Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 434/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 § 1 pkt 2,  art. 29 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędzia WSA Jarosław Szaro / spr. / Asesor WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi Państwowej Inspekcji Pracy Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przystąpienia do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Państwowej Inspekcji Pracy Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. (dalej DIAS) z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], o odmowie przystąpienia do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: w dniu 3 lutego 2017 r. wierzyciel - Państwowa Inspekcja Pracy Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. wystawił na zobowiązanego - Firmę A. tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący należność pieniężną z tytułu nałożonej grzywny w celu przymuszenia oraz opłaty za wydanie postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Ww. tytuł wykonawczy w dniu 6 lutego 2017 r. został przekazany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (dalej NUS) w celu wszczęcia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. W tytule wykonawczym jako miejsce zamieszkania G. M. wierzyciel wskazał adres: K., ul. Z. [...].

Pismem z dnia 9 lutego 2017 r., NUS zawiadomił wierzyciela o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie ww. tytułu wykonawczego, zwracając jednocześnie wierzycielowi ten tytuł. Organ egzekucyjny stwierdził, iż wskazany w tytule wykonawczym adres zobowiązanego nie jest aktualny.

W odpowiedzi na powyższe Państwowa Inspekcja Pracy Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R., pismem z dnia 15 lutego 2017 r., zwrócił się do organu egzekucyjnego o: "uchylenie podjętej decyzji i prowadzenie postępowania egzekucyjnego". Według wierzyciela odmowa przystąpienia do egzekucji była nieuzasadniona, gdyż na dzień sporządzenia tytułu wykonawczego G. M. miał zgłoszony jako główny adres prowadzenia działalności gospodarczej, adres w miejscowości K., ul. Z. [...], co potwierdza m.in. wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem wierzyciela wniosek o wszczęcie i prowadzenie egzekucji był zasadny, a zwrot tytułu wykonawczego do wierzyciela bezpodstawny. W ocenie wierzyciela, nawet w sytuacji gdy konkretny organ egzekucyjny nie jest właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej, czy to z uwagi na właściwość miejscową czy rzeczową, powinien przekazać tytuł wykonawczy do właściwego organu egzekucyjnego w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; zwanej dalej K.p.a.) w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; zwanej dalej u.p.e.a.).

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. uznał pismo wierzyciela z dnia 15 lutego 2017 r. za wniosek o wydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, na podstawie art. 29 § 2a u.p.e.a. W związku z tym, postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], odmówił przystąpienia do egzekucji na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny podał, że tytuł wykonawczy, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., powinien zawierać między innymi adres zobowiązanego. W powiązaniu z art. 22 u.p.e.a. odpowiednia pozycja w tytule wykonawczym oznacza adres zamieszkania zobowiązanego, w rozumieniu stosownych przepisów Kodeksu cywilnego. Według informacji posiadanych przez organ egzekucyjny, uzyskanych z baz danych, będących w dyspozycji tego organu oraz w wyniku czynności dokonywanych w terenie przez poborców skarbowych, organ egzekucyjny ustalił, iż G. M. od 7 lat nie mieszka pod adresem: K., ul. Z. [...], natomiast prawdopodobnym jego adresem zamieszkania jest R., ul. P. B. [...]. W konsekwencji organ egzekucyjny uznał, że skoro adres zobowiązanego wykazany w tytule wykonawczym jest nieaktualny, to tytuł ten nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a., a zatem organ egzekucyjny odmówił przystąpienia do egzekucji.

