Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 370/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 11, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi A. P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 czerwca 2019 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako - k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 6 marca 2019 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek A. P. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) w łącznej wysokości 4.287,21 zł, w tym:

a) ubezpieczenie społeczne za okres 01.2015 r.- 08.2015 r. w łącznej kwocie 1.415,93 zł, w tym z tytułu składek – 1.102,93 zł, odsetek naliczonych na 31 grudnia 2018 r. – 313,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 01.2015 r. - 08.2015 r. w łącznej kwocie 2.871,28 zł, w tym z tytułu składek – 2.235,28 zł; odsetek naliczonych na 31 grudnia 2018 r. – 636,00 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Pismem z 23 października 2018 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem do ZUS o całkowite umorzenia zadłużenia podnosząc, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie dysponuje żadnym dochodem. Żyje z jałmużny, finansowo wspierają wnioskodawcę przyjaciele.

Decyzją z 6 marca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wnioskodawca nie wykazał też zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony; nie wykazał, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia; wnioskodawca nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie spawy, w którym wskazał m.in., że mieszkanie przy ul. [...], w którym obecnie zamieszkuje pomagają mu utrzymać przyjaciele, gdyż inaczej wnioskodawca zostałby eksmitowany. Oskarżył ZUS o zniszczenie swojej firmy oraz zaznaczył, że jest bezrobotnym buddystą bez prawa do zasiłku, utrzymującym się z jałmużny. Oświadczył, że nieustannie podejmuje wysiłki zmierzające do znalezienia pracy, które jednak nie przynoszą rezultatów. Podniósł, że nie posiada majątku, zakończył wykonywanie działalności gospodarczej oraz, że uregulowanie długów względem Zakładu spowoduje popadnięcie w ubóstwo. Wskazał, że posiadany samochód [...], rocznik 1979 jest niesprawny, dawno wyrejestrowany oraz stanowi pamiątkę po Ojcu. Dodał, że pomimo ogłaszania swojej działalności zarobkowej w mediach społecznościowych, nie osiągnął z tego tytułu jakikolwiek dochodu. Przyznał, że jest współwłaścicielem dwóch mieszkań położonych w [...] przy ul. [...] oraz ul. [...], wskazując jednocześnie, że ww. mieszkaniami opiekuje się jego Mama będąca na emeryturze.

Organ administracji nie znajdując podstaw do zmiany decyzji z 6 marca 2019 r., odnosząc się merytorycznie do podnoszonych przez stronę zarzutów, wyjaśnił, że Prezes Zakładu jest umocowany do wydawania decyzji administracyjnych o charakterze indywidualno-konkretnym, jak również może upoważnić do tego swoich pracowników i na tej podstawie została wydana decyzja. Zdaniem organu, wbrew zarzutom skarżącego, żaden przepis k.p.a. nie stawia wymogu czytelnego podpisu pracownika na pismach kierowanych w toku postępowania administracyjnego do strony. Do ważności decyzji wymagane jest wskazanie imienia, nazwiska oraz stanowiska służbowego upoważnionego pracownika. Pisma, o których wspomina skarżący są prawidłowo opatrzone pieczęcią służbową z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego pracownika oraz nieczytelnym podpisem tego pracownika.

Zdaniem organu wysokość zadłużenia wnioskodawcy (4.287,21 zł) jest na tyle niska, że możliwa jest jego całkowita spłata bez żadnego uszczerbku dla sytuacji osobistej strony już po kilku miesiącach pracy dorywczej czy sezonowej. W ocenie organu wnioskodawca nie dokłada należytej staranności podczas poszukiwania pracy, a stopa bezrobocia na terenie powiatu [...] wynosi obecnie 6,7% co czyni ją historycznie najniższym wynikiem dla regionu. W ocenie Zakładu znalezienie przez stronę pracy i rozpoczęcie spłaty zadłużenia względem ZUS jest kwestią czasu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca:

- od 24 stycznia 2014 r. do 28 sierpnia 2017 r. (data wykreślenia z rejestru) prowadził działalność gospodarczą pod nazwą A.;

- prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe;

- nie pracuje zarobkowo;

- utrzymanie zapewniają stronie znajomi;

- nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej;

- jest właścicielem: 1/2 lokalu niemieszkalnego położonego w [...], dla którego Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Pozostała część należy do Matki zobowiązanego – T. K. Na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa na rzecz ZUS; 1/2 lokalu mieszkalnego o powierzchni 47,86 m2 położonego w [...], dla którego Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Pozostała część należy do T. K. Na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa na rzecz ZUS; 1/2 lokalu mieszkalnego o powierzchni 73,68 m3 położonego w [...], dla którego Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Nieruchomość obciążona jest hipoteką kaucyjną na rzecz Gminy [...] oraz hipoteką przymusową na rzecz ZUS; gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość (w udziale 32/10000 części) o powierzchni 0,7527 ha, położonego w [...] przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą o nr [...];

- jest właścicielem niesprawnego [...] (rocznik 1979).

