Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1882/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1  pkt 2,  art. 156 par. 2, 157 par. 1, 158, 138  par. 1  pkt 1 w zw. z  art. 127  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2  ust. 1
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Monika Nowicka Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skarg Syndyka Masy Upadłości [...] w upadłości z siedzibą w P. oraz Miasta P. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezydenta Miasta P. oraz Syndyka Masy Upadłości [...] w upadłości, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. Nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...] o powierzchni [...] m2, stanowiącej własność W. R. i M. P. i obejmującej obecnie działki nr [...] oraz stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa tegoż orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej obecnych działki nr [...], położonych w P. przy ul. [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1950 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzekło o wywłaszczeniu m.in. parceli nr [...] o pow. [...] m2, położonej w P. przy ul. [..], stanowiącej własność W. R. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia wystąpił S. B. (spadkobierca W. R.). Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...], bowiem wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, w szczególności nie udowodnił, że jest spadkobiercą W. R. Decyzją z [...] kwietnia 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił własną decyzję z [..] sierpnia 2000 r. i jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. w przedmiotowej części. Wyrokiem z 18 czerwca 2003 r. sygn. akt I SA 1382/01 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie te decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, gdyż organ nie zapewnił udziału w przedmiotowym postępowaniu wszystkim jego stronom.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku S. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Minister Infrastruktury decyzją z [...] września 2004 r. utrzymaną w mocy decyzją tego organu z [...] grudnia 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Następnie wyrokiem z 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] września 2004 r.

Po kolejnym rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej dawnej działki nr [...] Minister Budownictwa decyzją z [...] maja 2007 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...] obejmującej obecnie działki nr [...] oraz stwierdził wydanie tego orzeczenia z naruszeniem prawa w części dotyczącej obecnych działek nr [...].

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili Prezydent Miasta P. oraz Syndyk Masy Upadłości [...] w upadłości.

Po rozpatrzeniu obu wniosków Minister stwierdził, że nie mogą one zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru wyjaśnił, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138). Przepis art. 1 ust. 1 tego dekretu dopuszczał wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1, a więc a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, jeżeli znajdowały się w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie przepisów powyższego dekretu wymaga zatem ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia (wyrok SN z 17 września 2001 r. sygn. akt III RN 214/00, publ. OSNP 2002/13/298). W przedmiotowej sprawie, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05, którego ocena prawna i wskazania wiążą organ nadzoru, przedmiotowa nieruchomość zajęta była we wskazanym dekretem okresie przez [...], której działalność nie spełniała przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. W tej sytuacji Minister stanął na stanowisku, że jeden z warunków dopuszczalności wywłaszczenia, tj. wywłaszczenie na cele przewidziane w art. 2 dekretu, nie został spełniony. Dodatkowo Minister stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż nie została również spełniona druga dekretowa przesłanka dotycząca znajdowania się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowej nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Równocześnie organ nadzoru zauważył, że w sprawie wywłaszczenia nie zostały spełnione wszystkie przesłanki zawarte w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776), ponieważ w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1950 r. nie został wymieniony cel, na jaki została przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona, co również stanowi rażące naruszenie prawa (art. 22 rozporządzenia). Dodatkowo organ nadzoru stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie w stosunku do obecnych działek nr [...] nie można stwierdzić wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż stanowią one własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] w upadłości z siedziba w P. (na mocy decyzji administracyjnej), natomiast w części dotyczącej działek nr [...] (własność osoby fizycznej na podstawie aktu notarialnego), [...] (obie działki w użytkowaniu wieczystym na podstawie umowy sprzedaży użytkowania wieczystego z 1998 r.), [...] (w użytkowaniu wieczystym osoby fizycznej na podstawie notarialnej umowy sprzedaży i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego) oraz nr [...] (własność Miasta P. [...]) wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, uniemożliwiające wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1950 r.

Mając powyższe na uwadze, organ nadzoru utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2007 r.

Na decyzję Ministra Budownictwa z [...] września 2007 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Syndyk Masy Upadłości [...] w upadłości i Miasto P.

