Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 287/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 24 ust. 5, i ust. 5b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Alberciak Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. [pic]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266), dalej u.s.u.s., odmówił umorzenia J. N. należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28 627,53 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 4 listopada 2020r. J. N. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek wskazując, że zadłużenie powstało w wyniku zawieszenia (bankructwa) prowadzonej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie wyrejestrował prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ nie był w stanie racjonalnie myśleć, leczył się psychiatrycznie. Wskazał, że nie osiągał żadnego dochodu, sprzedał dom w Ł. i wyprowadził się na wieś, gdzie nie musiał płacić czynszu. Wskazał, że jego żona przeszła trzy operacje stawu biodrowego i odcinka szyjnego kręgosłupa, jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki. Wnioskodawca natomiast, jak podał jest po ciężkim zawale i dwóch operacjach serca. Wskazał, że aby mieć zapewnioną dobrą opiekę lekarską testuje nieodpłatnie nowe leki. Choruje na silną nerwicę, cukrzycę, chroniczne zapalenie żołądka, niewydolność nerek, przerost prostaty i postępującą głuchotę. Podał, że stać go na leczenie dentystyczne i okulistyczne. Nadmienił również, że potrzebuje minimum 3 tony węgla na ogrzanie domu, (ogrzewa jedynie dwa pokoje) aby zaś zakupić węgiel przez 4 miesiące nie wykupywał leków. Oświadczył, że na leki wydaje około 1 000 zł miesięcznie. Dom, w którym zamieszkuje został wybudowany w 1930 r., wymaga remontu, wymiany stolarki okiennej, drzwi, dachu i ocieplenia. Niestety z powodu braków środków finansowych nie stać go remont, chciałby wraz z żoną przenieść się do domu starców, ale ze względu na niskie dochody (minimum 3 000 zł na osobę), nie jest to możliwe.

W piśmie z dnia 23 listopada 2020 r. wnioskodawca oświadczył, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 500 zł, a żona w kwocie 1 020 zł. Posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 5,56 ha, którą dzierżawi nieodpłatnie od 2014 r. A. G.. Ziemia należy do 5 i 6 klasy i nie przynosi dużych dochodów, sieją tylko żyto. W planach zagospodarowania gminy ma być zalesiona. Wskazał, że ma 70 lat, od 7 lat ciężko choruje (śmierć kliniczna) i nie wolno mu podjąć zatrudnienia. Wskazał, że od 20 lat nie posiada telewizora, nie jeździ do sanatorium, nie kupuje nowych ubrań, odżywia się skromnie. Oświadczył, że przyjaciele, którzy mu pomagali - zmarli. Aktualnie z żoną wegetuje, a komornik stara się sprzedać dom.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia J. N. należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28 627,53 zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 23 listopada 2020 r. J.N. wskazał, że jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne. Nie uzyskuje dodatkowego dochodu z innych źródeł i nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Od 1 listopada 2017 r. figuruje bazie KSI ZUS jako emeryt i pobiera świadczenie w wysokości 2 608,42 zł brutto miesięcznie, tj. 2 176,66 zł netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 652,10 zł na rzecz komornika sądowego, do wypłaty pozostaje więc kwota 1 524,56 zł.

Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (informacji dostępnych w Krajowym Rejestrze Sądowym) wynika, że wnioskodawca pełni funkcję Prezesa Zarządu Fundacji Uniwersyteckiej na rzecz Uniwersytetu w P. – (nr KRS[...]), a żona wchodzi w skład Rady Nadzorczej Fundacji. Wnioskodawca nie wykazał dochodu z tytułu pełnienia powyższej funkcji. Do akt sprawy przedłożył jedynie decyzje KRUS z dnia 16 września 2009 r., 28 sierpnia 2009 r. oraz z 3 lipca 2009 r. przyznające prawo do zasiłku chorobowego z tytułu czasowej niezdolności do pracy.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną – K. N., która osiąga dochód w wysokości 1 020 zł netto miesięcznie. K. N. w bazie KSI ZUS figuruje jako emeryt lub rencista od 19 sierpnia 2005 r., a wysokość pobieranego świadczenia wynosi 1 230,32 zł brutto, tj. 1 049,59 zł netto, świadczenie jest wolne od potrąceń sądowoadministracyjnych.