Na to postanowienie wierzyciel złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do NUS celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel wskazał, iż ww. tytuł wykonawczy zawiera: imię, nazwisko oraz adres zobowiązanego, w związku z czym spełnia wymagania określone w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nadto podniósł, iż adres zobowiązanego w K. przy ul. Z. [...], nadal wykazywany jest w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej jako główne miejsce wykonywania działalności gospodarczej zobowiązanego. Taki też adres wskazywał zobowiązany w trakcie kontroli prowadzonej przez Państwową Inspekcję Pracy Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. W ocenie wierzyciela, umieszczenie w tytule wykonawczym jako adresu zobowiązanego - adresu, pod którym osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą jest prawidłowe.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w R. postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podał, że adres zobowiązanego wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym - nie jest prawidłowy. Z informacji posiadanych przez NUS, a wynikających z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej oraz z Systemu Rejestracji Centralnej, wynika iż począwszy od dnia 24 lutego 2016 r., adresem zobowiązanego – G. M. jest: ul. P. B. [...], [...] R. Nadto z akt sprawy wynika, że pracownicy organu egzekucyjnego w dniach 10 grudnia 2015 r. i 20 lutego 2017 r. udali się pod adres: ul. Z. [...], [...] K., w celu ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego. W rezultacie tych czynności ustalono, iż zobowiązany pod ww. adresem nie mieszka od wielu lat, nie wykonuje tam również działalności gospodarczej, zaś obecni właściciele lokalu mieszkalnego, który znajduje się pod tym adresem, nabyli go od zobowiązanego na podstawie umowy darowizny z dnia 19 grudnia 2007 r.

Z kolei wierzyciel w piśmie z dnia 15 lutego 2017 r. oraz w zażaleniu stwierdził, iż - jak wynika z ustaleń inspektora pracy - pod wskazanym wyżej adresem: ul. B. [...] w R. "znajduje się jedynie sklep oraz pomieszczenie biurowe". W ocenie organu powyższe nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, gdzie znajduje się aktualne miejsce zamieszkania zobowiązanego. Natomiast NUS ustalił, iż pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym (i będącym we właściwości miejscowej tego organu egzekucyjnego) zobowiązany nie tylko nie mieszka, ale i nie prowadzi tam żadnej działalności gospodarczej. DIAS zwrócił uwagę na fakt, iż w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą o wyznaczeniu właściwego organu egzekucyjnego, decyduje adres zamieszkania zobowiązanego.

Zatem jedynie w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy wystawiono w celu realizacji obowiązku o charakterze niepieniężnym, skierowanie tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego właściwego ze względu na stałe miejsce wykonywania działalności gospodarczej byłoby prawidłowe. Jednak w sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy obejmuje należność pieniężną z tytułu nałożonych na zobowiązanego grzywny i opłaty.

Nadto wskazał, iż przyjęcie ww. tytułu wykonawczego przez NUS, a następnie przekazanie go do właściwego (ze względu na adres zobowiązanego) – organu egzekucyjnego, mogłoby przynieść niekorzystne dla wierzyciela konsekwencje. Organ taki, mógłby również odmówić przystąpienia do egzekucji administracyjnej, powołując się na art. 29 § 2 u.p.e.a., z uwagi na nieprawidłowy adres zobowiązanego wskazany w tytule wykonawczym. Z kolei w przypadku przyjęcia tytułu wykonawczego do realizacji, fakt wskazania w nim błędnego adresu mógłby być przesłanką do wniesienia przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuł wykonawczy obarczony tego rodzaju wadą i w konsekwencji doprowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W rezultacie czas egzekucji nałożonego na zobowiązanego obowiązku mógłby ulec wydłużeniu. Organ egzekucyjny odmawiając przystąpienia do egzekucji na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego, daje wierzycielowi możliwość skorygowania nieprawidłowości w tytule wykonawczym, a następnie skierowania tytułu wykonawczego do właściwego organu egzekucyjnego. Ponadto zwrócił uwagę, iż obowiązek sporządzenia tytułu wykonawczego w sposób prawidłowy i zgodny z wymogami określonymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, spoczywa na wierzycielu i nie można przenosić tego obowiązku na organy egzekucyjne.

Państwowa Inspekcja Pracy Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia [...] maja 2017 r. wnosząc o uchylenie postanowień obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na jego wynik tj.:

1) art. 29 § 2 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie wskutek wadliwego przyjęcia, że skierowany do NUS tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów formalnych tj. nie wskazano w nim aktualnego adresu zobowiązanego,

2) art. 22 § 2 u.p.e.a. przez przyjęcie, że w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, z którą związana jest egzekwowana należność, wadliwym jest wskazanie adresu siedziby,

3) art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 § 1 u.p.e.a. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego, nierozpoznanie całości materiału, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że tytuł wykonawczy nie zawierał aktualnego adresu zobowiązanego,

4) art. 65 § 1 i 19 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez nieprzekazanie tytułu wykonawczego właściwemu organowi w sytuacji, gdy organ egzekucyjny uznał się za niewłaściwy i ustalił jednocześnie organ właściwy.

