Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 626/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: par. 45
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16  art. 2 lit. a
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Samcik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w L. w sprawie sygn. akt III SA/Lu 814/14 – uchylił decyzję Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2014 r. (nr [...]), którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia 7 marca 2014 r. (nr [...]) o uznaniu wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności oraz o przyznaniu skarżącej płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013.

W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy:

W dniu 15 maja 2013 r. B. J. złożyła do Biura Powiatowego ARiMR w L. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej – wniosek w czwartym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Do Biura Powiatowego ARiMR w L. w dniu 3 lipca 2013 r. wpłynęła informacja wnioskodawczyni o wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w postaci silnych mrozów, które spowodowały wymarznięcie drzew w jej sadach na działkach ewidencyjnych nr: [...]. Do informacji tej dołączone zostały oświadczenia dwóch świadków, potwierdzające wystąpienie szkód spowodowanych działaniem siły wyższej. Jednocześnie w dołączonym do informacji oświadczeniu wnioskodawczyni zobowiązała się do uzupełnienia obsady drzew do dnia 15 października 2013 r.

W dniach 17-19 lipca 2013 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawczyni została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie programu rolnośrodowiskowego. Czynności kontrolne wykazały błędy polegające na rozbieżności pomiędzy powierzchnią upraw zadeklarowanych we wniosku a stwierdzonymi faktycznie podczas kontroli na miejscu. Ponadto z protokołu pokontrolnego wynika, że czynności kontrolne wykazały dodatkowo na działkach rolnych (sady) oznaczonych jako: A, C, D, E, N, R i W, niespełnienie wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew określonej w tabeli zawartej w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. Nr 33, poz. 262, z późn. zm.). Zastosowano kod E7 – "Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów".

W dniu [...] lipca 2013 r. wpłynęło odwołanie od powyższego raportu, w którym B. J. odnosząc się do braku minimalnej obsady drzew w sadach wyjaśniła, że poinformowała Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wystąpieniu siły wyższej na działkach, w stosunku do których stwierdzono nieprawidłowość o kodzie E7. Następnie w dniu 30 października 2013 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie o uzupełnieniu obsady drzew na działkach, na których silne mrozy spowodowały wymarznięcie drzew. Na potwierdzenie wykonanych czynności przedstawiła rejestr działalności rolnośrodowiskowej, zgodnie z którym nasadzeń dokonano w okresie od 10 do 12 października 2013 r.

W dniu 5 grudnia 2013 r. ponownie przeprowadzono czynności kontrolne w gospodarstwie B. J. mające na celu sprawdzenie obsady drzew na działkach, na których wcześniejsza kontrola stwierdziła nieprawidłowość w minimalnej obsadzie drzew oraz na których według złożonego rejestru dokonano nasadzeń drzew. Kontrola ta nie wykazała nieprawidłowości w spełnieniu wymogów.

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. uznał wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności oraz przyznał B. J. płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w pomniejszonej wysokości, łącznie w kwocie [...]zł.

Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że łączna kwota zmniejszeń wyniosła [...] zł. Organ stwierdził, że w przypadku działki O z pierwotnie zadeklarowanej powierzchni 1.91 ha, wykluczono na podstawie wykonanych pomiarów 0,01 ha. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE z 2011 r., seria L, Nr 25, str. 8), jeśli różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym we wniosku o płatność, a obszarem stwierdzonym wynosi do 0,10 ha, to płatność przysługuje do powierzchni deklarowanej. W związku z tym płatność rolnośrodowiskowa za wariant 3.1.2 została przyznana do powierzchni deklarowanej pomniejszonej o działki, na których uznano działanie siły wyższej, to jest pow. 22,56 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności zostało udokumentowane, jednak zobowiązanie rolnośrodowiskowe na działkach nr: [...] w danym roku nie było spełnione, a w związku z powyższym pomoc do działek na których jest realizowany pakiet 2 – Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) – nie została przyznana. Organ wskazał, że podjęte zobowiązanie nadal powinno być kontynuowane oraz odstąpił się od ustalania kwot nienależnie pobranych z tytułu zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na danych działkach.