W ocenie Zakładu oczywistym jest, że wartość udziałów w ww. nieruchomościach wielokrotnie przekracza wartość zadłużenia względem Zakładu. Ponadto posiadany przez stronę samochód [...] z lat 70, nawet w stanie uszkodzonym, jest obecnie pożądanym obiektem kolekcjonerskim, który z pewnością w obecnym stanie znalazłby nabywcę i pozwoliłby pokryć choć część zadłużenia.

Organ dodał, że zobowiązany nie udzielił informacji o swoich chorobach, ani o konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny.

Wskazując na brzmienie art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ stwierdził, że w sprawie skarżącego nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W szczególności wskazał, że wobec zobowiązanego nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne przez uprawniony organ, wobec czego na tym etapie nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto organ zauważył, że wprawdzie działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem 28 sierpnia 2017 r., jednak nie można uznać, że wystąpiła przesłanka całkowitego braku majątku, skoro wnioskodawca jest właścicielem licznych nieruchomości oraz zabytkowego samochodu osobowego stanowiącego wartość kolekcjonerską.

Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Następnie organ przywołał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej – rozporządzeniem.

Podkreślił, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie zdrowotne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na założenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Następnie organ podniósł, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Zakładu istotnym jest, że obecnie wnioskodawca reguluje swoje zadłużenia względem ZUS w formie układu ratalnego, a prowadzone postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Oznacza to, że skarżący posiada możliwości regulowania swoich zobowiązań. Dodatkowo Zakład wskazał, że w sytuacji gdyby okazało się, że miesięczna rata nie jest dla wnioskodawcy możliwa do spłaty, istnieje możliwość wystąpienia do Zakładu z wnioskiem o jej zmniejszenie. Ponadto organ podkreślił, że zadłużenie względem banku jest przez stronę regulowane, zatem posiada wnioskodawca środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek. Zdaniem Zakładu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

Fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. Zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym. Należności z tytułu składek zasilają fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego.

Organ zauważył, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości spłaty zaległości.

W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Pomimo powołanej trudnej sytuacji materialnej wnioskodawca nie wykazał korzystania z żadnych form pomocy społecznej. To zaś wskazuje, że nie jest stronie potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Zatem analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja skarżącego jest trudna i nosi znamiona ubóstwa.

Jednocześnie organ nie kwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na sytuację bytową wnioskodawcy, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku wnioskodawcy, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy skarżący nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia jego sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

Wobec braku wdrożonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych strony. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem zobowiązanego od ciążącej na nim zaległości.

Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na wydanie decyzji o umorzeniu należności.

W skardze i w licznych pismach procesowych skarżący powtórzył zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Cytując obszerne fragmenty uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podniósł okoliczności ustalone przez organ, z którymi się nie zgadza, opatrując je własnym komentarzem. W szczególności podkreślił, że nie spłaca żadnego układu ratalnego, ani kredytu bankowego, nie posiada żadnego dochodu. Natomiast okoliczność, że nie korzysta z form pomocy społecznej, nie może być przesądzająca, bowiem światopogląd strony, nie pozwala na korzystanie z takiej formy pomocy. Nie podzielił stanowiska organu, że stary, uszkodzony "[...]" na wartość kolekcjonerską. Auto jest już dawno wyrejestrowane, nie używane, nie ma żadnej wartości. Jest pamiątką po Tacie, przechowywany wyłącznie ze względów sentymentalnych. Skarżący ma problemy ze zdrowiem, [...]. Mieszkanie, w którym obecnie jest zameldowany pomagają mu utrzymać przyjaciele, nie może znaleźć pracy, chociaż systematycznie kontaktuje się z urzędem pracy, każdego dnia sprawdza nowe propozycje pracy, dowiaduje się o szkolenia i warsztaty, a ponadto poszukuje pracy na własną rękę, sprawdza strony internetowe, kontaktuje się z pracodawcami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 9.10.2019 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 23.10.2019 r. pełnomocnik organu wyjaśnił m.in., że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych, egzekucja prowadzona jest z rachunku bankowego w B S.A. Skarżący nie ma zawartego układu ratalnego z organem rentowym, nie jest też znana okoliczność spłacania zadłużenia przez stronę na rzecz innego wierzyciela (banku).

