Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 994/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235a
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 8
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 1 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 roku sprawy ze skargi Michała na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia października 2016 roku w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. (dalej w skrócie: Inspektor Powiatowy) decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. o nr [...] nie stwierdził u M. K. choroby zawodowej: Przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymienionej w poz. -5 - wykazu chorób zawodowych określonych w przepisach w sprawie chorób zawodowych Dz. U. z 2013r. poz. 1367, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r - Kodeks pracy ( Dz.U. z 2014r.poz. 1502 ze zm.)

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż decyzję wydano w oparciu o orzeczenie lekarskie nr BP [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wystawione przez Poradnię Konsultacyjną i Chorób Zawodowych Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P., otrzymanego w dniu 25 marca 2009 r. oraz na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] wydanego w trybie odwoławczym przez Klinikę Chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu Medycyny Pracy [...], otrzymanego w dniu 02 listopada 2009 r.

Dalej organ wskazał, iż z ustaleń dokonanych w toku postępowania wynika, iż w pierwszym okresie zatrudnienia w ". Sp. z o.o. w P. od 22 marca 2001 r. do 21 grudnia 2001 r. M. K. pracował jako robotnik stanowisk i urządzeń odlewniczych. 80% czasu pracy przepracował na stanowisku podawania skrzyń formierskich, natomiast 20%, tj. osiemnaście dni roboczych na stanowisku obijania odlewów w "piwnicy" i na pochylni, z czego połowa to odbiór odlewów z oczyszczarki i ich wysypywanie na przenośnik łuskowy. Pomiary zapylenia w tej części zakładu nie były wykonywane, natomiast w formierni maszynowej wykonywano je systematycznie i nie wykazały przekroczeń obowiązujących norm (pył całkowity 2, 97 mg/m3 przy normie 4 mg/m3). Zaznaczono, iż w tym czasie M. K. był nieobecny z powodu choroby przez 44 dni. W okresie od 05 kwietnia 2007 r. do 04 lipca 2007 r. M. K. został ponownie zatrudniony w [...] Sp. z o.o. tym razem na stanowisku rdzeniarza. Badanie profilaktyczne z dnia 04 kwietnia 2007 r. potwierdziło zdolność w/w do pracy na 1 rok z zastrzeżeniem, że może on pracować przy maszynach z wyłączeniem obsługi taśmy, z uwagi na wadę wzroku. Badanie spirometryczne z dnia 02 kwietnia 2007 r. wykazało u M. K. zaburzenia wentylacji typu mieszanego średniego stopnia. W okresie tego zatrudnienia M. K. obsługiwał strzelarkę produkującą rdzenie metodą gorącej rdzennicy, wykonując ręcznie rdzenie utwardzane dwutlenkiem węgla w kontakcie z zapyleniem, fenolem, formaldehydem oraz amoniakiem. Pomiary środowiska pracy przeprowadzone przez firmę Ekolab Sp z o.o. w P. w 2006 r. wykazały na stanowisku obsługi strzelarki następujące wartości:

- pył całkowity -2,18 mg/m3 przy normie 4 mg/m3

- pył respirabilny - 0, 59 mg/m3 przy normie 1 mg/m3

- fenol - 1, 85 mg/m3 przy normie 7,8 mg/m3

- formaldehyd - 0, 11 mg/m3 przy normie 14 mg/m3

W tym okresie M. K. przebywał na zwolnieniu lekarskim przez 13 dni. Po raz trzeci w/w zatrudniony został w [...] Sp z o.o. w P. w okresie od 07 sierpnia 2007 r. do 31 maja 2008 r. jako ślusarz utrzymania ruchu. Do zakresu obowiązków M. K. należały prace ślusarskie, tj. montaż i demontaż maszyn i urządzeń oraz cięcie i spawanie - średnio ok. godzinę dziennie. Dodatkowo powierzono mu zadanie usunięcia zbiornika o wymiarach 1,2 x 0,8 x 1,8 m z czarnej blachy o grubości 4 mm. Zbiornik ten był usytuowany w hali starej kompresowni pod sufitem. Cięcie palnikiem acetylenowo - tlenowym zbiornika pomalowanego z zewnątrz typową farbą antykorozyjną zajęło M. K. dwa dni robocze. Organ wskazał także, iż w tym okresie zatrudnienia M. K. przebywał na zwolnieniu chorobowym 128 dni.

