Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 101/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2011 r. sprawy ze skargi W. K., M. R., H. R. i M. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 101/11

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2008 r. umarzającą postępowanie z wniosku W. K., M. R., H. R. i M. P. w przedmiocie stwierdzenia, że część położonej w gminie [...] (obecnie [...]) nieruchomości ziemskiej "G." o pow. 49,1335 ha nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz.13), zwanego dalej "dekretem".

W uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu decyzji organ wskazał, że wnioskodawcy nie mają przymiotu strony, gdyż ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, aby ich poprzednicy prawni – A. i W. małżonkowie K. - byli właścicielami nieruchomości w dacie jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zgodnie z tym przepisem na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe, przechodziła z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51), zwanego dalej "rozporządzeniem", strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organ wskazał, że wniosek dotyczy stwierdzenia, że rozparcelowana część przejętej na rzecz Państwa na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej "G." o pow. 49,1335 ha nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Minister podniósł, iż postępowanie na podstawie art. 6 rozporządzenia może być prowadzone wyłącznie na wniosek strony; Zgodnie natomiast z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.", stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie za stronę, Interes prawny bowiem powinien wynikać wprost z przepisów prawa materialnego. Również obowiązek, tak samo jak interes prawny, jest stanowiony przepisami prawa materialnego. Należy go zatem rozumieć tak, jak w stosunkach cywilnoprawnych, jako powinność zachowania się określonego nakazem lub zakazem.

W ocenie organu stroną w rozumieniu art. 28 k. p. a. będą więc dawni właściciele przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości bądź ich następcy prawni.

Zdaniem organu wnioskodawcy nie posiadają przymiotu strony. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów archiwalnych, w szczególności z wpisów w księdze hipotecznej "D." wynika, że właścicielem wspomnianych dóbr składających się z majątków G., T., W. oraz K. był J. T. Spadkobiercami po zmarłym 18 kwietnia 1924 r. J. T. zostali M. T., J. K. i S. G. Prawa spadkowe co do części odziedziczonych dóbr o pow. 190,7361 ha spadkobiercy aktami z [...] lipca 1924 r. za nr [...] zbyli na rzecz kolonistów, zaś prawa co do pozostałej reszty odziedziczonych dóbr aktem z [...] grudnia 1924 r. za nr [...] zbyli A. i W. małżonkom K. za sumę 45.000 zł, z której to sumy nabywcy pozostali dłużnikami na sumę 15.500 zł z zabezpieczeniem na imię spadkobierców po J. T. A. K. nie biorąca udziału w akcie nabycia z [...] grudnia 1924 r. za nr [...], zaakceptowała ten akt aktem z [...] września 1925 r. za nr [...]. Tak ustalony stan potwierdza dalszy zapis w księdze, z którego wynika że A. i W. małżonkowie K. nabyli od spadkobierców po J. T., tj. od M. T., J. K. i S. G. część praw spadkowych względem pozostałej części D. po wyłączeniu części nabytej przez kolonistów. Na podstawie późniejszych wpisów ustalono, że orzeczeniem Starosty Powiatowego R. z [...] lutego 1939 r. A. i W. małżonkowie K. jako współwłaściciele majątku G. i W. otrzymali zgodę na przystąpienie do parcelacji wymienionych nieruchomości, a mianowicie obszaru 49,05 ha z majątku W. i obszaru 77,89 ha z majątku G. Jak jednak wynika z wpisanej w dziale III księgi hipotecznej D. wzmianki Sądu Okręgowego w R. z [...] marca 1939 r., zatwierdzenie wniosku z [...] marca 1939 r. o wpis w księdze hipotecznej udzielonego małżonkom K. w dniu [...] lutego 1939 r. zezwolenia na parcelację 77,89 ha z dóbr G. zostało zawieszone do czasu uregulowania przez nich tytułu własności. Z późniejszego wpisu dokonanego na podstawie pisma Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z [...] czerwca 1945 r. oraz wniosku z [...] października 1945 r. wynika, że Skarb Państwa przejął resztę dóbr od poprzednich właścicieli – A. i W. K. na cele reformy rolnej.