Od powyższej decyzji B. J. złożyła odwołanie.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że istotą środka (działania) przewidzianego w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – EFRROW (Dz. Urz. UE z 2005 r., seria L, Nr 277, s. 1, powoływanego dalej jako "rozporządzenie nr 1698/2005"), jest wsparcie realizacji zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych przez rolników na okres od 5 do 7 lat, przy czym zobowiązania te powinny obejmować wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania wynikające z odpowiednich przepisów UE i krajowych. Wsparcia tego udziela się corocznie i stanowi ono swoistą rekompensatę dodatkowych kosztów i utraconych dochodów związanych z jego realizacją. Zatem podstawowym warunkiem, którego spełnienie decyduje o uprawnieniu do otrzymania tego wsparcia, jest realizacja zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zobowiązanie rolnośrodowiskowe powinno zatem być realizowane przez 5 lat od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, i polega na przestrzeganiu wymogów przypisanych do poszczególnych pakietów i wariantów tego zobowiązania. Przestrzeganie tych wymogów przez wskazany okres wymaga posiadania przez ten okres gruntów lub zwierząt, w stosunku do których powinny być one przestrzegane. Ustalając zatem okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za dany rok konieczne jest ustalenie, czy rolnik realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe, a więc w szczególności, czy posiada grunty lub zwierzęta, objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, i czy ich posiadanie ma charakter ciągły w okresie tego roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (od 15 marca roku złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok do 15 marca kolejnego roku).

W przypadku niewywiązania się z podjętego zobowiązania rolnik traci prawo do płatności za dany rok gospodarczy, jak również koniecznym staje się zwrot płatności za lata poprzednie objęte zobowiązaniem, za które rolnik otrzymał płatności, niemożliwym jest także dalsze kontynuowanie przerwanego zobowiązania.

Wyjątek od tej zasady stanowi uznanie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności określone w przepisach art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2006 r., seria L, Nr 368, s. 15) oraz § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361, z późn. zm.).

Zgodnie z powyższymi przepisami, jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Jednocześnie, zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, rolnik zobowiązany jest powiadomić Kierownika Biura Powiatowego o zaistniałych okolicznościach, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dowodami potwierdzającymi wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Organ odwoławczy wskazał, że w odniesieniu do wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, w tym do płatności rolnośrodowiskowej, nie ma zastosowania art. 75 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE z 2006 r., seria L, Nr 316, s. 65), stanowiący, że rolnik, który nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych (...) zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Zdaniem organu odwoławczego powyższe oznacza, że jeżeli rolnik dostarczył w wymaganym terminie dowody potwierdzające działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności i zostały one uznane przez Kierownika Biura Powiatowego za stanowiące podstawę do uznania wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje prawo do kontynuacji zobowiązań rolnośrodowiskowych, jednak płatność rolnośrodowiskowa za dany rok do wariantu/pakietu, na który mają wpływ okoliczności nadzwyczajne, nie przysługuje. W takim przypadku nie odzyskuje się także kwoty nienależnie przyznanej z tytułu zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jeżeli działanie siły wyższej w danym roku gospodarczym nie powoduje utraty kwalifikowalności powierzchni/zwierząt, (czyli nie ma skutków trwałych), rolnik może uzyskać prawo do płatności w latach następnych, jeżeli w tym samym roku gospodarczym dokona działań naprawczych.

Odnosząc się do stanu faktycznego w niniejszej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że doszło do wymarznięcia części obsady zadeklarowanej w wariancie 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe – mają więc zastosowanie przepisy dotyczące wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowej w danym roku. Uznanie przez ARiMR przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powoduje, że płatność rolnośrodowiskową nie podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje wymogów w ramach prowadzonego zobowiązania rolnośrodowiskowego, jednak brak jest w przepisach sformułowania obowiązującego w przypadku wsparcia bezpośredniego, wedle którego rolnik zachowuje prawo do pomocy.

