Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 748/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 w zwi z art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi K.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/387/2022/1990 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 1, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2021 r. . L. (dalej: strona, skarżąca), działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad matką E.M. (dalej: matka). Do wniosku załączono kopię orzeczenia o zaliczeniu matki do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 stycznia 2021 r.

Po przeprowadzeniu wymaganego postępowania, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze stroną i jej matką, decyzją z dnia 15 października

2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 23 ust. 4aa, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta J. (dalej: organ pierwszej instancji), odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając tę decyzję organ wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem nie da się ustalić od jakiej daty powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a ponadto strona była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

W wyniku odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ drugiej instancji) decyzją z dnia 26 listopada 2021 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3521/2021/16158/AA uchyliło decyzją organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, wskazując, że organ pierwszej instancji błędnie uznał, iż brak wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty jej powstania stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto wyjaśniło, że w przypadku zbiegu uprawnień, stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Tym samym, osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. W niniejszej sprawie strona dokonała takiego wyboru, składając wniosek rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże wniosek ten nie został rozpoznany przez organ pierwszej instancji, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 12 stycznia 2022 r.,

nr [...] organ pierwszej instancji kolejny raz odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem organu, strona nie spełnia wszystkich przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednakże nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem jak wynika z przedłożonego orzeczenia, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od 27 stycznia 2021 r., czyli od 74 roku życia. Odnosząc się natomiast do kwestii przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w związku z tym, że upłynął już okres na jaki został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, to brak jest aktualnie podstaw do uchylenia decyzji z dnia 1 kwietnia 2021 r., nr [...].

Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i działając przez pełnomocnika, pismem z dnia 21 stycznia 2022 r., wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium decyzją z dnia 18 marca 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/387/2022/1990 uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i w punkcie 1 odmówiło przyznania skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. oraz w punkcie 2 przyznało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu za okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie oraz od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Kolegium uznało, że odwołanie strony zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy uznał, iż stronie przysługuje wnioskowane świadczenie. Przede wszystkim Kolegium wyjaśniło, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, nie można odmówić stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że niepełnosprawność jej matki powstała później niż przyjmuje to przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że strona spełnia przesłanki ustawowe do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - matką w okresie od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r., zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie przyznał wnioskowanego świadczenia za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r., uznając, że nie ma prawnych możliwości uchylenia za ten okres decyzji organu pierwszej instancji z dnia 1 kwietnia 2021 r., nr [...]. Poinformował, że, dopiero gdy w obrocie prawnym będzie decyzja uchylająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten okres i stanie się ostateczna, wówczas strona może zwrócić się do Kolegium w z wnioskiem o wznowienie postępowania w trybie art. 145 S 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego w przedmiocie punktu pierwszego przedmiotowej decyzji.

Wnioskodawczyni, działając przez pełnomocnika, wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium. Zarzuciła w niej naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dodatkowo zarzuciła naruszenie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 sierpnia 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto

o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie sposób zgodzić się z zapatrywaniami organu drugiej instancji, co do ustalenia okresu za jaki skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylnie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Kolegium wniosło ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszym przypadku strony złożyły odrębne wnioski o przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615), w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca spełnia określone w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Różnica stanowisk prezentowanych z jednej strony przez Samorządowe Kolegium, a z drugiej strony przez skarżącą, dotyczy ustalenia daty, od której świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane, z uwagi na zbieg tego świadczenia ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, który był pobierany przez stronę w momencie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wobec przyznania go stronie wcześniejszą decyzją z dnia 1 kwietnia 2021 r. nr [...].

Przedmiotem kontroli jest decyzja reformatoryjna Kolegium uchylająca decyzję organu pierwszej w całości oraz rozstrzygająca sprawę co do istoty poprzez odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. oraz przyznanie tego świadczenia od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie oraz od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w kwocie 2119 zł miesięcznie.

Zestawienie treści pozytywnego rozstrzygnięcia zawartego w części wstępnej zaskarżonej decyzji z jej uzasadnieniem prowadzi do wniosku, że Kolegium odmówiło skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego za okres przed 1 listopada 2021 r. Kolegium uchyliło bowiem w całości zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego objętego wnioskiem złożonym 31 sierpnia 2021 r., a jednocześnie przyznało świadczenie pielęgnacyjne dopiero od dnia 1 listopada 2021 r., w uzasadnieniu wskazując, że z tą datą odpadła uprzednio istniejąca przeszkoda w przyznaniu tegoż świadczenia.

W konsekwencji zaskarżoną decyzją orzeczono nie tylko o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 r., ale także o odmowie przyznania tego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku do 31 sierpnia 2021 r.

Z uwagi na to, że decyzja Kolegium została zaskarżona jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres, a Sąd aprobuje orzeczenie oznaczone jako pkt 2. rozstrzygnięcia decyzji, dalsza analiza będzie się koncentrować jedynie na przedmiocie zaskarżenia, to jest odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres pomiędzy miesiącem złożenia wniosku, a dniem 31 października 2021 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 omawianej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Zdaniem skarżącej świadczenie pielęgnacyjne powinno być jej przyznane od dnia 1 sierpnia 2021 r., gdyż właśnie w tym miesiącu wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Organ drugiej instancji stoi jednak na stanowisku, że przyznanie tego świadczenia od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. nie było możliwe, ponieważ nie ma prawnych możliwości uchylenia za ten okres decyzji organu pierwszej instancji z dnia 1 kwietnia 2021 r., nr [...]. Dopiero, gdy w obrocie prawnym będzie decyzja Prezydenta Miasta uchylająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten okres i stanie się ostateczna, wówczas strona będzie mogła zwrócić się do Kolegium z wnioskiem o wznowienie postępowania w trybie art. 145 S 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. w przedmiocie punktu pierwszego przedmiotowej decyzji - odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 31 października 2021 r.

W ocenie Sądu prezentowane przez organ odwoławczy stanowisko jest błędne. Zgodnie z art. 27 ust. 5 pkt 2 i pkt 5 ustawy oraz częścią wspólną tego przepisu: "W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". Ustawodawca, mając na względzie ratio legis powołanej regulacji, dąży do tego, aby osoba uprawniona mogła skorzystać z tego świadczenia, które jest dla niej korzystniejsze. Wykładnia zarówno językowa jak i funkcjonalna tego przepisu, co zasadnie podnosi strona skarżąca, prowadzi do wniosku, że osoba uprawniona pobierająca jedno ze świadczeń może zdecydować, które z nich będzie pobierać. Efekty wykładni przedstawione na podstawie tego przepisu znajdują uzasadnienie aksjologiczne w materii konstytucyjnej, szczególnie zawartej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrażającej przede wszystkim zasadę demokratycznego państwa prawnego, ale przede wszystkim (na gruncie niniejszej sprawy) zasady sprawiedliwości społecznej. Nie może być uznane za sprawiedliwe rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, w którym pozbawia się stronę postępowania świadczenia korzystniejszego dla niej wobec możliwości dokonania wyboru, który daje sam ustawodawca w art. 27 ust. 5 ustawy.

Wyrażenie woli w przedmiocie wyboru świadczenia korzystniejszego dla osoby sprawującej opiekę, uprawnia do uzyskania tego świadczenia począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ustawy). Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle powyższego przepisu ugruntowało się stanowisko, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20). Przyjęcie stanowiska według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia opiekuńczego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny" (zob: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2019r., sygn. akt I OSK 3/19). W innym orzeczeniu, Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że po stronie organu leży podjęcie działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 483/21).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż sprzeczna z zasadą racjonalności prawodawcy, byłaby akceptacja takiej wykładni przepisów, która prowadziłby do sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, a wnioskująca o przyznanie drugiego ze świadczeń, musiałaby najpierw zrzec się świadczenia uprzednio przyznanego, by następnie oczekiwać w niepewności na wydanie decyzji przyznającej świadczenie korzystniejsze, bez pewności jego uzyskania pozostając bez środków (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 887/20 oraz z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Po 170/22). Jak wskazuje się zaś w orzecznictwie trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymywania świadczenia korzystniejszego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19).

W konsekwencji przyjąć należy, że oświadczenie o rezygnacji ze świadczenia mniej korzystnego musi polegać jedynie na precyzyjnym wyartykułowaniu swojej woli.

Z wniosku skarżącej z dnia 31 sierpnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika wprost, że skarżąca podała, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego i zażądała, by w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne uchylona została decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oznacza to, że wola skarżącej co do tego, jakie świadczenie chce pobierać (świadczenie pielęgnacyjne) i które jest dla niej bardziej korzystne, została przez nią wyrażona w sposób wystarczający we wniosku. Jest to zatem równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie albo zmianę decyzji odnoszącej się do pierwszego z wymienionych świadczeń. Fakt zatem pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego w świetle oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku.

Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20, a który to pogląd Sąd w pełni podziela - w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest przy tym rzeczą bezsporną, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych. Decyzje te wprawdzie – co do zasady – mają moc na przyszłość, ale nie wyklucza to jednak, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy bowiem akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. W rezultacie, powyższe oznacza, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 tej ustawy – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Podsumowując, Sąd stwierdza, że zarzuty podniesione w skardze są uzasadnione. Kolegium uznając, że wnioskowane świadczenie należy przyznać z dniem 1 listopada 2021 r. uczyniło wybór skarżącej dokonywany na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy wyborem pozornym, a w związku z tym, zakwestionowało przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania sytuacji zbiegu praw do świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych opierające na zasadzie przyznania stronie prawa wyboru korzystniejszego w jej ocenie świadczenia, co w świetle wykładni celowościowej nie może być uznane za rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Tymczasem rolą orzekających w rozpoznawanej sprawie, było rozstrzygnięcie w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bez straty dla skarżącej i z uwzględnieniem przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W konsekwencji organ winien uchylić decyzję z dnia 1 kwietnia 2021 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, zgodnie z wolą wyrażoną przez skarżącą, co skutkować będzie tym, iż zostanie zniesiona przeszkoda dla orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w żadnym razie nie przesądzi to o dacie, od której świadczenie to winno być przyznane. Regulację zawartą w art. 27 ust. 5 ustawy wykładać bowiem należy w ten sposób, że wyklucza ona równoległe pobieranie wskazanych w niej świadczeń, a nie jak uczynił to organ drugiej instancji, że stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną za okres pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie wybranego świadczenia, a ewentualnym wyeliminowaniem z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji przyznającej z tego samego tytułu inne, mniej korzystne dla strony, świadczenie. Dla uniknięcia zbiegu wypłacanych świadczeń w sytuacji zbiegu uprawnień przepis art. 27 ust. 5 ustawy w kontrolowanej sprawie zastosować należy w ten sposób, że na etapie wypłaty przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego zostanie zaliczony na poczet tego świadczenia pobrany uprzednio za ten sam okres specjalny zasiłek opiekuńczy. W konsekwencji uzasadnione będzie wypłacenie jedynie różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego od miesiąca złożenia kompletnego wniosku, a wysokością świadczenia w postaci wspomnianego zasiłku, faktycznie w tym okresie wypłacanego.

Podsumowując stwierdzić należało, że decyzja organu odwoławczego w zaskarżonym zakresie nie odpowiada prawu, bowiem wydana została z naruszeniem art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie oraz z naruszeniem art. 27 ust. 5 tej ustawy poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie. W tym stanie rzeczy, Sąd rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił decyzję w zaskarżonym zakresie. Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając na rzecz skarżącej wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480,00 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

[pic]