Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1264/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Anna Żołnierzak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2007 r. sprawy ze skargi W.T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", art. 18, art. 33 pkt 1 i pkt 10 oraz art. 34 § 1-2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia W.T. – Skarżącego w niniejszej sprawie, uchylił w całości postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie oddalenia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym i uznał zarzuty za zasadne.

W motywach rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, iż Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. wystawił wobec W.T. tytuły wykonawcze z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...] – [...], obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz zatrudnionych pracowników za okres od września do grudnia 1994 r. oraz za kwiecień 1995 r. Kopie tytułów zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 25 lipca 2002 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu wynagrodzenia za pracę w Sp. z o.o. "A.".

Pismem z dnia 31 lipca 2002 r. W.T. jako zobowiązany wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego, Jego zdaniem zobowiązania wykazane w tytułach nie istnieją, a nawet gdyby istniały to uległy przedawnieniu odpowiednio w 1999 r. i 2000 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., zajmując stanowisko w charakterze wierzyciela tych należności, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2002r. uznał zgłoszone zarzuty za niezasadne. Podniósł, iż wobec podejmowania szeregu czynności zmierzających do ściągnięcia należności (obejmowanie ich egzekucją Urzędu Skarbowego w Z. w latach 1995, 1996 i 1999, zajęcie rachunku bankowego w dniu [...] kwietnia 1998 r. oraz wydanie decyzji o odpowiedzialności małżonki strony za powyższe zaległości)) nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. W pouczeniu postanowienia wskazał, iż na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a. na postanowienie służy zażalenie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych właściwego ze względu na siedzibę strony.

W zażaleniu z dnia [...] września 2002 r., wniesionym do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W., zobowiązany podniósł, że nie otrzymał tytułów wykonawczych na które powołuje się wierzyciel oraz że w 1998 r. nie posiadał rachunku bankowego, zaś zajęcia dokonano na rachunku Sp. z o.o. "A.", która nie była dłużnikiem. Ponadto, w jego ocenie wydanie decyzji o odpowiedzialności małżonki nie jest czynnością egzekucyjną i tym samym nie ma wpływu na przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania.

Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r., sygn. akt [...] uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę rozpatrzenia zażalenia na postanowienie wierzyciela Izbie Skarbowej w W.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził, iż zażalenie strony niezależnie od podniesionych w nim argumentów zasługiwało na uwzględnienie. Zwrócił uwagę, że postępowanie egzekucyjne z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne zostało wszczęte na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2002 r. Wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy zobowiązany jest zawrzeć w nim między innymi treść podlegającego egzekucji obowiązku oraz jego podstawę prawną. W tytułach o numerach [...], [...], [...] i [...] jako podstawę prawną dochodzonego zobowiązania wskazano "deklaracje", natomiast w tytułach o numerach [...] i [...] – "orzeczenie" bez podania daty jego wydania i numeru. W ocenie zatem Dyrektora Izby Skarbowej w W. tytuły wykonawcze nie mają wskazanej prawidłowej podstawy prawnej obowiązku, co stanowi naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Nie można bowiem za taką uznać wskazania deklaracji, w sytuacji gdy te w ogóle w sprawie nie były przez zobowiązanego składane, czy też wskazanie orzeczenia bez sprecyzowania danych identyfikujących to orzeczenie.

Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia zobowiązania wykazanego w przedmiotowych tytułach wykonawczych organ rozpatrujący zażalenie stwierdził, że zarzut ten jest bezzasadny. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 09/1994 -10/1997 objęte są bowiem hipoteką przymusową ustanowioną na nieruchomości należącej do zobowiązanego. Podstawę wpisu stanowiły tytuły wykonawcze z dnia [...] listopada 1999 r., a o wpisie poinformowano zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Zgodnie zaś z art. 24 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887 z późn. zm.) nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. konkludował, iż wobec powyższego za zasadny należało uznać zarzut wniesiony przez zobowiązanego pismem z dnia [...] lipca 2002 r. do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] - [...], ale nie ze względu na przedawnienie zobowiązania, tj. przesłankę określoną w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. do której odwoływał się zobowiązany, lecz ze względu na niespełnienie przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., co stanowi przesłankę wniesienia zarzutów określoną w art. 33 pkt 10 tej ustawy.

