Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 586/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent stażysta Kinga Kościejewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 października 2018 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego C. P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania C. P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a." – utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu do Spraw Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty w wysokości [...] zł miesięcznie należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie:

- od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] września 2009 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł;

- od dnia [...] października 2009 r. do dnia [...] września 2010 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł;

- od dnia [...] października 2010 r. do dnia [...] września 2011 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł;

- od dnia [...] października 2011r. do dnia [...] września 2012 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł;

- od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] grudnia 2012 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł;

- od dnia [...] listopada 2014 r. do dnia [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł;

- od dnia [...] października 2015 r. do dnia [...] września 2016 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł;

- od dnia [...] października 2016 r. do dnia [...] czerwca 2017 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] grudnia 2017 r. wynoszą [...] zł.

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2016 r. C. P. zwrócił się o rozłożenie na raty należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym: E. P. i [...], wskazując wysokość raty w kwocie [...]zł miesięcznie. We wniosku podniósł, że umożliwienie ratalnej spłaty zadłużenia pozwoliłoby mu na wyjście z długów oraz zachowanie miejsca zamieszkania, co do którego została wszczęta egzekucja z nieruchomości.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczenia skarżącego o jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, ustalono, że jest on żonaty, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i dwójką dzieci. Na dochód rodziny w okresie od dnia [...] stycznia 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. składało się: wynagrodzenie za pracę C. P. w wysokości [...] zł netto (1 stycznia - [...] lutego 2016 r.), zasiłek z Powiatowego Urzędu Pracy po potrąceniach w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł miesięcznie, świadczenie wychowawcze od dnia [...] kwietnia 2016 r. [...] zł miesięcznie, prace dorywcze N. P. w wysokości [...] zł miesięcznie. Ustalono, że strona ponosi koszty utrzymania domu: energia elektryczna, gaz, internet, podatek od nieruchomości, woda w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz opłaty dodatkowe, to jest: spłata kredytu, telefon, opłata za odpady komunalne w łącznej wysokości około [...] zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. organ I instancji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia [...] września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.), dalej jako "p.o.u.a." ,odmówił rozłożenia na raty należności wypłaconych w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2016 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podniósł, że C. P. jest osobą w wieku produkcyjnym (50 lat), nie został zaliczony do osób niezdolnych do pracy z uwagi na stan zdrowia, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto z oświadczenia strony z dnia [...] sierpnia 2016 r. wynika, że jest osobą bezrobotną z 3-miesięcznym prawem do zasiłku. Do chwili obecnej nie wykazywał dostatecznego zaangażowania oraz starań w kierunku spłaty zadłużenia. W okresie od lipca 2009 r. do kwietnia 2015 r. [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym L. - Zachód w L., prowadzący postępowanie sądowe egzekucji świadczeń alimentacyjnych przekazał łącznie [...] zł na poczet należności powstałych z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione, to jest E. P. i [...]. Od maja 2015 r. nie wpłynęła na konto organu żadna wpłata. Przy tym organ pierwszej instancji podkreślił, że nadal realizuje osobom uprawnionym wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego w bieżącym okresie świadczeniowym, to jest od dnia [...] października 2015 r. do dnia [...] września 2016 r. po 500 miesięcznie na każdą z córek.

Organ podkreślił ponadto, że udzielenie żądanej przez dłużnika ulgi, to jest rozłożenie na raty w kwocie po [...] zł miesięcznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej wiązałoby się ze zobowiązaniem na okres ponad 17 lat do regularnych wpłat oraz skutkowałoby zawieszeniem, na podstawie art. 820 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, postępowania egzekucyjnego u komornika, a tym samym zaniechaniem dochodzenia powyższych należności poprzez przeprowadzenie wszczętej egzekucji z nieruchomości i związane z tym znacznie szybsze zaspokojenie zobowiązań. Organ uznał, że obecna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie stanowi wystarczającej przesłanki udzielenia ulgi i nie gwarantuje ciągłości spłaty.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia [...] maja 2017 r. uchylił decyzje organów obu instancji.

