Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2612/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 50
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 521/18 w sprawie ze skargi Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia niepieniężnego w formie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 521/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie przyznania świadczenia niepieniężnego w formie specjalistycznych usług opiekuńczych (pkt I) oraz przyznał adwokat A. W. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z [...] czerwca 2018 r. Z. N. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) zwrócił się do organu pomocowego o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo, od poniedziałku do piątku, w dni robocze.

W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca ma 77 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zajmuje jeden pokój w jednorodzinnym domu mieszkalnym. Jego żona i córka mieszkają osobno. Dochód wnioskodawcy stanowi emerytura w kwocie 1299,85 zł. Jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Porusza się przy pomocy laski. Potrzebuje pomocy w codziennym życiu. Obiady dostarcza mu firma cateringowa.

Decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej - działający z upoważnienia Wójta Gminy D. – przyznał wnioskodawcy pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od 2 lipca 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wymiarze 1 godziny w dni robocze. W decyzji określono - uzgodniony z wnioskodawcą - zakres przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych, który obejmuje:

- pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego poprzez dokonywanie zakupów, według zgłaszanych przez wnioskodawcę potrzeb, prowadzenie zeszytu wydatków i rozliczanie wydanych pieniędzy;

- pomoc w utrzymaniu czystości w pomieszczeniach zajmowanych przez wnioskodawcę, a więc w pokoju, kuchni, łazience i przedpokoju;

- pomoc w zachowaniu higieny osobistej;

- pomoc w utrzymaniu czystości pościeli, bielizny i ubrania;

- pomoc w utrzymaniu w czystości naczyń kuchennych i innych przedmiotów używanych w gospodarstwie domowym;

- pomoc w przygotowywaniu posiłków;

- pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych, zamawianych wizyt lekarskich, kontakt z lekarzem i pielęgniarką środowiskową w sprawach dotyczących zdrowia, realizacja recept, nadzór nad przyjmowaniem leków zgodnie ze wskazaniami lekarskimi;

- zapobieganie poczuciu izolacji społecznej, wsparcie psychiczne, np. rozmowy, wysłuchanie.

Koszt jednej godziny specjalistycznych usług opiekuńczych wynosi 20,28 zł brutto i ustalono koszt odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 40% całkowitego kosztu usługi, tj. 8,11 zł brutto za jedną godzinę usługi. Przy czym ustalono odpłatność za poszczególne miesiące: lipiec 2018 r. - 178,46 zł, sierpień 2018 r. - 178,46 zł, wrzesień 2018 r. - 162,24 zł, październik 2018 r. - 186,58 zł, listopad 2018 r.- 170,35 zł, grudzień 2018 - 154,13 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł wnioskodawca, podnosząc, że zakres czynności do wykonania przez opiekunkę został przed wydaniem decyzji przez wnioskodawcę zmieniony. Odwołujący sugerował, aby zakres opieki obejmował także: "sprzątanie 2 łazienek, korytarza, ganku oraz schodów przed wejściem, sprzątania, gdy podopieczny coś wyleje lub zabrudzi na posesji, dbanie o czystość kubła, by nie było tam robaków, zaś wylewanie resztek zupy do WC, nie zaś do kubła na śmieci". Odwołujący domagał się: "likwidacji punktu rozmowy wspierające, gdyż takowe może świadczyć osoba wykwalifikowana". Wśród wymienianych czynności znaleźć się także powinno: "załatwianie recept", gdyż sama ich realizacja nie wystarczy, a ponadto: "umawianie wizyt u lekarza i lekarza w domu oraz organizowanie transportu". Nadto zakwestionował wysokość odpłatności za usługi.

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że zasady przyznawania usług opiekuńczych regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm. - u.p.s.). Przywołało przepis art. 50 ust. 1, 2, 3, 5 i 6 u.p.s.

Organ drugiej instancji stwierdził, że na podstawie ww. przepisu, Rada Gminy Długołęka uchwałą nr XXII/328/13 z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat oraz trybu ich pobierania (Dz. Urz. Woj. Doln. poz. 4069), ustaliła szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze. Zgodnie z § 2 pkt 2 uchwały odpłatność za usługi opiekuńcze i specjalne usługi opiekuńcze dla osób samotnie gospodarujących o dochodach w przedziale od 180% do 240% w stosunku do kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ustawy (634 zł) wynosi 40% kosztów. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii wysokości odpłatności za usługi, organ odwoławczy stwierdził, że wysokość opłaty została ustalona poprawnie.

Organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 4 u.p.s., specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Na podstawie art. 50 ust. 7 u.p.s., Minister Polityki Społecznej w drodze rozporządzenia z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598), określił rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących takie usługi. W § 2 rozporządzenia wskazał, że ustala się następujące rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, wymieniając w pkt. 2 pielęgnację - jako wspieranie procesu leczenia, w tym m.in.: pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych, uzgadnianie i pilnowanie terminów wizyt lekarskich, badań diagnostycznych, pomoc w wykupowaniu lub zamawianiu leków w aptece, pilnowanie przyjmowania leków oraz obserwowanie ewentualnych skutków ubocznych ich stosowania, pomoc w dotarciu do placówek służby zdrowia.

Według Kolegium tego rodzaju pomoc znalazła się we wskazanym w decyzji zakresie specjalistycznych usług opiekuńczych przyznanych wnioskodawcy. Są to stricte usługi specjalistyczne świadczone przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje. Jak wskazano § 3 pkt 1 rozporządzenia, specjalistyczne usługi są świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu: pracownika socjalnego, psychologa, pedagoga, logopedy, terapeuty zajęciowego, pielęgniarki, asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekunki środowiskowej, specjalisty w zakresie rehabilitacji medycznej, fizjoterapeuty lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności pozwalające świadczyć określone specjalistyczne usługi.

Zdaniem Kolegium zasadność przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych nie budzi w rozpatrywanej sprawie zastrzeżeń. Kolegium wskazało, że decyzje w sprawach przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, określonych w art. 50 ust. 1 u.p.s., w zakresie przyznania świadczenia, miejsca świadczenia i okresu - mają charakter uznaniowy - uzależnione są od rozmiaru potrzeb wnioskodawcy oraz od możliwości finansowych organów pomocy społecznej.

Organ odwoławczy przeanalizował materiał dowodowy zebrany w sprawie i podzielił ustalenia poczynione na jego podstawie. W ocenie Kolegium, przyznana pomoc w ustalonym wymiarze wystarcza na zapewnienie wnioskodawcy podstawowej opieki, zaś zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Organ pierwszej instancji wyjaśnił stan faktyczny i prawny sprawy oraz przedstawił ich ocenę w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.

Kolegium stwierdziło także, że argumenty wskazane w odwołaniu nie przekonują o konieczności rozszerzenia zakresu czynności podejmowanych w ramach pomocy. Dbanie o stan nieruchomości będącej w posiadaniu wnioskodawcy, tzn. sprzątanie pomieszczeń: "przez niego nieużywanych, dbanie o porządek na podwórzu i w obejściu" przekracza cele i możliwości opieki społecznej. Jak wskazano, zgodnie z art. 50 ust. 3 u.p.s., usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Kolegium podzieliło także stanowisko organu pierwszej instancji, wedle którego wskazane jest, by opiekunka rozmawiała z podopiecznym, pytając go o jego samopoczucie, nastrój i codzienne problemy. Ma to niewątpliwie dobry wpływ na jego zdrowie, nawet wtedy, gdy rozmowa jest prowadzona przez osobę, która nie jest psychologiem, psychoterapeutą czy psychiatrą.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł skarżący. W skardze podniesiono zarzut, że wnioskodawca zwrócił się o przyznanie usług opiekuńczych, nie zaś specjalistycznych usług opiekuńczych. Wyjaśnił, że w okresie początkowym zakres obowiązków opieki nad nim był większy, ponieważ opiekunka zmieniała mu pieluchy. Obecnie zakres ten się nie zwiększył, a zmieniła się nazwa tych usług, a co za tym również idzie, ich cena. Podniósł, że osoba, która się nim opiekuje, prawdopodobnie nie ma żadnego specjalistycznego przygotowania zawodowego. Zaskarżona decyzja jest krzywdząca, zaś dokumenty wskazują na bezzasadność zmiany opłaty przy tych samych, a nawet mniejszych zakresach czynności. Pomoc w przygotowaniu posiłków dotyczy jedynie przygotowania śniadań, gdyż obiady są zakupione. Pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych polega na tym, że to córka skarżącego "załatwia" recepty i je wykupuje. Opiekunka nie gotuje obiadów i nie musi już zmieniać pieluch, a mimo to usługi podrożały, zaś 1 godzina opieki dziennie nie wystarcza nawet na wypranie ubrań, które często zostają w pralce mokre. Podkreślono, że wysprzątania wymagają dwie łazienki, korytarzyk, ganek, schody, chodnik (wraz z odśnieżaniem). Skarżący podał, że rzeczywiście potrzebuje wsparcia psychicznego, ale polegać ono powinno na jego wyjściu do ludzi.

