Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 2344/00
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2003-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: ze zm.
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 92
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 190 par. 1 pkt 6 lit. a, art. 190 par. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 czerwca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks celny.
article: par. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 156 poz. 1023
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie trybu, warunków, okresu zwolnienia od cła, norm ilościowych oraz dokumentów wymaganych do stwierdzenia podstawy stosowania zwolnienia od cła rzeczy stanowiących mienie niektórych osób fizycznych.
Teza: 1. Stosowanie uregulowań rozporządzenia wykonawczego do przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802/, prowadzące do ograniczenia procesowych praw strony, wynikających wprost z unormowań ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, jest niedopuszczalne, jako sprzeczne z art. 92 Konstytucji RP.

2. Przepis ust. 2 par. 3 rozporządzenia Ministra Finansów dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie trybu, warunków, okresu zwolnienia od cła, norm ilościowych oraz dokumentów wymaganych do stwierdzenia podstawy stosowania zwolnienia od cła rzeczy stanowiących mienie niektórych osób fizycznych /Dz.U. nr 156 poz. 1023/ nie stanowi warunku zastosowania zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 par. 3 cyt. rozporządzenia.

3. Przepis ust. 2 par. 3 cyt. rozporządzenia nie stanowi wyczerpującej regulacji wobec hipotezy przepisu art. 190 par. 1 pkt 6 lit. "a", natomiast jego treść odczytywana jako regulująca postępowanie celne nie znajduje upoważnienia w art. 190 par. 4 pkt 2 Kodeksu celnego. Hipoteza ta dopuszcza zwolnienie od cła rzeczy stanowiących mienie służące do użytku osobistego lub domowego, milcząc w kwestii sposobu wykazania w postępowaniu dowodowym okoliczności potwierdzających zaistnienie tego wymogu, a upoważnienie dla Ministra Finansów nie przewiduje zmiany reguł postępowania zawartych w Ordynacji podatkowej.

4. Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów 12 grudnia 1997 r. nie mogą wykluczać możliwości przedstawienia innych dowodów niż dokument rejestracji pojazdu, jeżeli mogą one wykazać fakty używania tego środka transportu do zaspokojenia celów osobistych lub domowych w kraju pobytu.

TEZY

1. Stosowanie uregulowań rozporządzenia wykonawczego do przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802/, prowadzące do ograniczenia procesowych praw strony, wynikających wprost z unormowań ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, jest niedopuszczalne, jako sprzeczne z art. 92 Konstytucji RP.

2. Przepis ust. 2 par. 3 rozporządzenia Ministra Finansów dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie trybu, warunków, okresu zwolnienia od cła, norm ilościowych oraz dokumentów wymaganych do stwierdzenia podstawy stosowania zwolnienia od cła rzeczy stanowiących mienie niektórych osób fizycznych /Dz.U. nr 156 poz. 1023/ nie stanowi warunku zastosowania zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 par. 3 cyt. rozporządzenia.

3. Przepis ust. 2 par. 3 cyt. rozporządzenia nie stanowi wyczerpującej regulacji wobec hipotezy przepisu art. 190 par. 1 pkt 6 lit. "a", natomiast jego treść odczytywana jako regulująca postępowanie celne nie znajduje upoważnienia w art. 190 par. 4 pkt 2 Kodeksu celnego. Hipoteza ta dopuszcza zwolnienie od cła rzeczy stanowiących mienie służące do użytku osobistego lub domowego, milcząc w kwestii sposobu wykazania w postępowaniu dowodowym okoliczności potwierdzających zaistnienie tego wymogu, a upoważnienie dla Ministra Finansów nie przewiduje zmiany reguł postępowania zawartych w Ordynacji podatkowej.

4. Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów 12 grudnia 1997 r. nie mogą wykluczać możliwości przedstawienia innych dowodów niż dokument rejestracji pojazdu, jeżeli mogą one wykazać fakty używania tego środka transportu do zaspokojenia celów osobistych lub domowych w kraju pobytu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu przy udziale (...) sprawy ze skargi Romana G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 11 sierpnia 2000 r. (...) w przedmiocie: uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określającego kwotę wynikającą z długu celnego od samochodu osobowego hyundai accent - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego we W. z 5.10.1999 r. (...);


UZASADNIENIE

Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego we W. (...) wydaną 5 października 1999 r. z powołaniem się na przepisy /m.in./ art. 65 par. 4 pkt 2 w związku z art. 70, art. 190 par. 1 pkt 6 lit. "a" Kodeksu celnego oraz par. 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie trybu, warunków, okresu zwolnienia od cła, norm ilościowych oraz dokumentów wymaganych do stwierdzenia podstawy stosowania zwolnienia od cła rzeczy stanowiących mienie niektórych osób fizycznych /Dz.U. nr 156 poz. 1023/.

