Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 193/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 4 pkt 2, art. 18 ust. 1 i ust. 1e
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 691/14 w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 691/14, po rozpatrzeniu skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2014 r. ustalił odszkodowanie w wysokości 593.434 zł za przejęcie z mocy prawa na własność Gminy [...] nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 95/6 o powierzchni 0,1558 ha. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że Prezydent [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, polegającej na budowie linii tramwajowej. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, z mocy prawa nastąpiło przejęcie na własność Gminy [...] działki nr [...], której współwłaścicielem w 6118/10000 części była Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]". Ustalenie wysokości odszkodowania nastąpiło na podstawie operatu szacunkowego, do którego strony postępowania nie wniosły zastrzeżeń. Pomimo tego, że Spółdzielnia Mieszkaniowa pismem z dnia 26 sierpnia 2013 r. poinformowała organ, że wydaje działkę to i tak nie było podstawy do powiększenia wartości odszkodowania o 5%, gdyż pozostali współwłaściciele nieruchomości nie wyrazili woli jej wydania.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Spółdzielnia Mieszkaniowa wniosła odwołanie w części, w której organ odmówił ustalenia odszkodowania w wysokości zwiększonej o 5%. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych poprzez nieprawidłowe zastosowanie w sprawie, polegające na przyjęciu, że nie zachodzą w sprawie przedmiotowe przesłanki do ustalenia odszkodowania w wysokości zwiększonej o 5%. W oparciu o powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i ustalenie dodatkowej kwoty odszkodowania w wysokości 5% zgodnie z art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, ewentualnie uchylenie decyzji w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu strona odwołująca się podniosła, że Spółdzielnia w terminie 30 dni od wydania decyzji o realizacji inwestycji zadeklarowała wobec Gminy wydanie nieruchomości. Rozporządzenie nieruchomością nastąpiło z mocy prawa i wydanie nieruchomości stanowiło czynność faktyczną, nieprzekraczającą zakresu zwykłego zarządu, było ono skuteczne, gdyż skarżąca jest współwłaścicielem większościowym.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Wojewoda stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ odwoławczy odniósł się do obowiązujących przepisów prawa i sporządzonego operatu szacunkowego. Nadto wskazał, że w przypadku, gdy przejęta nieruchomość jest przedmiotem współwłasności, to każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem, natomiast do rozporządzenia rzeczą wspólną oraz do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W sprawie tej wola wydania nieruchomości została wyrażona jedynie przez Spółdzielnię. Pozostali współwłaściciele takiej woli nie uzewnętrznili, w związku z czym nie został spełniony warunek do podwyższenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości.

Skargę na decyzję Wojewody z dnia 28 kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]". Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w związku z art. 201 i 204 kodeksu cywilnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie w sprawie polegające na przyjęciu, że:

- wszyscy dotychczasowi współwłaściciele powinni współdziałać przy wydaniu rzeczy, która przeszła z mocy prawa na Gminę,

- nie zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki do ustalenia w odniesieniu do skarżącej strony odszkodowania za przejęcie z mocy prawa nieruchomości w wysokości zwiększonej o 5%.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazała, że deklaracja złożona przez Spółdzielnię nie dotyczyła udziału skarżącej w nieruchomości, lecz całej nieruchomości. Rozporządzenie nieruchomością nastąpiło z mocy prawa niezależnie od woli współwłaścicieli, zgodnie z art. 12 ust. 4 powołanej ustawy, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna. Wydanie nieruchomości nie będącej już własnością strony i pozostałych współwłaścicieli stanowi czynność faktyczną, nieprzekraczającą zakresu zwykłego zarządu rzeczą wspólną.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 691/14 uznał skargę za niezasadną. Sąd I instancji wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (dalej ustawa drogowa, t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 687, ze zm.). Sąd przywołał treść art. 12 ust. 4 pkt 2, ust. 1e oraz ust. 4f ustawy drogowej. Wyjaśnił, że skarżąca Spółdzielnia pismem z dnia 26 sierpnia 2013 r. poinformowała Prezydenta, że w związku z zawiadomieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. wydaje nieruchomości objęte decyzją z dnia 8 sierpnia 2013 r., w tym działkę nr 95/6. W tej sytuacji wątpliwości nie może budzić to, że zachowany został 30-dniowy termin określony w powołanych przepisach omawianej ustawy. Sąd stanął jednak na stanowisku, że nie można jednak, aby na skutek złożonego przez Spółdzielnię oświadczenia mogło dojść do wydania nieruchomości, gdyż skarżąca nie jest jej właścicielem, lecz współwłaścicielem nieruchomości w 6118/10000 części. Sąd wyjaśnił, że przepis art. 18 ust. 1e ustawy drogowej przewiduje swego rodzaju nagrodę za szybkie przekazanie nieruchomości inwestorowi. Przez wydanie nieruchomości należy rozumieć fizyczne wydanie całej nieruchomości inwestorowi, aby ten mógł bez przeszkód rozpocząć realizację inwestycji drogowej. Nie jest wydaniem nieruchomości pozostawienie do dyspozycji inwestora udziału w prawie jej własności, wydanie nieruchomości na gruncie tego przepisu ma doprowadzić do zmiany posiadacza nieruchomości, musi więc mieć charakter czynności realnej. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wywodzi, że wydanie nieruchomości nie stanowiło czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, z uwagi na to, że nieruchomość ta została wydana bez potrzeby sporządzania protokołu i udziału wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę jest to stanowisko błędne, ponieważ przejęcie przez Gminę z mocy prawa działki nr 95/6 nie może być utożsamiane z tym, że wcześniejsze jej wydanie przez dotychczasowych współwłaścicieli przestaje być czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu. Sąd podkreślił, że przepis art. 18 ust. 1e powołanej ustawy drogowej stanowi swego rodzaju nagrodę za wcześniejsze przekazanie nieruchomości, jednak wola ta musi być wyrażona przez wszystkich współwłaścicieli, a nie przez jednego z nich. Fakt, że inne osoby posiadały znacznie mniej udziałów w nieruchomości 95/6 niż Spółdzielnia, nie skutkuje automatycznie tym, że są oni pozbawieni swoich praw, jak choćby prawa odwołania się od decyzji organu I instancji. W sprawie tej oświadczenie o wydaniu nieruchomości złożyła jedynie strona skarżąca, pozostali współwłaściciele nieruchomości tego nie uczynili, dlatego nie można uznać, aby wydanie nieruchomości było skuteczne. Na potwierdzenie zasadności tego stanowiska Sąd przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2014 r. w sprawie I OSK 2790/12 (niepubl.), w którym stwierdzono, że stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych zarząd nieruchomościami wspólnymi, stanowiącymi współwłasność spółdzielni jest wykonywany przez spółdzielnię jako zarząd powierzony, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1994 r. o własności lokali. Ten natomiast zarząd dotyczy zwykłego tylko zarządu, zatem podejmowania, dokonywania czynności zmierzających do utrzymania substancji w należytym stanie i w takim zakresie dbałości o nią. Natomiast wydanie nieruchomości jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, do którego spółdzielnie nie są upoważnione i w tym zakresie wszelkie czynności wymagają zgody wszystkich współwłaścicieli.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 691/14 wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]".

