Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 261/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1174/12 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1174/12, oddalił skargę R. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2011 r., nr Sp. [...], w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej udzielił na rzecz H. Spółki z o.o. w W. patentu na wynalazek pt.: "[...]" o numerze PL [...], z pierwszeństwem od [...] grudnia 2000 r.

Sprzeciw od powyższej decyzji złożył R. M.

Jako podstawę prawną żądania unieważnienia patentu na wynalazek powołał art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) wskazując, że opatentowane rozwiązanie wynika w sposób oczywisty ze znanego stanu techniki sprzed daty jego zgłoszenia.

Jako dowód oczywistości rozwiązania wskazał publikacje książkowe: 1) J. Mielicki "Zarys wiadomości o barwie", Fundacja Rozwoju Polskiej Kolorystyki, Łódź 1997 r. (dowód: zał. nr 2); 2) W. Szczepaniak "Metody instrumentalne w analizie chemicznej", Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1996 r. str. 117-129 (dowód: zał. nr 3); 3) P.W. Atkins "Chemia - przewodnik po chemii fizycznej", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997 r. str. 194-197 (dowód zał. nr 4).

R. M. podniósł, że istota spornego wynalazku jest bardzo ogólnikowa, podaje znane fakty dotyczące kombinowanych wyrobów włókienniczych oraz nie wprowadza elementu nowości i nieoczywistości, a także nie prowadzi do nieoczekiwanych efektów. Rzeczą oczywistą jest bowiem, że aby uzyskać wyrób włókienniczy o wymaganej niskiej remisji w podczerwieni, należy wykonać tkaninę co najmniej dwuwarstwową, której wewnętrzna warstwa wykonana jest z włókien o niskiej remisji, zaś warstwa zewnętrzna w formie haftu wykonana jest z włókien o wyższej remisji, luźnych i rozrzedzonych tak, by uzyskać efekt prześwitywania. Oczywisty jest również sposób postępowania przy doborze odpowiedniej remisji poszczególnych elementów pasmanterii do remisji terenu, której poziom jest wielkością stałą dla danego terenu, publikowaną w normach wojskowych dotyczących wymagań dla barw maskujących obowiązujących w wyposażeniu wojskowym. Sposób doboru gęstości haftu poprzez gęstość przeszycia i porównanie ich z remisją wymaganą dla wyrobów maskujących, które są sprecyzowane i ściśle określone w wojskowych warunkach technicznych lub normach, stanowi zaś metodę prób i błędów dochodzenia do właściwego poziomu remisji i nie jest wynalazkiem, a jedynie rutynowym działaniem, prowadzącym do oczywistego efektu.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2009 r. R. M. rozszerzył podstawę prawną żądania unieważnienia patentu o art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.w.p.) zarzucając niedopuszczalną zmianę zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres ochrony po ogłoszeniu o zgłoszeniu wynalazku.

Przedłożył Recenzję z dnia [...] czerwca 2009 r. sporządzoną przez prof. dr hab. Stanisława Hałasa z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki - Instytut Fizyki, dotyczącą istoty rozwiązania wg zgłoszonego patentu polskiego nr [...].

Jako dowody na okoliczność braku cechy nieoczywistości spornego wynalazku przedstawił także europejski opis patentowy EP 0947798, niemiecki opis patentowy DE 2732942 oraz dwa japońskie opisy patentowe: nr Hei 3-7896 i Hei 7-157980.

Uprawniona z patentu uznała sprzeciw za bezzasadny.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Urząd Patentowy RP oddalił sprzeciw R. M.

Z uwagi na zgłoszenie spornego wynalazku w dniu [...] grudnia 2000 r., a więc przed wejściem w życie ustawy p.w.p., do oceny spełnienia warunków uzyskania patentu organ zastosował przepisy ustawy o wynalazczości.

Za bezzasadny organ uznał zarzut braku nieoczywistości spornego wynalazku, o której mowa w art. 10 ustawy o wynalazczości, bowiem żaden z przedłożonych dowodów nie ujawnia wyrobu włókienniczego dwuwarstwowego o wymaganej remisji w podczerwieni, jak i sposobu jego wykonywania poprzez dobór gęstości haftu z oczekiwaną remisją w podczerwieni, tak jak w spornym wynalazku.

Organ wskazał, że sporny patent obejmuje dwa wynalazki: wyrób włókienniczy warstwowy o wymaganej remisji w podczerwieni oraz sposób wykonywania wyrobu włókienniczego warstwowego o wymaganej remisji w podczerwieni.

Wyrób włókienniczy według przedmiotowego patentu zawiera warstwę wewnętrzną w formie podkładu lub rdzenia oraz warstwę zewnętrzną w formie haftu lub oplotu i charakteryzuje się tym, że warstwa wewnętrzna jest wykonana z włókien o remisji niższej od remisji włókien, z których jest wykonana warstwa zewnętrzna, przy czym nici warstwy zewnętrznej są rozrzedzone tworząc mikroszczeliny udostępniające warstwę wewnętrzną dla promieniowania podczerwonego.

