Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 138/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 134, art. 145 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 7,  art. 8, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1, 2, 3, art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi B. Ł. i T. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia [...] maja 2011r. [...] na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 i art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), działając jako organ wyznaczony do rozpatrzenia sprawy postanowieniem Wojewody z dnia [...].11.2004 r., odmówił B. i T. małż. Ł., zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. B. K., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb K., arkusz mapy [...], działka nr [...], o powierzchni 9 226 m2 oraz działka nr [...] o powierzchni 24 876 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił tok postępowania administracyjnego i poczynione rozważania prawne w których wskazano, że w dniu 27.07.2001 r. p. B. Ł. i p. T. Ł. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości położonej w P., stanowiącej działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu K.

Po raz pierwszy rozpoznając sprawę Starosta decyzją z dnia [...]01.2010 r., sygn.: [...] orzekł o zwrocie na rzecz p. p. B. i T. małż. Ł. we wspólności ustawowej nieruchomości będącej przedmiotem postępowania zobowiązując jednocześnie do zwrotu na rzecz Miasta należności określonych w art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kwocie 288.007,79 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta, Wojewoda decyzją z dnia [...].05.2010 r., sygn.: [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, nakazując aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalić czy całość nieruchomości wymienionych w akcie notarialnym była wywłaszczona z urzędu, czy też właściciele zwrócili się o wykup dalszych działek z uwagi na ich dalszą gospodarczą nieprzydatność. Nakazano ustalić jakie działki i na jaki cel zostały wywłaszczone w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r., oraz ustalić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na wymienionych w umowie sprzedaży działkach.

W wyniku ponownego rozpoznawania sprawy Starosta ustalił, że pismem z dnia 13.02.1974 r. Zarząd Dróg i Mostów poinformował właścicieli części działek nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] o powierzchniach odpowiednio ca. 11 300 m2 i 30100 m2, zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...], o zamiarze nabycia części ww. nieruchomości w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. nr 10, poz. 64 z 1974 r.), w związku z przystąpieniem do realizacji trasy K. na odcinku od wiaduktu na F do granicy miasta P. Jednocześnie ZDiM zwrócił się z prośbą o wyrażenie zgody na zajęcie części nieruchomości w trybie ww. ustawy.

Następnie w dniu 30.12.1974 r. sporządzono notatkę, zgodnie z którą m.in. p. T. Ł. wyraził zgodę na zajęcie niezbędnego terenu pod budowę trasy K., wnosząc jednocześnie o wcześniejsze oszacowanie składników na gruncie i poczynionych na nim nakładów, a także zapewnienie dogodnego dojazdu do każdej z części nieruchomości pozostającej przy właścicielu. W przypadku braku dojazdu właściciele takich części nieruchomości, w tym m.in. p. T. Ł. wnieśli o ich wykup na rzecz Skarbu Państwa w całości.

Decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego z dnia [...]04.1975 r. [...] zatwierdzono plan realizacyjny trasy K. na odcinku od ulicy T. do granicy miasta.

Pismem z dnia 03.1976 r. p. T. Ł. wniósł o wykupienie części nieruchomości, co argumentował następująco: "W związku z budową nowej Trasy K., która przechodzi przez mą nieruchomość zostałem odcięty od części mej ziemi położonej przy rowie S., do której to nie mam dojazdu, o ile w przyszłości by stworzono jakiś dojazd to stanowiłby dużą odległość bo około 8 km co było by dla mnie niemożliwością należytej uprawy i wysokiej produkcji. Przeto zwracam się z uprzejmą prośbą o ile to możliwe o wykup tej działki. Wyżej wymieniona działka zawiera obszar gdzieś w granicach 4 ha. Proszę o pozytywne rozpatrzenie mego wniosku oraz o odpis za co z góry dziękuję."

Zgodnie z notatką służbową sporządzoną na odwrocie przedmiotowego wniosku, w dniu 26.03.1976 r. p. T. Ł. ponownie zgłosił się i wyjaśnił, że przedmiotowe pismo dotyczy działek pozostających w dalszym jego użytkowaniu od strony ul. O.

