Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1150/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par.2, art. 145 par.1 pkt 1 i 2, art. 135,
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 7 lit.c, pkt 11,; art. 23 ust.1
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 10, art. 77 par.1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...]; II. przyznaje radcy prawnej J. A. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257)- utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu do Spraw Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości [...] zł i zwrotu tej kwoty jako świadczenie nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] przyznano M. G. (dalej jako "skarżącej") świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W dniu [...] r. organ pozyskał informację o zgonie dłużnika alimentacyjnego - A. G. w dniu [...] r., co potwierdza załączony do akt sprawy odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...] r. Nr [...] wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w L..

Mając na uwadze powyższe, organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia uprawnień do pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z otrzymanym zawiadomieniem z dnia [...] r. o wszczęciu postępowania skarżąca nie wniosła wyjaśnień w sprawie. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wznowiono z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej - M. G., na okres od dnia [...] r. do dnia [...] roku. Po wznowieniu postępowania decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ uchylił w całości decyzję z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej - M. G., na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie i odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej - M. G., na okres od dnia [...] r. do dnia [...] roku. Ostatnia wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiła w styczniu 2017 roku. Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, podnosząc, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm. – dalej jako "u.p.o.a.") nienależnie pobrane świadczenia oznaczają świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Ponadto, organ dodał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie ( ust. 1a). Z uwagi na fakt, że świadczenia nienależnie pobrane w tym przypadku ustalone zostało na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, strona zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez odsetek ustawowych za opóźnienie.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, kwestionując zasadność wydanej decyzji i wnosząc o jej uchylenie.

Organ odwoławczy po przeanalizowaniu materiału dowodowego, stwierdził, że w pełni podtrzymuje ustalenia i argumentację organu pierwszej instancji. Ponadto, organ odwoławczy podniósł, że organ pierwszej instancji na podstawie zebranych dowodów prawidłowo ustalił stan faktyczny, a ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a więc w sposób bezstronny i nie naruszający granic swobodnej oceny oraz zgodny z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń organu nie budziła także kwalifikacja prawna. Organ odwoławczy, stwierdził, że skarżąca na podstawie art. art. 2 pkt 7 lit. c w zw. z art. 23 ust.1 u.p.o.a., jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez odsetek ustawowych za opóźnienie.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucając jej:

1) naruszenie zasady czynnego udziału strony, sprecyzowaną w art. 10 k.p.a. - poprzez nieinformowanie strony o zgonie dłużnika, który to brak informacji wynikł z zaniedbań organu obowiązanego do sprawdzania zasadności wypłacanego świadczenia;

2) naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a mianowicie poprzez to, że skarżąca w listopadzie 2016 r. otrzymała informację od komornika o pobieranym przez nią świadczeniu, w której nie powiadomiono jej o zgonie dłużnika A. G.. Skarżąca, niepozostająca w kontakcie z ojcem, pobierała świadczenie z pełnym zaufaniem do organów administracji publicznej, które nie sprawdziwszy sytuacji obowiązanego A. G., wypłacały skarżącej w dalszym ciągu świadczenie narażając ją, przez swoje zaniedbanie, na zaległości finansowe;

3) naruszenie zasady informowania stron, zgodnie z która organy są obowiązane do zapewnienia stronom należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych - w zaistniałym stanie faktycznym należy stwierdzić, zdaniem skarżącej, iż organ nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku należytego informowania skarżącej, w sytuacji gdy nastąpiła 4 - miesięcznej zwłoki z informacją o śmierci dłużnika alimentacyjnego, a tym samym - o braku uprawnieniu do dalszego pobierania świadczenia przez skarżącą;

4) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; oraz art. 7 k.p.a. poprzez błędne niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - mianowicie nieuwzględnienie w decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu ww. świadczenia sytuacji majątkowej skarżącej.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jaki i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., na podstawie którego sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżone postanowienie w świetle kryterium legalności sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą prawną zakwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia był przepis art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 "c" ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm. – dalej jako " u.p.o.a.").

Zgodnie z art. 23 ust. 1 - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei przepis art. 7 pkt 7 "c" stanowi, że "nienależnie pobrane świadczenie" to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.

Rozpoczynając rozważania w przedmiotowej sprawie przede wszystkim wskazać należy, że w sprawie zasadniczy spór koncentruje się wokół uznania czy wiedza skarżącej o śmierci dłużnika alimentacyjnego ma znaczenie dla przedmiotu rozstrzygnięcia, czy wprost przeciwnie, nie, jak uznają orzekające w sprawie organy I i II instancji. Organy obydwu instancji zgodnie przyjęły, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w tej sytuacji stanowią świadczenie nienależnie pobrane, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tym samym organy uznały, iż chodzi o świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.