Wnioskodawca wskazał, że ponosi stałe opłaty związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych oraz wydatki na leczenie w wysokości około 1 000 zł miesięcznie. Do akt przedłożył rachunki za energię elektryczną, kostkę, dostawę wody, jak również paragony z apteki z 2017, 2018 i 2020 r. - zgodnie z którymi wskazany we wniosku lek Entresto kosztuje 605,39 zł za opakowanie. Nie wykazał innych zobowiązań pieniężnych, jednakże zgodnie z informacjami wewnętrznymi Zakładu ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia w kwocie 652,10 zł na rzecz komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. - zbieg egzekucji do świadczenia. W oświadczeniu wykazał, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 5,53 ha w miejscowości F., które dzierżawi nieodpłatnie i nie osiąga z tego tytułu dochodu. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, maszyn, urządzeń i środków transportu.

Na podstawie danych zawartych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych ZUS ustalił, że skarżący posiada zabudowaną nieruchomość rolną w miejscowości F. o powierzchni 5,56 ha (własność co do całości - wartość 1 500 000,00 zł), na której figuruje zabezpieczenie hipoteczne ZUS, (KW nr [...]) oraz nieruchomość rolną nr 42 mieszczącą się w miejscowości F. o powierzchni 1,32 ha (właściciel do 1/1 - wartość 300 000,00 zł), nr KW[...]. Z natomiast informacji w bazie CEP ZUS wynika, że skarżący nie posiada majątku ruchomego.

Mając na uwadze okres powstania zaległości ZUS wskazał, że należności objęte procedowanym wnioskiem o umorzenie, tj. za okres od stycznia 2003 do kwietnia 2004 r. nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W analizowanej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - dotyczących zaległości za ww. okres od daty doręczenia tytułów wykonawczych, tj. 24 kwietnia 2012 r. (początek zawieszenia biegu terminu zawieszenia) do nadal.

Dodatkowo ZUS wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Powyższy przepis obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. i został wprowadzony ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U z 2002 r., Nr 241, poz. 2074) i ma zastosowanie do należności nie przedawnionych na dzień wejścia w życie przepisów. Wniosek o wpis hipoteki obejmujący m. in. okres od 1/2003 do 4/2004 został złożony 27 lipca 2016 r. Wobec powyższego zadłużenie na koncie dłużnika jest aktualne i wymagalne.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących należności za okres 02/2008-01/2009, gdyż postępowanie wyjaśniające wykazało, że składki za wskazany okres są nienależne.

We wniosku o umorzenie skarżący wskazywał na swój stan zdrowia, podał m.in. że choruje na serce, jest po ciężkim zawale i wymaga intensywnego leczenia, na które brakuje mu środków finansowych, dlatego testuje nowy lek i dzięki temu ma zapewnioną dobrą opiekę medyczną. Ponadto cierpi na nerwicę, choruje na cukrzycę, zapalenie żołądka, niewydolność nerek, przerost prostaty i postępującą głuchotę. Do akt sprawy załączył dokumentację medyczną dotyczącą swojego stanu zdrowia, nie wykazał natomiast konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wskazał jedynie, że żona jest kaleką, przeszła trzy operacje stawu biodrowego i jedną operację kręgosłupa szyjnego.

Odwołując się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., ZUS stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów. W stosunku do prowadzonej przez skarżącego działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z powyższym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 4b u.s.u.s. nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi w rozpatrywanym przypadku. Nastąpiło definitywne zaprzestanie prowadzenia działalności i jednocześnie nie wystąpił brak majątku. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2 608,42 zł brutto miesięcznie, tj. 2 176,66 zł netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 652,10 zł, a więc do wypłaty pozostaje kwota 1 524,56 zł. Skarżący figuruje jako właściciel majątku, tj. dwóch nieruchomości w miejscowości F. o powierzchni 5,56 ha (nr KW[...]) oraz o powierzchni 1,32 ha (nr [...]), które mogą stanowić źródło uzyskania dochodu na spłatę zadłużenia. Na powyższych nieruchomościach widnieje zabezpieczenie na rzecz ZUS za wnioskowany okres, a wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Jednocześnie naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można też jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co oznacza, że wykluczeniu podlegają przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6 u.s.u.s.

