Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2201/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Prezesa [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych (dalej "skarżący", "wierzyciel") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej: Dyrektor IAS, organ odwoławczy lub II instancji) z [...]października 2019 r., nr [...]utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: Naczelnik US, organ I instancji lub egzekucyjny) z [...]września 2019 r., nr [...]w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku [...]Sp. z o.o. z siedzibą w [...], na podstawie wystawionego przez Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych tytułu wykonawczego z [...]sierpnia 2017 r. nr [...], obejmującego należności z tytułu kary nałożonej na kwotę 21.142.674,00 zł należności głównej.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia [...].10.2017r. Nr [...]dokonano zajęcia rachunków bankowych Spółki w [...]S.A. Zawiadomienie Bank odebrał w dniu 04.10.2017r. i pismem z dnia 05.10.2017r. poinformował. że na rachunkach brak jest środków na realizacje zajęcia.

Postanowieniem z [...]czerwca 2018 r. znak [...], wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314) dalej "u.p.e.a.", Naczelnik US umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku [...]Sp. z o.o. w [...].

Pismem z [...]lipca 2018 r. znak [...] Naczelnik US zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.293.213,40 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika.

Pismem z [...] lipca 2018 r. skarżący zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Naczelnik US wydał postanowienie z [...]sierpnia 2018 r. znak [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela, tj. Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 1.293.213,40 zł. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik US wskazał, że w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 1293.26.40 zł i składają się na nie :

- oplata manipulacyjna za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego - art. 64 § 6 u.p.e.a.,

- koszty egzekucyjne za zajęcie rachunku bankowego dokonane za podstawie tytułu wykonawczego - art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej.

Następnie organ egzekucyjny, po przytoczeniu stosownych przepisów prawa normujących kwestie związane z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, stwierdził, że wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, w sprawie wystąpiła przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami, określona w art. 64c § 4 u.p.e.a.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący złożył zażalenie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek złożonego zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z [...]września 2018 r. znak [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US, uznając jego słuszność pod względem faktycznym i prawnym. W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera, zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a., opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności egzekucyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

Podniesiono, iż w art. 64c § 1 u.p.e.a., została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 4 u.p.e.a.), który stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a.

Wskazano, że obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest uzasadnione i nastąpić może dopiero po uprzednim umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do stanowiska wierzyciela, że w postępowaniu nie doszło do zajęcia wierzytelności Dyrektor IAS wyjaśnił, że koszty egzekucyjne nie są zależne od wyegzekwowania wierzytelności, bo zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego następuje z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego i obejmuje również kwoty, których nie było na rachunku w chwili dokonania zajęcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1863/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził na rzecz strony skarżącej koszty postępowania.

W uzasadnieniu sąd stwierdził, że nie uznaje za trafny pogląd, że naliczenie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ prowadzi skutecznie egzekucję. Użycie w art. 64 § 1 pkt 4 upea określenia "egzekwowanej", a nie "wyegzekwowanej" należności wskazuje, że ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczania opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Dodatkowo sąd wskazał, że organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 upea. Przepisy te jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 31/14, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 upea. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Odnosząc wspomniane uwagi do zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji Sąd stwierdził, że nie dokonano w nich takiej oceny, co skutkuje uznaniem naruszenia treści art. 64 § 1 pkt 4 upea i § 6 tego przepisu. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor IAS postanowieniem z dnia [...].07.2019r. uchylił w całości postanowienie z dnia [...].08.2018r nr [...] i przekazał sprawę Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w [...]do ponownego rozpatrzenia

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego w [...]postanowieniem z dnia [...].09.2019r znak [...]obciążył wierzyciela - Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...].08.2017r. nr [...]w kwocie 25.650,00 zł.

Argumentując wydane rozstrzygnięcie organ egzekucyjny przytoczył stosowne przepisy prawa, normujące kwestie związane z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych oraz wykazał w jakiej wysokości koszty egzekucyjne zostały naliczone. Organ egzekucyjny stwierdził również, że TK w wyroku z dnia 28.06.2016r, sygn. akt SK 31/14 nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Na powyższe rozstrzygnięcie Prezes Agencji Rezerw Materiałowych złożył w terminie zażalenie w którym podniósł naruszenie przepisu art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016r, sygn. akt SK 31/14 poprzez jego błędną wykładnię i określenie kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania na podstawie przepisów, które uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP

W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z [...]października 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US .