Śmierć osoby zobowiązanej do wypłaty alimentów wyczerpuje znamiona przesłanek przewidzianych w przywołanym przepisie, gdyż z chwilą śmierci dłużnika wygasa uprawnienie do pobierania alimentów, a w konsekwencji ustaje także prawo pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 u.p.o.a., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej (...), przez którą należy rozumieć – w myśl art. 2 pkt 11 u.p.o.a. – osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

W sprawie niniejszej bezsporne jest, że ojciec skarżącej – dłużnik alimentacyjny zmarł w dniu [...] r., co potwierdza odpis skrócony aktu zgonu, a zatem od tego dnia świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżącej nie przysługiwały.

Kwestią sporną jest natomiast to, czy organ w związku z tym, że skarżąca nie wiedziała o śmierci ojca, gdyż nie miała żadnego kontaktu z nim, ani z jego rodziną, mógł ustalić, że pobrane przez skarżącą za okres od [...] r. do dnia [...] r., a więc po śmierci dłużnika świadczenia jako nienależne i zażądać ich zwrotu na podstawie art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 "c" u.p.o.a. Okoliczności te świadczą bowiem o braku winy skarżącej w tym, że pomimo śmierci ojca pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Instytucja świadczenia nienależnie pobranego, została uregulowana w przytoczonym wyżej przepisie art. 2 pkt 7 u.p.o.a., który stanowi, że "nienależnie pobrane świadczenie" to świadczenie z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

e) (uchylona),

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym wykładni powyższego przepisu podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 2 pkt 7 u.p.o.a. wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.a., obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy" (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 826/09; wyrok WSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. IV SA/Gl 398/09).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art.2 pkt 7 u.p.o.a.

Przyjmuje się wprawdzie, że w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego", o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. "c" u.p.o.a., nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. "a, b, d" (por. zob. A. Korcz - Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 2010, s. 66), lecz zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, skoro od początku ono nie przysługiwało, to jednak Sąd w składzie niniejszym tego stanowiska nie podziela. Omawiany przepis art. 2 pkt 7 lit. "c" u.p.o.a. jako "nienależnie pobrane świadczenie" określa "świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W ocenie Sądu, skoro i w tym przypadku ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", to przy ustalaniu - na podstawie tego przepisu - świadczenia nienależnie pobranego i orzekaniu o jego zwrocie nie wystarczy samo stwierdzenie, że w związku z postępowaniem wznowieniowym bądź postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia nieważności, została wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a więc, że odpadła podstawa prawna przyznania świadczenia, ale konieczne jest także ustalenie, czy osoba, które je pobierała bądź ubiegała się o ich przyznanie, wiedziała, że świadczenia jej nie przysługują.

Nie można przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna.

Nie ulega wątpliwości, że postępowania nadzwyczajne (w przedmiocie wznowienia czy stwierdzenia nieważności), o których mowa w art. 2 pkt 7 "c" u.p.o.a., są prowadzone niezależnie od postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zwrotu tych świadczeń, a w postępowaniach tych kwestia świadomości osoby pobierającej świadczenia, że świadczenie jej się nie należy, nie jest badana. W postępowaniach tych organ ocenia tylko to, czy zachodzą podstawy wznowieniowe, wymienione w art. 145 k.p.a. bądź przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 k.p.a. Oznacza to, że gdy na skutek postępowań nadzwyczajnych odpadnie podstawa prawna przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. gdy zostanie wyeliminowana decyzja o przyznaniu tych świadczeń, to pobrane w takich sytuacjach świadczenie można zakwalifikować wyłącznie jako "świadczenie nienależne". Skoro jednak ustawodawca przewidział w art. 23 ust. 1 u.p.o.a., że zwrotowi podlega "świadczenie nienależnie pobrane", a nie "świadczenie nienależne", a jednocześnie jako "świadczenie nienależnie pobrane" w art. 2 pkt 7 "c" potraktował także świadczenie "wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia", to oznacza, że również w takim przypadku organ orzekając następnie o zwrocie świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony.

Wykładnia art. 2 pkt 7 u.p.o.a. pozwalająca na różnicowanie "świadczeń nienależnie pobranych" wymienionych pod lit. "a – g" wg kryterium winy i w konsekwencji pozwalająca na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach (lit. "c") niezależnie od tej świadomości, naruszałoby również konstytucyjną zasadę równości. Ta sama okoliczność, w zależności od chwili jej wystąpienia, mogłaby bowiem stanowić albo podstawę wznowienia, albo ustalenia świadczenia nienależnie pobranego. Przykładem takiej sytuacji jest śmierć dłużnika (zob. wyroki NSA z dnia 10 sierpnia 2017 r., I OSK 3261/6 i I OSK 3002/15). Nie ulega wątpliwości, że śmierć dłużnika alimentacyjnego zaistniała tuż przed pobieraniem świadczeń, to sytuacja o której mowa w art. 2 pkt 7 "a" u.p.o.a., powodująca ustanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc jest to sytuacja, która bezspornie wymaga ustalenia, że osoba pobierająca świadczenie nie wiedziała, że dłużnik alimentacyjny zmarł.

