Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 363/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 9, art. 79a, art. 7 , art. 77
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 21 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 363/21

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej SKO), po rozpatrzeniu odwołania A. B., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia [...] orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na D. B.

W uzasadnieniu SKO powołało się na art. 17 ust. 1, 1a, 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r." i wskazało, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organ pierwszej instancji zasadnie odmówił odwołującemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. B. jest mężem osoby wymagającej opieki - D. B.. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 28 września 2020 r. D. B. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 52 roku życia, zaś orzeczenie zostało wydane do dnia 30 września 2023 r. Ponieważ D. B. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z przesłanek ustawowych, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. A. B. jako mąż jest osobą uprawnioną do ubiegania się o powyższe świadczenie. Wnioskodawca jest bowiem osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia w związku z opieką nad taką osobą i o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki. Poza tym, z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jakie stanowią choroba czy niepełnosprawność. Również z art. 130 ww. Kodeksu wynika, że obowiązek jednego małżonka do dostarczenia środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu małżeństwa albo orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Skoro zatem małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kolejnym powodem, dla którego organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, był fakt, że A. B. jest uprawniony do renty.

W odniesieniu do tej kwestii Kolegium wyjaśniło, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego łub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym, obecna linia orzecznicza sądów administracyjnych dopuszcza jednak przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w razie posiadania prawa do któregoś ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie (tak m.in. wyroki: NSA z dnia 10 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 487/20 i z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, czy też WSA w Poznaniu z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 416/20). Sądy administracyjne uznały, że brzmienie powyższego przepisu może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które posiadają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia tego przepisu naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sądy podkreśliły, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sytuacji gdy to świadczcie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Kolegium przywołało także pogląd WSA w Poznaniu wyrażony w wyroku z 4 marca 2020 r., sygn. II SA/Po 909/19, w którym uznano za celowe dopuszczenie możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w powyższym przepisie. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałaby możliwości przejścia na emeryturę.

Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, fakt posiadania uprawnienia do renty obecnie nie stanowi przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tyle, że osoba uprawniona musiałaby wybrać jedno ze świadczeń.

Pomimo powyższego, w ocenie SKO, zaskarżona decyzja podlega utrzymaniu w mocy. Z akt sprawy wynika bowiem, że wobec A. B. w dniu 4 lutego 2019 r. zostało wydane orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS. Orzeczeniem tym A. B. został uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do lutego 2021 r. Jak zaś wyjaśnił WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, jeżeli osoby wymienione w tym przepisie w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu, nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą.

Z powyższego wynika więc, że świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za fakt, iż osoba sprawująca opiekę w celu jej sprawowania rezygnuje z zatrudnienia bądź go nie podejmuje. W przedmiotowej zaś sprawie, jak to wynika z przywołanego orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, osoba sprawująca opiekę – A. B. – jest osobą niezdolną do pracy. Zatem skoro nie może pracować, to nie może zrezygnować z zatrudnienia bądź go nie podjąć. W ocenie Kolegium niezdolność do pracy wyklucza możliwość rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia. W związku z tym, że A. B. jest niezdolny do pracy, to nie mógł spełnić podstawowej przesłanki koniecznej do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy, czyli niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wobec powyższego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego. Prawo do tego świadczenia jest przyznawane jedynie w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek i nie zależy od sytuacji finansowej, czy też osobistej wnioskodawcy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniósł, że wydanie orzeczenia stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy nie jest związane z orzeczeniem zakazu pracy. Wręcz przeciwnie – polskie prawo pracy stoi na straży niedyskryminowania w zatrudnieniu. Otrzymanie zatem wyniku badania orzecznika, że osoba została uznana za całkowicie niezdolną do pracy nie oznacza braku możliwości podjęcia pracy a wskazuje do jakiej grupy zaliczyć człowieka, aby pracodawca mógł mu stworzyć odpowiednie warunki zatrudnienia. Na poparcie tych argumentów skarżący powołał się na treść art. 13 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem "zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy". Jeżeli zatem przedsiębiorca stworzy osobie z orzeczeniem o niezdolności odpowiednie warunki, będzie ona mogła podjąć u niego zatrudnienie. W ocenie skarżącego uprawnia go to do stwierdzenia, że mógłby podjąć decyzję o rezygnacji z zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy jednak podzielić stanowisko organu odwoławczego co do tego, że – zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, odwołującym się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 – nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017r., sygn. I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017r., sygn. I OSK 1600/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018r., sygn. III SA/Gd 413/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018r., sygn. II SA/Go 274/18).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także ten kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych, przywołany w decyzji SKO, zgodnie z którym prawo do emerytury czy renty nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można bowiem znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (por. m.in. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1546/19, z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20). Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wobec tego należy dokonywać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty.