Dalej wyjaśniono, iż w toku postępowania, wykonując zalecenia zawarte w decyzji Inspektor Sanitarny z 27 stycznia 2010 r. Inspektor Powiatowy przesłuchał dwóch świadków wskazanych przez M. K. jak też przeanalizowała dokumentację medyczną lekarza rodzinnego strony oraz zaświadczenie lekarz pulmonologa z Wielkopolskiego Centrum Pulmonologii. Ponadto wykonał zalecenia zawarte w kolejnej decyzji Inspektor Sanitarny z dnia 26 sierpnia 2010 r. i pozyskał wyniki pomiarów środowiska pracy przeprowadzone przez firmę Ekolab, uzupełnił akta sprawy o kartę oceny narażenia zawodowego oraz rozważył ponowną konsultacę w obu jednostkach orzeczniczych.

Inspektor Powiatowy wyjaśnił następnie, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 1 czerwca 2011 r. o sygn. akt II SA/Po 315/11 uchylił decyzję Inspektor Sanitarny z [...] lutego 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Powiatowego z dnia [...] grudnia 2010 r. i zalecił organowi I instancji przeprowadzenie próby sporządzenia oceny narażenia zawodowego na dwóch stanowiskach pracy, które skarżący wiąże z genezą i rozwojem choroby, a następnie zwrócenie się do jednostek orzeczniczych i wydanie nowych orzeczeń opartych na pełnym materiale dowodowym.

Dalej wyjaśniono, iż w toku prowadzonego ponownie postępowania ustalono, że w odniesieniu do stanowisk pracy z którymi M. K. genezę i rozwój choroby nie ma żadnych możliwości odtworzenia tych prac w podobnym zakresie i w podobnych warunkach. Stanowisko oddzielania układów wlewowych od odlewów w piwnicy ze względów technologicznych, technicznych oraz ekonomicznych zostało zlikwidowane w 2005 r., natomiast demontaż zbiornika był czynnością jednorazową, odbywał się w ramach modernizacji pomieszczeń, a po zakończeniu demontażu cała reszta instalacji przestała istnieć. Brak jest zatem możliwości sporządzenia oceny narażenia zawodowego na tych dwóch stanowiskach. Zaznaczono, iż na takim stanowisku pracy, jakie zajmował M. K. pracowało kilkudziesięciu pracowników przez kilkanaście lat i u żadnego z nich nie podejrzewano ani nie stwierdzono choroby zawodowej układu oddechowego.

Inspektor Powiatowy wyjaśnił nadto, iż wystąpił do kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o wypowiedzenie się w kwestii dokumentacji medycznej dotyczącej M. K., uzyskując dnia 18 czerwca 2013 r. odpowiedź z IMP w Ł., że specjaliści z zakresu pulmonologii nie znajdują podstaw do modyfikacji treści wydanego przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. orzeczenia (nr [...]). Ponadto organ ten uzyskał kserokopię kartoteki z Wielkopolskiego Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii - dr D. K., z której to opinii wynika, że proces chorobowy u M. K. rozpoczął się co najmniej w 2000 r. i stopniowo narastał oraz zwrócił się do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. o skierowanie M. K. na badanie orzecznicze w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., którego strona zrezygnowała z uwagi na znacznie zaawansowany proces chorobowy. Nadto Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. przesłuchał dwóch świadków pracujących na stanowisku pracy jakie zajmował M. K., którzy jednoznacznie podkreślili fakt istnienia na tym stanowisku nadmuchu chłodzącego, a warunki pracy tam panujące ocenili jako dobre, a także sporządził dnia 26 czerwca 2014 r. kolejną kartę oceny narażenia zawodowego, zawierającą szczegółowe informacje związane z warunkami pracy panującymi w [...] Sp z o.o.

