Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1772/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 59 i 64
journal: Dz.U. 2017 poz 1318
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Sędzia WSA Artur Kuś (spr.), Sędzia WSA Tomasz Stawecki, , Protokolant specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi S. Z. P. Z. L. O. W. B.-W. w W. na decyzję [...] Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2019 r. znak [...] w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjentów i stwierdzenia ich zaniechania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od [...] Praw Pacjenta na rzecz skarżącego S. Z. P. Z. L. O. W. B.-W. w W. kwotę [...] zł ([...] [...] [...] [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. R. Praw Pacjenta (dalej: "RPP") decyzją z [...] czerwca 2019 r. (Nr [...]) działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. oprawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1318, dalej "u.p.p."), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: "k.p.a."), uznał praktyki stosowane przez Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego W. B.-W. (dalej: "podmiot leczniczy", "Przychodnia" lub "Zakład", "SZPZLO"), polegające na wstrzymaniu rejestracji pacjentów w ramach nowych zgłoszeń na rehabilitację domową od [...] października 2017 r., mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 2 u.p.p., za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził ich zaniechanie od dnia [...] stycznia 2018 roku.

W uzasadnieniu RPP omówił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że w związku z pozyskanymi informacjami uprawdopodabniającymi naruszenie zbiorowych praw pacjentów, wszczął z urzędu postępowanie w tej spawie. W piśmie z [...] listopada 2017 r. wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień w zakresie:

1) przyczyn braku udzielania pacjentom świadczeń z zakresu rehabilitacji w warunkach domowych od [...] października 2017 r.,

2) czy w związku z brakiem uzyskania umowy na świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie rehabilitacji domowej podmiot leczniczy skraca pacjentom cykl rehabilitacji?

W przypadku odpowiedzi twierdzącej poproszono o wskazania przyczyn takiego postępowania, tj.:

3) jakie działania podjął podmiot leczniczy w związku z brakiem uzyskania umowy na świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie rehabilitacji domowej? Czy podmiot leczniczy wydaje pacjentom bezpłatnie zaświadczenia o wpisaniu na listę oczekujących wraz z podaniem daty zgłoszenia się świadczeniobiorcy;

4) przedstawienia wykazu pacjentów (zawierającego imię, nazwisko oraz adres zamieszkania), którym nie udzielono w podmiocie leczniczym świadczeń zdrowotnych z uwagi na brak uzyskania umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie rehabilitacji domowej;

5) czy do podmiotu leczniczego wpływały skargi w przedmiotowym zakresie? Jeżeli tak, poproszono o załączenie do wyjaśnień ich kopii wraz z kopiami udzielonych odpowiedzi.

W odpowiedzi podmiot leczniczy (w piśmie z [...] listopada 2017 r.) wyjaśnił, że: "(...) od wielu lat realizował świadczenia rehabilitacji domowej na podstawie poprzedniej umowy z MOW NFZ na świadczenia rehabilitacji ambulatoryjnej. Zgodnie z poprzednią umową był obligatoryjny obowiązek realizacji także rehabilitacji domowej. Świadczenia te wykonywało, aż [...] magistrów fizjoterapii na pełnych etatach, którzy cieszyli się dużym uznaniem pacjentów. SZPZLO W. B.-W. chciał i chce nadal realizować świadczenia rehabilitacji domowej pacjentów na terenie dwóch dzielnic B. i W. w związku z tym złożył swoją ofertę, która niestety przez MOW NFZ nie została przyjęta". Ustosunkowując się do pierwszego pytania wskazano, że "rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 09.05.2017r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji (Dz. U. poz. 946 § 1) rozdziela świadczenia w warunkach ambulatoryjnych od świadczeń w warunkach domowych, jako odrębne świadczenia traktował je także MOW NFZ rozpisując osobne konkursy na świadczenia ambulatoryjne i świadczenia rehabilitacji domowej. Zarządzenie Prezesa NFZ nr [...]z dnia [...].12.2016r. (...) wymienia w świadczeniach ambulatoryjnych wizytę fizjoterapeutyczną w warunkach domowych ale wizyty te nie są obligatoryjne. Potwierdza to pismo z/cy Dyrektora MOW NFZ do mnie z dnia [...].10.2017 r. Reasumując SZPZLO W. B.-W. mając nową umowę na świadczenia ambulatoryjne może ale nie musi realizować świadczeń z rehabilitacji domowej. Problem w tym, że środki przeznaczone w umowie z MOW NFZ od [...].10.2017r. w zakresie rehabilitacji ambulatoryjnej były wyliczone na jeden etat fizjoterapeuty i SZPZLO W. B.-W. nie ma odpowiednich środków finansowych na utrzymanie trzech etatów fizjoterapeutów, którzy do dnia [...].10.2017 r. realizowali rehabilitację domową i jeszcze ją realizują. Pracownicy ci byli zgłoszeni w ofercie na rehabilitację domową i nie zostali uwzględnieni w umowie z MOW NFZ w zakresie rehabilitacji ambulatoryjnej. Mając na względzie dobro naszych pacjentów, zdecydowałem o kontynuacji świadczeń rehabilitacji domowej u pacjentów, którzy byli w trakcie tej rehabilitacji lub oczekiwali na naszej liście do wymienionej rehabilitacji (w załączeniu zarządzenie wewnętrzne nr [...]z dnia [...].09.2017r. Dyrektora zakładu)".

