Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2082/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74h § 1, § 9 i § 12
journal: Dz.U. 2020 poz 1192
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze skargi K. C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 2-4 września 2020 r. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 2082/21

Uzasadnienie

K. C. (dalej jako: "zdająca", "skarżąca") wniosła skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 2 – 4 września 2020 r. (dalej: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia") z [...] marca 2021 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą Komisja II stopnia utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. (dalej: "Komisja Egzaminacyjna") w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu notarialnego K. C..

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Komisja II stopnia wskazała art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192, dalej: "P.n.", "Prawo o notariacie") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: "k.p.a.").

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z [...] października 2020 r. stwierdziła, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę dobrą, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę niedostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności, ocenę dobrą. Ocena niedostateczna z drugiego projektu aktu notarialnego wynikała z ustalenia, że zdająca otrzymała przy ocenie tego aktu, od poszczególnych egzaminatorów, oceny dostateczną i niedostateczną.

Powyższą uchwałę zdająca zaskarżyła odwołaniem. Zakwestionowała ocenę uzyskaną z drugiego projektu aktu notarialnego. Podniosła, że: 1) uwzględniła i wypełniła poprawnie w tym projekcie szesnaście spośród siedemnastu istotnych zagadnień przygotowanych przez Zespół dla Komisji Egzaminacyjnej; 2) drugi sprawdzający w uzasadnieniu oceny niedostatecznej, błędnie wskazał na zasadniczy błąd w postaci braku dwóch uchwał spółdzielni, w tym uchwały wynikającej z art. 46 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 września 1982 roku Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2020 roku, poz. 275 t.j.), gdy tymczasem zdająca w sporządzonym akcie notarialnym przywołała tę uchwałę rady nadzorczej; 3) obaj sprawdzający niezasadnie wskazali na dokonanie przez zdającą błędnej wykładni art. 245 § 1 k.c. w zw. z art. 155 § 1 k.c., w kontekście zastosowania instytucji administratora hipoteki z art. 682 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204 t.j.). Zdająca rozwijając podniesione zarzuty odniosła się do uwag egzaminatorów.

Komisja II stopnia rozpoznając odwołanie, utrzymała w mocy rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej, nie znajdując tym samym podstaw do podwyższenia oceny za drugi projekt aktu notarialnego. Uznała, że projekt aktu notarialnego sporządzony przez zdającą jest obarczony istotnymi wadami, w tym takimi, które powodują jego nieważność. Ustaliła, że przedmiotem drugiej części egzaminu notarialnego było sporządzenie projektu umowy sprzedaży udziałów w nieruchomości, stanowiącej działkę gruntu nr [...], o obszarze [...] ha, zabudowanej budynkiem produkcyjno-biurowym, położonej w K., powiat p., stanowiącej działki gruntu nr [...], nr [...] i nr [...], powstałe z podziału działki nr [...], określone w ewidencji gruntów jako grunty orne, pastwiska i rowy oraz tereny zurbanizowane, dla której nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Dla działek gruntu nr [...],[...] i [...] została wydana w dniu [...] marca 2016 r. decyzja o warunkach zabudowy, przewidująca możliwość wybudowania na nich jednorodzinnego budynku mieszkalnego z dwoma lokalami mieszkalnymi i budynku niemieszkalnego, która stała się ostateczna w dniu 28 kwietnia 2016 r. Działki stanowiły współwłasność D. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P., o kapitale zakładowym 400.000 zł - w 1/2 części reprezentowanej przez prokurenta M. K., oraz Spółdzielni Pracy Inwalidów "[...]" z siedzibą w P. - w 1/2 części, reprezentowanej zgodnie z prawem. Cenę określono na kwotę 2.000.000 zł, płatną w częściach równych dla sprzedających, przy czym I rata w łącznej kwocie 200.000 zł płatna przy zawieraniu umowy sprzedaży, II rata w łącznej kwocie 1.800.000 zł - w terminie 6 miesięcy od dnia zawarcia umowy sprzedaży. Cena miała zostać zabezpieczona hipotecznie i poddaniem się egzekucji. Kupującym był J. M. - członek zarządu spółdzielni, pozostający z żoną A. M. w ustroju majątkowej wspólności ustawowej.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, oceniając sporządzony przez zdającą projekt drugiego aktu notarialnego, obaj egzaminatorzy zgodnie stwierdzili, że co do zasady spełnia on wymogi formalne wynikające z art. 92 § 1 pkt 1-3 ustawy Prawo o notariacie. Jednak jeden z egzaminatorów podniósł, że błędem jest wskazywanie w komparycji aktu daty ważności dokumentów tożsamości osób uczestniczących w czynności. W zakresie właściwości zastosowanych przepisów i umiejętności ich interpretacji obaj egzaminatorzy podnieśli:

1. niezastosowanie art. 38 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze poprzez pominięcie w projekcie zgody walnego zgromadzenia spółdzielni na sprzedaż udziału we współwłasności nieruchomości;

2. naruszenie art. 95 § 1 k.c., jako że z treści pełnomocnictwa udzielonego J. M. przez jego żonę A. M. wynika, iż J. M. nie został umocowany do ustanowienia służebności, a przy tym doszło od naruszenia art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 247 k.c,, gdyż właściciel nieruchomości nie może obciążyć swojej nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym na rzecz samego siebie;

3. naruszenie art. 245 § 1 k.c. w zw. z art. 155 k.c., gdyż nieprawidłowo J. M. został umocowany do złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki, gdy tymczasem hipoteka powstaje na skutek umowy pomiędzy właścicielem nieruchomości a wierzycielem hipotecznym, a nie na skutek jednostronnego oświadczenia właściciela nieruchomości.

