego terenu stadionu. W celu prawidłowego funkcjonowania tego rodzaju obiektu niezbędne jest istnienie odpowiednio dużego pasa terenu wokół samej płyty boiska i trybun. Pozwala to na racjonalne gospodarowanie i wykorzystywanie całego terenu stadionu zgodnie z jego przeznaczeniem. Gospodarowanie to byłoby znacznie utrudnione, jeśli nie całkowicie wykluczone, gdyby teren stadionu ograniczał się tylko do samej płyty boiska i trybun.

Sąd I instancji wskazał, że w przypadku dużych inwestycji, na które jako całość składa się szereg przedsięwzięć zlokalizowanych na większym terenie, istotne jest ustalenie – przy ocenie przesłanki określonej w art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. - czy rozpoczęto jakiekolwiek prace związane z realizacja celu wywłaszczeniowego. Jeżeli celem wywłaszczeniowym w przedmiotowej sprawie była rozbudowa stadionu, to przez rozpoczęcie prac związanych z jego realizacją, niewątpliwie należy rozumieć wykonanie ww. prac, to jest rozpoczęcie budowy pawilonu sportowego oraz boiska sportowego z trybunami. Miały one miejsce przed upływem 7 lat od dnia przejęcia nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, zatem należało uznać, że w stosunku do tych nieruchomości spełniona została przesłanka określona w art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. Również urządzenie, w terminie określonym w ww. przepisie, wejścia na stadion od strony obecnej ul. [...], częściowo na dawnej działce nr [...], a także terenu zieleni niskiej na dawnej działce nr [...], nie budzi - zdaniem Sądu - wątpliwości. Realizacja tego rodzaju infrastruktury, jak wejście na stadion oraz zieleń niska stanowi przy tym wykonania ściśle związane z całą inwestycją, jaką była przedmiotowej sprawie rozbudowa stadionu sportowego. Są to bowiem obiekty funkcjonalnie związane z podstawowymi obiektami inwestycji i jej przeznaczeniem. Przy czym jest szczególnie istotne, że zostały one w sposób jednoznaczny zaplanowane, jako cel wywłaszczeniowy.

W odniesieniu do określonego w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. terminu 10 lat, w którym cel wywłaszczeniowy winien być zrealizowany Sąd stwierdził, że inwestycja w tym zakresie została zrealizowana do dnia 17 listopada 1984 r. Wynikało to z protokołu odbioru końcowego robót budowlano-adaptacyjnych w obiekcie MKS [...], zgodnie z którym roboty zostały zakończone w dniu 17 listopada 1984 r., a więc przed upływem 10 lat od dnia zawarcia umowy w trybie art. 6 ustawy z 1958 r.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, Sąd wskazał, że naruszenie art. 10 k.p.a. może stanowić podstawę uwzględnienia skargi wyłącznie wówczas, gdy miało to wpływ na wynik sprawy. W sytuacji zaś, jaka wystąpiła w przedmiotowym postępowaniu, a mianowicie, gdy w toku postępowania odwoławczego materiał dowodowy nie został w żaden sposób poszerzony, zaniechanie organu odwoławczego dokonania zawiadomienia w trybie art. 10 k.p.a. nie może mieć wpływu na wynika sprawy. Z kolei wydanie decyzji w dniu [...] sierpnia 2012 roku, podczas gdy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. został wyznaczony termin załatwienia sprawy do dnia 24 sierpnia 2012 r. nie stanowi żadnego uchybienia przepisom prawa.