Podkreślono także, że w 2015 i w 2016 roku podmiot leczniczy zrealizował świadczenia rehabilitacyjne powyżej umowy na kwotę ponad [...]zł, w tym także rehabilitację domową. "Za nadwykonane świadczenia powyższej umowy nie otrzymaliśmy od płatnika, czyli MOW NFZ żadnego dodatkowego wynagrodzenia. Zapewnienie odpowiedniej dostępności do świadczeń rehabilitacyjnych nie może wyłącznie spoczywać na publicznym zakładzie, który nie otrzymuje na nie odpowiednich środków natomiast te zakłady lecznicze (wszystkie niepubliczne), które mają obowiązek wywiązywać się z obowiązku realizowania rehabilitacji domowej po [...].10.2017 r. jej nie realizują, odmawiając naszym pacjentom dalszej rehabilitacji w warunkach domowych".

Jednocześnie zaznaczono, że podmiot leczniczy "chce dalej świadczyć te usługi, decyzja należy do MOW NFZ, albo poprzez rozpisanie nowego konkursu ofert na rehabilitację domową na obszary wykazane na mapie, albo poprzez aneksowanie umowy na świadczenia rehabilitacyjne i zwiększenie środków by zakład mógł pokryć koszty pracy fizjoterapeutów domowych".

Odnosząc się natomiast do pozostałych pytań wyjaśniono, że "zgodnie z zarządzeniem dyrektora Podmiot realizuje plan zabiegów ustalonych przez lekarza rehabilitacji podczas wizyty domowej u pacjenta i skraca pacjentom cykl rehabilitacji".

W zakresie odpowiedzi na trzecie pytanie, podmiot leczniczy zadeklarował, że "wszyscy pacjenci, którzy do dnia [...].10.2017 r. byli w trakcie rehabilitacji domowej mają kontynuowaną rehabilitację zgodnie z ustalonym planem przez lekarza rehabilitacji oraz wszyscy pacjenci, którzy do dnia [...].10.2017 r. zostali zgłoszeni i zapisani na listę pacjentów oczekujących będą mieli wykonaną rehabilitację domową. Od dnia [...].10.2017 r. nie przyjmujemy nowych zgłoszeń pacjentów".

Dyrektor podmiotu leczniczego wskazał, że "Żadnemu pacjentowi, który został wpisany na listę oczekujących przed [...].10.2017 r. nie odmówiono rehabilitacji. Planujemy zakończyć świadczenia rehabilitacji domowej w lutym 2018 roku". W załączeniu przekazano m.in. listę pacjentów, którzy byli zapisani na rehabilitację domową w dniu [...] września 2017 r.; wykaz pacjentów, u których rozpoczęto już rehabilitację, a którzy są w okresie oczekiwania; kopie skarg, które wpłynęły do podmiotu leczniczego, i udzielonych na nie odpowiedzi oraz kopię regulaminu organizacyjnego.

W toku sprawy do wiadomości RPP wpłynęły pisma pacjentów (z [...] września 2017 r., [...] listopada 2017 r. oraz z [...] grudnia 2017 r.) skierowane do MOW NFZ potwierdzające informacje przekazane przez podmiot leczniczy w zakresie trudności z dostępem do świadczeń rehabilitacyjnych w innych placówkach.

Pismem z [...] grudnia 2017 r. podmiot leczniczy poinformował, że "mając na względzie dobro ciężko chorych pacjentów, którzy nie są w stanie dotrzeć do pracowni rehabilitacyjnych i mogą być wyłącznie rehabilitowani w warunkach domowych, zdecydował się od [...].01.2018 r. wznowić zapisy pacjentów na rehabilitację domową, mimo braku środków na pokrycie kosztów pracy trzech fizjoterapeutów. Ta decyzja została podjęta w związku z licznymi informacjami pacjentów o odmowie przyjmowania zapisów pacjentów z terenu B. i W., przez podmioty, które wygrały konkurs ofert na rehabilitację domową i mają obowiązek je realizować. (...)" .

W dniu [...] grudnia 2017 r. do akt postępowania została przekazana kopia pisma NFZ z [...] października 2017 r. skierowanego do dyrektora przychodni, w którym podniesiono, że "odrębne kontraktowanie zakresu - fizjoterapia domowa nie oznacza braku możliwości realizacji tych świadczeń przez podmioty posiadające kontrakty na fizjoterapię ambulatoryjną. Przeciwnie, świadczeniodawcy posiadający kontrakty na fizjoterapię ambulatoryjną mają obowiązek udzielania również fizjoterapii domowej(...)."