W skardze z dnia 2 czerwca 2007 r. Skarżący, wnosząc o uchylenie postanowienia z dnia [...] kwietnia 2007 r., zarzucił niezastosowanie przepisu o przedawnieniu, naruszenie zasady zaufania obywatela do organów państwowych oraz opieszałość działania. W jego ocenie Dyrektor Izby Skarbowej w W. powinien stwierdzić, czy na dzień wniesienia zażalenia, tj. [...] września 2002 r., egzekwowane należności uległy przedawnieniu. Nie jest bowiem winą strony, że na skutek błędnego pouczenia sprawa była rozpatrywana kilka lat przez różne organy, a Dyrektor Izby Skarbowej w W. okazał się roczną opieszałością w jej załatwieniu. Wszystko to podważa zatem zasadę zaufania do organów państwowych, zwłaszcza, że strona w takim stanie rzeczy zostaje ukarana wpisem hipoteki.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi. Za bezzasadny uznał zarzut naruszenia przepisów o przedawnieniu z przyczyn wskazanych w postanowieniu. Dodał, że strona nie godząc się z treścią wpisu hipoteki mogła skorzystać z prawa do wniesienia apelacji. Odnośnie do zarzutu naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa podniósł, że fakt trwania postępowania wszczętego zażaleniem z dnia [...] września 2002 r. ponad 4 lata przed różnymi organami, wynikał z braku istnienia w dacie złożenia zażalenia, przepisów co do trybu rozpatrywania zażaleń na postanowienia wydane na podstawie art. 34 u.p.e.a. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciela. W kwestii zarzutu "rocznej opieszałości" stwierdził natomiast, iż zarzut ten jest niezasadny, gdyż sprawa została mu przekazana przez Sąd w dniu [...] stycznia 2007 r. Załatwił ją w dniu [...] kwietnia 2007 r., uprzednio dwukrotnie informując stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie wraz z podaniem przyczyny zwłoki i wyznaczeniem nowego terminu jej załatwienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skargę należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia. Podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się jednakże na powodach innych niż w niej wskazane. Działanie takie umożliwia Sądowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu (w tym przypadku postanowienia) ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, jakie były granice sprawy, tj. w jakim przedmiocie zostały wydane zaskarżone postanowienia. Zaskarżone postanowienia wydano w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. O tym, że postanowienie z dnia [...] sierpnia 2002 r. jest postanowieniem wydanym przez wierzyciela świadczy wprost wskazanie w nim organu, który je wydał, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ([...] Oddział w W.). Tenże Zakład wystawił jako wierzyciel tytuły wykonawcze z dnia [...] lipca 2002 r. Organem egzekucyjnym był natomiast Dyrektor [...] Oddziału w W. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. art. 19 § 4 u.p.e.a.). Taki charakter postanowienia potwierdza pouczenie w nim zawarte, które stanowi, że na postanowienie służy prawo wniesienia zażalenia na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a. Przepis ten przewiduje natomiast, że "na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie". Ponadto, wskazane postanowienie tak samo zakwalifikował Sąd Okręgowy w W., kierując sprawę do załatwienia przez Dyrektora Izby Skarbowej w W.

Mając zatem na uwadze przedmiot w zakresie którego orzekano w postępowaniu egzekucyjnym zwrócić należało uwagę, uwzględniając stan prawny mający zastosowanie w sprawie, że zgodnie z art. 27 § 1 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera między innymi podstawę prawną obowiązku (pkt 3) oraz pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (pkt 9). Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może z kolei być przedawnienie albo nieistnienie obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), jak również niespełnienie wymogów określonych w art. 27 (art. 33 pkt 10 u.p.e.a.). Natomiast przepis art. 34 § 1 u.p.e.a. wymaga, aby przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym zarzuty przewidziane w art. 33 (za wyjątkiem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego – pkt 8) organ egzekucyjny rozpatrywał po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Wierzyciel stanowisko wyraża w formie postanowienia (art. 17 § 1 u.p.e.a.). Wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania (art. 35 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a.).

