Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 508/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 170
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3, art. 229
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 23 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2018 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu części nieruchomości oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Podaniem z dnia 5 maja 2016 r., sprecyzowanym pismami z dnia 7 czerwca 2016 r., 18 kwietnia 2017 r. oraz 12 czerwca 2017 r., M. S., reprezentowana przez E. S., wniosła o zwrot udziału 1/4 części w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 43.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 107 K.p.a. orzekł o odmowie zwrotu udziału w przedmiotowej nieruchomości na rzecz M. S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w sprawie zachodzi negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości przewidziana w art. 229 u.g.n. Prawo użytkowania wieczystego spornego gruntu na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] nabyło Przedsiębiorstwo A w Ł. i prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 4 sierpnia 1994 r. Następnie prawo to sprzedane zostało na rzecz osoby fizycznej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. S., reprezentowana przez E. S. W odwołaniu wskazano, że M. S. o zwrot nieruchomości wystąpiła już w 1990 r. Pomimo złożonego wniosku nieruchomość obciążona została prawem użytkowania wieczystego, ustanowionym na rzecz Przedsiębiorstwa A, które to prawo ujawniono w księdze wieczystej, a następnie sprzedano osobie fizycznej. Zarzucono ponadto, iż organ I instancji nie odniósł się do ustawy z 1985 r., która obowiązywała w czasie złożenia pierwotnego wniosku o zwrot przez M. S.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...] nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa m. in. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 43 o pow. 1006 m2, stanowiącą własność W. N., W. N. i W. J. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] sygn. akt [...] spadek po W. T. z domu N. nabyły po połowie M. S. i B. M. Spadek po W. N. nabyły C. V. F. w 1/2 części oraz B. M. w 1/4 części i M. S. w 1/4 części (postanowienie Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] sygn. akt [...]). Spadkobiercą . J., stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] sygn. akt [...], jest D. J. Organ uznał tym samym, że M. S. jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o zwrot udziału 1/4 części wywłaszczonego gruntu. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] sygn. akt [...] ([...]) oraz najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych każdemu ze współwłaścicieli nieruchomości przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu zwrotowym. Wywłaszczona orzeczeniem z dnia [...] nieruchomość obecnie oznaczona jest jako działka nr 41 o pow. 0,1005 ha, uregulowana w księdze wieczystej [...]. Nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa oraz znajduje się w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych: T. H., D. H. v. G. i M. H. Organ wskazał, że sprawa zwrotu całości przedmiotowej nieruchomości, a więc również udziału przysługującego M. S., została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją administracyjną. Orzeczeniem z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, po rozpatrzeniu wniosków M. S., B. M. i D. J., odmówił zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 43, oznaczonej jako działka nr 41 o pow. 1005 m2. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] nr [...]. Prawomocnym wyrokiem z dnia 2 listopada 2004 r. sygn. akt II SA/Łd 1604/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję Wojewody [...]. Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, iż na nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 43 przed dniem 1 stycznia 1998 r. ustanowiono prawo użytkowania wieczystego i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. Z badania hipotecznego KW [...] z dnia [...], znajdującego się w aktach sprawy zakończonej decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] wynika ponadto, że w dniu 4 sierpnia 1994 r. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] oraz wniosku z dnia 5 listopada 1993 r. wpisano do KW [...] użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz Przedsiębiorstwa A w Ł. Następnie w miejsce ww. podmiotu w dniu 1 marca 1996 r. wpisano G. H. na podstawie wniosku z dnia 27 lutego 1996 r. oraz umowy sprzedaży z dnia [...] Rep. A nr [...] i oświadczenia zawartego w akcie notarialnym z dnia [...] Rep. A nr [...]. Obecnie jako współużytkownicy wieczyści wpisani są: T. H., D. H. v. G. i M. H. Mając zatem na uwadze art. 229 u.g.n. organ stwierdził, że w chwili wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie doszło do powstania roszczenia, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., czyli roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Z uwagi na rozstrzygnięcie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości funkcjonującą w obrocie prawnym ostateczną decyzją administracyjną, jak również z uwagi na zastosowanie w sprawie art. 229 u.g.n., postępowanie wszczęte z wniosku M. S. o zwrot przysługującego jej udziału w wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 43 podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § K.p.a. W związku natomiast z podniesionym w odwołaniu zarzutem, iż M. S. wystąpiła o zwrot nieruchomości w 1990 r. wyjaśnił, że podanie to rozstrzygnięte zostało ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. nr [...] z dnia [...] o odmowie zwrotu nieruchomości. Orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.). Obecnie przepisy ww. ustawy nie obowiązują, nieuzasadniony jest zatem zarzut, iż powinny być one uwzględnione przez organy w niniejszym postępowaniu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M. S., reprezentowana przez E. S., zarzucając naruszenie art. 2, art. 21 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz wskazując, że uwłaszczenie Przedsiębiorstwa A nastąpiło bez udziału skarżącej. Powyższe stanowi przeszkodę prawną do zwrotu nieruchomości i narusza prawa osób trzecich. Skarżąca podniosła także, że zaniechanie wszczęcia postępowania przez administrację państwową na podstawie obowiązującego prawa w dniu, w którym M. S. złożyła wniosek tj. 16 lutego 1990 roku jest niezgodne z prawem, a tym samym nieważne. Strona poinformowała, że sprawa o odszkodowanie za wywłaszczoną posiadłość obecnie znajduje się u Wojewody wraz z odwołaniem od negatywnej decyzji Prezydenta Miasta Ł. Termin na podjęcie decyzji wyznaczono do 30 kwietnia 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił, że postępowanie administracyjne, zakończone zaskarżoną decyzją, wszczęte zostało na podstawie wniosku M. S. z dnia 5 maja 2016 r., sprecyzowanego pismami z dnia 7 czerwca 2016 r., 18 kwietnia 2017 r. oraz 12 czerwca 2017 r. i prowadzone było w oparciu o przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawy wydania decyzji nie stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.), zatem nie mogły zostać one naruszone przez organ administracji. Ponadto, postępowanie o zwrot nieruchomości wszczęte w oparciu o powołany w skardze wniosek M. S. z dnia 16 lutego 1990 r. zostało zakończone ostateczną decyzją administracyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych i przyczyny wzruszenia aktów organów administracji publicznej Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób określony w przywołanych wyżej przepisach.