Zdaniem Sądu również zarzut oparcia ustaleń organów obu instancji jedynie na części dowodów zebranych w sprawie nie znajdował uzasadnienia. Materiał dowodowy sprawy został zebrany w sposób wyczerpujący, zaś istotne dla rozstrzygnięcia były przede wszystkim dowody mogące służyć ustaleniu zaistnienia przesłanek zbędności lub niezbędności wywłaszczonych nieruchomości na cel określony przy ich wywłaszczeniu. Istotne były dla tej oceny materiały dokumentujące przebieg inwestycji objętej decyzją z dnia 6 września 1974 r. o pozwoleniu na budowę dla realizacji rozbudowy stadionu. Mimo występowania pewnych braków w tej dokumentacji, pozwalała ona na dokonanie wystarczających ustaleń faktycznych wskazujących na rozpoczęcie i zakończenie prac związanych z realizacją celu wywłaszczeniowego w terminach określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Wobec wiarygodności wyżej wspomnianych dowodów, twierdzenia podnoszone przez skarżącą w toku postępowania (w tym w piśmie z dnia 17 sierpnia 2009 r.) nie mogły podważyć ustaleń poczynionych na podstawie dokumentów złożonych do akt przez Gminę Miasta S., to jest w szczególności sprawozdań z działalności Klubu [...]z lat 1975 i 1976, a także dokumentacji dotyczącej adaptacji budynku pawilonu sportowego na przychodnię zdrowia. Ewentualne pominięcie omówienia twierdzeń skarżącej zawartych w tym piśmie należało ocenić jako naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., które jednak nie mogło prowadzić do uwzględnienia skargi, bowiem naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Z pisma tego nie wynika bowiem, aby przedmiotowa inwestycja nie została zrealizowana w terminach określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Okoliczność aktualnego braku zagospodarowania terenu dawnej działki nr [...] nie stanowi o niezrealizowaniu celu jakim było urządzenie w tym miejscu zieleni niskiej. Aktualny stan wywłaszczonej nieruchomości nie ma decydującego znaczenia dla oceny jej zbędności na cel wywłaszczeniowy, nie mniej jednak wbrew twierdzeniom skarżącej, teren ten obecnie stanowi w istocie trawnik, co odpowiada funkcji zieleni niskiej. Stanowi to potwierdzenie realizacji celu wywłaszczeniowego. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, w jakim stopniu teren ten jest zaniedbany, skoro z materiału zdjęciowego wynika jednoznacznie, że jest to teren zielony.

Sąd I instancji wywodził dalej, że podobnie teren dawnej działki nr [...], jako przeznaczony na wejście na stadion, należy ocenić jako faktycznie spełniający tę funkcję zarówno obecnie, a także że funkcja ta została zrealizowana w terminach z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. W decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 6 września 1974 r. brak było ustaleń co do sposobu urządzenia nawierzchni wejścia na stadion od strony obecnej ul. [...]. Planowane urządzenie schodów gruntowych zakładało raczej urządzenie wejścia jako ciągu pieszego gruntowego. Twierdzenia skarżącej nie podważały prawidłowości ustaleń organów obu instancji, iż faktycznie takiego rodzaju ciąg pieszy został w tym miejscu urządzony. Okoliczność wykonania nawierzchni bitumicznej dopiero w 2002 roku nie stanowi podstawy do ustalenia, że ciąg pieszy tym miejscu nie został urządzony. Skoro cel wywłaszczeniowy został na tej nieruchomości zrealizowany, to okoliczność późniejszej modyfikacji przeznaczenia tej nieruchomości z wejścia na stadion na drogę ewakuacyjną nie ma znaczenia dla oceny realizacji celu wywłaszczeniowego. Brak realizacji schodów nie wyklucza pełnienia przez tę nieruchomość funkcji wejścia na stadion. Z kolei realizacja schodów w terminie późniejszym była nieuzasadniona z uwagi na realizację na tej nieruchomości wjazdu zamiast wejścia na stadion. Okoliczność, że nieruchomość drogowa, w której ciągu położona była wywłaszczona nieruchomość, dawniej działka nr [...], jest wykorzystywana przez skarżącą jako wjazd na jej posesję, nie stanowi o braku realizacji celu wywłaszczenia. Nie mniej jednak należy mieć na uwadze, że teren dawnej działki nr [...] nie obejmował terenu obecnej działki nr [...] który prowadzi do wjazdu na teren posesji skarżącej.

Sąd podniósł ponadto, że okoliczność niezrealizowania w ramach inwestycji przebudowy stadionu budynku pawilonu klubowego planowanego w ramach tej inwestycji nie może oznaczać braku realizacji celu wywłaszczeniowego. W trakcie budowy tego budynku, a tuż przed jej ukończeniem, został on decyzją właściwych organów przeznaczony na przychodnię zdrowia. Przyjąć zatem trzeba, że inwestor realizował inwestycję zgodnie z jej przeznaczeniem, jednak nie był w stanie jej w pełni zakończyć. Budynek został wybudowany do stanu zamkniętego, zaś w toku prac instalacyjnych i uzbrojeniowych został on przekazany na potrzeby służby zdrowia. W pozostałym zakresie teren inwestycji był nadal wykorzystywany dla celów stadionu sportowego.