W ocenie Sądu z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym jedynym podmiotem legitymowanym do wnoszenia zarzutów przewidzianych w art. 33 u.p.e.a. jest zobowiązany. Zobowiązanym jest natomiast osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). Podkreślić należy, że ustawodawca wykluczył możliwość zgłaszania zarzutów przez pozostałych uczestników postępowania egzekucyjnego, w tym również przez wierzycieli. Nadto, zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. mogą być zgłaszane tylko w określonym czasie (generalnie w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego) i po jego upływie nawet sam zobowiązany nie może skutecznie ich uzupełnić, bądź też wnieść nowych zarzutów w późniejszym terminie. W takim bowiem przypadku zarzuty, jako spóźnione, nie mogą być poddane merytorycznemu rozpatrzeniu. Wspomnieć też trzeba, że jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 18 u.p.e.a. Zgłoszenie zarzutów następuje więc w formie podania w rozumieniu art. 63 K.p.a. Jednym z niezbędnych elementów podania jest żądanie (art. 63 § 2 K.p.a.).

Mając na względzie powyższe uwarunkowania prawne stwierdzić należało, iż zobowiązany w podaniu z dnia [...] lipca 2002 r. zgłosił zarzuty, jak słusznie przyjęto, w przewidzianym prawem siedmiodniowym terminie. Podnosił, iż egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym obowiązki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie istnieją, a jeśli nawet istnieją to uległy już przedawnieniu. Zarzuty tak sformułowane, mimo, że nie wskazano tego w postanowieniu z dnia 7 sierpnia 2002 r., w sposób oczywisty mieściły się w dyspozycji art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Wskazany zakres żądania zobowiązanego nakreślił zatem sprawę, którą należało załatwić, tj. rozpatrzenie zarzutu przedawnienia oraz nieistnienia obowiązku. W takim i tylko takim zakresie sprawa mogła być prowadzona. Oznaczało to, że w ramach postępowania "wierzycielskiego" wierzyciel miał obowiązek zająć stanowisko co do zarzutów podniesionych przez zobowiązanego. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał je za niezasadne, wskazując na istnienie dochodzonych obowiązków oraz brak przedawnienia. Z samej istoty postępowania odwoławczego (zażaleniowego) wynika natomiast, że na etapie postępowania przed organem rozpatrującym środek zaskarżenia (w tym przypadku zażalenie) niedopuszczalna jest zmiana przedmiotu sprawy. Organ odwoławczy ma bowiem ocenić prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji oraz zająć w materii objętej tym rozstrzygnięciem własne stanowisko.

