Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 472/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235 (1), art. 237 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 3, par. 11  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2011 r. sprawy ze skargi H.M. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u H. M. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115).

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia powołano się na ustalenia dotyczące przebiegu zatrudnienia strony, która pracując w latach [...] - [...], w A w P. była narażona na hałas stwarzający ryzyko uszkodzenia słuchu.

Podkreślono jednak, że lekarze orzecznicy dwóch kompetentnych placówek medycznych stwierdzili brak podstaw do rozpoznania u wyżej wymienionego choroby zawodowej. H. M. został bowiem w toku postępowania poddany badaniom w Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (orzeczenie z dnia [...] r.), które jakkolwiek wykazały u niego obustronne odbiorcze uszkodzenie słuchu i przesunięcie progu słuchu określone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1,2,3 kHz wynoszące dla ucha prawego [...] dB, a dla ucha lewego [...] dB, to jednak wykazały, że znaczna progresja niedosłuchu nastąpiła w okresie od [...] r. do [...]r., a więc już po ustaniu narażenia zawodowego. Nadto ustalono, że nietypowy (płaski) przebieg krzywej powietrznej obustronnie oraz brak potwierdzenia w badaniach ślimakowego charakteru uszkodzenia słuchu wskazuje na pozazawodową etiologię schorzenia. Następnie, to jest w orzeczeniu z dnia [...] r. lekarze Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdzili u wyżej wymienionego obustronny niedosłuch typu odbiorczego o lokalizacji ślimakowej, średnie podwyższenie progu słuchu wynoszące dla ucha prawego i ucha lewego [...] dB. Także oni stwierdzili przy tym, iż zgodnie z wiedzą medyczną uszkodzenie słuchu spowodowane działaniem hałasu występuje na skutek wieloletniej ekspozycji na działanie hałasu i charakteryzuje się tym, że nie ulega dalszej progresji po zakończeniu ekspozycji, a zatem stwierdzony aktualnie u badanego rozwój niedosłuchu nie pozwala na ustalenie związku przyczynowo-skutkowego z warunkami pracy i na rozpoznanie choroby zawodowej narządu słuchu.

W odwołaniu od powyższej decyzji podniesiono, że stwierdzona u strony znaczna progresja niedosłuchu po zakończeniu zatrudnienia w narażeniu na hałas nie wyklucza związku przyczynowego schorzenia z warunkami pracy i wynika z faktu, że w roku [...] pracownik był narażony w zakładzie pracy na hałas o szczególnie wysokim natężeniu, wynoszącym ok. [...] dB (w latach wcześniejszych poziom hałasu w środowisku pracy oscylował ok. [...] dB). W tym stanie rzeczy zawnioskowano o stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej i o "powołanie innego zespołu biegłych" do oceny jego stanu zdrowia.

Po rozpatrzeniu odwołania, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania. W uzasadnieniu stwierdził, że dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż H. M. podczas zatrudnienia w A pod ziemią był eksponowany na hałas przekraczający normatywy higieniczne i pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego. Podobnie jednak jak organ pierwszej instancji podkreślił, że specjaliści placówek diagnostycznych obu szczebli w konkluzjach swoich orzeczeń wykluczyli istnienie u niego choroby zawodowej narządu słuchu.

