Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1032/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-03-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zmieniono postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 243 § 1, art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § 2 pkt 1, art. 260 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Centrum Aktywizacji Zawodowej Spółdzielnia Socjalna w Starym Orzechowie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2012 r. - w zakresie prawa pomocy postanawia: I. zmienić postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 lutego 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w ten sposób, że przyznać skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych w postaci zwolnienia od wpisu od skargi, II. w pozostałym zakresie postanowienie Referendarza z dnia 7 lutego 2017 r. utrzymać w mocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem dołączonym do skargi na wskazaną w sentencji decyzję, skarżąca Spółdzielnia wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (doradcy podatkowego) z urzędu z uwagi na trudną sytuację finansową i zawiłość sprawy.

W uzasadnieniu wniosku, złożonego na formularzu PPPr oświadczyła, że na skutek trwającego postępowania podatkowego straciła kontrahentów oraz część członków. Obecnie nie posiada żadnych środków. Zarówno rachunek bankowy jak i środki trwałe zostały zajęte przez organ podatkowy. Spółdzielnia ma długi tytułem najmu lokalu oraz usług księgowych. Pomoc pełnomocnika jest w sprawie niezbędna.

W dalszej części wniosku strona wykazała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł (otrzymane z dotacji UE i w całości zamortyzowane w 2012 r., obecnie zajęte przez Urząd Skarbowy w P.), zaś strata z działalności gospodarczej za 2015 r. wyniosła - [...] zł. Stan konta wykazuje wartość ujemną.

Do wniosku skarżąca dołączyła: sprawozdania finansowe spółdzielni za 2015 r., trzy tytuły wykonawcze oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego strony.

Referendarz sądowy odmówił Spółdzielni przyznania prawa pomocy wskazując m.in. że podmiot gospodarczy, jakim jest skarżąca, musi w swojej działalności brać również pod uwagę konieczność obrony swoich interesów przez sądem i przewidzieć w swoim budżecie środki na te cele.

Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca wniosła sprzeciw, w którym podkreślała specyficzny charakter podmiotu, jakim jest spółdzielnia socjalna, że nie jest – brew twierdzeniom Referendarza – typowym przedsiębiorstwem: inny jest bowiem jej cel działalności, spodziewane rezultaty. Powołując się na piśmiennictwo w zakresie procedury sądowoadministracyjnej oraz orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca podnosiła, iż nie wzięto pod uwagę jej możliwości finansowych, w jej ocenie błędny (w świetle treści Komentarza do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B.Dautera, A.Kabat i M.Niezgódki-Medek) jest też pogląd Referendarza, że już przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego strona powinna planować środki finansowe na związane z nim wydatki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu).

Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.).

Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek.

Brzmienie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu.

Jak już wskazano, skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika – doradcy podatkowego.

Odnosząc się do treści wniosku skarżącej i wynikającej z niego trudnej aktualnie sytuacji finansowej Spółdzielni, do argumentacji sprzeciwu, oraz mając na względzie charakter podmiotu (jego społeczny cel, sposób finansowania z dotacji europejskich) stwierdzić należy, że Sąd doszedł do przekonania, że należy zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu w sprawie. Sąd ma też na względzie, że przed tutejszym sądem zawisło w sumie 6 spraw ze skargi Spółdzielni i we wszystkich nich zobowiązana jest ona uiścić wpis, co w chwili obecnej może rzeczywiście przekraczać możliwości finansowe tego podmiotu. Jego sytuacja jest trudna, przy czym, jako spółdzielnia socjalna, jest podmiotem łączącym cechy przedsiębiorstwa ale i – jednocześnie - organizacji pozarządowej. Sąd ma w polu widzenia charakter tego podmiotu, m.in. to, że członkami takiej spółdzielni socjalnej muszą być co najmniej w 50% osoby zagrożone wykluczeniem społecznym (w szczególności osoby bezdomne, niepełnosprawne, bezrobotne), że zasadniczym celem spółdzielni jest powrót do uregulowanego życia społecznego i aktywności na rynku pracy jej członków. Wykazana sytuacja finansowo-majątkowa skarżącej oraz przedstawione wyżej względy podmiotowe uzasadniają zwolnienie od wpisu od skargi (w tej sprawie oraz w pozostałych sprawach zawisłych przed tutejszym sądem), co umożliwia skarżącej dostęp do sądu.

Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, sąd podtrzymuje w tym zakresie postanowienie Referendarza sądowego, mając przede wszystkim na względzie, że uczestnictwo profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest niezbędne. Z uwagi na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie istnieją bowiem obawy, że bez udziału profesjonalisty strona nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, czy doradcy podatkowego obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ 570/13)

Mając powyższe na względzie oraz to, iż wszelkie pisma strony składane w toku postępowania sądowego (skarga, wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciw) wskazują na to, iż strona doskonale porusza się w przepisach prawa, korzysta z programu LEX, zna dotyczące jej spraw orzecznictwo sądowe i piśmiennictwo, co tym bardziej, zdaniem sądu, czyni nieuzasadnionymi obawy strony skarżącej, że fakt działania w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika stawia ją niejako z góry na przegranej pozycji w sporze z organami podatkowymi. Przyznanie skarżącej pełnomocnika w ramach prawa pomocy, w tej sytuacji, nie przyczyniłoby się do zwiększenia ochrony strony, a jedynie wygenerowałoby dodatkowe koszty postępowania w postaci wynagrodzenia takiego pełnomocnika, które miałby pokryć za podatnika Skarb Państwa, a które – co wymaga podkreślenia -- nie są niezbędne dla ochrony interesów strony (por. w: Małgorzata Niezgódka –Medek w Komentarzu do art.246 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX).

Z tych względów wobec niewykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji, przy uwzględnieniu art. 260 § 1 do § 3 tej ustawy.