W ślad za powyższą informacją skarżący wskazał, że nie posiada konta w banku wskazanym przez organ w powyższym piśmie procesowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 t.j. ze zm. – dalej zwanej "p.p.s.a."), Sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdza ich nieważność. Przy tym w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do istoty sprawy zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wymienionych w ust. 3 tego artykułu, a mianowicie gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do powołanego przepisu Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zawarte w przepisach normujących umarzanie należności z tytułu składek, tj. przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. sformułowanie "mogą być umarzane" oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należności w całości lub w części albo też czy organ odmówi umorzenia należności.

Podkreślenia wymaga, że dopiero po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w przepisach art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego. Uprawnienie Zakładu do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po prawidłowym ustaleniu, że zachodzą przesłanki umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 albo w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli do możliwości wyboru określonego rozstrzygnięcia, dochodzi dopiero po uprzednim ustaleniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności składek lub przesłanka uzasadnionego przypadku zdefiniowanego w rozporządzeniu. W świetle powyższego uzasadnienie przyjętego przez organ rozstrzygnięcia winno odwoływać się do jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń.

Podstawowe znaczenie w ramach badania legalności zaskarżonej decyzji odmawiającej umorzenia należności skarżącego z tytułu składek ma zatem ocena prawidłowości ustaleń organu odnośnie zaistnienia albo niezaistnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w przepisach art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s.

Istotne jest, że podstawę dla takich ustaleń może stanowić tylko postępowanie administracyjne przeprowadzone zgodnie z zasadami określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy właśnie prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności sprawy wynikające z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia zebranego materiału dowodowego.

Szczególnie istotne jest prawidłowo sporządzone uzasadnienie faktyczne decyzji, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję- odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Bez wątpienia przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 405/18, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część.

Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów określonych w powołanych przepisach, ocena dokonana przez organ ma charakter dowolny, a decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny zebranego materiały dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają.

Z uzasadnienia zaskarżonego aktu wynika, że organ nie stwierdził żadnej z przesłanek umorzenia wynikających w art. 28 ust. 2 i 3 albo w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zdaniem organu nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, ponieważ wobec zobowiązanego nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne przez uprawniony organ, wobec czego na tym etapie nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto organ podniósł, że wprawdzie działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem 28 sierpnia 2017 r., jednak nie można uznać, że wystąpiła przesłanka całkowitego braku majątku, skoro wnioskodawca jest właścicielem licznych nieruchomości oraz zabytkowego samochodu osobowego stanowiącego wartość kolekcjonerską.

Odnosząc się do powyższych twierdzeń i ustaleń organu, kwestionowanych przez skarżącego, zauważyć trzeba, że w piśmie procesowym organ wyjaśnił m.in., że wobec skarżącego prowadzone jest jednak postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych, egzekucja prowadzona jest z rachunku bankowego w B S.A. Zatem w tej części uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Stąd powyższa kwestia winna być wyjaśniona w ponownie prowadzonym postępowaniu, w odniesieniu do analizowanej przesłanki (pkt 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Wnioski organu powinny mieć odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym, tym bardziej, że skarżący na rozprawie zaprzeczył by posiadał rachunki bankowe w banku wskazanym przez organ. Ponadto zdaniem Sądu hipotetyczny charakter dywagacji dotyczących możliwości zaspokojenia z nieruchomości, których współwłaścicielem jest skarżący, nie został poparty jakąkolwiek analizą realności takich działań. Ograniczenie się przez organ do wskazania możliwości egzekucji z nieruchomości nie daje jeszcze gwarancji uzyskania majątku koniecznego dla skutecznej egzekucji. Zatem ww. okoliczność sama w sobie nie może stanowić uzasadnienia odmowy umorzenia należności. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Podobnie - wskazanie, że posiadany przez zobowiązanego stary (rocznik 1979), niesprawny [...] posiada wartość kolekcjonerską może budzić uzasadnione wątpliwości, tym bardziej, że także w odniesieniu do tego składnika majątku nie poczyniono żadnych ustaleń uzasadniających wyprowadzone wnioski organu, nie przedstawiono wiarygodnych dowodów, które wskazywałyby na to, jaką wartość (oraz czy w ogóle) ma wymieniony pojazd, a zatem czy może być przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Sam bowiem fakt istnienia konkretnego składnika majątku, zdaniem Sądu, nie stanowi jeszcze dostatecznego uzasadnienia dla twierdzenia o nieziszczeniu się przesłanki umorzenia należności, wynikającej z art. 28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s.

Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien przedstawić ustalenia dotyczące ściągalności zadłużenia oraz prognozy, co do efektywności egzekucji w przyszłości, czego nie uczynił w sposób wystarczający.

Podsumowując tę kwestię, jako przedwczesne należy ocenić twierdzenie organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył także przepisy postępowania, w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w takim przypadku zostały określone w powołanym wyżej rozporządzeniu. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powyższe przesłanki niewątpliwie nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, gdyż skarżący nie powołał się na takie okoliczności.

