Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 780/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40 ust. 1, ust. 2,  ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 22 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na pokrycie strat zaistniałych wskutek powodzi w 2010 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 sierpnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...], przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] dnia 7 lipca 2011 r., nr [...], którą odmówiono skarżącemu J. K. przyznania zasiłku celowego do wysokości 20.000 zł z tytułu strat poniesionych w wyniku powodzi w maju 2010 r.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Skarżący wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 20.000 zł z tytułu strat, jakie poniósł w powodzi, mającej miejsce w maju 2010 r. Do wniosku dołączył m.in. oświadczenie, z którego wynikało, że koszt remontu domu z tytułu strat poniesionych w wyniku powodzi w maju 2010 r. wyniesie do 20.000 zł oraz kosztorys remontu domu mieszkalnego na kwotę 31.391,39 zł. Dnia 30 czerwca 2010 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika m.in., iż w maju 2010 r. zalaniu uległy pomieszczenia w piwnicy budynku mieszkalnego oraz kuchnia w części przyziemnej. Powierzchnie znajdujące się na parterze oraz na I piętrze nie zostały zalane przez wody powodziowe.

W materiale dokumentacyjnym sprawy znajduje się kosztorys inwestorski z 11 sierpnia 2010 r., dotyczący usuwania skutków powodzi w budynku mieszkalnym stanowiącym własność J. K., w którym określono wartość kosztorysową robót na kwotę 13.699,90 zł oraz kosztorys robót remontowych po klęskach żywiołowych, w którym określono wartość robót dotyczących części mieszkalnej budynku strony na kwotę 8.875 zł. Nadto do akt dołączono kserokopię, dokonanego w dniu 26 sierpnia 2010 r. przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kędzierzynie-Koźlu, przeglądu budynku mieszkalnego uszkodzonego przez powódź. Ustalono wówczas, że woda w budynku znajdowała się przez 5 dni i zalaniu uległy instalacje: elektryczna, wodociągowa, kanalizacyjna oraz piec c.o. na paliwo stałe - węglowe. Piwnice budynku zostały zalane do wysokości 1,40 – 1,50 m, natomiast kuchnia znajdująca się w części przyziemia do wysokości 0,40. Zamoknięciu uległy ściany w piwnicy i przyziemiu do wysokości zalania budynku. Jako uszkodzenia budynku, umożliwiające remont w terminie późniejszym, wskazano naprawę uszkodzonego fragmentu ściany. Nie stwierdzono nieprawidłowego osiadania budynku oraz innych mechanicznych uszkodzeń spowodowanych przez powódź. W ocenie Inspektora Nadzoru Budowlanego, na dzień przeglądu statyka budynku była zachowana.

Skarżący, pismem z dnia 23 sierpnia 2010 r, zakwestionował sposób postępowania w jego sprawie. Podał, że złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej, bowiem jego gospodarstwo zostało częściowo zalane wskutek powodzi, a decyzją z dnia 4 czerwca 2010 r., nr [...] otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 4.000 zł, dodatkowo dnia 7 czerwca 2010 r. otrzymał jeszcze kwotę 800 zł na pokrycie części strat związanych z powodzią. Wskazał, że wraz z wnioskiem z dnia 17 czerwca 2010 r. o pomoc finansową na remont zalanego budynku mieszkalnego przedłożył kosztorys prac remontowych na kwotę 31.391,39 zł, który został w całości odrzucony w związku ze wcześniej udzieloną mu pomocą na remont piwnic, kuchni, korytarza, z czym się nie może zgodzić. Podniósł, że otrzymaną wcześniej pomoc przeznaczył na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, takich jak: zakup opału, opłacenie rachunków związanych z montażem kuchni oraz zakupem agregatu prądotwórczego. Zdaniem strony, utożsamianie pojęcia zasiłku celowego i dotacji na remont domu jest chybione. Strona dowodziła ponadto, że organ dokonując weryfikacji przedstawionego kosztorysu prac remontowych nie przedstawił przesłanek, jakimi kierował się odrzucając w całości ten dokument, jednocześnie zarzucając naruszenie art. 9 i art. 12 K.p.a.

Decyzją z dnia 27 sierpnia 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekł o odmowie przyznania J. K. zasiłku celowego w kwocie 20.000 zł na pokrycie wydatków powstałych w wyniku klęski żywiołowej.

