Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 633/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28, art. 105
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne prowadzone na wniosek M. S. w sprawie stwierdzenia, w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nabycia przez Gminę W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod część ul. [...] w W., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

Powyższa decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

M. S. wystąpiła o wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) stwierdzającej nabycie przez Gminę W. z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności wyżej opisanego gruntu zajętego pod część ul. [...] (dawna [...]) w W.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie administracyjne prowadzone na wniosek M. S., wskazując, iż przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności M. S., lecz stanowiła własność Gminy W.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. stroną postępowania jest właściciel (współwłaściciele) nieruchomości według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. (lub jego spadkobiercy), a także inne osoby mające interes prawny. W ocenie organu M. S. nie wykazała interesu prawnego, gdyż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że nie posiadała ona w dniu 31 grudnia 1998 r. ani nie posiada obecnie prawa rzeczowego do nieruchomości będącej przedmiotem wystąpienia (tj. działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu ewidencyjnego nr [...]). Wojewoda wskazał, że z księgi wieczystej [...] działka ewidencyjna nr [...] w dniu 1998 r. stanowiła własność Gminy W. na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1998 r. nr [...], wydanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.). Zatem zdaniem organu wnioskodawczyni nie legitymuje się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, a tym samym nie służy jej przymiot strony w niniejszym postępowaniu.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. S., reprezentowana przez adw. L. H., podnosząc naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 i art. 28 k.p.a. oraz art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., a także kwestionując przejście własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli z uwagi na brak zawarcia przez Skarb Państwa umowy w tym zakresie z właścicielami nieruchomości odstępowanej.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji przywołując treść art. 73 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, stwierdził, że nabycie własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie powołanego przepisu uzależnione jest od łącznego spełnienia w dniu 31 grudnia 1998 r. następujących przesłanek: zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, pozostawania nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego oraz braku przysługiwania prawa własności Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego. Organ podniósł, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zatem żądanie wszczęcia postępowania powinno pochodzić od strony, gdyż jest to warunek skuteczności prawnej żądania wszczęcia postępowania. Jednocześnie wskazał, że stronami postępowania, o których mowa w art. 73 ust. 1 ustawy są osoba, która w dniu 31 grudnia 1998 r. była właścicielem nieruchomości, Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości.

W związku z powyższym Minister podniósł, że z umowy zniesienia współwłasności nieruchomości z dnia [...] grudnia 1969 r., Rep. [...] wynika, iż nieruchomość położona w powiecie [...], w U., oznaczona jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] ha, zaś według nowego pomiaru zgodnie z mapą sytuacyjną wpisaną do ewidencji w Składnicy Geodezyjnej Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w P. w dniu [...] lipca 1966 r. pod nr [...] o pow. [...] ha, stanowiła współwłasność K. i E. małż. B. w 1/4 części, F. i H. małż. S. w 1/4 części oraz S. i M. małż. S. w 2/4 części.

W wyniku ww. umowy właściciele ww. nieruchomości na podstawie art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli odstąpili bezpłatnie Skarbowi Państwa nieruchomość o pow. [...] m na poszerzenie ul. [...] i wystąpili o dokonanie w księdze wieczystej KW nr [...] wpisu prawa własności ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wpisu na rzecz Skarbu Państwa dokonano w dniu [...] grudnia 1969 r., co potwierdza zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w W. z dnia [...] grudnia 1969 r., sygn. akt: [...].

W wyniku dokonanego podziału działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, które przypadły odpowiednio K. i E. małż. B. oraz F. i H. małż. S. Działka nr [...] o pow. [...] ha przypadła S. i M. małż. S.

Z pisma Urzędu W. Biura Gospodarki Nieruchomościami z dnia [...] lutego 2006 r. wynika, że nieruchomość uregulowana w KW nr [...] o pow. [...] m2 stanowi grunt objęty KW nr [...] oznaczony jako działka nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2.

