Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2455/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 104, art. 133 § 3, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7 § 2, art. 18, art. 64 § 1 pkt 4 i 5, art. 64 § 5
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Dariusz Dudra Protokolant Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. Inspektoratu w H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 283/11 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. Inspektoratu w H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. Inspektoratu w H. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 283/11, oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego, z następującym uzasadnieniem.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. P. umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone do majątku "E. P." Spółki z o.o. z siedzibą w H. z uwagi na ogłoszenie przez Sąd Rejonowy Sąd Gospodarczy w B. XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych upadłości spółki "E. P.", obejmującej likwidację majątku dłużnika (postanowienie z 19 stycznia 2011 r., sygn. akt XIV G.U.31/10). W związku z powyższym, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. P., postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r., wydanym na podstawie art. 64c § 1, § 4 oraz § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), obciążył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. kosztami egzekucyjnymi w kwocie 101.097,95 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku "E. P." na podstawie 95 tytułów wykonawczych.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia 17 maja 2011 r. – powołując się na art. 138 § 1 pkt 2, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1966 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 64c § 1 i § 4 u.p.e.a. – uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. i orzekł o obciążeniu ZUS Oddział w B. Inspektorat w H. kosztami egzekucyjnymi w kwocie 100.674,66 zł, tj. w innej wysokości niż przyjął to organ egzekucyjny pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że obciążono skarżącego opłatą manipulacyjną, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. w odniesieniu do 15 tytułów wykonawczych spośród 95 wymienionych w sentencji postanowienia. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej w zakresie tytułów wykonawczych o kolejnych numerach od [...] do [...] powstał w dniu 27 marca 2009 r., czyli w dniu doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, odsetki za zwłokę należało więc obliczać od 27 marca 2009 r., a nie – jak to zrobił organ egzekucyjny – na dzień 26 marca 2009 r. (data wydania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty w VAT za luty 2009 r.). Z uwagi na to, iż od należności objętych 95 ww. tytułami wykonawczymi naliczone są odsetki za zwłokę, przy obliczaniu opłat za czynności egzekucyjne, tj. opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie ruchomości, organ odwoławczy uwzględnił zasadę wynikającą z art. 64 § 7 u.p.e.a. i określił koszty egzekucyjne, jakimi należało prawidłowo obciążyć wierzyciela.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał również, że opłata za zajęcie ruchomości, którą obciążono wierzyciela w odniesieniu do 8 tytułów wykonawczych, została pomniejszona o koszty egzekucyjne umorzone postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] marca 2010 r. w łącznej wysokości 17.700 zł oraz że opłata za zajęcie ruchomości odnosząca się do 5 tytułów wykonawczych, wymienionych w poz. 34, 36 oraz od poz. 38 do poz. 40, nie przekraczała wysokości opłaty za zajęcie ruchomości określonej w art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a., dlatego też określając jej wysokość uwzględniono zasadę uregulowaną w tym przepisie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę ZUS Oddziału w B. Inspektoratu w H. na powyższą decyzję.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że spór w niniejszej sprawie nie dotyczy samej zasady obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, lecz jedynie zasadności obciążenia go kosztami, które – jak podnosił skarżący – powstały w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub jego pracowników oraz obciążenia wierzyciela opłatami za czynności egzekucyjne dokonane przez niego w ramach egzekucji własnej.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym musi pogodzić zasady o zróżnicowanym charakterze. Zgodnie z zasadą celowości, organ egzekucyjny powinien dążyć do przymuszenia zobowiązanego do wykonania obowiązków administracyjnych. Odstępując od zastosowania środków egzekucyjnych ze znanych mu składników majątku lub podejmując czynności jedynie na podstawie kilku wybranych przez siebie tytułów wykonawczych, organ mógłby narazić się na zarzut działania na szkodę wierzyciela. Zdaniem Sądu, zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa nie może oznaczać odstępowania przez organ od powinności nakazanych mu przez prawo, chociażby powinności te niosły konsekwencje uciążliwe dla stron postępowania.