W związku z powyższym wnioskiem, Zarząd Dróg i Mostów pismem z dnia 6.05.1977 r. znak: l.dz. [...] zwrócił się do Urzędu Miejskiego, Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu, z prośbą o wydanie decyzji w sprawie terenów położonych poza liniami rozgraniczającymi trasy K. (tj. działek nr [...] i [...] o powierzchni 43034 m2). Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu Miejskiego pismem z dnia 18.05.1977 r., znak: [...] zamierzony projekt zaopiniował pozytywnie i stwierdził, że gospodarstwo p. p. Ł., w związku z budową trasy K. zostało przecięte i składa się z oddzielnych części położonych w znacznej odległości od siebie, przy czym dojazd do nich jest utrudniony. Wobec powyższego Wydział stwierdził, iż teren ten winien być wykupiony oraz bezzwłocznie przekazany do Zarządu Gospodarki Terenami, celem wydzierżawienia go rolnikom.

Następnie aktem notarialnym rep. [...] z dnia [...].06.1977 r. w trybie ustawy z 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Skarb Państwa nabył od p. p. T. i B. małż. Ł. niezabudowaną nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącą działki nr [...],[...],[...] i [...] z mapy [...] obręb K. o łącznej powierzchni 6.39.25 ha. Powyższe nastąpiło zgodnie z wyżej wymienionymi: decyzją Urzędu Dzielnicowego, Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...].04.1975 r. nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny trasy K. na odcinku od ulicy T. do granicy miasta, a także pismem Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu Miejskiego z dnia [...].05.1977 r., znak: [...], dotyczącym braku zastrzeżeń odnośnie przeznaczenia działek nr [...] i [...] na cele nierolnicze w związku z budową trasy K. oraz możliwości przekazania części przedmiotowego terenu Zarządu Gospodarki Terenami celem wydzierżawienia go rolnikom ponieważ w następstwie przecięcia gospodarstwa p.p. Ł. na oddzielne części będą one położone w znacznej odległości od siebie. Cenę nieruchomości zgodnie z oszacowaniami biegłych ustalono na łączną kwotę 1 463 459,00 zł, natomiast jako cel nabycia nieruchomości określono przeznaczenie "pod budowę Trasy K. i dla Zarządu Gospodarki Terenami ".

Dalej podano, że zgodnie z mapą stanu prawnego z dnia 14.08.2001 r. objęte wnioskiem o zwrot działki , które obecnie mają numer nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu K. stanowią część dawnych działek [...] i [...], zapisanych dawniej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność p. p. T. i B. małż. Ł.

Podczas oględzin stwierdzono, że działki te stanowią grunt orny, od strony północnej graniczący z rowem S. Ponadto na działce nr [...] znajdują się 2 przęsła słupa linii energetycznej wysokiego napięcia. Zgodnie z aktualną ewidencją gruntów nieruchomość oznaczona jako: działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu K. stanowią użytek RIVa, tj. użytek rolny. Powyższe potwierdza odpis zwykły księgi wieczystej KW nr [...] zgodnie z którym sposób korzystania z działek [...] i [...] położonych przy ul. B. K. to rola. Zgodnie z umową obowiązującą od 1.11.1993 r. na czas nieoznaczony, przedmiotowa nieruchomość została wydzierżawiona na cele rolnicze.

Zgodnie z opiniami Zarządu Dróg Miejskich (pismo z dnia 26.11.2002 r. l.dz. [...]) na działkach nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu K. nie była realizowana inwestycja związana z budową Trasy K., a także ww. działki znajdują się poza układem drogowym ulicy K. i nie stanowią drogi publicznej w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Stosownie do pozyskanego następnie planu realizacyjnego Trasy K. część nieruchomości stanowiąca obecne działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu K. objęta została 8 odcinkiem tzw. Trasy N. (2-C).

Zgodnie z Planem Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta 1990 z 1975 r., zatwierdzonym przez Wojewodę w dniu 22.08.1975 r., stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa, zatwierdzonego uchwałą nr [...] z dnia 21.10.1977 r. (Dz. Urz. W.R.N. Nr 14 poz. 110) nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot znajdowała się w rejonie strukturalnym "D", w jednostce strukturalnej D V, dla której funkcją podstawową było rolnictwo. Zgodnie z rysunkiem planu teren stanowiący części dawnych działek [...] i [...] (obecne działki nr [...] i [...]) znajdował się na obszarze terenów otwartych - terenów upraw rolnych, w strefie ograniczeń niektórych głównych urządzeń podziemnych i nadziemnych, w bezpośrednim sąsiedztwie podstawowej arterii układu komunikacyjnego.