W uzasadnieniu podniesiono, że tytuł wykonawczy z dnia [...] lutego 2017 r. zawiera prawidłowo wskazany adres zobowiązanego, którym jest pracodawca: Firma a. z siedzibą przy ul Z. [...], [...] K. Dowodem na powyższe był wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej, który był aktualny na dzień sporządzenia tytułu wykonawczego. Nadto wskazanego w tytule egzekucyjnym adresu nigdy nie kwestionował zobowiązany, czego dowodem są także inne dokumenty tj. protokół z kontroli PIP, odbiór korespondencji pod adresem siedziby. Dopiero w trakcie czynności kontrolnych zobowiązany wskazał jako adres do korespondencji: R. ul. B. [...], gdzie znajduje się jedynie sklep - jedno z miejsc prowadzenia działalności gospodarczej przez pracodawcę - zobowiązanego. Także na dokumentach okazywanych podczas kontroli oraz na pieczątkach zobowiązanego adres prowadzenia działalności jest zgodny z adresem widniejącym w CEDG. Konkludując, skarżąca stwierdziła, że wystawiony tytuł wykonawczy zawierał wszystkie elementy wskazane w art. 27 § 1 u.p.e.a., nie było zatem podstaw do przyjęcia, że w sprawie właściwym jest wskazanie adresu zamieszkania osoby fizycznej. Egzekucja pieniężna, której wszczęcia domaga się wierzyciel dotyczy grzywny w celu przymuszenia, którą organ nałożył na pracodawcę w związku z prowadzona przez niego działalnością gospodarcza, gdyż ten nie wykonał nakazu inspektora pracy dotyczącego wypłaty zaległych wynagrodzeń pracownikom.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ egzekucyjny nie naruszył prawa odmawiając przystąpienia do egzekucji z powodu nie podania w tytule wykonawczym adresu dłużnika.

Wymagania dla tego typu dokumentu sporządzanego przez wierzyciela na etapie postepowania egzekucyjnego zostały zawarte w przepisie art. 27 § 1 u.p.e.a. W poszczególnych punktach zawiera on 13 wymagań dotyczących treści tego dokumentu, przy czym w niniejszej sprawie jako istotne i stanowiące przedmiot sporu pomiędzy Inspektorem Pracy i organem egzekucyjnym jest wymaganie zawarte w punkcie 2. W myśl tego przepisu wierzyciel w tytule wykonawczym powinien zawrzeć wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także numeru identyfikacji podatkowej (NIP) lub Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL), jeżeli zobowiązany taki numer posiada.

Treść tego przepisu nie budzi wątpliwości i poza sporem jest, że adres dłużnika w tytule wykonawczym powinien zostać wskazany.

Jak się wydaje, do istoty sporu należy przyjęcie, czy może być to jakikolwiek adres dłużnika podany przez wierzyciela, czy też musi być to aktualny jego adres, pod którym dłużnik w chwili sporządzania tytułu wykonawczego przebywa.

Mając do wybory tę alternatywę sąd stanął na stanowisku, że wymóg artykułu 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. będzie spełniony tylko w tej sytuacji, gdy wierzyciel sporządzając tytuł wykonawczy zamieści w nim aktualny adres dłużnika.

Należy bowiem wziąć pod uwagę przyczyny, dla których taki adres musi być w tytule wykonawczym zawarty.

Po pierwsze służy on dokładnej identyfikacji dłużnika, a po drugie umożliwia organom realizację na etapie postępowania egzekucyjnego praw dłużnika poprzez doręczanie mu pism, jakie ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakazuje mu doręczać. Podanie adresu wskazuje też organowi egzekucyjnemu, gdzie może znajdować się mienie podlegające egzekucji czy też w końcu ma znaczenie dla właściwości miejscowej organu egzekucyjnego.

Wymóg podania adresu ma zatem doniosłe znaczenie dla prawidłowości tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji.

