Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2162/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy referent Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] o odmowie przyznania A. K. zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości opłatę czynszu, opłatę rachunku za energię elektryczną ze środków pomocy społecznej.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

W dniu 31 grudnia 2013 r. do Prezydenta [...]wpłynął wniosek A. K. o przyznanie zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego w miesiącach marzec i kwiecień 2014 r. na zakup żywności, zakup środków czystości i opłatę części czynszu za użytkowanie lokalu. W dniu 16 stycznia 2014 r. wnioskodawca rozszerzył zakres wniosku o przyznanie pomocy na opłatę energii elektrycznej w kwocie [...] zł.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] odmówił przyznania zasiłku na wnioskowane cele.

W wyniku odwołania A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014 r. Kolegium wskazało, iż podstawę materialnoprawną decyzji organu I stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei, w myśl art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione tyko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest udzielana osobom i rodzinom, które spełniają jednoznacznie dwa kryteria: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 ustawy o opiece społecznej - m.in. ubóstwo, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, a także kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 cyt. ustawy. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o opiece społecznej, w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej, kwota dochodu uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi 542 zł. Ponadto, Kolegium wyjaśniło, że spełnienie tych dwóch przesłanek nie obliguje organu pomocy społecznej do udzielenia pomocy w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Z kolei, zgodnie z art. 39 cyt. ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ podniósł, że A. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jego dochód wynosi łącznie [...] zł, na co składa się dodatek do czynszu w wysokości [...] zł oraz zaciągnięta pożyczka w wysokości [...] zł. Dochód strony nie przekracza zatem kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Wnioskujący ma [...] lata, z akt sprawy nie wynika, aby istniały jakiekolwiek przeszkody zdrowotne w podjęciu przez niego określonego rodzaju zatrudnienia. Organ stwierdził, iż pomimo tego odwołujący nie podejmuje odpowiednich działań w celu podjęcia pracy i uzyskiwania stałego dochodu, który pozwoliłby mu przezwyciężyć niewątpliwie ciężką sytuację materialną w jakiej się znalazł. Z przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2013 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż nie poszukuje aktywnie pracy i odmawia uczęszczania do klubu pracy, zaproponowanego przez pracownika socjalnego. Ponadto odmawia podpisania kontraktu socjalnego, mającego na celu aktywizację do poszukiwania pracy za pośrednictwem klubu pracy OPS. Wskazują na to, m.in. notatki urzędowe z dnia [...] grudnia 2013 r., a także z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2014 r. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż odwołujący się nie przyjmuje do wiadomości uwag pracowników socjalnych, pragnących pomóc przezwyciężyć jego trudną sytuację i nie przejawia jakiejkolwiek woli współpracy. Natomiast z treści kierowanej przez stronę do Prezydenta [...] korespondencji, a także z wymienionych powyżej dokumentów niezbicie wynika, iż ma on roszczeniowy stosunek wobec Ośrodka Pomocy Społecznej, oczekując, iż placówka ta ze środków publicznych zaspokoi wszelkie jego oczekiwania. W konsekwencji, organ stwierdził, że stan faktyczny w sprawie wypełnia dyspozycję art. 11 ust. 2 ustawy o opiece społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Decyzja Kolegium stała się przedmiotem skargi A. K.do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że spełnia w pełnym zakresie warunki przyznawalności świadczeń ze środków opieki społecznej. Jest osobą ubogą pozostającą bez pracy, bez możliwości ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych ze względu na brak ofert pracy dla osób z jego profilem wykształcenia. Jak wykazał w poprzednich pismach i w rozmowach z pracownikami OPS spełnia także kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Ze względu na popełnione na szkodę skarżącego przestępstwo, jego sytuacja życiowa kwalifikuje się z całą pewnością jako trudna, której to sytuacji nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby i możliwości. Skarżący zarzucił także niegodne traktowanie go przez pracowników OPS przez co nie podjął się ustalenia z nimi indywidualnego programu aktywizacji zawodowej i kontraktu socjalnego. Oświadczył, że [...]. . [...].

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. na pytanie Sądu skarżący oświadczył, iż w związku z wnioskiem z dnia 31 grudnia 2013 r. nie przedstawiono mu projektu kontraktu socjalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta narusza prawo.

W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o udzielenie mu pomocy materialnej na zakup żywności, środków czystości, opłatę części czynszu, opłatę rachunku za energię elektryczną ze środków pomocy społecznej.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast przepis art. 4 powołanej ustawy stanowi, iż osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak m.in. współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z kolei, zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, użyte w tej ustawie określenie "kontrakt socjalny" oznacza umowę zawartą między organem a osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Umowa ta, której celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki na jakich ustala się poszczególne świadczenia.