W ocenie Sądu, z uwagi na to, że egzekucja z wierzytelności zobowiązanego nie przyniosła wymiernych efektów, organ egzekucyjny właściwie postąpił, kierując egzekucję do znanych mu ruchomości zobowiązanego. Celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do wykonania ciążącego na zobowiązanym obowiązku poprzez zastosowanie określonych w ustawie środków, za które to czynności egzekucyjne, przede wszystkim o charakterze procesowym, organ egzekucyjny pobiera opłaty, które stanowią formę zryczałtowanego wynagrodzenia. Zdaniem Sądu zarzut dotyczący niepoprawnie przeprowadzonej egzekucji z uwagi na zajęcie wybranych ruchomości na wszystkie tytuły wykonawcze skarżącego, które opiewały na kwotę znacznie przewyższającą wartość ruchomości, nie może przesądzać o słuszności złożonej skargi. Zajęcie ruchomości na poczet należności skarżącego dotyczyło maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz jednego pojazdu, które w świetle przepisu art. 99 § 3 u.p.e.a. nie podlegały oszacowaniu przez poborcę skarbowego, lecz przez biegłego skarbowego. W związku z tym, zajmując powyższe ruchomości należące do zobowiązanego, poborca skarbowy nie mógł dostatecznie ocenić w momencie zajęcia, w jakim zakresie zajęte ruchomości pozwolą na zaspokojenie egzekwowanych należności.

WSA nie uwzględnił także zarzutu naruszenia przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a., dotyczącego tytułów wykonawczych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu w poz. od 44 do 95. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Przepis ten ma zastosowanie, gdy na podstawie tego samego tytułu wykonawczego doszłoby do zastosowania różnych środków egzekucyjnych, objętych przepisami art. 64 § 1 pkt 2-6 u.p.e.a. Z uwagi na to, że na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych pod poz. od 44 do 95 zaskarżonego postanowienia zastosowano różne środki egzekucyjne (zajęcie wierzytelności pieniężnych oraz zajęcie ruchomości) w myśl zasady wyrażonej w art. 64 § 5 u.p.e.a. opłatę należną stanowi opłata egzekucyjna za dokonane w dniu 16 listopada 2010 r. zajęcie ruchomości, która wynosi 6% kwoty egzekwowanych należności, a więc jest opłatą wyższą od opłaty za zajęcie wierzytelności. Sąd zauważył przy tym, że fakt zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych, w egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w B. na podstawie ww. tytułów wykonawczych, od którego pobrano opłatę egzekucyjną w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności skutkuje tym, że wierzyciel faktycznie poniesie koszty egzekucyjne w wysokości różnicy, tj. w wysokości 1%.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego:

- art. 7 § 2 w zw. z art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dokonanie zajęć na kwoty znacznie przewyższające wartość danych ruchomości nie jest działaniem jedynie na korzyść organu egzekucyjnego, który pobiera opłatę za samo dokonanie czynności niezależnie od jej skuteczności;

- niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 5 w zw. z art. 64 § 9 i art. 64c § 10 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż organowi egzekucyjnemu za zajęcia ruchomości należy się opłata egzekucyjna w wysokości 6% kwoty egzekwowanych należności bez uwzględnienia, iż w trakcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. powstał obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności, a zatem w przypadku pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego przypadają kwoty będące 1% kwoty egzekwowanych należności.

