Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt SA/Ka 1731/95
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 1997-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 604  Działalność gospodarcza, w tym z udziałem  podmiotów zagranicznych
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2, art. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 1988 nr 41 poz. 324
law: Ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej.
Teza: Organ ewidencyjny, dokonując wpisu do ewidencji działalności gospodarczej bada, czy wnioskodawca posiada status podmiotu gospodarczego.

Odmówi więc wpisania do ewidencji spółki cywilnej zawartej między matką a jej małoletnią córką z naruszeniem przepisów regulujących reprezentację małoletniego w stosunkach prawnych z rodzicami.

TEZY

Organ ewidencyjny, dokonując wpisu do ewidencji działalności gospodarczej bada, czy wnioskodawca posiada status podmiotu gospodarczego.

Odmówi więc wpisania do ewidencji spółki cywilnej zawartej między matką a jej małoletnią córką z naruszeniem przepisów regulujących reprezentację małoletniego w stosunkach prawnych z rodzicami.


SENTENCJA

oddala skargę.


UZASADNIENIE

Na mocy umowy z dnia 19 kwietnia 1995 r. powstała spółka cywilna "H." z siedzibą w Ch., której przedmiotem działalności miał być handel hurtowy i detaliczny artykułami przemysłowymi i spożywczymi pochodzenia krajowego i zagranicznego. Wspólnikami nowo powstałej spółki były Jolanta C. i Izabela C. - piętnastoletnia córka Jolanty. Zgodnie z zawartą umową udziały wspólników w zyskach i stratach spółki były równe.

Jolanta C. wystąpiła do Urzędu Miasta Ch. o wpisanie spółki do ewidencji działalności gospodarczej, przy czym we wniosku znajduje się zapis "oświadczam, że córka moja nie jest pełnoletnia i wszelkie zobowiązania i konsekwencje finansowe ponoszę osobiście", podpisany przez wnioskodawczynię.

Naczelnik Wydziału Działalności Gospodarczej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Ch., decyzją z dnia 15 maja 1995 r. odmówił wpisu do ewidencji działalności gospodarczej tej spółki cywilnej. Jako podstawę materialnoprawną decyzji powołał art. 17 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że odmowy dokonano wobec braku zdolności do czynności prawnych małoletniej Izabeli C.

W odwołaniu pełnomocnik spółki wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, wykazując, iż unormowania zawarte w ustawie o działalności gospodarczej w sposób istotny ograniczyły możliwość władczej ingerencji organów administracyjnych w sferze stosunków cywilnoprawnych, zakreślając w art. 17 enumeratywnie podane sytuacje, w których można odmówić dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Powołano się również na art. 20 i art. 21 Kc, wykazując, w oparciu o komentarz do Kodeksu cywilnego pod redakcją profesora Jana Winiarza, że osoba posiadająca ograniczoną zdolność do czynności prawnych posiada legitymację do zawierania umów cywilnoprawnych.

Wojewoda K. decyzją z dnia 6 czerwca 1995 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy również uzasadniał swoje stanowisko treścią artykułu 98 par. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wywodząc, iż zgodnie z nim żaden z rodziców nie może reprezentować dziecka w czynnościach prawnych pomiędzy dzieckiem a rodzicem, a umowa spółki zasadza się na czynnościach prawnych pomiędzy matką a córką.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji, argumentując ponownie tym, że art. 17 ustawy o działalności gospodarczej nie przewiduje odmowy wpisu z powodu braku zdolności do czynności prawnych osoby, która podejmuje działalność gospodarczą.

Ponadto podniesiono, że do oceny stosunków pomiędzy małoletnimi dziećmi a rodzicami uprawniony jest jedynie sąd rodzinny i opiekuńczy, a nie organy administracji, w związku z czym zasugerowano, iż organ I instancji winien zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez sąd cywilny zagadnienia wstępnego dotyczącego relacji między wspólnikami.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda K. wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jednocześnie wskazał, że odmowa wpisu do ewidencji działalności gospodarczej mieści się w granicach uprawnień określonych w art. 17 pkt 4 ustawy o działalności gospodarczej, gdyż brak było orzeczenia sądowego /np. ustanowienie kuratora/ wymaganego przez art. 98 par. 2 ust. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej przyznaje każdemu na równych prawach - uprawnienie do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej /art. 1/. Ustawa ta jest wyrazem powrotu do form gospodarki liberalnej oraz reaktywowania zasady wolności gospodarczej.

Prowadzenie działalności gospodarczej powinno jednak odbywać się z zachowaniem warunków, określonych przepisami /art. 1 in fine/. Warunki prowadzenia działalności gospodarczej są określone nie tylko w ustawie o działalności gospodarczej. Działalność musi odpowiadać wymogom innych przepisów składających się na obowiązujący stan prawny.

Pojęcie działalności gospodarczej wymaga zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej stosownie do art. 8 ustawy /z wyjątkami określonymi w przepisach tejże ustawy/. W postępowaniu ewidencyjnym stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego /art. 13 ustawy o działalności gospodarczej/. Artykuł 30 par. 1 Kpa stanowi, że zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych strony ocenia się według przepisów postępowania cywilnego.

Pełną zdolność do czynności prawnych mają według Kodeksu cywilnego osoby pełnoletnie, które nie są ubezwłasnowolnione /za wyjątkiem określonym w art. 10 par. 2 Kc/. Natomiast ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli 13 lat, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo. Osoby te mogą podejmować samodzielnie tylko niektóre czynności prawne, a więc mogą np. zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego - art. 20 Kc.

Osoby o ograniczonej zdolności prawnej działają przez swoich przedstawicieli ustawowych /małoletni - przez rodziców lub opiekunów, ubezwłasnowolnieni częściowo - przez kuratora/, przy czym art. 98 par. 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia wypadki, w których "żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka". Zgodnie z wymogami tego artykułu żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że rację ma skarżący wywodząc, iż dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej jest czynnością materialnio-techniczną organu ewidencyjnego, którą organ winien dokonać po wypełnieniu zgłoszenia, o którym mowa w art. 16 ustawy o działalności gospodarczej.

Natomiast odmowy wpisu do ewidencji można dokonać w przypadkach wymienionych w art. 17 tejże ustawy. Wśród podanych w tym przepisie przesłanek uzasadniających odmowę wpisu nie wymieniono braku pełnej zdolności do czynności prawnych podmiotu gospodarczego. Na tych wywodach w zasadzie opierają się środki zaskarżenia w sprawie, a nadto na braku umocowania organów ewidencyjnych do kontroli legalności stosunków cywilnoprawnych.

Zdaniem składu orzekającego problem nie sprowadza się do braków formalnych, na których organy oparły odmowną decyzję, a na ustaleniu, kto może być podmiotem gospodarczym. Ustawa o działalności gospodarczej stanowi, że podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą może być m. in. osoba fizyczna, a także jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej utworzona zgodnie z przepisami prawa. Osoba fizyczna będąca podmiotem gospodarczym musi być pełnoletnia - co pośrednio potwierdza art. 8 ust. 2 ustawy w brzmieniu nadanym jej ustawą z dnia 16 października 1991 r. o zmianie ustawy o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 107 poz. 460/.

Rację ma organ odwoławczy wywodząc, że skoro spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, to wpisowi do ewidencji podlegają osoby fizyczne tworzące spółkę - wspólnicy.

W rozpoznawanej sprawie zgłoszenie ewidencyjne dokonane zostało przez wspólników spółki "H". Wspólnikiem tejże spółki była osoba niepełnoletnia i nienależycie reprezentowana /art. 98 ust. 2 kro w związku z art. 30 par. 2 Kpa/, w związku z czym, w świetle art. 2 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o działalności gospodarczej nie uprawniona do prowadzenia działalności. W takiej sytuacji organ ewidencyjny był zobligowany do wydania decyzji odmownej w oparciu o art. 8 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej.

W zaskarżonych decyzjach powołano się na przepisy art. 17 ustawy, który odnosi się jedynie do wypadków, gdy zgłoszenia dokonuje strona mająca status podmiotu gospodarczego.

Uchybienie to nie ma jednak znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.