W obszernym uzasadnieniu złożonej skargi Syndyk Masy Upadłości [...] w upadłości wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2007 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r. w części stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. o wywłaszczeniu parceli nr [...] i w części stwierdzającej, że jej wydanie nastąpiło z naruszaniem prawa, albowiem decyzje te rażąco naruszają prawo materialne i procesowe w sposób mający wpływ na wynik sprawy przez błędne zastosowanie i wykładnię przepisów prawa: art. 7, 107 kpa oraz art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący stanął na stanowisku, że [...] Przedsiębiorstwo [...] należało uznać w świetle ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 za przedsiębiorstwo państwowe [...]. Zdaniem skarżącego stosowne dokumenty zostały dołączone do akt sprawy, jednak organ wydający decyzję nie przeprowadził w tym względzie żadnych rozważań. Dodatkowo skarżący podniósł, że istotne znaczenie dla sprawy ma także okoliczność, iż po roku 1990 spadkobiercy właścicieli występowali o stwierdzenie nieważności decyzji wymienionej na wstępie. Między innymi decyzją z dnia [...] maja 1996 r. nr [...] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji opisanej powyżej na wniosek W. H. działającego we własnym imieniu oraz pozostałych spadkobierców. Należałoby się zastanowić, zdaniem skarżącego, czy nie zachodzi w tej sprawie wypadek opisanych art. 156 § 1 pkt. 3 kpa.

Natomiast w uzasadnieniu złożonej przez Miasto P. skargi skarżący zarzucił decyzji Ministra Budownictwa naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli art. 7, art. 12 § 1, art. 77 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2, i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący nie zgodził się z wyjaśnieniami zawartymi w uzasadnieniu decyzji Ministra, z których wynika, że prowadzona przez [...] Przedsiębiorstwo [...] a następnie przez Państwową [...] działalność była działalnością o charakterze [...], a nie publicznym i w związku z tym niedopuszczalne było wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. W opinii skarżącego ocena charakteru prowadzonej przez te przedsiębiorstwa działalności musi odbywać się w oparciu o zasady ustroju społeczno-gospodarczego, który obowiązywał w chwili przejęcia nieruchomości, a obowiązujący w tym czasie stan prawny jest podstawą oceny, czy zaistniały przesłanki określone w art. 156 kpa. Skarżący podkreślił, że w ówczesnym systemie społeczno-gospodarczym i prawnym działalność prowadzona przez tego typu przedsiębiorstwa była działalnością o charakterze publicznym, gdyż [...]. Stąd też dokonywanie oceny charakteru prowadzonej działalności w oparciu o dzisiejsze realia gospodarcze i zasady ustroju społeczno-politycznego jest w jego opinii błędne. Zajęcie spornej nieruchomości przed zakończeniem II Wojny Światowej przez przedsiębiorstwo państwowe oraz użytkowanie jej przez to przedsiębiorstwo w dniu [...] kwietnia 1948 r., co zdaniem skarżącego bezspornie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, jednoznacznie potwierdza, że nie naruszono w tym przypadku przepisów dekretu. Z akt sprawy nie wynika również, w opinii skarżącego, aby w trakcie przejmowania nieruchomości naruszono jakiekolwiek procedury wywłaszczenia. Stwierdzenie organu, że w decyzji wywłaszczeniowej nie został podany cel, na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona, jest o tyle niesłuszne, iż w decyzji tej wyraźnie wskazano nazwę przedsiębiorstwa państwowego ([...] Przedsiębiorstwo [...]), dla potrzeb którego nieruchomość została wywłaszczona.

W odpowiedzi na skargi Minister wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność obydwu skarg.

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że istota sądowej kontroli przedmiotowego postępowania administracyjnego sprowadza się obecnie do ustalenia, czy po raz trzeci prowadząc postępowanie nadzorcze Minister prawidłowo stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...], stanowiącej własność W. R. i M. P., obejmującej obecnie działki nr [...] oraz stwierdził wydanie z naruszeniem prawa tegoż orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej obecnych działki nr [...] oraz nr [...], położonych w P. przy ul. [...].

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera zatem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Wyjaśnić należy, że przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie dlaczego zastosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem.

Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. W tej sytuacji podkreślić należy, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy wskazać zatem należy, że rozpatrując po raz trzeci niniejszą sprawę organ nadzoru był związany oceną prawną zawartą we wszystkich wydanych w tej sprawie wyrokach sądów administracyjnych. Należy zatem przypomnieć, że w wyroku z 18 czerwca 2003 r. sygn. akt I SA 1382/01 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając obie odmowne decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nakazał organowi nadzoru zapewnienie udziału w przedmiotowym postępowaniu wszystkim jego stronom, a nie tylko jednemu ze spadkobierców byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Następnie wyrokiem z 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił kolejne odmowne decyzje Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2004 r. oraz z dnia [...] września 2004 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie bezsprzecznie przesądził, że wywłaszczona nieruchomość położona w P. przy ul. [...] zajęta była w okresie wskazanym dekretem z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz.138) najpierw przez [...], której działalność ponad wszelką wątpliwość w opinii Sądu nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., a następnie w kwietniu 1945 r. nieruchomość tę przejęło [...] Przedsiębiorstwo [...], które to przedsiębiorstwo zdaniem składu orzekającego nie służyło realizacji celów użyteczności publicznej. Równocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w myśl art. 2 ust. 1 dekretu wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały na cele wskazane w art. 2 ust. 1 lit. a-f dekretu, przy czym pod literą a, b, c, d i e określono cele wywłaszczenia w sposób precyzyjny. Natomiast pod literą f ustalono, że chodzi tu o zajęcie "na cele użyteczności publicznej", przy czym nie użyto tu określenia "na inne cele użyteczności publicznej", mimo, że wszystkie cele określone pod literą a-e są traktowane przez dekret jako cele użyteczności publicznej, co wynika z tytułu dekret, który miał zastosowanie tylko do majątków zajętych na cele użyteczności publicznej. Zdaniem Sądu redakcja przepisu art. 2 ust.1 lit. f dekretu nie pozwala na przyjęcie, że dekret posługuje się pojęciem użyteczności publicznej w znaczeniu szerokim, że wylicza cele określone pod lit. a-e jedynie przykładowo, a wyodrębniając pod lit. f w oddzielną grupę "cele użyteczności publicznej", obejmuje nimi wszystko to, co za cel taki mogłoby być uznane, a nie zostało wymienione pod lit. a-e. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odwołując się również do utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu, stanął na stanowisku, że cele użyteczności publicznej wskazane pod lit. f muszą być interpretowane ścieśniająco. Mogą to być tylko oczywiste cele publiczne, realizujące wartości powszechnie w społeczeństwie akceptowane. Wąska interpretacja pojęcia "cele użyteczności publicznej" narzucona redakcją art. 2 ust.1 dekretu wyklucza, zdaniem Sądu, możliwość zaliczenia do tych celów leżącego w interesie Państwa celu [...]. Podsumowując te wywody Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że [...] Przedsiębiorstwo [...], a następnie po jego likwidacji w dniu [...] lipca 1947 r. Państwowa [...] nie posiadały charakteru publicznego w rozumieniu przepisów przywołanego dekretu. Prowadzona bowiem przez te przedsiębiorstwa działalności była działalnością o charakterze [...] i nawet jeżeli leżała ona w interesie Państwa, to nie można przyjąć, aby zaspokajała ona zbiorowe potrzeby społeczne i służyła ogółowi. Ostatecznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, że z powyższego względu wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie powołanego dekretu było niedopuszczalne.

Kontrolując obecnie prawidłowość zaskarżonych decyzji wydanych po przywołanych wyrokach sądów administracyjnych, mając na względnie wyjaśnioną wyżej treść i znaczenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd orzekający stanął na stanowisku, że rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organ nadzoru prawidłowo zastosował się do wiążącej go oceny prawnej zawartej w przywołanych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniesione natomiast w złożonych skargach zarzuty naruszenia przez organ nadzoru przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz dekretu nie zasługują na uwzględnienie. Zarzuty te sprowadzają się w istocie jedynie do zakwestionowania dokonanej już przede wszystkim przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 analizy prawnej i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych i prawnych. Złożone skargi nie zawierają żadnych nowych argumentów, które mogłyby wskazywać na wystąpienie w rozpatrywanej sprawie, po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05, istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego rozpatrywanej sprawy.

W ocenie Sądu orzekającego trafne jest merytoryczne stanowisko organu nadzoru, z którego wynika, że w świetle zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 wywodów i dokonanej w nim oceny prawnej przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego uznać należało, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Za prawidłowe, aczkolwiek dość lakonicznie uzasadnione (jednak znajdujące oparcie w zebranym materiale dowodowym), Sąd orzekający uznał zastosowanie do działek nr [...], położonych w P. przy ul. [...], przepisu art. 156 § 2 kpa i orzeczenie w stosunku do nich, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. wydane zostało z naruszeniem prawa. Zagadnienie nieodwracalności skutków prawnych decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 156 § 2 zdanie końcowe kpa było przedmiotem szerokich rozważań w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (w szczególności wyrok z dnia 23 listopada 1987 r. sygn. I SA 1406/86, ONSA 1987, z. 2, poz. 81, w którym wyrażony został pogląd, że nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa), jak i Sądu Najwyższego (zwłaszcza uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. III AZP 4/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 211 i OSP 1993, nr 5, poz. 104). W uchwale tej wyrażono stanowisko, że: "Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. A więc, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie «nieodwracalny»." I dalej: "Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że «odwrócenie» tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji." W konsekwencji powyższego decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny wtedy, "gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji" i dalej: "skutek prawny decyzji, który może być odwrócony na podstawie norm prawa prywatnego przez sąd, dla organu administracji publicznej - tylko ze względu na zakres jego kompetencji - będzie nieodwracalny." Skoro w rozpatrywanej sprawie działki nr [...] na mocy aktów notarialnych stanowią obecnie własność osób fizycznych lub znajdują się w użytkowaniu wieczystym, co znajduje potwierdzenie w wpisach dokonanych w odpowiednich księgach wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości, to zdaniem Sądu, w stosunku do tych działek, mając na względzie wyżej przytoczoną wykładnię pojęcia "nieodwracalne skutki prawne", zaistniały nieodwracalne skutki prawne, które uzasadniały zastosowanie przez organ nadzoru przepisów art. 156 § 2 kpa.

