Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1889/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. B. i J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2132/19 w sprawie ze skargi G. B. i J. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2132/19, oddalił skargę G. B. i J. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. "[...]" została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy, a od 1950 r., na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130), na własność Skarbu Państwa.

Wnioskiem z 26 stycznia 1993 r. G. B. i J. B. wystąpiły o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Następnie, pismem z 13 sierpnia 1999 r. zwróciły się o przyznanie odszkodowania za tę, przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość.

Kierownik Urzędu Rejonowego w Warszawie decyzją z [...] września 1997 r. nr [...] odmówił rozpatrzenia wniosku o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu przedmiotowej nieruchomości, a Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] lutego 1998 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Z kolei po rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie, w niniejszej sprawie organy orzekały kilkukrotnie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] odmówił G. B. i J. B. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

G. B. i J. B., złożyły odwołanie od powyższej decyzji.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] czerwca 2019 r.

Wojewoda w uzasadnieniu stwierdził, że dawnymi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli M. z I. W., co do połowy oraz P. W. i H. W. w częściach równych, co do drugiej połowy, wszyscy niepodzielnie. Byli właściciele hipoteczni nie złożyli wniosku w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż aktualnie nieruchomość ta wchodzi w skład działki nr [...], z obrębu [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa i działki nr [...], z obrębu [...], stanowiącej drogę wojewódzką.

Odnosząc się z kolei do przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania za nieruchomość, położoną przy ul. [...], Wojewoda wskazał na art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm. – dalej "u.g.n.") i stwierdził, że w zaskarżonej decyzji Prezydent prawidłowo ustalił, że spełniona jest pierwsza z wymienionych w tym przepisie przesłanek – tj. nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Przy czym Prezydent m.st. Warszawy odwołał się do przeznaczenia terenu przy ul. [...], wynikającego z Ogólnego Planu Zabudowania m.st. Warszawy, zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych 11 sierpnia 1931 r. Z dokumentu tego można wywieść, iż przedmiotowy teren przeznaczony był pod zabudowę zwartą o 4 kondygnacjach i 70 % powierzchni zabudowania.

Odnosząc się z kolei do przesłanki władania działką przed 5 kwietnia 1958 r., wskazał, że jak wynika z orzecznictwa, "faktyczna możliwość władania nieruchomością", o jakiej mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n., to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania – choćby władający nie czynił z niej użytku.

W ocenie organu odwoławczego, na podstawie uzyskanych dokumentów, tj. m.in. Projektu budowy parkanu murowanego, który miał zabezpieczyć teren fabryczny od ul. [...] i [...] dla Zakładów Przemysłu [...] "[...]", zatwierdzonego przez Naczelnego Architekta Warszawy 24 marca 1955 r. prawidłowo ustalono, że dawni właściciele nieruchomości przy ul. [...] utracili faktyczną możliwość władania działką dekretową przed 5 kwietnia 1958 r. Potwierdza to również sporządzona 19 lutego 2015 r. opinia geodezyjna geodety uprawnionego, z której wynika, że cała nieruchomość hipoteczna nr [...] została zajęta pod inwestycję przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Na powyższą decyzję G. B. i J. B. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 8 lipca 2020 r., oddalił skargę, podzielając stanowisko orzekających w sprawie organów administracji, że nie została spełniona jedna z przesłanek wynikających z art. 215 ust.2 u.g.n., a mianowicie byli właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Z materiału dowodowego wynika, że objęta postępowaniem kontrolnym działka była użytkowana przez Zakłady Przemysłu [...] "[...]". Według opinii geodezyjnej sporządzonej przez uprawnionego geodetę z dnia 19 lutego 2015 r. cała przedmiotowa nieruchomość hipoteczna została zajęta pod inwestycję przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie organ dysponował ubogim materiałem dowodowym, gdyż nie udało się zgromadzić akt archiwalnych dotyczących inwestycji budowlanych prowadzonych na przedmiotowej nieruchomości. Głównym materiałem dowodowym, którym dysponował organ, były: projekt budowy parkanu murowanego, zabezpieczającego teren fabryczny zatwierdzony przez Naczelnego Architekta Warszawy w dniu 24 marca 1955 r., z którego wynika, że wykonanie parkanu murowanego zabezpieczającego teren fabryczny od ul. [....] i [...] 16 dla Zakładów Przemysłu [...] "[...]" ma nastąpić pod warunkiem użytkowania terenu do końca 1960r., obecne użytkowanie terenu przy ul. [...] przez fabrykę cukierków "[...]", dawniej "[...]" może trwać do końca 1960 r. oraz, że ma nastąpić architektoniczne nawiązanie do istniejącego ogrodzenia otaczającego pas [...] oraz [...]; plan sytuacyjny załączony do projektu, opatrzony pieczątką Zakładów Przemysłu [...] "[...]", z którego wynika, że narożnik ulicy [...] i [...] został zaznaczony szarą linią, zaznaczony został również budynek garażu, częściowo położony na przedmiotowej nieruchomości; pismo Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-Stare Miasto z 5 marca 1959 r. zawierające informację, że obecne użytkowanie terenu przy ul. [...] przez fabrykę cukierków "[...]" może trwać do końca 1960 r.

