Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 487/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-08-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółka z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Spółka z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia prawidłowej wysokości zobowiązania w podatku od gier za wrzesień 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

"A" Sp. z o.o. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek Spółka oświadczyła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wskazała, iż według wstępnej wersji rachunku zysków i strat poniosła stratę w wysokości 3.627.945,39 zł. Wyjaśniła, że w wyniku wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier, nie była w stanie uiszczać w terminie swoich zobowiązań podatkowych. Powyższe spowodowało wszczęcie w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych. Na potwierdzenie powyższego przedłożyła postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]’ przedstawiające jak twierdzi skarżąca niepełną listę egzekwowanych przez Dyrektora Izby Celnej tytułów wykonawczych. Podkreśliła, że w ramach toczących się postępowań egzekucyjnych zajęto rachunki bankowe Spółki oraz posiadane udziały w innej Spółce kapitałowej. Wskazała, że podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych, obniżając koszty funkcjonowania firmy. Wobec powyższego w ocenie skarżącej wniosek w zakresie przyznania prawa pomocy, zmierzający do realizacji prawa do obrony interesu Spółki i umożliwienia jej dalszej działalność jest uzasadniony i konieczny. Dodatkowo wskazała, że postanowieniem z dnia 30.06.2011 r., sygn. akt I SA/Bd 394/11 Referendarz sądowy w WSA w Bydgoszczy, przyznał Spółce prawo pomocy, uwzględniając powołane wyżej okoliczności. Nadto z formularza wniosku PPPr. wynika, że kapitał podstawowy Spółki wynosi 1.117.500 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wg. bilansu za ostatni rok wynosiła 21.546.013,40 zł. Nadto oświadczyła, że poniosła stratę w wysokości 3.627.945,39 zł. Na rachunku bankowym prowadzonym przez BANK posiada zadłużenie w kwocie 21.412,87 zł. Do wniosku załączyła: odpis wyciągu bankowego prowadzonego przez BANK potwierdzający zadłużenie na kwotę 21.412,87 zł na dzień 3.08.2011 r., odpis bilansu na dzień 31.12.2010 r., odpis rachunku zysków i strat (wariant porównawczy ) na dzień 31.12.2010 r. oraz odpis postanowieniem z dnia 30.06.2011 r. sygn. akt I SA/Bd 394/11 Referendarza sądowego w WSA w Bydgoszczy.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych.

W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 10.08.2011 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak:

- wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont ( w tym kont bankowych obsługujących zadłużenie z tytułu posiadanych kredytów i pożyczek) za ostatnie sześć miesiąc wraz z potwierdzeniem czy z kont tych prowadzona jest egzekucja,

- oświadczenia, czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki lub w celu jej dokapitalizowania; bądź czy umowa spółki była w tym celu zmieniana, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy podać w jakich granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału zostały ustalone dopłaty i przedstawienie uchwał wzywających do dopłat,

- przedłożenie pełnego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa, rachunek przepływów pieniężnych, zestawienia zmian w kapitale własnym) za 2010 i za okres od 1.01.2011 r. do dnia 1.08.2011r.

- sprawozdania z działalności zarządu za rok 2010,

- przedłożenie zestawień środków trwałych z podziałem na grupy wg. Klasyfikacji Środków Trwałych za rok 2010 , oraz na dzień 1.08.2011 r.,

- wyjaśnień, dotyczących uzyskiwanych zysków ewentualnie ponoszonych strat, w związku z posiadanymi udziałami w innych podmiotach gospodarczych,

- przedłożenie odpisu umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika oraz wskazanie wysokości zapłaty za świadczone usługi,

- przedłożenie innych oświadczeń oraz dokumentów mogących potwierdzić aktualną sytuację finansową skarżącej.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Spółki przy piśmie z dnia 25.08.2011 r. przesłał: nieuwierzytelnione kserokopie wyciągów z rachunku prowadzonego przez BANK za okres od 25.01.2011 r. do 23.03.2011 r., odpis bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2010 r. – wersję wstępną oraz zestawienie środków trwałych w grupach za 2010 r.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków.

Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze to, że na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do referendarza sądowego należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności.

Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez Spółkę oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj; przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Na wstępie stwierdzić należy, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności pomimo, iż wskazuje, że poniosła stratę na dzień 31.12.2010 r. w kwocie 3.627.945,39 zł. Wskazać również należy, iż z przedstawionego rachunku zysków i strat na dzień 31.12.2010 r. wynika, że strona prowadziła działalność w znacznych rozmiarach na co wskazuje wysokość przychodów netto ze sprzedaży w kwocie 222.493.220,10 zł oraz wysokość poniesionych kosztów w kwocie 225.916.611,62 zł. Przy czym zauważyć należy, że koszty z tytułu amortyzacji wyniosły 9.250.569,39 zł za rok 2010. Natomiast pozostałe koszty to: wartość sprzedanych towarów i materiałów 179.190.236,70, usługi obce 19.425.044,05 zł, podatki i opłaty 17.500.000 zł , zużycie materiałów i energii 78.367,73 zł oraz wydatki na wynagrodzenia 376.800 zł. Zatem z przedstawionego rachunku zysków i strat można wywnioskować, iż rzeczywiste (pieniężne) koszty, które Spółka poniosła w roku 2010 wyniosły 216.666.042,23 zł. Amortyzacja jest bowiem kosztem niepieniężnym (to znaczy nie pociąga za sobą wydatków w bieżącym okresie). Jest także źródłem finansowania inwestycji restytucyjnych. Z pomocą amortyzacji nakłady na zakup czy wytworzenie środka trwałego są stopniowo zaliczane w koszty poszczególnych okresów, co pozwala (przynajmniej teoretycznie) zgromadzić fundusze na zakup nowych środków trwałych po całkowitym zamortyzowaniu starych. Nadto stwierdzić należy, że wysokość poniesionych kosztów tych pieniężnych (nie licząc amortyzacji) oznacza, że dysponuje ona środkami na ich ponoszenie. Poniesiona bowiem strata w wysokości 3.627.945,39 zł jest stratą księgową. W takiej sytuacji podnoszony fakt, iż z tytułu prowadzonej działalności ponosi stratę, zwłaszcza biorąc pod uwagę wysokość należnego wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie 1.500 zł, jest w ocenie referendarza sądowego nietrafiony. Ponadto z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. wynika, że z tytułu kredytów i pożyczek długoterminowych Spółka posiadała zadłużenie w kwocie 13.961.437 zł nadto z tytułu zobowiązań krótkoterminowych (pożyczki i kredyty) w wysokości 9.198.182 zł. Powyższe w ocenie referendarza świadczy o zdolności kredytowej skarżącej , tym samym w sytuacji baku aktualnie środków pieniężnych na konieczne koszty sądowe skarżąca może zaciągnąć kolejne zobowiązania na opłacenie koniecznych kosztów sądowych. Wskazać przy tym należy, że pomimo wezwania strona nie przedłożyła odpisów rachunków obsługujących zadłużenie z tytułu zaciągniętych zobowiązań kredytowych. Nadto z przedłożonego bilansu na dzień 31.12.2010 r. wynikało, że Spółka posiadała środki pieniężne i inne aktywa finansowe w wysokości 203.348,29 zł. Dane wynikające z dokumentów księgowych świadczą o skali prowadzonej działalności jak i o środkach jakimi obracała skarżąca. Potwierdzają, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, a wydatki z tytułu kosztów oznaczają, że dysponuje ona środkami na ich ponoszenie. Zestawienie tych informacji z wartością należnych kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, przemawia za uznaniem, iż nawet przyjmując, iż Spółka obecnie ma trudności finansowe, to pomimo tych trudności nadal prowadzi działalność gospodarczą. Tym samym winna liczyć się również z koniecznością opłacenia należnych kosztów sądowych. Podkreślić przy tym należy, że decyzję w zakresie określenia zobowiązania z tytułu podatku od gier Naczelnik Urzędu Celnego wydał w dniu 31.12.2010 r. Wskazać przy tym należy, że pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła pełnego sprawozdania finansowego za okres za 2010 r. jak za okres od 01.01.2011 r. do 1.08.2011 r., zestawienia środków trwałych na dzień 1.08.2011 r., oświadczenia w zakresie ewentualnych dopłat przez wspólników, nadto odpisu umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika ze wskazaniem wysokości zapłaty za świadczone usługi oraz wyciągów w innych posiadanych rachunków i ewentualnie lokat bankowych. Niewątpliwie bowiem Spółka w związku z obsługą posiadanych zobowiązań z tytułu kredytów musi posiadać rachunki bankowe. Zaznaczyć przy tym należy, że Spółka ujawniła tylko jeden rachunek bankowy, w dodatku bez przedstawienia dokonywanych na nim operacji finansowych, pomimo prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w znacznej skali. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 02 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity z 2010 r., Dz. U. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) przedsiębiorca ma obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności w obrocie profesjonalnym (z innymi przedsiębiorcami w związku z wykonywaną działalnością) za pośrednictwem rachunku bankowego. Bez wątpienia zatem, ujawniony rachunek bankowy, z saldem na dzień 3.08.2011 r. -21.412,87 zł ( natomiast przedłożone wyciąg z tego rachunku obejmują okres od 25.01- do 23.03.2011 r., przy czym w praktyce nie odzwierciedlają innych operacji finansowych jak przeksięgowywanie posiadanych środków finansowych z rachunku bieżącego na lokatę tzw. "overhight"). Powyższe potwierdza zdaniem orzekającego, iż ujawniony rachunek nie może być jedynym rachunkiem bankowym spółki, na którym dokonywane są jej operacje finansowe, zwłaszcza, że w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy wspomniała o rachunkach bankowych, zajętych przez organy podatkowe.