Strona 30 września 1999 r. w Urzędzie Celnym we W. złożyła wniosek o objęcie procedurą dopuszczenia do obrotu z jednoczesnym zwolnieniem z cła na podstawie art. 190 par. 1 pkt 6 lit. "a" Kodeksu celnego, sprowadzonego z zagranicy samochodu osobowego hyundai accent. W motywach żądania strona wskazywała na swój pobyt czasowy /3.07.1997 r. - 9.08.1999 r./ w Republice Korei, przedstawiając stosowne zaświadczenie, dowód kupna pojazdu /umowa/, fakturę na transport morski samochodu, zaświadczenie o jego wyrejestrowaniu /6.08.99/ oraz deklarację wartości celnej.

Organ celny I instancji uznał zgłoszenie za nieprawidłowe i wymierzył kwotę długu celnego oraz opłatę manipulacyjną wyjaśniając, że strona obowiązana była przedstawić dowód rejestracyjny pojazdu, z którego korzystała za granicą, wystawiony na swoje nazwisko.

W odwołaniu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji dowodząc, iż dowód rejestracyjny pojazdu wystawiony został na nazwisko żony /Choe E. S./, gdyż zgodnie z prawem Korei Południowej nie jest możliwe zarejestrowanie samochodu przez osobę przebywającą tam czasowo. Pojazd ten służył tymczasem wymienionemu i jego rodzinie do użytku osobistego w czasie legalnego pobytu w tym kraju. Strona podniosła też zarzut naruszenia wymogu z art. 200 Ordynacji podatkowej nakazującego umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. W końcu strona powołała się na przepisy art. 31 i art. 32 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego traktujące o małżeńskiej wspólności majątkowej, z których miałyby wynikać określone konsekwencje dla interpretacji spornych przepisów celnych.

Prezes Głównego Urzędu Ceł nie podzielił argumentów strony opisując uregulowania Kodeksu celnego w tej mierze i wskazując zwłaszcza na postanowienia przepisów wykonawczych, które wprost zobowiązują do przedłożenia, w przypadku przywozu środków transportowych podlegających rejestracji, dowodów rejestracyjnych wystawionych na nazwisko osoby uprawnionej do takiego przywozu. Dowód rejestracyjny - zdaniem organu celnego - ma służyć udokumentowaniu faktu użytkowania samochodu, zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 190 par. 1 pkt 6 Kodeksu celnego, do celów osobistych lub domowych. W ocenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł, udowodnienie owego faktu polega na przedłożeniu konkretnego dokumentu wystawionego na nazwisko osoby ubiegającej się o zwolnienie celne. To, że samochód wchodził w skład małżeńskiej wspólnoty majątkowej i zarejestrowany był na żonę nie może być brane pod uwagę, skoro przepisy prawa nie przewidują żadnych wyjątków dla udowodnienia użytkowania samochodu za granicą w sposób przewidziany w przywołanych przepisach. Organ dalej wywodził, że sporny pojazd bez przeszkód mógł być przywieziony do Polski przez żonę Romana G., jako mienie przesiedlenia, jeżeli był na nią zarejestrowany w Korei.

W skardze sądowej strona wnosiła o uchylenie decyzji obydwu instancji i zwolnienie z orzeczonych opłat, w motywach żądania strona powtarzała dotąd podnoszone argumenty.

W odpowiedzi wniesiono o oddalenie skargi z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi Romana G. - Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu nakazującym jej uchylenie.

Zastosowana przez organy celne wykładnia przepisów prawa materialnego zawartych w Kodeksie celnym jest sprzeczna ze społecznym przeznaczeniem prawa. Unormowania art. 190 par. 1 pkt 6 Kodeksu celnego przewidujące warunkowe zwolnienie od cła mienia osoby krajowej, czy też zagranicznej mają bezspornie na celu wykluczenie możliwości handlowego obrotu jego składnikami. Nikt kto używał za granicą rzeczy w celach osobistych lub domowych nie może być ustawowo obciążony cłem, gdyż to należy się od towaru.

Spór zatem sprowadza się do interpretacji konkretnie przepisu art. 190 par. 1 pkt 6 lit. "a" Kodeksu celnego. Powołany przepis uzależnia uznanie mienia osoby fizycznej, powracającej do kraju z legalnego pobytu za granicą, za zwolnione od cła, pod warunkiem, że służyło ono tej osobie do użytki osobistego lub domowego. Z przepisu tego nie wynika zatem, iżby mienie to musiało być obciążone innymi warunkami. Jedyną przesłanką jest konieczność wykazania faktu użytkowania owej rzeczy podczas pobytu za granicą.

Organ celny odmówił prawa do zwolnienia z cła samochodu, który podczas pobytu za granicą stanowił własność żony sprowadzającego i był na nią zarejestrowany. W sprawie jest niesporne, że Roman G. zawarł w Polsce, w O., 21 czerwca 1996 r. związek małżeński z obywatelką Korei. Nie ulega też kwestii, iż małżeństwo to wyjechało następnie do Republiki Korei, przybywając tam od 3 lipca 1997 r. do 9 sierpnia 1999 r. Z akt sprawy wynika też, że małżeństwo to wróciło do Polski, po zakończeniu pobytu w Korei, a żona R. G. uzyskała kartę czasowego pobytu w naszym kraju.