W ocenie Sądu organy dokonały całościowej oceny materiałów dowodowych. Nie można też zarzucić, że dokonana przez organ odwoławczy ocena materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy, nosi cechy dowolności. Zdaniem Sądu ocena ta oparta została na prawidłowej analizie materiału dowodowego zmierzającej do ustalenia stanu faktycznego pod kątem subsumcji tego stanu faktycznego pod odpowiedni przepis prawa materialnego i jest zgodna z zasadami logiki. W świetle bowiem wszystkich dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu oczywistym jest, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, że na gruncie przedmiotowej nieruchomości co najmniej do 1960 r. znajdowała się fabryka cukierków "[...]", której teren był ogrodzony. Przeciwne twierdzenie, w tym sama okoliczność posiadania przez ówczesnych właścicieli w/w nieruchomości, choćby w części możliwości władania nią przed określoną w art. 215 ust. 2 u.g.n. datą nie znajduje – zdaniem Sądu – potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a i same strony nie wskazywały na taką możliwość.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo uznały, iż wobec nie spełnienia jednej z przesłanek wynikających z art. 215 ust. 2 u.g.n. skarżącym nie przysługuje odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Wprawdzie konkretna data utraty przez dawnych właścicieli możliwości władania przedmiotową nieruchomością, jak chciałyby tego skarżące, nie została przez organy orzekające ustalona, jednakże w świetle materiału dowodowego ocenionego kompleksowo nie może budzić wątpliwości, że nastąpiło to przed 5 kwietnia 1958 r.

Na marginesie Sąd zauważył, że znana mu jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. SK 41/09, zgodnie z którym art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy m.st. Warszawa lub państwa na podstawie dekretu warszawskiego, innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak Sąd podkreślił, że z punktu 8 uzasadnienia powyższego wyroku wynika, iż niekonstytucyjność art. 215 ust. 2 u.g.n. została stwierdzona z uwagi na jego niezupełność z punktu widzenia wymogów konstytucyjnych. Oznacza to, że Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją tego, że w przepisie zostało coś przez ustawodawcę pominięte, a zgodnie z Konstytucją powinno być unormowane. Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Wyrok Trybunału wskazuje na potrzebę ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Następstwem wyroku jest zatem konieczność stosownej aktywności ustawodawcy. W świetle powyższych rozważań Trybunału Konstytucyjnego uznać należy, w ocenie Sądu, że art. 215 ust. 2 u.g.n. mógł być podstawą prawną zaskarżonej decyzji. Oznacza to również, że – aczkolwiek brak uregulowania kwestii odszkodowania za nieruchomości warszawskie narusza przyjęte w Konstytucji standardy, jednak brak jest w obecnym stanie prawnym podstawy ustawowej do przyznania takiego odszkodowania.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących zmiany stanowiska organu II instancji zaprezentowanego we wcześniej wydanej decyzji z dnia 5 kwietnia 2013 r., Sąd uznał je za bezzasadne. Sąd wskazał, że materiał dowodowy został rozszerzony o opinię biegłego, która w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym pozwala na przyjęcie, że pozbawienie faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością miało miejsce przed 5 kwietnia 1958 r. W tej sytuacji Sąd uznał, że przepis art. 81a K.p.a. mówiący o możliwości rozstrzygania na korzyść strony, w przypadku wystąpienia nie dających się usunąć wątpliwości co do ustalenia stanu faktycznego, nie mógł znaleźć zastosowania.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyły skarżące, reprezentowane przez adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] sierpnia 2019 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a,, 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent m.st. Warszawy ustalił datę faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłych właścicieli i że nastąpiła ona przed 5 kwietnia 1958 r.;

2. art, 7 K.p.a., art. 80 i 81a K.p.a., poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i rozstrzygnięcie na niekorzyść strony wątpliwości co do daty utraty faktycznego władania nieruchomością;