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, plan zagospodarowania terenu nie wskazuje, aby na dawnej działce nr [...]planowana była zieleń wysoka. Wskazane na zarysie tej działki oznaczenie wskazuje na przeznaczenie jej pod zieleń niską. Również oznaczenie miejsc usytuowania klombu okolonego drogą oraz boiska do siatkówki nie znajdują się na terenie działki nr [...].

Również wbrew twierdzeniom skarżącej, załącznik graficzny do wniosku z dnia

5 października 1984 r., w którym Klub [...] zwracał się do władz miasta S. o przyznanie terenu na cele sportowe wskazuje jednoznacznie, że wnioskowany teren obejmuje także teren dawnych działek nr [...].

Ponadto twierdzenia o realizacji muru oporowego od strony działki skarżącej dopiero po roku 1984, nie stanowią, w ocenie Sądu, o braku realizacji celu wywłaszczeniowego na wywłaszczonych działkach, skoro celami tymi było urządzenie wejścia na stadion oraz zieleni niskiej. Nieruchomości te nie były przeznaczone na realizację muru oporowego. Na działkach tych zrealizowano także ogrodzenie terenu stadionu, które zostało usytuowane od strony działki skarżącej.

Co do zarzutu braku właściwego oznaczenia strony postępowania, to jest MKS [...], Sąd stwierdził, że w toku postępowania korespondencja kierowane do tej strony była podejmowana bez żadnych zastrzeżeń. To obowiązkiem strony jest poinformowanie organu prowadzącego postępowanie o zmianach w zakresie reprezentacji strony na zewnątrz, czy też w zakresie danych adresowych, np. powstałych w związku z ogłoszeniem upadłości podmiotu będącego stroną postępowania. Zaskarżona decyzja została odebrana przez dyrektora Klubu, zaś do organu odwoławczego nie wpłynęła żadna informacja o zmianach w zakresie miejsca siedziby Klubu lub zmianach w zakresie sposobu jego reprezentacji.

Ponadto Sąd wskazał, że czynności podejmowane przez organ pierwszej instancji w dniu 27 sierpnia 2009 r. nie stanowiły oględzin nieruchomości i w związku z tym nie wymagały zawiadomienia stron o miejscu i czasie przeprowadzenia tej czynności. Swoje ustalenia organ pierwszej instancji oparł na oględzinach nieruchomości z dnia 23 kwietnia 2009 r. i z dnia 20 listopada 2009 r. W obu tych oględzinach skarżąca miała zapewniony czynny udział, z której to możliwości skorzystała.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. D.. Wskazując na obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., poprzez brak należytej kontroli postępowania administracyjnego skutkujący oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały wydane z naruszeniem:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 8 k.p.a. polegające na ustaleniu, iż organy administracji publicznej wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy w sposób pozwalający na ustalenie, że w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto realizację celu wywłaszczenia na przejętych działkach, oraz, iż w terminie 10 lat ten cel został zrealizowany na wywłaszczonej nieruchomości,

b) art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 k.p.a polegające na nieustaleniu, iż żaden z organów administracji nie odniósł się do wykonanych przez J.D., przed wszczęciem postępowania administracyjnego zdjęć wywłaszczonego terenu, które stanowiły istotny dowód na charakter wywłaszczonej nieruchomości oraz jej niewykorzystanie na cel wywłaszczenia, oraz, iż organy administracji nie ustosunkowały się do twierdzeń skarżącej dotyczących sposobu użytkowania działek [...],

c) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a w związku z art. 138 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, polegające na przyjęciu, iż skierowanie decyzji administracyjnej do zarządu podmiotu będącego w postępowaniu układowym z pominięciem nadzorcy sądowego nie stanowi rażącego naruszenia przepisów postępowania.

2) art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonych decyzji pomimo naruszenia prawa materialnego, które polegało na:

- błędnej wykładni art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami,

- niezastosowaniu art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. art.

137 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:

a) wykonanie głównego zamierzenia inwestycyjnego w postaci wybudowania w terminach ustawowych płyty boiska, przesądza automatycznie o realizacji celu wywłaszczenia na działkach [...],

b) wykonanie drogi pożarowej na działce [...] po upływie 10 lat od dnia przejęcia nieruchomości nie ma znaczenia dla sprawy,

2) art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zagospodarowanie terenu zielonego na działce nr [...] oraz wykonanie wejścia na stadion na działce [...] rozpoczęło się w terminie 7 lat od dnia przejęcia nieruchomości.