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 135 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 104 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż pismo Dyrektora Izby Skarbowej złożone po zamknięciu rozprawy jako załącznik do protokołu nie stanowiło okoliczności do otwarcia rozprawy i umożliwienia wierzycielowi ustosunkowania się do twierdzenia organu,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku odniesienia się w uzasadnieniu pisemnym do stanowiska prezentowanego przez Dyrektora Izby Skarbowej o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 1%, podczas gdy z wysokości kwot wyszczególnionych w postanowieniu z dnia [...] maja 2011 r. wynika, iż naliczone zostały koszty w wysokości 6%.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że z uwagi na kwotę należności, na poczet których dokonano zajęcia ruchomości, tj. kwotę należności głównej 1.431.606,93 zł i kwotę odsetek na datę zajęcia 1.304.089,50 zł oraz mając na uwadze wartość zajętych ruchomości, należy uznać działanie organu egzekucyjnego za nieprawidłowe, bowiem poborca powinien ograniczyć się do dokonania zajęcia ruchomości jedynie w stosunku do tytułów pozostających najdłużej w realizacji (tytuły ujęte w poz. od 1 do 33 skierowane zostały do Naczelnika Urzędu Skarbowego w 2005 r. i 2006 r.). Zdaniem wierzyciela sprawą w rozumieniu postępowania egzekucyjnego jest dochodzona należność rozumiana jako suma wszystkich należności ujętych w tytułach wykonawczych przekazanych do organu egzekucyjnego. Traktowanie zaś każdego tytułu wykonawczego jako odrębnej sprawy wymagałoby wydawania odrębnych postanowień. Dokonując zajęcia ruchomości, poborca kierował się globalną kwotą dochodzonych należności, gdyż tylko w ten sposób mógł dokonać zajęcia na rzecz różnych wierzycieli wg zasady proporcjonalności. Zatem należy przyjąć, iż działanie poborcy – wynikające z przekonania, że każdy tytuł wykonawczy stanowi odrębną sprawę, w związku z czym organ egzekucyjny nie może dokonać czynności na podstawie kilku tytułów wykonawczych, jeśli jest w posiadaniu znacznie większej ich ilości – nie prowadziło do skutecznego wyegzekwowania należności.

Kasator podniósł, że z zasady celowości oraz zasady gospodarnego prowadzenie egzekucji, wyrażonych w art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że zobowiązany będzie ponosił koszty celowe, niezbędne do przeprowadzenia egzekucji. Nieuzasadnione wydatki egzekucyjne, koszty powstałe w wyniku nieprawidłowego działania organu administracyjnego lub pracowników tego organu nie mogą obciążać zobowiązanego. W niniejszej sprawie nawet skuteczna sprzedaż zajętych ruchomości nie doprowadziłaby do pokrycia dochodzonych należności, gdyż zostałaby zaliczona przez organ egzekucyjny na pokrycie kosztów egzekucyjnych.

Dalej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Dyrektor Izby Skarbowej w B. w postanowieniu z dnia [...] maja 2011 r. dokonał wyliczenia kosztów egzekucyjnych i ustalił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H., będący wierzycielem w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym jest zobowiązany do uiszczenia kosztów w kwocie łącznej 100.674,66 zł. WSA w B. oddalając skargę uznał, że działanie organu egzekucyjnego jest prawidłowe. Ze szczegółowej analizy tego postanowienia jednakże wynika, że wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi w wysokości 6% w stosunku do wszystkich tytułów wykonawczych, zatem twierdzenie Sądu o obciążeniu wierzyciela kosztami w wysokości tylko 1% w odniesieniu do tytułów ujętych w poz. od 44 do 95 postanowienia nie znajduje potwierdzenia. Zdaniem kasatora w przypadku tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona była egzekucja przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. i dokonano zajęcia wierzytelności, Naczelnikowi Urzędu Skarbowego należą się koszty egzekucyjne w wysokości 1% liczone od kwoty egzekwowanej należności. W przeciwnym razie wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym, który zastosował prawem dozwolone środki egzekucyjne, a nie wyegzekwował kwoty kosztów egzekucyjnych (w całości bądź w części), zostanie obciążony niezaspokojonymi kosztami w prowadzonym przez niego postępowaniu, tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zasada związania tego Sądu granicami skargi kasacyjnej oznacza, że zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji kontrolowany może być wyłącznie pod kątem ustalenia, czy jest on wadliwy w zakresie objętym zarzutami wyartykułowanymi w skardze kasacyjnej – poza przypadkami nieważności postępowania, których w niniejszej sprawie nie stwierdzono.