Brak podania prawidłowego adresu może prowadzić do poważnego zakłócenia prawidłowego toku egzekucji, polegającego już choćby na braku prawidłowego doręczania pism a w krańcowych sytuacjach na uniemożliwieniu jej prowadzenia.

To na wierzycielu ciąży obowiązek dokładnego określenia osoby, co do której ma być prowadzona egzekucja i obowiązek ten nie może być przerzucany na organy egzekucyjne.

Podanie adresu dłużnika aktualnego 7 lat przed sporządzeniem tytułu wykonawczego nie wyczerpuje wymogu ustanowionego przez przepis art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Nie podając prawidłowego adresu dłużnika wierzyciel stara się przenieść ten obowiązek na organ egzekucyjny, do czego brak jest oczywiście podstaw.

Organ egzekucyjny nie ma obowiązku ustalania adresu dłużnika , jeżeli ten nie został podany prawidłowo przez wierzyciela.

Dlatego też sąd stanął na stanowisku, że brak podania prawidłowego i aktualnego adresu dłużnika przez wierzyciela stanowi o nie zrealizowaniu wymogu opisanego w omawianym przepisie prawa (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. II SA/Łd 925/13, czy też wyrok NSA z dnia 28 września 2016 r. sygn. II FSK 2349/14).

Bezzasadne byłoby ograniczanie znamienia braku wypełnienia tego wymogu tylko do sytuacji, gdy adres ten nie został w tytule wykonawczym wpisany w ogóle. Z punktu widzenia prawidłowości i skuteczności postępowania egzekucyjnego sytuacje te są równoważne, przy czym wpisanie adresu nieprawidłowego (nieaktualnego) może rodzić skutki gorsze dla dłużnika niż brak adresu w ogóle.

O braku spełnienia wymogu świadczyło więc będzie nie wypełnienie odpowiedniej rubryki w tytule wykonawczym, jak także podanie adresu nieaktualnego. W obu przypadkach adres dłużnika nie został przez wierzyciela wskazany. Dzieje się to tylko w innej formie. Nie do zaakceptowania jest natomiast przez sąd sytuacja, gdy podanie jakiegokolwiek adresu dłużnika (nawet zmyślonego) obligowało by organ egzekucji do podjęcia czynności i poszukiwania prawidłowego adresu dłużnika.

W tym zakresie sąd wojewódzki w pełni akceptuje stanowisko NSA zajęte w wyroku z dnia 14 listopada 2012 sygn. II FSK 411/12, w którym stwierdzono, że:

1. Skoro wskazanie imienia, nazwiska i adresu zobowiązanej osoby fizycznej stanowi, z mocy art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., obligatoryjny element i konieczną treść tytułu wykonawczego, to zaniechanie w powyższym zakresie skutkuje realizacją sankcji z art. 29 § 2 u.p.e.a. 2. To na wierzycielu, w którego interesie toczyć się ma postępowanie egzekucyjne, spoczywa obowiązek ustalenia i przekazania danych o (m. in.) adresie miejsca zamieszkania zobowiązanej osoby fizycznej. Natomiast obowiązek kontroli poprawności powyższych danych z mocy art. 29 § 2 u.p.e.a. spoczywa na organie egzekucyjnym.

Inna sytuacja wystąpiła by gdyby adres podano prawidłowo, a dłużnik zmienił miejsce zamieszkania, ale taka sytuacja nie zachodzi.

Konsekwencja powyższych stwierdzeń musi być uznanie, że brak podania prawidłowego adresu dłużnika stanowi o spełnieniu okoliczności z art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a., a więc że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a.

Taka sytuacja zaistniała w sprawie niniejszej.

Jak wynika z akt sprawy dłużnik od 7-miu lat nie zamieszkuje pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym. Wyprowadził się spod niego i aktualnie zamieszkują tam zupełnie inne, niepowiązane z nim osoby.

To świadczy o braku prawidłowości wypełnienia tytułu wykonawczego.

Nie jest znane jego aktualne miejsce zamieszkania, gdyż ustalenia organu egzekucyjnego odnośnie innego miejsca zamieszkania nie są jednoznaczne i nie wskazują w sposób jednoznaczny, że dłużnik tam przebywa.

Z tych względów Sąd skargę oddalił w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).