Rozpoznając wniosek A. K. o przyznanie zasiłku celowego, organy pomocy społecznej zarzuciły mu, że ten nie podejmuje działań, które miałyby mu pomóc w rozwiązaniu trudnej sytuacji i nie współpracuje w tym zakresie z pracownikiem socjalnym, mimo wysiłków z jego strony. Tego braku współdziałania organy dopatrują się w tym, że A. K. odmawia podpisania kontraktu socjalnego, mającego na celu aktywizację do poszukiwania pracy za pośrednictwem klubu pracy OPS, o czym mają świadczyć notatki służbowe z dnia [...] grudnia 2013 r., a także z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2014 r. W tym miejscu Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajdują się tylko dwie z ww. notatek, tj. z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2014 r., które zostały sporządzone odręcznie i są częściowo nieczytelne. Z treści ich wynika jedynie, że A. K. nie reagował na pytanie dotyczące podpisania kontraktu, był pobudzony, miał podniesiony głos. Nie sposób znaleźć w owych notatkach opisu podejmowanych czynności przez pracownika socjalnego, znającego przecież trudną sytuację osobistą i materialną A. K., które doprowadziłyby do podpisania kontraktu socjalnego. W notatkach też nie wspomina się nawet ogólnie co jest przedmiotem tego kontraktu. Jednocześnie, w materiale dokumentacyjnym sprawy nie sposób odnaleźć dokumentu w postaci tego kontraktu a i sam skarżący stwierdził na rozprawie, że w związku z wnioskiem z dnia 31 grudnia 2013 r. nie przedstawiono mu projektu kontraktu socjalnego. Powołana okoliczność braku współpracy powinna znajdować potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale a uzasadnienie decyzji odmawiającej udzielenia pomocy społecznej z tego powodu powinno zawierać nie tylko wskazanie przyczyn uznania braku współpracy, ale także analizę i ocenę sytuacji osoby w odniesieniu do braku współpracy i rodzaju wnioskowanej pomocy.

W konsekwencji, w realiach niniejszej sprawy, Sąd nie jest w stanie ocenić czy taki kontrakt socjalny skarżącemu został przedstawiony, skoro kontraktu tego w aktach administracyjnej sprawy Sąd nie odnalazł. Nie można więc jednoznacznie uznać, że skarżący odmówił podpisania kontraktu socjalnego, a co się z tym wiąże współpracy z ośrodkiem socjalnym. Fakt ten ma o tyle znaczenie w niniejszej sprawie, iż wywodzone są z niego skutki niekorzystne dla skarżącego w niniejszej sprawie, które stały się przyczyną odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Aby skutecznie powoływać się na brak współdziałania strony z pracownikiem organu, jako na przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia, organ musi zebrać materiał dowodowy wskazujący na bierną lub negatywną postawę strony w toku omawianego etapu postępowania i przedstawić swoje ustalenia w tym zakresie w uzasadnieniu, a także wykazać, że sposób zachowania strony spowodował, że organ nie był w stanie stwierdzić istnienia przesłanek do przyznania świadczenia. Ponadto, należy mieć na względzie, że postawa A. K. (jego nerwowość, podnoszenie głosu przy kontaktach z pracownikami socjalnymi) nie świadczy automatycznie o braku chęci współdziałania i braku chęci w rozwiązaniu jego trudnych problemów życiowych. Jego zachowanie, bez wątpienia jest bowiem konsekwencją niepowodzeń osobistych związanych z utratą bliskich oraz brakiem możliwości znalezienia pracy (pomimo ukończenia studiów wyższych). Taką osobę, której postępowanie wydaje się być dla pracownika socjalnego nieracjonalne, właśnie z uwagi na jej trudną sytuację osobistą i majątkową powinno objąć się pomocą umożliwiającą przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej.

Z powyższych względów należało uznać, że odmowa przyznania zasiłku celowego A. K. narusza art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 7, 77 i 80 § 1 k.p.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić podniesioną wyżej okoliczność dotyczącą sytuacji skarżącego, której próbą przezwyciężenia będzie przedstawienie A. K. kontraktu socjalnego, przy wcześniejszym zapoznaniu z jego treścią skarżącego. Kontrakt ten winien znaleźć się w aktach sprawy administracyjnej. Jednocześnie, Sąd daje pod rozwagę organu wariant pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o pomoc z dnia 31 grudnia 2013 r. i 16 stycznia 2014r., aby następnie doprowadzić do wspólnego wypracowania porozumienia i podpisania ww. kontraktu.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

6