W wyniku odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 października 2010 r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja nie da się zweryfikować z uwagi na brak wskazania, jakimi kryteriami kierował się organ wydając decyzję odmowną. Nadto wskazano, że konieczne jest ustalenie, które faktycznie pomieszczenia uległy zalaniu i co konkretnie w tych pomieszczeniach uległo zniszczeniu oraz co wymaga remontu, a które elementy wyposażenia należy wymienić. Organ odwoławczy wskazał, że wątpliwości wynikają z porównania danych zawartych w kosztorysie przedłożonym przez stronę i opracowanych na wniosek organu I instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia 12 stycznia 2011 r. odmówił J. K. przyznania zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku klęski żywiołowej do 20.000 zł .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji, decyzją z dnia 7 marca 2011 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując, że organ I instancji nie wykonał w całości zaleceń zawartych w decyzji SKO z dnia 18 października 2010 r. oraz nie uzasadnił w sposób prawidłowy podjętego rozstrzygnięcia. Dodatkowo Kolegium wskazało na błędne powołanie w podstawie prawnej podjętego rozstrzygnięcia przepisu art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy podstawę udzielenia pomocy w sytuacji wystąpienia zdarzenia losowego stanowi art. 40 ust. 1 ustawy oraz powołanie w podstawie prawnej decyzji upoważnienia Wójta Gminy [...], które nie jest przepisem prawa powszechnie obowiązującego i nie powinno być zamieszczane w osnowie decyzji.

Kolejną decyzją, wydana w dniu 7 lipca 2011 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ponownie odmówił J. K. przyznania zasiłku celowego w wysokości 20.000 zł na pokrycie strat zaistniałych wskutek zdarzenia losowego - powodzi, maj 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił stan faktyczny zaistniały w sprawie i stwierdził, że bezspornym pozostaje fakt, że w wyniku powodzi, która miała miejsce w maju 2010 r. została zalana piwnica oraz kuchnia w pomieszczeniu przyziemnym w budynku stanowiącym własność wnioskodawcy, a strona poniosła straty wykazane w oświadczeniu, dodatkowo kosztorysy robót stanowią o poniesionym uszczerbku przez stronę. Jednak wsparcie finansowe nie jest skierowane bezwzględnie do wszystkich osób, które doznały uszczerbku w wyniku zdarzeń losowych, lecz do osób, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, w tym również wynikającej ze zdarzenia losowego, której nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Organ podkreślił, że celem tego wsparcia nie jest rekompensata z tytułu trudności życiowych, czy poniesionych strat, lecz wyłącznie umożliwienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb i powrotu do życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoba wnioskująca o pomoc zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero, gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Organ I instalacji podkreślił, że uregulowania prawne zawarte w ustawie o pomocy społecznej wskazują jednoznacznie, że poniesione szkody wskutek powodzi stanowią niewątpliwie podstawę do ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, jednak nie przesądzają o obowiązku jego przyznania. Stąd też mimo,że zgodnie z art. 40 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy na pokrycie strat związanych ze zdarzeniem losowym może zostać przyznany niezależnie od dochodu, to jednak sytuacja dochodowa wnioskodawcy odgrywa istotne znaczenie dla załatwienia sprawy. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny strony wynosi 15.640, 25 zł i stwierdził, że osiągając taki dochód strona jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację i pokryć koszty remontu w wysokości 31.391,39 zł oraz koszty związane z zakupem lodówki, płyty grzewczej pieca oraz napędu elektrycznego do bramy, zwłaszcza, że otrzymała pomoc doraźną w wysokości 4.000 zł, 800 zł oraz 1.000 zł na wyprawkę dla syna. Stwierdzono ponadto, że uszkodzenie budynku nie zaburzyło normalnego funkcjonowania gospodarstwa domowego, a sytuacja materialna i zdrowotna na tle innych rodzin dotkniętych klęską żywiołową, choć niekorzystna, nie jest wystarczająca do udzielenia pomocy. Dochód rodziny przekracza znacznie kryterium dochodowe rodziny wynoszące 1.404 zł, zaś nieruchomość podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu, gdyż strona posiada gospodarstwo rolne i z tych uprawnień w pierwszej kolejności powinna korzystać, jednak odmówiła udzielenia informacji o wysokości otrzymanego odszkodowania, co świadczy o braku współpracy z Ośrodkiem. Powyższe świadczy o tym, że strona jest w stanie przezwyciężyć zaistniała sytuację przy wykorzystaniu własnych uprawnień i możliwości.