Inspektor Powiatowy wyjaśnił także, iż uzyskał od Instytutu Spawalnictwa w G. informację dotycząca badania wielkości emisji pyłu i gazów przy cięciu palnikiem tlenowo - acetylenowym blachy ze stali niestopowej konstrukcyjnej w gatunku S235JR o grubościach od 3 do 50 mm. W powstających zanieczyszczeniach oznaczono pył całkowity i tlenki azotu oraz określono skład chemiczny pyłu całkowitego. Blacha stalowa, dla której przeprowadzono badania nie była pokryta powłoką antykorozyjną. Z informacji tej wynika, iż w przypadku cięcia gazowego blach z powłoką antykorozyjną do środowiska pracy mogą wydzielać się substancje organiczne związane z rozkładem termicznym powłoki. W Instytucie nie prowadzono oznaczeń ilościowych i jakościowych substancji organicznych wydzielających się przy cięciu gazowym blach z powłokami ochronnymi. Z przeliczenia przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. wskaźników emisji zanieczyszczeń pyłowych i gazowych powstających przy cięciu tlenowo - acetylenowym wynika, że przy cięciu zbiornika z czarnej blach u grubości 4 mm emitowany został pył o stężeniu około 0,7 g/m cięcia i tlenki azotu o stężeniu około 408 mg/m cięcia. W składzie chemicznym pyłu dominował pyl żelaza (ok. 75%) przy minimalnym udziale manganu (ok. 0,64%) i krzemu (ok. 0,12%). Uwzględniając wartość długości cięcia zbiornika o wymiarach 1,2 x 0,8 x 1,8 m określoną przez specjalistę ds. BHP spółki F. na 8 - 10 m w trakcie każdej z dwóch dniówek roboczych, w których p. Kujawa zajmował się cięciem zbiornika z czarnej blachy o grubości 4 mm poziom zapylenia wynosił ok. 3,5 g, a stężenie tlenków azotu ok. 204 mg. Zdaniem organu nie jest możliwe dokładne przeliczenie w/w wartości na obowiązujące normy, lecz nawet w przypadku ich przekroczenia warunki pracy panujące w ciągu dwóch dni roboczych nie mogły wywołać choroby zawodowej układu oddechowego.

Reasumując Inspektor Powiatowy stwierdził, iż cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, tj. karty oceny narażenia zawodowego, wyniki pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia oraz orzeczenia lekarskie obu instancji orzeczniczych nie dają podstaw do stwierdzenia, że u p. M. K. doszło do rozwoju schorzenia występującego w poz. 5 wykazu chorób zawodowych. Zebrane dowody wskazywały, że wymienione u M. K. choroby są pochodzenia pozazawodowego, a etiologii schorzenia należy upatrywać w częstym występowaniu infekcji górnych dróg oddechowych i wieloletnim nałogu palenia tytoniu. Nadto podkreślono młody wiek M. K., bardzo krótki okres zatrudnienia (1 rok i 4 miesiące po uwzględnieniu 185 - dniowego okresu absencji chorobowej), oraz brak przekroczeń w przeprowadzonych i dołączonych do akt sprawy pomiarach środowiskowych.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. podnosząc, iż w karcie narażenia zawodowego nie ujęto narażenia na gazy i dymy spawalnicze. Podniósł, iż są dowody na to, iż w ciągu dwóch dni ciecia palnikiem zbiornika utraciła kolejne 20% wydolności płuc. Podniósł, iż częste infekcje płucne rozpoczęły się dopiero od chwili podjęcia pracy w Ferrexie, a jego nałóg palenia tytoniu trwał zaledwie kilka lat. Zdaniem strony orzeczenia lekarskie opierały się na niewłaściwie wypełnionych kartach narażenia zawodowego.

Inspektor Sanitarny (dalej w skrócie: Inspektor Wojewódzki) decyzją nr [...] wydaną na w dniu [...] października 2016 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, uchylił zaskarżoną decyzję w całości orzekł o niestwierdzeniu u M. K. choroby zawodowej przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869 ze zm.)