Następnie decyzją z dnia [...] marca 1998 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W. z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] (dawniej [...]), oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] nr i [...] o pow. [...] m2, objętej księgą wieczystą KW nr [...].

Powyższe ustalenia, zdaniem Ministra, potwierdzają, że M. S. nie była w dniu 31 grudnia 1998 r., ani też nie jest obecnie, właścicielem przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Skoro więc z wnioskiem na podstawie art. 73 może wystąpić jedynie strona, tj. podmiot, któremu w dniu 31 grudnia 1998 r. przysługiwało bądź obecnie przysługuje prawo własności nieruchomości, oznacza, że M. S. nie może skutecznie żądać zastosowania ww. art. 73 do tej nieruchomości, a toczące się postępowanie w stosunku do osoby nie posiadającej uprawnienia strony powinno być umorzone.

Konkludując Minister stwierdził, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności działki nr [...], jako wszczęte na wniosek nieuprawnionego podmiotu, a tym samym nie naruszył przepisów art. 105 i art. 28 k.p.a. w związku z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. w prowadzonym postępowaniu.

Odnosząc się natomiast do zarzutu pełnomocnika skarżącej organ stwierdził, że skoro własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], przeznaczonej pod ulicę, skutecznie przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1969 r. to tym samym ww. nieruchomość nie mogła w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowić własności M. S. Jednocześnie wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu odwoławczym nie podlega ocenie tryb nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa.

Na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej M. S., reprezentowana przez adw. L. H., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając

1. naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracją publiczną poprzez niewłaściwe przyjęcie, że M. S. nie jest stroną postępowania, w sytuacji kiedy w dniu 31 grudnia 1998 r. była właścicielką nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, zaś jej własność nie przeszła na Skarb Państwa ani właściwą jednostkę samorządu terytorialnego przed dniem 1.01.1999 r., gdyż Skarb Państwa nie złożył oświadczenia woli w prawem przepisanej formie o przyjęciu tej nieruchomości;

2. naruszenie art. 7, art. 77 i art. 105 k.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i błędne przyjęcie, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, zaś skarżąca nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości w dniu 31.12.1998 r., w sytuacji kiedy właściwa wykładnia oświadczeń woli oraz braku złożenia takiego oświadczenia przez Skarb Państwa, a także zgromadzonego w sprawie materiału nakazuje przyjąć, że w tym dniu M. S. była właścicielką tej nieruchomości, ponadto brak zgromadzenia całości dokumentacji w sprawie i jej analizy;

3. naruszenia art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracją publiczną poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, kiedy zaszły wszelkie prawem przewidziane okoliczności do jego zastosowania; tj. przed dniem 1.01.1999 r. przedmiotowa nieruchomość została zajęta pod drogę publiczną, pozostawała i pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostki samorządu terytorialnego i nie przysługiwało prawo własności Skarbowi Państwa ani jednostce samorządu terytorialnego.

W oparciu o tak sformułowane zarzutu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że M. S. nie wykazała interesu prawnego w niniejszej sprawie bowiem nie posiadała na dzień 31 grudnia 1998 roku ani nie posiada obecnie prawa rzeczowego do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Żądanie wszczęcia postępowania powinno pochodzić od strony, bowiem jest to warunek skuteczności prawnej żądania wszczęcia postępowania. Stroną jest natomiast każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W przedmiotowym postępowaniu opartym na dyspozycji art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 ze zm.) stroną postępowania jest osoba, która w dniu 31 grudnia 1998r. była właścicielem nieruchomości, Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości. Należy przy tym odróżnić interes faktyczny oraz interes prawny, który ma charakter materialno prawny, a zatem musi istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2001r., sygn. akt I SA 2326/00, LEX nr 54528).

