Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2802/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Protokolant ref. staż. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi Gminy M. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2012 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Gminę M. jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] października 2012 r. znak: [...].

Decyzja ta została wydana po rozpatrzeniu wniosku Gminy M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] kwietnia 2012 r. znak: [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków zespołu [...] w N., gmina M., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z [...] grudnia 1985 r. Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zw. k.p.a.)., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z [...] kwietnia 2012 r. znak jw.

W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że zespół dworsko-parkowy w K., składający się z parku podworskiego, sadzawki, odnogi rzeki S. i młyna murowanego z lat 20, XX wieku, został wpisany do rejestru zabytków mocą decyzji z [...] grudnia 1985 r. W decyzji tej zostały wskazane numery działek geodezyjnych, na których znajduje się objęty ochroną prawną zespół. W uzasadnieniu przywołanej decyzji wskazano, że rezydencja w K. została założona ok. 1855 r. przez H. P.. W latach 1837-1854 wzniesiono tu klasyczny pałac, rozebrany ok. 1961 r. Po drugiej wojnie światowej zespół uległ dużym przekształceniom. Przetrwały jednak zasadnicze elementy jego kompozycji, przede wszystkim stary drzewostan, elementy wodne i ukształtowanie terenu. Obiekt utrzymał również swoją pierwotną funkcję dominanty zieleni wśród otaczających go łąk i pól uprawnych.

Pismem z [...] sierpnia 2011 r. właściciel tego zabytku, Gmina M., zwróciła się z wnioskiem o jego skreślenie z rejestru zabytków stwierdzając, iż nieruchomość ta nie przedstawia wraz z elementami na niej się znajdującymi żadnych wartości zabytkowych. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] kwietnia 2012 r. odmówił skreślenia z rejestru zespołu [...] z N.. Pismem z [...] maja 2012 r., zachowując ustawowy termin, Gmina M. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie tym Gmina nie zgodziła się z zawartymi w kwestionowanej decyzji stwierdzeniami, iż omawiany zabytek zachował swoją wartość i odgrywa ważną rolę w układzie przestrzennym i krajobrazie wsi, uzasadniającą utrzymanie ochrony konserwatorskiej. Podniosła, iż wpisany do rejestru obiekt uległ zniszczeniu w stopniu przemawiającym za skreśleniem go z rejestru zabytków. Dwór został rozebrany, a w zagospodarowaniu i w historycznej kompozycji dokonano istotnych zmian polegających m. in na wprowadzeniu nowego układu dróg i ścieżek oraz wycięciu części drzew. Odtworzenie historycznej kompozycji parku możliwe będzie dopiero w oparciu o źródła archiwalne.

Organ wskazał następnie, że przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku Gminy M., zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z prośbą o przeprowadzenie oględzin zespołu dworsko-parkowego w N., spisanie protokołu i wykonanie dokumentacji fotograficznej zabytku. W przesłanym protokole oględzin, przeprowadzonych w dniu [...] czerwca 2012 r. stwierdzono, iż zachowana jest czytelna kompozycja założenia, którego podstawowymi elementami są: park z zachowanym starodrzewem z okresu funkcjonowania rezydencji oraz układ wodny – części rzeki i staw. Do protokołu załączono dokumentację fotograficzną.

I dalej, zajmując stanowisko w sprawie, organ wskazał na przepis art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Podał, że z treści tego przepisu wynika, iż przesłankami uprawniającymi do skreślenia zabytku z rejestru zabytków są: utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej; brak potwierdzenia wartości zabytku w świetle nowych ustaleń naukowych. Do utraty wartości zabytkowej obiektu może dojść na skutek jego zniszczenia, jednakże dla zaistnienia przesłanki z art. 13 ust. 1 ww. ustawy konieczne jest istnienie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego czy całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W odniesieniu do drugiej przesłanki umożliwiającej skreślenie zabytku z rejestru zabytków organ wskazał, że pod pojęciem "nowych ustaleń naukowych" rozumie się takie dane i informacje o obiekcie, które nie były znane organowi ochrony zabytków w dacie wpisu do rejestru zabytków, a które rzutują na ocenę jego wartości, przesądzającej o wpisie do tego rejestru.