Zdaniem Sądu, o odmowie uwzględnienia wniosku nie mogło decydować to, że spłata całości zadłużenia w systemie ratalnym jest mało wiarygodna. Instytucja rozłożenia na raty należności alimentacyjnych przewidziana została bowiem właśnie dla takich osób, jak skarżący, a więc osób, dla których jednorazowe uiszczenie kwoty zadłużenia jest niemożliwe do wykonania z uwagi na brak ku temu środków i realnie osiągane niskie dochody, przy jednoczesnym znacznym obciążeniu budżetu domowego. Ma ona umożliwić dłużnikowi dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i pozwolić na uniknięcie sytuacji, gdy przymusowe egzekwowanie długu (co niewątpliwie rzutuje na jego powiększenie) prowadzić będzie do uczynienia z niego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, jako osoby niezdolnej do samodzielnej ekonomicznej egzystencji, a w dalszej konsekwencji, uniemożliwi odzyskanie wypłaconych ze środków publicznych świadczeń.

Uzależnienie zatem możliwości rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń od uzyskiwania przez dłużnika stałych dochodów jest nieuprawnione i w istocie prowadzi do wypaczenia tej instytucji. Adresatami pomocy przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy, przy takim podejściu, jakie prezentują organy, mogłyby być co do zasady jedynie osoby o ustabilizowanej sytuacji finansowej i osobistej, a więc te, które są w stanie na bieżąco samodzielnie realizować swoje zobowiązania, co byłoby sprzeczne z przesłankami udzielenia tego rodzaju pomocy określonymi przez ustawodawcę.

Bez znaczenia, z punktu widzenia przesłanek pozwalających na rozłożenie zaległych należności z funduszu na raty, jest również to, jak długo, przy pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji, będzie trwało spłacanie należności. Ustawodawca nie określił bowiem maksymalnego ani minimalnego okresu, w którym należności wypłacone osobie uprawnionej mają być zwrócone do funduszu. Istotne jest w tym wypadku zaspokojenie wierzyciela, a nie czas realizacji zobowiązania przez dłużnika.

Sąd podkreślił, że sytuacja dochodowa i rodzinna, o której stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, odnosi się do sytuacji istniejącej w dacie rozpoznawania sprawy, a nie do hipotetycznej sytuacji dłużnika mogącej mieć miejsce w przyszłości. Z tego też względu nieuprawnione jest również zakładanie a priori, że wnioskodawca może nie wywiązywać się z obowiązku spłaty ustalonych rat.

Zdaniem Sądu wskazane okoliczności uszły uwadze Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które bezkrytycznie zaakceptowało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i w sposób dosłowny przytoczyło podniesioną w nim argumentację.

W konsekwencji organy przekroczyły granice uznania administracyjnego, naruszając dyspozycje wyżej powołanych norm prawnych, bowiem w żaden sposób nie wyjaśniły zasadności odmowy rozłożenia skarżącemu na raty należności z funduszu alimentacyjnego.

Organy dopuściły się również naruszenia art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 i w szczególności 107 § 3 k.p.a., gdyż uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie pozwalają sądowi na kontrolę zgodności z prawem tych rozstrzygnięć, gdyż treść tych uzasadnień nie ujawniania w sposób należyty założeń, przesłanek i drogi rozumowania prowadzącego do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia w ramach "luzu uznaniowego". Ponadto uzasadnienie Kolegium sprowadza się jedynie do powielenia ustaleń organu I instancji, bez wyczerpującego odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, co stanowi naruszenie wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do organów państwa.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego C. P. o rozłożenie należności z funduszu alimentacyjnego, organ wezwał skarżącego do przedłożenia aktualnego oświadczenia o sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej oraz oświadczenia majątkowego i dokumentów potwierdzających wysokość dochodów, ponoszonych opłat w okresie od dnia [...] maja 2017 r. do dnia [...] października 2017 r.

Na podstawie oświadczeń strony z dnia [...] listopada 2017 r. oraz [...] grudnia 2017 r. organ ustalił, że skarżący nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - N. P. oraz dwójką dzieci. Członkowie rodziny nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności, jak również nie leczą się w związku z przewlekłymi chorobami. Na dochód rodziny w okresie od dnia [...] maja 2017 r. do dnia [...] października 2017 r., składa się: wynagrodzenie za pracę C. P. w wysokości łącznie [...] zł, dochód z działalności gospodarczej żony - N. P. w wysokości łącznie [...] zł, a także zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł miesięcznie oraz świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł miesięcznie, a więc miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie w wyżej wymienionym okresie wynosił [...] zł. Z kolei wydatki wynosiły miesięcznie ok. [...] zł i obejmowały: koszty utrzymania domu - energia elektryczna (Faktura Nr [...] na kwotę [...]zł, Faktura Nr [...] na kwotę [...]zł, Faktura Nr [...] na kwotę [...]zł), internet (polecenia przelewów względem Plus GSM na kwoty po [...] zł miesięcznie), podatek od nieruchomości (polecenie przelewu z dnia [...] sierpnia 2017 r. na konto Urzędu Gminy J. na kwotę [...]zł), woda (polecenie przelewu z dnia [...] czerwca 2017 r. na kwotę [...]zł, z dnia [...] sierpnia 2017 r. na kwotę [...]zł), odpady komunalne (polecenie przelewu z dnia [...] sierpnia 2017 r. na kwotę [...]zł), wyżywienie dzieci w szkole (dwa polecenia przelewów na kwotę po [...] zł) oraz opłaty dodatkowe, to jest spłata kredytów (potwierdzenia wykonanej operacji względem PKO BP SA z dnia [...] maja 2017 r. na kwotę [...]zł, z dnia [...] czerwca 2017 r. na kwotę [...]zł, z dnia [...] lipca 2017 r. na kwotę [...]zł, z dnia [...] sierpnia 2017 r. na kwotę [...]zł, z dnia [...] września 2017 r. na kwotę [...]zł oraz z dnia [...] października 2017 r. na kwotę [...]zł, względem [...] Bank S. A. potwierdzenie wpłaty gotówki z dnia [...] lipca 2017 r. na kwotę [...]zł, z dnia [...] sierpnia 2017 r. na kwotę [...]zł oraz z dnia [...] października 2017 r. na kwotę [...]zł), spłata należności na rzecz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS w O. (polecenia przelewów z dnia [...] czerwca 2017 r. dwa razy po [...] zł, z dnia [...] lipca 2017 r. dwa razy po [...] zł, z dnia [...] sierpnia 2017 r. dwa razy po [...] zł, z dnia [...] września 2017 r. dwa razy po [...] zł oraz z dnia [...] października 2017 r. dwa razy po [...] zł).

Odmawiając uwzględnienia wniosku o rozłożenie należności na raty, organ stwierdził, że sytuacja bytowa skarżącego nie jest sytuacją szczególną. Za taką bowiem nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji jakim jest niewywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. C. P. dotychczas nie wykazywał dostatecznego zaangażowania oraz starań w celu spłaty zadłużenia. W okresie od lipca 2009 r. do kwietnia 2015 r. [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym L. - Zachód w L. G. O. prowadzący postępowanie egzekucyjne przekazał łącznie [...] zł na poczet należności powstałych z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast od maja 2015 r. do chwili obecnej skarżący nie podjął żadnych kroków zmierzających do uregulowania ciążącego na nim zobowiązania względem Skarbu Państwa. Zobowiązanie C. P. z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień [...] grudnia 2017 r. wynosi [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienia, które wynoszą [...] zł (obecnie organ nie realizuje już wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec czego kwota głównych należności wypłaconych nie ulega powiększeniu).

W związku z tym, że skarżący nie regulował należności z tytułu wypłaconych świadczeń została wszczęta przeciwko niemu egzekucja z nieruchomości stanowiącej jego własność, położonej w miejscowości M., nr księgi wieczystej LU [...]/2, co zmobilizowało skarżącego do zamiaru spłaty zadłużenia. Organ podkreślił jednak, że mimo podjęcia zatrudnienia od dnia [...] maja 2017 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w "[...]" Sp. z o. o. do dnia dzisiejszego skarżący nie dokonał żadnej wpłaty tytułem spłaty zadłużenia.

Zdaniem organu uwzględnienie wniosku skarżącego godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Wypłata osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia tego rodzica z jego obowiązku. Wydanie decyzji o rozłożeniu należności na raty w wysokości po [...] zł miesięcznie wiązałoby się ze zobowiązaniem na okres około 25 lat do regularnych wpłat oraz skutkowałoby zawieszeniem, na podstawie art. 820 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, postępowania egzekucyjnego u komornika, a tym samym zaniechaniem dochodzenia wszczętej egzekucji z nieruchomości. Okres ten niewątpliwie byłby niekorzystnym rozporządzeniem majątkowym Skarbu Państwa z uwagi na możliwość zabezpieczenia roszczenia z nieruchomości, z której prowadzona jest egzekucja. Dłużnik zaś winien mieć świadomość, że za zobowiązania odpowiada całym swoim majątkiem, jaki posiada w dniu wymagalności zobowiązania.

Ponadto deklarowana kwota raty - [...] zł miesięcznie byłaby nieadekwatna do wysokości zadłużenia powstałego w związku z wypłatą osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ponad 100 tys. zł.) w porównaniu z zaległościami względem Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., która wynosi [...] zł i którą skarżący spłaca w wysokości [...] zł miesięcznie.

Organ wskazał ponadto, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 maja 2017r. sygn. akt II SA/Lu 145/17 dotyczącego spornego wniosku o rozłożenie należności na raty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że jeżeli skarżący nie ma aktualnie wystarczających funduszy na zwrot w całości żądanych należności, to nie oznacza to, że jest to okoliczność pozwalająca na wyjątkowe traktowanie w stosunku do innych osób.

Organ wyjaśnił, że wydając decyzję odmowną uwzględnił nie tylko sytuację skarżącego, ale interes społeczny i słuszny interes obywateli, polegający na równym traktowaniu w sferze zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od tej decyzji C. P. wniósł odwołanie i kwestionując jej zasadność wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz rozłożenie należności na raty w wysokości [...] zł miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania, i podzielając stanowisko i ustalenia organu I instancji, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję tego organu.

Kolegium w uzasadnieniu decyzji powieliło w całości treść uzasadnienia decyzji organu I instancji i stwierdziło, że organ pierwszej instancji na podstawie zebranych dowodów prawidłowo ustalił stan faktyczny. Ocena materiału dowodowego została dokonana z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie C. P., reprezentowany przez adwokata A. G., domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem:

1. przepisów postępowania, tj. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." polegające na tym, że organy obu instancji rozpatrując sprawę w trybie ponownego rozpoznania po uchyleniu decyzji pierwotnych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 31 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 165/17 pominęły ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w ww. wyroku, którymi organu obu instancji były związane na mocy ww. normy prawa;

2. obrazę prawa materialnego art. 30 ust 2 p.o.u.a poprzez jego błędną wykładnię sprzeczną z wykładnią w wyroku z dnia 31 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 165/17;

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, 77 § 1, 80 k.p.a. mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia polegające na przeprowadzeniu dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji niedokonaniu rzetelnych ustaleń w zakresie sytuacji życiowej skarżącego, w tym:

a) pominięcie przez organy obu instancji faktu, że skarżący ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, a prowadzona egzekucja komornicza z nieruchomości w sposób oczywisty doprowadzi do pozbawienia rodziny skarżącego miejsca zamieszkania, co oznacza w konsekwencji, że Skarb Państwa zostanie obciążony koniecznością zapewnienie skarżącemu i jego małoletnim dzieciom środków do egzystencji i nowego lokum na koszt podatników;

b) całkowite zaniechanie rozważenia skutków przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości skarżącego dla możliwości zarobkowych rodziny — żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w domu objętym zajęciem komorniczym;

c) pominięcie faktu, że skarżący spłaca regularnie część długu alimentacyjnego względem Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS Oddział w O. w ramach zawartych ugód, pokrywa koszty utrzymania dwóch małoletnich synów, i składa wnioski o rozłożenie na raty jego długu alimentacyjnego, w tym skarży decyzje odmawiające,

d) absurdalne wnioskowanie przez organy obu instancji, że skarżący nie wykazuje dostatecznego zaangażowania i starań w kierunku spłaty, podczas, gdy sam fakt spłacania długu w ratach na rzecz Likwidatora Funduszu ZUS i ubiegania się o rozłożenie spłat na raty jest dowodem, że skarżący stara się rozliczyć zaległości mimo swej trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej;

e) pominięcie przez organ II instancji faktu, że skarżący wnosząc odwołanie do SKO w L. zadeklarował wpłaty po [...] zł, a nie jak pierwotnie po [...] zł, w sytuacji, gdy organ II instancji w uzasadnieniu dokonuje oceny zasadności wniosku przyjmując błędnie ustaloną kwotę proponowanej raty;

4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, 77 § 1, 80 k.p.a. mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, polegające na dokonywaniu w trakcie postępowania administracyjnego przez organy obu instancji osądu życia zobowiązanego, w sytuacji, gdy organy rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są zobligowane do badania jedynie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego;

5. naruszenia art. 15 k.p.a poprzez zaniechanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze samodzielnego ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o stwierdzenie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pełni podtrzymuje stanowisko i argumentację organu I instancji i na tej podstawie powtarza w całości literalnie błędne ustalenia i prezentowaną przez organ I instancji argumentację w zakresie wykładni art. 30 ust 2 p.o.u.a, co skutkowało faktycznym pozbawieniem skarżącego prawa do rozpoznania jego sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 15 k.p.a.

6. rażące naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. przez organ II instancji poprzez całkowite zaniechanie przedstawienia własnego uzasadnienia decyzji i literalne bezkrytyczne powtórzenie ustaleń faktycznych i ocen prawnych organu I instancji (w tym pominięcie stanowiska skarżącego co do kwoty proponowanej raty zgłoszone w odwołaniu), co nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a i doprowadziło do naruszenia przez organ II instancji zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 8 i art. 11 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jednocześnie - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. – zarówno organy, jak i obecnie Sąd są związani oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego.

Kontrolując w powyższym zakresie zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, narusza ona przytoczony przepis art. 153 p.p.s.a., art. 30 ust. 2 p.o.u.a, a także przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Jak wskazano, organy obu instancji związane były wykładnią przepisów prawa materialnego dokonaną przez WSA w Lublinie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 31 maja 2017 r., II SA/Lu 165/17, a także zaleceniami co do dalszego postępowania.

Rozpatrując wniosek skarżącego o rozłożenie na raty organy nie uwzględniły w pełni wskazówek tego Sądu.

Organ przeprowadził wprawdzie dodatkowe postępowanie wyjaśniające, ustalając aktualną sytuację materialną i rodzinną skarżącego jednak ocena tej sytuacji nie jest przekonująca i nie uwzględnia poglądu WSA wyrażonego w powołanym wyroku dotyczącym interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 p.o.u.a., będącego materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy, organ ustalił, ze skarżący nadal prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną i dwójką małoletnich dzieci, jednak obecnie nie jest już bezrobotny, gdyż od maja 2017 r. pracuje w firmie "[...]" na podstawie umowy na czas nieokreślony. W okresie od dnia [...] maja 2017 r. do dnia [...] października 2017 r. rodzina uzyskiwała miesięcznie dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł, czyli łącznie ok.[...] zł (poprzednio, tj. w 2016 r. była to kwota niższa – ponad [...] zł), a wydatki wynosiły ok. [...] zł (wcześniej ok.[...] zł). Dochód w tym okresie obejmował wynagrodzenie skarżącego, dochód z działalności gospodarczej żony, świadczenia wychowawcze na dzieci i zasiłek rodzinny. Z. z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnych świadczeń wynosi [...] zł, a odsetki ponad 30 tys. zł.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ odmówił uwzględnienia wniosku i rozłożenia zaległości na raty.

Uzasadnienie tego rozstrzygnięcia nie jest wystarczające.

Organ wskazał w pierwszej kolejności na to, że działanie dłużnika było zawinione, a więc działania takiego nie można uznać za sytuację szczególną, uzasadniającą żądanie. Zarzucił też, że skarżący nie wykazuje dostatecznego zaangażowania w celu spłaty zadłużenia. Od maja 2015 r. do chwili obecnej skarżący nie podjął żadnych kroków celem regulowania ciążącego na nim zobowiązania wobec Skarbu Państwa, mimo że był wzywany do ich uiszczenia.

Odnosząc się do tej argumentacji stwierdzić należy, że okoliczność ta nie powinna mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o rozłożenie zaległości na raty. Przepis art. 30 ust. 2 p.o.u.a. jako przesłanki, które decydują o rozstrzygnięciu takiego wniosku, nakazuje uwzględniać wyłącznie sytuację dochodową i rodzinną strony, a więc powody niewywiązywania się przez dłużnika alimentacyjnego z obowiązku alimentacyjnego, jak również z obowiązku uiszczania należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, nie mają znaczenia przy wydawaniu decyzji na podstawie tego przepisu. Nawet, jeśli uchybienie tym obowiązkom, wynikało z winy dłużnika, co mogłoby zmniejszać jego wiarygodność w zakresie dalszych spłat w systemie ratalnym, to okoliczność ta również nie może przesądzać o odmowie rozłożenia należności na raty. Tak bowiem uznał WSA w Lublinie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku, odnosząc się do ewentualnego braku w przyszłości możliwości finansowych uiszczania w systemie ratalnym spornej zaległości.

Ponadto organ, podobnie jak w poprzedniej decyzji, uchylonej przez Sąd, wskazał, że rozłożenie na raty w wysokości [...] zł wiązałoby się ze zobowiązaniem na okres 25 lat regularnych wpłat i zawieszeniem postępowania cywilnego i egzekucyjnego, a tym samym zaniechaniem dochodzenia wszczętej egzekucji z nieruchomości. WSA w Lublinie stwierdził jednak, że ta okoliczność jest bez znaczenia. Ustawodawca nie określił bowiem maksymalnego, ani minimalnego okresu, w którym należności wypłacone osobie uprawnionej mają być zwrócone do funduszu. Istotne jest w tym wypadku zaspokojenie wierzyciela, a nie czas realizacji zobowiązania przez dłużnika. Stwierdzić również należy, że rozłożenie na raty wiąże się w każdym przypadku ze wstrzymaniem egzekucji, na tym właśnie podlega istota tej ulgi, że nie będzie prowadzone wobec dłużnika postępowanie egzekucyjne. Niezależnie od tego stwierdzić należy, że skarżący w odwołaniu zadeklarował wysokość raty [...] zł, a nie [...] zł, co oznacza, że okres spłaty byłby krótszy. Również z tego powodu odpada argumentacja organu odwoławczego, że rozłożenie zaległości na raty po [...] zł miesięcznie było nieadekwatne do spłacanej przez skarżącego również ratami po [...] zł należności na rzecz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS w łącznej wysokości [...] zł.

Nie ulega wątpliwości, że dochody i majątek rodziny skarżącego nie wystarczają do spłaty zaległości, która wraz z odsetkami przekracza 100 tys. zł. Miesięczny dochód w okresie od stycznia do czerwca 2016 r. wynosił ok.[...] zł, tj. na osobę ponad [...] zł, natomiast w związku z podjęciem pracy przez skarżącego w okresie od maja do października 2017 r. - ok.[...] zł, tj. ponad [...] zł na osobę., a więc wzrósł. Koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. [...] zł miesięcznie i są to koszty minimalne, nie obejmują pełnych kosztów wyżywienia rodziny czy zakupu odzieży. Rodzina skarżącego posiada wprawdzie nieruchomość, ale jest ona zabudowana budynkiem mieszkalnym, w którym rodzina skarżącego zamieszkuje. W budynku tym żona skarżącego prowadzi również działalność gospodarczą, z której dochody stanowią główne źródło utrzymania rodziny. Zbycie tej nieruchomości w celu spłaty należności z funduszu alimentacyjnego wiązałoby się więc z pozbawieniem rodziny domu i co najmniej utrudnieniem zarobkowania, w związku z tym prawdopodobne jest, że rodzina skarżącego wymagałaby wsparcia finansowego z pomocy społecznej. Wskazywał na to WSA w Lublinie w wydanym w sprawie wyroku, stwierdzając, że instytucja rozłożenia na raty należności alimentacyjnych przewidziana została właśnie dla takich osób, jak skarżący, a więc osób, dla których jednorazowe uiszczenie kwoty zadłużenia jest niemożliwe do wykonania z uwagi na brak ku temu środków i realnie osiągane niskie dochody, przy jednoczesnym znacznym obciążeniu budżetu domowego. Ma ona umożliwić dłużnikowi dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i pozwolić na uniknięcie sytuacji, gdy przymusowe egzekwowanie długu (co niewątpliwie rzutuje na jego powiększenie) prowadzić będzie do uczynienia z niego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, jako osoby niezdolnej do samodzielnej ekonomicznej egzystencji, a w dalszej konsekwencji, uniemożliwi odzyskanie wypłaconych ze środków publicznych świadczeń. Organ pominął przytoczoną ocenę stanu prawnego i faktycznego wyrażoną przez tut. Sąd.

W świetle powyższego, wbrew stanowisku organu, nie można przyjąć, że sytuacja rodziny skarżącego nie jest wyjątkowa i że nie zachodzą przesłanki z art. 30 ust. 2 p.o.u.a. Organ powinien więc uwzględnić żądanie skarżącego, określając wysokość rat spłaty należności zależnie od możliwości finansowych skarżącego.

Należy wyjaśnić ubocznie, że rozłożenie spłaty należności na raty nie uniemożliwia prowadzenia egzekucji, jeżeli skarżący będzie zalegał z kolejnymi ratami. Zgodnie bowiem z art. 57 § 1 a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz.1314 ) - w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z rozłożeniem na raty spłat należności pieniężnej, organ egzekucyjny podejmuje zawieszone postępowanie w zakresie wskazanym przez wierzyciela.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że organy obu instancji naruszyły przepis art. 153 p.p.s.a. i art. 30 ust. 2 ustawy, nie stosując się do zaleceń Sądu wyrażonych w wydanym w niniejszej sprawie wyroku oraz dokonując błędnej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 p.o.u.a. Ponadto organy nie sporządziły przekonującego uzasadnienia, naruszając art. 107 § 3 k.p.a., przy czym organ odwoławczy także art. 15 k.p.a., kopiując w całości treść uzasadnienia organu I instancji, co również zostało mu wytknięte przez Sąd jako wada poprzedniej uchylonej odmownej decyzji. Decyzja organu odwoławczego, która w uzasadnieniu nie zawiera własnych ustaleń i rozważań poprzestając na ustaleniach i rozważaniach organu pierwszej instancji nie może pozostać w obrocie prawnym. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 441/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1757/12, LEX nr 1303055, wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, LEX nr 1311189, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1039/12, LEX nr 1287174, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, LEX nr 1139507). Nie można przy tym za należyte uzasadnienie potraktować przytoczenia w całości uzasadnienia decyzji organu I instancji i ogólnego stwierdzenia, że organ odwoławczy popiera ustalenia i ocenę dokonaną przez ten organ, uznając ją za prawidłową.

Z tych względów Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 205 ust. 2 cyt. p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz.1800) w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe rozważania, mając na uwadze dokonaną przez Sąd zarówno w niniejszym wyroku, jak i w poprzednim wyroku WSA w Lublinie z dnia 31 maja 2017 r., II SA/Lu 165/17 wykładnię przesłanek rozłożenia należności na raty, określonych w art. 30 ust. 2 p.o.u.a.