Skarga na powyższą decyzję została uwzględniona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Gl 625/04) orzekł o jej uchyleniu. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, że organ odwoławczy nie ocenił, kiedy nastąpiło rozpoczęcie postępowania w sprawie, nie wyjaśnił w sposób dostateczny przesłanek zastosowania w niniejszej sprawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz nie ustosunkował się do istnienia dokumentacji lekarskiej potwierdzającej, że skarżący podczas zatrudnienia miał wykonywane badania słuchu. Sąd zauważył także, iż nie wyjaśniono w sposób nie budzący wątpliwości rozbieżności pomiędzy wynikami badań przeprowadzonych w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (gdzie stwierdzono przesunięcie progu słuchu wynoszące dla ucha prawego - [...] dB, a dla ucha lewego - [...]dB) oraz badań wykonanych w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (gdzie stwierdzono przesunięcie progu słuchu wynoszące dla ucha prawego jak i dla ucha lewego wynoszące [...] dB). W treści omawianego wyroku wskazano także na konieczność uzasadnienia stwierdzenia, że uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem nie ulega dalszej progresji po ustaniu narażenia oraz na potrzebę wyjaśnienia, jaki wpływ na pogorszenie słuchu w ciągu dwóch lat od ustania narażenia zawodowego miał wzrost natężenia hałasu w [...] r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie stwierdzenia u H. M. choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w ramach wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2005 r. wystąpiono do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wyjaśnienie wszystkich aspektów zawartych w uzasadnieniu tego orzeczenia. W otrzymanej opinii z dnia [...] r. stwierdzono, że brak jest podstaw do zmiany orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r. i wyjaśniono, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej zostało wszczęte po dacie wejścia w życie rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., a tym samym należało w niej stosować przepisy tego aktu wykonawczego. W konkluzji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., mając na uwadze treść przywołanego wyroku oraz wspomnianej opinii uzupełniającej stwierdził, że odmowa stwierdzenia choroby zawodowej jest zasadna, gdyż nie została spełniona przesłanka medyczno-orzecznicza do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową słuchu u strony.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. M. wniósł o jej uchylenie podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez zastosowanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., podczas gdy należało zastosować rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Wskazał także na naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i pominięcie dowodów korzystnych dla skarżącego.

Wyrokiem z dnia 18 września 2007 r. (wydanym w zakresie sprawy o sygn. akt IV SA/Gl 1365/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił wspomnianą decyzję z dnia [...] r. podnosząc w uzasadnieniu, że organ nie wykonał wytycznych zawartych w poprzednim wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., czym naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), nie wyjaśniając wszystkich istotnych aspektów sprawy. Odmowa stwierdzenia u H. M. choroby zawodowej słuchu była przedwczesna, a wskazane uchybienie wyczerpuje przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji określoną w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy. Podkreślono przy tym, iż ponownie rozpoznając odwołanie strony organ sanitarny powinien uwzględnić uwagi Sądu i wykonać wszystkie zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2005 r., a w szczególności wskazać precyzyjnie moment, w którym rozpoczęło się postępowanie w sprawie stwierdzenia u H. M. choroby zawodowej narządu słuchu, wyjaśnić rozbieżności pomiędzy wynikami badań narządu słuchu uzyskanymi w dwu jednostkach orzeczniczych, wskazać jaki wpływ na pogorszenie słuchu w ciągu dwóch lat od ustania narażenia miał wzrost natężenia hałasu w roku [...] i uzasadnić stwierdzenie, że uszkodzenie słuchu wywołane hałasem nie ulega dalszej progresji po ustaniu zagrożenia.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. W motywach swojego rozstrzygnięcia podniósł, że stosownie do wskazówek zawartych w wyroku ustalił, iż rozpoczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia u H. M. choroby zawodowej słuchu nastąpiło w okresie wydania karty oceny narażenia zawodowego z datą [...] r., w związku ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej przez lek. med. Z. S.. Powołał się również na nowe orzeczenie lekarskie z dnia [...] r., nr [...] wydane przez Instytut Medycyny Pracy w Ł., w którym lekarze tej placówki orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Biegli wskazali w jego treści, iż audiogramy z badań wykonanych w Poradni Medycyny Pracy w NZOZ B w P. w dniach [...] r. i [...] r. dowodzą, że w chwili zakończenia zatrudnienia słuch H. M. pozostawał w granicach normy (krzywe audiometryczne na poziomie [...]-[...] dB), co świadczy jednoznacznie, że praca w narażeniu na hałas, w tym również wzrost natężenia hałasu w [...] roku nie miała wpływu na stan słuchu strony, a także na jego późniejsze pogorszenie. W konsekwencji, nie ma podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej [...] dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.