O ile zatem jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania emerytury czy renty, to organ winien poinformować skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury bądź renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. SKO w niniejszej sprawie, nie kwestionując co do zasady zaprezentowanego wyżej stanowiska, uznało jednak, że zachodzi inna podstawa uzasadniająca odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie związana z tym, że skarżący posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, co zdaniem organu powoduje, że wykluczona jest w jego przypadku możliwość rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia, co – jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – jest zasadniczą przesłanką umożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Kolegium w sposób nieuprawniony uznało, że fakt orzeczenia wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (i pobierania z tego tytułu renty rolniczej) jest równoznaczny z brakiem możliwości wykonywania przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Należy zauważyć, że renta z tytułu niezdolności do pracy w powszechnym systemie emerytalnym zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 poz. 291 ze zm.) przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Jeżeli osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (art. 12 ust. 2 ustawy), a jeżeli utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji jest osobą częściowo niezdolną do pracy (art. 12 ust. 3 ustawy). W systemie pracowniczym, oceny niezdolności do pracy dokonuje się nawet w ujęciu hipotetycznym, odnosząc ją do różnych stanowisk pracy (warunek całkowitej niezdolności do jakiejkolwiek pracy), gdyż nie są wykluczone sytuacje, że dochodzący renty pracownik nie pracuje albo nie chce pracować (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 25 listopada 2020 r., sygn. II SA/Rz 861/20).

W przypadku przyznawania renty rolniczej ocenie nie podlega tak rozumiana niezdolność do pracy, bowiem przesłanką nabycia renty rolniczej jest trwała lub okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz. U. z 2021 poz. 266). Przy czym za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 5 art. 21). Co więcej, w orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż oceny niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym dokonuje się w odniesieniu do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z 20 maja 1997 r., II UKN 121/97, z 12 lutego 2009 r., III UK 71/08, z 10 marca 2011 r., II UK 306/10). Oznacza to, że pojęcie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest definiowane nie tylko schorzeniami odwołującego, lecz także wielkością i rodzajem gospodarstwa, w którym on pracuje (por. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lutego 2021 r., sygn. III SA/Gd 1073/20).

A zatem pobieranie renty rolniczej, warunkiem przyznania której była całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, nie przesądza o całkowitej niezdolności do pracy poza gospodarstwem rolnym. Nie wiadomo bowiem, czy skarżący jest zdolny do pracy – choćby częściowo – poza gospodarstwem rolnym. Okoliczność ta nie była badana przez organy, zaś samo posiadanie orzeczenia o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie przesądza, że dana osoba nie może podjąć jakiejkolwiek pracy poza gospodarstwem rolnym (por. powołany wyżej wyrok WSA w Gdańsku z 5 lutego 2021 r., sygn. III SA/Gd 1073/20, a także wyrok WSA w Rzeszowie w wyroku z 10 lutego 2021 r., sygn. II SA/Rz 1195/20, wyrok WSA w Poznaniu z 19 maja 2021 r., sygn. IV SA/Po 286/21). W świetle powyższych uwag za nieuprawnione należy uznać tezy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, gdzie SKO powołując się na orzeczenie lekarza orzecznika KRUS o całkowitej niezdolności w gospodarstwie rolnym przyjęło, że skarżący w ogóle nie może pracować ("jest niezdolny do pracy").

Trzeba też zauważyć, że po pierwsze skarżącego uznano za okresowo (a nie trwale) całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym (do lutego 2021 r.), a po drugie nie stwierdzono jego niezdolności do samodzielnej egzystencji, co w istocie mogłoby świadczyć o braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek innego zatrudnienia czy pracy. Nie może mieć zaś przesądzającego znaczenia uznanie za niecelowe przekwalifikowanie zawodowe. W dalszym ciągu nie wyklucza to bowiem ewentualnego zatrudnienia poza rolnictwem (bez konieczności takiego przekwalifikowania).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższego wyroku wynika więc, że jeżeli osoba ubiegająca się o oświadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to nie ma do niej zastosowania przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jak zauważył WSA w Rzeszowie w wyroku z 10 lutego 2021 r., sygn. II SA/Rz 1195/20, wprawdzie TK pogląd swój wyraził na tle renty pobieranej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale pamiętać trzeba, że z art. 3 pkt 5 u.ś.r. wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o rentach, to oznacza to również rentę z ubezpieczenia społecznego rolników. Z powyższych względów przywołany wyrok TK należy odnieść również do sytuacji, w której podmiot sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną uprawniony jest do renty na podstawie innych przepisów, a przyznanie tej renty nie było warunkowane jego całkowitą niezdolnością do pracy.

W świetle powyższych rozważań w ocenie Sądu ustalenie, że skarżący posiada orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest równoznaczne z wykluczeniem możliwości rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia. Wykluczenie takiej możliwości na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga wyjaśnienia, czy skarżący z uwagi na stan zdrowia nie ma obiektywnej możliwości jakiegokolwiek zarobkowania, także poza pracą w gospodarstwie rolnym. Jak dotąd organy takiej okoliczności nie badały i nie wykazały. Ustalenie tej okoliczności jest zaś kluczowe dla prawidłowego i pełnego rozpatrzenia wniosku strony oraz konieczności podjęcia ewentualnych dalszych działań przez organ. Uchybienie powyższemu obowiązkowi doprowadziło natomiast do naruszenia przez organy obu instancji art. 7 i 77 k.p.a. Gdyby natomiast okazało się, że skarżący jednak ma możliwość wykonywania pracy, a zatem gdyby można przyjąć, że nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad żoną, organ winien poinformować skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią poczynione wyżej uwagi co do wykładni przepisów i dalszego toku postępowania.