Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 655/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1a pkt 2 ,12 i 12a, art. 7, art. 10 § 1, art. 54 § 1, art 80 § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 141
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Ministra Finansów (obecnie Ministra Rozwoju i Finansów) z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie. oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. w dniu [...] kwietnia 2014 r. wystawiła wobec M.P. (dalej "skarżący") tytuł wykonawczy o numerze [...] obejmujący zaległości z tytułu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Tytuł wykonawczy został skierowany do organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. celem realizacji.

Organ egzekucyjny, w celu wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem wykonawczym, zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Przedmiotowe zajęcie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono skarżącemu w dniu [...] maja 2014 r., a dłużkowi zajętej wierzytelności w dniu [...] kwietnia 2014 r. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. dłużnik poinformował organ egzekucyjny, iż potrącenie ze świadczenia będzie dokonane począwszy od należności za miesiąc maj 2014 r.

Następnie zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w O. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zarówno skarżącemu jak i dłużnikowi w dniu [...] lutego 2015 r. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. ww. bank poinformował organ egzekucyjny, że prowadzi na rzecz skarżącego rachunek bieżący, jednak w związku z brakiem środków pieniężnych na tym rachunku zajęcie nie może zostać zrealizowane.

Skarżący z kolei, pismem z dnia [...] lutego 2015 r., wniósł skargę na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, żądając uchylenia zajęcia.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej: "Dyrektor Izby" lub "organ I instancji") postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną wskazując, iż czynność egzekucyjna w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego dokonana powyższym zawiadomieniem spełnia wymogi formalne przewidziane w obowiązujących przepisach prawa.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego Minister Finansów (dalej: "Minister" lub "organ II instancji"), postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Uzasadniając postanowienie organ II instancji stwierdził, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", tj. egzekucję z rachunku bankowego. Zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dokonano poprzez doręczenie do Banku Spółdzielczego w O. zawiadomienia o zajęciu, natomiast dłużnika zajętej wierzytelności wezwano, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zawiadomienia zarówno do ww. banku jaki i do skarżącego doręczono prawidłowo.

Dalej Minister zaznaczył, że do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wykorzystano druk "Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego", który na dzień dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, odpowiadał wzorowi określonemu dla druków tego rodzaju w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 655). Zawiadomienie o zajęciu zawierało też wszystkie elementy, o których mowa w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 i 3 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. nie naruszył więc zasad prowadzenia egzekucji.

Zdaniem organu II instancji możliwe jest stosowanie równolegle kilku środków egzekucyjnych, gdyż podstawowym zadaniem organu egzekucyjnego jest ściągnięcie od zobowiązanego dochodzonych zaległości. Dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, pomimo wcześniejszego zajęcia świadczenia emerytalnego, jest zatem zgodne z przepisami prawa. Co więcej wybór środków egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a nie do zobowiązanego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra z dnia [...] stycznia 2016 r. skarżący wniósł o jego uchylenie. Comiesięczne potrącanie mu kwoty ok. 450 zł na poczet zobowiązań w wynikających z tytułu wykonawczego ARIMR skarżący uważa za bezpodstawne, niesłuszne i krzywdzące. Podniósł, że na przedmiotowy rachunek wpływała jedynie jego potracona już wcześniej emerytura i w związku z dodatkowym zajęciem został pozbawiony środków do życia. Zajęta została bowiem cała jego emerytura. Podkreślił, iż przedstawił organowi I instancji zaświadczenie z ZUS wykazujące, że od dnia [...] maja 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. z jego emerytury potrącono kwotę 4026,96 zł z tytułu należności egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych innych niż świadczenia alimentacyjne. Wszystko na rzecz Urzędu Skarbowego w O. na podstawie zawiadomienia [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Ponieważ ZUS cały czas potrąca mu część emerytury to, zdaniem skarżącego, dodatkowe zajęcie jego rachunku bankowego jest bezpodstawne.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r. poz. 1066 j.t.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r. poz. 718 j.t. ze zm., dalej: “p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016r. nie odpowiada prawu.

Skarżący złożył skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2015 r., prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. w Banku Spółdzielczym w O.

Podnieść należy, że sąd podziela twierdzenia organu, iż skarga na wspomnianą czynność znajduje oparcie w treści art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2016r., poz.599 j.t., ze zm., dalej u.p.e.a.), przez co sprawa mogła zostać rozpatrzona tylko w tym zakresie. Skarga na czynność administracyjną służy ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. Jej istota sprowadza się do zarzutów formalnoprawnych odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora. Przewidziane art. 54 § 1 u.p.e.a. prawo zobowiązanego złożenia skargi na tę czynność ograniczać się musi do jedynie określonych, faktycznych działań organu egzekucyjnego lub niezaskarżalnych zażaleniem aktów wiedzy lub woli tego organu.

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty wiążące się bezpośrednio z zaskarżoną czynnością. Wniesiona skarga spełnia ten warunek. Skarżący podnosi w niej okoliczność zajęcia tą czynnością kwoty zwolnionej od egzekucji z tytułu świadczenia emerytalnego. Pomimo tak sformułowanego zarzutu organ nie odniósł się do niego przywołując jedynie przepisy świadczące, że zajecie rachunku bankowego jest czynnością zmierzająca do wyegzekwowania należności pieniężnych z rachunku bankowego.

