Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2547/00
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędziowie NSA Jolanta Sikorska, Bogumiła Skrzypczak, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi A. M. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy pozostałej po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...]r.; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 /dziesięć/ zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 oraz art. 129 kpa w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c i art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm./, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A. M. O. utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień wdowy pozostałej po kombatancie S. O. przyznanych decyzją ZW ZBoWiD we W. /zaświadczenie nr [...] z dn. [...]r./.

W motywach uzasadnienia podano, że A. M. O. wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie S. O., który otrzymał uprawnienia kombatanckie decyzją ZW ZBoWiD we W. /zaświadczenie nr [...] z dn. [...]r./ z tytułu działalności w Ruchu Oporu [...] i z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej [...] na podstawie oświadczeń świadków i zaświadczenia KWMO w L. z dn. [...]r. stwierdzającego, że jako funkcjonariusz organów MO brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie województwa l. w okresie od [...]r. do [...]r. Podała, że mąż S. O. należał do [...]r. do organizacji młodzieżowej /"[...]"/. W czasie okupacji był prześladowany za uchylanie się przed wywozem na roboty przymusowe. W [...]r. wstąpił do organizacji podziemnej, a od [...]r. do [...]r. był czynnym żołnierzem Batalionów Chłopskich. W [...]r. wstąpił do MO, w której służył do [...].

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, na podstawie pisma KWP w L. z dn. [...]r., iż S. O. w czasie służby w MO brał udział w zwalczaniu oddziałów Narodowych Sił Zbrojnych operujących na terenie woj. L. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w/w ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami UB, w tym również funkcjonariuszy MO jeżeli w trakcie służby wykonywali zadania związane ze zwalczaniem organizacji lub osób prowadzących działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość RP.

Natomiast zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c osobom takim nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnego tytułu, a zatem także z tytułu przynależności do Batalionów Chłopskich.

W uzasadnieniu uchwały z dn. 25.01.1996r. /sygn. akt II AZP 32/95/ Sąd Najwyższy stwierdził, iż uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Należy więc uznać, że jeżeli osoba od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne.

Z uwagi na powyższe Kierownik Urzędu stwierdził, iż brak jest podstaw do uchylenia bądź zmiany kwestionowanej decyzji i orzekł jak w rozstrzygnięciu.

W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego A.M. O. wniosła o jej uchylenie podnosząc m.in. że z uwagi na śmierć strony nie jest możliwe wszczęcie i prowadzenie postępowania oraz anulowanie wcześniej przyznanych uprawnień kombatanckich przyznanych wdowie po kombatancie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżoną decyzją pozbawiono skarżącą uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, który otrzymał uprawnienia z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w l. [...] oraz działalności w ruchu oporu w l. [...]. Mimo że niesporne było, że zmarły kombatant S. O. uzyskując uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej legitymował się jednocześnie innym tytułem do przyznania tych uprawnień, honorowanym przez obowiązującą ustawę z 1991r. /udział w ruchu oporu/, to organ przyjął, że skoro w czasie służby w MO brał udział w zwalczaniu zbrojnego podziemia to tym samym pełnił służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami UB, wykonując zadania związane ze zwalczaniem organizacji lub osób prowadzących działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość RP. To z kolei powoduje, że osobom takim nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnego tytułu lub prowadzi do pozbawienia uprawnień uzyskanych z jakiegokolwiek innego tytułu.

Stanowisko organu nie znajduje potwierdzenia w treści akt administracyjnych sprawy. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach ..., uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami UB, SB lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Gdyby nawet uznać, że MO była aparatem bezpieczeństwa publicznego poza strukturami UB i SB, to samo zatrudnienie, pełnienie służby lub funkcji w tej formacji - jeżeli kombatant legitymuje się innym tytułem do zachowania uprawnień - nie stanowi wystarczającej przesłanki do pozbawienia lub odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uzyskanych z innego tytułu respektowanego przez ustawę z 1991r. Zatrudnieniu /pełnieniu służby lub funkcji/ musi towarzyszyć druga przesłanka w postaci wykonywania zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Chodzi zatem o osoby prowadzące postępowanie przygotowawcze /śledztwa/ oraz podejmujące działania oraz przedsięwzięcia organizacyjne /zadania operacyjne/ bezpośrednio nakierowane na zwalczanie podmiotów działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Z informacji o przebiegu służby skarżącego sporządzonej przez KW Policji w L. w dniu [...]r. wynika, że - mimo iż S. O. wnosił o poświadczenie jego udziału w "likwidacji band NZS i UPA", to jednak akta osobowe nie zawierają informacji dotyczących jego udziału w walkach z formacjami zbrojnego podziemia podczas zatrudnienia w MO. Oznacza to, że nie tylko nie wykazano, by S. O. spełnił przesłankę prowadzenia zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem podmiotów działających na rzecz niepodległości RP, ale też nie zakwestionowano treści dowodu z dokumentu, który nie potwierdza jego udziału w walkach z formacjami zbrojnego podziemia podczas zatrudnienia w MO.

Organ powinien zatem ponownie w pogłębiony sposób rozważyć, czy S. O. spełnił kumulatywnie określoną przesłankę pozbawienia go uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy, gdyż może to mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Z przepisu art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach wynika bowiem, że uczestnik walk o utrwalenie władzy ludowej zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli ma te uprawnienia z innych tytułów określonych w tej ustawie a nie zachodzi przesłanka ich pozbawienia lub odmowy przyznania. Sprawa ta powinna być rozpoznana i rozstrzygnięta w postępowaniu weryfikacyjnym o pozbawienie uprawnień kombatanckich /uchwała NSA z 4 marca 2002r., OPS 13/01, ONSA 2002, nr 4, poz. 132/.

Odnosząc powyższe do sytuacji skarżącej, należy za orzecznictwem Sądu Najwyższego skonstatować, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne nie byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także brak przesłanek do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne /uchwała SN z 25 stycznia 1996r., III AZP 32/95, OSNIAPiUS 1996, nr 15, poz. 206/.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271/, orzeczono jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 ustawy - Przepisy wprowadzające, powołanej wyżej.

Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż z mocy przepisu art. 26 ustawy o kombatantach ..., w związku z uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji pozbawiającej stronę uprawnień kombatanckich, nie nabyła ona cech prawomocności, wobec czego uprawnienia dotąd przysługujące skarżącej, przysługują jej nadal.