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast stosownie do § 6 w/w przepisu, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych - 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Jak wskazuje art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Z kolei zgodnie z § 4 w/w przepisu, opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Jeżeli zaś w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr (§ 5). Z treści przepisu art. 64 § 6 w/w ustawy wynika, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Jeżeli natomiast wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty (§ 7).

Dyrektor IAS przypomniał, że w poprzednim postanowieniu (z dnia 08.08.2018r.) Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego w [...]ustalił wierzycielowi wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...].08.2017r nr [...]w kwocie 1.293.213,40 zł. Organ egzekucyjny wyjaśnił wtedy, że kwota należności głównej wraz z odsetkami wyliczonymi na dzień wpływu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego (14.09.2017r) wynosiła 21.476.322,30 zł (należność główna - 21.142.674,00 zł + odsetki - 333.648,30). Od tej kwoty naliczone zostały koszty egzekucyjne w wysokości 214.763,20 zł, czyli 1% opłaty manipulacyjnej. Na dzień 04.10.2017r, czyli sporządzenia zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. kwota należności głównej wraz z odsetkami wynosi 21.569.002,50 zł (należność główna - 21.142.674,00 zł + odsetki - 426.328,50 zł). Od tej kwoty zostały zatem naliczone koszty egzekucyjne w wysokości 1.078.450,20 zł, czyli 5% za dokonane zajęcie. Po dodaniu do siebie kwot 214.763,20 zł i 1.078.450,20 zł, kwota należnych kosztów egzekucyjnych wynosiła 1.293.213,40 zł.

Powyższe wyliczenia kosztów, jako zachowujące swoją aktualność, znalazły się również w będącym przedmiotem zaskarżenia, postanowieniu z dnia 05.09.2019r. Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego w [...]zobligowany był jednak do ponownego wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi z uwzględnieniem nowego stanu prawnego, ustalonego wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r, sygn. akt SK 31/14. Mając to na uwadze organ egzekucyjny ustalił koszty egzekucyjne na kwotę 25.650,00 zł.

Organ odwoławczy wskazał, że punktem wyjścia przyjętej przez Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...]metody wyliczenia na nowo kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela był przepis art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej przewidujący pobranie za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia rachunku bankowego należało uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego, w związku z brakiem ustawowych regulacji, organ egzekucyjny przyjął, że opłata od zajęcia rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości. W przypadku, gdy ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200,00 zł, to Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...]miał podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie rachunku bankowego i 1% opłata manipulacyjna mogą wynosić łącznie maksymalnie 25.650,00 zł (21.375,00 zł + 4.275,00 zł). Organ egzekucyjny miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie rachunku bankowego i 8% za zajęcie nieruchomości.

Dyrektor IAS zauważył, że w całym przepisie art. 64 ustawy egzekucyjnej, dedykowanym kosztom egzekucyjnym, ustawodawca nie uzależnia ich wysokości od nakładu pracy, w związku z czym należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Zatem opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych. W ocenie tut. organu przyjęta przez organ egzekucyjny metoda wyliczenia kosztów egzekucyjnych spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej. Ustalona przez Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...]wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

W skardze na powyższe postanowienie Prezes Agencji Rezerw Materiałowych wniósł o jego uchylenie i zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania . Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono :

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 190 § 1 Konstytucji RP w zw. z wyrokiem TK z dnia 28.06.2016r (SK 31/14) poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie powołanego wyroku TK podczas, gdy organ orzekający w sprawie był do tego obowiązany w świetle obowiązujących zasad prawa;

2) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i ustalenie opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia rachunków bankowych dłużnika – [...]Sp. z o.o. pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych, albowiem na rachunku bankowym nie było żadnych środków co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej wierzycielowi nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

3) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem TK z dnia 28.06.2016r (SK 31/14) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie obliczonej według zasad dowolnie ustalonych przez organ egzekucyjny, tj. w oparciu o zasadę procentowego obliczenia opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu stopnia skomplikowania czynności, nakładu pracy itp., to jest bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku TK oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18 ;

4) art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie obliczonej według zasad dowolnie ustalonych przez organ egzekucyjny, tj. w oparciu o zasadę procentowego obliczenia opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności, nakładu pracy, itp., to jest bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku TK oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18 ;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

1) art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego, w szczególności wykazania i wyliczenia faktycznych, a nie hipotetycznych kosztów poszczególnych czynności podejmowanych przez organ w ramach prowadzonego postępowania poprzez wskazanie na poziom ich skomplikowania, stopień efektywności i nakład pracy, wobec czego brak jest możliwości zweryfikowania stanowiska organu w zakresie tego, co faktycznie obejmuje przyjęta w zaskarżonym postanowieniu kwota kosztów egzekucyjnych obciążająca wierzyciela, w tym z tytułu zajęcia rachunku bankowego;

2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym od organu egzekucyjnego, w tym kosztów zastępstw

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 , dalej p.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi art. 120 cytowanej ustawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy.