Tymczasem w rozpoznanej sprawie tak się nie stało. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. uchylił postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i uznał zarzuty za zasadne. Jednakże nie były to te zarzuty, które formułował zobowiązany, lecz zarzuty, które "postawił" sam organ odwoławczy, uznając je następnie za uzasadnione (zarzuty mieszczące się w dyspozycji art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Takie działanie Dyrektora Izby Skarbowej w W. było prawnie wadliwe. Zobowiązany, a przypomnieć należy że to on kształtuje zakres zarzutów, nie podnosił wadliwego wystawienia tytułów wykonawczych. Nie było więc jakichkolwiek podstaw do orzekania w tym przedmiocie na etapie rozpatrywania zażalenia, zwłaszcza, że oceniane przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. postanowienie wierzyciela nie zawierało i nie mogło zawierać jego stanowiska w tym zakresie. Dodać przy tym należy, że zupełnie niezrozumiały i niemożliwy do ustalenia jest sposób rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zakresie załatwienia sprawy w płaszczyźnie zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego, a więc w tym przedmiocie którego sprawa winna była dotyczyć (nieistnienia obowiązku i przedawnienia). Organ ten uchylił bowiem postanowienie wierzyciela w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., co mogłoby sugerować, że nie podzielił oceny tego organu iż zarzuty zobowiązanego są niezasadne. Taka sugestia nie ma jednak potwierdzenia w uzasadnieniu postanowienia, gdzie organ wprost wskazał, iż zarzut przedawnienia jest bezzasadny. Orzekając zaś o zasadności zarzutów odwoływał się do tych, które sam postawił. W konsekwencji po uchyleniu postanowienia wierzyciela, obejmującego orzeczenie o zarzutach zobowiązanego, orzekł w zakresie innym niż został uchylony (zmienił istotę sprawy podlegającej załatwieniu). Rozstrzygnął zatem inną sprawę w znaczeniu takim, jak Sąd wyżej zaprezentował, a nie orzekł o tej sprawie, co do której było wyrażone stanowisko wierzyciela, czyli nakreślonej wnioskiem zobowiązanego z dnia [...] lipca 2002 r. W ten sposób Dyrektor Izby Skarbowej w W. naruszył art. 33 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 ab initio K.p.a. poprzez rozpatrzenie i orzeczenie o zarzutach, które nie były objęte zakresem prowadzonego postępowania oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio K.p.a. w związku z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez uchylenie postanowienia rozstrzygającego o niezasadności zarzutów zobowiązanego przy jednoczesnym orzeczeniu w to miejsce o innej istocie sprawy i powstaniu sprzeczności między tym uchylenia a stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu postanowienia odnośnie jednego z zarzutów, tj. zarzutu przedawnienia. Wskazane uchybienia prawa materialnego miały wpływ na wynik sprawy, a uchybienia procesowe mogły mieć istotny wpływ na ten wynik.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w W. rozpatrzy zażalenie z dnia [...] września 2002 r. zgodnie z powyższymi wskazaniami Sądu, tj. wyda rozstrzygnięcie mając na uwadze zakres sprawy, w jakim może orzekać.

Stwierdzone przez Sąd uchybienia czyniły przedwczesną ocenę zarzutu Skarżącego, który odnosił się do przedawnienia. Nie sposób bowiem było stwierdzić, jakie jest rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w W. w tym zakresie. Dopóki zatem go brak, Sąd nie może przystąpić do jego oceny.

Sąd nie podzielił natomiast zarzutów dotyczących naruszenia zasady zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.) oraz rocznej opieszałości w działaniu organu odwoławczego. Z akt sprawy wynika, na co słusznie zwrócono uwagę w odpowiedzi na skargę, że od momentu wpłynięcia sprawy do Dyrektora Izby Skarbowej w W. organ ten nie pozostawał bezczynny, prowadząc korespondencję z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w celu uzyskania materiałów i wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do załatwienia sprawy. Stronę informowano przy tym o przyczynach zwłoki, wskazując nowe terminy jej załatwienia (dwukrotnie). Sąd w podejmowanych więc działaniach nie dopatrzył się jakiejkolwiek przewlekłości. Zarzut zaś dotyczący naruszenia art. 8 K.p.a. nie mógł być uwzględniony, gdyż w istocie naruszenie tego przepisu Skarżący odnosił do etapu sprzed przekazania sprawy Dyrektorowi Izby Skarbowej w W., tj. etapu kilkuletniego trwania sprawy w sądach powszechnych. Sąd zaś nie dopatrzył się aby stricte działania organu odwoławczego cechowały się podważeniem wskazanej zasady. Wprawdzie zaskarżone postanowienie było wadliwe, ale wadliwość ta miała źródło w innych przepisach i nie kwalifikowała się do przypisania jej cech, które z istoty swej miałyby podważać zaufanie do organów Państwa.

Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. W razie uwzględnienia skargi Sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, co wynika z art. 152 P.p.s.a.

W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie wskazanych przepisów orzekł jak w sentencji.

Skarżący nie wnosił o zasądzenie zwrotu kosztów, a sprawa była zwolniona od kosztów sądowych. Brak było zatem podstaw do wydania orzeczenia w tym przedmiocie.