Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 302/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz strony skarżącej E. F. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2022 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: SKO) utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza B. decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 10 grudnia 2021 r. (nr [...]) o odmowie ustalenia E. F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką – J. F.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca E. F. w dniu 23 lipca 2021 r. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z wnioskiem o ustalenie prawa do wspomnianego świadczenia przedkładając orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 10 sierpnia 2017 r., zaliczające jej córkę do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia tego wynikało, że niepełnosprawność córki istniej od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2017 r.

Ponadto, w orzeczeniu tym wskazano, że córka strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Do wniosku strona dołączyła decyzję ZUS, z której wynikało, że ma ustalone prawo do renty.

Decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia wskazując, że wnioskodawczyni ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111, dalej: u.ś.r.) stanowi przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 19 października 2021 r. SKO uchyliło w całości decyzję z dnia 23 sierpnia 2021 r. i sprawę przekazało organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Organ drugiej instancji ustalił, że wnioskodawczyni (59 lat) pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności pracy. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką J. i mężem. Mieszka z nimi 83-letnia matka strony. Córka J. ma 20 lat (panna) choruje na zespół Downa, ma poważną wadę wzroku, zesztywniałe i podwinięte dłonie. Jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Od września 2021 r. będzie dojeżdżać codziennie do szkoły i wracać do domu około godziny 15.00. Pomimo pełnoletniości jest zupełnie niesamodzielna. Wnioskodawczyni gotuje i podaje córce posiłki i lekarstwa, kąpie ją, pomaga w toalecie i przy ubieraniu się, wykupuje leki, przygotowuje do snu, usprawnia córkę manualnie i ruchowo.

Przedstawiając powody wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji pierwszoinstancyjnej SKO podniosło, że osoba która spełnia warunki do przyznania jej wyższego świadczenia pielęgnacyjnego a ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację ze świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W nawiązaniu do powyższego SKO wskazało na ciążący w tym zakresie na organie pierwszej instancji obowiązek informacyjny.

Niezależnie od tej argumentacji organ drugiej instancji wskazał na konieczność ustalenia, czy wobec codziennego przebywania córki przez wiele godzin poza domem (w szkole), nadal wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy matki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz czy istnieje konieczność stałego współudziału na co dzień matki w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji.

SKO wskazało nadto na potrzebę ustalenia zdolności strony do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy w oparciu o dokumenty przez nią przedłożone wyjaśniając, że jedyną normatywną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być sprawowanie opieki, zatem nie może nią być zły stan zdrowia opiekuna, wyłączający możliwość podjęcia pracy.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organ pierwszej instancji w decyzji z dnia 10 grudnia 2021 r. odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia powołując się na to, że strona ma ustalone prawo z tytułu częściowej niezdolności do pracy (pomimo wezwania organu nie przedłożyła decyzji o zawieszeniu tego świadczenia), a także wyrażając pogląd, że zakres czynności opiekuńczych, jakie strona wykonuje przy córce nie wskazuje na konieczność rezygnacji z zatrudnienia.

Po rozpatrzeniu zarzutów odwołania, powołaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Organ przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wskazał, że fakt znacznego stopnia niepełnosprawności córki nie budzi wątpliwości, jednak przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie została spełniona.

W ocenie Kolegium, niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie ma istotnego związku ze sprawowaniem opieki nad córką. SKO podniosło, że opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły, jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy zwróciło uwagę, że strona gotuje i podaje córce posiłki oraz lekarstwa. Pomaga w toalecie i ubieraniu, kąpie ją, przygotowuje do snu, usprawnia córkę manualnie i ruchowo. Dodatkowo, odprowadza córkę na szkolnego busa oraz odbiera po przyjeździe ze szkoły. Umawia na wizyty lekarskie. Zdaniem SKO rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. SKO podniosło, że od września 2021 r. córka strony dojeżdża do szkoły i codziennie wraca do domu około godziny 15.00. Wskazując na okoliczność wielogodzinnego przebywania córki poza domem SKO skonstatowało, że opieka nad córką nie jest i nie musi być świadczona ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi skarżącej codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec córki.

W wydanej decyzji SKO zawarło również argumentację odnoszącą się do

zbiegu prawa do renty ze świadczeniem pielęgnacyjnym. W tym kontekście wyraziło pogląd, że strona miała możliwość wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego i z tego wyboru nie skorzystała. Jak zaakcentowało, o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ poinformował stronę zgodnie ze wskazaniem zawartym w uzasadnieniu decyzji SKO z dnia 19 października 2021 r., zaś pełnomocnik strony w piśmie z dnia 16 listopada 2021 r. oświadczył, że wnioskodawczyni złoży wniosek o zawieszenie świadczenia rentowego w przypadku, gdy będzie to jedyna negatywna przesłanka do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, pełnomocnik ten poinformował również organ pierwszej instancji, że strona " nie jest w stanie złożyć aktualnego zaświadczenia od lekarza medycyny pracy, gdyż lekarz orzecznik ZUS w 2004 r. orzekł na stałe jej częściową niezdolność do pracy."