Nadto Spółka pomimo wezwania nie przedstawiła istotnych dla oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej pełnych sprawozdań finansowych za rok 2010 jak i za okres od 01.01.2011 r. do 1.08.2011 r. Zdaniem referendarza sądowego na przykładzie rachunku przepływów pieniężnych możliwa byłaby ocena stopnia płynności finansowej Spółki. Istotnym bowiem elementem rachunku jest pokazanie aktywności jednostki w ściąganiu należności a także zdolności do spłaty zobowiązań. Wskazać przy tym należy, że z informacji wynikających z przedstawionego rachunku zysków i strat (wersja wstępna) za 2010 r. jak i bilansu za rok 2010 wynika, że sprawozdanie finansowe Spółki obowiązkowo powinno składać się z bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej oraz z rachunku przepływów pieniężnych i zestawienia zmian w kapitale własnym.

Wyjaśnić przy tym należy, że istotną kwestią dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy jest ustalenie możliwości skorzystania przez Spółkę z dopłat od wspólników. Kodeks Spółek Handlowych przewiduje bowiem instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Nie złożone w tym zakresie oświadczenia w ocenie referendarza nie może stanowić rzetelnej informacji o realnych możliwościach sfinansowania dopłat przez wspólników. W tym zakresie zgodnie z wezwaniem skarżąca powinna przedłożyć oświadczenia :czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki lub w celu jej dokapitalizowania; bądź czy umowa spółki była w tym celu zmieniana, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy podać w jakich granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału zostały ustalone dopłaty. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników".

Odnosząc się do przedłożonego postanowienia z dnia 30.06.2011 r. sygn. akt I SA/Bd 394/11 przyznającego prawo pomocy stwierdzić należy, że w postanowieniu z dnia 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FZ 346/10 (orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in. "że rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy - na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy - w sytuacji gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony w stosunku do pozostałych spraw, godzi w zasadę zaufania obywatela do Państwa (wynikającą z art. 2 Konstytucji) - por. np. post. NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FZ 390/06, niepubl.). Należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje takiego samego rozstrzygnięcia w innej sprawie. Nie ma jednakże podstaw do tego, aby przy identycznym stanie faktycznym (wynikającym z wniosku i załączonych dokumentów) wydawać w związku z powyższym orzeczenia o odmiennej treści w stosunku do tego samego skarżącego". W przedmiotem sprawie, z uwagi na brak przedstawienia przez skarżącą wyjaśnień w kwestii aktualnej sytuacji materialnej tj. pełnego sprawozdania finansowego za rok 2010 jak i za okres od 01.01. do 1.08.2011 r., umowy z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz wyjaśnień w kwestii ewentualnych dopłat wspólników, brak było możliwości dokonania wiarygodnej oceny sytuacji finansowej Spółki.

Reasumując należy stwierdzić, że przedłożone oświadczenia w zestawieniu z przedłożonymi dokumentami księgowymi wskazują, iż skarżąca nie przedstawiła referendarzowi sądowemu wszystkich istotnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, natomiast w oparciu o przedstawione oświadczenia i dokumenty orzekający uznał, że Spółka nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przerzucenie tego ciężaru na Budżet Państwa byłoby w tej sytuacji naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246§2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.