3. art. 8 K.p.a., poprzez nieuzasadnioną zmianę utrwalonej praktyki orzekania w sprawie, pomimo skierowania decyzji do tej samej strony, na podstawie tego samego stanu prawnego i faktycznego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że poza opinią biegłego geodety z 19 lutego 2015 r., zarówno organy, jak i Sąd w zaskarżonym wyroku dokonywali ustaleń na podstawie następujących okoliczności:

- w dniu 24 marca 1955 roku został zatwierdzony przez Naczelnego Architekta Warszawy projekt budowy parkanu murowanego, zabezpieczającego teren fabryczny od ul. [...] i [...]. Projekt został wykonany dla Zakładów Przemysłu [...] "[...]";

- wykonanie parkanu murowanego zabezpieczającego teren fabryczny od ul. [...] i [...] dla Zakładów Przemysłu [...] "[...]" miało nastąpić pod warunkiem użytkowania terenu do końca 1960 r. oraz że ma nastąpić architektoniczne nawiązanie do istniejącego ogrodzenia otaczającego pas [...] oraz [...];

- z planu sytuacyjnego załączonego do projektu wynika, że narożnik ulicy [...] i [...] został zaznaczony szarą linią, która w legendzie została opisana "oznacza budowę uzupełnienia parkanu". Uwidoczniony też został budynek garażu, położonego częściowo na terenie nieruchomości objętej roszczeniem odszkodowawczym;

- na planie sytuacyjnym widnieje pieczątka Zakładów Przemysłu [...] "[...]";

- w aktach lokalizacyjnych nieruchomości znajduje się pismo Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa - Stare Miasto z dnia 5 marca 1959 r. znak [...], zawierające informację, że obecne użytkowanie terenu nieruchomości przy ul. [...] przez fabrykę cukierków "[...]" może trwać do końca 1960 r.

W ocenie skarżących kasacyjnie, z powyższych okoliczności nie wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że utrata możliwości władania nieruchomością przez byłych właścicieli nastąpiła przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Okoliczności te opierają się na projekcie budowy ogrodzenia, a także na piśmie z dnia 5 marca 1959 r. (a zatem w dacie prawie rok późniejszej niż kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy), potwierdzającym użytkowanie terenu nieruchomości przez fabrykę cukierków.

Zdaniem skarżących kasacyjnie nie można tracić z pola widzenia, że – jak stwierdził Wojewoda – "sposób zagospodarowania działki ustalono na podstawie treści pierworysów mapy zasadniczej (...)". Wskazano że pierworys mapy to projekt mapy zasadniczej. Nie jest to dokument kompletny i nie może przesądzać o okolicznościach niniejszej sprawy. Skarżące podały, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, czy naniesienia wskazane na pierworysie mapy w rzeczywistości uniemożliwiałyby byłym właścicielom faktyczne władanie nieruchomością i dostęp do jej terenu. Zarówno organy, jak i Sąd nie wyjaśnili, co w zakresie opinii geodezyjnej z 19 lutego 2015 r. przesądza o tym, że byli właściciele utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Podkreślono, że w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dokumentów, które świadczyłyby jednoznacznie o momencie pozbawienia byłych właścicieli możliwości władania nieruchomością. Wskazano, że w dokumentacji archiwalnej brak jest dzienników budowy, pozwoleń na budowę, bądź protokołów zdawczo-odbiorczych terenu, świadczących dodatkowo, poza pozyskanymi dowodami, o obszarze i dacie objęcia w użytkowanie terenu przy ul. [...] przez Zakłady Przemysłu [...] "[...]". W ocenie skarżących kasacyjnie organ uznał za udowodniony fakt, którego nie mógł wywieść z dokumentów zgromadzonych w sprawie. Podniesiono ponadto, że brak dokumentów mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie nie może wywoływać skutków na niekorzyść strony postępowania.

Skarżące kasacyjnie wskazały, że zarówno wcześniejsze, jak i ostatnia decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] czerwca 2019 r. zostały wydane w oparciu o ten sam materiał dowodowy i na podstawie tożsamych ustaleń. Wcześniejsze decyzje Prezydenta m.st. Warszawy były przez Wojewodę Mazowieckiego uchylane. Zastrzeżenia organu odwoławczego opierały się dotychczas na zarzucie, że "ustalenia nie są wystarczające dla jednoznacznego stwierdzenia, iż dawni właściciele utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.". Natomiast w decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. Prezydent m.st. Warszawy nie podał żadnych nowych okoliczności uzasadniających ustalenia kwestionowane dotychczas przez Wojewodę Mazowieckiego. Jedynym nowym dowodem jest opinia geodezyjna z 9 lutego 2015 r. W oparciu o wnioski płynące z tej opinii Wojewoda Mazowiecki tym razem utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy i uznał, że decyzja ta jest prawidłowa. Podkreślono, że opinia geodezyjna z dnia 19 lutego 2015 r. także została opracowana na podstawie materiału dowodowego zebranego wcześniej przez organ I instancji.

W uzupełnieniu skargi kasacyjnej, pismem z dnia 12 maja 2021 r., pełnomocnik skarżących kasacyjnie zrzekł się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. tj. 2022 r., poz. 329 – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżących – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej nie wskazano dokładnie ani podstaw, na których ją oparto ( chodzi tu o art.174 pkt 1 i 174 pkt 2 p.p.s.a.), ani też w przypadku wskazania naruszonego przepisu prawa materialnego - sposobu naruszenia ( przez błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie). Podnosząc zaś zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie powiązano tych zarzutów ze stosownymi przepisami p.p.s.a., na podstawie których procedował Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego powiązano ściśle z zarzutami naruszenia przepisów K.p.a., na podstawie którego procedowały organy administracji, nie zaś Sąd I instancji. Ze sposobu sprecyzowania zarzutów i ich uzasadnienia wynika, że skarżący kasacyjnie nie kwestionują dokonanej przez organy administracji i Sąd I instancji wykładni przepisów prawa materialnego, lecz nie zgadzają się z dokonaną oceną zebranych w sprawie dowodów i uznaniem tych dowodów za wystarczające do odmowy przyznania odszkodowania. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że ocena zasadności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może więc nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Jeżeli skarżący uważa, że Sąd oraz organy dokonały błędnej oceny okoliczności faktycznych sprawy, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też dowiedzenia ich wadliwości. Ustalenia w zakresie stanu faktycznego oraz ich ocenę, można kwestionować podnosząc zarzuty w zakresie drugiej podstawy kasacyjnej. To wszystko prowadzi do wniosku o niestarannym sporządzeniu skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji uznały, zaś Sąd Wojewódzki tę ocenę podzielił, że skarżący nie spełnili drugiej z przesłanek wymienionych w art.215 ust.2 u.g.n. Skarżący kasacyjnie kwestionując to stanowisko podnoszą, że zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do wywiedzenia takiego wniosku. Poza sporem jest, że art. 215 ust. 2 u.g.n. w odniesieniu do działki przewiduje dwa warunki dla ustalenia odszkodowania: 1. działka przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne; 2. poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Przy czym, oba w/w warunki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie zatem któregokolwiek z nich powoduje brak podstaw do odszkodowania. W postępowaniu o ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n., organ dokonuje oceny występowania przesłanek w nim wskazanych i w przypadku nie wystąpienia którejkolwiek z nich, zobligowany jest do wydania decyzji odmownej.

W niniejszej sprawie należało zatem ustalić, czy dawni właściciele przedmiotowej nieruchomości warszawskiej władali lub mieli możliwość władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

W tej kwestii zacząć należy od wskazania, że – jak wynika z akt sprawy – przedwojenni właściciele nieruchomości i ich spadkobiercy nie złożyli wniosku dekretowego w trybie art. 7 ust.1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, zaś złożony w dniu 26 stycznia 1993 r. wniosek o ustanowienie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości okazał się spóźniony, gdyż art. 82 ust.2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przewidywał termin do złożenia wniosku do dnia 31 grudnia 1982 r. Z akt wynika również, że po 1945 r. budynek znajdujący się na przedmiotowej działce został całkowicie zniszczony, pozostały jedynie jego fragmenty, które "groziły zawaleniem się na ulicę" (tak: protokół oględzin nieruchomości przy ul. [...] z dnia 6 grudnia 1949 r.). W związku z tym Wydział Inspekcji Budowlanej w dniu 10 grudnia 1949 r. wezwał Zarząd Administrowania Nieruchomościami do całkowitej rozbiórki wszystkich budynków na posesji (por. wezwanie do rozbiórki budowli zniszczonej). Z akt wynika, że teren został odgruzowany przez instytucje publiczne. Z akt nie wynika natomiast, aby właściciele lub ich spadkobiercy władali tym gruntem po jego odgruzowaniu lub czynili starania w latach czterdziestych lub pięćdziesiątych zmierzające do odzyskania gruntu lub odbudowania budynku. Jednocześnie na początku lat 50 tych zostały utworzone Zakłady Przemysłu [...] "[...]", w skład którego weszła m.in. przedwojenna Fabryka Czekolady [...] (którą po wojnie znacjonalizowano), do której to przedwojennej fabryki należała sąsiednia nieruchomość hipoteczna Hip. nr [...]. Wynika to z materiałów nadesłanych do sprawy przez Archiwum Akt Nowych. Z opinii biegłego geodety z 19 lutego 2015 r. – która została sporządzona na zlecenie organu I instancji – wynika, że w księdze wieczystej brak jest mapy, jak i opisu granic nieruchomości. Wobec tego, granice opiniowanej nieruchomości w opinii przyjęto na podstawie Planu Miasta Warszawy sporządzonego przez W. Lindley’a. Na podstawie tego planu rozliczono opiniowaną nieruchomość w działkach ewidencyjnych. Biegła wskazała, że powierzchnia nieruchomości, w granicach określonych na podstawie mapy W. Lindley’a wynosi 496 m2. Odnośnie zagospodarowania na dzień 5 kwietnia 1958 r. biegła wskazała, że sposób zagospodarowania działki ustaliła na podstawie treści pierworysów mapy zasadniczej w skali 1:1000 sekcje 22 n1-2o1-2 oraz 2 s1-2o1-2 założonych w 1950 r. Podała, że treść opisanych pierworysów wskazuje, że cały teren opiniowanej nieruchomości był ogrodzony i użytkowany przez Zakłady Przemysłu [...] "[...]". Stwierdziła, że cała nieruchomość została przejęta pod inwestycje przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Ponadto biegła podała, że operat z założenia ewidencji gruntów dla dzielnicy Śródmieście zaginął, więc nie można potwierdzić stanu władania. Do opinii biegła załączyła mapę, na której kolorem zielonym zaznaczono teren przedmiotowej działki z ówczesnym opisem - Zakłady Przemysłu [...].

Wskazać w tym miejscu należy, że w/w opinia została sporządzona zgodnie z art. 84 § 1 K.p.a. W świetle tego przepisu, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Chodzi zatem o przypadki, gdy do rozstrzygnięcia sprawy potrzebna jest szczególna wiedza z jakiejś dziedziny, przedmiotem opinii są okoliczności dotyczące stanu faktycznego sprawy. Przy czym należy zaznaczyć, że biegły nie ustala faktów mających znaczenie dla sprawy, ale udziela organowi informacji specjalnych (opartych o posiadaną specjalistyczną wiedzę) dotyczących tych okoliczności faktycznych, udziela wyjaśnień koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Opinia biegłego ułatwia zatem ocenę zebranego materiału dowodowego, gdy są do tego potrzebne wiadomości specjalne.

Ponadto nie bez znaczenia jest załączony do akt zatwierdzony przez Naczelnego Architekta Warszawy w dniu 24 marca 1955 r. projekt budowy parkanu murowanego, zabezpieczającego teren fabryczny od ul. [...] i [...], wykonany dla Zakładów Przemysłu [...] "[...]", na którym widnieje pieczątka Zakładów Przemysłu [...] "[...]", co w zestawieniu z naniesionym budynkiem garażu świadczy, że przedmiotowa nieruchomość była zajęta przez Zakłady Przemysłu [...] "[...]" już w 1955 r. Ponadto z treści dokumentów zawartych w aktach architektoniczno – budowlanych wynika, że wykonanie w/w parkanu murowanego ma nastąpić pod warunkiem użytkowania terenu do końca 1960 r. Także z pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa – Stare Miasto z 5 marca 1959r. wynika, iż obecne użytkowanie terenu przy ul. [...] przez fabrykę cukierków "[...]" może trwać do końca 1960 r.

Powyższe okoliczności niewątpliwie świadczą o tym, że przed 5 kwietnia 1958r. nastąpiła utrata przez przedwojennych właścicieli faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością. Okoliczność bowiem, że na nieruchomości tej co najmniej do 1960r. znajdowała się fabryka cukierków "[...]", której teren był ogrodzony, prowadzi do wniosku o utracie faktycznej możliwości władania tą nieruchomością przez jej byłych właścicieli. Raz jeszcze bowiem podkreślić należy, że faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. odnosi się do stanu faktycznego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Zaznaczyć przy tym należy, że możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może zaś budzić wątpliwości, że w realiach niniejszej sprawy nie miała ona miejsca.

Wobec tego należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że organy administracji dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego i słusznie uznały, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona druga z przesłanek art. 215 ust. 2 u.g.n., mówiąca o tym, że odszkodowanie może być przyznane za działkę, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Wobec powyższego, za Sądem I instancji uznać należy, że opinia biegłego w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym w niniejszej sprawie pozwala na stwierdzenie, że poprzedni właściciele przedmiotowej nieruchomości utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Tym samym, zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za nieuzasadnione.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.