Dostrzegając powyższe organ wskazał, że analiza materiału dowodowego sprawy, w tym treści orzeczenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z [...] grudnia 1985 r., ustaleń dokonanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (co miało miejsce jeszcze przed wydaniem przez Ministra decyzji z [...] kwietnia 2012 r.) oraz aktualnego stanu zachowania zespołu [...] w N. daje podstawy do sformułowania wniosku, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek upoważniających Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do skreślenia wnioskowanego zabytku z rejestru zabytków. Zabytek ten nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej czy naukowej, nie ma też żadnych nowych ustaleń, które nie potwierdzałyby wartości zabytkowej wzmiankowanego obszaru.

Omawiany zespół [...] został objęty ochroną konserwatorską [...] grudnia 1985 r., w ówczesnym stanie zachowania, już po częściowych przekształceniach. Z treści decyzji wpisującej ten zespół do rejestru zabytków bezspornie wynika, że ochroną prawną objęto park, staw, odnogę rzeki S. i młyn.

Z ustaleń poczynionych przez specjalistów Narodowego Instytutu Dziedzictwa w opinii z [...] stycznia 2012 r. wiadomo, że zespół [...] w K. powstał na gruntach dawnego folwarku starościńskiego, który po rozbiorach wszedł w skład Dóbr Narodowych, a następnie w 1835 r. został zakupiony przez H. F.. Nowy właściciel wzniósł klasyczny dwór, otoczony ozdobnym ogrodem spacerowym. W 1918 r. nieruchomość została zakupiona przez B. z K.-S. V., wdowę po [...] J. V.. Po drugiej wojnie światowej majątek ten został rozparcelowany. W dowrze miała siedzibę gromadzka rada narodowa oraz szkoła. W 1961 r. budynek został rozebrany, a park przekazano Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego ze Ś., z przeznaczeniem na ośrodek wypoczynkowy. W tym celu teren założenia został na nowo zagospodarowany według projektu opracowanego w latach 1968-1970 w Biurze Projektów Budownictwa [...] w L.. Nowy właściciel nieruchomości dokonał zmian w zagospodarowaniu i kompozycji parku poprzez: budowę pawilonów wypoczynkowych i usługowych, parkingów i boisk oraz wprowadzenie nowego układu dróg i ścieżek. Staw przekształcony został na kąpielisko. Podczas tych prac wycięto część drzew i dokonano nowych nasadzeń.

Organ dostrzegł, iż powyższe przekształcenia miały miejsce jeszcze przed objęciem zabytku ochroną konserwatorską i nie stanowiły przeszkody w uznaniu wysokich walorów zabytkowych założenia [...] i zagwarantowaniu mu ochrony prawnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wprawdzie po drugiej wojnie światowej obiekt uległ dużym przekształceniom, ale przetrwały zasadnicze elementy kompozycyjne – starodrzew, ukształtowanie terenu, elementy wodne; utrzymana została pierwotna funkcja dominanty zieleni wśród okolicznych łąk i pól uprawnych.

Organ wskazał, że (jak już to podnoszono w decyzji z [...] kwietnia 2012 r.) nadal w znacznym stopniu czytelny jest układ kompozycyjny założenia, a na terenie parku zachowało się wiele okazów starodrzewu pochodzącego z czasu funkcjonowania rezydencji. Wyraźnie czytelne są również powtarzające się elementy kompozycyjne w postaci grup i kęp lip, a także pozostałości szpalerów kasztanowców i grabów, pojedynczych okazów dębów, lip, klonów i wierzb, a także duże zgrupowanie drzew olszy czarnej we wschodniej części parku. To historyczne zadrzewienie, a także integrujące się z nim powojenne nasadzenia, tworzą urozmaicone pod względem dendrologicznym założenie parkowe. Wiekowy drzewostan, położonego na obrzeżach wsi parku, stanowi bardzo ważny element w miejscowym krajobrazie kulturowo-przyrodniczym, stanowiąc jednocześnie świadectwo istniejącego w tym miejscu dworu i otaczającego go założenia parkowego.

