Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1605/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 145 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 63, art. 64 § 2, art. 24 § 1 pkt 5, art. 145 § 1 pkt 3, art. 25 i 27
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 73, 66-79a, 123
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska- Urbaniak (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary, Asesor Sądowy WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - B.Z., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 27 kwietnia 2007 r. wniesionej przez S. P. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu organu) z dnia [...] marca 2007r. r. nr [...] wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 30 października 2006 r. S. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Jako podstawę umorzenia wskazał na swoją trudną sytuację materialną i życiową.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. ZUS odmówił skarżącemu umorzenia składek na:

­ ubezpieczenia społeczne (konto osobiste)- za okres [...];

­ ubezpieczenia społeczne (konto pracownicze) za okres [...].

W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że na dochody 5 osobowej rodziny składa się wynagrodzenie za pracę obojga małżonków. Żadne z dzieci nie uzyskuje dochodów z pracy zarobkowej. Żona zobowiązanego S. P. jest zatrudniona w [...] z miesięcznym wynagrodzeniem brutto w kwocie [...] zł. Natomiast zobowiązany jako [...] zarabia ok. [...] zł brutto. Wynagrodzenie jest obciążone zajęciem komorniczym. Po potrąceniu zobowiązany otrzymuje kwotę ok.[...] zł Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez komornika sądowego od [...] r. Organ podkreślił, że od stycznia [...] r. do ZUS wpływają regularnie wpłaty egzekucyjne w kwocie ok. [...] zł oraz że S. P. jest właścicielem nieruchomości w postaci domu jednorodzinnego położonego w Z. Podkreślił również, że wg oświadczenia wnioskodawcy wartość domu jednorodzinnego wynosi ok. [...] zł. Na nieruchomości ustanowione jest zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS. Organ podał ponadto, że zobowiązany jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] rok prod. [...] r.

Dalej Zakład wskazał, że w celu potwierdzenia sytuacji rodzinnej i finansowej zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u rodziny zobowiązanego. Według informacji uzyskanych z ośrodka dom, w którym mieszka rodzina jest wyposażony w podstawowy sprzęt i umeblowanie. Rodzina nie uzyskuje dodatkowych dochodów oraz rodzina nigdy nie zwracała się do ośrodka o pomoc finansową, nigdy nie korzystała i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Nie pobiera również zasiłku rodzinnego. Zdaniem organu z powyższego wynika, że pomimo prowadzonej od kilku lat egzekucji dochody uzyskiwane przez rodzinę wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb i rodzina nie wymaga dodatkowego wsparcia.

Organ I instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie całkowita nieściągalność nie zachodzi, gdyż wobec zobowiązanego jest prowadzona skuteczna egzekucja oraz należność jest zabezpieczona hipotecznie. Zdaniem organu nie zachodzą również przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz sytuacja rodzinna zobowiązanego nie jest drastycznie trudna i dalsze prowadzenie egzekucji nie zagrozi egzystencji jego rodziny.

Od powyższej decyzji w dniu 27 lutego 2007 r. zostało wniesione nie podpisane pismo zatytułowane "wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek" wskazujące jako nadawcę S. P.

Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu organu) w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy stwierdził m. in., że z oceny zebranego materiału wynika, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto zadaniem organu w przedmiotowej sprawie Zakład nie wykorzystał wszystkich dostępnych środków zmierzających do skutecznego wyegzekwowania należności, co przesądza o niedopuszczalności umorzenia należności z uwagi na brak zaistnienia obligatoryjnej przesłanki całkowitej nieściągalności.

Dalej organ podkreślił, że z przedstawionej przez dłużnika dokumentacji wynika, iż nie są spełnione przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zdaniem organu nie występuje sytuacja, w której opłacenie należności pozbawiło by zobowiązanego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. Rodzina wnioskodawcy nie korzystała z pomocy ośrodka pomocy społecznej, zatem jej sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna by uzasadnione było umorzenie należności. W ocenie organu II instancji nie występuje również sytuacja, w której przewlekła choroba zobowiązanego lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Organ wskazał, iż prowadzący [...] działalność gospodarczą winien być świadomy ponoszenia ryzyka i liczyć się z negatywnymi konsekwencjami podjęcia takiej decyzji. Niewystarczająca efektywność prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi przesłanki uzasadniającej umorzenie przedmiotowych należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2007 r. S. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. W uzasadnieniu skargi S. P. podkreślił, iż Prezes ZUS błędnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy uznając za podstawę odmowy umorzenia zaległych składek jego dochody brutto i nie uwzględnił faktycznych dochodów, jakimi dysponuje jego rodzina pomijając w ocenie jego stanu majątkowego fakt, że znaczna część jego zarobków netto jest zajęta przez komornika. Zdaniem skarżącego Prezes ZUS nie uwzględnił również okoliczności związanych z koniecznością systematycznego leczenia jego syna, [...] a także kosztów jakie wraz z żoną ponoszą w związku ze studiami córki na studiach dziennych [...] oraz studiami syna [...]. Skarżący podkreślił, że sytuacja materialna jego rodziny pogarsza się z roku na rok. Wskazał, że nie prawdą jest, że wartość jego domu wynosi [...] zł, gdyż rzeczywista wartość budynku jaki odziedziczył po rodzicach wynosi około [...] zł.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.

Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych Sąd zwrócił uwagę na to, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku rozpatrzenia pisma zatytułowanego "wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy", które nie zostało podpisane przez wnoszącego.

Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa - podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych dotyczących składanych podań, w tym odwołań. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa - np. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla możliwości jej oceny oraz ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 Kpa, "podanie wniesione pisemnie .... powinno być podpisane przez wnoszącego ..." Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Brak podpisu osoby wnoszącej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania pismo zatytułowane "wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy", nie zostało podpisane przez wnoszącego. Przedmiotowe "wniosek o ponowne rozpoznane sprawy" jest wydrukiem komputerowym i pod treścią żądania figurują jedynie imię i nazwisko wnoszącego ww. wniosek. Brak jest natomiast własnoręcznego podpisu. Organ odwoławczy nie wezwał wnoszącego, pod rygorem z art. 64 § 2 K.p.a. (pozostawienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez rozpoznania) do usunięcia braku i ww. wniosek rozpoznał mimo, że nie wywołał on skutków prawnych. Powyższa okoliczność powoduje, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co znalazło odzwierciedlenie w treści wyroku Sądu. Organ administracji będzie zobowiązany do zastosowania treści art. 64 § 2 K.p.a. i w zależności od tego czy brak podpisu zostanie usunięty, czy też nie, podejmie stosowne rozstrzygnięcie. W sytuacji gdy możliwe stanie się merytoryczne rozpoznanie sprawy organ ustosunkuje się do zarzutów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i oceni odpowiednio stanowisko strony w powiązaniu z ustalonym stanem faktycznym, mając na uwadze wszystkie twierdzenia strony i złożone przez nią dokumenty oraz wypełni obowiązek wynikający z treści art. 10 K.p.a.

Na marginesie należy zauważyć, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa również ze względu na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu [...] lutego 2007 r., zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę to zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę to jest zastępcę Dyrektora G. H.. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym zastępcy Oddziału, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66- 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust.5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Skoro zaś art. 75 ust.5 u.su.s stanowi, że kompetencje organów Zakładu określa statut, tym samym powoduje to, że upoważnienie Dyrektora do działania w imieniu ZUS jako organu pozwala na przyjęcie, że także Dyrektor Oddziału poza Prezesem ZUS działając za organ, ma prawo upoważniać innych pracowników do takiego działania. Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że Sąd nie kwestionuje prawa posiadającego stosowne upoważnienie Z-cy Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zaznaczyć jednak należy, że z treści art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 wspomnianego Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład ( por. wyrok NSA z dnia 15 .11.2006 r. sygn akt II GSK 224/06, z dnia 28.02.2007 r. sygn. akt II GSk 317/06). Zgodnie z art. 3 ust.1 u.su.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66.ust.1 u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału - co wyjaśniono powyżej- ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r.-ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 ustawy k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Podsumowując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził nieważność tej decyzji na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a.