Sposób wykonywania wyrobu włókienniczego, w którym łączy się ze sobą warstwę wewnętrzną w formie podkładu lub rdzenia z warstwą zewnętrzną w formie haftu lub oplotu, znanymi metodami stosowanymi we włókiennictwie charakteryzuje się natomiast tym, że ustala się wielkość remisji dla danej partii produkcyjnej wyrobu w zastosowanym zakresie podczerwieni, po czym wykonuje się warstwę wewnętrzną z włókien o najniższej możliwej do uzyskania remisji, a następnie nakłada się warstwę zewnętrzną o przewidzianym rysunku i barwie w świetle widzialnym, z włókien których remisja jest z konieczności wyższa od remisji włókien warstwy wewnętrznej, przy czym nici warstwy zewnętrznej rozrzedza się w procesie nakładania do gęstości (G) dobranej dla ustalonej uprzednio remisji, z doświadczalnej zależności między remisją wyrażoną współczynnikiem odbicia (W), a gęstością (G) warstwy zewnętrznej.

Urząd Patentowy nie podzielił stanowiska wnoszącego sprzeciw, że sporny wynalazek wynika w sposób oczywisty ze znanych przed datą jego zgłoszenia publikacji książkowych, bowiem publikacje te dotyczą nauki związanej ze światłem, jego naturą oraz zajmują się teorią i prawami rządzącymi zachowaniem światła. Dla spornego wynalazku stanowią jedynie ogólną wiedzę w zakresie remisji i mechanizmu odbijania światła (definicje, wzory, prawa). Organ stwierdził, ze publikacja J. Mielickiego pt. "Zarys wiadomości o barwie" dotyczy zjawisk zachodzących w obszarze światła widzialnego, nie poruszając kwestii związanych z promieniowaniem podczerwonym. Dwie pozostałe publikacje nie mają zaś związku z problemem technicznym rozwiązywanym przez sporny patent. W ocenie organu, wnoszący sprzeciw nie wykazał, jak poprzez praktyczne wykorzystanie wiedzy wskazanej w przedstawionych publikacjach można dojść do wyrobu włókienniczego warstwowego o wymaganej remisji w podczerwieni i sposobu jego wytwarzania zgodnego ze spornym patentem PL [...] oraz do ujawnionych w nim w formie wykresów (zgodnie z Fig. 1 i Fig. 2) zależności, w tym współczynnika odbicia od gęstości haftu dla wyrobu włókienniczego. Zależności te mają bezpośrednie zastosowanie w realizacji wynalazku. Zdaniem Urzędu, publikacje jako dowody w sprawie nie dotyczą bezpośrednio wyrobu włókienniczego warstwowego o wymaganej (właściwej) remisji w podczerwieni i sposobu jego wytwarzania.

Organ dokonał również oceny przedstawionych przez wnioskodawcę opisów patentowych: europejskiego opisu patentowego EP 0947 798, niemieckiego opisu patentowego DE 27 32 942, oraz dwóch japońskich opisów patentowych HEI 7-157980 i Hei 3-7896 i uznał, że dotyczą one zupełnie odmiennych wyrobów maskujących w sferze promieni podczerwonych.

Organ odniósł się ponadto do recenzji prof. dr hab. Stanisława Hałasa, i uznał, że nie potwierdza ona zarzutu braku nieoczywistości spornego wynalazku, ponieważ nie zawiera konkretnego i popartego konkretnymi danymi wywodu, że wyrób jak i sposób ze wszystkimi cechami technicznymi, które charakteryzują rozwiązanie objęte spornym patentem są oczywiste dla znawcy z tej dziedziny techniki w świetle przytoczonego fragmentu publikacji pt. "Zarys wiadomości o barwie", tym bardziej, że przytoczony fragment dotyczy wyrobów plastikowych, a nie bezpośrednio wyrobu włókienniczego i sposobu jego wytwarzania zgodnie ze spornym wynalazkiem.

Zdaniem organu, wnoszący sprzeciw nie wykazał, że znawca byłby naprowadzony na sporne rozwiązanie przez którykolwiek z przedstawionych w sprawie dowodów rozpatrywanych pojedynczo, czy też przez ich dowolne połączenie. Nie wykazał zwłaszcza, że znawca zastosowałby w dacie zgłoszenia spornego patentu rozrzedzenie haftu poprzez mikroszczeliny w celu osiągnięcia wymaganej od wyrobu włókienniczego odpowiedniej remisji w podczerwieni.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 37 p.w.p. Urząd Patentowy stwierdził, że przepis ten nie może stanowić podstawy unieważnienia patentu na sporny wynalazek, gdyż nie dotyczy ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu, odnosząc się wyłącznie do kwestii proceduralnych zaistniałych w toku postępowania o udzielenie patentu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. R. M. podniósł, że Urząd Patentowy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności, i dokonał dowolnej oceny dowodów. Organ nie odniósł się bowiem do materiału dowodowego przedstawionego na rozprawie w dniu [...] maja 2011 r., z którego wynika, że promieniowanie podczerwone (promieniowanie niewidzialne) jako rodzaj promieniowania elektromagnetycznego podlega tym samym prawom fizyki co promieniowanie (światło) widzialne, o czym również informuje wydawnictwo J. Mielicki "Zarys wiadomości o barwie". W ocenie skarżącego, jest to podstawowa kwestia, z której wynika brak nieoczywistości wynalazku wg patentu [...].

