Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 834/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 151, art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 21 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1361
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
article: art. 116 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. b i  par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2012r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług oraz umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe w zakresie odsetek za zwłokę oraz kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. orzekł o odpowiedzialności R. Ł., pełniącego funkcję Prezesa Zarządu "[...]" sp. z o.o. z siedzibą we W., za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług, wynikające z deklaracji VAT-7 za okres od września 2004 r. do marca 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł, należnych odsetek za zwłokę od tych zaległości na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł oraz kosztów postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł.

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. uchylił powyższą decyzję w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego w zakresie odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł oraz kosztów postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł i umorzył w tym zakresie postępowanie jako bezprzedmiotowe, w pozostałej części zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia w zakresie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe organ odwoławczy podkreślił, że skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość Spółki oraz że niezgłoszenie tego wniosku lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez winy strony. Ponadto, w ocenie organu, strona nie wskazała mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych.

W skardze z dnia [...] stycznia 2010 r. wydanej decyzji skarżący zarzucił m.in.

- błędne ustalenie stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż założycielem i jedynym właścicielem [...] Spółka z o.o. była [...] Spółka z o.o.

- bezpodstawne stwierdzenie, że działania skarżącego w celu odzyskania należności od dłużnika polegały głównie na rozmowach z Zarządem [...] Spółka z o.o.,

- błędne stwierdzenie w decyzjach obu instancji, że skarżący nie wskazał majątku, z którego można by zaspokoić w całości lub znacznej części należności z tytułu VAT-7,

- błędne uznanie, że złożenie w dniu [...] stycznia 2006 r. wniosku o upadłość likwidacyjną [...] Spółka z o.o. nastąpiło w niewłaściwym czasie,

- nieuwzględnienie w przedmiotowej sprawie istotnego faktu mającego wpływ na sposób rozstrzygnięcia, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] lipca 2008 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem [...] Spółka z o.o. zostało doręczone Spółce [...] S.A. która również pod tym adresem prowadziła działalność gospodarczą.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w osobach:

[...] - starszego poborcy skarbowego, [...] - prezesa [...] S.A. i [...] Spółka z o.o., [...] - biegłego rewidenta, właścicielki biura rachunkowego, [...] - prezesa [...] Spółka z o.o. Według skarżącego wadliwe są ustalenia organu odwoławczego stwierdzające, że działania strony w celu odzyskania należności od dłużnika polegały głównie na rozmowach z zarządem "[...]", po drugie, że skarżący nie wskazał majątku, z którego można by zaspokoić w całości lub znacznej części należności z tytułu VAT-7, po trzecie , iż złożenie w dniu [...] stycznia 2006 r. wniosku o upadłość likwidacyjną Spółki nastąpiło w niewłaściwym czasie. Skarżący wskazał, że obok prowadzonych rozmów obsługujące Spółkę biuro rachunkowe wysyłało do "[...]" pisma ponaglające z określeniem kwot i odsetek należnych w dniu wystawienia. Gdy te działania nie przynosiły zamierzonego celu, pismem z dnia [...] lutego 2005 r. strona powiadomiła Urząd Skarbowy o zaistniałej sytuacji. W efekcie w siedzibie Spółki zjawił się poborca skarbowy, który został powiadomiony, iż Spółka posiada wierzytelności względem "[...]", które w pełni pokrywają egzekwowane należności względem Państwa. W konsekwencji dłużnik nie przekazywał Spółce wierzytelności, gdyż zostały one zajęte przez poborcę skarbowego. Strona skarżąca podkreśliła ponadto, że wynik finansowy działalności Spółki w 2004 r. był pozytywny, co potwierdza bilans za ten rok obrotowy. Dopiero zaś na początku 2006 r., gdy okazało się, że działania poborcy skarbowego nie przyniosły zamierzonych celów, a dłużnik utracił podstawowe kontrakty na zbyt wyrobów oraz po analizie bilansu za rok obrotowy 2005 r. w dniu [...] stycznia 2006 r. został złożony wniosek o upadłość likwidacyjną Spółki.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy błędnie ocenił sytuację faktyczną skarżącego w zakresie niezaistnienia przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt. 1 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), w postaci jego braku winy w niezgłoszeniu w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Konkluzja ta znajduje uzasadnienie w podejmowanych przez skarżącego na przestrzeni lat 2005 i 2006 działaniach zmierzających do przywrócenia płynności finansowej Spółki, z drugiej zaś do postawienia jej w stan likwidacji. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący w sposób dostateczny wykazał, że dochował on we wskazanym okresie należytej staranności w działaniach zmierzających do ogłoszenia upadłości Spółki, a po drugie nie miał on realnej możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wcześniej. Sąd wskazał, że zarówno Spółka, jak również "[...]" sp. z o.o. należały do grupy kapitałowej "[...]", w której rolę "spółki – matki" odgrywała Spółka Akcyjna "[...]". Sąd stwierdził, że wbrew stanowisku organu okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia badanej sprawy, gdyż powodowała ona takie ukształtowanie stosunków prawno – finansowych, w których rolę decydenta w kwestiach kluczowych dla tzw. spółek – córek, do których należała również Spółka, pełnił zarząd Spółki Akcyjnej "[...]". Tym samym uzasadnione jest twierdzenie skarżącego, który wskazał, że pomimo podjętych prób w celu uzyskania zgody "[...]" S.A. na postawienie Spółki w stan upadłości likwidacyjnej, jego działania okazały się bezskuteczne. Dopiero więc w sytuacji braku widoków na odzyskanie przez Spółkę płynności finansowej, stwierdzenia niewypłacalności "[...]" sp. z o.o. oraz po analizie bilansu Spółki za rok obrotowy 2005, skarżący złożył w dniu [...] stycznia 2006 r. wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej Spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 06 października 2011 r. o sygn. akt I FSK 1565/10, na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. W uzasadnieniu orzeczenia NSA za zasadne uznał zarzuty naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) Ordynacji podatkowej w związku z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1361 ze zm.) poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że pozostawanie Spółki w nieformalnej grupie kapitałowej stanowi wystarczającą przesłankę braku winy w niezgłoszeniu we właściwym czasie przez członka zarządu wniosku o ogłoszenie upadłości. Z przepisów tych nie wynika zatem wywiedziona przez Sąd pierwszej instancji niemożność wystąpienia skarżącego z wnioskiem o ogłoszenie upadłości Spółki oraz uznanie, że nie ponosi on winy, co w ocenie tego Sądu uwalniało go od odpowiedzialności. Również inne przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego nie zawierają żadnych ograniczeń odnoszących się do pozostawania Spółki w nieformalnej grupie kapitałowej w związku z ustaleniem przez organy, że Spółka stanowi wraz z inną spółką własność tej samej osoby. W ocenie NSA błędnie dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów, a w szczególności art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej miała istotny wpływ na wynik sprawy.