Organ podał również, że z protokołu oględzin i dokumentacji fotograficznej wykonanej przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. w dniu [...] lutego 2012 r. wynika, iż od czasu orzeczenia z [...] kwietnia 2012 r. na terenie powyższego zespołu [...] nie zaszły żadne zmiany. Przywoływane przez wnioskodawcę argumenty dotyczące rozebrania budynku dworu, wprowadzenia nowego układu komunikacyjnego oraz wycięcia drzew drzewostanu, mające świadczyć o zniszczeniu zabytku w stopniu uzasadniającym jego skreślenie z rejestru, znane były organowi konserwatorskiemu już w dacie wpisu do rejestru zabytków. Będąc świadomy powyższych przekształceń, właściwy wówczas konserwator zabytków uznał wysoką wartość zabytkową tego założenia i wpisał je do rejestru zabytków. Organ podkreślił, iż celem postępowania prowadzonego w sprawie skreślenia zabytku z rejestru jest ustalenie, czy zabytek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej bądź naukowej bądź ponowna ocena tej wartości w oparciu o nowe ustalenia naukowe, a nie ocena zasadności decyzji o wpisie do rejestru zabytków. W rozpatrywanej sprawie ochroną prawną objęto już częściowo przekształcony teren [...]. W decyzji z [...] kwietnia 2012 r. wykazano, że teren wpisany do rejestru w takiej formie i w takim stanie zachowania nie utracił wartości, które posiadał w dacie wpisu do rejestru zabytków. Materiał dowodowy sprawy wskazuje, że od czasu orzeczenia z [...] kwietnia 2012 r. nie zaszły żadne nowe okoliczności w sprawie, uzasadniające skreślenie z rejestru przedmiotowego zabytku.

Reasumując, organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, do uznania konieczności skreślenia z rejestru zabytków zespołu [...] w N..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] października 2012 r. znak: [...] [[...]], skarżąca – Gmina M. (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika), wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z [...] kwietnia 2012 r. i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

-rażącą obrazę przepisów prawa materialnego mającą wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegającą na jego błędnej interpretacji i przyjęciu, że przedmiotowy zespół [...] w N. wbrew obiektywnemu stanowi faktycznemu nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej, czy też naukowej;

-rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wcześniejszej decyzji zapadłej w sprawie, tj. decyzji z [...] kwietnia 2012 r. odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków zespołu [...] w N. i w konsekwencji nie zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. co w przedstawionych okolicznościach przedmiotowej sprawy było w pełni uzasadnione.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zarówno pierwsza, jak i druga decyzja wydana w sprawie opierają się na tych samych, jak się wydaje błędnych założeniach skutkujących niewłaściwą interpretacją art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nie można bowiem, jak podniosła skarżąca, zgodzić się z ustaleniami poczynionym przez organ, z których wynika, że zespół dworsko-parkowy w N. nadal pozostaje obiektem o istotnej wartości historycznej, estetycznej oraz przyrodniczej, odgrywającym ważną rolę w układzie przestrzennym i krajobrazie wsi, co zaś skutkuje przyjęciem, że nie zachodzą w sprawie przesłanki wskazane w art. 13 ust. 1 ww. ustawy, umożliwiające skreślenie zespołu z rejestru zabytków. Skarżąca wskazała, że w wyniku zmian dokonanych na terenie obiektu, zespół utracił wszelkie walory, które uzasadniałyby dalsze pozostawanie obiektu w rejestrze zabytków. Pozostałe zaś elementy kompozycji zespołu nie przedstawiają w chwili obecnej żadnych wartości, które przemawiałyby za nieuwzględnieniem złożonego przez Gminę wniosku. Tymczasem w zaskarżonej decyzji, poza subiektywnym przekonaniem organu nie zostały przywołane żadne przekonujące argumenty oraz dowody na ich poparcie, z których wynikałoby, że pozostałości po zespole [...] w N. przedstawiają wartości uzasadniające dalsze utrzymanie ochrony przewidzianej ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Jak wynika z ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego, w 1961 r. dwór został rozebrany, a park przekazano Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Ś., z przeznaczeniem na ośrodek wypoczynkowy. Nowy właściciel nieruchomości dokonał zmian w zagospodarowaniu i kompozycji parku poprzez budowę pawilonów wypoczynkowych i usługowych, parkingów i boisk oraz nowych dróg i ścieżek. Staw przekształcony został w kąpielisko, a w parku wycięto część drzew i dokonano nowych nasadzeń. Z powyższego wynika, jak podniosła skarżąca, że obiekt utracił walory historyczne i artystyczne. Fakt rozebrania dworu, budowy ośrodka wypoczynkowego, modernizacji ciągów komunikacyjnych, lokalizacji parkingów i boisk nieodwracalnie pozbawił teren, na którym niegdyś istniał zespół [...] ww. walorów. Faktu pozostawania na tymże terenie kilku grup drzew oraz pojedynczych okazów, stawu oraz części rzeki nie można uznać za wystarczający dla przyjęcia istnienia walorów historycznych, czy też artystycznych zespołu [...] jako jednolitej całości. Opisany w protokole z oględzin z [...] sierpnia 2012 r. stan parku świadczy o jego całkowitej degradacji w kontekście jakichkolwiek walorów, a w szczególności historycznych, artystycznych, czy też naukowych. W konsekwencji skarżąca poddała w wątpliwość poczynione przez organ ustalenia wskazujące na zachowanie układu kompozycyjnego założenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Podstawę prawną kwestionowanej decyzji stanowił przepis art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, iż skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku.