Skarżący podniósł, że nie musiał wskazywać na drogę dojścia do wyrobu włókienniczego warstwowego, bowiem mimo że wynalazek wg patentu posiada tytuł "Wyrób włókienniczy warstwowy o wymaganej remisji w podczerwieni oraz sposób jego wykonania", w rzeczywistości nie dotyczy rozwiązania z dziedziny włókiennictwa, co wynika ze sklasyfikowania go przez Urząd Patentowy RP wg Międzynarodowej Klasyfikacji Patentowej. Istota wynalazku, która jest określona w zastrzeżeniach niezależnych wg patentu [...] dotyczy wyrobu warstwowego wykonanego z włókien o remisji wyższej lub niższej, w zależności o którą warstwę chodzi - wewnętrzną lub zewnętrzną, oraz o rozrzedzenie nici warstwy zewnętrznej w celu utworzenia mikroszczelin dla przenikania w głąb do warstwy wewnętrznej promieniowania podczerwonego.

Opis patentowy EP 0947798 oraz wiadomości dotyczące zjawiska remisji promieniowania elektromagnetycznego zawarte w wyd. J. Mielickiego są, zdaniem skarżącego, wystarczające dla znawcy, by dojść do rozwiązania wynalazku wg PL [...], co świadczy zatem o braku nieoczywistości rozwiązania tego wynalazku.

Skarżący zarzucił, że dokonana przez organ ocena dowodów jest tendencyjna i dowolna, a nie swobodna. Odnośnie zaś oceny recenzji prof. dr hab. Stanisława Hałasa podniósł, że świadczy ona o pomieszaniu przez organ pojęć "nowości" i "nieoczywistości", gdy tymczasem sprzeciw dotyczy wyłącznie nieoczywistości wynalazku.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd I instancji wskazał, że unieważnienie prawa wyłącznego (patentu) w wyniku sprzeciwu służy skorygowaniu błędu popełnionego przy jego udzieleniu, polegającego na przyznaniu tego prawa mimo braku ustawowych warunków jego udzielenia. W postępowaniu spornym organ orzeka w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. Skarżący zarzucił opatentowanemu rozwiązaniu brak cechy nieoczywistości wymaganej od wynalazku.

Sąd przypomniał, że argumentów przeciwko nieoczywistości można poszukiwać przy uwzględnieniu całego stanu techniki tj. ogółu pomysłów, z których twórca mógł korzystać pracując nad wynalazkiem. Rozwiązanie nieoczywiste, to takie, które w opinii przeciętnego fachowca nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki.

W ocenie Sądu, organ dokonał analizy wszystkich przedstawionych przez skarżącego dowodów, w tym publikacji książkowych. Sąd podzielił stanowisko organu, że wnoszący sprzeciw nie wykazał, jak poprzez praktyczne wykorzystanie wiedzy zawartej w przedstawionych publikacjach można dojść do opatentowanego wyrobu włókienniczego warstwowego o wymaganej remisji w podczerwieni i sposobu jego wytwarzania. Dokonana przez Urząd Patentowy ocena dowodów jest logiczna i spójna i nie wykracza poza ramy swobodnej oceny, zakreślone normami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; powoływanej dalej jako: k.p.a.) i p.w.p., a publikacje wskazane jako dowody w sprawie nie dotyczą bezpośrednio wyrobu włókienniczego warstwowego o wymaganej (właściwej) remisji w podczerwieni i sposobu jego wytwarzania. Nie wiadomo, w jaki sposób poprzez praktyczne wykorzystanie konkretnych danych z tych publikacji lub ich połączenie znawca doszedłby do rozwiązania według patentu PL [...], np. poprzez konkretne wykorzystanie różnego rodzaju równań matematycznych, w tym przytoczonego prawa Lamberta-Beera, czy też zależności opracowanej przez Kubelkę i Munka.

Za logiczną i spójną WSA uznał również przeprowadzoną przez organ ocenę przeciwstawionych opisów patentowych. Zdaniem Sądu, europejski opis patentowy EP 0947 798, dotyczący "materiału maskującego i metody produkcji tego rodzaju szerokopasmowego materiału maskującego", nie może stanowić o tym, iż sporny wynalazek jest oczywisty, niezależnie od tego, czy materiał według tego opisu wykonany z tkaniny zawierającej polimer polarny uznany zostanie za materiał włókienniczy. Wyrób według spornego patentu jest zupełnie odmienny od wyrobu znanego z opisu europejskiego nie tylko pod względem cech technicznych, ale także pod względem środków technicznych stosowanych na te warstwy i z odmiennych technik łączenia warstw ze sobą. Na tkaninie naniesiona jest bowiem warstwa metalowa, a na warstwie metalowej naniesiona jest powłoka gruntowa i powłoka lakieru maskującego. Wyrób włókienniczy według spornego patentu składa się z warstw wewnętrznej i zewnętrznej utworzonych z włókien o różnej emisji. Według opisu EP stosuje się technikę nanoszenia kolejnych warstw na siebie, które działają między innymi jak filtry barwne transmisyjne (czyli materiały o różnej i zależnej od długości fali światła transmisji), natomiast w sposobie według spornego patentu stosuje się technikę haftowania, a materiały nie są filtrami barwnymi transmisyjnymi.

