Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2125/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 200,  art. 205  par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29  ust. 1  pkt 4 i  art. 30  ust. 1  pkt 4 i 4b
journal: Dz.U. 2017 poz 718
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Przemysław Żmich WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg M. M., D. G., Z. S., J. G. i T. M. oraz Miasta W. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz M. M., D. G., Z. S., J. G. i T. M. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz Miasta W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (zwana dalej "Komisją") decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] , po rozpoznaniu w dniu [...] września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy w przedmiocie decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...] dotyczącej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] , obręb [...] , dla której Sąd Rejonowy dla [...] w W. w [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] (dawne ozn. hip [...] ) oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2013 r. nr [...] dotyczącej nieruchomości położonej w W. przy ul.[...] , stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] i nr [...] , obręb [...] , dla której Sąd Rejonowy dla [...] w W. w [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz KW [...] (dawne ozn. hip [...] ) - działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2017 r. poz. 718, ze zm.; dalej jako "ustawa z dnia 9 marca 2017 r." lub "ustawa") oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz.U. z 1945 r. poz. 50, nr 279) w zw. z art. 2 pkt 4, art. 41 a ust. 3 i art. 31 ust. 4 ww. ustawy:

1) stwierdziła wydanie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] z naruszeniem prawa,

2) stwierdziła wydanie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] z naruszeniem prawa.

Decyzja Komisji wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

I. K. ujawniony był jako przedwojenny właściciel nieruchomości nr hip. [...] w W. - na mocy aktu zdziałanego dnia [...] listopada 1928 r. za nr [...] w księdze "[...] ", na mocy aktu zdziałanego dnia [...] maja 1938 r. za nr [...] w t. V księgi "[...] " oraz na wniosek nr [...] z dnia [...] lutego 1939 r., zatwierdzony orzeczeniem z dnia [...] lutego 1939 r. do dnia [...] czerwca 1972 r.

Postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z [...] grudnia 1942 r. został zatwierdzony wniosek z [...] października 1942 r. o adnotacji konfiskaty przedmiotowej nieruchomości przez Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów, którą dokonano w oparciu o § 1 i 2 rozporządzenia Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów z 24 stycznia 1940 r. o konfiskacie majątku prywatnego w Generalnym Gubernatorstwie (Ordynacja Konfiskacyjna).

Zaś w dniu [...] lutego 1945 r. [...] zajęła tę nieruchomość na warsztaty samochodowe.

Następnie przedmiotowa nieruchomość położona w W. pomiędzy ul. [...] a ul. [...] o pow. [...] m², została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta W. (Dz.U. Nr 50, poz. 279), dalej jako "dekret".

Z dniem wejścia w życie tego dekretu (tj. z dniem 21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości warszawskich - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy W. , a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz.130) - na własność Skarbu Państwa.

Jak wynika z zaświadczenia Sądu Okręgowego w W. z [...] lutego 1948 r, nr [...] sporządzonego na podstawie wykazu hipotecznego nieruchomości Nr [...] w W. - tytuł własności tej nieruchomości na dzień [...] stycznia 1948 r. uregulowany był jawnym wpisem na rzecz I. K..

Następnie Sąd Grodzki w W. tytułem wykonawczym z dnia [...] listopada 1948 r. stwierdził, iż prawa do spadku po I. K, uznanym za zmarłego z dniem [...] maja 1946 r., przeszły w całości na I. K - jego ciotecznego brata.

Objęcie nieruchomości nr hip. [...] w posiadanie przez Gminę [...] nastąpiło w dniu [...] sierpnia 1948 r. - kiedy ukazało się stosowne ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...].

W dniu [...] lutego 1949 r. I. K. złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] .

Także Rejonowy Urząd [...] w W. w dniu [...] lutego 1949 r. złożył wniosek o przyznanie nieobecnemu I. K. własności czasowej do terenu nieruchomości [...] przy ul.[...] ([...] ).

[...] w grudniu 1949 r. przekazała przedmiotową nieruchomość w całości Wojewódzkiemu Urzędowi [...] - do użytkowania na warsztaty samochodowe.

W dniu [...] stycznia 1950 r. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego złożyło do Prezydium Rady Narodowej w [...] wniosek wywłaszczeniowy w trybie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138).

Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem administracyjnym z [...] kwietnia 1953 r., nr [...] odmówiło I. K. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] , nr hip. [...] i jednocześnie stwierdziło, że budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Odmowa była uzasadniona koniecznością przejęcia posesji na cele publiczne.

Następnie Prezydium umorzyło postępowanie w przedmiocie wywłaszczenia tej nieruchomości [...], które zostało wszczęte na wniosek Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego - z uwagi na jego bezprzedmiotowość będącą następstwem wydania ww. orzeczenia administracyjnego, na mocy którego przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa.

Zaś pismem z [...] kwietnia 1972 r. wystąpiło do Państwowego Biura Notarialnego w W. z wnioskiem o ujawnienie tytułu własności Skarbu Państwa nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , nr hip. [...] .

W dniu [...] czerwca 1972 r. w księdze wieczystej nr hip. [...] w dziale nr II dokonano wpisu prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, natomiast w dniu [...] grudnia 1979 r. urządzono księgę wieczystą dla działki gruntu o pow. [...] m² -znajdującej się pod budynkiem położonym w W. przy ul. [...]

Zaś na mocy art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191), z dniem 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Dzielnicy Gminy [...], a następnie własnością Gminy [...].

Fakt komunalizacji nieruchomości został potwierdzony decyzjami Wojewody [...]: nr [...] z [...] października 1991 r., nr [...] z [...] czerwca 1992 r., nr [...] z [...] sierpnia 1995 r. oraz nr [...] i nr [...] z [...] października 1991 r., a także decyzją Wojewody [...] nr [...] z [...] maja 2002 r.

Obecnie na przedmiotową nieruchomość składają się następujące działki ewidencyjne w obrębie [...]:

1) nr [...] o powierzchni [...] m² - zabudowana przedwojennym budynkiem mieszkalnym o adresie ul. [...], dla której urządzona jest obecnie księga wieczysta nr [...]; w budynku tym usytuowane są [...] samodzielne lokale o łącznej powierzchni użytkowej [...] m²;

2) nr [...] o pow. [...] m²- niezabudowana, dla której urządzona jest obecnie księga wieczysta nr [...];

3) nr [...] o pow. [...] m² - niezabudowana, dla której urządzona jest obecnie księga wieczysta nr [...];

4) nr [...] (część) - zabudowana powojennym budynkiem mieszkalnym o adresie [...], dla której urządzona jest obecnie księga wieczysta nr [...];

5) nr [...] (część) i nr [...] (część), bezpośrednio przylegające do powojennego budynku mieszkalnego o adresie [...] i niezbędne do jego prawidłowej obsługi, dla której urządzona jest obecnie księga wieczysta nr [...];

6) nr [...] (część) - znajdująca się w pasie drogi publicznej ul.[...] , oznaczonej w planie zagospodarowania przestrzennego w strefie [...] - droga dojazdowa gminna.

Pismem z [...] lipca 2006 r. (data prezentaty) D. G. , Z. S. , K. M. i M. M. wystąpiły do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1953 r. Nr [...] - którym odmówiono I. K. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] , nr hip. [...] i jednocześnie stwierdzono, że budynki znajdujące się na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

Podnosiły, że są następcami prawnymi byłego właściciela nieruchomości na podstawie zawartych umów sprzedaży - gdyż I. K. aktem notarialnym z [...] czerwca 1950 r. całą nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]. Nr [...] i ul.[...] Nr [...], Nr hip. [...] , ze wszystkimi częściami składowymi i przynależnościami oraz ze wszystkimi prawami wynikającymi z art. 7 dekretu warszawskiego, bez żadnych wyłączeń lub ograniczeń na rzecz zbywcy sprzedał na rzecz: S. M. K.M., E. M. i S. M., zaś S. M. aktem notarialnym z [...] listopada 1951 r. zbył przysługujący mu udział [...] na rzecz H. S. - oraz na podstawie spadkobrania po E. M., S. M., H. S., E. S. i W. O..