Zdaniem organu, jeżeli rolnik dostarczył w terminie 10 dni roboczych dowody potwierdzające działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności i zostały one uwzględnione, to rolnik zachowuje prawo do kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jednak płatność w 2013 roku do powierzchni, na której nie jest spełniona minimalna obsada drzew i krzewów – nie przysługuje. W przypadku, gdy rolnik uzupełni na działce rolnej minimalną obsadę drzew w terminie zaleconym przez doradcę rolnośrodowiskowego, będzie mógł nadal kontynuować zobowiązanie na tej powierzchni i otrzymać płatność rolnośrodowiskową w kolejnym roku, po spełnieniu warunków określonych dla danego wariantu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca B. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylając zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia [...] marca 2015 r. stwierdził, że stanowisko Dyrektora ARiMR jest błędne. Wyjaśnił, że istotą wystąpienia siły wyższej jest wyłączenie możliwości zastosowania sankcji. Tymczasem z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, że ARiMR uznała wystąpienie siły wyższej i jednocześnie zastosowała sankcję wobec wnioskodawczyni.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni pomimo okoliczności wystąpienia siły wyższej zobowiązanie wypełniła, zgodnie z oświadczeniem złożonym przy okazji prawidłowego zgłoszenia, stosownie do treści art. 47 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. W przypadku zaistnienia siły wyższej, nawet w sytuacji, gdy rolnik powiadomi ARiMR o jej wystąpieniu zgodnie z wymogami i z zachowaniem terminu, nie spowoduje to automatycznie, że rolnik otrzyma płatność do gruntów rolnych. Znaczenie ma kwestia wykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Płatności rolnośrodowiskowe są przyznawane za wykonane działania rolnośrodowiskowe. Zatem, jeżeli na skutek różnych okoliczności rolnik nie może wykonać w danym roku zadań z tytułu podjętych zobowiązań, nie przyznaje się mu w danym roku płatności rolnośrodowiskowej. Natomiast, jeżeli w danym roku niezgodność (spowodowana wystąpieniem siły wyższej) nie jest trwała, a wnioskodawca zdołał skutki niezgodności wyeliminować, to należy uznać działania rolnośrodowiskowe za wykonane. Wprawdzie, na co zwraca uwagę organ, zgodnie z art. 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, do przyznawania płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego nie stosuje się przepisu art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009, który stanowi, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, tym niemniej, w przypadku płatności rolnośrodowiskowej analogicznie do przepisu art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009 obowiązuje przepis art. 47 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, przewidujący możliwość wystąpienia okoliczności siły wyższej. Zdaniem Sądu, brak jest argumentów za tym, aby w odmienny sposób od art. 75 rozporządzenia 1122/2009 interpretować przepis art. 47 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, w szczególności w sytuacji wykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego w danym roku.

Niezależnie od tego, mając na uwadze surowość sankcji jaką w niniejszej sprawie zastosował organ, Sąd wskazał, że na ARiMR ciąży obowiązek precyzyjnego wykazania w uzasadnieniu decyzji, o jaką nieprawidłowość chodzi. Ustaleń tych organ powinien dokonać z uwzględnieniem reguł wynikających z art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L z 2011 r. Nr 25, L 8, z późn. zm. – dalej jako rozporządzenie nr 65/2011). Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków (ust. 2). Jeżeli niezgodność wynika z nieprawidłowości popełnionych umyślnie, beneficjenta wyklucza się z danego środka zarówno na dany rok kalendarzowy, w którym stwierdzono niezgodność, jak i na następny rok kalendarzowy (ust. 3).

Zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia z 2009 r. określającym wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów, stwierdzenie uchybienia w postaci nieutrzymywaniem minimalnej obsady drzew i krzewów skutkuje zastosowaniem sankcji w postaci zmniejszenia płatności o 100% w stosunku do działki rolnej, na której stwierdzono nieprawidłowości (granica błędu 5% wymaganej obsady).