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy omówił dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyjaśnił, iż w toku postępowania odwoławczego wystąpił do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. z wnioskiem o dodatkową konsultację oraz zajęcie stanowiska w sprawie z materiał dowodowy zgromadzony od czasu wydania przez tą jednostkę orzeczenia lekarskiego z [...] marca 2009 r. W odpowiedzi Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P. pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. poinformowało, iż ponownie przeanalizowało dokumentację M. K., w tym oceny narażenia zawodowego, i podtrzymało stanowisko o braku podstaw do rozpoznania wyżej opisanej choroby zawodowej. Inspektor Wojewódzki wyjaśnił, iż pismem z [...] czerwca 2016 r. zwrócił się nadto o do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z wnioskiem o dodatkową konsultację oraz zajęcie stanowiska w sprawie w oparciu o przesłane akta sprawy. W odpowiedzi Instytut Medycyny Pracy w Ł. w dniu [...] sierpnia 2016 r. wydał opinię uzupełniającą do orzeczenia lekarskiego nr [...] Lekarska jednostka orzecznicza II stopnia dokonała szczegółowej analizy danych dotyczących przebiegu choroby oraz narażenia zawodowego. Podkreśliła, iż istotną kwestią orzeczniczą jest aspekt palenia tytoniu przez M. K., wskazując, że palenie tytoniu jest głównym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby rozpatrywanej w niniejszej sprawie. Instytut Medycyny Pracy w Ł. zwrócił również uwagę na bardzo krótki okres narażenia zawodowego oraz fakt, iż początek objawów choroby wystąpił już w pierwszym roku narażenia zawodowego (2001 r.). Ponadto, lekarska jednostka orzecznicza II stopnia podkreśliła, iż według obowiązującego wykazu chorób zawodowych warunkiem do rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenie oskrzeli jako choroby zawodowej jest trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem FEV1 poniżej 60% wartości należnej oraz stwierdzenie w ostatnich 10 latach pracy zawodowej w co najmniej 30% przypadków pomiarów na stanowisku pracy przekroczeń NDS (najwyższe dopuszczalne stężenie), zaś w przypadku M. K. wskazany drugi warunek nie został spełniony. W podsumowaniu, Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdził, iż nie znajduje podstaw do weryfikacji orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołanego narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń.

Inspektor Wojewódzki zwrócił uwagę na specyfikę postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych i wynikający z tego fakt związania organów inspekcji sanitarnej orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że organy te nie są uprawnione do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia. Dotyczy to zarówno objawów choroby, jak i z przyczyn jej powstania (etiologii).

W ocenie organu odwoławczego wydane w sprawie orzeczenia lekarskie (Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wraz z opinią uzupełniającą z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nr [...] z dnia [...] października 2009 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wraz z opinią uzupełniającą z dnia [...] sierpnia 2016 r.) są rzeczowe, spójne i logiczne. Organ uznaje w/w opinie za środek dowodowy w rozumieniu art. 75 i art. 84 K.p.a., który wyjaśnia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy kwestie wymagające wiedzy specjalistycznej.

Zdaniem Inspektora Wojewódzkiego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P., wbrew zasadzie dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) nie ustalił z należytą starannością stanu faktycznego, istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie dodatkowych konsultacji z lekarskimi jednostkami orzeczniczymi w oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego. Organ I instancji nie zwrócił się do lekarskich jednostek orzeczniczych o wydanie nowych orzeczeń opartych na pełnym materiale dowodowym, co z uwagi na ilość zgromadzonego materiału było niezbędne w niniejszej sprawie. W tej sytuacji organ odwoławczy mając na względzie zasadę szybkości i prostoty postępowania oraz fakt, iż sprawa dotycząca podejrzenia choroby zawodowej u M. K. z uwagi na liczne uchybienia była kilkukrotnie przekazywana do ponownego rozpoznania organowi I instancji, postanowił w toku postępowania odwoławczego uzupełnić materiał dowodowy w zakresie, w którym zaniechał tego organ I instancji. Inspektor Wojewódzki stwierdził, iż nie miał wątpliwości co do stanu faktycznego w sprawie i nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, w związku z tym miał obowiązek zastosować instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy, zamiast uchylać decyzję organu I instancji i przekazywać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zważywszy na wskazane uchybienia organu I instancji oraz orzecznictwo sądów administracyjnych należało uchylić decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. znak: [...] z dnia [...] lutego 2016 r. i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. K..

Skarżący podniósł, iż pracę w odlewni ". podjął w 2001 r. jako zupełnie zdrowy człowiek - badanie spirometryczne było prawidłowe. Wskazał, iż pracował w tzw. "piekiełku", które nie było dostosowane do pracy ludzi. Zakład pracy obchodził przepisy i normy oraz odpowiednio przygotowywał miejsca pracy przed zapowiedzianymi kontrolami. Zarzucił, iż lekarz medycyny pracy zignorował badania w 2007 r. które sugerowało już obniżoną wydolność płuc. Tym samym dopuszczono go do pracy mimo rozwijającej się choroby. Podniósł, iż dalszy, gwałtowny ubytek wydajności płuc nastąpił w wyniku cięcia zbiornika w starej kompresorowni. Praca ta była wykonywana z naruszeniem szeregu norma bezpieczeństwa. Brakowało odpowiedniej wentylacji (nawiewu mechanicznego) w wyniku czego skarżący był poddany działaniu szeregu trujących gazów. Wskazał na badania przeprowadzone przez Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowego Instytutu Badawczego , z których wynika do jakich przekroczeń NDS dochodzi na terenie odlewni żeliwnych w tym prawdopodobnie na terenie odlewni ".