Wobec powyższego skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, jak również poprzedzających go decyzji Wojewody [...] oraz Prezydenta Miasta G., bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a nadto zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zachowana dokumentacja archiwalna pozwala przyjąć, iż niektóre prace związane z przebudową stadionu "[...]" w S. zostały rozpoczęte w terminie 7 lat od dnia przejęcia nieruchomości. Ze sprawozdania z działalności klubu za lata 1975 i 1976 wynika, iż realizowano budowę boiska z trybunami i budynku klubowego. Wskazano także na budowę ogrodzenia i muru oporowego, nie bardzo jednak wiadomo w którym miejscu (co ma znaczenie wobec brzmienia późniejszych dokumentów), gdyż znajdujące się w aktach mapy wskazują na znaczne różnice wysokości na terenie zajmowanym przez klub, co sugeruje, ze w obrębie stadionu wzniesiono szereg tego typu konstrukcji. Dokument nie wspomina ani o urządzaniu terenów zielonych ani o budowie ciągów komunikacyjnych.

Zdaniem strony skarżącej kolejnym dokumentem mającym znaczenie dla oceny realizacji celu wywłaszczenia jest protokół walnego zebrania sprawozdawczo - wyborczego klubu "[...]" z dnia 5 grudnia 1982 r., który jednoznacznie wskazuje, iż nie został zrealizowany budynek klubowy z uwagi na jego przejęcie w stanie surowym przez zakład opieki zdrowotnej. Z tego dokumentu wynika ponadto, iż płyta stadionu została wykonana.

Dalej skarżąca podniosła, że z datowanego na 8 września 1975 r. zestawienia robót do wykonania wynika, jakie zakresy inwestycji zostały już wykonane, ale w odniesieniu do zagospodarowania terenu, dróg dojazdowych oraz budynku klubowego termin ukończenia robót został przewidziany na rok 1976. Mając na uwadze, iż budynek klubowy nie został ukończony w terminie przewidzianym art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n, nie ma żadnego dowodu materialnego na wykonanie drogi dojazdowej na działce [...] oraz zieleni urządzonej na działce [...]. Z zestawienia nie wynika również by zostały rozpoczęte jakiekolwiek roboty w tym zakresie. Ponadto, co umknęło sądowi I instancji, zestawienie potwierdza wcześniejsze twierdzenia kasatora, o istnieniu wielu murków oporowych na terenie stadionu.

Ostatnim dokumentem pozwalającym, zdaniem skarżącej, na ocenę stopnia realizacji inwestycji jest "zbiorcze zestawienie robót budowlano - montażowych na obiekcie "[...]" na lata 1984 - 1985" - karta 497 (634 wg. innej numeracji).

Z dokumentu wynika, iż drogi, place i mała architektura oraz media zewnętrzne nie zostały jeszcze wykonane mimo upływu 7 lat od dnia przejęcia nieruchomości. Skarżąca podniosła, że podtrzymuje tezę zawartą w skardze, iż skoro budynek administracyjno - biurowy klubu został ostatecznie wykonany dopiero po 1985 roku, to zgodnie z logiką procesu budowlanego nie mógł zostać wcześniej wykonany ani trawnik na działce [...], ani ciąg komunikacyjny na działce [...]. Obsługa komunikacyjna stadionu odbywała się i nadal odbywa przez dwa wejścia usytuowane od strony ulicy [...], zaś ciąg komunikacyjny od strony ul. [...], m.in. przez działkę [...] został poprowadzony dopiero po roku 2000.

Skarżąca podała ponadto, że organy administracji nie odniosły się w żaden sposób do oświadczenia skarżącej złożonego w piśmie z dnia 17 sierpnia 2009 r., w którym wskazywała na wykonanie utwardzonego ciągu komunikacyjnego na działce [...] dopiero po roku 2000. Żaden dokument znajdujący się w aktach nie daje podstawy do twierdzenia, iż w latach 1974-1984 wykonano jakiekolwiek prace na działce [...], w szczególności wobec treści załącznika graficznego przewidującego posadowienia na działce [...] schodów terenowych w konstrukcji żelbetowej. Mimo istnienia takich okoliczności oraz oświadczenia skarżącej o dysponowaniu kluczami do bramy wjazdowej od lat 70-tych, organy prowadzące postępowanie nie dokonały ustaleń co do sposobu zagospodarowania spornej parceli.

