Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 761/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: § 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74  art. 16  ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 15 kwietnia 2009 roku A.J. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanej płatnością ONW - na rok 2009. W złożonym wniosku Wnioskodawczym zadeklarowała do płatności ONW działkę rolną "A", położoną na działkach ewidencyjnych nr [...], o powierzchni 3,58 ha.

W wyniku weryfikacji wniosku, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu [...] września 2009 roku wydał A.J. decyzję o przyznaniu płatności ONW nr [...], którą przyznano płatności w łącznej wysokości 640,82 zł.

W dniu 20 lipca 2012 roku do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej znak: [...]. W postępowaniu kontrolnym ustalono, iż M.K. był faktycznym użytkownikiem gospodarstwa rolnego należącego do Pani A.J.. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej przekazał protokoły z przesłuchań Pani A.J., Pana T.J., Pana L.J. oraz Pana M.K.. Z których wynikało, że A.J., iż w latach 2003 - 2009 "oddała całe gospodarstwo w dzierżawę" oraz, iż "M.K. był posiadaczem bydła" oraz "M.K. oraz córka 'A." pracowali w gospodarstwie w latach 2003 - 2009. A.J. zeznała, iż w 2003 r. zachorowała i przekazała gospodarstwo Panu M.K.. Płatności pozyskane z ARiMR były przeznaczane "na życie". Wnioski o przyznanie płatności wypełniał jej mąż. W gospodarstwie w latach 2003 - 2009 pracował M.K.. A.J. nie miała uwag co do sposobu gospodarowania M.K., stwierdziła, "byłam zadowolona, nie miałam uwag, robił to dobrze". Pozostałe osoby potwierdziły powyższe fakty.

Wobec powyższego - w związku z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa stanowiącego, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję - Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na podstawie art. 149 § 1 Kpa, postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2012 roku wznowił postępowanie administracyjne dotyczące przyznania płatności ONW za rok 2009 dla A.J.. W uzasadnieniu wskazano, że bezpośrednią przyczyną zastosowania trybu wznowienia postępowania było wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi, dotyczących tego, że Pan M.K. był faktycznym posiadaczem i faktycznym użytkownikiem w roku 2009 gospodarstwa rolnego położonego w obrębie [...], należącego do A.J..

W trakcie postępowania wznowieniowego na wniosek strony, organ przeprowadził dowód z zeznań A.J. oraz świadków: T.J., M.K. oraz L.J..

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu [...] marca 2013 roku wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (z pomniejszeniami w okresie trzech lat kalendarzowych). Powyższą decyzją Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił Wnioskodawczym przyznania płatności ONW na rok 2009 i nałożył potrącenie płatności w wysokości 640,82 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości.

Na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego zebranego w sprawie organ stwierdził, iż A.J. nie była użytkownikiem, a co za tym idzie posiadaczem, działek nr [...], położonych w [...], deklarowanych we wniosku o płatności ONW na rok 2009. W ocenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR A.J. gospodarstwo wraz z całym inwentarzem wydzierżawiła w dniu [...] marca 2003 roku M.K., który zgodnie z umową dzierżawy był zobowiązany do użytkowania gruntów w należytej kulturze rolnej. Udział A.J. w prowadzeniu produkcji rolniczej na wydzierżawionych przez Pana M.K. gruntach był marginalny i ograniczał się do pomocy w wypełnianiu druków związanych z hodowlą bydła. Organ stwierdził, że to M.K. na działkach m* [...] w roku 2009 samodzielnie prowadził działalność rolniczą. Bezspornym zdaniem wskazanego wyżej organu administracji jest to, że Pan M.K. wykonywał wszelkie prace agrotechniczne w gospodarstwie, ponosił koszty jego funkcjonowania oraz czerpał zyski ze sprzedaży plonów. Powyższe zostało potwierdzone zarówno przez świadków jak i A.J. w toku przesłuchań przeprowadzonych przez Urząd Kontroli Skarbowej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dał wiary zeznaniom składanym przez A.J. oraz przesłuchiwanych świadków w trakcie przesłuchań w Biurze Powiatowym ARiMR albowiem zeznania te są niespójne, natomiast za wiarogodne uznał zeznania złożone przed Urzędem Kontroli Skarbowej.