Jeden z egzaminatorów wskazał nadto na brak zastosowania art. 46 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze; na błędne wskazanie, że M. K. działa jako prokurent, pomimo prawidłowego opisania sposobu reprezentacji spółki i zastosowania art. 109 k.c. w zw. z art. 99 k.c.; na błędy językowe przy jednoczesnym dostrzeżeniu, że zdający dość poprawnie posługuje się językiem prawnym i prawniczym, a praca zredagowana została starannie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia potwierdziła, że zasadniczym błędem zdającej było pominięcie przedłożenia uchwały walnego zgromadzenia Spółdzielni w przedmiocie wyrażenia zgody na sprzedaż udziału we współwłasności nieruchomości (art. 38 § 1 pkt 5 ustawy Prawo spółdzielcze). Wobec rozbieżności stanowiska w orzecznictwie, nie zachodziła potrzeba rozstrzygania, czy błąd ten skutkuje nieważnością czynności prawnej, czy bezskutecznością zawieszoną. Prawidłowe wykonanie zadania egzaminacyjnego wymagało wszakże przygotowania projektu nie tylko ważnej, ale także skutecznej umowy sprzedaży udziałów w nieruchomości.

Z tego względu Komisja Egzaminacyjna II stopnia wykluczyła zasadność argumentacji odwołania odnoszącej się do możliwości konwalidowania czynności prawnej dokonanej bez wymaganej zgody walnego zgromadzenia – w warunkach oceny pracy egzaminacyjnej.

Drugi błąd zdającej, oceniony jako istotny, polegał na naruszeniu art. 95 § 1 k.c., na skutek ustanowienia służebności, do której J. M. nie został umocowany przez swoją żonę, a przy tym błędną wykładnię przepisów dotyczących ograniczonych praw rzeczowych i konfuzji praw (art. 285 § 1 i art. 247 k.c.). Z treści pełnomocnictwa udzielonego J. M. przez żonę wynikało bowiem, że został on umocowany do nabycia do ich majątku wspólnego ze środków pochodzących z majątku wspólnego przedmiotowej nieruchomości oraz dokonania określonych zabezpieczeń. W § 4 projektu aktu notarialnego J. M. złożył zgodnie z treścią pełnomocnictwa oświadczenie o nabyciu przedmiotowej nieruchomości składającej się z działek 1, 2 i 3, a następnie w § 9 złożył w imieniu własnym oraz - nie mając do tego umocowania - w imieniu żony oświadczenie, że ustanawia dla działki nr [...] służebność gruntową przejazdu i przechodu po działce nr [...] oraz taką samą służebność dla działki nr [...] po działkach nr 1 i 2. Oznacza to, że niezależnie od braku umocowania, właściciel nieruchomości ustanowił służebność na swoją własną rzecz. Zagadnienia dotyczące zakresu umocowania pełnomocnika oraz niemożności ustanowienia służebności gruntowej na własnej nieruchomości i konfuzji praw należą do podstaw prawa cywilnego. Oceniła jako nieprzekonujący, przywoływany przez zdającą argument, że w Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej nie zostało wymienione zagadnienie dotyczące zapewnienia dla wydzielonych działek dostępu do drogi publicznej. Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że zdająca powinna wykazać się znajomością art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odniesienie się do kwestii zapewnienia dostępu do drogi publicznej dla wydzielanych działek i zwrócenie na to uwagi stronom czynności. Błąd zdającej w tym przypadku polegał jednak nie tyle na pominięciu tej kwestii, co na przyjęciu rozwiązań prawnych sprzecznych z obowiązującymi przepisami, a więc ustanowieniu służebności gruntowej na swoją rzecz.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, błędy te przesądziły o negatywnej ocenie pracy egzaminacyjnej. Konsekwencją braku uchwały walnego zgromadzenia Spółdzielni jest brak skutecznego zawarcia umowy notarialnej. Pozostałe zaś błędy dotyczące pełnomocnictwa i ograniczonych praw rzeczowych i świadczą o podstawowych brakach w zakresie wymaganej od zdającej znajomości przepisów i umiejętności ich interpretacji.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przyznała rację pozostałym zarzutom odwołania, że nietrafne są pozostałe zastrzeżenia egzaminatora zawarte w uzasadnieniu niedostatecznej oceny cząstkowej. Prawidłowo rozstrzygnięty został problem reprezentacji Spółki, skoro zdająca w projekcie aktu notarialnego zawarła stwierdzenie, że M. K. działa jako prokurent, a w dalszej części przywołała pełnomocnictwo udzielone w formie notarialnej przez zarząd spółki M. K. do zbycia udziału w nieruchomości. Powyższe świadczy o właściwym zastosowaniu przepisów o prokurze poprzez przyjęcie, że do zbycia udziału w nieruchomości nie wystarcza udzielenie prokury, lecz niezbędne jest jeszcze pełnomocnictwo.