Pismem z 23 maja 2019 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu podtrzymał w całości skargę na przedmiotową decyzję. Dodatkowo podniósł zarzut naruszenia przepisów:

- art.138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. , art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz art. 50 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji opartej na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz na niepełnym materiale dowodowym, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z zeznań D. P., skarżącego i sąsiadów skarżącego na okoliczność prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego, sposobu wykonywania usług opiekuńczych, czego konsekwencją było bezzasadne przyznanie skarżącemu świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania w okresie od 2 lipca 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.

- art. 50 u.p.s. przez błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie, tj. uznanie, że skarżącemu przysługują specjalistyczne usługi opiekuńcze, o które nie wnosił i w konsekwencji przyznanie ich skarżącemu, obciążeniu go kosztami specjalistycznych usług przy braku ich realizacji.

W odpowiedzi na ww. pismo Kolegium stwierdziło, że nie znalazło podstaw do zmiany stanowiska prezentowanego w odpowiedzi na skargę, jak i decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu omówił w pierwszej kolejności zasady ogólne zawarte w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018, poz.1508 - u.p.s.). Przytoczył art. 2 ust. 1, art. 36 u.p.s., a także art. 50 u.p.s. Wskazał, że z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego na użytek niniejszej sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, bowiem jego żona i córka mieszkają poza krajem. Mieszka w jednorodzinnym domu mieszkalnym, w którym użytkuje jeden pokój z kuchnią i łazienką. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, porusza się przy pomocy laski i potrzebuje pomocy w codziennym życiu. Obiady skarżącemu dostarcza firma cateringowa. Skarżący utrzymuje się z emerytury w kwocie 1299,85 zł.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji z materiału analizowanej sprawy wynika, że w okresie poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku skarżący również korzystał ze specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo. Składając przedmiotowy wniosek, skarżący jednoznacznie wskazał, jakiego rodzaju świadczenia niepieniężnego oczekuje - wnioskował o specjalistyczne usługi opiekuńcze i sprecyzował w jakim wymiarze, a mianowicie "5 godzin tygodniowo w dni robocze, tj. od poniedziałku do piątku". Również w trakcie dokonywania [...] czerwca 2018 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego uzgodniono ze skarżącym zakres wykonywanych przez opiekunkę czynności w ramach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania skarżącego, o czym świadczy własnoręczny podpis skarżącego na notatce z uzgodnień.

Zdaniem tego Sądu, wobec skutecznego przeprowadzenia przez organ wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego i ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz uzgodnienia ze stroną zakresu usług opiekuńczych, podejmowanie przez organ pierwszej instancji dalszych czynności dowodowych - jak sugeruje pełnomocnik skarżącego - nie miało jakiegokolwiek uzasadnienia i sensu, a ponadto przeczyłoby zasadzie szybkości postępowania i ekonomii procesowej. W związku z tym jako nieuprawniony przedstawia się zarzut naruszenia przez organ przepisów art 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie ma walor kompletności, zaś skarżący nie wskazał na takie luki i braki w tym materiale, które uzasadniałby konieczność jego uzupełnienia lub przeprowadzenia innych środków dowodowych.