W świetle powyższych rozważań, rozpatrując ponownie sprawę A.J. o przyznanie płatności na rok 2009, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że rozstrzygniecie zawarte w decyzji z dnia [...] września 2009 roku nr [...] w sprawie przyznaniu płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach ( ONW), uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy tj. protokoły przesłuchań świadków sporządzone przez pracowników Urzędu Kontroli Skarbowej oraz Kierownika Biura Powiatowego ARiMR - uznał, iż płatności ONW na rok 2009 powinny zostać odmówione Pani A.J. z uwagi na fakt, iż zgłoszone przez do płatności ONW grunty rolne nie były przez Stronę użytkowane, a co za tym idzie nie były w jej posiadaniu w roku 2009. Tym samym Strona nie spełnia wymagań, o których mowa w § 2 pkt 2 i pkt 3 Rozporządzenia ONW. Wskazać należy, iż decyzje administracyjne dotyczące przyznania lub odmowy przyznania płatności mogą być podejmowane dopiero po szczegółowym wyjaśnieniu stanu faktycznego, w tym po uprzednim ustaleniu czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku o płatności. Wobec powyższego Kierownik Biua Powiatowego ARiMR podczas ponownej kontroli administracyjnej sprawy Pani A.J. wykluczył działkę rolną "A" deklarowaną do płatności ONW, a co za tym idzie nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW we wniosku A.J..

Organ dokonał szczegółowych wyliczeń należności podlegających zwrotowi.

Od powyższej decyzji A.J. złożyła odwołanie domagając się jej uchylenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji ocenę stanu faktycznego oraz materiału dowodowego z naruszeniem przepisów postępowania określonych w art. 7, art. 77 § 1 i 2, art. 80, art. 146 § 1 w związku z 145 § 1 pkt 5 oraz art; 151 § 1 pkt 5 Kpa, co w konsekwencji skutkowało obrazą przepisów prawa materialnego tj. § 2 pkt 1 - 5 oraz § 15 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 roku W sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Odwołująca wskazała, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR całkowicie pominął w swoich ustaleniach i uzasadnieniu fakt, iż postępowanie toczące się przed Urzędem Kontroli Skarbowej dotyczyło, jedynie dochodów z nieujawnionych źródeł dochodów M.K., a nie sposobu, tym bardziej szczegółowego prowadzenia tego gospodarstwa rolnego w łatach 2004 - 2009". Natomiast z zeznań świadków i A.J. złożonych podczas rozpraw administracyjnych przeprowadzonych w grudniu 2012 roku wynika, iż całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w łatach 2004 - 2009 zajmowała się Pani A.J., w sytuacji gdy M.K. będąc jego dzierżawcą zajmował się jedynie sferą faktycznego (fizycznego) i wykonawczego prowadzenia spraw. Przedmiotowe wnioski dowodowe potwierdzają w ocenie strony, iż wznowione postępowanie powinno się zakończyć wydaniem decyzji o odmowie uchylenia dotychczasowej decyzji i umorzeniem postępowania w całości.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, decyzją z dnia [...] czerwca 2013 roku nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwołał się do obowiązujących przepisów: ustawy z dnia 7 marca 2007 roku O wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich nazwana Ustawą PROW; rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 roku W sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Według organu, zgodnie z art. 21 ust. 1 Ustawy PROW - z zastrzeżeniem "zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Organ powołał obowiązujące przepisy, a to § 2 Rozporządzenia ONW w myśl, którego płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009:

1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w:

a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maj 1999 roku W sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia albo

b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 roku W sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz" Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW);