Jednakże Komisja Egzaminacyjna II stopnia dodatkowo wskazała na uchybienia niedostrzeżone przez egzaminatorów:

1) Modyfikację zadania egzaminacyjnego. Stroną kupującą miał być J. M. żonaty z A. M., z którą pozostaje w ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej i nabywa do tego majątku przedmiotową nieruchomość ze środków podchodzących z majątku wspólnego. Prawidłowe wykonanie zadania egzaminacyjnego wymagało zatem przedstawienia przez J. M. sporządzonego w formie aktu notarialnego oświadczenia żony zawierającego zgodę na kupno przedmiotowej nieruchomości albo zawarcie tej umowy za zgodą żony wyrażoną w projekcie aktu notarialnego. Opis istotnych zagadnień do drugiego projektu aktu notarialnego dopuszczał także możliwość udzielenia przez żonę pełnomocnictwa do kupna nieruchomości.

2) Nieprawidłowe obliczenie wysokość taksy notarialnej określonej rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Zdająca przyjęła, że wynagrodzenie wynosi zgodnie z § 2, 3 i 5 od umowy sprzedaży - 6.770 zł oraz z § 2, 3 i 6 od ustanowienia hipoteki – 3.185 zł, z § 8 od zwolnienia nieruchomości od obciążeń 60 zł, z § 12 od wniosku wieczystoksięgowego - 200 zł. Prawidłowo określona wysokość taksy notarialnej od każdej z dwóch umów sprzedaży udziałów obliczona na podstawie § 3 pkt 5 w zw. z § 5 i § 6 pkt 17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej powinna wynosić po 2.385,00 zł. od każdej z dwóch umów sprzedaży udziałów, tj. łącznie 4.770 zł. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, sprzedaż nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności dwóch podmiotów w istocie składała się z dwóch umów sprzedaży, dlatego podstawę wyliczenia taksy winna stanowić kwota 2 x 1.000.000 zł (§ 3 pkt 5). Nie zachodziły także podstawy do pobrania osobnego wynagrodzenia za ustanowienie hipoteki i złożenie wniosku wieczystoksięgowego, co wynika z § 11 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Jeżeli jednym aktem notarialnym, sporządzonym między tymi samymi osobami, objęto kilka czynności dotyczących tego samego przedmiotu i pozostających ze sobą w takim stosunku, że jedna z tych czynności ma charakter czynności głównej, a inne mają charakter czynności ubocznych i nie mogą istnieć bez czynności głównej - za sporządzenie tego aktu notarialnego stosuje się maksymalną stawkę przewidzianą dla czynności głównej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zgodziła się ze zdającą, że J. M. przedłożył pełnomocnictwo udzielone mu przez A. M. w przedmiocie nabycia do ich majątku wspólnego oznaczonej nieruchomości wraz ze złożeniem oświadczenia o poddaniu jej egzekucji oraz oświadczenia o ustanowieniu hipoteki na nabytej nieruchomości celem zabezpieczenia zapłaty reszty ceny. Oznacza to, że oświadczenie o ustanowieniu hipoteki miało być złożone w ramach zawieranej przez strony umowy sprzedaży. Uwagi egzaminatora co do niepotrzebnego wpisywania do aktu notarialnego dat ważności dokumentów tożsamości osób biorących udział w czynności, skomentowała stosowaniem powszechnie przez notariuszy praktyki, którzy łączą obowiązek ustalenia tożsamości z obowiązkiem zbadania ważności dokumentu, którym dana osoba się posługuje. Odrębną kwestią jest natomiast to, czy okoliczność ta wymaga udokumentowania w treści aktu notarialnego.

Oceniła, że dostrzeżone przez egzaminatora usterki, polegające na błędach językowych oraz brak niektórych określeń nie wpływają w sposób istotny na ocenę pracy egzaminacyjnej, a wynikają z ograniczonej możliwości, w warunkach egzaminu, sprawdzenia błędów językowych i dokonania korekty projektu aktu notarialnego przed jego podpisaniem. Warto przy tym zauważyć, że poza błędami językowymi wymienionymi w uzasadnieniu oceny cząstkowej, nie występują w ocenianym projekcie aktu notarialnego inne tego rodzaju błędy, a przy tym ten sam egzaminator stwierdził, że egzaminowana dość poprawnie posługuje się językiem prawnym i prawniczym, styl pracy właściwy, praca egzaminacyjna zredagowana starannie z dbałością o estetykę szaty graficznej tekstu.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia wystawienie zdającej oceny niedostatecznej za projekt drugiego aktu notarialnego jest uzasadnione wagą uchybień popełnionych w ocenianej pracy, choć zgodziła się z zarzutem odwołania, że zdająca nie popełniła szeregu błędów wytkniętych przez egzaminatorów. Przyznała jej rację, że praca egzaminacyjna zawiera szereg pozytywnych aspektów i większość zagadnień prawnych została prawidłowo rozwiązana. Jednakże uznała, że nawet eliminacja chybionych uwag egzaminatorów nie pozwala przyjąć, by sporządzony projekt drugiego aktu notarialnego świadczył o wykazaniu się zdającej wiedzą prawniczą, pozwalającą na samodzielne i należyte wykonywanie zawodu notariusza. Z kolei dodatkowe błędy dostrzeżone w postępowaniu odwoławczym - nie zauważone przez egzaminatorów - wprawdzie nie miały wpływu na ocenę, ale potwierdziły zasadność oceny negatywnej ze względu na wagę popełnionych w ocenianej pracy uchybień, trafnie stwierdzonych przez egzaminatorów.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 8, art. 11, art. 12, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez:

1. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy,

2. nieodniesienie się w sposób wyczerpujący do wszystkich, lecz jedynie wybiorczo wybranych, wyjaśnień skarżącej wskazanych w odwołaniu,