W złożonej skardze strona skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, czyli art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, polegające na przyjęciu, że:

- czynność wydania nieruchomości, która na podstawie art. 12 ust. 4 powołanej ustawy przeszła z mocy prawa na Gminę, stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu, dlatego wszyscy dotychczasowi współwłaściciele powinni współdziałać przy wydaniu nieruchomości,

- nie zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki do ustalenia, że oświadczeniem z dnia 26 sierpnia 2013 r. skarżąca skutecznie wydała przedmiotową nieruchomość Gminie poprzez zaoferowanie objęcia w posiadanie i przez to nie zachodzą w sprawie przesłanki ustalenia w odniesieniu do skarżącej odszkodowania za przejęte z mocy prawa nieruchomości w wysokości zwiększonej o 5% wartości nieruchomości.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, strona skarżąca kasacyjnie wniosła o chylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie poprzedzających go decyzji obu organów, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej Spółdzielni kosztów postępowania według norm przepisanych bądź spisu kosztów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów.

W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną jedynie na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego, w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym przyjętym przez Sąd I instancji, który nie został przez skarżącego kasacyjnie zakwestionowany.

W skardze kasacyjnej zawarto zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 2031, ze zm.). W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią tego przepisu, w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia:

1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17 omawianej ustawy,

2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo

3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna

– wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.

Przyznanie zatem odszkodowania powiększonego o 5% jest uzależnione od łącznego spełnienia następujących przesłanek:

1) wydania przez właściciela (wszystkich współwłaścicieli) nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz opróżnienia i wydania lokali i innych pomieszczeń;

2) dokonania powyższych czynności w określonym w art. 18 ust. 1 e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. terminie.

Dopiero spełnienie wszystkich powyższych warunków uprawnia organ do powiększenia ustalonego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości.

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z akt, nie został spełniony pierwszy z wymienionych warunków, czyli nie wszyscy współwłaściciele nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydali nieruchomość w terminie określonym w powołanym wyżej przepisie. W aktach sprawy jest jedynie złożone w tej sprawie oświadczenie skarżącej kasacyjnie Spółdzielni, która jest jednym ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości. Brak jest natomiast jakiegokolwiek oświadczenia pozostałych współwłaścicieli w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym wola wydania nieruchomości o której mowa w art. 18 ust. 1e powołanej ustawy jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu nieruchomością i dlatego musi być wyrażona przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, a nie tylko przez jednego z nich. Fakt, że inne osoby posiadały znacznie mniej udziałów w przedmiotowej nieruchomości niż skarżąca kasacyjnie Spółdzielnia, nie skutkuje bowiem tym, że są oni pozbawieni swoich praw (np. prawa do kwestionowania decyzji organu I instancji w zakresie wysokości ustalonego odszkodowania). Dlatego nie można uznać, aby wydanie całej nieruchomości na podstawie jedynie oświadczenia jednego ze współwłaścicieli mogło być uznane za prawnie skuteczne.

W tej sytuacji, wobec niespełnienia w rozpatrywanej sprawie wszystkich przesłanek wynikających z art. 18 ust. 1e powołanej ustawy, organ nie mógł, w zgodzie z tym przepisem, przyznać podwyższonego o 5% odszkodowania.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd oparł na przepisie art. 204 pkt 1 powołanej wyżej ustawy.