Zdaniem Sądu, skarżąca trafnie zauważyła w piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2015 r., że z uzasadnień obu decyzji nie wynika, który z parametrów co do wymagań dla drzewek owocowych nie został spełniony, jak również z jakich przepisów wymogi te wynikają.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3219/15 – uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

W ocenie NSA błędna jest wykładania art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 dokonana przez Sąd I instancji. Z przepisu tego wynika jedynie, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Z regulacji tej nie wynika, że rolnikowi przysługuje płatność za dany rok. Zauważył również, że stosowanie analogii przepisu art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 do regulacji art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 jest błędne, bowiem ten pierwszy przepis nie ma zastosowania do płatności rolnośrodowiskowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznając sprawę ponownie zważył, co następuje:

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy skargę należało ocenić jako niezasadną.

Na wstępie zaznaczyć trzeba, że stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Tym samym istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do oceny tego, czy zgromadzony przez organy materiał dowodowy stanowi wystarczającą podstawę do przyjęcia, że wobec skarżącej istniały przesłanki do przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok w pomniejszonej wysokości.

We wniosku o przyznanie płatności za ten rok, złożonym do Biura Powiatowego ARiMR, skarżąca zadeklarowała Pakiet 2 – Rolnictwo Ekologiczne, Wariant 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności), a powierzchnia deklarowana, na jakiej realizowano pakiet wyniosła 29,63 ha.

W dniach 17-19 lipca 2013 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawczyni została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie programu rolnośrodowiskowego, która wykazała błędy polegające na rozbieżności pomiędzy powierzchnią upraw zadeklarowanych we wniosku a stwierdzonymi faktycznie podczas kontroli na miejscu. Przeprowadzone czynności kontrolne wykazały ponadto na działkach rolnych (sady) oznaczonych jako: A, C, D, E, N, R i W, niespełnienie wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew, określonej w tabeli zawartej w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz. U. Nr 33, poz. 262, z późn. zm.).

Kolejna kontrola na miejscu przeprowadzona w dniu 5 grudnia 2013 r., na skutek odwołania rolniczki od powyższego raportu, nie wykazała nieprawidłowości w spełnieniu wymogów. Organ przyjął złożone przez B. J. dowody w sprawie zaistnienia w gospodarstwie siły wyższej, z których wynika, że wymarznięcie oraz uzupełnienie drzew miało miejsce na działkach ewidencyjnych: nr [...] (działka rolna A – 1,22 ha), nr [...] (działka rolna C – 0,50 ha), nr [...] (działka rolna D – 0,67 ha), nr [...] (działka rolna E – 0,60 ha) położonych w miejscowości Ł., na działkach ewidencyjnych nr [...] (działka rolna N – 0,74 ha), nr [...] (działka rolna R – 2,09 ha) położonych w miejscowości Ł. K. oraz na działce ewidencyjnej nr [...] (działka rolna W – 1,25 ha) położonej w miejscowości B..

Bezsporne w niniejszej było to, że skarżąca złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w związku z realizacją zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego w 2010 roku.

Zgodnie z § 27 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262, z późn. zm.), jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym, że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia, wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. W myśl ust. 2 tego paragrafu, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Zgodnie zaś z załącznikiem nr 7 do wskazanego rozporządzenia, określającym wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów, stwierdzenie uchybienia w postaci nieutrzymywaniem minimalnej obsady drzew i krzewów skutkuje zastosowaniem sankcji w postaci zmniejszenia płatności o 100% w stosunku do działki rolnej, na której stwierdzono nieprawidłowości.