Organ powołał się na art. 5 ogłoszonej 14 kwietnia 1818 r. ustawy Prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach (Dziennik Praw Królestwa Polskiego z 1818 r. nr 5, poz. 21. 295), zwanej dalej "Prawem hipotecznym z 1818 r.". Zgodnie z tym przepisem prawo do rozporządzenia własnością dóbr nieruchomych zyskuje się przez wciągnięcie tytułu nabycia do ksiąg hipotecznych.

W konsekwencji stwierdzono, że choć A. i W. małżonkowie K. rozpoczęli procedurę nabycia od spadkobierców J. T. praw spadkowych co do części D., to skoro nie zostali ujawnieni w księdze hipotecznej jako właściciele nie mogli dokonać skutecznie parcelacji majątku mimo czynionych starań i mimo, że władali nieruchomością jak właściciele. Brak wpisu w ocenie organu mógł wynikać z niezapłacenia całości sumy nabycia, na co wskazuje treść wpisów pod nr [...] oraz pod nr [...] działu III księgi. Ostatni wpis dotyczący własności D. został ujawniony w dziale II księgi hipotecznej z dniem [...] listopada 1924 r. na rzecz spadkobierców J. T., tj. M. T., J. K. i S. G. jako współwłaścicieli, każdego w jednej trzeciej części niepodzielnie. Jest to ostatni wpis dotyczący własności dóbr przed 1 września 1939 r. Uzasadnione przypuszczenie, że stan własnościowy nabytych przez małżonków K. dóbr jest nieuregulowany potwierdza również wpis Sądu Okręgowego w R. z [...] marca 1939 r. zawieszający zatwierdzenie zezwolenia na parcelacje do czasu uregulowania tytułu własności małżonków K. Mając na uwadze treść powołanego art. 5 Prawa hipotecznego z 1818 r. Sąd zawiesił zatwierdzenie parcelacji do czasu ujawnienia wpisu w księdze hipotecznej.

Zdaniem Ministra skuteczne prowadzenie postępowania przez wnioskodawców na podstawie § 6 rozporządzenia będzie możliwe po rozstrzygnięciu kwestii dotyczących kwestii nabycia własności przez A. i W. małżonków K. spornych nieruchomości, która to kwestia należy do właściwości rzeczowej sądów powszechnych.

Skargę na decyzję Ministra z dnia [...] lutego 2009 r. wniósł W. K. działając we własnym imieniu , jak również jako pełnomocnik M. R., M. P. i H. R., wskazując, że ich poprzednicy prawni – A. i W. małżonkowie K. - w chwili przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa w trybie art 2 ust. 1 lit. e dekretu byli właścicielami majątku "G." o pow. 49,1335 ha. Podniósł, że podstawą nabycia przez jego dziadków własności nieruchomości ziemskiej "G." był dokonany w formie prawem przypisanym akt notarialny przenoszący na ich rzecz przez wymienionych w księdze wieczystej właścicieli za umówioną cenę kupna. Podkreślił, iż zbywcy dokonali przekazania jego dziadkom nabytej nieruchomości i okoliczności te nie mogą być kwestionowane. Niedokonanie zaś wpisu w księdze wieczystej prawa własności poprzedników prawnych skarżących spowodowane zostało zaprzestaniem działania urzędów państwowych i sądów w związku z wybuchem z dniem 1 września 1939 r. wojny.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W toku postępowania sądowego skarżący W. K. złożył do akt sprawy kopię wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...] listopada 2010 r. z uzasadnieniem, sygn. akt. [...] oddalającego jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] marca 2010 r. oddalającego powództwo W. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Staroście B. o ustalenie, że w dniu 1 września 1939 r. A. i W. małżonkowie K. byli właścicielami nieruchomości ziemskiej "G." o powierzchni 49,1335 ha, położonej w gminie W., powiat B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przyczyną umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia, że część położonej w gminie [...] (obecnie [...]) nieruchomości ziemskiej "G." o pow. 49,1335 ha nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu było uznanie, że wnioskodawcy W. K., M. R., H. R. i M. P., nie wykazali interesu prawnego niniejszej sprawie, w rozumieniu art. 28 k. p. a.