Art. 174 p.p.s.a. wskazuje przy tym możliwy zakres podstaw zaskarżenia skargą kasacyjnej orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. W myśl tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mieszczące się w przedstawionym katalogu podstawy skargi kasacyjnej – jako przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji sprecyzowane przez wnoszącego środek odwoławczy – wyznaczają kierunek i zakreślają obszar kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych wymaga wskazania, które przepisy ustawy zostały naruszone, w czym to naruszenie się przejawia, jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku zarzutu prawa materialnego konieczne jest sprecyzowanie, czy naruszenie to nastąpiło przez błędną wykładnię przepisu, czy też jego wadliwe zastosowanie. Wskazując zaś na naruszenie przepisów postępowania niezbędne jest wykazanie, że uchybienie konkretnym przepisom postępowania sądowoadministracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, iż zarzuty skargi kasacyjnej odnosić się powinny do skarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, którego zgodność z prawem jest przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie zaś do decyzji, postanowienia, czy też innego aktu lub czynności, podlegających kontroli sądowoadministracyjnej, wydanych przez organ administracji publicznej.

Powyższe uwagi natury ogólnej wymagały przypomnienia z uwagi na konstrukcję podstaw złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej.

Konstruując skargę kasacyjną, jej autor zarzucił wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, jak i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zarzuty naruszenia prawa materialnego zostały sformułowane w sposób niezgodny z zasadami konstruowania podstaw skargi kasacyjnej, gdyż przepisy, których stwierdzenia naruszenia domaga się kasator, są przepisami procesowymi, regulującymi postępowanie administracyjne i postępowanie egzekucyjne w administracji. Jednocześnie ewentualne uchybienie tym przepisom można by przypisać jedynie organowi administracji, który wydał zaskarżone do WSA rozstrzygnięcie, nie zaś bezpośrednio wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, bowiem proceduje on w oparciu o ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie Kodeks postępowania administracyjnego, czy też ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślić należy, że różne są kryteria oceny zasadności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma prawa do korygowania czy uzupełniania zarzutów kasacyjnych zgłoszonych w ramach określonej podstawy kasacyjnej.

Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 133 § 3 w zw. z art. 104 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie jest on zasadny. Zgodnie z art. 133 § 3 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. W myśl zaś art. 104 p.p.s.a. w toku posiedzenia wnioski, oświadczenia, uzupełnienia i sprostowania wniosków i oświadczeń można zamieścić w załączniku do protokołu. Gdy stronę zastępuje adwokat lub radca prawny, przewodniczący może zażądać złożenia takiego załącznika w wyznaczonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. rozpoznał sprawę na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. i orzekał na podstawie akt sprawy, zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym. Złożenie przez Dyrektora Izby Skarbowej w B. w dniu 15 września (data prezentaty) załącznika do protokołu, zawierającego stanowisko w sprawie, nie miało wpływu na jej rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w żaden sposób nie wynika, by Sąd pierwszej instancji opierał się na treści tego pisma.

W kwestii zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazać należy, że również nie zasługuje on na uwzględnienie. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok wszystkie wskazane powyżej elementy zawiera. Podkreślić należy, że zarzut naruszenia powołanego przepisu tylko wtedy może być skutecznym zarzutem kasacyjnym, kiedy rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała jednak miejsca.

Jak zostało wskazane we wcześniejszych rozważaniach, zarzuty dotyczące naruszenia art. 64 § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 9 i art. 64c § 10 u.p.e.a. są wadliwie skonstruowane. Mając jednak na uwadze treść uchwały pełnego składu sędziów NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, zgodnie z którą "przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych", Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do tych zarzutów oraz stwierdził, że nie zasługują na uwzględnienie.