Odpowiadając na skargę Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej P.p.s.a.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Przedmiotem skargi do tut. Sądu jest decyzja Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] października 2016 r., którą to decyzją organ ten orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u M. K. choroby zawodowej: przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń.

Zgodnie z art. 235ą Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". Wykaz chorób zawodowych zawiera załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( t.j. DZU. z 2013 r. poz. 1367 ze zm. – dalej w skrócie zwane jako "Rozporządzenie" ). Stosownie do treści tego rozporządzenia na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. We wskazanym rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, co do niektórych schorzeń sprecyzowano dodatkowo, że ów związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu. Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Obowiązkiem organów administracji w przedmiotowym postępowaniu było ustalenie trzech elementów, a mianowicie czy rozpoznana choroba jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych czy u skarżącego wystąpiło to schorzenie albo jego następstwa oraz czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

W powyższym zakresie ustalenia stanu faktycznego poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. W myśli art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.), wyrażającego między innymi zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Stosownie do art. 80 K.p.a., organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 K.p.a.). Przy czym, według art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Jak wynika § 8 ust. 1 Rozporządzenia podstawą wydania przez organ nadzoru sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i oraz przeprowadzona ocena narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Zaznaczyć należy, iż orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 K.p.a. Organ ma obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Orzeczenie lekarskie powinno i w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Opinie lekarskie zawierające rozbieżności czy sprzeczności, nie pozwalające organowi na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie, muszą być poprawione lub uzupełnione. W przypadku takich opinii, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone ( § 8 ust.2 Rozporządzenia ).

Zaznaczyć należy, iż na gruncie przedmiotowej sprawy zapadł już prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 2011 r. o sygn. akt II SA/Po 315/11, w którym to Sąd, uchylając decyzji organów sanitarnych obu instancji, zawarł zalecenia, co do dalszego postępowania. Zgodnie z tym wyrokiem, rozpoznając ponownie sprawę, organy zobowiązane zostały do ponownego skonsultowania oceny narażenia zawodowego z lekarskimi jednostkami orzeczniczymi, a ponadto Sąd nakazał przeprowadzenia próby sporządzenia narażenia zawodowego na dwóch stanowiskach pracy, z którymi skarżący wiązał genezę swojego schorzenia.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. cena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Stad też organy rozpoznające sprawę po ww. wyroku z dnia były związane zawartymi w nich wytycznymi.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie organy wywiązały się z nałożonych na nie zaleceń.

Po pierwsze wskazać należy, iż organy podjęły próbę ustalenia odtworzenia warunków pracy na nieistniejących już stanowiskach pracy w piwnicy zakładu odlewni (oddzielanie układów wylewowych od odlewów) F. oraz przy cięciu zbiornika palnikiem acetylenowym-tlenowym w 2007 r. Przesłuchano m.in. dwóch świadków na okoliczność pracy w piwnicy przy oddzielanie układów wylewowych od odlewów oraz dokonano konsultacji z Instytutem Spawalnictwa w G. w zakresie emisji pyłów i gazów przy cięciu planikiem acetylenowym-tlenowym blachy i stali niestopowej konstrukcyjnej w gatunku [...] Ponadto po wyroku Sądu z 1 czerwca 2011 r. organy pozyskały karty narażenia zwałowego sporządzone przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P. ( z dnia [...] czerwca 2013 r.) oraz przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] marca 2014 r.