W dalszej części decyzji organ I instancji przedstawił analitykę rozdysponowania środków finansowych na zasiłki celowe oraz odniósł się do stawianych przez stronę zarzutów dotyczących zatajenia materiału dowodowego, mającego istotne znaczenie dla sprawy oraz przekroczenia uprawnień pracowników Ośrodka i zignorowania opinii rzeczoznawcy, dotyczącej uszkodzenia pieca centralnego ogrzewania i wyjaśnił, że żaden ze stawianych zarzutów nie jest zasadny. Ponadto organ I instancji zaznaczył, że wytyczne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, na które powołuje się strona nie mają charakteru źródła prawa i nie mogą kształtować praw i obowiązków stron, są jedynie proponowaną interpretacją przepisu prawa .

W odwołaniu od powyższej decyzji I instancji J. K. zarzucił organowi I instancji tendencyjność i nierzetelność w prowadzeniu sprawy, nierówność traktowania podmiotów w zakresie udzielanie pomocy powodziowej, w efekcie czego wydano decyzję sprzeczną z zaleceniami Rządu RP, dlatego wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Argumentował, że nie ubiegał się o zasiłek z pomocy społecznej ze środków budżetu gminy, a wnosił o przyznanie zasiłku na remont budynku uszkodzonego w wyniku powodzi w maju 2010 r. ze środków rządowych, dlatego jego zdaniem środki te powinny być rozdysponowane według wytycznych Rządu RP zawartych w pismach Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 maja 2010 r., z dnia 24 czerwca 2010 r. oraz z dnia 11 sierpnia 2010 r., a nie według regulaminu opracowanego przez GOSP. Odwołujący podkreślił, że postępowanie w sprawie powinno być ukierunkowane na szkodę, a w jego przypadku przeprowadzono wywiad zarobkowy, który był prowadzony jedynie w stosunku do osób, którym odmówiono udzielenia pomocy, co świadczy o nierównym traktowaniu obywateli. Nie godził się ze sposobem wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, zwracając uwagę, że nie czerpie z niego żadnego dochodu, bowiem gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 3,5 ha, którego jest właścicielem, od 1993 r. wydzierżawia. Zarzucił także, że organ występując do urzędu skarbowego o udzielenie informacji o wysokości dochodu, przekroczył swoje uprawnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wydając zaskarżoną decyzję uznał, że odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ odwoławczy przypomniał, że przedmiotem postępowania jest decyzja działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] – Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 7 lipca 2011 r. w sprawie odmowy przyznania J. K. zasiłku celowego w wysokości do 20.000 zł na pokrycie strat zaistniałych wskutek zdarzenia losowego – powodzi, maj 2010 r. i stwierdził, że decyzja ta została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej ustawą.

Stosownie do art. 40 ust. 1 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie , które poniosły starty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Organ II instancji, zwracając uwagę na treść przytoczonego przepisu, wyjaśnił, że decyzja w zakresie pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ wydając taką decyzję obowiązany jest każdorazowo wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, w tym zwłaszcza powody ubiegania się przez daną osobą lub rodzinę o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, rozmiar posiadanych przez siebie środków finansowych oraz potrzeby osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej. Analizując art. 40 ustawy organ odwoławczy zauważył, że zasiłek ten należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, pozostawiono organowi. Nie ma on obowiązku przyznania zasiłku każdemu wnioskodawcy (każdej osobie i rodzinie, która została dotknięta powodzią) ani przyznania go w określonej przez stronę kwocie. Zobligowany jest jednak przed wydaniem rozstrzygnięcia w tego typu sprawie do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wyczerpującego zbadania, czy w sytuacji danej osoby występują okoliczności wskazujące na konieczność wsparcia. Kolegium dowodziło, że należy, z jednej strony ustalić, czy wnioskodawca poniósł straty w wyniku zdarzenia losowego i jaki był ich rozmiar, a z drugiej strony, zważywszy na sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, zbadać, czy przy wykorzystaniu własnych środków i możliwości jest on w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację, w jakiej się znalazł. Jeśli pomoc jest niezbędna, organ musi ustalić rozmiar udzielanej pomocy, na podstawie rozmiarów strat, sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy oraz własnych możliwości, biorąc pod uwagę wysokość posiadanych środków na ten cel oraz ilość uwzględnionych wniosków.