I tak, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce w sytuacji jego zniszczenia. Przy czym, w literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru, a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. I dalej, Sąd kasacyjny w ww. orzeczeniu podał, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). Zatem, w kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata wartości prawnie chronionych.

Wskazana przesłanka, z uwagi na okoliczności sprawy, miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie.

Wskazać należy, iż skarżąca – Gmina M. w piśmie z [...] sierpnia 2011 r., jako właściciel nieruchomości położonej w obrębie N. -oznaczonej jako działki nr [...],[...],[...],[...] i [...] - zwróciła się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o skreślenie z rejestru zabytków wskazanej nieruchomości, na której to znajduje się (jak podała skarżąca) park, zalew, łąka i pozostałości drzew objęte decyzją z [...] grudnia 1985 r. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, iż z dołączonej do akt decyzji organu konserwatorskiego z [...] grudnia 1985 r. wynika, że mocą tej decyzji wpisano do rejestru zabytków zespół [...] w K., gmina M., o powierzchni 7,14 ha, w skład którego wchodzą: [...],[...], odnoga rzeki S. i młyn murowany z lat 20, XX wieku. Z dokumentacji przedłożonej przez Gminę M. wraz z żądaniem wynika, iż Gmina jest właścicielem niemal całego tego terenu, z wyjątkiem trzech działek będących własnością prywatną, związanych z młynem i jego najbliższym otoczeniem. Zatem, wniosek o skreślenie z rejestru zabytków obejmował teren, na którym znajduje się wchodzący w skład zespołu [...][...],[...] i odnoga rzeki S. (bo tylko w tym zakresie Gmina miała interes prawny w sprawie). Żądanie to, właściciel nieruchomości uzasadnił brakiem na przedmiotowym terenie zespołu dworskiego i trudnościami w zagospodarowaniu tego terenu, z uwagi na błędny zapis konserwatora zabytków. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca Gmina podała, że wpisany do rejestru obiekt uległ zniszczeniu w stopniu przemawiającym za jego skreśleniem z rejestru zabytków. Dwór został rozebrany, a w zagospodarowaniu i w historycznej kompozycji dokonano istotnych zmian polegających m. in. na wprowadzeniu nowego układu dróg i ścieżek. Wskazała też, że bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, iż na terenie parku zachowało się wiele okazów starodrzewu pochodzącego z czasu funkcjonowania rezydencji, skoro nawet w przypadku wykreślenia obiektu z rejestru zabytków, podlegać one będą ochronie przewidzianej przepisami ustawy o ochronie przyrody. Stanowisko to skarżąca w istocie podtrzymała we wniesionej skardze.