W dniu [...] kwietnia 2018 r. Dyrektor podmiotu, po zapoznaniu się z aktami, wskazał, że "w dniu [...].12.2017 r. Dyrektor Zakładu wydał zarządzenie wewnętrzne nr [...]o wznowieniu zapisów pacjentów na rehabilitacje domową z dniem [...].01.2018r. (...). Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zakład leczniczy mając jedynie umowę na świadczenia rehabilitacyjne ambulatoryjne, nie ma obowiązku obligatoryjnego realizowania rehabilitacji w warunkach domowych. SZPZLO W. B.-W. podjął się ponownie realizować świadczenia rehabilitacji w warunkach domowych dla pacjentów dwóch dzielnic B. i W. mimo negatywnej odpowiedzi MOW NFZ, co do rozpisania nowego konkursu ofert na rehabilitację domową (...). Z. G.-K. - pacjentka, której skarga była przyczyną wszczęcia postępowania - od [...].01.2018r. miała kontynuowaną rehabilitację domową. (...) Pomimo braku takiego obowiązku oraz pomimo nieposiadania kontraktów na rehabilitację domową, ze względu na dobro pacjentów, uprawnionym pacjentom kontynuowano świadczenia w zakresie rehabilitacji domowej. Reasumując: godzi się podkreślić, że w przedstawionej wyżej sytuacji nie doszło, ani do naruszenia praw poszczególnych pacjentów, ani praw zbiorowych pacjentów. Nie można bowiem uznać za takie naruszenie nieoferowania świadczenia usług w zakresie rehabilitacji domowej w przypadku braku takiego obowiązku". Przedłożono m.in. kserokopię pisma podmiotu leczniczego do MOW NFZ z [...] listopada 2017 r. informującego, że dojdzie na obszarze zachodnich dzielnic W. do braku zabezpieczenia świadczeń rehabilitacji domowej.

RPP po przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że w sprawie naruszono zbiorowe prawa pacjentów.

Wskazał, że SZPZLO jest zarejestrowany w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą, prowadzonym przez Wojewodę [...], pod nr księgi: [...], posiada adres strony internetowej: www.zozbemowo.pl, co wynika z księgi rejestrowej. Podmiot leczniczy na [...] r. zawarł z NFZ umowę na realizację świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie m.in. rehabilitacja lecznicza (kod umowy [...]oraz [...]). W ramach rodzaju tego świadczenia realizowane były następujące produkty kontraktowe: lekarska ambulatoryjna opieka rehabilitacyjna i fizjoterapia ambulatoryjna. Powyższe wynika z informatora umów (źródło: http://www.nfz.gov.pl).

Od [...] października 2017 r. podmiot leczniczy nie rejestrował nowych zgłoszeń pacjentów na rehabilitację domową. Zgodnie z pkt 1 i 2 Zarządzenia Wewnętrznego nr [...]Dyrektora Przychodni z dnia [...] września 2017 r.:

"1. Świadczenia rehabilitacji domowej muszą być realizowane zgodnie z umową do [...].10.2017 r.

2. Od [...].10.2017 r. kierownicy pracowni rehabilitacyjnych realizujących wymienione świadczenia nie zapisują już nowych pacjentów i mają ich kierować do zakładów, które te świadczenia zakontraktowały (lista zakładów stanowi załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia)".

Zapisy na rehabilitację domową pacjentów zostały wznowione z dniem [...] stycznia 2018 r. To wynika z Zarządzenia Wewnętrznego nr [...]Dyrektora Przychodni z [...] grudnia 2017 r. dotyczącego realizacji świadczeń w zakresie rehabilitacji domowej od [...] stycznia 2018 r., uchylającego Zarządzenie nr [...].

Zgodnie z pkt 1 Zarządzenia Wewnętrznego nr [...]: "z dniem [...].01.2018 r. należy wznowić zapisy na rehabilitację domową pacjentów (...)".

RPP, powołując się na art. 64 ust. 3 i 4 oraz art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowy, stwierdził stosowanie w Zakładzie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas gdy, skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości, przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

RPP wskazał, że dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego.

Zatem do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Organ przywołał art. 6 ust. 2 u.p.p. Wskazał, że pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń. Przepis ten jest ściśle związany z obowiązkiem prowadzenia przez świadczeniodawcę list oczekujących na udzielenie świadczeń zdrowotnych. Zasady prowadzenia list oczekujących w szpitalach i w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej sprecyzowane są w art. 20 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, świadczenia opieki zdrowotnej w szpitalach i świadczenia specjalistyczne w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej są udzielane według kolejności zgłoszenia w dniach i godzinach ich udzielania przez świadczeniodawcę, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.

Przepis § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej stanowi, że świadczeniodawca zapewnia bieżącą rejestrację świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia osobistego lub za pośrednictwem osoby trzeciej, w tym przy wykorzystaniu telefonu lub innych środków komunikacji elektronicznej.

