Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 61/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Z. Z. (dalej: "skarżąca") w dniu 4 października 2021 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem M. H. (ur. [...] .). Do wniosku załączyła ważne do dnia [...] września 2022 r. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2017 r., wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R., z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności syna datuje się od dnia [...] czerwca 2009 r., a jego niepełnosprawność istnieje od urodzenia (karta 2 akt administracyjnych). Ponadto, w uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że stan zdrowia syna skarżącej powoduje niezdolność do pracy, wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej, oraz konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające jego funkcjonowanie, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznych organizacji pozarządowych oraz inne placówki, jak również konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przy czym spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1260).

W dniu złożenia wniosku, tj. 4 października 2021 r., w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej w R., skarżąca została pouczona o odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego i na przedłożonym jej formularzu złożyła oświadczenie, że w tym samym dniu wystąpi z wnioskiem do ZUS o zawieszenie świadczenia emerytalnego i po otrzymaniu decyzji o zawieszeniu tego świadczenia niezwłocznie poinformuje Dział Świadczeń Rodzinnych OPS w R..

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] , Prezydent Miasta R. (w skrócie: "organ I instancji"), działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej w skrócie: "u.ś.r."), odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem z powodu uczęszczania syna na warsztaty terapii zajęciowej, gdzie jest codziennie dowożony i odwożony w godzinach od 7 do 14, przez pięć dni w tygodniu. Zdaniem organu I instancji przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Z tego powodu mimo, iż skarżąca na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] r. wstrzymała własne prawo do emerytury od [...].10.2021 r., to jednak odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynika z zakresu sprawowanej przez nią nad synem opieki. Organ zauważył, że skarżąca sama oświadczyła, że syn od 7 do 14 uczęszcza na warsztaty terapii zajęciowej, a jej opieka nad nim polega na ubieraniu, myciu, przygotowywaniu posiłków, sadzeniu na wózek, noszeniu do i z busa oraz jeżdżeniu z synem do lekarzy i pomocy w rehabilitacji (oświadczenie z dnia 7 października 2021 r., k. 9 akt administracyjnych).

W odwołaniu z dnia 16 listopada 2021 r. skarżąca zaznaczyła, że ma wstrzymaną emeryturę i aktualnie nie pobiera żadnych świadczeń oraz sprawuje opiekę nad synem, który nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), decyzją z dnia [...] r., nr [...] , działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735, w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji zaznaczyło, że istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty emerytury. Skoro, zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże skarżąca nie spełnia warunków formalnych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, bowiem jej syn w ciągu pięciu dni w tygodniu, w godzinach od 7 do 14 przebywa poza domem na warsztatach terapii zajęciowej i w tym czasie skarżąca nie sprawuje nad nim opieki, ale czyni to terapeuta zajęciowy. Okoliczność ta nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z tego powodu w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją skarżącej z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad synem.

Skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oraz powołała się na wyroki NSA wydane w analogicznych sprawach. Akcentowała, że zawiesiła z dniem [...] października 2021 r. prawo do emerytury, a sam pobyt syna poza domem na warsztatach obejmuje parę godzin dziennie i to nie zawsze, gdyż na przykład podczas pandemii warsztaty były zamknięte. Domagała się uwzględnienia odwołania i uchylenia w całości decyzji organu odwoławczego oraz organu I instancji, a także przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.

Decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć w niej zastosowanie. W ramach tej kontroli nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego (uwaga ta jest konieczna z powodu treści skargi złożonej przez skarżącą, która nie jest reprezentowana przez pełnomocnika).

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest zaskarżona decyzja organu odwoławczego z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad synem z powodu jego uczęszczania na warsztaty terapii zajęciowej, gdzie jest codziennie dowożony i odwożony w godzinach od 7 do 14, przez pięć dni w tygodniu, co zdaniem organów orzekających, nie skutkuje brakiem możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowi art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej w skrócie, jak dotychczas: "u.ś.r.").