W części zważeniowej organ pierwszej instancji podał ,że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Dla dopuszczalności zwrotu zbędnej na cel wywłaszczenia części nieruchomości wystarczającym jest spełnienie jednego z ww. warunków. Jednocześnie zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie stosuje się do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Starosta stwierdził, iż w stosunku do nabytej przez Skarb Państwa aktem notarialnym rep. [...] z dnia 6.06.1977 r. nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działki nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb K., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], a dawniej, stanowiącej część nieruchomości oznaczonej jako: działki nr [...],[...],[...] i [...] z mapy obrębu K., o powierzchni 6.39.25 ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], nie zostały spełnione przesłanki zbędności określone w przepisie art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Objęta wnioskiem o zwrot część nieruchomości, nieprzeznaczona w planie realizacyjnym pod inwestycję budowy drogi lub obszaru rozgraniczenia w jej pasie drogowym, została wykupiona w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i przekazana celem wydzierżawienia jej rolnikom, na wyraźny wniosek jej właściciela tj. p. T. Ł. z dnia 3.03.1976 r. Wniosek uzasadniono przecięciem nieruchomości i niemożliwością prawidłowego jej wykorzystania wobec realizacji na niej inwestycji budowy Trasy K. Grunt zgodnie z zapisami wyżej wymienionych planu realizacyjnego i aktu notarialnego pozostaje niezabudowany i użytkowany rolniczo.

Odwołanie od decyzji Starosty z dnia [...].05.2011r przez swojego pełnomocnika złożyli B. i T. Ł. zarzucając jej:

- naruszenie art. 7 Konstytucji RP w związku z art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania na podstawie błędnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie wydanie przez Organ decyzji, która w bezpodstawny sposób odmawia skarżącym zwrotu przedmiotowych działek,

- naruszenie art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego przejawiające się w niepodjęciu przez organ wszelkich czynności zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego mającego na względzie słuszny interes obywateli, podczas gdy po analizie okoliczności faktycznych Organ winien dojść do wniosku, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki ustawowe do dokonania skarżącym zwrotu wnioskowanych działek,

- naruszenie art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów administracji publicznej, co przejawia się w wydaniu zaskarżonej decyzji pomimo tego, iż Organ dysponował niepodważalnymi dowodami przemawiającymi za ziszczeniem się ustawowych przesłanek do dokonania zwrotu nieruchomości, tym bardziej, że Organ na podstawie zgromadzonego już uprzednio materiału dowodowego w dniu 6.01.2010r. dokonał zwrotu przedmiotowych działek na rzecz skarżących,

- naruszenie art. 136 ust. 1 Ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną interpretacje i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w nieuwzględnieniu przez Organ faktu, iż na podstawie zgromadzonego materiału wynika w sposób jednoznaczny, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana przez Skarb Państwa na inny cel niż przewidziany w decyzji o wywłaszczeniu,

- naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 oraz 216 ust.1 Ustawy o gospodarki nieruchomościami poprzez ich błędną interpretacji i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w nie uznaniu przez Organ, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki przemawiające za "zbędnością" nieruchomości na cel oznaczony w decyzji wywłaszczeniowej, a tym samym zaistniały przesłanki do dokonania zwrotu przedmiotowych działek na rzecz skarżących.

W związku z powyższym odwołujący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o rozpoznanie sprawy co do istoty albo uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W ocenie odwołujących wydanie dwóch tak odmiennych decyzji wobec wnioskodawców, w oparciu o ten sam materiał dowodowy, uznać należy za działanie naruszające przewidzianą w art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej.

W ocenie odwołującego zasadny jest zarzut naruszenia art. 136 ust. 1 Ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną interpretacje i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w nieuwzględnieniu przez Organ faktu, iż na podstawie zgromadzonego materiału wynika, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana przez Skarb Państwa na inny cel niż przewidziany w decyzji o wywłaszczeniu.