W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżący powołując art. 70 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej podniósł, że część zobowiązań wynikających z decyzji z dnia 18 grudnia 2009 r. uległa przedawnieniu, gdyż bieg okresu przedawnienia nie został przerwany środkiem egzekucyjnym, o którym zostałby powiadomiony (k. 189 akt sądowych).

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, odpowiadając na otrzymane w dniu [...] stycznia 2012 r. pismo procesowe skarżącego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Organ nie podzielił zaprezentowanego w w/w piśmie zarzutów strony skarżącej dotyczących naruszenia w zaskarżonej decyzji przepisów art. 70 Ordynacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uchylenie zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania skutkuje powrotem do takiej sytuacji, która istniała przed wydaniem wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podkreślić należy, że rozpatrując ponownie sprawę wojewódzki sąd administracyjny, a w ślad za nim również organ, związani są nie tylko wykładnią prawa dokonaną przez sąd kasacyjny, ale również wyrażonymi w orzeczeniu tego sądu ocenami prawnymi i wskazaniami co do dalszego postępowania.

Sąd w składzie orzekającym ponownie rozpatrując sprawę związany został stanowiskiem NSA sformułowanym w uzasadnieniu wyroku z dnia 06 października 2011 r. o sygn. akt I FSK 1565/10.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja z dnia [...] grudnia 2009 r., na podstawie której Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu, w zakresie odsetek za zwłokę oraz kosztów postępowania egzekucyjnego i umorzył w tym zakresie postępowanie jako bezprzedmiotowe, w pozostałej części zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił m.in. art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym przesłankami orzekania o odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki są:

a) powstanie zaległości podatkowej z tytułu zobowiązań, których termin upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu spółki,

b) bezskuteczność egzekucji i w stosunku do spółki,

c) niewykazanie przez członka zarządu, że złożono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo wykazanie braku winy (jakiejkolwiek) w niepodjęciu działań w tym kierunku,

d) niewskazanie przez członka zarządu mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych spółki.

W przywołanym przepisie art. 116 Ordynacji podatkowej określone są więc zarówno przesłanki pozytywne odpowiedzialności członka zarządu (a i b), jak i przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność (c i d).

Skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo orzekł w zaskarżonej decyzji o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki z o. o. "[...]". W uzasadnieniu organ stwierdził, że w/w Spółka nie pozostawała w podatkowej grupie kapitałowej, w związku z czym nie uznano za przesłankę egzoneracyjną pozostawanie Spółki w nieformalnej grupie kapitałowej, tworzonej wraz ze Spółką z o.o. "[...]" (dłużnikiem Spółki z o.o. "[...]"), a także Spółką Akcyjną "[...]".

Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Stosownie do art. 21 ust. 2, jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami.