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maj roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach c płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR analizując zgromadzony materiał dowodowy stwierdził, iż A.J. nie spełnia powyższych warunków umożliwiających przyznanie płatności określonych w Rozporządzeniu ONW, albowiem jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w roku 2009, nie była posiadaczem gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] (województwo [...]). Dyrektor ARiMR wskazał, że decyzje administracyjne dotyczące przyznania łub odmowy przyznania płatności mogą być podejmowane dopiero po szczegółowym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności, po uprzednim ustaleniu, czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku. W celu uzyskania płatności ONW osoba wnioskująca o takie płatności musi spełnić warunki określone w § 2 pkt 2 i pkt 3 Rozporządzenia ONW, to jest: być posiadaczem gospodarstwa rolnego, wówczas to płatności przysługują na będące w jej posiadaniu w dniu 31 maja grunty rolne utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Organ odwoławczy podkreślił, iż A.J. składając w dniu 15 kwietnia 2009 roku wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2009 zadeklarowała, iż prowadzi działalność rolniczą na działce rolnej "A" o powierzchni 3,58 ha, położonej na działkach ewidencyjnych nr [...]. Na podstawie powyższej deklaracji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...].09.2009 r. decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności ONW na rok 2009, którą przyznał Stronie płatności w wysokości 640,82 zł.

Organ następnie przytaczając wypowiedzi A.J. oraz zeznawania świadków M.K., T.J., L.J., jakie złożyli podczas przesłuchania w Urzędzie Kontroli Skarbowej, następnie w siedzibie organu pierwszej instancji i zestawiając oraz porównując treści zeznań tych osób ustalił, iż wywnioskować można w sposób bezsporny, że to M.K. był w roku 2009 posiadaczem działek nr [...] zgłoszonych we wniosku z dnia [...] kwietnia 2009 roku przez A.J. a w tak ustalonym stanie faktycznym wnioskodawczym nie spełniła wymagań, o których mowa w § 2 pkt 2 i pkt 3 Rozporządzenia ONW tj. nie była posiadaczem działek gruntu rolnego deklarowanych we wniosku o płatności ONW. Na mocy wskazanych wyżej przepisów prawa oraz w świetle zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych w sprawie o przyznanie płatności na rok 2009 dla i A.J. wykluczona została z płatności ONW działka rolna "A" położona na działkach ewidencyjnych nr [...] o łącznej powierzchni 3,58 ha.

Dyrektor Oddziału Regionalnego wskazał dodatkowo, iż A.J. składając w dniu 15 kwietnia 2009 roku własnoręcznie podpisany wniosek o przyznanie płatności ONW na 2009 rok, oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania płatności, a ponadto: zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności, o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności jeśli zmiana ta dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczym na żadnym etapie prowadzonego postępowania, nie informowała Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o jakichkolwiek okolicznościach mających wpływ na przyznanie płatności, utrzymując tym samym, iż jest posiadaczką działek rolnych zgłoszonych we wniosku. Ponadto Dyrektor nie stwierdził w niniejszej sprawie przesłanek do stwierdzenia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

W związku z wykluczeniem z płatności ONW działki rolnej "A" w przypadku wniosku A.J. procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną do płatności ONW, a stwierdzoną podczas kontroli administracyjnej przekracza zatem 50%. Wobec powyższego zastosowanie ma art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 roku ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, który stanowi, iż jeżeli zadeklarowany obszar przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 50 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 796/2004 o więcej niż 30%, beneficjenta wyklucza się z otrzymania pomocy, do której beneficjent byłby uprawniony na mocy tego artykułu, na dany rok kalendarzowy w zakresie danych środków. Jeżeli różnica wynosi więcej niż 50%, beneficjenta dodatkowo wyklucza się z otrzymania pomocy do wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między zadeklarowanym obszarem i obszarem zatwierdzonym zgodnie z art. 50 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 796/2004. Kwota wynikająca z wykluczeń przewidzianych w ust. 3 akapit drugi i ust. 5 podlega odliczeniu od płatności pomocowych w ramach wszystkich środków wsparcia ustanowionych na mocy rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 łub rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, do których dany beneficjent jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono rozbieżność. Jeżeli ta kwota nie może zostać w pełni odliczona od tych płatności pomocowych, pozostające saldo zostaje anulowane.