Mając powyższą argumentację na uwadze oraz oceniając sytuację życiową i finansową strony organ odwoławczy podzielił pogląd wyrażony w decyzji pierwszoinstancyjnej, że na tle innych osób ubiegających się o pomoc, brak podstaw do jej udzielenia skarżącemu. Kolegium ponownie przyjęło, że z przywołanych regulacji prawnych, wbrew stwierdzeniom strony, fakt wystąpienia strat wywołanych zdarzeniem losowym nie przesądza automatycznie o obowiązku udzielenia pomocy ze środków pomocy społecznej. Organ odwoławczy przyznał, że dokonując porównania osiąganego przez czteroosobową rodzinę strony dochodu miesięcznego (15.640,25 zł) z wysokością poniesionych strat w wyniku powodzi, udokumentowanych przedłożonym kosztorysem (31.291,39 zł), jest ona w stanie pokonać trudną sytuację związaną z koniecznością poniesienia wydatków we wskazanej wyżej wysokości przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Nadto organ odwoławczy uznał, że uszkodzenie budynku nie pozbawiło rodziny miejsca zamieszkania, dochód rodziny znacznie przewyższa kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej, a nieruchomość podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu. Zwrócił uwagę, jak wygląda sytuacja rodziny skarżącego na tle innych rodzin, które poniosły straty w wyniku powodzi, podając, że na terenie gminy 422 rodziny poniosły straty w wyniku powodzi, a 56 budynków zostało zalanych powyżej poziomu piwnic. Wśród tych rodzin aż 139 rodziny to rodziny emerytów i rencistów, na których organ I instancji koncentrował działania pomocowe.

Równocześnie organ odwoławczy odniósł się do argumentów odwołania i wyjaśnił, w oparciu o przepisy ustawy (art. 8 i 9) jak i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), dlaczego w dochodach rodziny uwzględniono dochód z gospodarstwa rolnego oraz w jaki sposób obliczono jego wysokość. Dodając, iż sprawa przyznania pomocy ze środków pomocy społecznej jest indywidualną sprawą rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. Zatem podstawę jej wydania stanowić mogą wyłącznie przepisy prawa powszechnie obowiązującego, do których zalicza się Konstytucja RP, ustawy i rozporządzenia. Do przepisów prawa powszechnie obowiązującego nie zalicza się natomiast pism, wyjaśnień ani też wytycznych co do stosowania prawa.

W skardze do Sądu J. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zignorowanie wydanych przez Rząd RP zaleceń stosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. Dodatkowo zgłosił zarzut naruszenia prawa procesowego poprzez uznanie za należyte przeprowadzenie postępowania administracyjnego przez Wójta Gminy [...].

W uzasadnieniu skargi ponowił argumentację przedstawioną w odwołaniu i zaakcentował, że nie godzi się z przyjętym poglądem o stosowaniu art. 40 ustawy o pomocy społecznej.

Wywodził, że swoje roszczenia opiera na zaleceniach Rządu RP wydanych w tej sprawie, w których uznano powódź w 2010 r., jako zdarzenie losowe, z którym mieszkańcy mogą sobie nie poradzić. Jego zdaniem Rząd wydał zalecenia dla organów oceniających rozmiar strat, aby wprawdzie w oparciu o ustawę o pomocy społecznej, gdyż innej powodziowej nie było, lecz przy stosowaniu wydanych jednorazowo wytycznych udzielić pomocy poszkodowanym. Dodał, że takie informacje przekazywane były przez środki masowego przekazu i takie zapisy znajdują się do dnia dzisiejszego na stronie internetowej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zaznaczył, że te zapisy zostały zarówno przez Wójta Gminy [...] jak i SKO zignorowane. Stwierdził, że nie zwracał się o pomoc ze względu na niekorzystną sytuację materialną lecz ze względu na poniesione wskutek powodzi konkretne straty, w których przezwyciężeniu zapewniał pomoc Rząd RP.

Skarżący nie godził się z z badaniem dochodów jego rodziny, gdy tymczasem pomoc innym osobom była udzielana bezzwłocznie.

Podkreślił, że czuje się pokrzywdzony, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze usankcjonowało nierówne traktowanie obywateli wobec prawa, a także przeprowadziło postępowanie w jego sprawie w sposób nierzetelny i tendencyjny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.).

Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonych decyzji w aspekcie zarzutów podniesionych w skardze oraz wziętych pod rozwagę przez Sąd z urzędu, w zakreślonych powyżej ramach wykazała, iż odpowiadają one prawu, gdyż nie naruszają ani przepisów materialnoprawnych, ani przepisów procesowych.

Zaskarżone decyzje zostały wydane na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

W myśl art. 40 ustawy zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek taki może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.

Zawarta w tych przepisach regulacja oparta jest na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że właściwy w sprawie organ administracji po dokonaniu prawidłowych ustaleń faktycznych, mając na względzie zasady udzielenia pomocy społecznej ma swobodę w podjęciu decyzji, co do przyznania takiej pomocy. Jednocześnie przytoczona wyżej regulacja zobowiązuje organy administracji do należytego i przekonującego uzasadnienia, które nie może mieć charakteru dyskryminującego. Powinno zostać oparte na jasnych i czytelnych, a więc poddających się kontroli, kryteriach. Samo bowiem uznanie administracyjne nie podlega kontroli Sądu, skoro z woli ustawodawcy organy administracji publicznej zostały wyposażone w pewien zakres swobody decyzyjnej. Natomiast kontroli podlega sposób korzystania z tego uprawnienia.

W rozpoznawanej sprawie zadaniem organów było ustalenie potrzeby po stronie wnioskodawcy oraz dokonanie oceny, czy jej charakter, w świetle zasad udzielania pomocy społecznej uzasadnia przyznanie żądanej pomocy.

Jak słusznie zauważył organ odwoławczy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zatem, po pierwsze pomoc społeczna nie służy pokryciu wszelkich strat z danego tytułu, bo nie ma charakteru odszkodowawczego, ani też nie ma na celu zaspokojenia wszelkich potrzeb, gdyż nie stanowi źródła utrzymania, po wtóre żądanie musi się mieścić w opisanych wyżej ramach generalnych, po trzecie może być uwzględnione w formach przewidzianych ustawą, wreszcie rozstrzygnięcie winno uwzględniać charakter pomocy, w tym kryterium subiektywności (interes wnioskodawcy) i obiektywności (interes społeczny, w tym możliwości organów).

Podkreślić przyjdzie, iż w niniejszej sprawie organy obu instancji trafnie przyjęły, iż dochodzona w sprawie pomoc mogła być przyznana jedynie w ramach zasiłku celowego, stosownie do regulacji zawartej w art 40 ust. 1 ustawy, powódź jest niewątpliwie klęską losową. W niniejszej sprawie, w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, doznanie straty w jej wyniku nie jest przedmiotem sporu, toteż nie ma potrzeby wywodzenia w tej materii. Chodzi w niej bowiem o zasadę przyznania świadczenia. Jest też poza sporem, że na ten sam cel skarżący już wcześniej uzyskał pomoc, jak też okoliczność, że strata została pokryta, gdyż budynek był ubezpieczony. W takiej sytuacji trudno mówić o potrzebie wymagającej udzielenia pomocy.

Jeszcze raz zauważyć należy, że finansowe wsparcie, którego przyznania domagał się J. K. nie jest skierowane bezwzględnie do wszystkich osób, które doznały uszczerbku w wyniku zdarzeń losowych. Adresatem żądanej przez nią pomocy jest określony ustawą krąg podmiotów, a więc podmiotów znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych, w tym także w sytuacjach wynikłych ze zdarzeń losowych, czy klęsk żywiołowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak wyżej powiedziano, celem tego wsparcia nie jest pełna rekompensata z tytułu trudności życiowych, czy poniesionych strat lecz wyłącznie umożliwienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb i powrotu do życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Udzielane w ramach pomocy społecznej wsparcie ma charakter pomocniczy, co oznacza, iż tylko uzupełnia środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej i łączyć się musi z współdziałaniem z jej strony, zmierzającym do przezwyciężenia powstałych trudności życiowych. Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać jej przyznana.