W skardze na powyższą decyzję z dnia [...] r. H. M. domagał się jej uchylenia wskazując na naruszenie przez wydający ją organ przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W ocenie skarżącego, organ drugiej instancji dokonał błędnych ustaleń bezzasadnie przyjmując, że rozpoczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej słuchu nastąpiło dopiero w okresie wydania karty oceny narażenia zawodowego, to jest w dniu [...] r. Nie wziął bowiem pod uwagę faktu, iż na podejrzenie choroby słuchu wskazywały już audiogramy wykonane [...] r. i [...] r. Nadto, zdaniem strony, organ błędnie przyjął, że wspomniane audiogramy dowodzą jedynie tego, iż w chwili zakończenia pracy słuch skarżącego pozostawał w granicach normy. Potwierdzają one bowiem jednoznacznie, że już w tym okresie skarżący wykonywał pracę w warunkach narażenia na hałas, zaś wzrost tego narażenia jedynie pogłębiło jego niedosłuch. Podniesiono także zarzut bezzasadnego zastosowania w sprawie rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. oraz zwrócono uwagę na naruszenie przez organ sanitarny przepisu art. 10 k.p.a., poprzez pozbawienie skarżącego prawa do udziału w każdym stadium postępowania oraz prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 42/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zarówno powyższą decyzję z dnia [...] r., jak i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd zaakcentował, że w rozpatrywanej sprawie organy obydwu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje stosowały art. 237 §1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz przepisy wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W konsekwencji, ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie może być dokonana bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (P 23/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 82), w którym stwierdzono, że przywołany art. 237 §1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy, w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz samo rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na uwadze powyższe, skład orzekający podkreślił, że w sytuacji, gdy organ administracji odmawia uznania schorzenia za chorobę zawodową, powołując się na załącznik do niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia, należy odmówić zastosowania tych przepisów, gdyż sprawa powinna zostać rozpoznana na podstawie uregulowań zgodnych z ustawą zasadniczą. Odmienne stanowisko byłoby sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego oraz godziłoby w zaufanie obywatela do postępowania organów administracji. W konsekwencji, w oparciu o treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a w związku z art. 145a K.p.a. uchylił decyzje organów obydwu instancji.

Sąd dodał, że wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jako niezgodnych z Konstytucją RP, nie dokonywał merytorycznej oceny tego rozstrzygnięcia. W konsekwencji wywiódł, że w tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli o znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) uwzględniając przy tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§11 ust. 1 tego samego rozporządzenia).

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. wydał decyzję z dnia [...] r., nr [...], mocą której rozstrzygnął o nie stwierdzeniu u H. M. choroby zawodowej w postaci obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego, spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej [...] dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji zaprezentował dotychczasowy przebieg postępowania powołując się w szczególności na diagnozę sformułowaną w orzeczeniach Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. oraz przede wszystkim, Instytutu Medycyny Pracy w Ł., w których stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. W szczególności podkreślił, że w orzeczeniu ostatniej z wymienionych placówek ustalono obustronny ubytek słuchu typu ślimakowego o wielkości [...] dB w uchu prawym i [...] dB w uchu lewym, jednak audiogramy z badań przeprowadzonych [...] i [...] r. dowodzą, iż w chwili zakończenia pracy słuch H. M. pozostawał w granicach normy, co świadczy jednoznacznie, że zatrudnienie w narażeniu na hałas, w tym również wzrost natężenia hałasu w roku [...] nie miały wpływu na stan słuchu strony.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. dodał, że w toku ponownego rozpoznania sprawy, ustalając kiedy nastąpiło w niej rozpoczęcie postępowania, zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. o nadesłanie kopii skierowania H. M. na badania w celu rozpoznania spornej choroby zawodowej. Z nadesłanej przez tę placówkę kopii skierowania wynika, że jest ono datowane na [...] r., a zatem na dzień przypadający po 3 września 2002 r., co oznacza, że postępowanie należało przeprowadzić w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

W konkluzji organ sanitarny wywiódł, że w świetle przepisów tego aktu wykonawczego, zebrany materiał dowodowy, a w szczególności ustalenia kliniczne dotyczące spornej choroby, zawarte w przywołanych wyżej orzeczeniach lekarskich nie uzasadniają stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.