Wyliczenie wysokości potrącenia płatności ONW: 3.58 ha x 179,00 PLN/ha - 640,82 zł, gdzie: 3.58 ha - różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym a wyznaczonym 179 zł - stawka płatności do 1 ha na obszarze ONW strefa nizinna I. W decyzji organ wyjaśniła talże kwestie związane ze zmianą przepisów.

Odnosząc się natomiast do złożonego odwołania i wniosku o uchyleniu decyzji organ drugiej instancji stwierdził, iż nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji należy wskazać, iż nie zostały przedstawione przez stronę żadne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Odnośnie zarzutu odwołania, że organ pierwszej instancji odmówił wiary zeznaniom świadków oraz strony co miało wynikać z faktu świadomego bronienia się A.J. przed ujemnymi skutkami postępowania wznowieniowego, organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu kontrolnym prowadzonym przez Urząd Kontroli Skarbowej wobec M.K. część pytań odnosiła się wprost do sposobu prowadzenia działalności rolniczej w okresie od 2003 do 2009 roku na określonych działkach.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR zeznaniom składanym przed inspektorami Urzędu Kontroli Skarbowej można przypisać walor wiarygodności skoro są zgodne z zapisami umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] marca 2003 roku pomiędzy M.K., a A. i L.J.. W takim stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania za wiarygodne zeznań składanych przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, iż zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów organ każdorazowo i samodzielnie, w realiach konkretnej sprawy podejmuje decyzję o tym, które dowody uznać za wiarygodne, a którym dowodom w całości łub części odmówić wiarygodności. Nie istnieją żadne zewnętrzne wiążące instrukcje jak oceniać dane dowody ani nie istnieje ich katalog względem znaczenia dla postępowania.

Na powyższą decyzję A.J. złożyła skargę, w której zarzuciła dokonanie oceny stanu faktycznego oraz materiału dowodowego sprawy z naruszeniem przepisów postępowania określonych w art. 7 i art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 i art. 151 § 1 pkt.2 , art. 146 § 1 , w zw. z art. 145 § 1 pkt.5 k.p.a. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało obrazą przepisów prawa materialnego, mających bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. w szczególności z § 2 pkt 1 , 2 3, 4 , 5 oraz § 15 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz dalsze wskazane w podstawie zaskarżonej decyzji , przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w efekcie wydanie zaskarżonej decyzji utrzymującą zaskarżoną decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2009. Z tych racji wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie, uchylenie zaskarżonej decyzji i oraz umorzenie przedmiotowego postępowania.

W ocenie skarżącej zarówno organ I jak i II instancji, wydał decyzję zaskarżoną z naruszeniem zasad wynikających z treści art. 7 i 77 §1 i § 2 kpa oraz art. 80 i art. 151 § 1 pkt 2 , art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. , co w konsekwencji skutkowało obrazą przepisów prawa materialnego, mających bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

W tym kontekście, w ocenie skarżącej , rozpatrując materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie należy uwzględnić fakt, iż zarówno organ I jak i II instancji kierując się formalnym uzasadnieniem "priorytetu" materiału dowodowego z postępowania prowadzonego przez UKS, praktycznie całkowicie odmówiły wiary zeznaniom wymienionym wyżej świadków i samej strony, co miałoby wynikać jakoby świadomym z ich strony bronieniem w tym postępowaniu A.J. przed ujemnymi konsekwencjami z niniejszego postępowania ( w sentencji zaskarżonej decyzji).