3. nieuwzględnienie przy ocenie egzaminu aspektów sporządzonej przez skarżącą pracy pod kątem oceny pozytywnej, a jedynie przeanalizowanie i uwzględnienie ich pod kątem oceny niedostatecznej,

4. niewskazanie, czy utrzymane zaryty i ich uzasadnienie stanowią kardynalne, czy drobne błędy i w jakim stopniu wpływają na obniżenie oceny,

5. niewskazanie zakresu i sposobu w jaki uwzględnione przez Komisję odwoławczą wyjaśnienia przytoczone w odwołaniu skarżącej wpłynęły na ocenę oraz jaki był cel przywołania nowych zarzutów, skoro nie wpłynęły na obniżenie oceny,

6. dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego,

7. naruszenie zasady przekonywania poprzez nieustosunkowanie się przez Komisję odwoławczą do twierdzeń strony uznanych przez nią za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, tj. uzasadnienia dla oceny pozytywnej,

8. naruszenie zasady proporcjonalności względem ocenianej pracy egzaminacyjnej pod kątem jej zgodności z opisem istotnych zagadnień opracowanych przez Zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny,

9. uchybienie zasadzie szybkiego i sprawnego załatwienia sprawy, mimo braku istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów, które wymagałyby odpowiednio dłuższego postępowania i mogłyby być nieznane w momencie wyznaczania terminu.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 roku w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego poprzez brak wyraźnego wskazania przez Komisję odwoławczą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu oraz niewskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącej przemawiających za podwyższeniem oceny wraz z przytoczeniem stanowiska Komisji odwoławczej.

Uzasadniając powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przewidzianych.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021.137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a." - sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie przez Sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), wówczas, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jak i wtedy, gdy wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że podniesione w skardze zarzuty uchybień procesowych art. 7, art. 8, art. 11, art. 12, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 74h § 12 ustawy Prawo o notariacie są nietrafne. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ale ustalenia faktyczne są czynione pod subsumpcję przepisów prawa materialnego, których błędnego zastosowania skarżąca w istocie nie wskazuje. Tymczasem kryteria materialne zawiera art. 74e § 2 ustawy Prawo notarialne, który wskazuje, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

Podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczą wyłącznie § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 roku w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz.U.2016.45 t.j.). Tymczasem w istocie są to także przepisy proceduralne. § 5 ust. 2 pkt 1 stanowi, że Przewodniczący komisji odwoławczej wyznacza miejsce i terminy posiedzeń komisji oraz kieruje jej pracami, a w szczególności: 1) rozdziela pracę pomiędzy siebie i członków komisji odwoławczej, wskazując osobę odpowiedzialną za sporządzenie pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem, a także zapewnienie możliwie równego rozdziału prac. Ust. 3 § 5 rozporządzenia stanowi, że Przewodniczący lub członek komisji odwoławczej sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem.

Powyższe zostało wykonane, zatem należy uznać, że żadna ze wskazanych w skardze norm procesowych nie została naruszona w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Skarżąca w istocie nie wskazuje, wymaganego dla uchylenia zaskarżonej uchwały, istotnego wpływu na wynik sprawy. Sporządzenie przez członka komisji odwoławczej pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem (ust. 3 § 5 rozporządzenia) poddane zostaje jawnemu głosowaniu.

W niniejszej sprawie opinia członka Komisji Egzaminacyjnej II stopnia SSA A. L. z [...] lutego 2021r. (k.40-55 akt adm.) proponująca podwyższenie oceny za drugi projekt aktu notarialnego do oceny dostatecznej – została poddana głosowaniu, zgodnie z ust. 4 § 5 rozporządzenia: Komisja odwoławcza w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną pracy zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu notarialnego, której dotyczy odwołanie, a następnie nad zaskarżoną uchwałą o wyniku egzaminu notarialnego. Oznacza to, że waga głosów każdego członka Komisji jest jednakowa i o ostatecznej ocenie pracy zawierającej rozwiązanie zadania z zakwestionowanej części egzaminu notarialnego stanowi wynik głosowania.

W niniejszej sprawie, jak wynika z protokołu posiedzenia Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z 18 lutego 2021r., jej członkowie oświadczyli, że otrzymali treść zadań egzaminacyjnych wraz z opisami istotnych zagadnień. SSA A. L. zreferował sprawę i przedstawił sporządzoną przez siebie opinię wraz ze stanowiskiem odnoszącą się do zarzutów odwołania odnośnie oceny drugiego projektu aktu notarialnego. Po dyskusji, Przewodniczący poddał pod głosowanie ostateczną ocenę pracy skarżącej i Komisja w jawnym głosowaniu stosunkiem głosów 1:8 opowiedziała się za niepodwyższeniem jej oceny. Dalsze rozpatrywanie sprawy Przewodniczący odroczył do następnego posiedzenia Komisji. (k.56-58 akt adm.).

