Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 398/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent – stażysta Katarzyna Matecka - Caban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrany uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania J. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] listopada 2017 r., nr [...], o uznaniu za nienależnie pobrany zasiłku rodzinnego w kwocie [...] złotych wypłaconego na dziecko B. S. od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz ustaleniu obowiązku jego zwrotu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożyła J. S.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją z [...] października 2016 r., nr [...], Wójt Gminy R. przyznał J. S. zasiłek rodzinny na syna B. S. na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...], Wójt Gminy R. uznał świadczenie rodzinne w kwocie [...] złotych wypłacone J. S. na syna [...] w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał do jego zwrotu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. S.

Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] listopada 2017 r., nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 5 oraz art. 3 pkt 24 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518). Wskazał, iż w chwili ustalania prawa do świadczenia rodzinnego dochód na osobę w rodzinie J. S. wynosił [...] złotych, a więc nie przekraczał kryterium ustawowego. Jednakże, w trakcie okresu, na jaki ustalone zostało prawo do świadczenia rodzinnego, uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny. W dniu [...] listopada 2017 r. organ powziął bowiem informację o fakcie podjęcia przez J. S. zatrudnienia od [...] września 2017 r. i uzyskaniu z tego tytułu dochodu. Kolegium wskazało, iż wysokość uzyskanego wynagrodzenia z pierwszy pełen przepracowany miesiąc, czyli za wrzesień 2017 r., wynosi [...] złotych, co wynika z zaświadczenia pracodawcy z [...].10.2017 r. (wynagrodzenie za wrzesień zostało przekazane na rachunek pracownika w dniu [...] września 2017 r.). Stosownie do art. 3 pkt 24 lit. c ustawy z 28 listopada 2003 r., dochód ten jako dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia należało uwzględnić w dochodzie rodziny w okresie zasiłkowym 2016/2017. W efekcie spowodowało to przekroczenie kryterium dochodowego, a w konsekwencji brak uprawnień do pobierania świadczenia rodzinnego w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, iż brak jest podstaw aby w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą świadczenie z mocą wsteczną. W takiej sytuacji znajdzie już tylko zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w trybie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy. Zasadnie zatem organ I instancji, działając zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, uznał świadczenie rodzinne pobrane na dziecko B. S. w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r za nienależnie pobrane i zobowiązał do jego zwrotu. Zasadnie również organ orzekł w jednej decyzji zarówno o nienależnie pobranym świadczeniu jak i obowiązku jego zwrotu. Na obligatoryjność ujęcia w jednej decyzji zarówno rozstrzygnięcia o charakterze tych świadczeń, jak też o obowiązku ich zwrotu, wskazuje bowiem wprost art. 30 ust. 3 ustawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wniosła J. S.

W uzasadnieniu skargi wskazała na błędną interpretację przez organy art. 24 ust. 7 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej, w jej sytuacji miesiącem następującym po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany jest miesiąc listopad 2017 r. i od tego miesiąca nie powinny jej przysługiwać świadczenia rodzinne na syna. Jednakże, organ doliczył do dochodu rodziny dochód uzyskany za miesiąc wrzesień 2017 r., to jest za pierwszy miesiąc od podjęcia zatrudnienia, a nie zgodnie z ustawą dochód za miesiąc następujący po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany, tj. za październik 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy R. o uznaniu za nienależnie pobrany zasiłku rodzinnego w kwocie [...] złotych wypłaconego na dziecko B. S. w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz ustaleniu obowiązku jego zwrotu.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851), zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł (w okresie zasiłkowym 2016/2017). Stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 1, prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka.

Uzyskanie świadczenia rodzinnego jest zatem uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego.

Pojęcie dochodu rodziny zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 2 ustawy jako suma dochodów członków rodziny, zaś pojęcie dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4b, przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Wskazać także należy, że stosownie do art. 24 ust. 7 ustawy, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

W sprawie istotne znaczenie ma również art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Z powyższego wynika, iż warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane jest: 1) wystąpienie w trakcie realizacji tego świadczenia okoliczności powodujących, między innymi, ustanie prawa do jego pobierania oraz 2) prawidłowe pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane powinno być poprzedzone nie tylko ustaleniem czy w trakcie realizacji tego świadczenia wystąpiły okoliczności powodujące, między innymi, ustanie prawa do tego świadczenia, ale również ustaleniem, czy osoba, która pobierała dane świadczenie, była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania tego konkretnego świadczenia. Jeżeli z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorca nie został prawidłowo pouczony, to – pomimo iż pobierał on świadczenie, do którego nie miał prawa – nie mamy wówczas do czynienia ze świadczeniem "nienależnie pobranym" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. W konsekwencji, niedopuszczalne będzie wydanie decyzji o uznaniu takiego świadczenia za nienależnie pobrane i ustaleniu obowiązku jego zwrotu.

Analiza zaskarżonych decyzji nie pozwala jednak stwierdzić dlaczego organy uznały, iż w przedmiotowej sprawie skarżąca została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia rodzinnego. Organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych rozważań ani ustaleń. Organy skoncentrowały się wyłącznie na ocenie czy w sprawie wystąpiły okoliczności powodujące, między innymi, ustanie prawa do świadczenia rodzinnego. Taka ocena zaś, jak już wyjaśniono wyżej, bez jednoczesnego ustalenia, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony o braku prawa do świadczenia nie uprawnia organu do wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i ustaleniu obowiązku jego zwrotu.

Wobec powyższego, Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcia nie poddają się kontroli sądu administracyjnego w zakresie ustalenia, czy pobrane świadczenie rodzinne stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Nieprzeprowadzenie przez organy oceny w tym zakresie powoduje, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższego doszło do naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia bez ustalenia czy w sprawie zaistniały materialne przesłanki definicji nienależnie pobranego świadczenia określone w powołanym przepisie.

Ponadto, co słusznie podnosi skarżąca, zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało wpływ na wynik sprawy.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca uzyskała prawo do zasiłku rodzinnego na syna B. S. na podstawie decyzji Wójta Gminy R. z [...] października 2016 r. na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. W dniu 2 listopada 2017 r. skarżąca poinformowała organ o podjęciu zatrudnienia od września 2017 r. i uzyskaniu z tego tytułu wynagrodzeniu w kwocie [...] złotych miesięcznie. Prawidłowo zatem organ, wobec zmiany sytuacji dochodowej rodziny, do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny doliczył dochód uzyskany przez skarżącą we wrześniu 2017 r., a następnie tak uzyskaną kwotę podzielił przez liczbę osób w rodzinie, na skutek czego zostało przekroczone kryterium dochodowe wynoszące 674 złote w okresie zasiłkowym 2016/2017.

Organ dokonał jednak błędnej interpretacji art. 24 ust. 7 ustawy przyjmując, że uzyskanie przez skarżącą dochodu w miesiącu wrześniu 2017 r. skutkuje utratą uprawnienia do świadczenia rodzinnego już od 1 października 2017 r. Stosownie do powołanego przepisu, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W ocenie Sądu, treść powyższej normy nie budzi większych trudności interpretacyjnych. Skoro skarżąca uzyskała dochód w miesiącu wrześniu 2017 r., a pierwszym miesiącem od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty był miesiąc październik 2017 r., to świadczenie rodzinne na syna B. nie przysługuje skarżącej dopiero od miesiąca listopada 2017 r., czyli od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.

W konsekwencji, wskazane powyżej uchybienia dotyczące naruszenia przez organy zarówno przepisów prawa materialnego jak i postępowania obligowały Sąd do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji jako wydanych z naruszeniem art. 7 i 107 § 3 kpa w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), orzekł jak w sentencji.