Organ II instancji, podobnie jak wcześniej organ I instancji, jednakże całkowicie pomija w swoich ustaleniach i uzasadnieniu fakt, iż materiał dowodowy i zeznania tych samych świadków w postępowaniu przed UKS dotyczyły odmiennego stanu faktycznego i odrębnych zagadnień merytorycznych, na co zwracano już uwagę w piśmie pełnomocnika z dnia [...] listopada 2012 roku, gdyż postępowanie to dotyczyło jedynie dochodów z nieujawnionych źródeł dochodów M.K., a nie sposobu , tym bardziej szczegółowego, prowadzenia tego gospodarstwa rolnego w latach 2004-2009. Z tych względów wnioskowano przeprowadzenie postępowania dowodowego z przesłuchania wnioskowanych świadków i samej strony postępowania i w ocenie skarżącej właśnie tym zeznaniom i ustaleniom należy w pierwszej kolejności dać wiarę , jako zeznaniom bezpośrednio i merytorycznie ukierunkowanym na istotę zagadnienia rozstrzyganego w niniejszym postępowaniu.

Z zeznań wskazywanych świadków i A.J. na rozprawach administracyjnych wynika zaś, że całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004-2009 zajmowała się wówczas A.J., w sytuacji , gdy M.K. będąc jego dzierżawcą zajmował się jedynie sferą faktycznego ("fizycznego") i wykonawczego prowadzenia jego spraw.

Zdaniem A.J. skarżąca posiadała więc w sposób trwały władztwo nad gospodarstwem , gdyż sprawowała nad nim nadzór poprzez bieżące zarządzanie nim. Posiadanie - prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wymaga bowiem osobistego wykonywania prac rolniczych przez właściciela , a może polegać na zarządzaniu tym gospodarstwem wyrażającym się - tak jak w przypadku gospodarstwa skarżącej - decydowaniem o kolejności i terminie wykonywania prac polowych, wynajęciem osób do ich fizycznego prowadzenia, czy wreszcie nadzorowania tych prac. Oznacza to , że rolnik posiada - prowadzi gospodarstwo rolne, jeżeli co najmniej do niego należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa. Tak rozumiany osobisty charakter działalności rolniczej nie wyklucza zaś korzystania z pomocy innych osób w prowadzeniu gospodarstwa lub zatrudnianiu w tym celu pracowników.

Prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywania pracy w tym gospodarstwie lub z wykonywania innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności. Praca lub czynności nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej. Mogą polegać także np. na zarządzaniu gospodarstwem.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione.

W konsekwencji powyższej kontroli sąd uchyla zaskarżoną decyzję jedynie w sytuacji, gdy jej wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku poz. 270 ze zm.) zwanej dalej ppsa. Sąd rozpoznając sprawę, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie sądowa kontrola sprowadzała się w pierwszej kolejności do przesądzenia dwóch podstawowych kwestii, tj. 1) zasadności wznowienia postępowania przez organy administracji rolnej; 2) wydania przez te organy we wznowionym postępowaniu decyzji zgodnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Dokonując oceny w tak zakreślonych granicach, skład orzekający nie dopatrzył się naruszeń prawa mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do niekwestionowanego w sprawie faktu wydzierżawienia przez skarżącą - przed wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w sprawie pierwotnej, ostatecznej decyzji - na mocy umowy z dnia [...] marca 2003 roku działek o nr ewid. [...] objętych wnioskiem strony o płatności na 2009 rok, o którym to fakcie organ I instancji nie miał wiedzy przy podejmowaniu rozstrzygnięcia o przyznaniu płatności ONW, uznać należało, iż bez wątpienia ziściła się przesłanka wznowienia postępowania wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, tj. ujawniona została istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna, a zarazem nowy dowód w postaci umowy dzierżawy, który co prawda istniał w dniu wydania decyzji, lecz nie był znany organowi. Jakakolwiek zmiana areału gruntów znajdujących się w posiadaniu skarżącej jest bowiem istotną okolicznością w rozumieniu przywołanego przepisu, którą organ decyzyjny musi mieć na uwadze przy podejmowaniu decyzji, niezależnie od brzmienia przepisu formułującego wymóg posiadania nieruchomości rolnych przez wnioskodawczynię, deklarującą grunty do płatności. Ujawnienie tej okoliczności uprawniało Kierownika Biura Powiatowego ARiMR do wznowienia postępowania w sprawie płatności na 2009 rok, o które ubiegała się skarżąca. Zaistnienie przedstawionej przesłanki wznowienia postępowania przesądzało z kolei o konieczności uchylenia pierwotnej decyzji i wydania nowego orzeczenia rozstrzygającego o istocie sprawy, stosownie do dyspozycji przepisu art. 151 § 1 pkt 2 kpa.

Podkreślić w tym miejscu należy, że orzekając we wznowionym postępowaniu o meritum sprawy, organy muszą przestrzegać zasady tożsamości tejże sprawy w aspekcie przedmiotowym, podmiotowym i co do podstawy prawnej (por. B. Adamiak, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 606). Chociaż budzi wątpliwości problem, wedle jakich przepisów prawa materialnego organ rozstrzyga sprawę administracyjną we wznowionym postępowaniu, w judykaturze wyrażono w tym zakresie zapatrywanie, zgodnie z którym, nową decyzję, rozstrzygającą o istocie sprawy, wydaje się, jak gdyby sprawa ta nie była w danej sytuacji w ogóle rozstrzygnięta ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 1984 roku, w spr. I SA 86/84; ONSA 1984, nr 1, poz. 59, z aprobującą glosą J. Borkowskiego, OSPiKA 1985, Nr 5, poz. 95). Zaaprobowanie i zastosowanie przedstawionego stanowiska do stanu rozpoznawanej sprawy prowadzi z kolei do sytuacji, w której po wyeliminowaniu z obrotu pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, wskutek stwierdzenia, że istniały podstawy do wznowienia postępowania (art. 151 § 1 pkt 2 kpa) należałoby konsekwentnie przyjąć, że wniosek strony o przyznanie płatności na rok 2009 nie został załatwiony.

Podnieść trzeba, iż wbrew odmiennemu zapatrywaniu wyrażonemu w skardze, nie można skutecznie zarzucić organom wadliwej oceny stanu faktycznego sprawy, czy błędnej oceny materiału dowodowego. Uznać należało, iż poczynione przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalenia dawały podstawę do przyjęcia, że skarżąca w roku 2008 nie posiadała spornych działek w znaczeniu uprawniającym do przyznania płatności ONW.

Odnosząc się do mającego zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 roku, (Dz. U. 2009 rok nr 40, poz. 329) wskazać należy, iż płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 Rady (WE) m.in. wówczas, gdy łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowaniu, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczeniu, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywaniu gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha (pkt 2).

Dodatkowego, silnego argumentu o konieczności posiadania deklarowanych we wniosku gruntów rolnych w dniu wydania decyzji przyznającej płatności dostarcza również § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2009 roku, przewidujący, że w przypadku przeniesienia posiadania działek rolnych zadeklarowanych we wniosku, a położonych na obszarach ONW, lub ich części, na rzecz innego podmiotu, w wyniku umowy dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu podmiotowi, jeżeli przeniesienie posiadania nastąpiło nie później niż do dnia wydania decyzji w sprawie płatności.

Natomiast art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku O wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. nr 64, poz. 427 ze zm.) stanowi, iż jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu.

W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2008 roku, w spr. II GSK 227/07, podkreślono, że płatności są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazuje na posiadanie, jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odnosi to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny ( Dz. U. z 1964 roku, nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej jako k.c.). Stosownie do treści art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, czyli inaczej mówiąc władanie we własnym imieniu i dla siebie, jest posiadaniem samoistnym, a władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy w ramach innego prawa niż własność, czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby, jest posiadaniem zależnym (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2003 roku, w spr.V CK 13/03, z dnia 13 stycznia 2004 roku, w spr. V CK 131/03). Natomiast w doktrynie podkreśla się, iż posiadanie w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego właścicielowi (posiadanie zgodne z prawem), ale może także wskazywać na stan faktycznego władztwa nad rzeczą i to w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi (posiadanie bezprawne) (por. K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny - komentarz, Warszawa 2005, str. 799).