Z okoliczności tych wyłania się niechybny wniosek, że samochód sprowadzony do Polski służył rodzinie Romana G. a tym samym i jemu co najmniej do użytku domowego.

Mimo tych faktów organ powołując się na unormowania przepisów wykonawczych wywiódł, że nie mają one znaczenia, gdyż przepis par. 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1997 r. literalnie uzależnia zwolnienie określone w art. 190 par. 1 pkt 6 Kodeksu celnego od wykazania się posiadaniem dowodu rejestracyjnego, co dokumentuje używanie pojazdu do celów osobistych lub rodzinnych.

Prezes Głównego Urzędu ceł ma rację, gdy twierdzi, że dowód rejestracyjny jest środkiem dowodowym. Zarejestrowanie pojazdu w kraju pobytu pośrednio oznacza, iż osoba, na której nazwisko samochód został zarejestrowany posługiwała się nim za granicą, a więc i używała go do celów określonych w art. 190 par. 1 pkt 6 lit. "a" Kodeksu celnego.

Jednakże z unormowań wywołanego przepisu nie wynika żadną miarą, że ustawodawca ogranicza postępowanie dowodowe do wykazania faktu używania środka transportowego jedynie za pośrednictwem tego wyłącznie dokumentu. Przypisywanie unormowaniom rozporządzenia wykonawczego Ministra Finansów mocy ograniczania uregulowań ustawowych jest sprzeczne z Konstytucją, gdyż z unormowań jej art. 92 wynika, że rozporządzenie wydawane jest w celu wykonania ustawy, a nie w celu korygowania innej ustawy normującej zasady procedury obowiązującej organy celne. Wśród zasad ogólnych wymienionych w dziale IV Ordynacji podatkowej, który znajduje zastosowanie w postępowaniu celnym na podstawie art. 262 Kodeksu celnego - jest nałożony na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy /art. 122/. Oznacza to (...), że to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób szczegółowo opisany w art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej. Prowadząc postępowanie dowodowe organ jest zobowiązany mocą art. 180 Ordynacji podatkowej jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zarazem zaś organ celny zobowiązany jest do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów celnych /art. 121 par. Ordynacji podatkowej/. Nie jest uczynieniem za dość tej regule informowanie strony przez organ odwoławczy w ostatnim akapicie uzasadnienia decyzji utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z cła przedmiotowego samochodu jako mienia przywiezionego z zagranicy, iż zwolnienie to przysługiwało żonie Romana G.

Z przytoczonych wywodów wyłania się pogląd, iż stosowanie uregulowań rozporządzenia wykonawczego do przepisów Kodeksu celnego, prowadzące do ograniczenia procesowych praw strony, wynikających wprost z unormowań Ordynacji podatkowej, jest niedopuszczalne, jako sprzeczna z art. 92 Konstytucji RP.

Analizując przy tym postanowienia owych regulacji wykonawczych należy zważyć, iż przepis ust. 2 par. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie trybu, warunków, okresu zwolnienia od cła, norm ilościowych oraz dokumentów wymaganych do stwierdzenia podstawy stosowania zwolnienia od cła rzeczy stanowiących mienie niektórych osób fizycznych /Dz.U. nr 156 poz. 1023/ nie stanowi warunku zastosowania zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 par. 3 cyt. rozporządzenia.

Warunki te wymienione zostały w pkt 1-3 ust. 1 tego paragrafu. Przepis ust. 2 nakłada jedynie obowiązek przedłożenia dowodów rejestracyjnych wystawionych na nazwisko osób ubiegających się o zwolnienie. Brak takich dowodów może być podstawą do odmowy stwierdzenia podstawy zastosowania zwolnienia z art. 190 par. 1 pkt 6 Kodeksu celnego.

Przepis ust. 2 par. 3 cyt. rozporządzenia nie stanowi wyczerpującej regulacji wobec hipotezy przepisu art. 190 par. 1 pkt 6 lit. "a", natomiast jego treść odczytywana jako regulująca postępowanie celne nie znajduje upoważnienia w art. 190 par. 4 pkt 2 Kodeksu celnego. Hipoteza ta dopuszcza zwolnienie od cła rzeczy stanowiących mienie służące do użytku osobistego lub domowego, milcząc w kwestii sposobu wykazania w postępowaniu dowodowym okoliczności potwierdzających zaistnienie tego wymogu, a upoważnienie dla Ministra Finansów nie przewiduje zmiany reguł postępowania zawartych w Ordynacji podatkowej.

W konkluzji należy stwierdzić, że przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 1997 r. nie mogą wykluczać możliwości przedstawienia innych dowodów niż dokument o rejestracji pojazdu, jeżeli mogą one wykazać fakty używania tego środka transportu do zaspokojenia celów osobistych lub domowych w kraju pobytu.

Naruszenie wskazanych przepisów Kodeksu celnego oraz reguł procedury celnej nakazywało uchylenie zaskarżonych decyzji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz orzeczenie o koszta postępowania na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy, co też Sąd uczynił w sentencji wyroku.