W odwołaniu do [...] Państwowego Inspektora Sanitarnego w K. H. M. wniósł o zmianę rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji, poprzez stwierdzenie istnienia u niego choroby zawodowej słuchu. Strona zakwestionowała prawidłowość argumentacji, jakoby progresja niedosłuchu w okresie po zakończeniu pracy związanej z ekspozycją na hałas miała przeczyć istnieniu związku przyczynowego pomiędzy występującą u niej chorobą a narażeniem na ten czynnik. Podkreśliła przy tym, że decyzja pierwszoinstancyjna nie została należycie uzasadniona. Skoro bowiem organ sanitarny uznał, że sporne schorzenie nie ma zawodowej etiologii, obowiązany był wyjaśnić, jakie pozazawodowe czynniki mogły je wywołać.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy akt wydany w pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie należało zastosować przepisy rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., jako że niniejsze postępowanie zostało rozpoczęte "w okresie wydania karty oceny narażenia zawodowego z datą [...] r.", czyli po 3 września 2002 r. Równocześnie podniósł, że w świetle przepisów tego rozporządzenia brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania, gdyż nie przemawia za tym analiza całości zebranego materiału dowodowego, a zwłaszcza orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] r., w którym wyrażono jednoznaczną opinię, iż praca skarżącego w narażeniu na hałas, jak również wzrost natężenia hałasu w roku [...] nie miały wpływu na pogorszenie stanu jego słuchu w późniejszym okresie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. M., działający przez adwokata H. S. (pełnomocnictwo stanowi kartę nr [...] akt sprawy) wniósł o uchylenie powyższej decyzji z dnia [...] r. zarzucając jej naruszenie §11 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez błędne ustalenie daty wszczęcia postępowania w sprawie oraz nieprawidłowe uznanie, że postępowanie to powinno toczyć się według obecnie obowiązujących przepisów. Zaakcentował bowiem, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wszczęcie postępowania w sprawie nastąpiło dopiero w dniu wystawienia karty oceny narażenia zawodowego, skoro ta została wydana na podstawie wcześniejszego zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej. W tym miejscu pełnomocnik skarżącego powołał się na art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazując, że w świetle tego przepisu datą wszczęcia postępowania jest dzień, w którym podjęto czynności zmierzające do ustalenia istnienia choroby zawodowej, a mianowicie [...] r., kiedy został poddany badaniom audiometrycznym, które wskazywały na wystąpienie tej choroby i stanowiły podstawę do przeprowadzenia kolejnych działań zmierzających do rozpoznania spornego schorzenia. Tym samym w niniejszym postępowaniu należało zastosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, nie przewidujące okresu po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym, w którym wystąpienie pierwszych udokumentowanych objawów choroby zawodowej warunkowało jej stwierdzenie ani też nie uzależniały stwierdzenia tej choroby od stopnia ubytku słuchu.

Nadto podniesiono zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, a w szczególności nie uwzględnienie wyników badań audiometrycznych wykazujących średni ubytek słuchu, który na gruncie rozporządzenia z 1983 r. dawał podstawę do wszczęcia postępowania. Dodatkowo zaakcentowano, że orzekające w sprawie organy nie obaliły domniemania dotyczącego wystąpienia choroby na skutek działania czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy, co w świetle orzecznictwa sądowego warunkuje odmowę stwierdzenia choroby zawodowej wobec osoby, która pracowała w narażeniu na te czynniki.

W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie i powtarzając argumentację, na którą powołał się w swojej decyzji wywiódł, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.

Następnie, to jest w dniu [...] r. reprezentujący skarżącego adwokat nadał do Sądu pismo procesowe, w którym oświadczył, iż w całości podtrzymuje twierdzenia i wnioski zawarte w skardze. Równocześnie dodał, że nawet gdyby przyjąć, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte po 3 września 2002 r., to i tak należy w niej stosować przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Jeżeli bowiem skarżący zachorował na sporne schorzenie pod rządami tego aktu prawnego, co potwierdzają wyniki badań audiometrycznych z [...] r. wykazujące u niego istnienie ubytku słuchu, to rozstrzyganie wobec niego w oparciu o uregulowania rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. naruszałoby zasadę lex retro non agit. W tym miejscu pełnomocnik skarżącego dodał, że uzależnienie stwierdzenia choroby zawodowej od stopnia ubytku słuchu, jak również określenie sposobu jego obliczenia, co uczyniono w wykazie chorób zawodowych zawartym w cytowanym rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 237 §1 pkt 3 Kodeksu pracy, który upoważnia Radę Ministrów do określenia wykazu chorób zawodowych, a nie do wprowadzania w tym wykazie kryteriów diagnostycznych identyfikujących poszczególne schorzenia, co z mocy art. 237 §4 pkt 2 Kodeksu pracy leży w zakresie kompetencji Ministra Zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa.