W związku z zamierzeniami budowy Trasy K., w dniu 3.03.1976r. p. T. Ł. wniósł o wykupienie części nieruchomości, gdyż jego gospodarstwo zostało podzielone i składało się z oddzielnych części położonych w znacznej odległości od siebie. W konsekwencji powyższego, na podstawie aktu notarialnego rep. [...] z dnia [...].06.1977r. w trybie ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Skarb Państwa, zgodnie z decyzją Urzędu Dzielnicowego, Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...].04.1975r. nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny Trasy K. na odcinku od ulicy T. do granicy miasta, nabył od skarżących niezabudowaną nieruchomość w P. o powierzchni 63 925 m2, stanowiącą działki nr [...] i [...],[...] i [...] z mapy [...], obręb K.

Pomimo, iż w umowie zapisano "Pod budową Trasy K. i dla Zarządu Gospodarki terenami " to nie zmienia to faktu, iż nadrzędnym celem była budowa Trasy K. i to właśnie stanowiło cel wywłaszczenia. Poprzez przeznaczenie przedmiotowych działek na cele rolnicze nie wykorzystano ich w celu wywłaszczenia, jakim była budowa Trasy K. W związku z tym zarzut naruszenia art. 136 ust. 1 uznać należy za w pełni zasadny. Dalej zarzucono naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 oraz 216 ust.1 Ustawy o gospodarki nieruchomościami poprzez ich błędną interpretacji i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w nieuznaniu przez Organ, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki przemawiające za "zbędnością" nieruchomości na cel oznaczony w decyzji wywłaszczeniowej, a tym samym zaistniały przesłanki do dokonania zwrotu przedmiotowych działek na rzecz skarżących. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, gdy organ na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie zamierza wykorzystać nieruchomość na inny cel albo nieruchomość staje się zbędna, gdy nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu lub cel ten nie został zrealizowanym w odpowiednim czasie.

W związku z powyższym wskazano, iż Organ dokonując badania, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki za uznaniem "zbędności" celu wywłaszczenia przedmiotowych działek zastosował dalece idącą wykładnię rozszerzającą określonego celu wywłaszczenia określonego w Akcie Notarialnym z dnia[...] .Określenie bowiem w ww. Akcie Notarialnym jako celu wywłaszczenia, obok jednoznacznego i czytelnego sformułowania "na budowę trasy K." także " i dla Zarządu Gospodarki terenami " jest już niekonkretne, i nienależycie wyszczególnione.

Jedyna właściwa zdaniem odwołującego interpretacja sformułowania "dla Zarządu Gospodarki terenami" pozostaje taka, iż cel wywłaszczenia w takim przypadku ewentualnie mógłby zostać osiągnięty gdyby Zarząd Gospodarki terenami przeznaczył przedmiotowe działki tylko w celach związanych z budową Trasy K. W niniejszej sprawie nie miało to jednak miejsca, gdyż działki skarżących oddane zostały w dzierżawę na cele rolne.

Z dokumentów zgromadzonych na potrzeby niniejszego postępowania jednoznacznie wynika, iż celem wywłaszczenia działek należących do Skarżących była budowa Trasy K. i że wniosek Państwa Ł. o wykupienie pozostałej części ich nieruchomości był już skutkiem dokonanego podziału gospodarstwa skarżących. Zarówno skarżący jak i Organ działali w tamtym czasie w przeświadczeniu nadrzędnego celu, tj. planowanej budowy Trasy.

Podsumowując powyższe odwołujący podał, iż dokumenty uzyskane w toku postępowania od Zarządu Dróg Miejskich, z Miejskiej Pracowni Urbanistycznej, z Wydziału Urbanistyki i Architektury Miasta i inne jednoznacznie potwierdzają, że na przedmiotowych działkach nie zrealizowano jedynego i nadrzędnego celu pierwotnego wywłaszczenia jakim była budowa Trasy K. To, zdaniem odwołującego przemawia za spełnieniem się przesłanek przewidzianych w art. 136 i 137 w zw. z art. 216 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Tym samym, po ponownym przeanalizowaniu sprawy Organ powinien dojść do wniosku, że w odniesieniu do działek [...] i [...] zaistniała "zbędność" ze względu na określony cel wywłaszczenia. Pierwotny cel w postaci budowy Trasy K. nie został bowiem zrealizowany, o czym słusznie orzekł Starosta . w swojej pierwotnej decyzji z dnia [...].01.2010r. (nr [...]).

Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2011r., , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania p. B. Ł. i p. T. Ł., od decyzji Starosty z [...] maja 2011, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadniających przytoczono ustalenia stanu faktycznego przedstawione przez organ pierwszej instancji wskazując, że niesporne jest iż w dniu 7 czerwca 1977 r. aktem notarialnym została zawarta umowa sprzedaży nieruchomości, położonej w P.K., przy ulicy C. i G, stanowiącej własność p. B. Ł. i p. T. Ł. Podstawę zawarcia umowy stanowił art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W wyniku umowy działki nr: [...],[...],[...] oraz [...] o łącznej powierzchni 6,3925 ha, zostały wykupione przez Skarb Państwa i przeznaczone pod budowę tzw. Trasy K. i dla Zarządu Gospodarki Terenami. Zgodnie z powołanym w akcie notarialnym, pismem Urzędu Miejskiego, Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu z 18 maja 1977 r., znak [...], Wydział ten nie wnosił zastrzeżeń odnośnie przeznaczenia działek nr [...] i [...] na cele nierolnicze w związku z budową tzw. Trasy K. Stwierdzał również, iż w wyniku realizacji inwestycji ,,(...) gospodarstwo p. T. Ł zostało przecięte i składa się z oddzielnych części, położonych w znacznej odległości od siebie i że część wykupionego terenu zostanie przekazana dla Zarządu Gospodarki Terenami celem wydzierżawienia; go rolnikom". W związku z powyższymi ustaleniami, zasadniczą kwestią jest doprecyzowanie celu na jaki działki stanowiące własność p. B. Ł i p. T Ł. zostały wywłaszczone. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem odwołujących , że jedynym celem wywłaszczenia była w niniejszej sprawie budowa tzw. Trasy K. Na ten cel została również przeznaczona część nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...], tj. działki nr: [...] i [...] o łącznej powierzchni 2.08.91 ha. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja geodezyjna wskazuje, że na działkach nr: [...] oraz zrealizowana została projektowana inwestycja w postaci tzw. Trasy K. (obecnie ul. K.).

W stosunku do działek będących przedmiotem niniejszego postępowania tj. działek nr: [...] i [...], w toku postępowania wywłaszczeniowego zastosowano instytucję uregulowaną w art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia aktu notarialnego, zgodnie z którym wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Wnioskiem z 3 marca 1976 r. p. T. Ł zwrócił się z prośbą o wykupienie części gospodarstwa rolnego, która pozostałaby po przejęciu na rzecz Skarbu Państwa fragmentu nieruchomości przeznaczonej pod realizację inwestycji drogowej (k.298/1). W konsekwencji wskazanego żądania, działki nr: [...] i [...] zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem dla Zarządu Gospodarki Terenami w celu ich dalszego, rolniczego wykorzystania.

Nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot powstała z podziału działek nr: [...] oraz [...], które zostały nabyte niejako przy okazji, w wyniku realizacji uprawnienia właściciela do żądania wykupienia zbędnej gospodarczo części nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję publiczną. Nie można zatem wskazać jakiegokolwiek celu wywłaszczenia w stosunku do tychże działek, gdyż taki cel nigdy nie istniał.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle art. 137 ust. 1, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Natomiast, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2).

W myśl art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się, odpowiednio również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 i z 1982 r., nr 11, poz. 79).

Działania organu prowadzącego sprawę zwrotu działek przejętych w rzeczywistości w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. winny polegać na ustaleniu, która z nieruchomości była przeznaczona na realizację celu wywłaszczenia, a która została nabyta jedynie na wniosek właściciela. Po drugie należy właściwie oznaczyć cel wywłaszczenia i zbadać czy został on zrealizowany na nieruchomości pod ten cel nabytej, nie zaś na nieruchomości, której przeznaczenie miało być zupełnie odmienne. Dopiero stwierdzenie, że fragment nieruchomości przeznaczonej pod realizację określonego celu publicznego, nie został prawidłowo wykorzystany, powoduje możliwość orzeczenia o jej zbędności w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaś uznanie, że nieruchomość stała się zbędna na określony w akcie wywłaszczeniowym cel, skutkuje zwrotem nie tylko działek na ten cel wywłaszczonych w trybie art. 6 ustawy z 1958 r., lecz także działek nabytych w tym samym postępowaniu na podstawie art. 5 ust. 3 tejże ustawy (przywołano wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 131/07, Lex nr 453383; z 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt I SA 2374/01, Lex nr 148971; z 1 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV SA 1626/94; z 22 lipca 1994 r., sygn. akt IV SA 1000/93). Orzeczenie o zwrocie tylko i wyłącznie nieruchomości nabytej na wniosek właściciela w oparciu o ostatni z powołanych przepisów, w sytuacji gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na działce pod ten cel przejętej, byłoby orzeczeniem nieprawidłowym.