Nie można przeto zgodzić się ze stroną skarżącą, która utożsamiała swoje żądanie z bezwzględnym obowiązkiem pokrycia przez organ poniesionej przez nią z tytułu powodzi szkody. Regulacja prawna związana z udzielaniem pomocy osobom w trudnych sytuacjach życiowych, a w tym także osobom, które poniosły straty w wyniku zdarzeń losowych, czy klęski żywiołowej lub ekologicznej zawarta została w ustawie o pomocy społecznej, co nie pozwala na interpretowanie poszczególnych, określonych w niej rodzajów form pomocy bez zwrócenia uwagi na zasadnicze cele tego aktu prawnego i utożsamiania wsparcia udzielanego ze środków publicznych z sui generis odszkodowaniem za straty majątkowe. Podobne stanowisko było już wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, porównaj: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1147/97, niepubl., wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 lutego 2005 r., sygn akt IV SA/Ka 1005/03, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 739/08, opublikowanych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl) i Sąd w obecnym składzie w pełni poglądy te podziela.

W sytuacji, gdy osoba lub rodzina wnioskująca o przyznanie pomocy w formie określonej w art. 40 ust. 1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej posiadałaby możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych interwencja taka stanowiłaby o przekroczeniu uprawnień organów pomocy społecznej, a tym samym naruszenie zasady praworządności. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), co w kontrolowanej przez Sąd sprawie oznacza, iż był zobligowany do sprawdzenia sytuacji życiowej rodziny domagającej się przyznania im wsparcia ze środków publicznych. W wyniku zebranych dowodów ustalił, iż rodzina skarżącego, uzyskuje dochód miesięczny w kwocie 15.640,25 zł, wcześniej uzyskała pomoc doraźną w łącznej wysokości 5.800 zł, a straty w wyniku powodzi nie uniemożliwiły korzystania z posiadanego budynku mieszkalnego. Skarżący nie kwestionował wszak ustaleń, że w wyniku powodzi w maju 2010 r. zalaniu uległa piwnica oraz kuchnia w pomieszczeniu przyziemia, a nadzwyczajne wydatki związane z tym faktem dotyczyły również zakupu lodówki, płyty grzewczej pieca i napędu elektrycznego bramy.

Z wyżej przedstawionych rozważań wynika, że istnieje potencjalna możliwość przyznania zasiłku na pokrycie strat – tak jak w tym przypadku – wyrządzonych przez powódź osobom, które mają wyższe dochody niż przewiduje to określone ustawą o pomocy społecznej – kryterium dochodowe. Rozmiary strat ponoszonych na skutek klęsk żywiołowych lub ekologicznych mogą być nieraz tak dotkliwe i osiągać tak znaczne rozmiary, że nawet osoby posiadające wyższe dochody, czy też pewne oszczędności nie będą w stanie we własnym zakresie przezwyciężyć zaistniałej sytuacji życiowej. W takim zatem przypadku jak najbardziej celowym wydaje się udzielenie tym osobom niezbędnego wsparcia, które nie rozwiąże w całości ich problematycznej sytuacji, ale będzie stanowiło wymierną pomoc. W analizowanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Szkoda jakiej doznał skarżący polegała tylko na zalaniu przyziemia budynku mieszkalnego, a koszt jego remontu mieścił się w granicach posiadanych przez stronę środków (podobnie: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 804/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Słuszność przyznać zatem trzeba organowi, który stwierdził, iż J. K. i jego rodzina nie pozostali bez możliwości godnego zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych, a potrzeby te powinni zaspokoić w ramach własnych środków, bez udziału środków publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie neguje, iż rodzina skarżącego została pokrzywdzona w wyniku powodzi. Wiarygodne są twierdzenia skargi, iż powódź uniemożliwiła skarżącemu i jego rodzinie pełne korzystanie z ich dóbr majątkowych. Fakty te jednak nie mają same w sobie znaczenia dla oceny legalności wydanej decyzji, gdyż celem pomocy społecznej nie jest rekompensata za szkodę, nie jest przywrócenie do stanu poprzedniego, nie jest też zaspokojenie każdej potrzeby zgłoszonej we wniosku lecz częściowe, a także chwilowe przezwyciężenie trudności stricte egzystencjonalnych, jakich zgłaszający daną potrzebę nie może zaspokoić samodzielnie.

Reasumując, w ocenie Sądu, organy administracji dokonały zasadnych i prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji strony skarżącej i na ich podstawie wydały słuszne rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu skargi dodatkowo powiedzieć przyjdzie, że powoływane wytyczne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie są źródłami prawa powszechnie obwiązującego o czym stanowi art 87 Konstytucji RP. i nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązującymi przepisami (tak: Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi, w wyroku z 1 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 2176/11Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając zatem na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiału sprawy i prawidłowych rozważań prawnych.

Jeśli przeto zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.