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zaskarżyła decyzję SKO z dnia 18 lutego 2022 r. w całości, jako wydaną z naruszeniem:

1) art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia;

2) art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że dokonując oceny zakresu sprawowania opieki organ powinien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki opiekun wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Chodzi bowiem o opiekę stałą i długoterminową a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Zdaniem strony, trudno zgodzić się z organem, że strona może pogodzić pracę zawodową z opieką nad niepełnosprawną córką, która nie jest samodzielna, wymaga nadzoru, podawania i przygotowywania posiłków, dawkowania leków, pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, a nadto również wsparcia psychicznego. Strona zwróciła uwagę, że organ nie rozważył sytuacji strony w przypadku zachorowania córki, czy też w okresie ferii (zimowych, czy świątecznych).

Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO i ustalenie na rzecz strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2021 r. Ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy organy administracji publicznej zasadnie odmówiły stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakie strona wniosła w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką J..

Przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego reguluje ustawa o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 tej ustawy, w szczególności zaś ust. 1 art. 17 normuje materialnoprawne przesłanki, jakie muszą zostać spełnione, by doszło do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z akt sprawy i co zostało odnotowane w zaskarżonej decyzji, skarżąca opiekuje się niepełnosprawną od urodzenia córką, która choruje na zespół Downa i jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Mimo pełnoletności, córka skarżącej jest zupełnie niesamodzielna.

W zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji wyraził pogląd, że zakres opieki jaką sprawuje skarżąca nad swoim niepełnosprawnym dzieckiem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Konkluzję tę organ drugiej instancji wyprowadził z opisu czynności, jakie wymaga sprawowana przez skarżącą opieka, a nadto, uwzględnił również fakt, że od września 2021 r. córka skarżącej dojeżdża do szkoły, pozostając poza domem do około godziny 15.00. Jak wynika z ustaleń przyjętych w zaskarżonej decyzji, skarżąca w ramach sprawowanej opieki gotuje i podaje córce posiłki i lekarstwa, kąpie ją, pomaga w toalecie i przy ubieraniu, przygotowuje do snu, wykupuje leki, umawia wizyty lekarskie, a nadto, usprawnia córkę manualnie ruchowo. Dodatkowo, codziennie od poniedziałku do piątku (przypis Sądu) około godziny 9.00 odprowadza córkę na bus szkolny, a następnie odbiera ją z tego busa po zajęciach w szkole, około godz. 15.00.

W ramach przedstawionej w zaskarżonej decyzji argumentacji organ drugiej instancji uznał, że wobec codziennego przebywania podopiecznej poza domem przez wiele godzin, opieka ta nie jest i nie musi być świadczona przez skarżącą ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi skarżącej codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych w stosunku do córki.

W ocenie Sądu, przyjęte w zaskarżonej decyzji stanowisko jest co najmniej przedwczesne.

Okoliczności faktyczne sprawy wymagają na wstępie zwrócenia uwagi na dwie bardzo istotne – zdaniem Sądu – kwestie.

Po pierwsze, należy zauważyć, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się tu jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter opieki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 433/22). Na tle okoliczności sprawy Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 319/21, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bowiem tego pojęcia. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto, z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie, naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tego świadczenia jest bowiem udzielanie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Po drugie, trzeba dostrzec, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w tym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wielokrotnie wyrażano pogląd, zgodnie z którym regulacje odnoszące się do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego należy odczytywać z uwzględnieniem celu danego unormowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17) i pewnej aksjologii konstytucyjnej, zawierającej się w zasadzie sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz konstytucyjnym nakazie ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) i zasadzie szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP).

W kontrolowanej sprawie okolicznością niesporną jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją córką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Jak wynika z treści tego orzeczenia, niepełnosprawność córki istnieje od urodzenia. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2017 r. Jak również wynika z tego orzeczenia, niepełnosprawna córka skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto, wymaga również korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez siec instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Czego przy analizie stanu faktycznego sprawy nie można w tym miejscu pominąć, że ustawodawca na potrzeby przepisów u.ś.r. stworzył wykaz definicji ustawowych, który w art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazuje wprost, iż znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że samo powoływanie się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej na sprawowaną opiekę oraz na wydane w stosunku do podopiecznego orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie skutkuje automatyzmem w ustaleniu prawa do świadczenia pielę- gnacyjnego, a organy administracji publicznej uprawnione są do badania, czy zakres koniecznej opieki w sposób obiektywny stanowi przeszkodę do podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Stąd, za jak najbardziej prawidłowe uznać należy starania organów w ustaleniu, czy w sprawie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad córką.

Pomimo tych starań, w ocenie Sądu, w sprawie zabrakło wszechstronnej, opartej na wyczerpującym materiale dowodowym, oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, istotnych z punktu widzenia przesłanek do skutecznego ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęta w zaskarżonej decyzji argumentacja organu bazuje m.in. na stwierdzeniu, że "opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły, jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej". W nawiązaniu do tych argumentów stwierdzić trzeba, że okoliczności sprawy wymagały pogłębionej analizy tego, czy udokumentowany stan (przede wszystkim) sprawności intelektualnej, ale też i zdrowia fizycznego niepełnosprawnej Justyny nie wymaga całodobowego zaangażowania się strony (jako matki całkowicie ubezwłasnowolnionego dziecka) jeśli nie w opiekę, to gotowość do tej opieki. Jak wynika z akt sprawy, córka strony ma zesztywniałe i podwinięte dłonie, a pomimo pełnoletniości jest zupełnie niesamodzielna.