Zdaniem organów rozstrzygających sprawę , A. i W. małż. K. - poprzednicy prawni wnioskodawcy - pomimo różnych działań prawnych i faktycznych podejmowanych w stosunku do majątku "G." nie uzyskali do momentu wybuchu II wojny światowej uprawnień właścicielskich. O braku uprawnień właścicielskich małż. K. świadczy ostatni wpis w księdze hipotecznej dokonany przed 1 wrześniem 1939r., dotyczący własności D. Minister podkreślił iż z dniem [...] listopada 1924r. w dziale II księgi jako współwłaściciele wymienionego majątku ujawnieni zostali spadkobiercy J. T., tj. M. T., J. K. i S. G.

Organy, jako argument wzmacniający przyjęte przez nich stanowisko przytoczyły treść art. 5 obowiązującego wówczas Prawa hipotecznego z 1818r.

Stwierdzić należy, iż organy z ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktyczno-prawnego wyprowadziły błędne wnioski.

Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że A. i W. małżonkowie K. -poprzednicy prawni skarżących - w dniu [...] grudnia 1924 r. zawarli z M. T., J. K. i S. G. w formie aktu notarialnego umowę kupna nieruchomości składającej się z dóbr ziemskich: G., W., T. i K. o łącznej powierzchni około 224,8 ha.

Dla oceny skutków prawnych tej umowy jest kwestią istotną, czy zbywcy wymienionej nieruchomości byli w świetle prawa obowiązującego w dniu zawarcia umowy do rozporządzenia własnością. Jak zaznaczył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w dziale II księgi hipotecznej jako współwłaściciele ujawnieni zostali z dniem [...] listopada 1924r. - a zatem przed zawarciem umowy z A. i W. małż. K. – M. T., J. K. i S. G. jako współwłaściciele, każdy w jednej trzeciej części niepodzielnie.

Stwierdzić należy, że skoro zbywcy nieruchomości obejmującej m.in. dobra ziemskie "G." byli ujawnieni jako właściciele w księdze hipotecznej, to spełniali wymóg przewidziany art. 5 Prawa hipotecznego z 1818r, uprawniający do rozporządzania własnością dóbr nieruchomych. Konsekwencją prawa rozporządzenia własnością przedmiotowej nieruchomości przez jej właścicieli było skuteczne nabycie własności tego majątku przez dziadków skarżących tj. A. i W. małż. K. na podstawie wskazanej umowy kupna.

Okoliczność, że kupujący nie zostali jednak ujawnieni w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości jako jej właściciele nie powoduje, że kupujący nie stali się właścicielami nieruchomości. W tym zakresie Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela w pełni pogląd Sądu Apelacyjnego w L., wyrażony w uzasadnieniu w/w wyroku z dnia [...] listopada 2010 r., sygn. akt [...]. Sąd ten stwierdził, iż zgodnie z obowiązującym w dniu zawarcia powyższej umowy sprzedaży, tj. w dniu [...] grudnia 1924 r., art. 711 Kodeksu Napoleona własność dóbr nabywa się i przenosi m. in. przez skutek zobowiązań, tj. także drodze umowy sprzedaży. Wpis nowego właściciela do księgi wieczystej nie był konstytutywną przesłanką nabycia prawa własności. Brak ujawnienia nowego właściciela ograniczał go jedynie w prawie rozporządzania nieruchomością.

Powyższe wskazuje, że A. i W. małżonkowie K. byli właścicielami nieruchomości ziemskiej "G.".

Niezasadne jest więc stanowisko organu odmawiające skarżącym, jako spadkobiercom A. i W. małżonków K., przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia, że część nieruchomości ziemskiej "G." o pow. 49,1335 ha nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Organ uznając, że skarżący nie mają interesu prawnego legitymującego do złożenia wniosku o stwierdzenie, że część nieruchomości ziemskiej "G." nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, naruszył art. 28 k. p. a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co przesądziło o uchyleniu zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.