Zgodnie z § 4 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej świadczenia gwarantowane są realizowane w warunkach:

1) ambulatoryjnych, które obejmują:

a) lekarską ambulatoryjną opiekę rehabilitacyjną, realizowaną przez poradę lekarską rehabilitacyjną,

b) fizjoterapię ambulatoryjną realizowaną przez:

- wizytę fizjoterapeutyczną,

- zabieg fizjoterapeutyczny;

2) domowych, które obejmują:

a) poradę lekarską rehabilitacyjną,

b) fizjoterapię domową realizowaną przez:

- wizytę fizjoterapeutyczną,

- zabieg fizjoterapeutyczny.

Odrębność wskazanych świadczeń w ramach ww. rozporządzenia oraz w zakresie ich kontraktowania przez NFZ nie oznacza braku możliwości realizacji fizjoterapii domowej przez podmioty posiadające kontrakty na fizjoterapię ambulatoryjną. Zgodnie z pismem NFZ z [...] października 2017 r. podmioty, które zawarły umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie fizjoterapii ambulatoryjnej mają obowiązek udzielania również fizjoterapii domowej. Obowiązek udzielania tych świadczeń powoduje natomiast, że muszą one prowadzić rejestrację pacjentów na udzielanie tych świadczeń.

Pacjent zgłaszający się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, który ma zawartą umowę na fizjoterapię ambulatoryjną, ze skierowaniem na rehabilitację domową, winien być wpisany na listę oczekujących. Niezgodne z postanowieniami umów jest odmawianie pacjentom rejestracji na te świadczenia.

Podmiot leczniczy posiada umowę w rodzaju rehabilitacja lecznicza w zakresie lekarska ambulatoryjna opieka rehabilitacyjna i fizjoterapia ambulatoryjna, a tym samym spoczywał na nim obowiązek stałej rejestracji zgodnie z wyżej przytoczonymi przepisami.

RPP pozytywnie ocenił dalsze postępowanie Zakładu i uchylenie Zarządzenia Wewnętrznego nr [...]Dyrektora z [...] września 2017 r. dotyczącego realizacji świadczeń w zakresie rehabilitacji domowej. Skutkiem przyjęcia Zarządzenia Wewnętrznego nr [...]Dyrektora Przychodni z [...] grudnia 2017 r. odnoszącego się do realizacji świadczeń w zakresie rehabilitacji domowej było wznowienie od [...] stycznia 2018 roku zapisów na rehabilitację domową pacjentów. Wskazał, że już sam fakt, że w podmiocie leczniczym obowiązywała regulacja sprzeczna z przepisami stanowi o stosowaniu praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Ponadto propagowanie powyższej kwestii przez pracowników Zespołu wśród pacjentów zgłaszających się z zamiarem zarejestrowania wskazuje na zorganizowane działanie podmiotu mające na celu naruszenie praw pacjentów. Przywołując wyroki sądów administracyjnych RPP wskazał, że dla ustalenia bezprawnego zorganizowania działania naruszającego zbiorowe prawa pacjentów wymagane jest stwierdzenie wystąpienia takiej praktyki w działaniu podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które znajduje wyraz w przyjętej regulacji wewnętrznej przybierającej różną formę, bądź formę prawną lub formę czynności faktycznych - zamieszczonych komunikatów, informacji ustanawiających zakazy lub nakazy skierowane do pacjentów podmiotu leczniczego. Regulacji wewnętrznej poddani są wszyscy pacjenci, a zatem przedmiotem ustalenia stanu faktycznego nie jest okoliczność faktyczna czy taką regulacją wewnętrzną został dotknięty konkretny pacjent, ale czy taka regulacja została przyjęta.

Mając na uwadze treść Zarządzenia Wewnętrznego nr [...]Dyrektora Przychodni: "z dniem [...].01.2018 roku należy wznowić zapisy na rehabilitacje domową pacjentów (...)" należy uznać, że od tego dnia doszło do zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

2. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję RPP z [...] czerwca 2019 r., złożył SZPZLO W. B.-W. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wydanie decyzji, tj.:

a) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 6 ust. 2 u.p.p. przez błędne zastosowanie wobec nie istnienia normy prawnej, która nakazuje podmiotowi leczniczemu udzielanie świadczeń zdrowotnych pacjentom, w sytuacji gdy podmiot ten nie ma podpisanej umowy na udzielenia takich rodzajowych świadczeń,

b) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania polegającego na uznaniu, że zaprzestanie prowadzenia list pacjentów oczekujących na udzielenie świadczenia medycznego w sytuacji, gdy podmiot leczniczy nie posiada zawartej umowy z NFZ na udzielanie takich świadczeń, za bezprawne działanie/zaniechanie oraz przez stwierdzenie, że działanie/zaniechanie skarżącego miało na celu naruszenie praw pacjentów;

c) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy nie występuje przesłanka działania/zaniechania skarżącej, mająca na celu ograniczenie praw pacjentów w zakresie dostępu do świadczeń medycznych;

d) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 75 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania, wszechstronnego rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego (poprzez pominięcie stanowiska MOW NFZ zawartego w piśmie z [...] października 2017 r. i załącznika nr 1 do zarządzenia Prezesa NFZ z 30 grudnia 2011 r.), które to zaniechanie doprowadziło do wadliwego ustalenia, że Skarżący był zobowiązany do wykonywania świadczeń rehabilitacyjnych w warunkach domowych.