Z powyższego wynika, iż wnosząc o skreślenie z rejestru zabytków Gmina M. oparła się na pierwszej przesłance wymienionej w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Wskazane przez skarżącą okoliczności mające uzasadniać wykreślenie zespołu [...] w N. z rejestru zabytków zostały -w ocenie Sądu- wnikliwie rozważone przez organ, zarówno przed wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2012 r., jak i decyzji z [...] października 2012 r. zapadłej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Nadto, podnieść trzeba, iż w sprawie nie poprzestano na wniosku skarżącej i dokumentach przez nią złożonych (dotyczących jedynie jej interesu prawnego w sprawie, a nie kwestii merytorycznych). Uwzględniono też wszystkie inne okoliczności ustalone, a mogące ewentualnie mieć znaczenie w kontekście powyżej przytoczonego przepisu prawa materialnego.

I tak, celem zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na prawidłowe załatwienie sprawy, w tym na zweryfikowanie twierdzeń, na których opierał się wniosek skarżącej Gminy, do akt włączono opinię z 11 stycznia 2012 r. sporządzoną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w L.. Opinia ta przygotowana została nie tylko w oparciu o akta sprawy, ale również w oparciu o wizję lokalną przeprowadzoną [...] grudnia 2011 r. oraz Ewidencję ogrodu dworskiego w K., gm. M., woj. L., opr. M. K., L. 1982-1983. Nadto, na etapie ponownego rozpatrywania sprawy, akta uzupełniono o protokół z oględzin zespołu [...] w N. dokonanych [...] sierpnia 2012 r. wraz z płytą CD z zapisem zdjęć dokumentujących stan zachowania zespołu z 28 sierpnia 2012 r. Czynności te zostały przeprowadzone przez L. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Z tak zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika przede wszystkim, iż sprawa dotyczy zespołu dworsko-parkowego wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...]. Wynika też, iż na mocy decyzji z [...] grudnia 1985 r. przedmiotem ochrony stały się takie elementy jak park dworski, sadzawka, odnoga rzeki S.. W treści uzasadnienia decyzji z [...] grudnia 1985 r. wskazano, że po II wojnie światowej zespół dworsko-parkowy (którego historia również została w zgromadzonych materiałach przedstawiona), uległ dużym przekształceniom, przetrwały jednak zasadnicze elementy jego kompozycji, przede wszystkim stary drzewostan, elementy wodne i ukształtowanie terenu. Z treści wskazanego orzeczenia z [...] grudnia 1985 r. wynika więc, że podejmując decyzję o wpisie do rejestru zabytków ww. zespołu, organ konserwatorski widział taką potrzebę, pomimo tego, iż na tym terenie nie istniała już rezydencja dworska, a teren uległ zmianom wprowadzonym w dużym zakresie i w szczególności przez Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego w Ś., w związku z przeznaczeniem tego terenu (po roku 1961) na ośrodek rekreacyjno-wypoczynkowy. Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w L., dokonując oceny aktualnego stanu zachowania i wartości zabytku dostrzegł w swoim opracowaniu, że od daty wpisania zabytku do rejestru zabytków do chwili obecnej nastąpiły dalsze zmiany, m. in. ubytki w drzewostanie, związane z jego naturalnym starzeniem się. Pomimo tych strat, na terenie parku zachowało się jednak (jak wskazał) wiele okazów starodrzewu pochodzącego z czasu funkcjonowania ośrodka rezydencjonalnego. W konsekwencji przeprowadzonej -dość dokładnej- analizy zabytku, Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w L. stwierdził w swoim opracowaniu, że zespół [...] w N. nadal pozostaje obiektem o istotnej wartości historycznej, estetycznej oraz przyrodniczej. Podniesiono, że mimo deformacji parku i lat zaniedbań, zachowane zadrzewienia oraz układ wodny do dziś wykazują cechy elementu komponowanego, dopełnionego akceptowalnymi nawarstwieniami nasadzeń z lat powojennych. Zasadniczym walorem jest tu istniejąca zieleń, staw, a także sam teren stanowiący integralną część zabytkowego założenia. Dostrzeżono również, iż wartości chronione tego założenia podnoszą takie elementy jak figurka Matki Bożej z Dzieciątkiem (na kopcu wśród starych bzów, przy skrzyżowaniu dróg) oraz stary młyn. W protokole z oględzin przeprowadzonych [...] sierpnia 2012 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków w L. również wskazał na to, że zachowała się czytelna kompozycja założenia, którego istotnym elementem jest park z zachowanym starodrzewem z okresu funkcjonowania rezydencji oraz układem wodnym. We wskazanym protokole powołano się na zachowane elementy kompozycji w postaci grup drzew, pojedynczych okazów i szpalerów - lipy, kasztanowce, jesiony, dęby. Wskazano także na duże zgrupowanie olszy czarnej we wschodniej części parku.