Dalej zauważyć trzeba, iż stosując się do wytycznych, zawartych w powołanym wyroku, organ odwoławczy, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, przesłał zgromadzony materiał dowodowy, wraz z sporządzonymi kartami narażenia zawodowego do lekarskich jednostek orzeczniczych, które wydały pierwotne orzeczenia lekarskie w [...] marca 2009 r. ( Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P.) oraz [...] października 2009 r. (Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Ł.) w celu uzupełniania tych orzeczeń z uwzględnieniem pozyskanego po dacie ich wydania materiału dowodowego. Obie te jednostki orzecznicze potwierdziły, iż ich pierwotne orzeczenia z 2009 r. o braku podstaw do stwierdzenia u M. K. choroby zawodowej są aktualne. Na uwagę zasługuje w szczególności kompletna i wszechstronna opinia uzupełniająca sporządzona w dniu [...] sierpnia 2016 r. w Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Ł.. W opinie tej zwrócono uwagę, iż M. K. w 2001 roku oraz w latach 2007-2008 roku byi zatrudniony w firmie F. Sp. z o.o. Po uwzględnieniu okresów nieobecności w pracy pracował łącznie przez jeden rok i cztery miesiące. W pierwszym okresie (od 22 marca 2001-21 grudnia 2001) pracował na stanowisku robotnik urządzeń i stanowisk odlewniczych i był narażony na pyły o wartościach nieprzekraczających NDS. W 2007 roku M. K. został ponownie zatrudniony w firmie F. i w okresie od 05 kwietnia 2007 – 04 lipca 2007 zajmował stanowisko rdzeńiarza. Według dostarczonej dokumentacji praca na tym stanowisku wiązała się z narażeniem na pyły oraz czynniki chemiczne, w tym m.in. fenol, formaldehyd, Badany po raz trzeci został zatrudniony w firmie F. Sp. z o.o, w sierpniu 2007 na stanowisku ślusarza utrzymania ruchu. Pracował w okresie od [...] sierpnia 2007 do [...] maja 2008. Do jego obowiązków należało wykonywanie prac ślusarskich oraz cięcie i spawanie (średnio ok. godzinę dziennie). Na tym stanowisku również narażony był na pyły i gazy uwalniające się m.in. podczas procesów spawania (brak danych o przekroczeniach NDS). W opinie zaznaczono, iż z analiza całości dokumentacji medycznej odnośnie początku i przebiegu schorzenia wynika, że dolegliwości ze strony układu oddechowego występują u pacjenta już od 2001 roku. W dostarczonej dokumentacji widnieją liczne wpisy o występowaniu u pacjenta częstych infekcji układu oddechowego. Dodatkowo w dokumentacji znajduje się informacja o kilkuletnim nałogu palenia papierosów przez M. K. (sam pacjent w piśmie z dnia [...] kwietnia 2009r. adresowanym do Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodz potwierdził fakt palenia papierosów przez ok. 7 lat). Dalej w opinii podkreślono, iż zgodnie z uregulowaniami Kodeksu pracy chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Z definicji choroby zawodowej jednoznacznie wynika, że samo "istnienie prawdopodobieństwa" nie jest wystarczające do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż związek choroby z warunkami pracy (narażeniem zawodowym) musi być stwierdzony bezspornie lub z przeważającym prawdopodobieństwem. Podkreślono, iż rozpoznanie przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli jako choroby zawodowej wymaga stwierdzenia, że narażenie zawodowe na pyły i gazy drażniące było dominującym czynnikiem w jego powstaniu. W ocenie lekarza jednostki orzeczniczej szczegółowa analiza dotycząca przebiegu choroby oraz narażenia zawodowego, z punktu widzenia wiedzy medycznej, nie pozwala jednak na uznanie takiego prawdopodobieństwa. Zaznaczono, iż palenie tytoniu jest głównym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby, a w wielu krajach np. w Stanach Zjednoczonych czy Kanadzie nałóg palenia tytoniu w wywiadzie jednoznacznie wyklucza możliwość rozpoznania przewlekłej obturacyjnej choroby płuc jako choroby zawodowej. Biorąc pod uwagę bardzo krótki okres narażenia zawodowego (łącznie 1 rok i 4 miesiące), początek objawów choroby już w pierwszym roku narażenia zawodowego (2001r), oraz obecność pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju choroby - brak jest podstaw do rozpoznania u M. K. choroby zawodowej pod postacią przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Ponadto podkreślono, iż według obowiązującego wykazu chorób zawodowych warunkiem koniecznym do rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli jako choroby zawodowej jest trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem FEV1 poniżej 60% wartości należnej oraz stwierdzenie w ostatnich 10 latach pracy zawodowej w co najmniej 30% przypadków pomiarów na stanowisku pracy przekroczeń NDS. W przypadku pacjenta ten drugi warunek nie został spełniony.