Zauważyć należy, iż w stosunku do tytułów wykonawczych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu w poz. od 44 do 95, Sąd pierwszej instancji słusznie zaaprobował zastosowanie w toku postępowania egzekucyjnego przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się wyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Ustawa nie rozróżnia przy tym sytuacji, gdy czynności egzekucyjnych dokonuje jeden lub więcej podmiotów uprawnionych do prowadzenia egzekucji. Zatem skoro za zajęcie wierzytelności pieniężnych ustawa przewiduję opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 1 pkt 4), zaś za zajęcie ruchomości 6% (art. 64 § 1 pkt 5), to organ zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 6% kwoty egzekwowanych należności.

Z ustaleń faktycznych dokonanych przez organ egzekucyjny i niekwestionowanych w dalszym toku postępowania, ani przez Sąd pierwszej instancji, ani przez autora skargi kasacyjnej, wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (wierzyciel), prowadząc wobec zobowiązanego tzw. egzekucję własną w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych, uzyskał częściowe tylko zaspokojenie dochodzonych należności, niewystarczające na pokrycie w pełni kosztów egzekucyjnych, wynoszących – zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W celu wyegzekwowania pozostałej części tych należności – zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P., przedkładając stosowne tytuły wykonawcze, wobec czego organ egzekucyjny skierował egzekucję do znanych mu ruchomości skarżącego. W konsekwencji w stosunku do tytułów wykonawczych, wymienionych w zaskarżonym postanowieniu pod poz. 44-95, doszło do zbiegu czynności egzekucyjnych, a mianowicie zastosowano dwa środki egzekucyjne, tj. zajęcie wierzytelności pieniężnych (przez wierzyciela w ramach tzw. egzekucji własnej) oraz zajęcie ruchomości (przez organ egzekucyjny).

W odniesieniu do ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny pomniejszył wynikające z art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. koszty egzekucyjne o kwoty uzyskane przez ZUS w wyniku egzekucji własnej. I tak, na przykład w poz. 85 (tytuł wykonawczy nr [...]) należność główna wraz z odsetkami wyniosła 49.070,60 zł, zaś koszty egzekucyjne za zajęcie ruchomości stanowiące 6% kwoty egzekwowanej należności (tj. 2944,20 zł) zostały pomniejszone o kwotę 1439,70 zł, ściągniętą 12 marca 2009 r. z tytułu naliczonej opłaty za zajęcie wierzytelności, co dało kwotę 1504,50 zł. W analizowanym przypadku kwota pobrana od zobowiązanego przez ZUS stanowi niecałe 3% należności głównej wraz z odsetkami, wobec czego zasadnie wierzyciel został obciążony kwotą stanowiącą różnicę między należnymi kosztami egzekucyjnymi wynikającymi z zajęcia ruchomości przez organ egzekucyjny a kwotą uzyskaną na pokrycie kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych w drodze egzekucji własnej. W poszczególnych pozycjach (od 44 do 95) wartość procentowa, o jaką pomniejszono kwotę należną organowi egzekucyjnemu, jest różna – wynika bowiem z tego, w jakim stopniu udało się wierzycielowi uzyskać zaspokojenie w wyniku zastosowanego przez niego środka egzekucyjnego. W każdym jednak przypadku jest to 6% kwoty egzekwowanych należności pomniejszone o kwoty pobrane przez ZUS. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie postępowanie organu egzekucyjnego zgodne jest z przepisem art. 64 § 5 u.p.e.a.