W związku z powyższym Starosta, decyzją z [...] maja 2011 r., w ocenie organu odwoławczego, słusznie odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W aktach sprawy zgromadzono materiał dowodowy dający podstawę zarówno do stwierdzenia, że działki nr: [...] i [...] zostały nabyte na wniosek właściciela na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jaki i do precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia jakim była budowa tzw. Trasy K. na działkach nr: [...] i [...]. Skoro cel wywłaszczenia został w całości zrealizowany na działkach nr: [...] i [...], to zwrot tych działek, a tym samym działek nr: [...] i [...] jest niemożliwy. Wojewoda po dokonaniu analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uznał że organ pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Skarżący działając przez swojego profesjonalnego pełnomocnika , wnieśli skargę na decyzję Wojewody zarzucając jej:

- naruszenie art. 7 Konstytucji RP w związku z art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji, której wydanie poprzedzało prowadzenie postępowania na podstawie błędnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i tym samym utrzymanie przez Organ w mocy decyzji, która w bezpodstawny sposób odmawia skarżącym zwrotu przedmiotowych działek,

- naruszenie art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego przejawiające się w niepodjęciu przez organ wszelkich czynności zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego mającego na względzie słuszny interes obywateli, podczas gdy po wnikliwej analizie okoliczności faktycznych Organ winien dojść do wniosku, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki ustawowe do dokonania skarżącym zwrotu wnioskowanych działek,

- naruszenie art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów administracji publicznej

- naruszenie art. 107 ust 3 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie przez organ II instancji w mocy decyzji, która posiada wadliwe uzasadnienie, które w sposób niewystarczający tylko pobieżnie uzasadnia przyjęte przez organ stanowisko,

- naruszenie art. 136 ust. 1 Ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną interpretacje i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w nieuwzględnieniu przez Organ faktu, iż na podstawie zgromadzonego materiału wynika w sposób jednoznaczny, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana przez Skarb Państwa na inny cel niż przewidziany w decyzji o wywłaszczeniu,

- naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 oraz 216 ust.1 Ustawy o gospodarki nieruchomościami poprzez ich błędną interpretacji i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w nieuznaniu przez Organ, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki przemawiające za "zbędnością" nieruchomości na cel oznaczony w decyzji wywłaszczeniowej, a tym samym zaistniały przesłanki do dokonania zwrotu przedmiotowych działek na rzecz skarżących.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Sądem, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu przytoczono przebieg postępowania i argumentacją taką samą jak w odwołaniu

Wojewoda Wielkopolski, wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Powszechne przyjmuje się ,iż w sytuacji gdy w skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego .

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz. U z 2012 r. poz.270 j.t , zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl zaś przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie sądu poczynione ustalenia stanu faktycznego są prawidłowe i znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Zarzut naruszenia art. 6, art.7 i 8 kpa nie jest trafny. Ze zgromadzonych dokumentów w sposób bezsporny wynika ,że w wyniku zawarcia 7 czerwca 1977 r. umowy sprzedaży w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 ze zm.), na rzecz Skarbu Państwa nabyto cztery działki oznaczone numerami: [...],[...],[...],[...]. Jako cel wywłaszczenia wskazano budowę tzw. Trasy K. W ocenie sądu prawidłowe są ustalenia, że na powyższy cel nabyte miały zostać jedynie działki nr [...] i [...]. Pozostałe dwie działki nr: [...] i [...], z których następnie wydzielono m.in. działki nr: [...] i [...], zostały nabyte na wniosek p. T. Ł. związku z utratą możliwości ich dalszego rolniczego wykorzystania w ramach gospodarstwa rolnego prowadzonego przez osoby wywłaszczone. Możliwość dodatkowego wykupienia części nieruchomości, która, w wyniku wywłaszczenia utraciła gospodarcze znaczenia dla właściciela przewidywał art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który znalazł w niniejszej sprawie zastosowanie. Przepis art. 5 ust.1, 2 i 3 stanowi. Wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość lub jej część. Ustęp 2 - Jeżeli wywłaszczeniu podlega część gruntu w mieście, a pozostała część wynosi mniej niż powierzchnia działki normatywnej przyjętej w danej miejscowości na budowę domu jednorodzinnego, ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest objąć wnioskiem o wywłaszczenie cały grunt. Ustęp 3. - Wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe.