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły.

Kontroli Sądu podlegało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]z dnia [...]października 2019 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...]z dnia [...].09.2019r znak [...]w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25.650,00 zł.

Na wstępie wskazać należy, że organy orzekające w sprawie, jak również sąd administracyjny, związane są prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18 na mocy art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto, stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku [...] Sp. z o.o. na podstawie wystawionego przez Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych tytułu wykonawczego z [...].08.2017r nr [...]

W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe.

Kwestia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana została w Rozdziale 6 Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

W art. 64c § 1 u.p.e.a. została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a., wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 ustawy egzekucyjnej). Przepis art. 64c § 4 u.p.e.a. stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Przewidziana w art. 64 § 6 u.p.e.a. opłata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jak wskazuje powołany przepis wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, o czym stanowi art. 64 § 10 zdanie pierwsze u.p.e.a. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie u.p.e.a. jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt SK 31/14 i skutek, jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w tych przepisach.

W odniesieniu do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 orzekł m.in., że:

1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że dla właściwej realizacji wyroku Trybunału konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Należy wskazać, że w wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty manipulacyjnej czy też egzekucyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela – w sytuacji, w której nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a jedynie brak określenia górnej granicy tych opłat. Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a. wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17. NSA wskazał, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten, w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.

Organ egzekucyjny zastosował w przedmiotowej sprawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. (stosowna nowelizacja u.p.e.a. wciąż oczekuje na wejście w życie). Podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, dlatego też nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w przypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Jednakże do czasu nowelizacji ustawy należy stosować ten przepis w taki sposób, by można było uznać go za konstytucyjny w świetle powołanego wyroku.

Wobec powyższego, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organ drugiej instancji w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 61 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a., organy dokonały analizy, w której porównano wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, mającej przewidzianą górną granicę, tj. 8%, nie więcej niż 34.200 zł, do wysokości opłaty 5% za zajęcie innej wierzytelności. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy.

Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organy prawidłowo przyjęły, maksymalną 5 % opłatę za zajęcie rachunku bankowego oraz maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. Ustalona w sprawie wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, na które składają się opłata manipulacyjna w wysokości 4.275,00 oraz opłata za dokonane czynności egzekucyjne, tj. zajęcie rachunku bankowego w wysokości 21.375,00 zł nie przekracza maksymalnej wysokości przyjętej przez organ. Nie pozostaje również w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu. Podkreślenia wymaga, że taki sposób miarkowania kosztów egzekucyjnych został zaaprobowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie: z 25.11.2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1814/19, z 18.12.2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1038/19, z 20.12.2019 r. sygn. akt V SA/Wa 901/19 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wbrew zarzutom skargi, wyliczenia tych kwot dokonane przez organ odpowiadają prawu. Sąd nie podzielił przy tym twierdzenia strony Skarżącej, że opłata egzekucyjna może być naliczana tylko w przypadku zajęcia rachunku bankowego posiadającego zgromadzone na nim środki pieniężne. Podkreślenia wymaga, że w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18 Sąd nie uznał za trafny poglądu, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję. Zdaniem Sądu, stanowisko takie, jak zajmowane przez Skarżąca, nie znajduje potwierdzenia w treści przepisów u.p.e.a., które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata egzekucyjna jest pobierana za zajęcie wierzytelności pieniężnych (innych niż zajęcie ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę) oraz za zajęcie innych praw majątkowych, a takim innym prawem majątkowym będzie zajęcie przyszłej wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym. Stosownie bowiem do art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponieważ do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to zapis prawny odnoszący się do skutecznego zajęcia przyszłych wpłat na konto obejmuje tym samym "inne prawo majątkowe", o którym mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Wobec powyższego, zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie jest zasadny.

Prawidłowo również została wyliczona przez organ opłata manipulacyjna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr, przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zatem w sprawie spełnione zostały wszystkie wymagania przepisu.

Reasumując, pomimo braku uregulowania w aktualnie obowiązujących przepisach prawa maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organy prawidłowo ustaliły koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także wskazań zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18.

Należy stwierdzić, że między naliczonymi opłatami a kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawiając wysokość naliczonych opłat z wysokością należności trzeba dojść do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.

Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. W szczególności uzasadnienie kontrolowanego postanowienia decyzji spełnia wszelkie wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 oraz art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.