W skardze rozwinięto argumentacje zawartą w zarzutach. Wskazano, że RPP uznał, że niezgodne z postanowieniami umów jest odmawianie pacjentom rejestracji na świadczenia - rehabilitację domową. Tymczasem:

- w okresie wskazanym przez RPP objętym skarżoną decyzją ([...] październik 2017 r. - [...] styczeń 2018 r.) i później Zakład miał podpisaną w dniu [...] września 2019 r. z MOW NFZ nową umowę na świadczenia rehabilitacyjne ambulatoryjne w ramach kodu [...]);

- zgodnie z § 32. pkt 3 i 5 Zarządzenia nr 130/2016/DSZZ Prezesa NFZ z 30 grudnia 2016 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzajach rehabilitacja lecznicza oraz programy zdrowotne w zakresie świadczeń - leczenie dzieci i dorosłych ze śpiączką zorganizowane zostały dwa odrębne konkursy na świadczenia usług rehabilitacyjnych (pkt. 3 o nr kodu [...]m na usługi leczenia medycznego świadczone w warunkach domowych (kod [...]) i pkt. 5 usługi ambulatoryjne (kod [...]);

- zgodnie z załącznikiem nr 1 do ww. Zarządzenia określającym katalog zakresów świadczeń w ramach fizjoterapii ambulatoryjnej (poz.2) przy nazwie produktu rozliczeniowego (rubryka 5) oznaczono wizyty fizjoterapeutyczne w warunkach domowych oraz zabiegi terapeutyczne w warunkach domowych symbolem gwiazdki - s. 1 rubryka 2 - załącznika - co oznacza (zgodnie z wyjaśnieniami znajdującymi się na s. 4 załącznika), iż wykonanie i rozliczenie tego produktu nie było obligatoryjne;

- w okresie wskazanym przez RPP ([...] październik 2017 r. - [...] styczeń 2018 r.) Zakład nie miał podpisanej z MOW NFZ umowy na świadczenia rehabilitacji w warunkach domowych;

- Zakład nie odmówił pacjentom (w okresie [...] październik 2017 r. - [...] styczeń 2018 r.), co do których prowadzona była rehabilitacja w warunkach domowych, w oparciu o poprzednią umowę z [...] stycznia 2011 r. na świadczenie usług rehabilitacji ambulatoryjnej, kontynuacji świadczenia tych usług, pomimo nie zwarcia z MOW NFZ umowy na tego rodzaju świadczenia,

- żadnemu pacjentowi, który, w oparciu o poprzednią umowę z [...] stycznia 2011 r. na świadczenie usług rehabilitacji ambulatoryjnej, był wpisany na listę oczekujących przed [...] października 2017 r., Zakład nie odmówił świadczenia usług rehabilitacji w warunkach domowych i tacy pacjenci mieli wykonaną rehabilitację domowa;

Od [...] października 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. w Zakładzie nie była prowadzona lista oczekujących na rehabilitację domową dla nowych pacjentów albowiem, zgodnie z nową umową z [...] września 2017 r. na świadczenia rehabilitacyjne ambulatoryjne w ramach kodu [...], świadczenia fizjoterapii i zabiegów fizjoterapeutycznych w warunkach domowych nie było obligatoryjne. Takie stanowisko nie tylko wynika, wprost z przytoczonych przepisów lecz także znalazło potwierdzenie w piśmie z [...] października 2017 r. MOW NFZ do Skarżącego.

3. RPP w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

1. Istota sprawy sprowadza się do tego, czy zasadnie RPP w decyzji skierowanej do Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego W. B.-W. (dalej: "SZPZLO"):

- uznał praktyki stosowane przez SZPZLO polegające na wstrzymaniu rejestracji pacjentów w ramach nowych zgłoszeń na rehabilitację domową od [...] października 2017 r., mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych za naruszające zbiorowe prawa pacjentów,

- oraz stwierdził ich zaniechanie od dnia [...] stycznia 2018 roku.