W pierwszej kolejności trzeba zaakcentować, że wydając zaskarżoną decyzję, organ inspekcji sanitarnej opierał się na wskazaniach zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2009 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 42/09. Z mocy art. 153 p.p.s.a. był bowiem związany oceną prawną, która została w tym orzeczeniu sformułowana. W treści omawianego wyroku Sąd zobowiązał organ sanitarny do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie opisanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 23/07), czyli o znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), z uwzględnieniem treści §11 ust. 1 tego aktu wykonawczego. Należy dodać, że w wyroku tym Sąd wskazał, iż wobec odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów stanowiących podstawę uchylonej wspomnianym orzeczeniem decyzji, nie dokonywał merytorycznej oceny tego rozstrzygnięcia, co oznacza, że nie badał wykonania przez organ sanitarny zaleceń wynikających z wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wydanego w dniu 18 września 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1365/06).

W rezultacie, skład orzekający w niniejszej sprawie poddał zaskarżone rozstrzygnięcie badaniu pod kątem zastosowania się przez organ sanitarny do wskazań zawartych w obu wyżej wymienionych wyrokach.

W tym kontekście, należy w pierwszej kolejności podnieść, że - jak wywiedziono w wyroku tutejszego Sądu z dnia 18 listopada 2009 r. - zgodnie z §11 ust. 1 obowiązującego aktualnie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rzeczonego aktu, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Równocześnie trzeba mieć w polu widzenia, że w myśl ustępu 2 omawianego unormowania, postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia.

Ustalenie daty wszczęcia postępowania w sprawie ma zatem kluczowe znaczenie, jako że decyduje o tym, który akt prawny powinien stanowić podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, a mianowicie, czy będzie to wspomniane wyżej rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r., czy też obowiązujące do 2 września 2002 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.).

Należy dodać, że w treści wyroku z dnia 18 września 2007 r., tutejszy Sąd wyraźnie zobowiązał organ sanitarny do dokonania w tym zakresie dokładnych ustaleń zwracając uwagę na konieczność precyzyjnego wskazania zdarzenia, które wyznacza rozpoczęcie postępowania w niniejszej sprawie oraz nakazując ustalenie daty i podmiotu, który dokonał zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej.

W tym miejscu trzeba zaakcentować, że przywołany §11 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. określa wprawdzie, że stosowanie wcześniejszych przepisów dotyczy nie tylko postępowań administracyjnych w sprawie chorób zawodowych wszczętych zgodnie z art. 61 K.p.a. przed organami sanitarnymi, lecz także postępowań w sprawie zgłoszenia podejrzenia i rozpoznania takich chorób, czyli procedur diagnostycznych mających na celu ustalenie istnienia tych schorzeń, o ile tylko procedury te zostały rozpoczęte przed 3 września 2002 r. Nie budzi przy tym wątpliwości, że nie chodzi tu o jakiekolwiek przeprowadzone wcześniej badania lekarskie wykazujące na istnienie takich czy innych dysfunkcji w zakresie narządu objętego daną chorobą, lecz wyłącznie o te czynności, które dokonane zostały w ramach procedur zmierzających do zdiagnozowania choroby zawodowej, określonych w przepisach obowiązującego prawa.

Analiza unormowań regulujących problematykę dotyczącą chorób zawodowych wskazuje jednoznacznie, że pierwszą czynnością, jaka inicjuje postępowanie zmierzające do stwierdzenia choroby zawodowej jest zgłoszenie podejrzenia takiej choroby. To ono bowiem poprzedza wszelkie dalsze działania przewidziane w tych przepisach i daje asumpt do uruchomienia określonych w nich procedur. Konkluzja taka wynika z treści wszystkich trzech rozporządzeń Rady Ministrów, jakie obowiązywały na przestrzeni ostatnich lat, a w szczególności z brzmienia §3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., §3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (uznanego przez trybunał Konstytucyjny na niezgodne z ustawą zasadniczą), jak również §3 obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że właśnie datę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej należy uznać - jak trafnie zwrócił uwagę tutejszy Sąd w wyroku z dnia 18 września 2007 r., za dzień rozpoczęcia postępowania w sprawie.