W ocenie skarżącej okoliczność, iż w roku 1981 istniało jakieś wejście od strony ulicy [...], nie przesądza o fizycznym zainwestowaniu działki [...]. Wywłaszczenie nieruchomości i wydeptanie, lub wyjeżdżenie faktycznej drogi, nie może być traktowane jako realizacja celu wywłaszczenia. Cytowane wyżej "zbiorcze zestawienie robót budowlano - montażowych na obiekcie "[...]" na lata 1984 - 1985" - karta 497 (634 wg. innej numeracji) wskazuje, iż realizacja układu drogowego miała dopiero zostać wykonana w latach 1984 i 1985, brak tez bezpośredniego dowodu materialnego, iż została faktycznie w tych latach wykonana. Organy w tym zakresie zaniechały przeprowadzenia postępowania dowodowego, mimo oświadczenia strony w tym zakresie. Nie można przyjąć, iż jako teren zielony może być kwalifikowany kawałek gruntu, który zarósł w sposób przypadkowy.

Odnośnie zarzutu braku właściwego oznaczenia strony postępowania, skarżąca kasacyjnie podniosła, że to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest prawidłowe ustalenie stron. Skarżąca do momentu zakończenia postępowania przed Wojewodą [...] nie miała wiedzy o okoliczności, iż Klub [...]znajduje się w upadłości układowej. Wiedzę taką posiadał zarówno Prezydent Miasta S., jak również zarząd Klubu, które to organy albo na skutek nieznajomości przepisów, albo na skutek zaniedbania zaniechały złożyć przedmiotowej informacji. Postanowieniem Sądu Rejonowego Gdańsk Północ Wydział VI Gospodarczy z dnia 22 lutego 2013 r. - sygn. Gup 16/11 został prawomocnie zatwierdzony układ z wierzycielami, zaś w dniu 8 marca 2013 r. ten sam Sąd wydał prawomocne postanowienie o ukończeniu postępowania upadłościowego. Oznacza to, że nadzorca sądowy winien być z mocy prawa stroną, w miejsce zarządu Klubu, wszelkich postępowań administracyjnych do dnia uprawomocnienia się postanowień (co wynika z treści art. 138 ust. 1 prawa upadłościwego i naprawczego). Zarówno w dacie wydawania decyzji administracyjnych przez organy obu instancji, jak i w dacie wydania skarżonego wyroku, nadzorca sądowy nie brał udziału w postępowaniu, zaś decyzje oraz rozstrzygniecie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zostały skierowane do zarządu Klubu, a więc podmiotu nie będącego stroną w sprawie, co w sposób rażący narusza normę art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Co do zarzutu naruszenia art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., skarżąca kasacyjnie wskazała, że Sąd pominął istotną okoliczność, iż poprzednikom prawnym skarżącej wywłaszczono konkretne parcele na konkretne cele i ich niezrealizowanie w terminach ustawowych stanowi przesłankę zwrotu niezależnie od funkcjonowania w jakiejś formie całego kompleksu stadionowego. Podnoszona w skardze do Sądu I instancji okoliczność, iż nie został zrealizowany w terminie 10 lat budynek klubowy stanowi dodatkowy, pośredni argument za niewykonaniem trawnika i drogi wjazdowej. Ponadto w ocenie skarżącej, w świetle datowanego na 8 września 1975 r. "zestawienia robót do wykonania" wynika, jakie zakresy inwestycji zostały już wykonane i co jest przewidziane w roku 1976. Mając na uwadze, iż budynek klubowy planowany na rok 1976 nigdy nie został całkowicie zrealizowany dla potrzeb klubu, nie sposób przyjąć, iż w 1976 roku lub latach późniejszych rozpoczęto i zakończono wykonanie drogi dojazdowej na działce [...]oraz zieleni urządzonej na działce [...].