W ocenie Sądu orzekające w niniejszym składzie opinia ta jest kompletna, wyczerpująca i została wydana z uwzględnieniem materiału dowodowego pozyskanego przez organy inspekcji sanitarnej po wyroku z 1 czerwca 2011r. Lekarz orzecznik zaznaczył, iż z uwagi na okres rozwoju choroby, czas pracy skarżącego w ww. zakładzie pracy oraz wieloletni nałóg palenia tytoniu nie można jednoznacznie "z dużym prawdopodobieństwem" wskazać aby zdiagnozowane u niego schorzenie było ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Zaznaczył, iż zgodnie w wiedzą medyczną regularne paleni tytoniu jest głównym czynnikiem rozwoju tej choroby, zatem nie pozwala to na stwierdzenie, iż choroba skarżącego, przynajmniej z dużym prawdopodobieństwem, był skutkiem narażenia na gazy i pyłu w miejscu pracy.

Zauważyć należy, iż z załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wynika, iż dla uznania za chorobę zawodową przewlekłego obturacyjnego zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, muszą zostać być spełnione dodatkowo dwie przesłanki:

1) choroba ta wywołana była narażeniem na pyły lub gazy drażniące, a ponadto

2) w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż M. K. w okresie swojej aktywności zawodowej na działanie gazów i pyłów był narażony jedynie w okresie pracy w zakładzie spółki [...] Sp. z o.o. w P.. Przeprowadzone w tym okresie pomiary stężeń pyłów i gazów na stanowiskach zajmowanych przez skarżącego nie wykazały przekroczeń dopuszczalnych norm. Organy podjęły, wyżej opisane, działania zmierzające do ustalenia czy takie przekroczenia miały miejsce na stanowiskach pracy przy cięciu planikiem acetylenowym-tlenowym zbiornika stalowego oraz przy oddzielaniu układów wylewowych od odlewów (w tzw. piekiełku) tj. na stanowiskach na których takie pomiary nie były wykonywane. Ustalenia te nie doprowadziły do jednoznacznego wniosku, iż na tych stanowiskach pracy doszło do przekroczeń dopuszczalnych stężeń gazów i pyłów. Ponadto w akt sprawy, iż zakres okres wykonywania pracy na tych stanowiskach przez M. K. nie był długo (odpowiednio 9 i 2 dni), zatem czas ewentualnego narażenia na pyły i gazy nie był znaczny. Nie można zatem stwierdzić jednoznacznie czy spełniony lub niespełniony został drugi warunek uznania schorzenia skarżącego za chorobę zawodową.

Wątpliwości te nie mogą jednak mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji skoro w opinii lekarskiej z dnia 16 września 2016 r. wyraźnie zaznaczono, iż historia choroby skarżącego (początki dolegliwości datowane są już na 2001 r. ), wieloletni nałóg palenia tytoniu i związana z tym nałogiem zachorowalność na przewlekłe obturacyjnego zapalenia oskrzeli oraz krótki okres pracy skarżącego w przedmiotowej odlewni uniemożliwiają uznanie, iż choroba skarżącego, przynajmniej z dużym prawdopodobieństwem była skutkiem narażenia na szkodliwe czynniki na stanowisku pracy. Innymi słowy, treści ww. opinii prowadzi do wniosku, iż nawet ustalenie, że na stanowiskach pracy zajmowanych przez skarżącego (w okresie jego zatrudnienia na tych stanowiskach) doszło do przekroczenia dopuszczalnych stężeń szkodliwych pyłów i gazów, nie pozwalałoby to stwierdzić, iż choroba skarżącego jest wywołana tymi przekroczeniami, skoro w tym okresie nałogowo palił papierosy, a okres narażenia na te ewentualne przekroczenia nie był znaczący.

Stąd też bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają zarzuty strony dotyczące przekraczania norm ww. zakładzie, które być może dokumentują badania na podstawie, których powstał powołany w skardze artykuł naukowy.

Mając powyższe uwagi na względzie Sąd doszedł do winsoku, iż zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o kompletnie zgromadzony materiał dowodowy, który nie pozwalał na stwierdzenie, iż zdiagnozowana u skarżącego choroba bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, co uniemożliwiło uznanie jej za chorobę zawodową wymienioną w pod poz. 5 załącznika rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

W tych okolicznościach sprawy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.