Sąd I instancji podzielił również stanowisko Urzędu Patentowego w zakresie oceny wpływu niemieckiego opisu patentowego DE 27 32 942. Opis ten nie stanowi dowodu, w świetle którego objęty spornym patentem wyrób włókienniczy warstwowy, jak i sposób jego wytwarzania jest oczywisty. Opis dotyczy plandeki maskującej, służącej przede wszystkim do celów wojskowych, w której przynajmniej jedna warstwa zewnętrzna remituje promieniowanie podczerwone. Plandeka ta różni się zarówno środkami technicznymi jak i cechami budowy w odniesieniu do wyrobu włókienniczego według przedmiotowego patentu. Środki stosowane do osiągnięcia wymaganej remisji w podczerwieni w obu wyrobach są odmienne, ponieważ według niemieckiego opisu osiąga się różną remisję za pomocą pól różnie barwionych i o różnym kształcie, natomiast według spornego wynalazku cel ten osiąga się za pomocą włókien warstwy wewnętrznej i zewnętrznej, odpowiednio o remisji niższej i wyższej i z odpowiedniego rozrzedzenia nici warstwy zewnętrznej z utworzeniem mikroszczelin. Sąd podzielił również stanowisko organu, że niemiecki opis patentowy nie świadczy o oczywistości sposobu wytwarzania wyrobu włókienniczego według spornego patentu, ponieważ nie zawiera żadnych informacji i sugestii, które mogłyby naprowadzić specjalistę na sposób wytworzenia wyrobu wg spornego patentu.

WSA odniósł się także do dokonanej przez organ oceny patentów japońskich. Opis patentowy Hei 7-157980 dotyczy sposobu produkcji dzianiny maskującej z przędzy bawełnianej, która ma zastosowanie na spodnią odzież, używaną razem z ubraniami i akcesoriami o właściwościach maskujących w sferze promieni podczerwonych. Sposób produkcji maskującej dzianiny bawełnianej polega na odpowiednim doborze kąpieli barwiącej oraz odpowiednich warunków barwienia. Sąd zgodził się zatem ze stanowiskiem organu, że ww. japoński opis nie podważa nieoczywistości spornego wynalazku, gdyż nie dotyczy wyrobu włókienniczego warstwowego, w którym warstwa zewnętrzna utworzona jest z włókien o innej remisji niż włókna warstwy wewnętrznej. Sposób zaś jest zasadniczo odmienny od sposobu według przedmiotowego patentu zarówno pod względem środków technicznych, jak i metody realizacji (według japońskiego opisu jest to kąpiel barwiąca, według spornego patentu jest to maszyna haftująca). Wobec powyższego środki techniczne stosowane w japońskim opisie do uzyskania właściwości maskujących w zakresie promieni podczerwonych zasadniczo różnią się od środków technicznych, za pomocą których osiąga się wymaganą remisję w podczerwieni w wyrobie włókienniczym warstwowym według spornego patentu.

Według WSA organ dokonał również prawidłowej oceny opisu patentowego Hei 3-7896, dotyczącego plandeki maskującej, odbijającej dalekie promieniowanie podczerwone. Wskazane w tym opisie środki techniczne stosowane na plandekę oraz forma materiału plandeki świadczą bowiem o tym, że opis HEI 3-7896 nie stanowi dowodu na brak nieoczywistości spornego patentu zarówno w zakresie wyrobu włókienniczego warstwowego, jak i sposobu jego wytwarzania. Technika wykonania wyrobu zasadniczo różni się od wyrobu według spornego patentu.

Za prawidłową Sąd I instancji uznał także dokonaną przez organ ocenę recenzji prof. dr hab. Stanisława Hałasa oraz wskazanie, że praca ta nie potwierdza zarzutu braku nieoczywistości spornego wynalazku, ponieważ nie zawiera konkretnego i popartego konkretnymi danymi wywodu, że wyrób jak i sposób ze wszystkimi cechami technicznymi, które charakteryzują rozwiązanie objęte spornym patentem są oczywiste dla znawcy z tej dziedziny techniki w świetle przytoczonego fragmentu publikacji pt. "Zarys wiadomości o barwie", tym bardziej, że przytoczony fragment dotyczy wyrobów plastikowych, a nie bezpośrednio wyrobu włókienniczego i sposobu jego wytwarzania zgodnie ze spornym wynalazkiem.

Za prawidłowe WSA uznał stanowisko Urzędu Patentowego, że podniesiony zarzut braku nieoczywistości, o której mowa w art. 10 ustawy o wynalazczości jest niezasadny. W świetle dowodów przedstawionych przez skarżącego nie można dojść do przekonania, że specjalista znający wskazany stan techniki, przy rozwiązywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku, mógłby w sposób zawodowo-rutynowy, dojść do zastrzeżonego rozwiązania. Żaden z dowodów nie ujawnia wyrobu włókienniczego dwuwarstwowego o wymaganej remisji w podczerwieni oraz sposobu jego wykonywania poprzez dobór gęstości haftu z oczekiwaną remisją w podczerwieni, tak jak w spornym wynalazku. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że znawca zastosowałby w dacie zgłoszenia spornego patentu rozrzedzenie haftu poprzez mikroszczeliny w celu osiągnięcia wymaganej od wyrobu włókienniczego odpowiedniej remisji w podczerwieni. Przedłożone opisy patentowe poza tym, że w konsekwencji dotyczą wyrobów maskujących nie mają nic wspólnego ze spornym wynalazkiem. Sąd zaakceptował wniosek organu, iż specjalista opierając się na ogólnej wiedzy z dziedziny optyki, spodziewałby się w dacie zgłoszenia, że zależność remisji od gęstości haftu byłaby prostoliniowa – proporcjonalna, na co wskazuje sprzeciw. Jednakże z Fig. 2 spornego wynalazku wynika, że wbrew oczekiwaniom otrzymana doświadczalnie wspomniana zależność jest krzywoliniowa, przy czym wartości remisji są niższe w całym zakresie gęstości haftu.