Odnośnie do działki nr [...], skarżąca podniosła, że Prezydent Miasta G. oraz Wojewoda [...] całkowicie zignorowali treść trzech dokumentów znajdujących się w aktach a odnoszących się do sposobu zagospodarowania działki [...] i mylnie wskazali na projektowany ciąg pieszy jako gruntowy. Po pierwsze "Opis techniczny do planu realizacyjnego z sierpnia 1974" (brak daty dziennej) - karta 69 lub

551 wg innego oznaczenia - zawiera następujące ustalenia w pkt. 2.10 oraz 3.5 : "projektuje się schody terenowe wykonane z betonu, zbrojone konstrukcyjnie z okładziną lastriko". Po drugie na załączniku graficznym do decyzji o pozwoleniu na budowę widnieją obrysy projektowanych krawężników na terenie mającym pełnić funkcję dojścia do stadionu od strony ulicy [...] (d. [...]). Po trzecie legenda do planu szczegółowego zagospodarowania wskazuje, iż wejście na stadion od strony [...] (d. [...]) miało być utwardzone - karty 492-494 (kopia dokumentu z załączniku).

W odniesieniu do działki [...] skarżąca wskazała na niezgodne ze stanem faktycznym ustalenia Sądu. Podniosła, że z mapek znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż na działce tej zaprojektowano półokrągły klomb oraz boiska do siatkówki. Klomb miał być okolony drogą a więc "wykrawężnikowany". Ani wizja lokalna, ani żadna dostępna mapa sytuacyjno -wysokościowa nie potwierdziła, aby teren zielony w takim albo innym kształcie kiedykolwiek powstał.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a., zarówno naruszenia przepisów postępowania (pkt 2), jak i naruszenia przepisów prawa materialnego (pkt 1).

Zasadą w takiej sytuacji jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego.

Zarzuty procesowe koncentrują się wokół dwóch zagadnień:

- po pierwsze: w niepełny sposób przeprowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego, co – w ocenie skarżącej - uszło uwadze Sądu I instancji oraz nieustosunkowania się Sądu do okoliczności podnoszonych przez skarżącą, nie wzięcie pod uwagę złożonych przez nią zdjęć wywłaszczonego terenu,

- po drugie: skierowaniu decyzji do podmiotu nie będącego stroną w sprawie (art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 138 ust. 1 Prawa upadłościowego).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu, czyli zarzutu nieważności postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 156 §1 pkt 4 k.p.a., w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest on niezasadny z dwóch powodów. Autor skargi kasacyjnej prezentuje stanowisko, że przepis ten został naruszony, gdyż z uwagi na postępowanie upadłościowe, to nadzorca sądowy powinien brać udział w sprawie, zaś decyzje organów administracji i wyrok Sądu I instancji zostały skierowane do MKS [...], czyli podmiotu nie będącego stroną w sprawie.

Po pierwsze należy mieć na uwadze, że na gruncie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze z dnia 28 lutego 2003 r. (tj.: Dz.U. 2012, poz. 1112 ze zm.) ustawodawca wyraźnie określił dwie sytuacje "upadłego" podmiotu. W przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu zarząd masą upadłości sprawuje w zasadzie sam upadły (art. 156 ust. 3). Jest to tzw. zarząd własny upadłego. W tym przypadku zgodnie z art. 156 w zw. z art. 180 wskazanej ustawy ustanowiony zostaje nadzorca sądowy dla sprawowania nadzoru nad czynnościami upadłego oraz nad jego przedsiębiorstwem. Jeżeli natomiast upadły został pozbawiony zarządu, sąd ustanawia zarządcę, który obejmuje zarząd masą upadłości (art. 156 ust. 3 w zw. z art. 182 ustawy). W pierwszym przypadku, tj. w razie pozostawienia zarządu upadłemu, ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu nie powoduje utraty legitymacji procesowej upadłego w postępowaniach dotyczących masy upadłości. Stroną lub uczestnikiem postępowania wszczętego przed ogłoszeniem upadłości pozostaje upadły, jednakże ze względu na istnienie nadzoru sprawowanego przez nadzorcę sądowego przewidziano jego wstąpienie do postępowania. Natomiast w przypadku, gdy upadły został pozbawiony prawa zarządu masą upadłości, w związku z czym ustanowiono innego zarządcę, do toczących się postępowań, w których stroną był upadły, w jego miejsce wstępuje zarządca. Przepis art.139 wskazanej ustawy nie rozstrzyga kwestii, w jakim charakterze nadzorca sądowy wstępuje do postępowań administracyjnych, w których stroną jest upadły. W postępowaniu administracyjnym nie jest znana instytucja interwenienta ubocznego. W piśmiennictwie przyznaje się natomiast, że w postępowaniu administracyjnym mogą występować na warunkach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego osoby trzecie, które są uprawnione do dokonywania czynności procesowych. Są to tzw. podmioty na prawach strony, a zalicza się do nich np. organizacje społeczne, prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich i inne podmioty określone w przepisach szczególnych. Nadzorca sądowy, wstępując z mocy prawa do postępowania administracyjnego, staje się właśnie podmiotem tego postępowania na prawach strony (tak. Komentarz Prawo upadłościowe i naprawcze, Lex 2011, Andrzej Jakubecki). W skardze kasacyjnej jej autor wskazał, że Sąd Rejonowy w Gdańsku zatwierdził układ z wierzycielami, co mogłoby wskazywać, że MKS [...], znajdował się w pierwszej z opisanych sytuacji i co mogłoby też uzasadniać odbiór przez Prezesa Klubu decyzji wydanych w niniejszej sprawie. Natomiast nadzorca sądowy nie zgłosił się do udziału w postępowaniu. Jeśli uzna on, że został pominięty, a wykaże że powinien brać udział w postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, to służą mu określone środki procesowe (skarga o wznowienie postępowania). Jest to drugi powód, pozwalający na uznanie niezasadności zarzutu naruszenia art. 156 §1 pkt 4 k.p.a., bowiem na okoliczność pominięcia nadzorcy sądowego w niniejszym postępowaniu może się powoływać jedynie on sam, jako podmiot pominięty, nie zaś inne osoby biorące udział w sprawie, których praw nie naruszono.

W tych okolicznościach sprawy zarzut naruszenia art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art.138 ust.1 Prawa upadłościowego okazał się chybiony.

Pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione w skardze kasacyjnej dotyczą niewyczerpującego – zdaniem autora skargi kasacyjnej – zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz nieodniesienia się przez organy administracji do złożonych przez skarżącą zdjęć wywłaszczonego terenu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego i błędnej oceny przez Sąd I instancji niespełnienia przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zarzuty skargi kasacyjnej, jak wynika z jej uzasadnienia, zmierzały do wykazania, że materiał dowodowy, na którym oparł się Sąd pierwszej instancji był niewystarczający do stwierdzenia, że na działkach nr [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany, ponadto iż Sąd błędnie przyjął, że wykonanie głównego zamierzenia przesądza automatycznie o realizacji celu wywłaszczenia na poszczególnych działkach. Zauważyć zatem trzeba, że gdyby Sąd pierwszej instancji zastosował taki automatyzm, to nie zawarłby w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szerokich rozważań zawierających ocenę realizacji celu wywłaszczenia właśnie na działkach, których zwrotu domaga się skarżąca.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji dokonał należytej kontroli zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że nie narusza ona prawa. Fakt, że podzielił argumentację organu świadczy o tym, że organy administracji dokonały prawidłowej oceny prawnej przedmiotowej sprawy. Prawidłowo Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, po wskazaniu regulacji prawnych dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, odniósł się w pierwszej kolejności do rodzaju przedsięwzięcia na które wywłaszczono nieruchomości, ale też badając realizację celu wywłaszczenia w kontekście żądania skarżącej. Nie można też pominąć, przy ocenie spełnienia przesłanek zwrotu w odniesieniu do działek skarżącej, inwestycji jako całości, celu tej inwestycji i jej realizacji. Słusznie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że inwestycja polegająca na przebudowie stadionu była przedsięwzięciem o dużych rozmiarach i przedstawił dokumentację przemawiającą za przyjęciem, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zebrana w aktach sprawy dokumentacja, przywołana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku potwierdza prawidłowość tej oceny.