Stwierdzenie Sądu pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "fakt zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych, w egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w B. na podstawie ww. tytułów wykonawczych, od którego pobrano opłatę egzekucyjną w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności, skutkuje tym, że wierzyciel faktycznie poniesie koszty egzekucyjne w wysokości różnicy, tj. w wysokości 1%" jest o tyle nieprecyzyjne, że w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych ZUS pobrał od zobowiązanego kwoty tylko częściowo pokrywające koszty prowadzonej przez siebie egzekucji. Gdyby w ramach egzekucji własnej ZUS uzyskał kwotę w całości pokrywającą koszty egzekucyjne związane z zajęciem przez niego wierzytelności pieniężnych, tj. 5% kwoty egzekwowanych należności, wówczas organ egzekucyjny w rzeczywistości obciążyłby wierzyciela kosztami w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności. W omówionym powyżej przypadku (poz. 85) tak się nie stało, co samo w sobie nie przesądza jednak o wadliwym obliczeniu przez organ kosztów egzekucyjnych. Stwierdzić w tym miejscu należy, że twierdzenia autora skargi kasacyjnej kwestionujące prawidłowość tych wyliczeń w rzeczywistości zmierzają do podważenia ustaleń faktycznych dokonanych przez Dyrektora Izby Celnej w B., co jednak nie ma odzwierciedlenia w treści zarzutów skargi kasacyjnej. Mając na względzie omówioną na wstępie rozważań zasadę związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, nie jest możliwa kontrola zaskarżonego wyroku w tym zakresie.

Podniesienie z kolei zarzutu naruszenia przepisu art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. jest dla Naczelnego Sądu Administracyjnego o tyle niezrozumiałe, że kasator stwierdził, iż do uchybienia temu przepisowi doszło "poprzez jego niezastosowanie w sprawie". Tymczasem z treści postanowienia Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2011 r. wynika, że orzekając o obciążeniu ZUS kosztami egzekucyjnymi, organ zastosował powyższy przepis w związku z art. 64 § 9 pkt 4 u.p.e.a. oraz w związku z art. 64 § 5 i art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Chybiony okazał się także zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Interpretacja art. 18 u.p.e.a. prowadzi bowiem do wniosku, że stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio oznacza, że stosuje się je tylko wtedy, gdy ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje danej kwestii, bądź reguluje ją niedostatecznie. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym oznacza, że przepisy tego kodeksu mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować, ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wynika stąd konieczność selektywnego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz niedopuszczalność ich stosowania w takich sprawach, które zostały uregulowane w sposób wyczerpujący w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w kwestii kosztów egzekucyjnych uregulowania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są kompleksowe i nie ma w tym zakresie podstaw do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Pogląd ten obecny jest zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1789/11; a także W. Grześkowiak [w:] D.R. Kijowski (red.) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Warszawa 2010, s. 548-549).

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a., nieujętego wprawdzie w petitum skargi kasacyjnej, a jedynie w jej uzasadnieniu (co jednak – z uwagi na treść cyt. uchwały pełnego składu sędziów NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 – obliguje Sąd do jego rozpoznania), Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym organ egzekucyjny działał prawidłowo, kierując egzekucję do wszystkich znanych mu ruchomości zobowiązanego, na podstawie wszystkich przedłożonych mu przez wierzyciela tytułów wykonawczych. W przeciwnym razie organ mógłby się bowiem narazić na zarzut działania na szkodę wierzyciela. Podkreślić należy, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym musi pogodzić zasady o zróżnicowanym charakterze, tj. zarówno zasady związane ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego (np. celowości, stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego, stosowania środków przewidzianych w ustawie, niezbędności, czy też obowiązku podjęcia działań przez wierzyciela w celu wszczęcia egzekucji), zasady procesowe dotyczące proceduralnych aspektów stosowania środków egzekucyjnych (art. 26 – 55a u.p.e.a.), jak również zasady wynikające z przepisów k.p.a., do których odpowiedniego stosowania odsyła art. 18 u.p.e.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa nie może oznaczać odstępowania przez organ od powinności nakazanych mu przez prawo, chociażby powinności te niosły konsekwencje uciążliwe dla stron postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

-----------------------

13