W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych trzeba przyjąć, że orzekające w sprawie organy wykonały zawarte w tym wyroku zalecenie dotyczące ustalenia omawianej daty. Do akt administracyjnych dołączona została bowiem kopia skierowania na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej, w którym lekarz specjalista medycyny pracy – Z. S. zawarł zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u skarżącego i zwrócił się do Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. o przeprowadzenie u niego badań w celu rozpoznania tego schorzenia. Dokument ten wystawiony został [...] r. (data umieszczonej na nim pieczęci) i to ten dzień jest datą rozpoczęcia postępowania w sprawie, a skoro przypadł on po 3 września 2002 r., słusznie rozstrzygnięto ją w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., uwzględniając skuteczność dokonanych w jej ramach wcześniejszych czynności.

W tym kontekście zarzuty podniesione w skardze oraz w późniejszym piśmie procesowym pełnomocnika strony z dnia [...] r. nie mogły odnieść skutku. Jakkolwiek w sprawie jest poza sporem, że H. M. w okresie wcześniejszym, a mianowicie w [...] i [...] r. był poddany badaniom audiometrycznym mającym na celu zdiagnozowanie u niego niedosłuchu, to jednak brak jest informacji, aby już wtedy, to jest w związku z tymi badaniami nastąpiło zgłoszenie podejrzenia u niego spornej choroby. Zgłoszenie to nastąpiło dopiero [...] r., z kolei wszelkie wcześniejsze badania (bądź inne ewentualne czynności) z zakresu diagnostyki wad słuchu, nie powodowały jeszcze wszczęcia postępowania, o którym mowa w §11 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., a jedynie poprzedzały rozpoczęcie takiej procedury. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu brak jest podstaw do formułowania twierdzeń o naruszeniu zakazu retroakcji. Orzekające w sprawie organy prawidłowo bowiem zastosowały §11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., zaś o ewentualnej kolizji z zasadą lex retro non agit można by mówić wyłącznie w przypadku, gdyby moment zgłoszenia podejrzenia u skarżącego choroby zawodowej przypadł w okresie po 3 września 2002 r., co jednak nie miało miejsca.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, organy sanitarne obydwu instancji zastosowały się także do pozostałych wytycznych zawartych w wyrokach tutejszego Sądu z dnia 18 listopada 2009 r. oraz z dnia 18 września 2007 r.

Rozstrzygając sprawę w kontekście przepisów rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., wyjaśniły istniejące w niej rozbieżności co do stopnia istniejącego niedosłuchu, jakie wystąpiły pomiędzy wykonanymi wcześniej u skarżącego badaniami w placówkach medycznych obydwu szczebli oraz ustaliły, jaki wpływ na pogorszenie słuchu w ciągu ostatnich dwóch lat od ustania narażenia zawodowego miał wzrost natężenia hałasu w [...] r. W tym zakresie Państwowy Powiatowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zwrócił się o wyjaśnienie opisanych wyżej kwestii do trzeciej placówki orzeczniczej, a mianowicie do Instytutu Medycyny Pracy w Ł.. Lekarze tej jednostki poddali skarżącego kolejnym kompleksowym badaniom audiologicznym, w wyniku których stwierdzili u niego obustronny ubytek słuchu typu ślimakowego o wielkości [...] dB (ucho prawe) i [...] dB (ucho lewe). W dniu [...] r. wydali przy tym orzeczenie nr [...], w którym stwierdzili jednoznacznie, że praca w narażeniu na hałas, w tym również wzrost natężenia hałasu w [...] r. nie miała wpływu na stan słuchu u badanego. Konkluzję taką oparli na analizie audiogramów z badań końcowych wykonanych w Poradni Medycyny Pracy NZOZ B w P. w dniach [...] i [...] r., dowodzących, że w chwili zakończenia pracy zawodowej słuch pracownika pozostawał w granicach normy.

W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy przemawiały w sposób wystarczający za odmową stwierdzenia choroby zawodowej.

Mająca w niniejszej sprawie zastosowanie definicja choroby zawodowej sformułowana w art. 2351 Kodeksu pracy stanowi, że pod pojęciem tym rozumie się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zatem zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz ustalenie związku przyczynowego pomiędzy jego wystąpieniem a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy.