Prawidłowo również Minister powołał się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia na treść omawianego powyżej art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Raz jeszcze podkreślić należy, że wadliwie, niezgodnie z ocenami prawnymi wyrażonymi we wcześniejszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ponownie przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne skutkowałoby uznaniem, że organ ten naruszył obowiązki wynikające z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to naruszenie mogło mieć wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy i oznaczałoby, że podjęty akt lub czynność są wadliwe (orzeczenie NSA z dnia 16 lutego 1998 r. sygn. akt IV SA 975/97; wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97, wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1377/05 - niepubl.). Po uchyleniu przez sąd administracyjny zapadłych w konkretnej sprawie orzeczeń administracyjnych i zwróceniu sprawy do ponownego rozpatrzenia właściwy organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany po raz kolejny przeprowadzić postępowanie administracyjne z uwzględnieniem oceny prawnej i zaleceń wynikających z zapadłych w sprawie wyroków. Podkreślić należy, że jeśli organ lub którakolwiek ze stron nie podzielały oceny prawnej lub zaleceń dotyczących dalszego sposobu rozpatrywania sprawy i prowadzenia postępowania administracyjnego zawartych w zapadłych wcześniej wyrokach sądu administracyjnego, to miały możliwość poddania kontroli prawidłowość tych orzeczeń poprzez złożenie w terminie ustawowym skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednak w sytuacji, w której wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie stały się prawomocne, a stan faktyczny i prawny sprawy nie uległy zmianie - jak już zaznaczono wyżej - ocena prawna i zalecenia Sądu zawarte w przywołanych wyrokach stały się wiążące i dla organu ponownie rozpatrującego sprawę i dla samego Sądu. Niedopuszczalne byłoby zatem, aby w takiej sytuacji organ w decyzji wydanej po kolejnym rozpatrzeniu sprawy podważał ocenę prawna zawartą we wcześniejszych wyrokach i nie wykonywał zaleceń Sądu wyrażonych w tych orzeczeniach.

Dodatkowo, ze względu na postawiony w skardze Syndyka Masy Upadłości [...] w upadłości zarzut ewentualnego naruszenia przez zaskarżoną decyzję art. 156 § 1 pkt. 3 kpa, Sąd orzekający wyjaśnia, że zarzut ten nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z powołaną normą postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (tzw. res iudicata). Oznacza to, że ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną możliwe jest tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie (M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, B. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego - Komentarz, Kraków 2005 r., s. 968). Dodać należy, że wskazana regulacja stanowi wyraz zasady trwałości decyzji administracyjnej. Z kolei, na podstawie art. 145 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że z nadesłanych na żądanie Sądu przez Ministra Infrastruktury kserokopii dokumentów wynika, iż Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia [...] maja 1996 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 157 § 3 kpa, po rozpatrzeniu wniosku W. H. działającego we własnym imieniu oraz pozostałych spadkobierców, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1950 r. Kontrolowane natomiast obecnie przez Sąd decyzje organu nadzoru wydane zostały na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 156 § 2 oraz 157 § 1 i art. 158 oraz przy decyzji z dnia [...] września 2007 r. również art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa. W obu sprawach nie zachodzi zatem przypadek określany jako "res iudicata" (czyli powagi rzeczy osądzonej). Warunkiem koniecznym do stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie rei iudicatae, jest bowiem m.in. stwierdzenie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osadzonej jedynie co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. W niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości brak tożsamości podstaw prawnych obu postępowań (art. 157 § 3 kpa w pierwszej sprawie i art. 156 § 1 pkt 2, art. 156 § 2 oraz 157 § 1 i art. 158 kpa w drugiej sprawie), a co za tym idzie także brak tożsamości przedmiotowej obu postępowań. Pierwsze zakończone decyzją z dnia [...] maja 1996 r. nr [...] dotyczyło bowiem, zgodnie z treścią art. 157 § 3 kpa, oceny organu nadzoru istnienia (bądź braku) po stronie wnioskodawców przymiotu strony. Natomiast drugie postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Ministra Budownictwa dotyczyło już merytorycznej kontroli prawidłowości wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, czyli zasadności postawionego przez stronę zarzutu rażącego naruszenia przez kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe przepisów prawa obowiązujących w dniu jego wydania.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.