Zdaniem organu, od [...] października 2017 r. podmiot leczniczy nie rejestrował nowych zgłoszeń pacjentów na rehabilitację domową. Zapisy na rehabilitację domową pacjentów zostały dopiero wznowione [...] stycznia 2018 r. RPP wskazał, że podmioty, które zawarły umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie fizjoterapii ambulatoryjnej mają obowiązek udzielania również fizjoterapii domowej. Obowiązek udzielania tych świadczeń powoduje natomiast, że muszą one prowadzić rejestrację pacjentów na udzielanie tych świadczeń. Pacjent zgłaszający się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, który ma zawartą umowę na fizjoterapię ambulatoryjną, ze skierowaniem na rehabilitację domową, powinien być wpisany na listę oczekujących. Niezgodne z postanowieniami umów było odmawianie pacjentom rejestracji (zapisów) na te świadczenia. Wskazał, że już sam fakt, że w podmiocie leczniczym obowiązywała regulacja wewnętrzna sprzeczna z przepisami, stanowi o stosowaniu praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Zdaniem SZPZLO, nie można nakazywać podmiotowi leczniczemu udzielanie świadczeń zdrowotnych pacjentom, w sytuacji gdy podmiot ten nie miał podpisanej umowy z NFZ na udzielenia takich rodzajowych świadczeń. W sprawie nie wystąpiła przesłanka zaniechania Skarżącej, mająca na celu ograniczenie praw pacjentów w zakresie dostępu do świadczeń medycznych. Żadnemu pacjentowi, który, w oparciu o poprzednią umowę na świadczenie usług rehabilitacji ambulatoryjnej, był wpisany na listę oczekujących przed [...] października 2017 r. - Zakład nie odmówił świadczenia usług rehabilitacji w warunkach domowych. Pacjenci mieli w pełni wykonaną rehabilitację domową. W sprawie nie spełniona została żadna z przesłanek wynikających z u.p.p. pozwalając na uznanie, że doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Zdaniem Sądu, rację w tym sporze należało przyznać Stronie skarżącej a nie organowi wydającemu decyzję.

2. Należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2017 r., poz. 1318 z późn. zm., dalej "u.p.p."). Ustawa w rozdziale 13 wprowadza rozwiązanie prawne służące ochronie zbiorowych praw pacjenta. Termin "zbiorowe prawa pacjentów" odnosi się do tych praw, o których mowa w u.p.p. oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę. Tym samym ustanowiono odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy zaś mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach (por. wyrok WSA w Warszawie z 24 maja 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 582/17).

Postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów należą do środków o charakterze władczym. Polegają na przyznaniu RPP uprawnienia do władczego rozstrzygnięcia, ale nie o samych prawach, lecz o ich właściwej realizacji. Zgodnie z przepisami rozdziału 13 u.p.p., RPP wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania w tych sprawach, a także podejmuje określone decyzje tak co do kwestii proceduralnych, jak i merytorycznych, m.in. obligujące do podjęcia działań bądź zaniechania jakichś czynności.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych. W świetle wskazanej definicji nie jest ważny skutek, tylko sam fakt określonego zachowania, tzn. fakt, że podjęte zachowania nie muszą w istocie doprowadzić do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjenta. Naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania, wskazującej na stałość postępowania. Natomiast jeżeli określone zachowanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych będzie miało charakter incydentalny, to będziemy mieli raczej do czynienia z indywidualnym naruszeniem interesu poszczególnych pacjentów.

Praktyka określona w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. ma polegać na zachowaniu bezprawnym oraz zorganizowanym. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z normy prawnej, orzeczenia sądowego lub zobowiązania. Wykładnia celowościowa tego artykułu pozwala na stwierdzenie, iż ustawodawcy chodziło o uznanie za tego typu praktyki działań sprzecznych z u.p.p. i innymi ustawami określającymi prawa pacjenta i zobowiązania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymania się od jakiegoś działania (zaniechanie), czyli co najmniej przewidywanie danego stanu rzeczy, choć niekoniecznie jego zrealizowanie (por. D. Karkowska, Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawa Pacjenta. Komentarz, wersja el. Lex 2016). Odpowiedzialność z tytułu naruszenia zbiorowych praw pacjenta ma charakter odpowiedzialności obiektywnej w tym sensie, że stwierdzenie zawinionego charakteru przedmiotowego naruszenia nie jest konieczną przesłanką stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy. Rozważania w przedmiocie winy podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych są zbędne z punktu widzenia możliwości zastosowania przepisów prawa materialnego, takich jak zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy pacjentów. Element subiektywny w postaci umyślności lub nieumyślności naruszenia przepisów ustawy, określany mianem winy, jest okolicznością braną pod uwagę przy ustalaniu wysokości kary (por. wyrok SN z 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt SK 45/10).

W myśl art. 59 ust. 2 u.p.p., zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Na mocy art. 65 u.p.p. decyzje wydawane przez RPP są ostateczne. W zakresie nieuregulowanym w przepisach rozdziału 13 ustawy, dotyczącego postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów stosuje się przepisy k.p.a.

Stosownie zaś do art. 64 ust. 1 i ust. 2 u.p.p, w przypadku wydania przez RPP decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W decyzji RPP może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Zgodnie zaś z art. 64 ust. 1 i ust. 3 u.p.p. nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 64 ust. 1, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1. W tym przypadku RPP wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W analizowanej sprawie zastosowanie znalazł właśnie art. 64 ust. 3 i ust. 4 u.p.p., gdyż RPP wydał decyzję w której uznał wskazane w niej praktyki za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i jednocześnie stwierdził zaniechanie ich stosowania od dnia [...] stycznia 2018 r.