W świetle przytoczonych przepisów prawa oraz zaprezentowanego orzecznictwa przedmiotowe płatności przysługują faktycznym użytkownikom gruntów rolnych. Za takim rozumieniem przemawia przede wszystkim okoliczność, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność oraz czy utrzymuje wszystkie grunty zgodnie z normami, użytkując je rolniczo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2008 roku, w spr. II GSK 227/07, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych : w Gdańsku z dnia 17 lipca 2007 roku, w sprawie I SA/Gd 283/07, w Warszawie z dnia 19 stycznia 2009 roku, w sprawie V SA/Wa 1562/08; z dnia 9 stycznia 2009 roku, w sprawie V SA/WA 1742/08, a także wyroki wydane przez WSA w Gdańsku w sprawach I SA/Gd 333/10 i I SA/Gd 1170/10).

Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje grunty - zgodnie z normami – w dobrej kulturze rolnej. Przy takim ujęciu użytkowania, jako przesłanki posiadania, zasadnie w zaskarżonej decyzji uznano, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca – A.J. faktycznie nie użytkowała spornych działek w powyższym znaczeniu.

W ocenie Sądu w trakcie postępowania zostało potwierdzone, również zeznaniami samej A.J., iż od dnia [...] marca 2003 roku, tj. od dnia zawarcia umowy dzierżawy z M.K., strona nie była użytkownikiem gruntów rolnych (działek ewidencyjnych nr [...]) zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2009, zaś zgodnie z zawartą umową to inna osoba (M.K.) faktycznie użytkowała rolniczo grunty zadeklarowane we wniosku strony. Nie można odmówić słuszności stanowisku organu odwoławczego, który w rezultacie dogłębnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego przypisał walor wiarygodności zeznaniom strony oraz świadków złożonym przed inspektorami Urzędu Kontroli Skarbowej, tym bardziej, jeśli się zważy, że treść tychże zeznań znajduje swoje odzwierciedlenie w ustaleniach ww. umowy dzierżawy, nakładającej na dzierżawcę obowiązek prowadzenia na gruntach racjonalnej gospodarki, w tym ich użytkowania oraz utrzymywania w dobrej kulturze rolnej.

Nie znajdują również potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym (także z czynności przeprowadzonych w trakcie postępowania administracyjnego) twierdzenia sformułowane w skardze, iż to A.J. decydowała o kolejności i terminie wykonywania prac polowych, zajmowała się wynajęciem osób do ich fizycznego prowadzenia, czy też nadzorowała te prace. Przeczą temu zeznania T.J. (syna strony), który potwierdził podczas przesłuchania w siedzibie organu I instancji, iż to M.K. fizycznie użytkował gospodarstwo, a także M.K., podnoszącego, że prowadził gospodarstwo od roku 2003, w tym dokonywał wszystkich koniecznych zabiegów agrotechnicznych, czerpał z niego pożytki, zaś rodzaj produkcji, czy zakup środków produkcji uzgadniał z A.J. (ze względu na posiadane przez nią doświadczenie).

Reasumując uznać należało, iż brak było podstaw do przyjęcia, jak domagał się tego pełnomocnik strony skarżącej, że ocena stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez organy ARiMR naruszyła art. 7, art. 77, czy art. 80 kpa. Z treści powołanych przepisów wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej podejmuje niezbędne czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zbiera i rozpatruje cały materiał dowodowy oraz ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepisy te statuują m.in. zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznaczają one organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powyższe reguły , w ocenie składu orzekającego, zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie.

W konsekwencji powyższego uznać należało, że uzasadniona była zarówno odmowa przyznania jakichkolwiek płatności, jak i zastosowanie trzyletnich sankcji finansowych, stosownie do art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 roku ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE L 386 z dnia 23 grudnia 2006 roku).

Z tychże względów Sąd nie stwierdził wydania weryfikowanej decyzji z naruszeniem prawa mogącym mieć jakikolwiek wpływ na wynik niniejszej sprawy, co obligowało do oddalenia skargi, zgodnie z dyspozycją art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.