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W art. 17 ust. 1-5 u.ś.r. została ustalona generalna zasada przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jego poszczególnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca wskazał tryb i określił zasady zobowiązujące organy do ich stosowania, w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza spełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1). Druga ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b) u.ś.r.

W przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Należy jednak zauważyć, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r. (SK 2/17, OTK-A 2019, nr 36) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał w uzasadnieniu wskazał, że mając na względzie te ustalenia, Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

W odniesieniu do pozostałych świadczeń określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.ś.r. trafnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że należy uzupełnić wynik wykładni językowej tej normy o wynik wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, zgadzając się, że jakkolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można jedynie do nich ograniczać się i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.03.2022 r. (sygn. akt I OSK 1160/21) stwierdzono, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozwalającej na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Taki wybór przysługuje również w przypadku pobierania przez stronę emerytury. Aktualnie za taką interpretacją opowiada się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach w sprawach o sygn. akt: I OSK 1546/19, I OSK 254/20, I OSK 2375/19 oraz I OSK 764/20, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych sprawach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją.

Zdaniem Sądu, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia emerytalnego przed otrzymaniem zapewnienia organu, że świadczenie pielęgnacyjne rzeczywiście zostanie przyznane.

Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ I instancji powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy skarżąca spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie emerytury. Skoro, przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby skarżąca mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując odpowiednio rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia.

Wymaganie organu, aby skarżąca w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją prawa do emerytury przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego dla niej, w tej konkretnej sytuacji pozbawiło skarżącą środków do życia i postawiło w stan niepewności, budząc zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane przez nią korzystniejsze świadczenie w miejsce już otrzymywanej emerytury.

Tymczasem, celem ustawodawcy jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania różnych świadczeń (por. art. 27 ust. 5 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oraz wyroki NSA z dnia: 25.11.2021 r. sygn. akt I OSK 1004/20; 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18; 12 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1175/18; 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18; 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2852/20; 28 października 2021 r. sygn. I OSK 729/21 oraz inne wyroki NSA - dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z dnia: 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r. sygn. I OSK 2631/20; 22 października 2021 r. sygn. I OSK 690/21).

Mając na uwadze powyższe należy jeszcze raz dostrzec, w pierwszej kolejności obowiązkiem organu I instancji było ustalenie, że skarżąca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 u.ś.r.

W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że z treści orzeczenia niepełnosprawności syna skarżącej wynika jej istnienie od urodzenia, tj. [...] r. Z tego powodu obowiązkiem organów było ustalenie, czy jest to wcześniejsza emerytura przyznana na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (publ. Dz. U. z 1989 r. nr 28, poz. 149 z późn. zm., dalej w skrócie: "rozporządzenie z 1989 r."). Okoliczność ta ma istotne znaczenie w realiach rozpoznawanej sprawy.

Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Po 194/21, wedle którego przyznanie prawa do tej emerytury na podstawie rozporządzenia z 1989 r. wskazuje jednoznacznie na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wcześniejszą emeryturę przyznawano w oparciu o rozporządzenie z 1989 r. wydane na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 267 z późn. zm.). Zgodnie z § 1 ust. 1 przywołanego rozporządzenia z 1989 r. "matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego - bez względu na wiek - jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin;

2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które:

a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo

b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia".

Zarówno na tle przepisów rozporządzenia z 1989 r., jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Co prawda pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym, jednak cel obu regulacji jest w istocie tożsamy i sprowadza się do przyznania opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy. Jednocześnie, jak już wcześniej wskazano, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Skoro skarżącej przyznano prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia z 1989 r., a opieka nad synem trwa nieprzerwanie od tego czasu, to zdaniem Sądu zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2601/20).

W aktach sprawy znajduje się w tym zakresie wyłącznie zaświadczenie ZUS w R. z dnia [...] r., że skarżąca pobiera emeryturę i z dniem [...] maja 1997 r. została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego oraz w dniu 4 października 2021 r. złożyła wniosek o zawieszenie wypłaty emerytury z uwagi na fakt, że ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w MOPS (sprawa w opracowaniu). W toku postępowania administracyjnego organy orzekające w sprawie nie zwracały się o wskazanie jakiego rodzaju emeryturę pobiera, ani nie pouczały o konieczności poinformowania, że pobierane świadczenie jest emeryturą przyznaną na podstawie rozporządzenia z 1989 r.

W świetle wcześniejszych rozważań okoliczność ta mogłaby wskazywać, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. Zaniechanie powyższych ustaleń świadczy o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przy czym naruszenie to również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu organy nie poczyniły jakichkolwiek własnych ustaleń, na podstawie których mogłyby uzasadnić możność podjęcia obecnie pracy przez skarżącą. Powołanie się wyłącznie na oświadczenie skarżącej o czynnościach wykonywanych na potrzeby syna, Sąd uznał za sprzeczne z regułami obowiązku ciążącego na organie z mocy art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. Organ I instancji, jak również organ odwoławczy w uzasadnieniach własnych decyzji ograniczyły się wyłącznie do oświadczenia skarżącej, ale nie oceniły charakteru tejże opieki w kontekście jej intensywności, czy też nie dokonały własnych ustaleń w oparciu o wywiad środowiskowy, do czego były zobowiązane. Powyższy problem w ogóle nie został omówiony przez organ I instancji, jak również organ odwoławczy (por. str. 4-5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Zauważyć przyjdzie, że do kompetencji organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie leży ocena stanu zdrowia osoby wymagającej opieki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19 treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Jednakże ciążą na nich obowiązki w zakresie samodzielnych ustaleń w kwestii intensywności opieki sprawowanej nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazać należy, że opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przede wszystkim, co podniesiono już wyżej, nie należy do gestii organu ustalenie zakresu niezbędnej opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną, gdyż wynika on jednoznacznie z niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej, co stwierdza wyłącznie orzeczenie o niepełnosprawności (por. str. 1 uzasadnienia niniejszego wyroku). Organ jest natomiast obowiązany ustalić faktyczny wymiar tej opieki. Dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie umożliwia jednak wyprowadzenia jednoznacznych wniosków w tej kwestii.

Ustawodawca nie określił definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece, w rozumieniu tego przepisu, to musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, może być zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017r. sygn. akt I OSK 2201/15). Organy nie kwestionowały faktu, że skarżąca opiekuje się synem, ale nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego wobec tego brak jest szczegółowych ustaleń co do wymiaru sprawowanej przez nią opieki, co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Fakt, iż syn skarżącej jest osobą poruszającą się na wózku inwalidzkim nie przesądza, iż jest w stanie funkcjonować samodzielnie (por. oświadczenie skarżącej z dnia 7 października 2021r., k. 9 akt administracyjnych).

W świetle powyższego trudno uznać, że stan faktyczny sprawy jest dostatecznie wyjaśniony. Przepisy procedury administracyjnej nakładają na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonania jego oceny (art. 80 k.p.a.). Zwłaszcza, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1345/21). Jeżeli zatem skarżąca opiekuje się synem codziennie przez 9-10 godzin, to w ocenie Sądu, uniemożliwia to podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy, gdyż sprawowanie opieki zgodnie z wymogami orzeczenia o niepełnosprawności, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych pomocowych "stale przez cały dzień".

Zdaniem Sądu, o wynikach wstępnego postępowania należało poinformować skarżącą tak, aby miała pewność, że po zawieszeniu prawa do emerytury od razu przyznane jej zostanie wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji niejako zmusił skarżącą do złożenia oświadczenia z dnia 4 października 2021 r. domagając się przedłożenia decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury oraz nie zapewnił, że w przypadku zawieszenia prawa do emerytury zostanie wydana decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z pominięciem treści przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zawieszona została wypłata emerytury, a więc w rozważanym przypadku od [...] października 2021 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji odniesie się do wyżej poczynionych rozważań.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji.

Sprawa na wniosek organu odwoławczego, przy braku sprzeciwu skarżącej, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowoadministracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.