Po rozpatrzeniu tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2011 r. nr [...] , sprostowaną postanowieniem z [...] sierpnia 2011 r.:

1) stwierdziło, iż orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1953 r., nr [...] , w stosunku do gruntu związanego z własnością lokali mieszkalnych o numerach: [...],[...],[...],[...] [...],[...] [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] (sprzedanych wyłącznie w drodze cywilnej), znajdujących się w budynku przy ul. [...] - zostało wydane z naruszeniem prawa, jednakże wobec zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić jego nieważności w tym zakresie;

2) w pozostałym zakresie stwierdziło nieważność ww. orzeczenia administracyjnego - jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 7 ust.2 dekretu warszawskiego.

W związku ze stwierdzeniem nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1953 r., nr [...] - do rozpoznania pozostał wniosek dekretowy I. K. z [...] lutego 1949 r.

Wobec powyższego Prezydent [...] decyzją:

1) z [...] czerwca 2012 r. nr [...] :

- ustanowił na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego [...] części zabudowanego gruntu o powierzchni [...] m², oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] , uregulowanego w księdze wieczystej KW Nr [...] położonego przy ul. [...] na rzecz: K. M. w udziale [...] części, D. G. w udziale [...] części, Z. S. w udziale [...] części, J. G. w udziale [...] części, S. O. w udziale [...] części, E. O. w udziale [...] części, J. O. w udziale [...] części, Z. G. w udziale [...] części, J. O. w udziale [...] części, H. S. w udziale [...] części, T. C. w udziale [...] części oraz G. S. w udziale [...] części,

- odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego [...] ułamkowej części zabudowanego gruntu położonego przy ul. [...] , oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m² w obrębie [...] - oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali mieszkalnych: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...],

- ustalił czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego;

2) z [...] września 2013r nr [...] ;

- ustanowił na lat 99 prawo użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni [...] m², oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] , uregulowanego w księdze wieczystej KW Nr [...] cz., położonego przy ul.[...] na rzecz: K. M. w udziale [...] części, D. G. w udziale [...] części, Z. S. w udziale [...] części, J. G. w udziale [...] części, S. O. w udziale [...] części, E. O. w udziale [...] części, J. O. w udziale [...] części, J. G. w udziale [...] części, J. O. w udziale [...] części, H. S. w udziale [...] części, T. C. w udziale [...] części, G. S. w udziale [...] części,

- ustanowił na lat 99 prawo użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni [...] m², oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] , uregulowanego w księdze wieczystej KW Nr [...] cz., położonego przy ul.[...] na rzecz: K. M. w udziale [...] części, D. G. w udziale [...] części, Z. S. w udziale [...] części, J. G. w udziale [...] części, S. O. w udziale [...] części, E. O. w udziale [...] części, J. O. w udziale [...] części, J. G. w udziale [...] części, J. O. w udziale [...] części, H. S. w udziale [...] części, T. C. w udziale [...] części, G. S. w udziale [...] części,

- ustalił czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego;

3) [...] kwietnia 2014 r. nr [...] :

- odmówił K. M. , D. G., Z. S., J.G., S. O., E. O., J. O., J. G., J. O., H. S., T. C.i G. S. przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu stanowiącego obecnie działki ewidencyjne w obrębie [...] : nr [...] (część), nr [...] (część), nr [...] (część), nr [...] (część), położonego przy ul. [...] i [...] .

Decyzje Prezydenta [...] z [...] czerwca 2012 r. i z [...] września 2013 r. zostały wykonane w drodze zawarcia w dniu [...] grudnia 2014 r. umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste oraz oświadczenia o ustanowieniu służebności gruntowych. Mocą tej umowy w użytkowanie wieczyste została oddana [...] część zabudowanego gruntu o pow. [...] m², dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz grunt niezabudowany dla którego prowadzone są księgi wieczyste nr [...] oraz [...] - na rzecz beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnych, tj. na rzecz D. G. , Z. S. , J. G. , S. O. , E. O. , J. O. , J. O. , H. S. , T. C. , G. S. , J. G. i K. M. .

Następnie - jak wynika z treści aktu notarialnego z [...] kwietnia 2015 r. rep. [...] nr [...] - D. G. , Z. S. , J. G. , S. O. , E. O. , J. O. , J. O. , H. S. , T. C. , G. S. , J. G. i K. M. warunkowo sprzedali na rzecz spółki z o.o. [...] , KRS [...] :

- przysługujący im udział [...] części zabudowanego gruntu o pow. [...] m², dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...] ,

- przysługujące im prawo do gruntu niezabudowanego o pow. [...] m², dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...] ,

- przysługujące im prawo do gruntu niezabudowanego o pow. [...] m², dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...] .

Zaś w dniu [...] kwietnia 2015 r. D. G. , Z. S. , J. G. , S. O. , E. O. , J. O. , J. O. , H. S. , T. C. , G. S. , J. G. i K. M. aktem notarialnym rep. [...] nr [...] , sporządzonym w dniu [...] kwietnia 2015 r., przenieśli prawo użytkowania wieczystego gruntu dz. ew. nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz udział [...] w dz. ew. nr [...] z obrębu [...] a także sprzedali [...] części prawo własności budynku położonego przy ul [...] (udział stanowił ok [...] m² powierzchni użytkowej) na rzecz spółki z o.o. [...] , KRS [...] , za łączną kwotę [...] zł.

W następnych latach [...] spółka z o.o. zawarła szereg umów dotyczących ustanowienia odrębnej własności lokali i sprzedaży lokali oraz sprzedaży udziałów w użytkowaniu wieczystym gruntu i we własności znajdującego się na nim budynku, zaś nabywcy tych praw dokonywali dalszych odsprzedaży.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z [...] lipca 2016 r., sygn. akt [...], zasądził od Skarbu Państwa na rzecz beneficjentów ww. decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2012 r. i z [...] września 2013 r. odszkodowanie za niezreprywatyzowaną część nieruchomości.

Decyzja Prezydenta [...] z [...] czerwca 2012 r., nr [...] oraz decyzja z [...] września 2013 r., nr [...] stanowiły przedmiot postępowania rozpoznawczego prowadzonego przez Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w trybie przepisów ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa - które zostało wszczęte z urzędu postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. w sprawie sygn. akt [...] .

Zaś postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. - na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z 9 marca 2017 r. - Komisja zwróciła się do Społecznej Rady z wnioskiem o wydanie opinii w przedmiocie powyższych decyzji Prezydenta [...].

Społeczna Rada wydała opinię w dniu [...] czerwca 2018 r.

Następnie Komisja - po rozpoznaniu w dniu [...] września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy w przedmiocie decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...] oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2013 r. nr [...] - decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] - działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 2 pkt 4, art. 41 a ust. 3 i art. 31 ust. 4 ustawy - stwierdziła wydanie obu tych decyzji z naruszeniem prawa.

Podniosła, że w toku postępowania prowadzonego z wniosku dekretowego naruszono przepisy art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy, zaś przy wydawaniu ww. decyzji reprywatyzacyjnych doszło do rażącego naruszenia zasady prawdy obiektywnej przez Prezydenta [...] poprzez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego - tj. z rażącym naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu.

Dodała, że Prezydent [...] nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego potrzebnego do wydania ostatecznej decyzji reprywatyzacyjnej. W toku przedmiotowego postępowania nie została w ogóle zbadana pozytywna przesłanka - wprost wynikająca z treści art. 7 ust. 1 dekretu - w postaci posiadania gruntu. Tymczasem jest to okoliczność mająca kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku dekretowego.

Komisja przypomniała treść przepisu art. 7 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą wciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Stosownie do ust. 2 wyżej przywołanego artykułu, gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania

Zatem warunkiem przyznania prawa do gruntu na mocy art. 7 ust 2 dekretu było:

1) terminowe złożenie wniosku przez właściciela lub jego następców prawnych;

2) posiadanie gruntu przez nich w dacie złożenia wniosku;

3) możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z jego przeznaczeniem w planie zabudowy (zagospodarowania przestrzennego).

W związku z tym Komisja podniosła, że jedną z przesłanek pozytywnego rozpoznania wniosku jest posiadanie gruntu w dacie złożenia wniosku.

Przy czym samo posiadanie musi być rozumiane zgodnie z ówczesnymi przepisami prawa rzeczowego. Posiadaczem rzeczy - zgodnie z art. 296 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r.- Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57 poz. 319, dalej: dekret - Prawo rzeczowe) - jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. Treść posiadania oprócz elementu faktycznego władania rzeczą (corpus) określa również element woli - zamiar władania rzeczą dla siebie jak właściciel (animus rem sibi habendi cum animo domini).

Natomiast przepis art. 298 dekretu - Prawo rzeczowe wprowadził domniemanie prawne, że osoba, która rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem.

Również w orzecznictwie zostało wyrażone stanowisko, że do uznania, iż wnioskodawca pozostawał w posiadaniu gruntu na dzień złożenia wniosku - wystarczającym było sprawowanie faktycznego władztwa przez byłych właścicieli.

Komisja zauważyła, że "objęcie gruntu w posiadanie" przez gminę następowało przez akt formalny, a mianowicie podane do publicznej wiadomości ogłoszenia Zarządu Miejskiego (por. § 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W. , Dz.U. Nr 6, poz. 43), nie zaś przez fizyczne objęcie rzeczy we władanie przez służby miejskie. Grunt mógł zatem pozostawać we władaniu faktycznym dotychczasowego właściciela, który z niego korzystał, mimo dokonania przez gminę formalnego aktu objęcia go w posiadanie, co odpowiada rozróżnieniu posiadania zależnego i samoistnego (art. 336 k.c.) - zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt Kp 3/15, MP 2016, poz. 794, www.trybunal.gov.pl, OTK Seria A 2016, poz. 66.

Zatem przytoczone powyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jednoznacznie wskazuje, że Trybunał utożsamił spełnienie warunku "posiadania gruntu" z faktycznym władztwem nad nieruchomością objętą działaniem dekretu.

Wobec powyższego konsekwencją braku posiadania było niewątpliwie to, iż nawet gdyby został złożony wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu w trybie dekretowym - to podlegał on odrzuceniu jako pochodzący od osoby nieuprawnionej. Ustawodawca wykluczył bowiem po myśli art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku osoby, które nie posiadały gruntu w dacie złożenia wniosku. Jego wolą było przyznanie roszczenia restytucyjnego wnioskodawcom, którzy - mimo przejścia własności gruntu na podmiot publiczny i mimo formalnego objęcia przezeń gruntu w posiadanie - zachowali faktyczne władztwo nad gruntem. W założeniu ustawodawcy roszczenie nie przysługiwało dotychczasowemu właścicielowi, jeśli nie władał gruntem - przy czym faktyczne władztwo nad gruntem mogło przejawiać się w różny sposób, przykładowo poprzez współdecydowanie i współfinansowanie odbudowy, zachowanie lokalu i zamieszkiwanie w nim, płacenie danin publicznych.

Następnie Komisja wskazała, że w dotychczasowej praktyce reprywatyzacyjnej ignorowano przesłankę posiadania jako uprawniającą do występowania z wnioskiem o prawo do gruntu pod budynkiem - uważając błędnie, że skoro własność prawnie to "więcej", to brak jest podstaw do badania sprawy posiadania, ponieważ właściciel "z automatu" jest posiadaczem. Używanie powyższej argumentacji wskazuje na brak zrozumienia systemowego kontekstu sytuacji powojennej, gdy właściciele z reguły tracili posiadanie na skutek wojny. Poza tym lekceważenie przesłanki posiadania wynika również z niezrozumienia celów dekretu Bieruta (stymulowanie odbudowy także przez skłanianie właściciela, aby zajął się odbudową) i korelacji tego aktu z innymi powojennymi aktami dotyczącymi nieruchomości (porzuconych, opuszczonych i poniemieckich). Dlatego też wymaganie posiadania - jako stanu faktycznego - po stronie dotychczasowego właściciela było jak najbardziej racjonalne.

Podsumowując Komisja uznała, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje, iż w rozpoznawanych przypadkach Prezydent [...] nie poczynił ustaleń, czy została spełniona przesłanka "posiadania gruntu", o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. Organ nie przeprowadził w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a przynajmniej nie dał ustaleniom żadnego wyrazu w uzasadnieniu decyzji - tym samym należy uznać, że nie ustalił on istnienia istotnej dla rozpoznania sprawy pozytywnej przesłanki rozstrzygnięcia wniosków dekretowych.

Uzasadnienia obu decyzji wprost wskazują, iż Prezydent nie badał przesłanki posiadania gruntu przez I. K. na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, tj. na dzień [...] lutego 1949 r. - zatem nie spełniają one wymogu z art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższego należało stwierdzić zaistnienie przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r., mogącej stanowić - kumulatywnie z innymi naruszeniami - podstawę wzruszenia decyzji administracyjnej Prezydenta [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...] oraz z [...] września 2013 r. nr [...] .

Komisja dodała, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że I. K. w dniu składania wniosku dekretowego nie był w posiadaniu gruntu, którego dotyczył jego wniosek.

W związku z tym zaniechanie przez Prezydenta [...] oceny dokumentów zgromadzonych w sprawie miało charakter oczywisty, stąd też zakwalifikować je można jako rażące naruszenie przepisów prawa. Należy zatem uznać, że doszło do rażącego naruszenia zasady prawdy obiektywnej, a rozstrzygniecie sprawy nie nastąpiło w następstwie dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego, z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa (art. 7 k.p.a. w zw. art. 80 k.p.a.).

W konsekwencji, Komisja stwierdziła rażące naruszenie prawa przez Prezydenta [...] poprzez wydanie w dniu [...] czerwca 2012 r. decyzji nr [...] oraz w dniu [...] września 2013 r. decyzji nr [...] - pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości [...] przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych (art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r.).

Komisja uznała także, iż przy wydawaniu tych decyzji doszło również do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu - poprzez wydanie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego w sytuacji, gdy właściciel przedmiotowej nieruchomości nie był jej posiadaczem (zgodnie z przepisami obowiązującego wówczas Prawa rzeczowego). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że dawny właściciel nie władał faktycznie przedmiotową nieruchomością.

Postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z [...] grudnia 1942 r. został zatwierdzony wniosek z [...] października 1942 r. o adnotacji konfiskaty nieruchomości przez Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów. W dniu [...] lutego 1945 r. [...] zajęła tę nieruchomość na warsztaty samochodowe. W grudniu 1949 r. [...] przekazała nieruchomość w całości do użytkowania Wojewódzkiemu Urzędowi [...] na warsztaty samochodowe. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego w dniu [...] stycznia 1950 r. złożyło w trybie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138) wniosek wywłaszczeniowy z dnia [...] grudnia 1949 r. Jednakże Prezydium Rady Narodowej w [...] umorzyło postępowanie w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] nr [...].

Z powyższego wynika, iż I. K. był pozbawiony posiadania rzeczy (corpus).

Zatem pozytywne rozpoznanie wniosku dekretowego przez Prezydenta [...] i wydanie decyzji reprywatyzacyjnej, na mocy której ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz beneficjentów, stanowi w tym przypadku rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu. Prezydent nie uwzględnił bowiem, że następca prawny dawnego właściciela nie spełnił jednej z koniecznych przesłanek pozytywnego rozpatrzenia wniosku - gdyż nie posiadał przedmiotowej nieruchomości [...] w momencie złożenia wniosku dekretowego.

W związku z tym należało stwierdzić, że powyższe decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 1 dekretu, statuującego posiadanie gruntu przez dotychczasowego jego właściciela lub jego następców prawnych jako warunek sine qua non ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.

W ocenie Komisji weryfikowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r.

Zgodnie z ww. przepisem pod pojęciem nieodwracalnych skutków prawnych należy rozmieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości [...] na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości [...] na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Co do zasady, przeniesienie prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, przesądza o nieodwracalności skutków prawnych. Wyjątek dotyczy natomiast sytuacji, gdy nabywca nabył rzecz nieodpłatnie albo nabycie nastąpiło w złej wierze.

Komisja nie kwestionowała faktu, że w przedmiotowej sprawie doszło do zbycia przez beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnych przysługujących im udziałów w prawie współużytkowania wieczystego gruntów oraz udziałów w prawie współwłasności znajdującego się na jednym z tych gruntów budynku, na rzecz osób trzecich. Wskazana okoliczność wyczerpuje dyspozycję części pierwszej definicji pojęcia "nieodwracalnych skutków prawnych" wynikającej z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r.

Uznała również, iż brak jest przesłanek mogących świadczyć o istnieniu złej wiary nabywcy nieruchomości, tj. [...] sp. z o.o. w chwili nabycia tej nieruchomości - gdyż spółka ta nabyła nieruchomość za cenę, która mieści się w granicach cen obowiązujących na rynku nieruchomości [...].

Następnie Komisja - dostrzegając powyższe nieprawidłowości oraz uwzględniając, że wywołały one w całości nieodwracalne skutki prawne - uznała, że należy stwierdzić wydanie z naruszeniem prawa zarówno decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] , jak i decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] - zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt. 4) ustawy z dnia 9 marca 2017 r.

Dodała, że w sprawie zostały zrealizowane przesłanki z art. 30 ust. 1 ww. ustawy:

pkt. 4 - decyzja reprywatyzacyjna została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

pkt. 4b - decyzja reprywatyzacyjna została wydana pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości [...] przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.

Podniosła, że obie decyzje zostały wydane pomimo, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wprost wynika, że grunt, którego dotyczył wniosek dekretowy nie znajdował się w posiadaniu wnioskodawcy. Prezydent [...] tym samym rażąco naruszył art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 dekretu.

Ponadto rażąco naruszył on także art. 7 ust. 1 dekretu - gdyż uwzględnił wniosek dekretowy i wydał decyzje, mocą których ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz beneficjentów. Nie wziął przy tym pod uwagę tego, że następca prawny dawnego właściciela nie spełnił jednej z określonych w art. 7 ust. 1 dekretu przesłanek koniecznych do pozytywnego rozpatrzenia tego wniosku, gdyż nie był on posiadaczem przedmiotowej nieruchomości [...] w momencie złożenia wniosku dekretowego.

Na zakończenie wskazała, że zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w decyzji stwierdzającej wydanie decyzji reprywatyzacyjnej z naruszeniem prawa (art. 29 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy), Komisja może nałożyć obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na osobę, na rzecz której wydano decyzję reprywatyzacyjną lub osobę działającą w postępowaniu o wydanie decyzji reprywatyzacyjnej w imieniu lub na rzecz osoby, o której mowa w pkt 1, jeśli przeniesiono na nią prawo wynikające z tej decyzji lub faktycznie władała nieruchomością, której dotyczyła decyzja, bądź też osobę, która nabyła w złej wierze własność lub prawo użytkowania wieczystego od osoby, na rzecz której wydano decyzję reprywatyzacyjną.

Stosownie zaś do art. 31 ust. 4 tej ustawy, jeżeli przemawia za tym ważny interes społeczny lub uzasadniony interes obywatela, Komisja może odstąpić od nałożenia w decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1, obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, o którym mowa w ust. 1.

Przy czym ustawa z dnia 9 marca 2017 r. oraz kodeks postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia interesu społecznego ani pojęcia "słuszny interes obywateli". Są to pojęcia niedookreślone, co powoduje, że o ich zakresie decyduje organ orzekający w danej sprawie.

W ocenie Komisji w niniejszej sprawie oczywistym jest, iż utrata posiadania nieruchomości była następstwem konfiskaty przez władze okupacyjne, a następnie zajęcia tej skonfiskowanej nieruchomości w dniu [...] lutego 1945 r. przez [...] na warsztaty samochodowe. Ponadto wywłaszczenie nieruchomości - do którego doszło na mocy przepisów dekretu warszawskiego -realizowało cel postępowania wywłaszczeniowego prowadzony na wniosek Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Jednakże wydanie przez Prezydium Rady Narodowej orzeczenia administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r. doprowadziło do umorzenia toczącego się postępowania mającego na celu wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na cel publiczny. Zatem oczywistym jest, że gdyby nie wydanie tego orzeczenia - mocą którego nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa - to doszłoby do wywłaszczenia tej nieruchomości za odszkodowaniem na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138).

W związku z tym Komisja uznała, że nałożenie na beneficjentów obowiązku zwrotu korzyści, które strony uzyskały w wyniku wydania decyzji reprywatyzacyjnych - przy jednoczesnej niemożności wypłaty im odszkodowania wynikającego z przepisów prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym, które to postępowanie zostało umorzone z uwagi na okoliczność, iż jego przedmiotem była nieruchomość Skarbu Państwa (konfuzja praw) - godziłoby w sposób oczywisty zarówno w słuszny interes tych stron, jak i w interes społeczny. Powyższe uzasadnia odstąpienie od nałożenia na beneficjentów obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia. Nałożenie tego obowiązku byłoby bowiem sprzeczne z interesem społecznym i słusznym interesem stron, jakim jest ochrona własności.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 2 pkt 4, art. 41 a ust. 3 i art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., Komisja orzekła jak na wstępie.

Na powyższą decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z [...] września 2018 r. nr [...] , skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: M. M. , J. M. , D. G. , Z. S. i J. G. oraz Miasto [...] (w zakresie obejmującym wskazane części uzasadnienia).

M. M. , J. M. , D. G. , Z. S. i J. G. zaskarżonej decyzji zarzucili:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 6 k.p.a. poprzez:

a) wydanie rozstrzygnięcia w sprawie w oparciu o pozaustawową przesłankę, tj. uznanie iż decyzja Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz decyzja Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2013 r. wydane zostały z naruszeniem prawa z uwagi na brak posiadania nieruchomości w dacie złożenia wniosku w trybie przepisu art. 7 dekretu w sytuacji, gdy wspomniany przepis nie zawiera przesłanki posiadania w odniesieniu do osób będących właścicielami nieruchomości;

b) wydanie rozstrzygnięcia w sprawie w oparciu o przepis prawa nieobowiązujący w dniu wydania decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2013 r., tj. w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r., który to przepis wprowadza do systemu prawnego nową, nieprzewidzianą przepisami art. 7 dekretu, przesłankę do pozytywnego rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej w postaci posiadania nieruchomości przez jej dotychczasowego właściciela, innymi słowy uznanie przez Komisję, iż decyzje Prezydenta [...] nr [...] oraz nr [...] wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa uchwalonych 5 lat po ich wydaniu;

2. art. 78 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 ust. 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego strony, mimo iż zawnioskowany dowód miał istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie albowiem dotyczył niewyjaśnionej dotąd okoliczności złożenia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej w trybie przepisu art. 7 dekretu przez właściciela nieruchomości, a nie jak ustaliła Komisja przez następcę prawnego właściciela nieruchomości, co w konsekwencji skutkuje brakiem konieczności wypełnienia przesłanki posiadania nieruchomości dla pozytywnego rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy;

3. art. 10 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronom postępowania wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji pomimo zgłoszonego przez strony pisemnego żądania w przedmiotowym zakresie, w sytuacji gdy nie występował przypadek załatwienia sprawy nie cierpiącej zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo grożącej niepowetowanej szkody materialnej, a także poprzez nieodnotowanie w aktach sprawy przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 ww. przepisu, w konsekwencji czego dokonano błędnych ustaleń co do stanu faktycznego w sprawie, skutkujących wadliwym uznaniem, iż decyzje Prezydenta [...] nr [...] oraz nr [...] wydane zostały z naruszeniem prawa;

4. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowanie w sposób budzący brak zaufania jego uczestników do władzy publicznej, z naruszeniem zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, przejawiający się w niezapewnieniu stronom postępowania wystarczającego czasu do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i zajęcie stanowiska w sytuacji, gdy materiał zgromadzony przez Komisję w toku postępowania jest na tyle obszerny, iż sam organ potrzebował kilku miesięcy na jego analizę i wydania decyzji w sprawie;

5. art. 7a § 1 k.p.a. oraz art. 8la § 1 k.p.a. poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, a w konsekwencji nierozstrzygnięcie wątpliwości odnośnie treści zastosowanych norm prawnych oraz okoliczności faktycznych na korzyść strony - art. 7 dekretu w zakresie przesłanki posiadania, mimo, iż bezwzględnie w niniejszej sprawie mamy do czynienia z postępowaniem, którego przedmiotem jest odebranie stronie uprawnienia oraz istnieją wątpliwości co do treści zastosowanych norm prawnych, a także wątpliwości co do stanu faktycznego w sprawie;

6. art. 7 k.p.a. w zw. z 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 38 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego w wyniku niedokładnego wyjaśnienia sprawy, pominięcia dowodów oraz dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji wadliwe uznanie, że osoba składająca wniosek w trybie przepisu art. 7 dekretu o ustanowienie prawa własności czasowej nieruchomości przy ul. [...] /[...] była następcą prawnym dawnego właściciela nieruchomości, w sytuacji gdy w rzeczywistości była właścicielem nieruchomości;

7. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie przed Komisją w zakresie badania decyzji Prezydenta [...] nr [...] było bezprzedmiotowe z uwagi na uprzednie postępowanie administracyjne przeprowadzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w trybie przepisu art. 156 k.p.a., zakończone wydaniem decyzji administracyjnej SKO w [...] z dnia [...] maja 2017 r, znak: [...] stwierdzającej wydanie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z naruszeniem prawa - przepisu art. 7 dekretu, tj. w sytuacji kiedy Komisja przeprowadziła postępowanie i wydała decyzję w sprawie, w której wcześniej w tym samym zakresie przeprowadzone zostało postępowanie i wydana decyzja przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...];

8. art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez procedowanie i podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez kolegialny organ administracji publicznej nieprawidłowo obsadzony, z uwagi na to, że aż trzech członków Komisji orzekających w sprawie nie spełnia wymogów ustawowych do zasiadania w tejże Komisji, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że zostały wypełnione przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. nieważności decyzji administracyjnych Komisji wydanych w tym składzie osobowym;

9. art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji gdy decyzje Prezydenta [...] nr [...] oraz nr [...] nie zostały wydane z naruszeniem prawa, a więc zachodziły przesłanki do wydania decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji reprywatyzacyjnych, tj. w oparciu o przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o z dnia 9 marca 2017 r.;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 7 ust. 1 dekretu poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, wbrew treści tego przepisu, że dotychczasowy właściciel w dniu składania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej winien posiadać grunt, którego wniosek ten dotyczy, podczas gdy przesłanka posiadania gruntu stosownie do ówcześnie obowiązującej zasad gramatycznych języka polskiego dotyczyła wyłącznie następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości [...]

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wnieśli o:

1. stwierdzenie nieważności decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich nr [...] z dnia [...] września 2018 r.,

2. zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a. od Komisji solidarnie na rzecz skarżących kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c ) p.p.s.a. wnieśli o:

3. uchylenie decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich nr [...] z dnia [...] września 2018 r.

4. zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a. od Komisji solidarnie na rzecz skarżących kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

Natomiast Miasto [...] zarzuciło zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa - poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji:

- w pkt III.1. (str. 17) "Decyzja reprywatyzacyjna została wydana z rażącym naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości [...] przez dotychczasowych właścicieli.";

- w pkt. III. 1.1. (str. 17) "(...) w toku postępowania prowadzonego z wniosku dekretowego naruszono przepisy art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Prezydent [...] rażąco naruszył prawo, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 dekretu, poprzez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego.";

- w pkt. III. 1.4. (str. 18-19) w całości;

- w pkt. III. 1.5. (str. 19-20) w całości;

- w pkt. III. 1.6. (str. 20-22) w całości;

- w pkt. III. 1.7. (str. 22) w całości;

- w pkt. III. 1.8. (str. 22-23) w całości;

- w pkt. III. 1.9. (str. 23-24) w całości;

- w pkt. III. 1.10. (str. 24-25) w całości;

- w pkt. III. 1.11. (str. 25) w całości;

- w pkt. III.2.1. (str. 25) "(...) w toku postępowania prowadzonego z wniosku dekretowego naruszono przepisy art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Prezydent [...] rażąco naruszył prawo, tj. art. 7 ust. 1 dekretu poprzez wydanie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, w sytuacji gdy właściciele przedmiotowej nieruchomości nie byli jej posiadaczami";

- w pkt. III.2.2. (str. 25-26) "(...) dawni właściciele nie władali faktycznie przedmiotową nieruchomością.", "Pozytywne rozpoznanie wniosku dekretowego przez Prezydenta [...] i wydanie decyzji reprywatyzacyjnej, na mocy której ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz beneficjentów stanowi w tym przypadku rażące naruszenie art.7 ust. 1 dekretu. Prezydent nie uwzględnił bowiem, że następca prawny dawnego właściciela nie spełnił jednej z koniecznych przesłanek pozytywnego rozpatrzenia wniosku, gdyż nie posiadał przedmiotowej nieruchomości [...] w momencie złożenia wniosku dekretowego.", "(...) należało stwierdzić zaistnienie przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., stanowiącego podstawę wzruszenia decyzji administracyjnej Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. [...] oraz decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] . Każda z tych decyzji została bowiem wydana z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 1 dekretu, statuującego posiadanie gruntu przez dotychczasowego jego właściciela lub jego następców prawnych jako warunek sine qua non ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. ";

- w pkt. V.3. (str. 31-32) "(...) w sprawie zostały zrealizowane przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt: 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. ", "(...) decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] oraz decyzja z dnia [...] września 2013 r. nr [...] zostały wydane pomimo, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wprost wynika, iż grunt, którego dotyczył wniosek dekretowy nie znajdował się w posiadaniu wnioskodawcy. Prezydent [...] tym samym rażąco naruszył art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 kp.a. w związku z art. 7 ust. 1 dekretu. ", " (...) Prezydent [...] rażąco naruszył art. 7 ust. 1 dekretu, gdyż uwzględnił wniosek dekretowy i wydał w dniu [...] czerwca 2012 r. decyzję nr [...] oraz w dniu [...] września 2013 r. decyzję nr [...] , mocą których ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz beneficjentów całości działek niezabudowanych ozn. ew. [...] oraz [...] , a także [...] części działki zabudowanej ozn. ew. [...]. Nie wziął przy tym pod uwagę tego, że następca prawny dawnego właściciela nie spełnił jednej z określonych w art. 7 ust. 1 dekretu przesłanek koniecznych do pozytywnego rozpatrzenia tego wniosku, gdyż nie był on posiadaczem przedmiotowej nieruchomości [...] w momencie złożenia wniosku dekretowego."; poprzez bezzasadne uznanie przez Komisję, że spełnienie przesłanki posiadania przez dotychczasowego właściciela nieruchomości [...] stanowi warunek sine qua non przyznania prawa użytkowania wieczystego, a w konsekwencji bezzasadne zarzucenie Prezydentowi [...], że nie zbadał okoliczności istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy - spełnienia przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela nieruchomości na chwilę złożenia wniosku dekretowego, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu art. 7 ust. 1 dekretu, zgodna z jednolitą linią orzeczniczą prezentowaną od początku obowiązywania dekretu do dnia dzisiejszego przez organy dekretowe i sądy administracyjne, znajdująca także potwierdzenie w doktrynie prawa, wskazuje, że przesłanka posiadania nieruchomości nie dotyczyła byłych właścicieli nieruchomości (stąd nie była badana przy rozstrzyganiu wniosków dekretowych składanych przez właścicieli), a jedynym kryterium oceny zasadności wniosków było spełnienie przesłanki zgodności korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem w planie zabudowy (zagospodarowania przestrzennego), określonej w art. 7 ust. 2 dekretu, w konsekwencji czego Prezydent [...] nie oceniając tej kwestii i nie zamieszczając rozważań w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji reprywatyzacyjnych nie dopuścił się nieprawidłowości, tym bardziej, że prawidłowość decyzji Prezydenta [...] winna być oceniana z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dniu jej wydania, a nie na podstawie przepisów wprowadzonych po jej wydaniu, tj. na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Miasto [...] wniosło o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym w skardze oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Dodało, że rozstrzygnięcie decyzji Komisji jest co do zasady dla niego korzystne i jako takie nie jest przedmiotem zaskarżenia. Nie sposób jednak się zgodzić z fragmentami uzasadnienia decyzji Komisji.

W obszernym uzasadnieniu skargi Miasto przedstawiło argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę M. M. , J. M. , D. G. , Z. S. i J. G. Komisja wniosła o jej oddalenie, podtrzymała stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - obszernie odnosząc się do zgłoszonych zarzutów i twierdzeń skarżących.

Stwierdziła, że skarga jest bezzasadna, gdyż zarówno uzasadnienie, jak i rozstrzygnięcie, zawarte w zaskarżonej decyzji odpowiadają prawu, zaś stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy i niebudzący wątpliwości. Natomiast analiza treści tej skargi nakazuje przyjąć, iż podważa ona przede wszystkim dokonane ustalenia faktyczne oraz przeprowadzone postępowanie dowodowe, powołuje się również na odmienną interpretację przepisów prawa materialnego.

Również w odpowiedzi na skargę Miasta [...] Komisja wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej. Dodała, że przedstawione w skardze zarzuty nie mają podstaw prawnych i nie są uzasadnione. Ponadto - wbrew literalnym twierdzeniom Miasta - przedmiotem zaskarżenia nie jest uzasadnienie jako część składowa decyzji. Skarżący zmierza bowiem do wyeliminowania z obrotu prawnego całej decyzji Komisji - o czym świadczą podstawy zaskarżenia, które w przypadku ich uwzględnienia przez Sąd w istocie rzeczy doprowadzą do uchylenia całej zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 10 kwietnia 2019 r. połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy z ww. skarg i zarządził prowadzenie ich pod sygn. akt I SA/Wa 2125/18.

Zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2020 r. Przewodnicząca I Wydziału WSA w Warszawie - mając na uwadze treść art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020, poz. 374 ze zm.) - skierowała niniejszą sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Uznała, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a to z uwagi na znaną z urzędu ilość pełnomocników uczestniczących w rozprawach w sprawach ze skarg na decyzje wydawane przez Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, czas trwania rozpraw, a co za tym idzie, wzrost ryzyka ewentualnego zakażenia, jak również uwzględniając odnotowywany od blisko miesiąca wzrost liczby zakażeń koronawirusem w Polsce, którego skutkiem jest dwukrotne zwiększenie liczby chorych od 19 lipca 2020 roku do dnia wydania niniejszego zarządzenia.

Pismem z [...] września 2020 r. Komisja wniosła o uchylenie tego zarządzenia i wydanie zarządzenia o skierowaniu rozpoznania sprawy na posiedzenie jawne.

Postanowieniem z 16 października 2020 r. Sąd dopuścił stowarzyszenie [...] do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z [...] września 2018 r. nr [...] , stwierdzająca wydanie z naruszeniem prawa decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] oraz z dnia [...] września 2013 r., nr [...] .

Na wstępie Sąd pragnie wskazać, że Miasto [...] składało skargę wyłącznie na uzasadnienie decyzji podkreślając, że rozstrzygnięcie decyzji Komisji jest dla niego korzystne i jako takie nie jest przedmiotem zaskarżenia. Dodało, że nie sposób jednak się zgodzić z fragmentami uzasadnienia tej decyzji.

W ocenie Sądu, co do zasady, nie jest sporna sama możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego jedynie uzasadnienia decyzji lub jego części.

Zauważyć należy, że możliwość zaskarżenia samego uzasadnienia decyzji lub jego części - ze względu na rolę jaką spełnia uzasadnienie - została dopuszczona w orzecznictwie i jest ona powszechnie akceptowana.

Jednakże nie jest możliwe uchylenie jedynie fragmentów uzasadnienia decyzji i pozostawienie w obrocie prawnym osnowy decyzji. Skarga skierowana tylko przeciwko części uzasadnienia decyzji powinna zostać oddalona, ale wyłącznie w sytuacji, gdy wady uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. Jeżeli jednak wady uzasadnienia mają charakter istotny - wpływają na treść decyzji - to konieczne jest uchylenie decyzji jako całości.

W rozpoznawanej sprawie zaistniała podobna sytuacja - bowiem obok skargi M. M. , J. M. , D. G. , Z. S. i J. G. - zarzucane przez Miasto błędne uzasadnienie zaskarżonej decyzji ma istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uchylenia decyzji Komisji.

Przechodząc do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargi zasługują na uwzględnienie (choć nie wszystkie zarzuty w nich formułowane okazały się trafne), gdyż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa zarówno materialnego, jak i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - co prowadzić musi do jej uchylenia.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że przedmiotem rażącego naruszenia prawa będą najczęściej przepisy prawa materialnego. Wspomniana postać naruszenia może jednak dotyczyć również przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności tych unormowań, które stanowią gwarancję prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Chodzi więc o wady wyjątkowo ciężkie, które należy usunąć przez unicestwienie obarczonej tymi wadami decyzji administracyjnej. W sprawie mającej na celu ustalenie rażącego naruszenia prawa, postępowanie administracyjne winno mieć charakter niejako dwustopniowy i stanowić podstawę do podjęcia ustaleń, czy w ogólnym postępowaniu administracyjnym doszło do naruszeń przepisów prawa i jakich, a w przypadku twierdzącej odpowiedzi na to pytanie, do rozważenia, czy naruszenia te mają charakter kwalifikowany, tj. rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się także, że dodatkową przesłanką, którą należy uwzględnić przy rozstrzyganiu kwestii istnienia lub braku istnienia rażącego naruszenia prawa jest niemożność zaakceptowania kontrolowanej decyzji z punktu widzenia praworządności i skutków społeczno-gospodarczych, jakie naruszenie to wywołuje.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela.

Komisja w zaskarżonej decyzji uznała, że Prezydent [...] - wydając kwestionowane decyzje reprywatyzacyjne z [...] czerwca 2012 r. oraz z [...] września 2013 r. - dopuścił się rażącego naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu) poprzez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego. Podniosła, iż nie przeprowadził on w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a uzasadnienia obu decyzji wprost wskazują, iż nie badał on przesłanki posiadania gruntu przez I. K. na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, tj. na dzień [...] lutego 1949 r.

Komisja uznała także, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dawny właściciel nie władał faktycznie przedmiotową nieruchomością, nie był jej posiadaczem (zgodnie z przepisami obowiązującego wówczas Prawa rzeczowego) w momencie złożenia wniosku dekretowego.

Zatem - przy wydawaniu tych decyzji - doszło również do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu, gdyż następca prawny dawnego właściciela nie spełnił jednej z koniecznych przesłanek pozytywnego rozpatrzenia wniosku dekretowego.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.

Użyty zwrot "będący w posiadaniu gruntu", następujący po wskazaniu, jako uprawnionych do złożenia wniosku "dotychczasowego właściciela gruntu" oraz "prawnych następców właściciela", Komisja odnosi zarówno do byłego właściciela, jak i prawnych jego następców. Przy czym przyjmuje, że charakteryzuje on stan faktyczny obrazujący relację pomiędzy ww. osobami a gruntem. Odnosi się zatem do posiadania przez nich owego gruntu w ujęciu cywilistycznym, a więc efektywnego, manifestowanego na zewnątrz, faktycznego nim władania.

Poglądu tego - choć mającego oparcie w cytowanym przez Komisję wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r., sygn. akt Kp 3/15 - Sąd w składzie orzekającym w sprawie nie podziela.

W dacie wejścia w życie dekretu na terenie W. obowiązywał Kodeks Napoleona oraz prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z 26 kwietnia 1818 r. (tj. Dz.U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510).

Z ich treści wynika, że przeddekretowy właściciel nieruchomości ujawniony w księdze hipotecznej, mógł udowodnić swoje prawo - jako strona w postępowaniu dekretowym - przez złożenie stosownego dokumentu z księgi hipotecznej w postaci świadectwa wystawionego przez Wydział Hipoteczny Sądu Okręgowego w W.. Przy czym zaznaczenia wymaga, że dekret nie odbierał dotychczasowemu właścicielowi posiadania nieruchomości. Objęcie gruntu nieruchomości [...] w posiadanie przez gminę [...] miało charakter formalny a prawo przewidywało domniemanie prawne, że osoba posiada rzecz jako jej samoistny posiadacz - stosownie do treści art. 2230 Kodeksu Napoleona. Co istotne, gdy na nieruchomości znajdował się w dacie wejścia w życie dekretu budynek (jak w niniejszej sprawie) dotychczasowy właściciel pozostawał nadal jego właścicielem.

Natomiast w sytuacji, gdy wnioski dekretowe składali prawni następcy właściciela nieruchomości, którzy nie mogli już ujawnić swych praw własnościowych do nieruchomości zapisanej w księdze hipotecznej, zachodziła konieczność przeprowadzenia odrębnego postępowania.

W ówczesnych przepisach dotyczących spraw spadkowych istniała instytucja tzw. objęcia spadku zawarta w art. 724 Kodeksu Napoleona w zw. z art. 29, art. 41 § 1, art. 557 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego z 29 listopada 1930r. (Dz. U. z 1932 r. Nr [...] , poz. 934 ze zm.).

Porządek dziedziczenia był uzależniony od tego, do jakiej kategorii spadkobierców należał prawny następca właściciela nieruchomości.

Pozycję uprzywilejowaną mieli tzw. dziedzice prawi, którzy obejmowali spadek z mocy samego prawa na podstawie art. 724 Kodeksu Napoleona, podobnie jak dziedzice uprawnieni do majątku na mocy zapisu testamentowego, o którym mowa w art. 1004 tego Kodeksu. Natomiast Inna była sytuacja małżonka zmarłego właściciela, jego dzieci naturalnych oraz Państwa jako tzw. spadkobierców nieporządkowych. Ta kategoria osób mogła objąć spadek pod warunkiem uzyskania orzeczenia sądu o wprowadzeniu w posiadanie zgodnie z art. 724 Kodeksu Napoleona. Również w przypadku osób zyskujących zapis ogólny, którzy nie byli dziedzicami testatora, należało uzyskać sądowy nakaz o wprowadzeniu w posiadanie (art. 1006 w zw. z art. 1008 Kodeksu Napoleona). Przepisy ustawy hipotecznej w art. 127 i art. 128 wymagały od sukcesora wylegitymowania się przed sądem prowadzącym księgi hipoteczne dokumentami potwierdzającymi jego prawo do spadku - jeżeli do spadku należała nieruchomość zapisana w księdze hipotecznej.

Wobec takiego stanu prawnego w zakresie praw spadkowych istniejącego w dacie przyjmowania dekretu warszawskiego, a także konieczności dokumentowania legitymacji procesowej osób ubiegających się o przewidziane w tym akcie uprawnienia, prawodawca założył, że w sytuacji, gdy wnioski dekretowe złożą osoby podające się za spadkobierców dotychczasowego właściciela nieruchomości, organ rozpatrujący je uczyni stroną postępowania wyłącznie te, które udowodnią swe prawa do spadku, np. poprzez przedłożenie orzeczenia sądu o wprowadzeniu w posiadanie gruntu.

Miało to wówczas uzasadnienie, bowiem brak wprowadzenia prawnego następcy w posiadanie spadku mógł świadczyć o tym, że spadek ma status tzw. spadku wakującego w rozumieniu art. 811 Kodeksu Napoleona - który wprowadzał domniemanie, iż spadek opuszczony jest spadkiem wakującym. Taka sytuacja rodziła bowiem problem, czy kurator będący reprezentantem masy spadkowej a nie spadkobiercy - art. 813 tego Kodeksu, może w ramach swych kompetencji inicjować postępowanie dekretowe, nie mając na to wyraźnej zgody spadkobiercy, skoro ówczesne przepisy postępowania administracyjnego nie zawierały odpowiednika obecnego art. 30 § 5 k.p.a.

Podobna sytuacja dotyczyła prawnych następców singularnych właściciela, którzy po wejściu w życie dekretu, a przed złożeniem wniosku dekretowego, nabyli roszczenia dekretowe do nieruchomości niezabudowanej, albo roszczenia dekretowe do gruntu zabudowanego budynkiem nadającym się do naprawy wraz z prawem własności budynku. Musieli bowiem wykazać, że nabyli te prawa od dotychczasowego właściciela i że przedmiot tych praw został im wydany (art. 711 Kodeksu Napoleona w zw. z art. 300 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks zobowiązań - Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.).

Temu właśnie służyło zawarte w art. 7 ust. 1 dekretu dopełnienie opisu podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku zawarte w formule "będący w posiadaniu gruntu". Stąd łączyć je należy wyłącznie z następcami dotychczasowego właściciela, a nie nim samym i to jedynie w znaczeniu potwierdzenia (udokumentowania) owego następstwa prawnego, a nie efektywnego władania gruntem.

Przy czym warunek ten z dniem 1 stycznia 1947 r. stracił znaczenie prawne przy ocenie skuteczności złożenia wniosku dekretowego. Nastąpiła bowiem wówczas unifikacja prawa cywilnego, skutkująca likwidacją ścisłej zależności między posiadaniem i nabyciem praw spadkowych oraz między posiadaniem i nabyciem oraz wykonywaniem prawa rzeczowego do gruntu. Wprowadzenie zaś spadkobiercy w posiadanie na podstawie Kodeksu Napoleona zastąpione zostało stwierdzeniem przez sąd spadku praw do spadku w postępowaniu spadkowym (art. IX i art. XXI dekretu z 8 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo spadkowe - Dz.U. Nr 60, poz. 329; art. 186 dekretu z dnia 8 listopada 1946 r. o postępowaniu spadkowym -Dz.U. Nr 63, poz. 346).

Rezygnacja przez prawodawcę z instytucji wprowadzenia w posiadanie następcy prawnego dotychczasowego właściciela (jako potwierdzającej prawo do spadku) świadczą o tym, że tzw. "przesłanka posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu przestała być warunkiem niezbędnym do wykazania w postępowaniu dekretowym legitymacji do bycia stroną tego postępowania - tym samym jej badanie w postępowaniach dekretowych było zbędne.

Przesłanka posiadania nie miała także wpływu na późniejsze orzecznictwo organów administracji i sądów administracyjnych odnośnie gruntów warszawskich - o czym szerzej w wyroku tutejszego Sądu z 22 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2145/18.

Ponadto Komisja pominęła fakt, że art. 7 ust. 2 dekretu nie ma charakteru przepisu uznaniowego. Jest to przepis związany, obligujący Prezydenta [...] - w razie zaistnienia określonych w nim przesłanek - do wydania decyzji ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego. Innymi słowy, organ nie ma możliwości uchylenia się od ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu w trybie art. 7 ust. 2 dekretu, o ile ustali, że zaistniały przewidziane w nim przesłanki. Przepis ten nie pozwala organowi na odmowę ustanowienia prawa użytkowania wieczystego z uwagi na inne przesłanki np. interesu społecznego, słusznego interesu obywateli czy też konieczność zapewnienia lokatorom mieszkań komunalnych.

Komisja zajęła się również kwestią nieodwracalnych skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnej.

Podniosła, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. - w wyniku postępowania rozpoznawczego Komisja wydaje decyzję, w której w razie, gdy decyzja reprywatyzacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne, stwierdza wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa i wskazuje okoliczności, z powodu których nie można jej uchylić.

Dodała, że zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 2 pkt 4 tej ustawy przez nieodwracalne skutki prawne należy rozumieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości [...] na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości [...] na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Następnie stwierdziła, że przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości [...] na osobę trzecią nie jest wystarczającą przesłanką do tego by stwierdzić, że doszło do nieodwracalnych skutków prawnych. Warunkiem sine qua non jest bowiem odpłatność czynności prawnej oraz dobra wiara nabywcy.

W przedmiotowej sprawie Komisja nie kwestionowała faktu, że doszło do zbycia przez beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnych przysługujących im udziałów na rzecz osoby trzeciej. Uznała również, iż brak jest przesłanek mogących świadczyć o istnieniu złej wiary nabywcy nieruchomości, tj. [...] sp. z o.o.

Komisja wskazała również, że zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w decyzji stwierdzającej wydanie decyzji reprywatyzacyjnej z naruszeniem prawa (art. 29 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy), Komisja może nałożyć obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na osobę, na rzecz której wydano decyzję reprywatyzacyjną lub osobę działającą w postępowaniu o wydanie decyzji reprywatyzacyjnej w imieniu lub na rzecz osoby, o której mowa w pkt 1, jeśli przeniesiono na nią prawo wynikające z tej decyzji lub faktycznie władała nieruchomością, której dotyczyła decyzja, bądź też osobę, która nabyła w złej wierze własność lub prawo użytkowania wieczystego od osoby, na rzecz której wydano decyzję reprywatyzacyjną.

Stosownie zaś do art. 31 ust. 4 tej ustawy, jeżeli przemawia za tym ważny interes społeczny lub uzasadniony interes obywatela, Komisja może odstąpić od nałożenia w decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1, obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, o którym mowa w ust. 1.

Mając powyższe na uwadze Komisja uznała, że nałożenie na beneficjentów obowiązku zwrotu korzyści, które strony uzyskały w wyniku wydania decyzji reprywatyzacyjnych - przy jednoczesnej niemożności wypłaty im odszkodowania wynikającego z przepisów prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym - godziłoby w sposób oczywisty zarówno w słuszny interes tych stron, jak i w interes społeczny. W związku z tym Komisja odstąpiła od nałożenia na beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnych obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia

Oceniając powyższe rozważania Komisji Sąd uznał je za przedwczesne.

W sytuacji, gdy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję - uznając, że Komisja nie wykazała skutecznie wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanek z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. - to nie zachodzi konieczność oceny wystąpienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych oraz obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia. Ta kwestia byłaby aktualna tylko wówczas, gdyby Sąd zaakceptował stanowisko Komisji co do zaistnienia tych przesłanek - co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Podsumowując Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję Komisja naruszyła art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r oraz art. 7 ust. 2 dekretu - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - co uzasadnia jej uchylenie.

Rozpoznając ponownie sprawę Komisja - mając na uwadze powyższe ustalenia Sądu - dokona oceny stanu faktycznego, w tym przesłanki posiadania, a następnie wyda decyzję odpowiadającą prawu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Na zakończenie Sąd pragnie się odnieść do zawartego w piśmie procesowym z [...] września 2020 r. stanowiska Komisji oponującego przeciwko rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dalej zwanej "ustawą covidową". Komisja podniosła sprzeczność stanowiska przyjętego w zarządzeniu o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, z zasadą jawności postępowań sądowych przewidzianą w Konstytucji (art. 45 ust. 1), Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 6) oraz art. 90 p.p.s.a.

Odnosząc się powyższego Sąd wskazuje, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z [...] maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skarg do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Podkreślić przy tym trzeba, że z uwagi na dalszy znaczny wzrost zakażeń wirusem SARS-CoV-2 w całej Polsce, w tym również w Warszawie, w celu ratowania zdrowia i życia obywateli (por. komunikat z 15 października 2020 r. na stronie https://www.gov.pl/web/koronawirus/nowe-zasady-profilaktyki- przeciw-covid-19) od dnia 17 października 2020 r. na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1829) objęto Miasto [...] obszarem czerwonym.

W związku z powyższym, w dniu 16 października 2020 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wydał zarządzenie nr 39 z w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta [...] obszarem czerwonym, zaś Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydał zarządzenie nr 21 z 16 października 2020 r. w sprawie wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 ustalonych w Zarządzeniu nr 39 Prezesa NSA z 16 października 2020 r.

Wobec powyższego, stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

-----------------------

2