Sąd I instancji nie podzielił zarzutu dotyczącego braku rozróżnienia przez organ nowości i nieoczywistości wynalazku, gdyż jego zdaniem organ prawidłowo ocenił przedstawione w sprawie dowody pod kątem braku nieoczywistości.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazujących na nadaną spornemu patentowi końcową Międzynarodową Klasyfikację Patentową i opartego na niej zarzutu, że istota spornego wynalazku nie dotyczy sensu stricte z dziedziny włókiennictwa jako przesłanki do unieważnienia patentu, Sąd podkreślił, że podstawą unieważnienia patentu jest niespełnienie ustawowych przesłanek wymaganych do uzyskania patentu w dacie zgłoszenia wynalazku. Nadana patentowi klasyfikacja nie może stanowić o istocie spornego rozwiązania, którą należy oceniać na podstawie opisu patentowego. Klasyfikacja ta wskazuje jedynie na dziedzinę techniki jakiej sporny wynalazek dotyczy oraz, w której ma zastosowanie.

Sąd podniósł, że nieusprawiedliwiony jest zarzut nieodniesienia się przez Urząd Patentowy RP do naruszenia art.37 p.w.p. w postępowaniu o udzielenie patentu, bowiem organ zarzut ten rozważył i słusznie wskazał, że w postępowaniu spornym Urząd Patentowy ocenia jedynie, czy wynalazek w postaci, w jakiej udzielony został patent, spełnia ustawowe warunki, nie odnosi się natomiast do trybu postępowania przy udzielaniu patentu na tenże wynalazek.

Za niezasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., bowiem organ wyczerpująco zbadał wszystkie istotne okoliczności w sprawie i dokonał oceny dowodów nie przekraczając granic oceny swobodnej. Sporządzone przez organ uzasadnienie nie narusza w sposób istotny art. 107 § 3 k.p.a.

II

Skargę kasacyjną złożył R. M.

Wyrok zaskarżył w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.

Wnoszący skargę kasacyjną powołując się na art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

I. 1. przepisów postępowania – art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sprzeczność istotnych ustaleń sądu (w zakresie nieoczywistości rozwiązania objętego patentem) z treścią zebranego w sprawie materiału (opisów patentowych w tym stanu techniki wskazanego w opisie EP 0947 798, opinii prof. S. Hałasa, wskazanych przykładów literatury fachowej), a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że przedstawiony we wniosku o udzielenie patentu wyrób spełnia wymogi wynalazku wskazane w art. 10 ustawy o wynalazczości i uznanie za uzasadnione oddalenie sprzeciwu wniesionego w trybie art. 246 pkt 1 Prawa własności przemysłowej;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie istoty sporu, która polega na tym, że w ocenie skarżącego wynalazek nie spełnia cechy nieoczywistości w świetle art. 10 ustawy o wynalazczości, a skupienie się jedynie na cesze "nowości" rozwiązania;

II. 3. błędną wykładnię przepisu prawa materialnego – art. 10 ustawy o wynalazczości poprzez przyjęcie na gruncie sprawy, że samo połączenie znanych technik w ramach nowego rozwiązania stanowi o nieoczywistości tego rozwiązania w rozumieniu wskazanego art. 10 ustawy o wynalazczości, oraz – jak wynika z uzasadnienia wyroku – utożsamianie cechy nowości rozwiązania z jego nieoczywistością, a tym samym przyjęcie, że skoro rozwiązanie nie było wcześniej znane, to jest jednocześnie nieoczywiste.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd bezkrytycznie podzielił ocenę dokonaną przez organ w zakresie nieprzydatności piśmiennictwa wskazanego przez skarżącego dla ustalenia braku cechy nieoczywistości rozwiązania objętego wynalazkiem, w konsekwencji nie wziął pod uwagę, że w świetle znanej wiedzy nałożenie na siebie dwóch warstw, z których rozrzedzona warstwa wierzchnia ma wyższy poziom remisji (odbijania światła, w tym wypadku podczerwonego), a spodnia niższy, powoduje efekt maskowania warstwy wierzchniej przez spodnią, która pochłania docierające do niej promieniowanie podczerwone. Tego rodzaju wiedza techniczna jest, zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, oczywista na tle wskazanych publikacji, a rozwiązania techniczne w zakresie maskowania z użyciem tej metody są wykonywane na świecie, o czym świadczą przedstawione patenty niemiecki i japońskie, a także stan techniki opisany w patencie europejskim. Kasator stwierdził, że zarówno organ, jak i Sąd I instancji dokonały porównania rozwiązań, nie zaś stanu techniki opisanego w EP 0947 798, który wprost wskazywał ma funkcjonujące przed datą polskiego zgłoszenia materiały maskujące o wielowarstwowej strukturze, gdzie nakłada się jedna na druga kilka warstw o zróżnicowanej zdolności emisji/odbicia w ten sposób, że te powłoki maskujące potraktowane jako całość z ewentualnie już istniejącym nośnikiem zapewniają możliwość kamuflażu w przewidywanym zakresie widma.