Podobnie, o rezultacie głosowania nad zaskarżoną uchwałą o wyniku egzaminu notarialnego zadecydowano na posiedzeniu Komisji 26 marca 2021r. Z uwagi na nieobecność w posiedzeniu jednego z członków Komisji, w jawnym, imiennym głosowaniu nad zaskarżoną uchwałą o wyniku egzaminu brało udział 8 jej członków. Komisja odwoławcza, stosunkiem głosów 7:1 opowiedziała się za utrzymaniem zaskarżonej uchwały w mocy.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, na gruncie niniejszej sprawy nie można organowi zarzucić tego rodzaju wad w gromadzeniu dowodów, ustaleniach faktycznych i przeprowadzonej ich ocenie, które uzasadniałoby twierdzenie o istotnym naruszeniu prawa. Zebrano bowiem wszelkie możliwe dowody, które były konieczne dla podjęcia uchwały, dokonano ich trafnej oceny. Dlatego zarzuty skargi są bezpodstawne. Przedstawiona w skardze argumentacja ma wyłącznie polemiczny względem zaskarżonej uchwały charakter i nie podważa jej wiarygodności. Dokonana przez komisje egzaminacyjne I i II instancji ocena pracy skarżącego nie jest dowolna, tylko poparta uzasadnionymi przesłankami, wyczerpująco przedstawionymi w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały - jako stan faktyczny uchwały, który Sąd uznaje za własny.

Należy przyznać rację organowi odwoławczemu, że kluczowe znaczenie dla oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej miały rodzaj i waga uchybień wskazanych w sporządzonym na potrzeby egzaminu, drugim projekcie aktu notarialnego.

W myśl art. 1 § 1 i art. 2 § 2 w zw. z art. 79 pkt 1 ustawy Prawo o notariacie, sporządzenie aktu notarialnego jest czynnością notarialną, przy czym jedynie notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną. W zakresie swoich uprawnień notariusz działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego. W art. 80 ustawy Prawa o notariacie wskazano granice staranności zawodowej przy dokonywaniu czynności notarialnej: akty i dokumenty powinny być sporządzone przez notariusza w sposób zrozumiały i przejrzysty (§ 1); przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (§ 2); notariusz jest obowiązany udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej (§ 3).

Niewątpliwie, dokonując oceny profesjonalizmu zawodowego wynikającego ze sporządzenia aktu notarialnego w warunkach egzaminu zawodowego, o których mowa w art. 74e § 2 ustawy Prawo notarialne, czyli uwzględniający w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, należy mieć na uwadze realizację cytowanych wyżej obowiązków: w tym należytego zabezpieczenia praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne.

Kwestia ta zakreśla granice gradacji oceny pracy egzaminacyjnej kandydata na notariusza. W niniejszej sprawie Komisja Odwoławcza oceniła większością głosów 8:1 o niepodwyższaniu oceny na pozytywną. Dokonała zatem gradacji ocen, skoro poruszała się jedynie w ramach oceny negatywnej: niedostatecznej, a z pozytywnych: dostatecznej. Konsekwencją niepodwyższenia oceny na dostateczną było utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

Z pola widzenia nie można bowiem usunąć wysokich wymogów stawianych kandydatom na notariusza, a egzamin zawodowy jest jedynym merytorycznym kryterium sprawdzenia przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), który w wyroku z 22 maja 2014 r. II GSK 293/13 stwierdził, że liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji. Jedną z tych ustaw jest Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia, potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji, nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. Wszystkie przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może zatem cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca popełniła dwa kluczowe błędy, których waga dla ogólnej oceny drugiego projektu zadania egzaminacyjnego została wyczerpująco wyjaśniona przez organ w zaskarżonej uchwale, spełniając w tym zakresie wymogi art. art. 7, 8, 11, 12, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Organ odniósł się zatem do zasadniczych zarzutów, których uwzględnienie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z kolei aspekty pozytywne pracy zostały także uwzględnione, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, ale w ocenie całokształtu wykonania zadania egzaminacyjnego nie mogły odnieść oczekiwanego skutku wobec wagi kluczowych mankamentów tego projektu, jak i dodatkowych błędów pracy egzaminacyjnej stwierdzonych przez organ odwoławczy. Wprawdzie fakt ten nie mógł pogorszyć sytuacji skarżącej, ale stanowił o słuszności pierwotnego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że wbrew zarzutowi skargi, Komisja Egzaminacyjna II stopnia, wyjaśniła w jakim celu konieczne było przywołanie nowych zarzutów. Ponadto zadaniem tej Komisji było dokonanie ponownej oceny pracy przy uwzględnieniu zarzutów odwołania. Zgodnie bowiem z art. 94h § 9 ustawy Prawo notarialne, do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego.

Sąd podziela ocenę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że błąd skarżącej, polegający na niezastosowaniu art. 38 § 1 pkt 5 ustawy Prawo spółdzielcze prowadzi do braku skutecznego zawarcia umowy sprzedaży i uznany został jako zasadniczy. Pozostałe dalsze błędy, określone jako istotne, dotyczyły podstawowych zagadnień z zakresu prawa cywilnego, tj. pełnomocnictwa i ograniczonych praw rzeczowych i ich suma stanowiła w istocie o dyskwalifikacji tej części egzaminu. Ocena niedostateczna dyskwalifikuje bowiem możliwość przyznania oceny dostatecznej i uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu notarialnego.

Nietrafny jest zatem zarzut braku wskazania, czy błędy są kardynalne, czy drobne, oceny dowolnej, a nie swobodnej. Ocena ta wyczerpuje bowiem uwzględnienie całokształtu okoliczności sprawy, bowiem stanowi także uzasadnienie dla braku oceny pozytywnej (art. 80 k.p.a.). Realizuje także zasadę zaufania do władzy publicznej, odwołując się do utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw dotyczących uzyskania uprawnień zawodowych zawodu zaufania publicznego (art. 8 k.p.a.). Organ wyjaśnił także zasadność przesłanek, którymi kierował się w rozstrzyganiu sprawy, realizując zasadę przekonywania określoną w art. 11 k.p.a.