Natomiast śmierć dłużnika, która nastąpiła jeszcze przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie stanowi okoliczność, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. istotną dla sprawy nową okoliczność faktyczną istniejącą w dniu wydania decyzji, nieznaną organowi, który wydał decyzję. Okoliczność ta w takim przypadku stanowi więc podstawę do wznowienia, a więc jest to sytuacja, o której mowa w art. 2 pkt 7 "c" u.p.o.a., która w orzecznictwie sądowoadministracyjnym traktowana jest jako uzasadniająca zwrot świadczenia niezależnie od świadomości (winy) osoby pobierającej świadczenie.

Sąd w niniejszym składzie takiego stanowiska nie podziela.

Nie można bowiem przyjąć, że ta sama okoliczność, tj. śmierć dłużnika alimentacyjnego, w zależności od tego, kiedy nastąpiła (w toku pobierania świadczeń już przyznanych bądź przed ich przyznaniem), może stanowić podstawę zwrotu pobranego świadczenia, w pierwszym przypadku w razie stwierdzenia, że osoba która je pobrała wiedziała o śmierci, zaś w drugim przypadku – niezależnie od takiej wiedzy. Taka wykładnia art. 2 pkt 7 u.p.o.a. stawiałaby w uprzywilejowanej pozycji tych świadczeniobiorców, których dłużnik alimentacyjny zmarł już w trakcie pobierania świadczeń, bo wówczas badaniu podlegałoby to, czy osoba uprawniona pobrała świadczenie wiedząc o śmierci dłużnika, podczas gdy okoliczność ta nie byłaby w ogóle oceniana w razie śmierci dłużnika alimentacyjnego, która nastąpiła jeszcze przed przyznaniem świadczenia.

Taka sytuacja miała miejsce w toczącej się przed tut. Sądem sprawie skarżącej M. G.. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 pkt 7 "c" u.p.o.a. w związku z tym, że już po wydaniu decyzji (tj. [...] r.) o przyznaniu świadczenia skarżącej na okres od dnia [...] r. do [...] r. dłużnik alimentacyjny zmarł (29 września 2016 r.). Mając na uwadze powyższe, organ w wyniku wznowienia decyzji przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego wydanej już po śmierci dłużnika alimentacyjnego, na podstawie art. 2 pkt 7 "c" u.p.o.a. orzekł o ustaleniu świadczenia nienależnie pobranego i jego zwrocie.

W ocenie Sądu, organ rozpatrując sprawę powinien badać, czego nie uczynił, czy skarżąca pobierając świadczenie, wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego.

Skarżąca podnosi, iż nie była świadoma, w trakcie pobierania świadczenia, iż jej ojciec zmarł, ponieważ, nie utrzymywała z nim kontaktu.

W świetle powyższego niesprawiedliwe byłoby pominięcie braku winy skarżącej i orzeczenie o zwrocie wypłaconego z funduszu alimentacyjnego świadczenia w odniesieniu do decyzji przyznającej świadczenie do alimentów, w sytuacji, gdy skarżąca nie wiedziała o śmierci ojca. Organ powinien zatem zważyć podnoszoną przez skarżącą okoliczność braku wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego, z którym, jak twierdzi, nie utrzymywała żadnych kontaktów, co doprowadziło do pobrania świadczeń bez świadomości, że się one nie należą, a w konsekwencji do wystąpienia zadłużenia obciążającego ją i to w sytuacji, gdy nie przyczyniła się ona w żaden sposób do jego powstania. Dokonując przy tym ustaleń w zakresie możliwości płatniczych zobowiązanego organ jest zobowiązany do rozpatrzenia zgodnie z art. 77 § 1 Kpa, całego materiału dowodowego, nie może w sposób dowolny, nieweryfikowalny pomijać wskazywanych przez stronę okoliczności jej de facto funkcjonowania bytowo - życiowego, które mogą mieć wpływ na jej możliwości płatnicze. Skarżąca konsekwentnie odwoływała się do swojej sytuacji bytowej, co z kolei nakazuje organom prowadzącym postępowanie rozważenie interesu strony postępowania, a to winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby wyjaśnić stronie sposób rozumowania organu oraz umożliwić ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącej, odnośnie braku jej udziału w postępowaniu, Sąd stwierdził, iż jest on niezasadny, bowiem, jak wynika z akt sprawy skarżąca została poinformowana o wszczęciu postępowania i na tę okoliczność zostało jej doręczone zawiadomienie z dnia [...] r.

Reasumując, w ocenie Sądu, w każdym z przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 u.p.o.a., a więc również w sytuacji określonej w art. 2 pkt 7 "c" - organ orzekając o nienależnie pobranych świadczeniach i ich zwrocie, ma obowiązek badać, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, czy nie, o tym, że świadczenie jej nie przysługuje.

W sprawie niniejszej organ okoliczności tej w ogóle nie badał, dlatego zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są wadliwe i podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715).

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe rozważania.