Odnalezione dokumenty , w szczególności wniosek z 3 marca 1976 r. poprzedniego właściciela w przedmiocie wykupienia części gospodarstwa rolnego wraz z pozytywną opinią Wydziału Rolnictwa Leśnictwa i Skupu Urzędu Miejskiego z dnia 18.05.1977 r. pozwalają zasadnie przyjąć ,że w tej części nieruchomości "dowłaszczano" jako nienadającą się do racjonalnego użytkowania przez dotychczasowego właściciela. W związku z powyższym postępowanie o zwrot nieruchomości nie mogło skoncentrować się wokół problemu: czy działki nr: [...],[...] zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia. Zasadność wniosku należało ocenić w kontekście spełnienia przesłanek zwrotowym w oparciu o ocenę czy nieruchomości przeznaczone ściśle na budowę tzw. Trasy K. pod ten cel rzeczywiście zostały wykorzystane. Dopiero stwierdzenie, iż cel wywłaszczenia nie został na nich zrealizowany pozwoliłoby na zwrot zarówno nieruchomości oznaczonych jako działki nr: [...] i [...] jak i działki nr: [...] i [...]. W niniejszej sprawie ustalono jednak, że inwestycja w postaci tzw. Trasy K. (obecnie ul. B.K.) została zrealizowana na działkach na ten cel przeznaczonych.

W wyroku z 14 lutego 2008 r. I OSK 131/07Naczelny Sąd Administracyjny sformułował tezę ,że art. 6 ust. 1 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie wymagał, aby w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu części nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 ustawy. Zatem a contrario, brak takiej wzmianki - sam z siebie - nie może dowodzić, że cała nieruchomość nabywana była w trybie art. 6 ust. 1 tej ustawy. Sąd orzekający w pełni akceptuje powyższą argumentację, a w kontekście poczynionych ustaleń za prawidłowe uznaje ,że działki o aktualnych numerach [...] i [...] zostały nabyte na podstawie art. 5 ust.3 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wobec czego skoro cel wywłaszczenia został w całości zrealizowany na działkach [...] i [...] to zwrot nie jest możliwy. Wobec powyższego nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tym samym trafnie wydano decyzję odmawiającą zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Nie ma racji autor skargi ,że w oparciu o ten sam materiał dowodowy starosta poznański wydał dwie odmienne decyzje co powoduje naruszenie zasady utraty zaufania do organów państwa. Sąd wskazuje ,że po uchyleniu pierwszej decyzji korzystnej dla skarżących materiał dowodowy przez organ pierwszej instancji został uzupełniony. Odnaleziono w archiwach dokumenty ,które pozwolił na ustalenie okoliczności faktycznych związanych z prowadzonym postępowaniem w przedmiocie nabycia nieruchomości na potrzeby realizacji inwestycji drogowej.

W ocenie sądu uzasadnienie decyzji organu drugiej instancji spełnia wymogi art. 107 §3 kpa. Wojewoda starał się zapoznać stronę z motywami swojej oceny uzasadniając wydaną decyzję administracyjną w oparciu o ustalony stan faktyczny wraz z przywołaniem podstaw prawnych. Organ II instancji rozpoznający wniesione odwołanie odniósł się ponownie do całokształtu sprawy, a nie jedynie do zarzutów strony odwołującej się, aczkolwiek uwzględniając je przy swojej ocenie.

Reasumując skarga nie ma uzasadnionych podstaw wobec czego sąd na zasadzie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekła jak w sentencji wyroku.