Zdaniem Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia używając określeń dla stwierdzonych błędów pracy egzaminacyjnej: "zasadniczy", "istotny", skupiła się na wadze błędów, których konsekwencją była ocena niedostateczna. Podstawowym celem i założeniem umowy między stronami jest bowiem skuteczność jej zawarcia przez notariusza. Tymczasem waga popełnionych błędów nie dała podstaw do przyjęcia, że sporządzając projekt aktu notarialnego zdająca wykazała się wiedzą prawniczą, która pozwala na samodzielne i należyte wykonywanie zawodu notariusza. W ocenie Sadu, ma rację organ, że zasadniczym mankamentem pracy było naruszenie art. 38 § 1 pkt 5 ustawy Prawo spółdzielcze. Ze sporządzonego projektu aktu notarialnego nie wynikało bowiem, że zdającej znana jest regulacja wskazanego przepisu. Zdająca pominęła w projekcie aktu notarialnego przedłożenia uchwały wyrażającej zgodę walnego zgromadzenia Spółdzielni na sprzedaż udziału we współwłasności nieruchomości. Błędu tego, wbrew stanowisku zdającej, nie eliminuje samo wskazanie w przygotowanym projekcie faktu przedłożenia notariuszowi stosownej uchwały rady nadzorczej. Rację ma Komisja, że niezastosowanie art. 38 § 1 pkt 5 ustawy Prawo spółdzielcze prowadzi do braku skutecznego zawarcia umowy sprzedaży. Prawidłowe wykonanie zadania egzaminacyjnego wymagało wszakże przygotowania projektu nie tylko ważnej, ale także skutecznej umowy sprzedaży udziałów w nieruchomości, a tych wymogu przygotowany projekt nie spełniał.

Należy podzielić stanowisko, że skarżąca naruszyła przepis art. 95 § 1 k.c., skoro ustanowiła służebność, do której J. M. nie został umocowany przez swoją żonę. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z założeniami zadania, J. M. został umocowany przez swoją żonę do nabycia do ich majątku wspólnego ze środków pochodzących z majątku wspólnego przedmiotowej nieruchomości oraz dokonania określonych zabezpieczeń. Natomiast zgodnie z § 4 przygotowanego projektu aktu notarialnego J. M. złożył zgodnie z treścią pełnomocnictwa oświadczenie o nabyciu przedmiotowej nieruchomości składającej się z działek 1, 2 i 3, natomiast złożył oświadczenie, w imieniu własnym oraz żony - nie mając do tego umocowania, że ustanawia dla działki nr [...] służebność gruntową przejazdu i przechodu po działce nr [...] oraz taką samą służebność dla działki nr [...] po działkach nr [...] i [...]. Powyższe oznaczało, że niezależnie od braku umocowania, właściciel nieruchomości ustanowił służebność na swoją własną rzecz. Wymaga podkreślenia, że zagadnienia dotyczące zakresu umocowania pełnomocnika oraz niemożności ustanowienia służebności gruntowej na własnej nieruchomości i kontuzji praw należą do podstaw prawa cywilnego. J. M. nie został umocowany do ustanowienia służebności, a przy tym doszło od naruszenia art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 247 k.c,, gdyż właściciel nieruchomości nie może obciążyć swojej nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym na rzecz samego siebie.

Błąd ten znalazł swoje dalsze konsekwencje, bowiem zdająca utworzyła założenia w przygotowanym projekcie aktu notarialnego i wyszła poza Opis istotnych zagadnień. Na okoliczność tę słusznie zwróciła uwagę Komisja, która wskazała, że Zdająca nie wykazała się znajomością art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odniesienie się do kwestii zapewnienia dostępu do drogi publicznej dla wydzielanych działek i zwrócenie na to uwagi stronom czynności. Błąd Zdającej w tym przypadku polegał jednak nie tyle na pominięciu tej kwestii, co na przyjęciu rozwiązań prawnych sprzecznych z obowiązującymi przepisami.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędnie naliczonych opłat, Sąd uznał je za prawidłowe. Skarżąca w istocie błędnie obliczyła oddzielną taksę od umowy sprzedaży i od ustanowienia hipoteki, bowiem nie zastosowała § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Słusznie Komisja oceniła i obliczyła, że prawidłowo określona wysokość taksy notarialnej od każdej z dwóch umów sprzedaży udziałów - wyliczona na podstawie § 3 pkt 5 w zw. z § 5 i § 6 pkt 17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - powinna wynosić po 2.385,00 zł. od każdej z dwóch umów sprzedaży udziałów, tj. łącznie 4.770 zł. Wszak sprzedaż nieruchomości była przedmiotem współwłasności dwóch podmiotów i w istocie składała się z dwóch umów sprzedaży. W takim przypadku podstawę wyliczenie taksy winna stanowić kwota 2 x 1.000.000 zł (§ 3 pkt 5). Nadto wobec wydania ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy przyjąć należało, że przedmiotowa nieruchomość miała charakter nieruchomości gruntowej, stanowiącej działkę budowlaną, co uzasadniało pobranie połowy stawki przewidzianej w § 3. Nie zachodziły więc podstawy do pobrania osobnego wynagrodzenia za ustanowienie hipoteki i złożenie wniosku wieczystoksięgowego. Stanowi o tym § 11 ust. 1 rozporządzania wskazując, że jeżeli jednym aktem notarialnym, sporządzonym między tymi samymi osobami, objęto kilka czynności dotyczących tego samego przedmiotu i pozostających ze sobą w takim stosunku, że jedna z tych czynności ma charakter czynności głównej, a inne mają charakter czynności ubocznych i nie mogą istnieć bez czynności głównej - za sporządzenie tego aktu notarialnego stosuje się maksymalną stawkę przewidzianą dla czynności głównej.