W toku postępowania zapewniono skarżącej Gminie zapoznanie się z tak zgromadzonym materiałem dowodowym. Umożliwiono jej na każdym etapie postępowania wypowiedzenie się co do zgromadzonych dowodów, ewentualnie przedstawienie przeciwdowodów. Gmina M. nie przedstawiła własnych dowodów w sprawie. Nie zgłosiła również żadnych wniosków dowodowych. Nie podważyła w efekcie w żaden sposób tych wniosków, które wynikają z materiałów dowodowych zgromadzonych przez organ.

W świetle zaś powyżej wskazanych dowodów, zaskarżoną decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego należało uznać za prawidłową. Materiał dowodowy sprawy nie pozwala bowiem na stwierdzenie, iż zespół [...] w K., z uwagi na zniszczenie jakiemu uległ, nie przedstawia obecnie żadnej wartości chronionej. Dokonując takiej oceny organ nie był gołosłowny, oparł się w szczególności na analizie i wnioskach Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w L., będącego -podległą Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego- instytucją merytoryczną m. in. w sprawach takich jak niniejsza, dotyczących zachowania dziedzictwa i monitorowania jego stanu. Organ ten słusznie przy tym wskazał, że okoliczności podnoszone przez Gminę M., dotyczące rozebrania budynku dworu, wprowadzenia nowego układu komunikacyjnego, wycięcia części drzewostanu (mające świadczyć o złym stanie obiektu i o utracie przez ten obiekt wartości wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy), miały miejsce jeszcze przed wpisaniem zespołu do rejestru zabytków. Ochroną konserwatorską objęto bowiem m. in. teren parku już po zmianach wprowadzonych przez Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego ze Ś.. Przy czym, już wówczas na tym terenie budynku rezydencji nie było i nie był on także przedmiotem wpisu do rejestru zabytków. Pomimo tego konserwator zabytków uznał wysoką wartość tego założenia [...] i objął ten teren wraz ze znajdującym się na nim młynem murowanym ochroną. Słusznie także Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaznaczył, że celem postępowania prowadzonego w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków jest m. in. ustalenie, czy zabytek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartość, a nie ocena zasadności decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Jednocześnie organ ten wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż nie zachodzi w sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 13 ust. 1 ww. ustawy o ochronie zabytków. Sąd jeszcze raz w tym miejscu zauważa, iż dokonując takiej oceny organ uwzględnił treść orzeczenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z [...] grudnia 1985 r., ustalenia dokonane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa oraz aktualny stan zachowania zespołu dworsko-parkowego w N..

Reasumując, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. W ocenie Sądu, decyzja ta została wydana na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego oraz w oparciu o prawidłowy przepis prawa materialnego i prawidłową jego wykładnię. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ nie przyjął wadliwego rozumowania art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w tym - innego od tego, prezentowanego przez samą zainteresowaną. Postępowanie wyjaśniające prowadził bowiem wyraźnie w celu ustalenia do jakich zmian doszło od momentu wpisania zabytku do rejestru zabytków i jakie znaczenie miały one dla jego wartości prawnie chronionych, wymienionych w art. 13 ust. 1 ww. ustawy. W konsekwencji, Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanej normy prawa materialnego. Z tego też powodu nie podzielił również zarzutów podniesionych w skardze, w tym dotyczącego naruszenia w sprawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Na koniec Sąd dostrzega, iż zgodnie z obecnie obowiązującym art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni. Podobny zapis przewidywała także ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. Nr 10, poz. 48 ze zm., v. art. 5 pkt 1).

Z tych też przyczyn Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe i skargę jako nieuzasadnioną w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) oddalił.