3. Zdaniem RPP, w analizowanej sprawie podmiot leczniczy naruszał zbiorowe prawa pacjentów gdyż:

- od dnia [...] października 2017 r. nie rejestrował nowych zgłoszeń pacjentów na rehabilitację domową (wznowiono zapisy dopiero od [...] stycznia 2018 r.);

- Zakład miał zawartą umowę na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie fizjoterapii ambulatoryjnej ale miał również obowiązek udzielania fizjoterapii domowej;

- pacjent zgłaszający się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, który ma zawartą umowę na fizjoterapię ambulatoryjną, ze skierowaniem na rehabilitację domową, powinien być wpisany na listę oczekujących; niezgodne z postanowieniami umów jest odmawianie pacjentom rejestracji na te świadczenia;

- sam fakt, że w podmiocie leczniczym obowiązywała regulacja wewnętrzna sprzeczna z przepisami stanowi o stosowaniu praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

4. Zdaniem Sądu, wskazane argumenty w żaden sposób nie świadczą o praktyce Zakładu naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Nie zostały również w sposób prawidłowy wykazane przez RPP w zaskarżonej decyzji.

Zaskarżoną decyzją RPP uznał praktykę stosowaną przez Zakład polegającą na wstrzymaniu rejestracji pacjentów w ramach nowych zgłoszeń na rehabilitację domową od [...] października 2017 r. do [...] stycznia 2018 r., mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych (o których mowa w art. 6 ust. 2 u.p.p.) za naruszenie zbiorowych praw pacjentów i stwierdził ich zaniechanie od dnia [...] stycznia 2018 r. Zatem RPP wskazał, że skoro podmiot zaprzestał stosowania wskazanej praktyki to wydał decyzję w trybie art. 64 ust. 3 i ust. 4 u.p.p. Decyzja o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjenta i stwierdzającą jej zaniechanie jest decyzją kształtującą sytuację prawną podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Kształtuje sytuację prawną podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych przez stwierdzenie naruszenia obowiązków prawnych oraz stwierdzenie, że zaniechał ich naruszenia. Decyzja zatem o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjenta i stwierdzeniu jej stosowania jest decyzją, której nie można zaliczyć do nietworzącej praw nabytych (por. wyrok NSA z 8 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 1744/16). Ze stanu faktycznego sprawy wynikają następujące ustalenia:

- w okresie wskazanym przez RPP objętym skarżoną decyzją (od [...] października 2017 r. do [...] stycznia 2018 r.) Zakład miał podpisaną z NFZ nową umowę na świadczenia rehabilitacyjne ambulatoryjne;

- na podstawie wskazanych w aktach sprawy przepisów, zorganizowane zostały dwa odrębne konkursy na świadczenia usług rehabilitacyjnych: 1) na usługi leczenia medycznego świadczone w warunkach domowych i 2) usługi ambulatoryjne;

- w okresie od [...] października 2011 r. do [...] stycznia 2018 r., Zakład nie miał podpisanej z NFZ umowy na świadczenia rehabilitacji w warunkach domowych;

- z wyjaśnień Zakładu wynika, że nie odmówiono pacjentom (w okresie [...] październik 2017 r. - [...] styczeń 2018 r.), co do których prowadzona była rehabilitacja w warunkach domowych (w oparciu o poprzednią umowę z [...] stycznia 2017 r. na świadczenie usług rehabilitacji ambulatoryjnej) kontynuacji świadczenia tych usług, pomimo braku zawarcia z NFZ stosownej umowy na tego rodzaju świadczenia;

- żadnemu pacjentowi, który (w oparciu o poprzednią umowę z NFZ) był wpisany na listę oczekujących przed [...] października 2017 r. (tj. przed zarządzeniem wewnętrznym Zakładu), Zakład nie odmówił świadczenia usług rehabilitacji w warunkach domowych;

- od dnia [...] października 2017 r. do dnia [...] stycznia 2018 r. w Zakładzie nie była prowadzona lista oczekujących na rehabilitację domową dla nowych pacjentów;

- Zakład wskazywał zgłaszającym się pacjentom podmioty lecznicze, które zobowiązane były do wykonywania takich świadczeń medycznych na podstawie umów zawartych z NFZ.

Zdaniem Sądu, w tak określonym stanie faktycznym i prawnym, postępowanie Zakładu nie naruszało zbiorowych praw pacjentów. Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów.

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 u.p.p.).

Zatem, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: a) bezprawności działania lub zaniechania, i b) naruszenia mającego na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Zdaniem Sądu, w analizowanej sprawie nie spełniona została żadna z tych przesłanek.