Zdaniem kasatora również opinia prof. S. Hałasa, wyjaśniająca mechanizmy remisji zarówno przez ogólną definicję, jak i wskazanie przykładów, odnosi funkcjonowanie zasad optyki do zakresu ochrony patentu PL [...], a także wskazuje stan techniki znany przed datą zgłoszenia, z którego wynika oczywistość rozwiązania. Zastosowane mechanizmy są tak podstawowe, że trudno znaleźć ich opis w naukowych publikacjach.

Skarżący kasacyjnie nie zgodził się ze stanowiskiem WSA aprobującym tezy organu, iż rozwiązanie objęte ochroną zgłoszonego patentu jest nieoczywiste dla specjalistów zajmujących się tego rodzaju zagadnieniami. Organ na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie ustalił, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż rozwiązanie było znane w dacie zgłoszenia, podczas gdy powinien był ustalić, czy rozwiązanie jest nieoczywiste, więc rzeczywiście odkrywcze. Argumentacja Sądu I instancji nie stanowi przy tym wnikliwej analizy argumentacji obu stron, lecz ogranicza się w zasadzie do powtórzenia twierdzeń organu i uznania ich – bez bliższego uzasadnienia – za logiczne, spójne i przekonujące. W ocenie kasatora, Sąd powielił błąd Urzędu Patentowego RP i wadliwie przyjął, jakoby fakt spełnienia przez kwestionowany wynalazek cechy nowości stanowiła automatycznie o nieoczywistości tego rozwiązania, podczas kiedy cechy te powinny być oceniane odrębnie. Ponadto dokonał pomieszania pojęć nowości z pojęciem nieoczywistości.

Urząd Patentowy RP nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Kasator zarzuca zarówno naruszenie przepisów postępowania jak i naruszenie prawa materialnego. W istocie rzeczy zarówno zarzuty procesowe, jak i materialnoprawne zmierzają do wykazania, że Sąd błędnie zaakceptował, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, ustalenie organu, iż sporny wynalazek spełnia wymóg nieoczywistości i błędnie zastosował prawo materialne uznając, że wymóg ten został spełniony, zatem udzielenie patentu, który nie spełniał wymogu nieoczywistości było niezgodne z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny najpierw ocenił zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, polegającego na akceptacji wadliwie prowadzonego postępowania dowodowego i błędnej oceny dowodów oraz wadliwym uzasadnieniu wyroku sądowego.

Na wstępie wskazać należy, że co do zasady granice postępowania spornego zainicjowanego wniesieniem sprzeciwu wobec decyzji o udzieleniu patentu określa podmiot wnoszący sprzeciw. Już w samym sprzeciwie wnioskodawca wskazuje okoliczności, które uzasadniają, w jego ocenie, unieważnienie patentu i wskazuje środki dowodowe, które mają wykazać słuszność jego twierdzeń. W sprawie niniejszej wnioskodawca zarzucił, iż rozwiązanie objęte spornym patentem jest oczywiste w świetle stanu techniki, wynikającego z publikacji książkowych: 1) J. Mielicki "Zarys wiadomości o barwie", 2) W. Szczepaniak "Metody instrumentalne w analizie chemicznej", 3) P.W. Atkins "Chemia - przewodnik po chemii fizycznej", Recenzji wynalazku sporządzonej przez prof. dr hab. Stanisława Hałasa oraz z opisów patentowych innych wcześniejszych wynalazków, tj. europejskiego opisu patentowego EP 0947798, niemieckiego opisu patentowego DE 2732942 oraz dwóch japońskich opisów patentowych nr Hei 3-7896 i Hei 7-157980.

Wszystkie opisane wyżej materiały i publikacje przedłożone przez wnioskodawcę Urząd Patentowy wnikliwie przeanalizował, a stanowisko organu co do treści tych publikacji i ich wpływu na ocenę wymogu nieoczywistości jest zawarte w uzasadnieniu decyzji. Zatem zarzut naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. uznać należy za nieuzasadniany, bowiem przedstawione przez wnioskodawcę materiały dowodowe zostały przez organ przeanalizowane, a wynik tego procesu myślowego uzyskał odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Niezasadny jest więc zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa procesowego poprzez akceptację wadliwości postępowania dowodowego i niepełnego uzasadnienia decyzji, bowiem działanie organu było prawidłowe.

Istotne jest natomiast, czy organ poczynił prawidłowe ustalenia na podstawie wyżej opisanego materiału dowodowego, a zatem czy przy dokonywaniu ustaleń nie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a. Przy ocenie tego zarzutu przedmiotem rozważań jest, czy wynikający z przedstawionych materiałów stan techniki powoduje, że na jego tle rozwiązanie, które jest nowe, jest jednocześnie oczywiste dla znawcy z danej dziedziny techniki, a zatem wynalazkowi brak cechy nieoczywistości.

Pamiętać należy, że wynalazek cechujący się nieoczywistością to takie nowe rozwiązanie techniczne, które w opinii przeciętnego fachowca nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki. Przedmiotem porównania jest nowe rozwiązanie i stan techniki, tj. ogół pomysłów, z których twórca mógł korzystać pracując nad swoim rozwiązaniem. Nie jest negatywną poszlaką nieoczywistości okoliczność, że twórca wykorzystuje znane prawa i zależności. Pozytywną poszlakę nieoczywistości stanowi rozwiązanie zagadnienia od dawna poszukiwanego przez fachowców. (por. J. Sołtysiński (w) System prawa własności intelektualnej, t. III Prawo wynalazcze, red. J. Szwaja, A. Szajkowski, Wrocław 1990, s. 36-37).

Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że sporny patent pt. "Wyrób włókienniczy warstwowy o wymaganej remisji w podczerwieni oraz sposób jego wykonania" stanowi w istocie zastosowanie znanej techniki włókiennictwa (haftu) do uzyskania wyrobu spełniającego określone wymagania, dotyczące osłaniania przed nowymi technikami wykrywania obiektów (przy wykorzystaniu dalekiego promieniowania podczerwonego). Nie chodzi zatem o prostą technikę haftu, która w oczywisty sposób prowadzi do uzyskania wyrobu warstwowego, ani też o samą niewykrywalność tkaniny w promieniowaniu podczerwonym, którą w oczywisty sposób zapewni zastosowanie tkaniny o barwie charakteryzującej się niskim stopniem remisji w podczerwieni, ani o wykorzystanie cechy przejrzystości tkaniny zewnętrznej, która powoduje, że współczynnik remisji światła od niej, zależy od rodzaju podłoża, do którego dociera część promieniowania przechodząca przez przeświecającą powłokę.

Chodzi natomiast o wyrób i sposób jego wykonania, które prowadzą do uzyskania konkretnego rezultatu, tj. zachowania "czytelności" rysunku warstwy zewnętrznej w świetle widzialnym, przy jego jednoczesnym maskowaniu w dalekim promieniowaniu podczerwonym. Właśnie tę pozorną sprzeczność rozwiązuje sporny patent, który poprzez połączenie techniki haftu "rozrzedzonego" w stosowny sposób sprawia, że rysunek pozostaje "czytelny" w świetle widzialnym, ale jednocześnie, na skutek nieregularnego wzoru haftu i nałożenia go na podkład o niskiej remisji, spełnia wymóg remisji dostosowanej do tła terenowego.

Wskazać należy, że żadna z przedstawionych publikacji książkowych nie zawiera rozważań dotyczących stosowania technik maskujących w promieniowaniu podczerwonym. Zatem trafnie organ uznał, że nie wpływają one na cechę nieoczywistości wynalazku, bowiem jak wskazano wyżej, twórca ma prawo wykorzystać w swoim nowym rozwiązaniu znane prawa i zależności, a tylko taka wiedza wynika z powołanych prac. Natomiast uprawniony wykorzystał wiedzę z dziedziny fizyki i chemii, a także włókiennictwa i technik maskujących w promieniowaniu podczerwonym i opracował rozwiązanie problemu technicznego, który dotychczas nie był rozwiązany, tj. jak uzyskać emblematy widzialne w świetle widzialnym i niewidzialne w dalekim promieniowaniu podczerwonym na podłożach o różnym stopniu remisji promieniowania. Nie da się obronić pogląd, że przeciętny specjalista z danej dziedziny fizyki i chemii (bo tej dziedziny dotyczą przedłożone publikacje), bez dokonań twórczych i w sposób rutynowy, mógłby dojść do spornego rozwiązania.

Brak cechy nieoczywistości spornego wynalazku nie wynika także z opisów czterech patentów przedstawionych przez wnioskodawcę. Wszystkie patenty dotyczą technik maskujących pozwalających uniknąć wykrycia obiektów w promieniowaniu podczerwonym. Każdy z patentów opiera się na znanym i oczywistym zjawisku zróżnicowanej remisji różnych barw i różnych struktur materiału, ale każdy dotyczy rozwiązania innego problemu technicznego związanego z maskowaniem obiektów wojskowych w promieniowaniu podczerwonym. Natomiast żaden z przedłożonych patentów nie dotyczy problemu uzyskania elementu jednocześnie widzialnego w promieniowaniu widzialnym i niewidzialnego w promieniowaniu podczerwonym. Zatem, żaden z przedłożonych patentów nie wskazuje na rozwiązanie problemu rozwiązanego przez wnioskodawcę, ani też nie naprowadza na to rozwiązanie w taki sposób, aby stało się ono oczywiste, bowiem żaden z patentów nie dotyczy zaproponowanej w spornym patencie techniki wytwarzania metodą haftu rozrzedzonego elementów włókienniczych (akcesoriów umundurowania), widocznych w świetle widzialnym i niewidocznych w promieniowaniu podczerwonym. Żaden z omawianych patentów nie pozwala więc na wniosek, że omawiane nowe rozwiązanie jest oczywiste w stanie techniki.

Mając na uwadze powyższe uznać należy, że nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej, iż organ naruszył art. 80 k.p.a. dokonując ustaleń, co do nieoczywistości rozwiązania objętego wynalazkiem w świetle dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę. Nieuzasadniony jest też zarzut skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. akceptując ustalenia organu, bowiem ustalenia te były prawidłowe.

Za nietrafny uznać należy zarzut wadliwości uzasadnienia wyroku w świetle treści art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie istoty sporu i skupienie się na cesze nowości rozwiązania, podczas gdy wnioskodawca zarzucał brak cechy nieoczywistości rozwiązania.

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie 1/ stanu sprawy, 2/ zarzutów podniesionych w skardze, 3/ stanowisk pozostałych stron, 4/ podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, a jeżeli sprawa ma być ponownie rozpoznana przez organ, także 5/ wskazania co do dalszego postępowania.

Takie uregulowanie nakłada na sąd rozpoznający skargę szereg obowiązków, z których podstawowym jest ustosunkowanie się do zarzutów materialnoprawnych i procesowych podniesionych w skardze, co oznacza konieczność ich oceny prawnej wraz z wyjaśnieniem przyczyn dokonania prezentowanej oceny. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku tylko wtedy może być podstawą jego uchylenia, gdy rozstrzygnięcie sądu I instancji nie poddaje się kontroli, tzn. nie są jasne motywy rozstrzygnięcia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi ustawowe. Sąd I instancji wyjaśnił na czym polega cecha nieoczywistości wynalazku w ogóle, w świetle treści art. 10 ustawy o wynalazczości, a następnie odnosząc się do zaprezentowanych przez wnioskodawcę materiałów ocenił, iż organ trafnie uznał, że wynalazek nie jest oczywisty, gdyż dotyczy rozwiązania niewynikającego wprost z przedłożonych publikacji i zupełnie odmiennego od prezentowanych w opisach patentowych. Nieuzasadniony jest więc zarzut kasatora, iż Sąd I instancji odniósł się jedynie do cechy nowości, która nie była kwestionowana. Sąd I instancji rozważał cechę nieoczywistości rozwiązania.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednak, że w świetle ustawy o wynalazczości niekwestionowana nowość rozwiązania jest niejako warunkiem wstępnym do badania jego nieoczywistości, zaś okoliczność, że nikt wcześniej nie rozwiązał konkretnego problemu technicznego w sposób objęty wynalazkiem, może mieć wpływ na ocenę nieoczywistości rozwiązania. Nie oznacza to jednak utożsamienia nowości z nieoczywistością. Sąd I instancji, omawiając rozwiązania objęte przeciwstawionymi patentami, wskazał jedynie, że żaden z nich nie rozwiązuje problemu objętego spornym patentem, zatem nie powoduje, że kwestionowane rozwiązanie stało się oczywiste.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że trafny jest pogląd Sądu I instancji, iż w świetle rozwiązań zawartych w przeciwstawionych patentach, dotyczących innych problemów technicznych, rozwiązanie objęte patentem nie tylko nie przestało być nowe, ale także, nie okazało się oczywiste. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że wszystkie cztery rozwiązania dotyczące kamuflażu objęte przeciwstawionymi patentami uznawane były za nieoczywiste, patentowalne i wzajemnie sobie nieprzeszkadzające, zatem nie mogły również niweczyć cechy nieoczywistości spornego patentu.

Mając na uwadze powyższe zarzut kasacyjny dotyczący wadliwości uzasadnienia wyroku uznać należy za nieusprawiedliwiony.

Mając na względzie prawidłowość poczynionych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń, dotyczących wpływu przeciwstawionych publikacji i rozwiązań na cechę nieoczywistości spornego patentu można przystąpić do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Zarzut ten uznać należy za nieusprawiedliwiony. Jak wskazano wyżej organ trafnie ustalił, że przeciwstawione materiały nie wskazują w sposób oczywisty, tj. łatwy do ustalenia przez przeciętnego znawcę z danej dziedziny, jak rozwiązać problem techniczny rozwiązany spornym patentem. Twórca wykorzystał znane prawa fizyki i zależności (przenikanie promieniowania oraz zjawisko remisji i pochłaniania) oraz znane techniki (wytworzenie tkaniny dwuwarstwowej metodą haftu), ale poprzez swój własny wkład twórczy połączył tę wiedzę i zastosował w spornym patencie w sposób rozwiązujący problem dotychczas nierozwiązany. Zasadnie zatem Urząd Patentowy uznał, że nowe rozwiązanie objęte spornym patentem posiada przymiot nieoczywistości, bowiem wnosi ono niewątpliwy wkład twórczy w dziedzinę technik kamuflażu elementów włókienniczych stanowiących część umundurowania żołnierza.

W tym stanie rzeczy należało uznać zarzut naruszenia art. 10 ustawy o wynalazczości za nieusprawiedliwiony, bowiem w świetle treści materiałów przedłożonych przez wnioskodawcę, trafny jest pogląd, że nowe rozwiązanie objęte spornym patentem było nieoczywiste w stanie techniki w dacie zgłoszenia.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.