Z powyższych względów, zdaniem ZUS nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą. Wystąpienie natomiast przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, o której mowa § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W przedmiotowej sprawie skarżący wskazał, że jego żona – K. N. jest inwalidką -przeszła trzy operacje stawu biodrowego i jedną operację kręgosłupa szyjnego. Do akt sprawy przedłożył dokumentację medyczną dotyczącą swojego stanu zdrowia i we wniosku o umorzenie powołał się na własną sytuację zdrowotną wskazując, że przeszedł ciężki zawał serca, cierpi na cukrzycę, chroniczne zapalenie żołądka, depresję, niewydolność nerek, przerost prostaty i głuchotę. Nie przedłożył jednak aktualnego orzeczenia o stwierdzonym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc się kwestii umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ZUS wskazał, że skarżący zaprzestał definitywnie prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2 608,42 zł brutto miesięcznie, tj. 2 176,66 zł netto, z emerytury dokonywane są potrącenia w kwocie 652,10 zł, a zatem do wypłaty pozostaje kwota 1 524,56 zł. Pomniejszenia z emerytury są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane w ocenie sytuacji dłużnika dla potrzeb umorzenia zaległości z tytułu składek. Wnioskodawca poinformował, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną – K. N., która figuruje jako emeryt lub rencista i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie 1 230,32 zł brutto miesięcznie, tj. 1 049,59 zł netto.

Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dochód 2-osobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi łącznie 3 226,25 zł netto miesięcznie (po potrąceniach - 2 574,15 zł netto) z tytułu pobieranych świadczeń, co jest kwotą wyższą niż minimum socjalne ustalone przez IPiSS dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, które wynosi 2 105,39 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za II kwartał 2020 r.), a zatem należy, zdaniem ZUS jednoznacznie stwierdzić, że ubóstwo nie zachodzi.

ZUS stwierdził, że skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Swój wniosek o umorzenie uzasadnił ciężką sytuacją finansową i zdrowotną. Jednakże aktualnie posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury, a świadczenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym. Na sytuację finansową składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale również posiadane składniki majątkowe. Skarżący jest właścicielem dwóch nieruchomości (nr KW:[...],[...]), które mogą stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Na nieruchomościach widnieje zabezpieczenie hipoteczne na rzecz Zakładu.

Jednocześnie pomimo podnoszonych trudności finansowych, nie wskazał aby korzystał z pomocy społecznej, co pozwala stwierdzić, że jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa.

W stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności. Podjęcie zatem decyzji o umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co wyraża się w ograniczeniach, które mają na celu ochronę dłużnika, nie dyskwalifikując przy tym wierzyciela. W ocenie Zakładu kontynuacja postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji skarżącego ze względu na prawnie chronioną część wynagrodzenia, która nie podlega zajęciu.

W ocenie ZUS skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco, czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia ZUS jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji posiada nie tylko prawo ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa na podstawie art 29 u.s.u.s. przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia ulgi formie układu ratalnego. Zakład po uprzednim przeprowadzeniu analizy sytuacji finansowej, dostosowuje raty do możliwości finansowych osoby wnioskującej, a udzielenie ulgi powoduje, że od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o zawarcie układu ratalnego, ZUS nie nalicza odsetek za zwłokę, do każdej raty należności z tytułu składek określonej w układzie ratalnym, ZUS pobiera opłatę prolongacyjną w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę, obowiązującej w dniu zawarcia umowy i jednocześnie nie są podejmowane działania zmierzające do przymusowego wyegzekwowania należności składkowych objętych ulgą, a gdy egzekucja była już prowadzona, zostaje zawieszona.

Korzystanie przez skarżącego z systemu ubezpieczeń społecznych (pobieranie świadczeń długo-i krótkoterminowych), czy z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednoczesne nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. Skarżący nie wykazał aby korzystał z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że obecnie sytuacja finansowa nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.) aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. To zaś w ocenie organu świadczy, że jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez konieczności sięgania po pomoc ze strony państwa.

Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Ponadto, z uwagi na posiadany majątek, nieruchomości i dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego, które jest aktualnie prowadzone.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podkreślił, że we wniosku o umorzenie zaległych składek wykazał swoją sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną. Podał, że ZUS wycenił posiadane przez niego nieruchomości na kwotę 1 800 000 zł, jest to jednak kwota za którą niemożliwe jest sprzedanie przedmiotowych nieruchomości, tym bardziej, że według operatu szacunkowego sporządzonego w 2010 r. nieruchomości zostały wycenione na kwotę 215 000 zł i 184 000 zł i brak było chętnych na zakup nieruchomości. Wskazując na swój pogarszający się stan zdrowia i trudną sytuację materialną skarżący wniósł o umorzenie zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo organ podkreślił, że skarżący prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe, którego łączny dochód po potrąceniach komorniczych wynosi około 2 750 zł miesięcznie. Skarżący i jego żona są emerytami i nie uzyskują dodatkowych dochodów poza świadczeniami emerytalnymi, nie korzystają również z pomocy społecznej. Skarżący posiada dwie nieruchomości. Sam natomiast brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek. W przedmiotowym przypadku nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Wobec zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, ani upadłościowe. Wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone, a naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Wbrew zarzutom skarżącego organ rentowy uwzględnił stan majątkowy ujawniony przez skarżącego, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną. Odnosząc się do sporządzonego w dniu 30 lipca 2018 r. przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego dotyczącego określenia wartości rynkowej prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz działki gruntowej o powierzchni 5,5600 ha oszacowanych na kwotę 215 000 zł i 184 000 zł ZUS wskazał, że pomimo, że wycenił wartość powyższych nieruchomości na kwotę około 1 500 000 zł to wartość nieruchomości zgodnie z przedłożonym operatem szacunkowym i tak znacząco przekracza wysokość zadłużenia wobec ZUS, a zatem skarżący dysponuje majątkiem pozwalającym na spłatę należności z tytułu nieopłaconych składek. Na uwagę zdaniem organu zasługuje również fakt, że operat szacunkowy dotyczy nieruchomości o nr KW[...], natomiast zobowiązany jest w posiadaniu także nieruchomości rolnej o nr 42 w miejscowości F. o powierzchni 1,32 ha, dla której prowadzona jest KW o nr [...].

W dniu 15 listopada 2021 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącego z dnia 10 listopada 2021 r., w którym podtrzymując argumentację dotyczącą trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej przedstawił przekaz pocztowy wypłaty świadczenia emerytalnego z dnia 25 października 2021 r. oraz faktury dokumentujące zakup kostki, zużycie energii za kwiecień, maj i sierpień 2021 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od 13 sierpnia 2021 r. do 12 września 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nie została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Na wstępie należy wyjaśnić, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mają zastosowanie terminy przedawnienia odnoszące się do składek na ubezpieczenia społeczne. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane zostało w art. 28 u.s.u.s. i dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały, bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Podkreślić w tym miejscu należy, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 (Dz.U. z 2020 r., poz. 976) stwierdził, że przepis ten w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczone hipoteką jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten przez cały czas funkcjonuje w obrocie prawnym, a zatem organ rozpoznający wniosek skarżącego miał obowiązek jego zastosowania. Z akt sprawy wynika, że wniosek o wpis hipoteki w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za ww. okres został złożony w dniu 27 lipca 2016 r.