Prawdą jest, że według treści przepisu art. 1a pkt 2) u.p.e.a. pod pojęciem czynności egzekucyjnej należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego. Natomiast wszelkie działania, o których stanowi ten przepis, obejmują działania faktyczne oraz oświadczenia woli lub wiedzy organu egzekucyjnego, od których nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Z kolei środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym to konkretne narzędzie, przy użyciu którego dokonuje się egzekucji. Stosownie do art. 1a pkt 12) u.p.e.a. środki egzekucyjne dzieli się na te, które znajdują zastosowanie przy egzekucji należności pieniężnych i na te dla obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jednym ze środków egzekucyjnych z grupy pierwszej dotyczącej należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z rachunków bankowych. Prawdą też jest, że zgodnie z art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie ( art. 7 w zw. z art. 1a pkt.12a) oraz że w myśl art. 80 § 1 u.p.e.a. "organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego."

Powyższe przepisy znajdują uzupełnienie w zapisach omawianej ustawy dotyczących wyłączeń przedmiotowych spod egzekucji. Organ pozostawił tę kwestię bez dodatkowych ustaleń w sprawie mimo zarzutu i argumentów skarżącego odnoszących się do innego wcześniejszego zajęcia, zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Skarżący wyraźnie podnosił, że zaskarżoną czynnością objęto jego pozostałą (wolną spod egzekucji) część świadczenia emerytalnego.

Wskazać należy, ze zgodnie z treścią art. 10 § 1 u.p.e.a. świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Natomiast zgodnie z art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2016r. poz. 887 j.t. ze zm.) :" Art. 141. 1. Emerytury i renty są wolne od egzekucji i potrąceń, z zastrzeżeniem ust. 2, w części odpowiadającej:

1) 50% kwoty najniższej emerytury lub renty - zależnie od rodzaju pobieranego przez emeryta (rencistę) świadczenia - przy potrącaniu:

a) należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 3, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi,

b) należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 4,

c) należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi;

2) 60% kwoty najniższej emerytury lub renty - przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1 i 2 i 6-9;

3) 20% najniższej emerytury lub renty - przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 10.

2. Kwoty emerytur i rent przyznanych z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia za granicą, wolne od potrąceń i egzekucji, ustala się proporcjonalnie do wypłacanego świadczenia.

3. Kwoty wolne od potrąceń i egzekucji ustala się dla emerytur i rent wraz ze wszystkimi wzrostami, zwiększeniami, dodatkami oraz innymi świadczeniami wypłacanymi wraz z emeryturą lub rentą na podstawie odrębnych przepisów, z wyłączeniem świadczeń rodzinnych oraz dodatku dla sierot zupełnych, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku weterana poszkodowanego.

4. W razie zbiegu uprawnień do dwóch lub więcej świadczeń pieniężnych kwotę wolną od egzekucji i potrąceń ustala się od jednego - wyższego świadczenia."

Z przywołanego przepisu wynika, że jest to prawne zabezpieczenie osób pobierających powyższe świadczenie poprzez wprowadzenie tzw. kwoty wolnej od potrąceń. Kwota ta wyraża część świadczenia nieobjętą egzekucją (potrąceniami) i odpowiada określonemu procentowo ułamkowi najniższej emerytury bądź renty, zależnie od rodzaju pobieranego świadczenia. Jest to świadome wyłączenie ustawowe mające na celu pozostawienie dłużnikowi kwoty potrzebnej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Kwota świadczenia emerytalnego wyłączona spod egzekucji nie zmienia swojego charakteru w przypadku przesłania jej przez organ emerytalny na rachunek bankowy dłużnika egzekwowanej należności. Prowadzenie egzekucji w stosunku do kwot wolnych spod egzekucji na podstawie zajęcia rachunku bankowego, na który to rachunek te kwoty zostały przelane praktycznie pozbawiałoby sensu i zaprzeczało celom, jakie przyświecały ustawodawcy ustanawiającemu wyżej wymienione zwolnienie ustawowe.

Organ administracyjny nie odniósł się do przedmiotowej kwestii i nie wyjaśnił dlaczego organ prowadzący egzekucję przesyłając zawiadomienie z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w O. nie dokonał zastrzeżenia co do prowadzonej już egzekucji z zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz kwoty wolnej spod egzekucji wynikającej ze świadczenia pieniężnego emerytalnego. Jest rzeczą oczywistą, że kwoty pieniężne wpływające na rachunek bankowy zawierają informacje dotyczące podmiotu, który dokonuje tej wpłaty oraz informacje dotyczące tytułu na podstawie, którego są wnoszone.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie była prowadzona egzekucja ze świadczenia emerytalnego. Świadczą o tym pisma ZUS z dnia [...] maja 20114r. o potrącaniu dochodzonej kwoty ze świadczenia emerytalnego oraz z dnia [...] lutego 2015r. o wysokości dokonanych potrąceń na kwotę 4.026, 96 zł a w okresie egzekucyjnym od [...] maja 2014r. do [...] stycznia 2015r.

Brak stosownych ustaleń i zastrzeżeń w odniesieniu do możliwości dalszego ( w toku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w O.) zajęcia kwoty wolnej spod egzekucji dotyczącej świadczenia pieniężnego – emerytalnego skarżącego powodują, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik a sprawy. Organy naruszyły w ten sposób przepisy art.7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U z 2016r. poz.23 j.t. ze zm.) w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższe wskazanie sądu.

Wobec powyższego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.