Zdaniem Sądu nieprzekonująca jest natomiast argumentacja organu o braku podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten uzależnia możliwość umorzenia należności od oceny zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Zadaniem tej regulacji jest zabezpieczenie minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby będą zaspokojone.

Organ w ramach podjętych ustaleń stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że istotnym jest, że obecnie wnioskodawca reguluje swoje zadłużenia względem ZUS w formie układu ratalnego, a prowadzone postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Oznacza to, że skarżący posiada możliwości regulowania swoich zobowiązań. Dodatkowo Zakład wskazał, że w sytuacji gdyby okazało się, że miesięczna rata nie jest dla wnioskodawcy możliwa do spłaty, istnieje możliwość wystąpienia do Zakładu z wnioskiem o jej zmniejszenie. Ponadto organ podkreślił, że zadłużenie względem banku jest przez stronę regulowane, zatem posiada wnioskodawca środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek. Zdaniem Zakładu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

W ocenie organu fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. Zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym.

Zdaniem Sądu powyższe twierdzenia mogłyby uzasadniać brak zaistnienia analizowanej przesłanki, gdyby były prawdziwe – odnosiły się do zobowiązanego i miały oparcie w materiale dowodowym. W aktach sprawy brak jest potwierdzenia wymienionych informacji, natomiast organ w piśmie procesowym przyznał, że skarżący nie zawarł układu ratalnego z organem rentowym, nie jest też znana okoliczność spłacania zadłużenia przez stronę na rzecz innego wierzyciela (banku), Zatem ocenione przez organ jako "istotne" ustalenia należało uznać za wadliwe. Stąd nie do zaakceptowania pozostają wnioski przyjęte w treści rozstrzygnięcia, że skarżący posiada możliwość regulowania swoich zobowiązań skoro spłaca układ ratalny oraz zadłużenie względem innych wierzycieli.

Dodatkowo organ w ramach podjętych ustaleń w odniesieniu do wskazywanej przez wnioskodawcę trudnej sytuacji finansowej stwierdził, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter trwały, Zakład upatruje szansę wyegzekwowania należności w przyszłości. Nie wyjaśnił jednak z jakich okoliczności wypływają przyjęte w uzasadnieniu decyzji wnioski. Czy podstawą dokonania takiej oceny był fakt, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości i wspomnianego już samochodu [...], czy też z przekonania organu, że znalezienie pracy przez skarżącego jest tylko kwestią czasu (jak podniósł organ odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy). Zdaniem Sądu zarzucanie skarżącemu, że nie dokłada należytej staranności przy poszukiwaniu pracy jest oceną dowolną, sprzeczną z materiałem dowodowym z którego wynika, że skarżący stale i systematycznie sprawdza oferty pracy, stawia się na proponowane przez urząd pracy spotkania z przyszłymi pracodawcami, zamieszcza ogłoszenia w mediach społecznościowych. Fakt, że powyższe działania nie prowadzą do konkretnych propozycji pracy, nie oznacza, że skarżący uchyla się od podjęcia pracy.

Dodatkowo podkreślona przez organ okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej w żadnym razie w ocenie Sądu nie oznacza, że skarżący jest w stanie opłacać należności z tytułu składek. Różne mogą być przecież przyczyny (poczucie wstydu, światopogląd) niekorzystania osób potrzebujących z pomocy społecznej, a ponadto organ nie dostrzegł, że skarżący korzysta z pomocy znajomych. Zatem, okoliczność niekorzystania przez skarżącego z pomocy MOPS, nie oznacza, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

W celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, organ obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać czy jego dochody, w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, czego w tej sprawie również nie uczynił. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum socjalne, które jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku.

W świetle tak ustalonych okoliczności wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie było podstaw do twierdzenia, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego umożliwiają mu spłatę należności, bez wywołania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko było nie tylko sprzeczne ze stanem faktycznym (co przyznał organ w piśmie procesowym), ale także nie zostało przekonująco uzasadnione.

Wydanie zaskarżonej decyzji, bez wyjaśnienia omówionych zagadnień, przyjęcie ustaleń nie wynikających z zebranego materiału dowodowego uzasadnia ocenę, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ dokonał niewłaściwej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Z powyższych względów Sąd uznał, iż sprawa winna być ponownie przeanalizowana, w szerszym zakresie niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji. W tych ramach organ uwzględni powyższe rozważania Sądu, wyeliminuje wskazane uchybienia, w szczególności prawidłowo sporządzi uzasadnienie wydanej decyzji. Organ powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny. Natomiast ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.