Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 1410/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 - 3
journal: Dz.U. 2014 poz 849
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 maja 2016 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. (maj-grudzień) - dot. K. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], ustalającą współwłaścicielom nieruchomości położonej w K.- A. K., J. M., G. S., K. Z., W. W., A. W. i F.W. - łączne zobowiązanie pieniężne na 2015 rok (V-XII) w kwocie 719,00 zł i określiło A. K., G. S., K. Z., W. W., A. W. i F. W. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 rok (V-XII) w kwocie 715,00 zł. Wskazano, że organ I instancji obowiązkiem jego uiszczenia obciążył wszystkich współwłaścicieli wobec stwierdzenia, że nieruchomość w K. nie jest przedmiotem posiadania samoistnego.

Organ odwoławczy przytoczył uregulowania art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 849 ze zm., dalej: "u.p.o.l.") i wyjaśnił, na czym polega posiadanie samoistne w rozumieniu art. 336 kodeksu cywilnego. Wskazał też na orzecznictwo sądowe, z którego wynika, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swa treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela; posiadaczem samoistnym jest tylko taki podmiot, który uważa się za uprawnionego do rozporządzania nią, a więc nie ma potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że A. K. faktycznie włada nieruchomością w K., jednakże władztwo to nie ma takiego charakteru, który uzasadniałby uznanie jej za posiadacza samoistnego. Zdaniem organu z akt sprawy nie wynika, aby A. K. uważała się za jedyną osobę uprawnioną do rozporządzania tą nieruchomością. Z okoliczności sprawy wynika natomiast, że musi ona liczyć się z uprawnieniami właścicielskimi innych współwłaścicieli. W ocenie organu wskazują na to m.in. wezwanie wystosowane do niej przez G. S. i J. M. z [...] lipca 2014 r., w którym m.in. zabraniają jej dokonywania jakichkolwiek zmian na nieruchomości, rozbiórki stodoły, obory, a także jakichkolwiek remontów budynku mieszkalnego; "upomnienie" z [...] lipca 2014 r. skierowane przez G. S. i J. M. do F. W., aby zaniechał rozbiórki stodoły; wezwanie z [...] kwietnia 2015 r. skierowane przez G. S. i F. W. do A. K., w którym wskazują oni na swoje uprawnienia właścicielskie; a także sporządzone na etapie postępowania odwoławczego i przekazane Kolegium przez G. S., pismo A. K. z [...] sierpnia 2015 r., zawierające żądanie wyrażenia zgody na rozbiórkę przez nią stodoły i remont mieszkania.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że aby uznać A. K. za posiadacza samoistnego zabrakło elementu jej woli władania nieruchomością jak właściciel. Ponadto zauważono, że pozostali współwłaściciele nie kwestionują swojej współwłasności i dążą do władania nieruchomością. Konkludując, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że A. K. nie jest posiadaczem samoistnym nieruchomości położonej w K., a w konsekwencji przyjął, że obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach.

Zastrzeżenia organu odwoławczego wzbudziło natomiast opodatkowanie podatkiem rolnym użytków rolnych o pow. 0,07 ha. Z akt sprawy wynika, iż działki nr [...] i [...], których współwłaścicielami są obecnie A. K., G. S., K. Z., W. W., A. W. i F. W., zostały opisane w ewidencji gruntów i budynków jako grunty rolne zabudowane - B-RVI o pow. 0,21 ha, grunty orne - RVI o pow. 0,02 ha i pastwiska trwałe - PsVI o pow. 0,07 ha. W sprawie winno znaleźć zastosowanie zwolnienie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku rolnym. W związku z powyższym organ określił wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego w innej wysokości niż organ I instancji.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem G. S. (dalej: "Skarżąca") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając:

- błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez przyjęcie, że A. K. i I. W. nie są posiadaczami samoistnymi nieruchomości,

- naruszenie art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613, dalej: "o.p.") poprzez uznanie, że wniosek A. K. z 2013 r., złożony do Sądu Rejonowego w B. w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po A. W. przesądza o tym, że nie jest ona posiadaczem samoistnym; uznanie, że z pism znajdujących się w aktach sprawy można "wynieść wrażenie", że posiadanie nieruchomości przez A. K. nie posiada koniecznego elementu posiadania samoistnego,

- naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 120, art. 121, art. 122, art. 124, art. 210 § 4 o.p., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niezasadne odstąpienie od podania wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego, w szczególności Wójt Gminy M. nie uzasadnił, z których pism wywodzi, że posiadanie nieruchomości przez A. K. nie posiada koniecznego elementu posiadania samoistnego, nie wskazał jakiego konkretnego elementu zabrakło, by uznał A. K. za posiadacza samoistnego, nie wyjaśnił, jakie znaczenie w sprawie mają odpowiedzi udzielone przez strony w związku z wezwaniem Wójta Gminy M. z dnia [...] kwietnia 2015 r., a także nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że wniosek A. K. z 2013 r., złożony do Sądu Rejonowego w B. w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po A. W., wskazuje, że nie jest ona posiadaczem samoistnym.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie i zmianę zaskarżonych decyzji lub uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponadto zgłosiła wnioski dowodowe, w szczególności o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków, współwłaścicieli nieruchomości położonej w K., pracowników organu podatkowego pierwszej instancji i Wójta Gminy M.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie nie zachodzi.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.I., podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie to spełnia inne określone ustawowo kryteria. W art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.I. ustawodawca dokonał rozróżnienia dwóch kategorii podatników podatku od nieruchomości: właścicieli nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 1) oraz posiadaczy samoistnych nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 3). Jednocześnie w art. 3 ust. 3 u.p.o.I. rozstrzygnął, że w sytuacji gdy przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Ponieważ pojęcie posiadania samoistnego zdefiniowane jest wyłącznie na gruncie prawa cywilnego, przy wykładni powołanego art. 3 ust. 3 u.p.o.I. należało, jak to słusznie uczynił organ, posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 k.c. Zgodnie z tym przepisem, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie samoistne charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (wyrok SN z 7.05.1986 r, III CRN 60/86, OSNCP 9/87, poz. 138). W doktrynie wskazuje się, że tylko ten, kto rzeczą faktycznie włada z zamiarem władania dla siebie, jest jej posiadaczem samoistnym. Wola nie może być przy tym ukryta - zamiar ma być jawny dla otoczenia, niedwuznaczny. Obok woli posiadania "jak właściciel" konieczne jest także faktyczne władanie rzeczą. Istnienie jednego tylko z tych dwóch elementów nie decyduje jeszcze o posiadaniu (wyrok SN z 14.04.1961 r, CR 961/60, NP. 12/62, s. 1688). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (wyrok NSA z dnia 1.06.2012 r., sygn. akt II FSK 2372/10, www.cbois.nsa.gov.pl). Posiadaczem samoistnym jest tylko taki podmiot, który uważa się za uprawnionego do rozporządzania nią (postanowienie SN z dnia 8.10.2008 r, sygn. akt V CSK 146/08, LEX 510987), a więc nie ma potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby (postanowienie SN z 29.09.2004 r, sygn. akt II CK 550/03, LEK nr 182090). W świetle powyższego, zdaniem Sądu, zasadnie Wójt Gminy M. przyjął, że Pani A. K. faktycznie włada nieruchomością w K., jednakże władztwo to nie ma takiego charakteru, który uzasadniałby uznanie jej za posiadacza samoistnego. Z akt sprawy nie wynika w żaden sposób, aby Pani A. K. uważała się za jedyną osobę uprawnioną do rozporządzania tą nieruchomością, a wręcz przeciwnie, z materiału dowodowego wnika, że musi się ona liczyć z uprawnieniami właścicielskimi innych współwłaścicieli. Wskazują na to m.in. następujące dokumenty: wezwanie wystosowane przez Panią G. S. i Panią J. M. do Pani A.

K., z dnia [...].07.2014 r, w którym m.in. zabraniają jej dokonywania jakichkolwiek zmian na nieruchomości, rozbiórki stodoły, obory, a także jakichkolwiek remontów budynku mieszkalnego, "upomnienie" z dnia [...].07.2014 r. skierowane do F. W., aby zaniechał rozbiórki stodoły, pismo Pani A. K. z dnia [...].08.2015 r, zawierające żądanie wyrażenia zgody na rozbiórkę przez nią stodoły i remont mieszkania. Oznacza to, że zarówno Skarżąca, jak i A. K. oraz J. M. roszczą sobie prawa do przedmiotowej nieruchomości, czego wyraz dały także na rozprawie. Fakt niewpuszczania Skarżącej do budynku mieszkalnego, czy nawet, jak twierdzi Skarżąca, na posesję nie oznacza, iż A. K. jest posiadaczem samoistnym tej spornej nieruchomości. Prawo wejścia na nieruchomość można egzekwować w inny sposób, m.in. w postępowaniu przed sądami powszechnymi. Błędnie zatem Skarżąca interpretuje stan faktyczny w odniesieniu do obowiązujących przepisów prawa. Należy także podkreślić, że wystąpienie z pozwem o zniesienie współwłasności przez A. K. również nie jest wystarczającym dowodem na jej posiadanie samoistne. Wprost przeciwnie. Do czasu rozstrzygnięcia sądowego tej kwestii nie sposób jest przewidzieć jej wyniku, który jednak nie ma wpływu na zobowiązania podatkowe, gdyż wynik sprawy będzie obowiązywał dopiero od uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego.

Na marginesie zauważyć należy, że, wbrew twierdzeniom Skarżącej, także organ podatkowy pierwszej instancji wskazał "jakiego konkretnego elementu zabrakło" aby uznać A. K. za posiadacza samoistnego. Z jego decyzji wynikało, iż chodzi o wolę władania nieruchomością jak właściciel. W tym kontekście wskazano na złożenie przez wyżej wymienioną wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po A. W. Zwrócono też uwagę na fakt, iż pozostali współwłaściciele nie kwestionują swojej współwłasności i dążą do władania nieruchomością. Tym bardziej brak podstaw do przyjęcia, iż posiadaczem samoistnym jest Pani I. W.; sam fakt zamieszkiwania w K. to zdecydowanie za mało, aby uznać ją za posiadacza samoistnego nieruchomości. W świetle powyższego nieuprawnionym jest zarzut przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów. To, że ocena ta jest odmienna od dokonanej przez Skarżącą, a rozstrzygnięcie wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie spełnia jej oczekiwań, nie oznacza jeszcze naruszenia zasad postępowania podatkowego. Nie sposób wreszcie zgodzić się z zarzutem braku wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanego rozstrzygnięcia. W zaskarżonym orzeczeniu wskazano przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i w ich kontekście, odwołując się do poczynionych ustaleń faktycznych, wydane rozstrzygnięcie uzasadniono.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.