W przedmiotowej sprawie skarżąca kwestionuje decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] uchylającą decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] o odmowie zwrotu skarżącej ¼ części nieruchomości położonej przy ul. A 43 i umarzającą postępowanie pierwszej instancji.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca, jako spadkobierczyni byłych właścicieli wspomnianej nieruchomości, dwukrotnie dochodziła zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zlokalizowanej w Ł. przy ul. A 43, oznaczonej jako działka nr 41 o pow. 1005 m².

Pierwotnie skarżąca żądała zwrotu nieruchomości na podstawie wniosku z 1990 r. i w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Kierownik Urzędu Rejonowego w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej przy ul. A 43, a Wojewoda [...] utrzymał ją w mocy decyzją z dnia [...] nr [...]. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Ł. wyrokiem z dnia 10 grudnia 1997 r. (sygn. akt II SA/Łd 610-611/96) oddalił skargę m.in. skarżącej na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], przyznając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany i nieruchomość nie podlega zwrotowi.

Następnie skarżąca dochodziła zwrotu nieruchomości na podstawie wniosku z 2001 r., w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Rozpoznając ten wniosek Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił zwrotu ww. nieruchomości, a Wojewoda [...] utrzymał ją w mocy decyzją z dnia [...] nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 2 listopada 2004 r. (sygn. akt II SA/Łd 1604/02) oddalił skargę m.in. skarżącej na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] argumentując, że zbycie prawa użytkowania na rzecz małżonków H. nastąpiło w 1996 r., a zatem przed wejściem w życie ustawy. Zwrot nieruchomości na rzecz spadkobierców wywłaszczonych współwłaścicieli nie jest możliwy, bowiem zgodnie z art. 229 ustawy u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 (zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Powyższe prowadzi do wniosku, że prawomocnymi decyzjami organy administracji, w różnych porządkach prawnych, odmówiły zwrotu nieruchomości przy ul. A 43, oznaczonej jako działka nr 41 o pow. 1005 m². Ponadto, sąd administracyjny nie zakwestionował tych rozstrzygnięć, zatem wydane w tych sprawach wyroki mają moc wiążącą (art. 170 p.p.s.a.).

Wobec powyższego rację przyznać należy Wojewodzie [...], że w sprawie, wszczętej kolejnym wnioskiem skarżącej z 2016 r., zachodzi bezprzedmiotowość postępowania.

Sprawa administracyjna jest bowiem bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl) O bezprzedmiotowości postępowania można mówić wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania wiąże się z koniecznością uprzedniego zebrania kompletnego materiału dowodowego i poprawnego ustalenia na jego podstawie stanu faktycznego sprawy, który będzie wykluczał prawną możliwość merytorycznego jej rozstrzygnięcia.

W judykaturze został wyrażony pogląd, zgodnie z którym: "tożsamość sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym to ustalenie identyczności strony (stron) w danym postępowaniu, z uwzględnieniem następstwa prawnego. Na tożsamość sprawy pod względem przedmiotowym składa się treść żądania strony (uprawnienia) lub treść obowiązku, podstawa prawna i stan faktyczny. Te elementy tożsamości sprawy administracyjnej są wyznacznikiem dla ustalenia zakresu obowiązywania przepisów ogólnego postępowania administracyjnego" (por. B. Adamiak, Przesłanki tożsamości sprawy sądowoadministracyjnej, ZNSA 2007/1/7).

Podkreślenia także wymaga, że w postępowaniu administracyjnym niedopuszczalne jest ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, jeśli wcześniej sprawa tożsama pod względem podmiotowym, przedmiotowym, dotycząca tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i decyzja ta nie została następnie uchylona, czy też zmieniona w sposób prawem przewidziany (res iudicata).

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, organ II instancji zasadnie przyjął, że w przedmiotowej sprawie zachodzi podstawa do umorzenia postępowania. W niniejszej sprawie organy administracji rozstrzygnęły bowiem ostatecznie, na wniosek skarżącej, w przedmiocie możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przy ul. A 43, oznaczonej jako działka nr 41 o pow. 1005 m², w oparciu o ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Rozstrzygnięcia te dotyczą całej nieruchomości, a więc odnoszą się także do ewentualnych udziałów poszczególnych spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości. Skarżąca była stroną prowadzonego i zakończonego prawomocnie postępowania, a zatem rozstrzygnięcie to odnosi skutek w stosunku do jej uprawnień i obowiązków.

Mając powyższe na uwadze za prawidłowe uznać należało rozstrzygnięcie organu II instancji, uchylające w całości zaskarżoną decyzję i umarzające postępowanie pierwszej instancji.

Wobec tego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

M.K.