Ponadto stosownie do treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które trwa nadal spowodowało doręczenie skarżącemu w dniu 24 kwietnia 2012 r. odpisów tytułów wykonawczych dotyczących zaległości za ww. okres na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Wskazane powyżej okoliczności świadczą o tym, że nie mogło dojść do przedawnienia przedmiotowych należności, a dokonane w tym zakresie ustalenia ZUS należy uznać za prawidłowe.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

W tym miejscu wypada zauważyć, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Innymi słowy, okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do zapoznania się z obowiązującymi przepisami prawa, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

W niniejszej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w szczególności nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało jeszcze zakończone, a więc nie została potwierdzona całkowita nieściągalność. Zaakcentować należy, że umorzenie składek wynikające z tego przepisu jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Z analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów, tj. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 23 listopada 2020 r. oraz przedstawionych organowi przez skarżącego informacji wynika, że skarżący nie pracuje zarobkowo, od dnia 1 listopada 2017 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2 608,42 zł brutto miesięcznie, tj. 2 176,66 zł netto. Ze świadczenia na rzecz komornika sądowego dokonywane są potrącenia w kwocie 652,10 zł, do wypłaty pozostaje więc kwota 1 524,56 zł. Skarżący nie uzyskuje dodatkowego dochodu z innych źródeł i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej oraz innych form pomocy.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego na podstawie informacji dostępnych w KRS (nr KRS 67605) ustalono, że skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu Fundacji Uniwersyteckiej na rzecz Uniwersytetu w P., a jego żona wchodzi w skład Rady Nadzorczej Fundacji. Skarżący we wniosku nie podał powyższych informacji i nie wykazał, czy on i żona osiągają dochody z tytułu pełnienia powyższych funkcji. Do akt sprawy przedłożył jedynie decyzje KRUS z dnia 16 września 2009 r., 28 sierpnia 2009 r. oraz z 3 lipca 2009 r. przyznające prawo do zasiłku chorobowego z tytułu czasowej niezdolności do pracy. Podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną – K. N., która od dnia 19 sierpnia 2005 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 230,32 zł brutto miesięcznie, tj. 1 049,59 zł netto, świadczenie jest wolne od potrąceń sądowoadministracyjnych.

Skarżący wskazał, że ponosi stałe opłaty związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych oraz wydatki na leczenie w wysokości około 1 000 zł miesięcznie. Do akt przedłożył rachunki za energię elektryczną, zakup kostki, dostawę wody, jak również paragony za zakup leków z 2017, 2018 i 2020 r. Nie wykazał innych zobowiązań pieniężnych. Podał natomiast, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 5,53 ha w miejscowości F., które dzierżawi nieodpłatnie i nie osiąga z tego tytułu dochodu. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, maszyn, urządzeń i środków transportu.

Na podstawie danych zawartych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych ZUS ustalił, że skarżący posiada zabudowaną nieruchomość rolną w miejscowości F. o powierzchni 5,56 ha (własność co do całości - wartość 1 500 000,00 zł), na której figuruje zabezpieczenie hipoteczne ZUS, (KW nr[...]) oraz nieruchomość rolną nr 42 mieszczącą się w miejscowości Frydrychów o powierzchni 1,32 ha (właściciel do 1/1 - wartość 300 000,00 zł), nr KW[...]. Natomiast z informacji w bazie CEP ZUS wynika, że skarżący nie posiada majątku ruchomego.

We wniosku o umorzenie skarżący wskazywał na swój stan zdrowia, podał m.in. że choruje na serce, jest po ciężkim zawale i wymaga intensywnego leczenia, na które brakuje mu środków finansowych, dlatego testuje nowy lek i dzięki temu ma zapewnioną dobrą opiekę medyczną. Ponadto cierpi na nerwicę, choruje na cukrzycę, zapalenie żołądka, niewydolność nerek, przerost prostaty i postępującą głuchotę. Do akt sprawy załączył dokumentację medyczną obrazującą stan jego zdrowia, nie wykazał natomiast konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wskazał jedynie, że żona jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki, przeszła trzy operacje stawu biodrowego i jedną operację odcinka szyjnego kręgosłupa.

Skarżący nadmienił również, że dom, w którym zamieszkuje został wybudowany w 1930 r., wymaga remontu, wymiany stolarki okiennej, drzwi, dachu i ocieplenia. Z powodu jednak braków środków finansowych nie stać go remont.

Oceniając zasadność umorzenia należnych składek w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 cyt. rozporządzenia ZUS zasadnie stwierdził, że przedstawione powyżej informacje nie wskazują, że wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W przypadku skarżącego nie zachodzi jakakolwiek przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia, uzasadniająca umorzenie zaległych należności wobec ZUS. Obecna sytuacja majątkowa skarżącego może uzasadniać, co najwyżej, ubieganie się o rozłożenie należności na raty, co w każdym czasie jest możliwe.