Należy dodać, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu notarialnego, bazująca na ocenach pracy egzaminacyjnej, nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne (I i II instancji), nie mają żadnego luzu decyzyjnego, co oznacza, że jeśli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 ustawy prawo o notariacie (pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną), wynik egzaminu musi być pozytywny. Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach luzu decyzyjnego. Jednakże specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia/weryfikacji tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów (art. 74e § 2 i § 3 ustawy Prawo o notariacie), a ostateczną ocenę stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00; b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50; c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50; d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Powyższe oznacza, że wynik egzaminu notarialnego, na który składają się wystawione na zasadzie określonej w art. 74e § 4 ustawy Prawo o notariacie oceny ze wszystkich części egzaminu, stanowi rozstrzygnięcie określonej, indywidualnej sprawy. Jednak przyjęty tą ustawą model postępowania prowadzący do ostatecznej oceny, nakazuje przyjmować, że w przypadku złożenia odwołania od wyniku egzaminu notarialnego, granice sprawy zakreśla wynik rozwiązania zadania z określonej części egzaminu, którego dotyczy kwestionowana ocena decydująca o negatywnym wyniku całego egzaminu.

Oznacza to, że komisja odwoławcza (II stopnia) działa jedynie w obszarze, którego dotyczą zarzuty odwołania i nie może zajmować się tą częścią egzaminu notarialnego, której odwołanie nie dotyczy. Podkreślenia wymaga jednak, że kontrola wyniku egzaminu z określonej jego części i kwestionowanej oceny cząstkowej nie może ograniczać się do zarzutów odwołującego się, lecz obejmuje całość wniosków kształtujących ocenę z tej części egzaminu (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2019 r. II GSK 2297/17).

W ocenie Sadu, w zaskarżonej uchwale Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wywiązała się z tak zakreślonych kryteriów/sposobu oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej drugiego projektu aktu notarialnego. Jednocześnie, wobec zarzutów i argumentacji skargi podkreślenia wymaga, że z ww. przepisów ustawy Prawo o notariacie nie wynika, że ocenę negatywną otrzymują tylko te prace, które zawierały rozwiązanie skutkujące nieważnością/bezskutecznością czynności objętych sporządzonym aktem. Oceny pozytywnej nie uzyskają także prace zawierające wiele z osobna mniejszych wad, albowiem finalne rozstrzygnięcie problemu w sposób prawidłowy w pracy egzaminacyjnej nie równoważy innych błędów merytorycznych, jeżeli są one istotne, a ich nagromadzenie powoduje, że ocena pracy nie mieści się w skali ocen pozytywnych, gdyż wskazuje na nieodpowiedni poziom przygotowania prawniczego zdającej do wykonywania zawodu notariusza.

Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje, że rozwiązanie zadania, prawidłowe pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającego, niepozwalających na uznanie, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza (por. wyroki NSA z 9 maja 2017 r. II GSK 2527/15, z 28 lutego 2019 r. II GSK 5545/16, z 9 kwietnia 2019 r. II GSK 570/17, z 9 maja 2017 r. II GSK 2527/15, z 9 września 2020 r. II GSK 146/18).

Egzamin służy sprawdzeniu wiedzy i umiejętności zdającego pod kątem wykonywania zawodu, do którego zdający aspiruje; zatem przy ocenie egzaminacyjnej zadania nie chodzi tylko w samą poprawność formalną podjętej w jego wykonaniu czynności (tu sporządzonego przez skarżącego projektu aktu notarialnego umowy sprzedaży w oparciu o opisany według kazusu stan faktyczny), ale o sprawdzenie przygotowania zawodowego zdającego, które musi wynikać z pracy egzaminacyjnej i dowodzić, że co najmniej w stopniu zadawalającym porusza się on w obszarze zagadnienia, które rozwiązuje w ramach egzaminu, a tym samym jest przygotowany do samodzielnego wykonywania zawodu notariusza.

Powyższe oznacza, że zaskarżona uchwała prawidłowo ustala istotne dla tej oceny mankamenty/nieprawidłowości pracy zdającej i wyjaśnia przesłanki prawne zajętego stanowiska, które jest zgodne z przepisami regulującymi materialnoprawną płaszczyznę problematyki objętej zadaniem, którą skarżący winien znać i należycie (w kontekście stanu faktycznego zadania) interpretować, żeby to zadanie rozwiązać, stosownie do jego założeń.

Odnosząc się do zarzutu nie odniesienia się Komisji Odwoławczej II stopnia do wszystkich zarzutów odwołania należy wskazać na pogląd - akceptowany zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie – dotyczący wprawdzie etapu kontroli sądowej, ale można go analogicznie odnieść do zarzutów odwołania, że wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie - może je oceniać całościowo (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2015 r. sygn. II GSK 470/14, wyrok NSA z 18 listopada 2016 r. sygn. II GSK 702/15, wyrok NSA z 19 czerwca 2018 r. sygn. II GSK 2336/16, wyrok NSA z 18 kwietnia 2018 r. sygn. II GSK 2671/16, wyrok NSA z 4 października 2018 r. sygn. akt II GSK 2983/16).

Zdaniem Sądu, na gruncie niniejszej sprawy taka ocena i odniesienie się do całości sprawy zawiera zaskarżona decyzja. Ponadto, co wymaga podkreślenia, zgodnie z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie, do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się "odpowiednio" przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane. Wyłącza to stosowanie kodeksu postępowania administracyjnego wprost i prowadzi do wniosku o swoistym charakterze postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Charakter ten potwierdzają inne przepisy ustawy - Prawo o notariacie oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugo instancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. wydane w sprawach II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10. Analogicznie kształtuje się orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oparte o zbliżone stany faktyczne i prawne związane z egzaminami radcowskim i adwokackim).

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Takie działanie komisji odwoławczej nie może być zatem uznane za sprzeczne z § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego. Fakt bowiem, że przedmiotem opinii sporządzonej przez przewodniczącego bądź członka komisji odwoławczej powinna być zasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu nie oznacza, że Komisja II Stopnia zwolniona jest z oceny wszystkich przesłanek określonych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, a przede wszystkim w art. 74 § 3 tej ustawy.

Podkreślenia wymaga, że przedstawiony powyżej pogląd podzielony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2015 r. (II GSK 1679/14), w którym uznano za bezzasadne zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące sposób oceny pracy pisemnej dokonanej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia z tego względu, że Komisja ta ponownie rozpatrzyła i rozstrzygnęła sprawę dotyczącą zaskarżonej części egzaminu zamiast ograniczyć się do zbadania zasadności rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej w granicach wyznaczonych przez zakres odwołania i podniesione w nim zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia jest rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Zgodnie bowiem z art. 74h par. 1 ustawy - Prawo o notariacie odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu notarialnego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Wynik ustala się na podstawie całościowej oceny poszczególnych części egzaminu dokonanej na zasadach określonych w art. 74d - 74f ustawy Prawo o notariacie.

Oznacza to, że kwestionowanie wyniku egzaminu może sprowadzać się jedynie do zakwestionowania ocen wystawionych za zadania składające się na jedną z części egzaminu. Wówczas przedmiotem badania komisji odwoławczej jest tylko ten wynik cząstkowy. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni § 5 ust. 3 i 4 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego i uznał za oczywiste, że skoro komisja odwoławcza nie głosuje wyłącznie o zasadności zarzutów odwołania lecz głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej, to musi odnieść się do całej pracy i jej oceny, a także - działając merytorycznie - ponownie ustalić ocenę zadania pisemnego egzaminu, uwzględniając zasadność lub bezzasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu. Ostatecznie stwierdził, że nie sposób bronić tezy, że komisja odwoławcza może ponownie ustalić ostateczną ocenę pracy, ograniczając się wyłącznie do zbadania zarzutów odwołania. Przyjęcie takiego rozwiązania prowadziłoby bowiem do paradoksalnych sytuacji, w których uwzględnienie przez komisję odwoławczą np. jedynego zarzutu podniesionego w odwołaniu czyniłoby odwołanie zasadnym i nakazywałoby komisji II stopnia zmienić ostateczną ocenę pracy, pomimo tego, że praca zawiera błędy i uchybienia stwierdzone przez komisję egzaminacyjną, nie objęte badaniem komisji odwoławczej ze względu na zakres odwołania. Ta linia orzecznicza podtrzymana została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2017 r. (II GSK. 3247/15), w którym stwierdzono, że komisja egzaminacyjna II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu - nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice.

Wobec dokonanych w sprawie stwierdzeń, że z uwagi na cel przeprowadzenia egzaminu komisja egzaminacyjna II stopnia może zatem dostrzec wady pracy egzaminacyjnej zdającego inne niż wskazane przez egzaminatorów, ale nie może oprzeć rozstrzygnięcia na tych błędach, trzeba zwrócić uwagę, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego.

Rozpoznając niniejszą skargę Sąd doszedł do przekonania, że należy podzielić stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, że projekt sporządzonego przez skarżącą aktu notarialnego nie odpowiadał wymogom stawianym tego typu dokumentom. Jak wyżej wykazano, niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Komisja dokonała prawidłowej analizy pracy Skarżącej. Organ dokładnie i w sposób wyczerpujący wyjaśnił swoje stanowisko, uzasadniając uzyskanie przez skarżącą oceny negatywnej z egzaminu notarialnego, czyniąc zadość wymogom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego Komisja prawidłowo przyjęła w sprawie, że z powodu uchybień, których dopuściła się skarżąca na etapie sporządzania projektu drugiego aktu notarialnego, nie mogła uzyskać oceny pozytywnej, co Sąd poddał analizie powyżej. Zaskarżona uchwała została uzasadniona zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zawiera omówienie tak pozytywnych, jak i negatywnych elementów pracy skarżącej z wyjaśnieniem, dlaczego charakter i waga stwierdzonych mankamentów nie pozwoliły na uwzględnienie odwołania i podwyższenie oceny niedostatecznej na dostateczną z projektu drugiego aktu notarialnego, a w konsekwencji na zmianę negatywnego wyniku tego egzaminu na pozytywny. W ocenie Sądu, waga i charakter popełnionych błędów uzasadniały w sposób wystarczający utrzymanie oceny niedostatecznej i tym samym stwierdzenie negatywnego wyniku egzaminu notarialnego. Zaskarżona uchwała została zatem wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego mającego znaczenie w niniejszej sprawie, a organ odniósł się do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.