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła, że z przedstawionego przez Sąd I instancji materiału dowodowego (sprawozdania z działalności klubu za lata 1975 i 1976, protokołu walnego zebrania sprawozdawczo – wyborczego Klubu [...] z dnia 5 grudnia 1982 r.) nie wynika, że zostały zrealizowane prace polegające na urządzaniu terenów zielonych ani budowie ciągów komunikacyjnych, ponadto skoro budynek administracyjno – biurowy został wykonany dopiero po 1985 r., to nie mógł wcześniej być wykonany ani trawnik na działce nr [...], ani ciąg komunikacyjny na działce nr [...]. Według twierdzeń skarżącej ciąg komunikacyjny od strony ulicy [...] został poprowadzony m.in. przez działkę nr [...] dopiero po 2000 r., w tym też czasie dokonano utwardzenia ciągu komunikacyjnego. Ponadto według skarżącej zbiorcze zestawienie robót budowlano - montażowych wskazuje, że "na obiekcie [...] realizacja układu drogowego została wykonana w latach 1984 - 1985." Jak zatem wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, a także z pism J.D. złożonych do akt niniejszej sprawy, ciąg komunikacyjny przez działkę nr [...] został zrealizowany, lecz po upływie 10 - letniego terminu, o którym w art.137 ust.1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Już z tego powodu zarzuty skargi kasacyjnej w odniesieniu do działki nr [...] nie mogły zostać uwzględnione.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11, publ.OTK-A 2014/3/13, orzekł, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z sentencją wskazanego wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia.

Niezależnie od skutków wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji i dokonaną przez ten Sąd ocenę, że na działkach nr [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach określonych w art.137 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W ramach ogólnego planu zagospodarowania stadionu stanowiącego załącznik do decyzji o pozwoleniu na budowę niespornym jest, że działka nr [...] została przeznaczona na wejście na stadion. Działka ta stanowiła jedynie znikomą część większej działki zaplanowanej, jako ciąg komunikacyjny prowadzący na stadion od dawnej ulicy [...] ( później ul. [...]). W decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia [...] września 1974 r. nie było ustaleń co do sposobu urządzenia nawierzchni terenu wejścia na stadion. Według załącznika graficznego do decyzji o pozwoleniu na budowę zaznaczono na części działki nr [...] schody terenowe. Podnoszona przez autora skargi kasacyjnej okoliczność, że miały to być schody "terenowe wykonane z betonu, zbrojone konstrukcyjnie z okładziną lastriko" nie znajduje potwierdzenia w Opisie technicznym do planu realizacyjnego z sierpnia 1974 r. Według tego opisu w pkt 2.10 "projektuje się dojście piesze od strony ul. [...] poprzez schody terenowe." Ten zapis odnosił się do wejścia na stadion od ul. [...]. Natomiast zapis zamieszczony w pkt 3.5 zamieszczony został przy opisie Trybun ziemnych i obiektów kubaturowych, a zatem ten argument przywołany w skardze kasacyjnej jest nietrafny. Ustalenie jednak, czy schody zostały, czy nie zostały na części działki wykonane nie oznacza, że działka tej nie pełniła funkcji wejścia na stadion. Jak bowiem słusznie zauważył Sąd I instancji planowane urządzenie schodów gruntowych zakładało raczej urządzenia wejścia jako ciągu pieszego gruntowego. Trafnie także Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z materiału dowodowego można wnioskować, że najpóźniej w 1981 r. wejście to zostało urządzone, skoro sporządzona została wówczas koncepcja programowo – funkcjonalna adaptacji budynku klubowego na przychodnię zdrowia, a plan zagospodarowania terenu dotyczący adaptacji tego budynku przewidywał dotychczasowe wejście na stadion od ulicy [...] przeznaczyć na główne wejście na stadion.

Odnośnie do działki nr [...] zaplanowano na niej urządzenie zieleni niskiej, zaś według załącznika graficznego do decyzji o pozwoleniu na budowę nie zaznaczono ani klombu, ani żadnych innych urządzeń. Zieleń niska to po prostu teren porośnięty trawą lub inną roślinnością. Celem takiego przeznaczenia gruntu była izolacja oddzielająca ogrodzenie terenu stadionu od drogi otaczającej płytę boiska i od samego boiska. Załączone przez skarżącą zdjęcia dowodzą jedynie, że nadal teren ten jest porośnięty trawą. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że teren ten jest zaniedbany i złożone przez nią zdjęcia terenu, zrobione po upływie ponad czterdziestu lat od wywłaszczenia, nie mają żadnego znaczenia w sprawie w kontekście oceny realizacji celu wywłaszczenia

Dokonana przez Sąd I instancji interpretacja przepisów art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest prawidłowa. Trafnie także Sąd Wojewódzki zastosował wymienione przepisy do stanu faktycznego niniejszej sprawy, wywodząc brak przesłanek do zwrotu wywłaszczonych działek.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.