Dostrzec w tym miejscu trzeba, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

Ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, , której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 217/21).

W tym miejscu warto również powołać się na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 433/22, w myśl którego, sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy. Nawiązując w ten sposób do podniesionej przez skarżącą w toku postępowania okoliczności, że córka od poniedziałku do piątku od godzin porannych do godziny około 14.00 jest w szkole to trzeba podnieść, że zebrany materiał dowodowy nie daje odpowiedzi na pytanie jaki jest charakter placówki do której uczęszcza córka, jak również, jaki jest cel uczęszczania córki do tego rodzaju ośrodka, a nadto także – czy obecność córki w tej placówce ma charakter doraźny (tymczasowy). Mając na uwadze stopień upośledzenia umysłowego córki oraz jej pełnoletniość wykluczyć trzeba przecież to, że jest ona objęta obowiązkiem szkolnym.

W nawiązaniu do wyrażonego w zaskarżonej decyzji poglądu, że wobec codziennego, kilkugodzinnego przebywania córki poza domem (w szkole) skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi jej jednoczesne wykonywanie obowiązków pielęgnacyjnych wobec córki wymaga wreszcie zwrócenia uwagi, że w sprawie zabrakło ustaleń, które pozwalałyby postawić tezę, że z uwagi na pobyt córki w placówce szkolnej skarżąca nie musi pozostawać w ciągłej dyspozycji w zakresie tego, by podjąć (w razie nagłej potrzeby) obowiązki opiekuńcze wobec córki. W sprawie organy nie ustaliły w szczególności, czy zdarzają się a jeśli tak to jak często sytuacje, kiedy skarżąca musi odebrać córkę przed czasem, bądź też, czy też, z uwagi na jej stan emocjonalny zdarzają się dni kiedy córka pozostaje jednak w domu (tj. nie idzie do szkoły). W sprawie trzeba dostrzec, że jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy diagnozy psychologicznej z dnia 21 października 2021 r., córka skarżącej posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wydane na trzeci etap edukacyjny z uwagi na niepełnosprawność sprzężoną: niepełnosprawność intelektualną umiarkowanego stopnia i słabowidzenia. Jej wiedza dotycząca wymagań społecznych jest bardzo niska, podobnie jak wiedza ogólna o świcie. Zasób słownictwa ubogi, definiowanie słów sprawia jej bardzo dużą trudność i ogranicza się najczęściej do podania funkcji słowa kluczowego. Funkcje wzrokowo-ruchowe są na bardzo niskim poziomie. Justyna rozumie polecenia, w złożonych gubi kolejność, nie pamięta ich. Z uwagi na zaburzoną artykulację jej wypowiedzi (pojedyncze zdania, najczęściej pojedyncze słowa) są trudne do zrozumienia. Pragnie uwagi, przytulenia, dobrej atmosfery. Dziewczyna jest pogodna w kontakcie w obecności mamy.

By zostać sama w gabinecie potrzebuje zachęty, wsparcia ze strony diagnosty i rodzica. Według mamy ma trudności z zasadami bezpieczeństwa, słabo je przewiduje, wymaga stałej kontroli (nie może sama zostać w domu). Wymaga przypominania i kontroli w wykonywaniu czynności samoobsługowych.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 716/21, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona także wówczas, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej przebiega w dwóch płaszczyznach.

Po pierwsze, polega na przeprowadzeniu postępowania dowodowego, co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne.

Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2012 roku, sygn. akt II GSK 1548/11, LEX nr 1229771).

W zaistniałej sytuacji, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Końcowo już tylko należy dodać, mając na uwadze okoliczność, że skarżąca ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może automatycznie (a limine) przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 156/22). Wnioskodawca pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne powinien mieć możliwość wyboru świadczenia, zaś nie można wymagać od niego zawieszenia prawa do renty w sytuacji braku zapewnienia ze strony organu, że okoliczność pobierania renty z tytlu częściowej niezdolności do pracy stanowi jedyną przeszkodę do ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie I wyroku.

Zawarte w punkcie II wyroku orzeczenie o kosztach postępowania znajduje swoją podstawę prawną w treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy administracji publiczne obowiązane są uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko Sądu oraz przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe na okoliczności sygnalizowane przez Sąd w toku rozważań. Następnie, rzeczą organów będzie ponowna ocena wniosku strony skarżącej na tle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem) przez stronę zatrudnienia. W przypadku oceny, że strona spełnia normatywne przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (o czym Sąd nie przesądza na tym etapie sprawy), rzeczą organów będzie udzielenie stronie stosownego pouczenia

co do sposobu rozstrzygnięcia kolizji pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywaną przez stronę rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy.