Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1101/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 3, ust. 5  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 103  ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
article: Art. 7,  art. 77 par. 1, art. 78, art. 79, art. 10 par. 1 w zw. z art. 81
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 maja 2022 r. Nr SKO.ŚR/4111/441/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego P. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 20 maja

2022 r., znak: SKO.SR/4111/441/2022, działając na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej powoływanej jako "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466), obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P.2020.1031) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 735), utrzymało w mocy decyzję wydaną z up. Wójta Gminy G. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 25 lutego 2022 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania P. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (synem) K. D.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ I instancji w decyzji z dnia 25 lutego 2022 r. orzekł jak wyżej. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1257) na mocy którego zapis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ww. ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust.1 Konstytucji RP.

Dalej organ I instancji wskazał, że nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy a sprawowaniem opieki przez wnioskodawcę nad synem K. D. Jak ustalono, niezdolność do pracy wnioskodawcy powstała już w 2015 roku i wtedy otrzymał on świadczenie rehabilitacyjne w związku z chorobą zawodową. Nie nastąpiła więc rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez P. D. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ponadto organ ustalił, że P. D. wspólnie z żoną jest opiekunem prawnym dla niepełnosprawnego syna K. D., syn K. uczęszcza na Warsztaty Terapii Zajęciowej w M. (pięć godzin dziennie), na które wnioskodawca dowozi syna osobiście i osobiście go odbiera, zakres czynności wykonywanych w celu opieki nad synem to zaopatrzenie w żywność, środki medyczne i inne, opieka w domu tzn. pomoc w toalecie, karmienie, sprzątanie, w razie potrzeby konsultacje medyczne, dbałość o zabezpieczenie w domu ciepła, ciepłej wody, gazu. Pozostałe czynności - w tym medyczna opieka nad żywieniem pozajelitowym i opieka nocna - (kroplówka nocna 10 godzin) wykonuje żona, a wnioskodawca jej w tym tylko pomaga.

Organ I instancji wyjaśnił, że opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi mieć charakter trwały, osobisty i ciągły, a zaspokojenie potrzeb osoby niepełnosprawnej powinno być całodobowe. W powyższej sprawie czynności opiekuńcze nie są przyczyną braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej.

Od powyższej decyzji odwołał się P. D. Odwołujący się argumentował, że świadczy całodobową opiekę nad synem w związku z jego znacznym ograniczeniem samodzielnej egzystencji. Jest to wystraczająca podstawa dla otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, zaś pobieranie przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stać się przeszkodą dla ustalenia ww. świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy opisane wyżej rozstrzygnięcie Wójta Gminy G.

W uzasadnieniu organ II instancji na wstępie wskazał, że wbrew stanowisku wyrażonemu w skarżonej decyzji przyczyną odmowy ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego stronie odwołującej nie jest zapis art. 17 ust.5 pkt.1a u.ś.r.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że wnioskodawca nie spełnił ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, zatem rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji organu I instancji jest prawidłowe.

Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne skierowane jest nie do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a tylko tych spełniających określone ustawowo warunki, tj. takich, które decydują się na brak aktywności zawodowej właśnie w celu sprawowania czynności opiekuńczych. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Organ II instancji podniósł, że ze zgromadzonego materiału wynika, że odwołujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. D. przebywającą na emeryturze i niepełnoprawnym synem K. Odwołujący się wozi syna codziennie własnym samochodem na zajęcia rehabilitacyjne w Ośrodku Warsztatów Terapii Zajęciowej w M., wykonuje dla niego czynności codzienne, takie jak pomoc w toalecie, karmieniu. Robi zakupy, sprząta i gotuje, uczestniczy w organizacji wizyt lekarskich i wykonuje inne czynności domowe.

Kolegium zaznaczyło, że nie neguje, że syn odwołującego się ze względu na schorzenia i niepełnosprawność wymaga opieki i pomocy osób drugich. Jednak do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez odwołującego można zaliczyć pomoc w toalecie, ubieraniu się czy myciu. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. K. D. mieszka na stałe wraz z obydwojgiem rodziców, którzy prowadzą wspólne gospodarstwo i są zobowiązani jednakowo do opieki alimentacyjnej wobec syna.

Zdaniem Kolegium zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującego nad niepełnosprawnym synem jest do pogodzenia przy udziale żony/matki z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa domowego i zatrudnienia.

P. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na opisaną wyżej decyzję, zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podniósł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. W tym zakresie skarżący przywołał rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zawarte w wyroku z dnia 16 września 2021 r. wydanego w sprawie III SA/Gd 577/21.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz.329, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K. D.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że syn skarżącego K. D. urodzony [...] 1985 roku legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z dnia 26 kwietnia 2010 r. o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności znacznego na stałe ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 20 marca 2020 r,. wynika również, że K. D. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istniała w dniu 1 października 2019 r. K. D. jest całkowicie ubezwłasnowolniony, a jego opiekunem został ustanowiony skarżący P. D. (zaświadczenie Sądu Rejonowego w M. z 18.10.2011 r., k. 6 akt adminstracyjnych).

Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Nie budzi wątpliwości, że zarówno skarżący jak i jego syn spełniają przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na skarżącym jako ojcu ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje on zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem, zaś K. D. jest osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie zakwestionowały bowiem przytoczonych przez skarżącego we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności dotyczących sprawowania przez niego stałej opieki nad niepełnosprawnym synem, czy też zakresu tej opieki.

Organ odwoławczy uznał jednak, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez skarżącego opieki nad synem.

Stanowisko organów, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jest błędne. Należy przede wszystkim wskazać, że w świetle obecnego orzecznictwa sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że osobom uzyskującym świadczenie emerytalno-rentowe przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

W świetle obecnie dominującej linii orzeczniczej (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19 oraz z dnia 24 sierpnia 2020r., I OSK 650/20, wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 202 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19) przyjęto rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Słusznie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020r., I OSK 650/20).

W licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (w niniejszej sprawie rentę), powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 504). Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zarówno emerytura, jak i renta są prawami niezbywalnymi, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci ustalonego prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty czy emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, czy emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty, czy emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. Wyrok NSA z 22.02.2022 r., I OSK 1111/21, LEX nr 3327942).

Organy w niniejszej sprawie nie zrealizowały zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a. i nie dały skarżącemu możliwości wyboru świadczenia.

Organy nie zrealizowały także zasady prawdy obiektywnej, która została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., I SA 258/82, ONSA 1982/1, poz. 54, oraz z 28.11.2012 r., I OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., I SA/Gd 502/11, LEX nr 898927).

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. W wyroku z 4.07.2013 r., II SA/Kr 455/13, LEX nr 1343018, WSA w Krakowie trafnie przyjął, że "aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy" (por. też wyrok WSA w Warszawie z 27.01.2010 r., I SA/Wa 1433/09, LEX nr 600029).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Organy przyjęły, że rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nie jest nie do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa domowego i podjęciem zatrudnienia, przy udziale żony skarżącego, a matki K. D. Należy mieć na uwadze, że K. D., dziś mający 37 lat, jest niepełnosprawny od urodzenia i całkowicie ubezwłasnowolniony, a jego prawnym opiekunem został na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w M. (sygn. akt [...]) ustanowiony skarżący.

Skarżący oświadczył (k. 86 akt administracyjnych), że codziennie zawozi syna do M. na zajęcia (Warsztaty Terapii Zajęciowej), a dojazdy zajmują mu 2 godziny. Opieka domowa zajmuje mu 5 godzin. Nadto zawozi syna na konsultacje lekarskie, robi zakupy, w tym dotyczące leków. Nadto opiekę polegającą na żywieniu pozajelitowym oraz opiekę nocną sprawuje żona – matka K. D. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że K. D. jest osobą chodzącą, lecz z uwagi na głębokie upośledzenie umysłowe wymaga całodobowej opieki. Skarżący pomaga żonie w pozostałych czynnościach opiekuńczych, w tym w karmieniu pozajelitowym.

Należy podnieść, że opieka nad osobą chodzącą, ale umysłowo niepełnosprawną, jest niejednokrotnie trudniejsza i bardziej absorbująca niż opieka nad osobą leżącą, pampersowaną. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. K. D. jest niepełnosprawny od urodzenia, wymaga karmienia pozajelitowego oraz opieki ewidentnie całodobowej z uwagi na podawaną w porze nocnej kroplówkę. Z akt sprawy wynika, że skarżący pracował w zawodzie leśnika, jednakże z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem korzystał z licznych zwolnień z pracy, gdyż nie mógł jej pogodzić z opieką. Skarżący ma 63 lata, jego żona również. Oboje sprawują opiekę nad niepełnosprawnym, dorosłym synem, od 37 lat. Nie może w tej sytuacji dziwić, że się w tej opiece wspierają i się nią dzielą, gdyż sprawowanie całodobowej opieki nad osobą upośledzoną umysłowo przekracza możliwości jednej osoby.

Nadto należy podnieść, że zajęcia terapii zajęciowej trwają jedynie kilka godzin, a biorąc pod uwagę konieczność dojazdu skarżący dysponuje jedynie krótkim czasem na wykonanie czynności poza domem – zrobienia zakupów, załatwienia spraw urzędowych, o ile może pozostawić syna na zajęciach bez swej opieki, co nie zostało wyraźnie ustalone w postępowaniu administracyjnym.

Ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej. Organ ustali, jaki jest rzeczywisty zakres czasowy czynności opiekuna K. D., a jeśli okaże się, że wykonywanie tych czynności uniemożliwia podjęcie zatrudnienia – uwzględni ocenę prawną dotyczącą negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pobierania świadczenia rentowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., o uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, w oparciu o art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.