Okoliczność, że § 3 ust. 1 rozporządzenia posługuje się zwrotem "w szczególności" oznacza, że katalog przypadków, które uzasadniają umorzenie przez ZUS należności z tytułu składek ubezpieczonych, nie jest ograniczony do przypadków wymienionych w pkt 1-3 ust. 1 § 3 tego aktu. Należy jednak przychylić się do poglądu wyrażonego m.in. w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Ponadto, nie może budzić wątpliwości, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji.

Sytuacja, w jakiej w dacie wydania decyzji znajdował się skarżący nie stanowiła podstawy do umorzenia należnych zobowiązań. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2 608,42 zł brutto miesięcznie, tj. 2 176,66 zł netto i pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, która uzyskuje dochód wysokości 1 230,32 zł brutto miesięcznie, tj. 1 049,59 zł netto. Ze świadczenia emerytalnego skarżącego dokonywane są potrącenia w kwocie 652,10 zł miesięcznie na rzecz komornika sądowego, do wypłaty pozostaje więc kwota 1 524,56 zł. Skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z form wsparcia, jakie oferuje pomoc społeczna nie jest obowiązkowe, jednak dla prowadzącego postępowanie organu stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dana osoba znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jej dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, że pełni funkcję Prezesa Zarządu Fundacji Uniwersyteckiej na rzecz Uniwersytetu w P. a jego żona wchodzi w skład Rady Nadzorczej Fundacji. Nie wykazał też jakie on i jego żona osiągają dochody z tytułu pełnienia powyższych funkcji. Skarżący posiada również zabudowaną nieruchomość rolną w miejscowości F. o powierzchni 5,56 ha, na której figuruje zabezpieczenie hipoteczne ZUS oraz nieruchomość rolną nr 42 mieszczącą się w miejscowości F. o powierzchni 1,32 ha, których łączna wartość, jak słusznie zauważył organ znacząco przekracza wysokość zadłużenia wobec ZUS.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca na zasadzie wyjątku – umorzenie należności z tytułu składek – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rolą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami.

W kontekście przedstawionych okoliczności podkreślić również należy, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący należnych składek nie opłacał. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2015r., sygn. akt II GSK 2051/13).

W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącego organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącego wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległych należności. Dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego, na podstawie których wnikliwie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową skarżącego. Skarżący miał w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomieniem z dnia 17 listopada 2020 r. ZUS poinformował skarżącego o możliwości uzupełnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek o dodatkowe dokumenty, a zawiadomieniem z dnia 17 grudnia 2020 r. poinformował o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w sprawie przed wydaniem decyzji. Skarżący nie wykazał, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, że dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Należy podkreślić, że dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i nawet jeżeli osiągane dochody nie są wysokie (tj. po potrąceniu na rzecz komornika sądowego wynoszą łącznie - 2 574,15 zł), to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia. Z poczynionych powyżej ustaleń faktycznych przez ZUS wynika, że dochód rodziny skarżącego przewyższa kwotę minimum socjalnego, która zgodnie z informacją Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 16 listopada 2020 r. w II kwartale roku 2020 dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiła 2 105,39 zł (tj. 1 052,70 zł na 1 osobę).

Mając powyższe przedstawione powyżej okoliczności sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), podjęto wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, iż mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny okoliczności wskazanych przez stronę. Trafnie stwierdził ZUS, że w przypadku skarżącego nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego i jest właścicielem wskazanych powyżej dwóch nieruchomości. Ze świadczenia emerytalnego nadal prowadzona jest skuteczna egzekucja przez organ rentowy. Skarżący, jak wykazał jest osobą schorowaną, jednak choroby te pozostają bez wpływu na osiągany przez niego dochód z tytułu emerytury, jak również na posiadany przez niego majątek nieruchomy, mogący być źródłem egzekucji.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Końcowo natomiast podnieść należy, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

a.l.