Po pierwsze - nie wystąpiła w niniejszej sprawie przesłanka "bezprawności" działań lub zaniechań. Bezprawność to przedmiotowa cecha czynu, ujmowana jako sprzeczność z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Źródła tych zasad wynikają albo z norm powszechnie obowiązujących - jako reguł postępowania wyznaczonych przez nakazy i zakazy wynikające z norm prawa pozytywnego, w szczególności prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, pracy, finansowego itp., albo też z nakazów i zakazów wynikających z zasad współżycia społecznego. Stwierdzenie bezprawności powinno polegać na wskazaniu konkretnej normy prawnej, która została naruszona przez podmiot leczniczy. Bezprawność praktyk należy rozumieć jako sprzeczność z porządkiem prawnym, tj. normami prawa powszechnie obowiązującego: Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, ustawami, rozporządzeniami oraz aktami prawa miejscowego. Oceniając konkretne działanie lub jego zaniechanie w kontekście jego bezprawności zbadać należy, czy zachowanie podmiotu leczniczego jest zgodne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z 17 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1861/15). Sąd w pełni akceptuje powyższe rozważania.

Zdaniem Sądu, RPP uznając, że niezgodne z postanowieniami umów jest odmawianie pacjentom rejestracji na świadczenia rehabilitacji w warunkach domowych nie wskazał nawet żadnego postanowienia tych umów, który nakazywałaby podmiotowi leczniczemu prowadzenie rehabilitacji w warunkach domowych, a którego naruszenie stanowiłoby podstawę do wykazania istnienia przesłanki bezprawności. Nie dokonano zatem żadnej analizy, ani poprzedniej umowy z NFZ podmiotu leczniczego, ani też nowej umowy oraz ewentualnych przepisów intertemporalnych w tym zakresie. Gołosłowne twierdzenie o "warunkach" wynikających z umów i brak podania normy prawnej w tym zakresie - nie jest do zaakceptowania i nosi cechy dowolności w ustaleniu stanu faktycznego i prawnego.

Dodatkowo można wskazać, że powoływanie się przez RPP na "stanowisko NFZ" nie jest wskazaniem konkretnej normy prawnej, która została naruszona przez podmiot leczniczy, a które to naruszenie przesadzałoby o bezprawności postępowania. Zresztą, jak wskazał Skarżący – stanowisko to znacznie ewaluowało.

Zasadnie wskazano w skardze, że art. 6 ust. 2 u.p.p. określa, że pacjent, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych ma prawo do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń. W placówkach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej świadczenia medyczne są udzielane według kolejności zgłoszenia w dniach i godzinach ich udzielania przez świadczeniodawcę, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Świadczeniodawca prowadzi listę oczekujących w sposób zapewniający poszanowanie zasady sprawiedliwego, równego, niedyskryminującego i przejrzystego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej. Nie można zatem zasadnie mówić o obowiązku świadczenia określonych usług, odnośnie podmiotu, który nie zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, chyba że organ wykaże, że taki obowiązek na nim ciążył na podstawie np. regulacji przejściowych przewidzianych w umowach lub wynikał z innych regulacji prawnych. Tego jednak RPP nie wykazał i nawet nie uprawdopodobnił.

Rację ma Skarżący, że art. 6 ust. 2 u.p.p, nie może być rozumiany w ten sposób, że Zakład ma obowiązek prowadzić listę pacjentów, w sytuacji, w której nie świadczy rodzajowo danych usług medycznych. Prowadzenie takiej listy pacjentów nie miałaby żadnego uzasadnienia a wprowadzałaby jedynie pacjentów w błąd. Skoro bowiem dane usługi medyczne nie są świadczone przez podmiot leczniczy to prowadzenie listy pacjentów oczekujących niewątpliwie będzie bezprzedmiotowe. Jeżeli zatem Zakład nie zawarł umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (nie zawarł umowy na świadczenie rehabilitacji ambulatoryjnej w warunkach domowych), to nie istnieje podstawa prawna do nałożenia na zakład obowiązku prowadzenia listy pacjentów oczekujących na tego rodzaju świadczenia medyczne. Zatem, brak prawnego obowiązku świadczenia określonych usług przesądza o braku podstaw do stwierdzenia wystąpienia bezprawności. Brak bezprawności przesadza zaś, iż nie wystąpiła przesłanka, której istnienie jest warunkiem koniecznym dla stwierdzenia, iż dane postępowa naruszyło zbiorowe prawa pacjentów.

Po drugie - nie wystąpiła w niniejszej sprawie także druga z przesłanek, a mianowicie naruszenie mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw. Artykuł 6 ust. 2 u.p.p. stanowi że pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń. Nie udzielanie odpowiednich świadczeń zdrowotnych (brak ich udzielania) powoduje, że prowadzenie listy oczekujących pacjentów staje się w takich sytuacji bezprzedmiotowe.

W niniejszym przypadku, żaden z potencjalnych pacjentów nie został pozbawiony prawa do świadczeń medycznych (rehabilitacji w warunkach domowych). Nie wystąpiło także potencjalne ograniczenie tych praw, gdyż Zakład wskazywał listę podmiotów leczniczych, które były zobligowane do świadczenia takich usług. Brak prowadzenia listy pacjentów oczekujących na określone świadczenia, których Zakład nie ma obowiązku świadczyć nie stanowi naruszenia zbiorowych praw pacjenta.

5. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach obejmujących wpis od skargi 200 zł oraz koszty zastępstwa procesowego (w kwocie 480 zł i 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa) Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).