Podstawę ogłoszenia upadłości stanowi niewypłacalność dłużnika, przez którą należy rozumieć niewykonywanie przez niego wymagalnych zobowiązań. W przypadku osób prawnych dodatkową podstawą ogłoszenia upadłości jest okoliczność, gdy suma pasywów przewyższa wysokość aktywów. Dzieje się tak w przypadku gdy zobowiązania tej osoby, zarówno wymagalne, jak i niewymagalne, przekroczą wartość jej majątku, nawet wówczas gdy te zobowiązania na bieżąco są wykonywane.

Należy wskazać, że wymieniony przepis art. 21 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego nie uzależnia złożenia takiego wniosku od uzyskania przez osobę reprezentującą spółkę od spełnienia innych, dodatkowych wymagań, np. uzyskania zgody właścicieli spółki. Złożenie takiego wniosku jest obowiązkiem dłużnika, a gdy jest nim osoba prawna, każdego z jej reprezentantów - członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością chociażby umowa, czy statut przewidywały reprezentację łączną.

W świetle powyższych ustaleń należy za bezzasadne uznać zarzuty skargi, iż organ błędnie ustalił stan faktyczny na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ dokonał prawidłowej subsumpcji normy prawa materialnego pod prawidłowo ustalony stan faktyczny, jak również nie naruszył przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zasadnie organ stwierdził, że skarżący miał zarówno prawne możliwości, jak i obowiązek złożenia wniosku we właściwym czasie, o czym stanowi art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej, czego nie uczynił.

Z treści przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) również wynika, że jedynie w przypadku, gdy członek zarządu miał wpływ na dokonanie we właściwym czasie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości, ale nie nastąpiło w tym czasie zgłoszenie tego wniosku lub wszczęcie postępowania, od odpowiedzialności tej wyłączyć go może jedynie wykazanie, że nie nastąpiło to z jego winy. Skarżący miał zatem możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego), a podjęte przez niego działania, nie wyczerpują przesłanki braku winy w kwestii niezłożenia w/w wniosku. Podejmowanie bowiem rozmaitych działań w celu poprawy sytuacji finansowej Spółki, a także wystąpienie do właściciela o zwołanie Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników w 2004 r. w celu podjęcia decyzji o rozwiązaniu Spółki świadczy o tym, iż zobowiązany był świadomy trudnej sytuacji finansowej Spółki. Mimo to nie podjął działań w kierunku wywiązania się ze swoich obowiązków, wynikających z ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze.

Nie znajduje uzasadnienia podnoszone w skardze żądanie przesłuchania wymienionych skardze osób na wskazane przez skarżącego okoliczności. Skarżący na etapie postępowań wyjaśniających prowadzonych przez organy podatkowe obu instancji nie składał jakichkolwiek wniosków dowodowych, w tym wniosków o przesłuchanie wymienionych osób w charakterze świadków. W ocenie Sądu postępowania wyjaśniające prowadzone przez organy obu instancji prowadzone były z zachowaniem zasad ogólnych procedury podatkowej. Jak wynika z akt skarżący nie skorzystał z przysługujących mu uprawnień w zakresie składania dowodów, wyjaśnień i wniosków dowodowych w tym z przesłuchania świadków.

Zasadny jest natomiast zarzut błędnego stwierdzenia w zaskarżonej decyzji, iż założycielem i jedynym właścicielem [...] Spółka z o.o. była [...] Spółka z o.o. Powyższe nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem jest wynikiem popełnionego przez organ odwoławczy błędu pisarskiego, który postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] został sprostowany (k. 263 akt adm.).

Za bezzasadny należy uznać podniesiony dopiero w piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2012 r. zarzut przedawnienia. Zaskarżona decyzja została w dniu [...] grudnia 2009 r., czyli w momencie, gdy wskazane przez skarżącego zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług były wymagalne, a obowiązek ich wykonania nie uległ przedawnieniu. Dla zaległości podatkowych za miesiące [...] – [...] 2004 r. oraz [...] – [...] 2005 r. termin przedawnienia upłynął z dniem [...] czerwca 2011 r. Podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczą wykonania zaskarżonej decyzji, nie oznaczają natomiast, iż organy podatkowe orzekły o odpowiedzialności strony za zaległości podatkowe, które w dniu orzekania były niewymagalne. W związku w dniu wydania decyzji zasadnie orzeczono o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki, gdyż spełnione zostały ustawowe przesłanki do orzeczenia o tej odpowiedzialności, w sprawie nie wystąpiły przesłanki egzoneracyjne, a orzeczenie wydane zostało w dniu, gdy zaległości te nie uległy przedawnieniu.

W konsekwencji organy podatkowe miały podstawy do uwzględnienia w sprawie przepisów prawa materialnego tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości, a ponadto nie wykazał również, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej.

Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.