Odnosząc się do zarzutów prawa materialnego Sąd ten podał, że w myśl art. 50 ust. 4 u.p.s., specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Wbrew twierdzeniom skarżącego, przedmiotowy wniosek literalnie dotyczył przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w ściśle określonym czasie i wymiarze i z materiału aktowego nie wynika, aby w trakcie toczącego się postępowania strona modyfikowała przedmiotowy wniosek. W związku z tym, decyzją pierwszoinstancyjną przyznano skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od 2 lipca 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wymiarze jednej godziny dziennie od poniedziałku do piątku. Przy czym zakres przyznanych usług pokrywał się z zakresem usług uzgodnionym wcześniej wspólnie z wnioskodawcą. Taką opiekę w pierwszym półroczu 2018 r. poprzez przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze skarżący miał również zapewnioną. Prawidłowo zatem organy przyjęły, że wobec zapewnienia we wcześniejszym okresie wyżej wymienionej formy pomocy, były podstawy do przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.

Sąd ten podniósł, że stosownie do art. 50 ust. 5 u.p.s. ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Z powyższego unormowania wynika, że organ pomocowy jest zobligowany do przyznania osobie uprawnionej usługi opiekuńczej, ale w jakim zakresie i na jaki czas, pozostawione jest to uznaniu organu. Skoro tak, to ramy tego uznania są wyznaczone nie tylko ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, ale również celami i zasadami wynikającymi z art. 2 u.p.s. i art. 3 u.p.s. Oznacza to, że ustalenie zakresu przyznania usług uzależnione jest nie tylko od rozmiaru potrzeb wnioskodawcy, ale również od możliwości finansowych organów pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji zgodzić się należy z organem odwoławczym, że w rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji ustalił zakres usług stosownie do potrzeb strony, trafnie oceniając, że potrzebuje ona opieki w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, a zakres tych usług został wspólnie ze stroną ustalony i dokładnie wskazany w decyzji pierwszoinstancyjnej. Zauważono, że specjalistyczne usługi opiekuńcze były świadczone skarżącemu już wcześniej, w tym także bezpośrednio przed okresem, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Wobec powyższego zasadność przyznania skarżącemu pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych nie budzi w sprawie zastrzeżeń. Zaskarżona decyzja szczegółowo podaje przesłanki, jakimi kierował się organ przyznając skarżącemu – zgodnie z jego wnioskiem – specjalistyczne usługi opiekuńcze. W ocenie tego Sądu uzasadnienie decyzji w pełni odpowiada wymaganiom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., zaś interpretacja przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji nie nasuwa żadnych wątpliwości.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej "p.p.s.a.".

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. N. reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, zaskarżając wyrok w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekł się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego, tj. "art. 50 u.p.s. przez błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie, tj. uznanie, że skarżącemu przysługują specjalistyczne usługi opiekuńcze, o które nie wnosił, i w konsekwencji przyznanie ich skarżącemu, obciążeniu go kosztami specjalistycznych usług przy braku ich realizacji";

II. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. "art. 145 § 1 p.p.s.a. pkt 1 lit. c" w zw. z art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd, że zaskarżona decyzja wydana została bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pomimo wskazania przez stronę skarżącą okoliczności istotnych dla niniejszej sprawy, tj. niezłożenia przez Z. N. wniosku o przyznanie mu specjalistycznych usług opiekuńczych i w konsekwencji przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji opartej na dowolnej a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz na niepełnym materiale dowodowym; Wojewódzki Sąd Administracyjny w szczególności nie przeprowadził dowodu z zeznań D. P., skarżącego i sąsiadów skarżącego na okoliczność prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego, sposobu wykonywania usług opiekuńczych, czego konsekwencją było bezzasadne przyznanie skarżącemu świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania w okresie od 2 lipca 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.; zeznania córki skarżącego – D. P., prowadziłyby do wykazania, że ojciec swoim zamiarem nie obejmował przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie rozwinął powyższe zarzuty, powielając uzasadnienie z pisma z 23 maja 2019 r. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał wyczerpujących ustaleń dotyczących wzajemnych stosunków pomiędzy skarżącym a jego rodziną oraz potrzeb w zakresie realizacji usług opiekuńczych.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarżący w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego, co wynika z celowościowej wykładni art. 188 p.p.s.a. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania uznać należy, że nie jest on usprawiedliwiony. Wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, mając na względzie materiał dowodowy zebrany w sprawie, że rozpatrujący ją organ nie naruszył art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Zaskarżona decyzja wydana została po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i prawidłowym ustaleniu istotnych, a więc mających znaczenie prawne, okoliczności sprawy. Wbrew odmiennym w tym względzie twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, z materiału dowodowego zebranego w sprawie jednoznacznie wynika, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego kasacyjnie z dnia [...] czerwca 2018 r. Wnioskiem tym skarżący zwrócił się do organu pomocowego o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo, od poniedziałku do piątku, w dni robocze. Składając przedmiotowy wniosek, skarżący jednoznacznie wskazał, jakiego rodzaju świadczenia niepieniężnego oczekuje - wnioskował o specjalistyczne usługi opiekuńcze i sprecyzował w jakim wymiarze oczekuje owych usług, a mianowicie: "5 godzin tygodniowo w dni robocze, tj. od poniedziałku do piątku". Również w trakcie dokonywania [...] czerwca 2018 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego uzgodniono ze skarżącym zakres wykonywanych przez opiekunkę czynności w ramach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania skarżącego, o czym świadczy własnoręczny podpis skarżącego na notatce z uzgodnień, co trafnie Sąd pierwszej instancji zauważa. Dodać należy, że z materiału analizowanej sprawy wynika, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie skarżący również korzystał ze specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo.

Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, wniosek z [...] czerwca 2018 r. literalnie dotyczył przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w ściśle określonym czasie i wymiarze. Z akt sprawy nie wynika, aby w toku postępowania skarżący modyfikował ww. wniosek. W tej sytuacji wydaną w sprawie decyzją pierwszoinstancyjną przyznano skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od 2 lipca 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wymiarze jednej godziny dziennie od poniedziałku do piątku. Podkreślenia wymaga, że zakres przyznanych usług pokrywał się z zakresem usług uzgodnionym wcześniej wspólnie z wnioskodawcą. Dodać należy, że taką opiekę w pierwszym półroczu 2018 r. poprzez przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze skarżący miał również zapewnioną. Prawidłowo zatem organy przyjęły, że wobec zapewnienia we wcześniejszym okresie wyżej wymienionej formy pomocy, były podstawy do przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.

Trafnie zauważa Sąd pierwszej instancji, że wobec skutecznego przeprowadzenia przez organ wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego i ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz uzgodnienia ze skarżącym zakresu usług opiekuńczych, podejmowanie przez organ pierwszej instancji dalszych czynności dowodowych - jak sugeruje pełnomocnik skarżącego - nie miało jakiegokolwiek uzasadnienia, a ponadto przeczyłoby zasadzie szybkości postępowania i ekonomii procesowej. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji ocenił jako nieuprawniony zarzut naruszenia przez organ przepisów art 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Zgodzić się należy ze stanowiskiem tego Sądu, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie ma walor kompletności, zaś skarżący nie wskazał na takie luki i braki w tym materiale, które uzasadniałby konieczność jego uzupełnienia lub przeprowadzenia innych środków dowodowych.

Nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 p.p.s.a. pkt 1 lit. c" w zw. z art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań córki skarżącego - D. P., a także skarżącego oraz sąsiadów skarżącego na okoliczność prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego oraz sposobu wykonywania usług opiekuńczych. Zauważyć bowiem należy, ze zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości prowadzenia postępowania dowodowego przed tym sądem w innym zakresie i z innych środków dowodowych, w szczególności z zeznań świadków, czy zeznań stron postępowania.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zrzut naruszenia: "art. 50 u.p.s. przez błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie, tj. uznanie, że skarżącemu przysługują specjalistyczne usługi opiekuńcze, o które nie wnosił, i w konsekwencji przyznanie ich skarżącemu, obciążeniu go kosztami specjalistycznych usług przy braku ich realizacji". Zauważyć należy, że przepis art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.) składa się z kilku jednostek redakcyjnych (ustępów). Zgodnie z wyżej powołanym już art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego kasacyjnie - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego nie odpowiada ww. wymogom, co uniemożliw ocenę jego zasadności.

Skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.