Stosownie do art 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zobowiązanie rolnośrodowiskowe powinno zatem być realizowane przez 5 lat od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, i polega na przestrzeganiu wymogów przypisanych do poszczególnych pakietów i wariantów tego zobowiązania. Przestrzeganie tych wymogów przez wskazany okres wymaga posiadania przez ten okres gruntów lub zwierząt, w stosunku do których powinny być one przestrzegane. Ustalając zatem okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za dany rok konieczne jest ustalenie, czy rolnik realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe, a więc w szczególności, czy posiada grunty lub zwierzęta, objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, i czy ich posiadanie ma charakter ciągły w okresie tego roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (od 15 marca roku złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok do 15 marca kolejnego roku).

W przypadku niewywiązania się z podjętego zobowiązania rolnik traci prawo do płatności za dany rok gospodarczy, jak również koniecznym staje się zwrot płatności za lata poprzednie objęte zobowiązaniem, za które rolnik otrzymał płatności, niemożliwym jest także dalsze kontynuowanie przerwanego zobowiązania.

Podkreślić przy tym należy, że przypadki w których rolnik nie ponosi konsekwencji wynikających z niedotrzymania zobowiązań rolnośrodowiskowych wymienia art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.).

Zgodnie z przywołanymi powyżej przepisami prawa krajowego i wspólnotowego, jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Jednocześnie zgodnie z art. 47 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, rolnik zobowiązany jest powiadomić Kierownika Biura Powiatowego o zaistniałych okolicznościach, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dowodami potwierdzającymi wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wymaga zwrócenia uwagi, że – jak wyżej zaznaczono – w 2013 roku w gospodarstwie skarżącej przeprowadzono dwie kontrole na miejscu w zakresie programu rolnośrodowiskowego, które miały na celu sprawdzenie kwalifikowalności pomocy. Podczas pierwszej kontroli stwierdzono nieprawidłowości i zastosowano kod E7 – "Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów". Ustalenia te zostały zweryfikowane na podstawie dowodów złożonych przez wnioskodawczynię, które wskazywały na zaistnienie w gospodarstwie siły wyższej, o której mowa w powołanych wyżej przepisach. W konsekwencji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. zasadnie uznał, że wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności zostało udokumentowane.

Jak trafnie wykazały organy orzekające, zobowiązanie rolnośrodowiskowe na działkach nr: [...], w danym roku nie było spełnione, a w związku z powyższym pomoc do wskazanych działek, na których jest realizowany Pakiet 2 – Rolnictwo ekologiczne, Wariant 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) – nie została przyznana. Z takim stanowiskiem nie zgodziła się skarżąca.

Tymczasem – uwzględniając wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej – trzeba zwrócić uwagę, że z przepisu art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 wynika jedynie, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Z regulacji tej nie wynika zaś, że rolnikowi przysługuje płatność za dany rok. Innymi słowy, jeśli rolnik dostarczył w terminie dowody potwierdzające działanie siły wyższej i zostały one uznane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR za podstawę do uznania wystąpienia siły wyższej (co miało miejsce w rozpoznanej sprawie), to zachowuje prawo do kontynuacji zobowiązań rolnośrodowiskowych, jednak płatność rolnośrodowiskowa za dany rok do wariantu/pakietu, na który miały wpływ okoliczności nadzwyczajne – nie przysługuje. Natomiast pomimo braku spełnienia warunków do płatności w danym roku, ARiMR nie będzie dochodziła zwrotu przyznanej pomocy z powodu nieraelizowania w danym roku zobowiązania, co ma szczególne znaczenie przy zobowiązaniach wieloletnich. Jeżeli działanie siły wyższej w danym roku nie spowodowało skutków trwałych, rolnik może uzyskać prawo do płatności w latach następnych, jeżeli w tym samym roku dokona działań naprawczych.

W konsekwencji, w zaskarżonej decyzji prawidłowo przyjęto, że podjęte zobowiązanie nadal powinno być kontynuowane oraz zasadnie odstąpiono od ustalania kwot nienależnie pobranych z tytułu zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na wskazanych działkach w omawianym okresie.

Z przytoczonych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, przez co skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, orzekł w sentencji wyroku.