W sprawie jest poza sporem zarówno istnienie u skarżącego niedosłuchu typu ślimakowego z podwyższeniem progu słuchu przekraczającym wielkość graniczną wskazaną w pozycji 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., jak również fakt wieloletniego wykonywania przezeń pracy w narażeniu na hałas.

Ustalenia poczynione przez organy sanitarne w ramach realizacji wskazań zawartych we wcześniejszych wyrokach tutejszego Sądu doprowadziły jednak do wniosku, iż brak jest związku przyczynowego pomiędzy zatrudnieniem wyżej wymienionego w ekspozycji na hałas a wystąpieniem u niego omawianego schorzenia. Oparły się bowiem na jednoznacznym stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł..

Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter kwalifikowanej opinii biegłego i stanowi zasadniczy dowód w sprawie, bez którego organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennych konkluzji. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 §1 i art. 107 §3 K.p.a. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono istotnych wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.

Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń. Zaprezentowany wyżej pogląd jest zgodny z utrwalonym stanowiskiem judykatury (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ.: LEX nr 315089, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 559/06, publ.: LEX nr 221953 oraz wyroki tutejszego Sądu: z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06, publ.: LEX nr 508491 oraz z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 752/09, publ.: LEX Nr 599626).

W tym kontekście skarga nie mogła odnieść skutku, gdyż skarżący nie przedstawił przeciwdowodu pozwalającego na zaprzeczenie diagnozie wyrażonej w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł.. H. M. zakwestionował to stanowisko opierając swoją argumentację o odmienną (własną) interpretację wyników badań przeprowadzonych u niego w [...] r. Wyraził jednak tu wyłącznie swoją ocenę, której nie poparł żadnymi dowodami (np. opinie lekarskie, źródła naukowe), które potwierdzałyby, jakoby stwierdzony wówczas niewielki niedosłuch (mieszczący się w granicach normy) i jego późniejsza progresja miały wskazywać - odmiennie niż uznała jednostka orzecznicza - na zawodową etiologię spornego schorzenia.

Także zarzut, iż orzekające w sprawie organy nie wskazały, jaka pozazawodowa przyczyna mogła spowodować wystąpienie u skarżącego spornego schorzenia, nie mógł odnieść skutku. Nie sposób przyznać, aby było to konieczne do skutecznego obalenia domniemania zawodowej etiologii rozpoznanego u strony schorzenia. Obowiązujące przepisy nie nakładają bowiem na organy sanitarne obowiązku ustalenia pozazawodowych czynników indukujących objawy zdiagnozowanej choroby, lecz jedynie obligują je do ustalenia, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy tym schorzeniem a działaniem czynników szkodliwych, w narażeniu na które strona pracowała.

W rezultacie trzeba podnieść, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jej uchylenie, jako że organ sanitarny drugiej instancji miał podstawy, aby zakwestionować związek przyczynowy pomiędzy zdiagnozowaną u pracownika chorobą a świadczoną przezeń pracą i dlatego słusznie przyjął, że nie zachodzą przesłanki, od których uzależnione jest stwierdzenie choroby zawodowej.

Odnosząc się do argumentacji, jakoby określenie w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. minimalnego progu niedosłuchu oraz warunków, w jakich powinien on być mierzony, wykraczało poza delegację ustawową wynikającą z art. 237 §1 pkt 3 Kodeksu pracy należy wskazać, że jest ona zbyt daleko idąca. Rada Ministrów określając wykaz chorób zawodowych wskazała wprawdzie cechy charakterystyczne choroby wskazanej w poz. 21 tego wykazu ustalając, że przedmiotowy ubytek słuchu powinien być obustronny, trwały, typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego, spowodowany hałasem i wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej [...] dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3, jednak zdaniem Sądu nie mamy tu do czynienia ze szczegółowymi wytycznymi diagnostyczno-orzeczniczymi, czy wskazówkami w zakresie metodyki ustalania kryteriów rozpoznawania tego schorzenia, lecz jedynie z syntetycznym wyliczeniem cech charakterystycznych dla rzeczonej choroby zawodowej.

Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.