Zawarta w formie notarialnej umowa zniesienia współwłasności nieruchomości z dnia [...] grudnia 1969 r., Rep. [...] stanowiła, że nieruchomość położona w powiecie [...], w U., oznaczona jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] ha, zaś według nowego pomiaru zgodnie z mapą sytuacyjną wpisaną do ewidencji w Składnicy Geodezyjnej Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w P. w dniu [...] lipca 1966 r. pod nr [...] o pow. [...] ha, stanowiła współwłasność K. i E. małż. B. w 1/4 części, F. i H. małż. S. w 1/4 części oraz S. i M. małż. S. w 2/4 części.

W wyniku ww. umowy właściciele nieruchomości na podstawie art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli odstąpili bezpłatnie Skarbowi Państwa nieruchomość o pow. [...] m na poszerzenie ul. [...] i wystąpili o dokonanie w księdze wieczystej KW nr [...] wpisu prawa własności ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wpisu na rzecz Skarbu Państwa dokonano w dniu [...] grudnia 1969 r., co potwierdza zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w W. z dnia [...] grudnia 1969 r., sygn. akt: [...].

Zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] działka ewidencyjna nr [...] w 1998 r. stanowiła własność Gminy W. na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1998 r. nr [...], wydanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.).

Skarżący podnosił, że własność przedmiotowej nieruchomości do dnia 1 stycznia 1999r., nie przeszła na własność Skarbu Państwa. Wprawdzie akt notarialny z dnia [...] grudnia 1969r. obejmował o świadczenie woli przeniesienia na Skarb Państwa części dzielonej nieruchomości, jednakże Skarb Państwa w żadnej postaci nie złożył oświadczenia woli o przyjęciu tej nieruchomości.

Stanowisko skarżącego nie mogło przesądzać o nadaniu M. S. przymiotu strony, bowiem zgodnie z zapisem z Księgi Wieczystej skarżąca nie legitymowała się żadnym prawem rzeczowy do w/w nieruchomości zarówno na dzień 31 grudnia 1998r. jak na dzień wyrokowania w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece: Domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemywa się, ze prawo wykreślone nie istnieje.

Natomiast, organy administracji nie mogą w toku postępowania podważać domniemania wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Skarga sprowadza się natomiast do wykazania, iż organ wbrew treści przytroczonych wpisów z Księgi Wieczystej winien przyjąć, że M. S. była na dzień 31 grudnia 1998r. nadal właścicielką nieruchomości, bowiem przeniesienia prawa własności nie było skuteczne.

Domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych (por. wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/05, LEX nr 301835). Przykładowo: pozwany w procesie windykacyjnym może się bronić, kwestionując prawo własności powoda także w drodze obalenia domniemania z wpisu w księdze wieczystej (por. orzeczenie SN z dnia 10 grudnia 1993r., I CRN 202/93, LEX nr 79940). Obalenie tego domniemania dopuszczalne jest także w postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie (por. uchwała SN z dnia 26 marca 1993 r., III CZP 14/93, OSNC 1993, nr 11, poz. 196) oraz w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku jako przesłanka rozstrzygnięcia o tym, czy w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o dziedziczeniu gospodarstw rolnych (Ewa Bałanarz-Goncarz, Helena Ciepła, Komentarz do art.3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, publ. LEX 2011r.).

Domniemanie wynikające z treści art.3 może być obalone nie tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, lecz także w innym postępowaniu sądowym. Jednakże zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów w tychże księgach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 1999r. sygn. akt IV SA 2338/98). Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być zatem obalone przez organy w niniejszym postępowaniu administracyjnym.

Brak możliwości obalenia w postępowaniu administracyjnym rzeczonego domniemania powoduje niemożność przyznania przymiotu strony M. S. Skarżąca nie legitymuje się, bowiem żadnym prawem rzeczowym do nieruchomości. Zgłasza jedynie roszczenia o takim charakterze, które jak sprzeczne z treścią wpisu w Księdze Wieczystej nie mogą stanowić o przyznaniu przymiotu strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji.