Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 949/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 pkt 4a.
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] o skreśleniu J. S., skarżącego w niniejszej sprawie, z listy radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w K..

Decyzja został wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy radców prawnych z powodu nieuiszczenia składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. na podstawie art. 29 pkt 4a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) skreśliła skarżącego w listy radców prawnych. W uzasadnieniu stwierdzono, że zaległość w opłacaniu składek nadal przewyższa wysokość składek za okres jednego roku i wynosi 3.498 zł, co wskazuje na uporczywe uchylanie się przez J. S. od obowiązku opłacania składek członkowskich.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 29 prim powołanej ustawy przez jego niezastosowanie mimo obligatoryjnego charakteru tego przepisu i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, że w uchwale wskazano błędne wyliczenie zaległości składkowych i że nie uchyla się od płacenia ale odmawia ich płacenia w nadmiernej wysokości i w związku z szykanami ze strony statutowych władz K. Rady w postaci toczącego się przeciwko niemu od 2004 r. postępowania dyscyplinarnego, rozpętania kłamliwej nagonki prasowej, popełnienia czynów przestępczych w postępowaniu dyscyplinarnym i bezprawnego pozbawienia prawa do skorzystania ze szkoleń i świadczeń sanatoryjnych, a uchwała jest kolejną szykaną.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 29 pkt 4a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) w związku z art. 291 zdanie drugie tej ustawy utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ podniósł, że w dacie wszczęcia postępowania obowiązywał art. 291 cyt. ustawy wskazujący trzydziestodniowy termin do podjęcia uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych liczony od powzięcia przez organ informacji uzasadniających dokonanie skreślenia.

Wszczynając postępowanie organ I instancji nie posiadał informacji uzasadniających skreślenie, bo na skutek zaniedbań skarżącego nie był informowany o jego aktualnym statusie zawodowym, nie znał przyczyn zaległości składkowych i nie dysponował danymi pozwalającymi na ostateczny wymiar składek. Organ wpisowy nie naruszył zatem prawa powstrzymując się z natychmiastowym skreśleniem z listy już od 2008 r. Zdaniem organu powołany przepis nie ma charakteru terminu przedawnienia, po którym nie można podjąć uchwały o skreśleniu z listy z powyższego powodu.

Przyjmując, zdaniem organu, najkorzystniejszą dla skarżącego datę rozpoczęcia biegu terminu rocznego z art. 29 pkt 4a ustawy, organ uznał, że jest nią data doręczenia uchwały Rady OIRP o wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia z listy w zw. z posiadaniem ponad rocznej zaległości składkowej, co nastąpiło [...] czerwca 2008 r. Rada OIRP w K. dokonując na posiedzeniu [...] września 2009 r. oceny zadłużeń składkowych stwierdziła, że okres zaległości składkowych skarżącego przekracza jeden rok i zastosowała sankcję wynikającą z art. 291 ustawy, a decyzja w tej sprawie została poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, które potwierdziło zasadność naliczenia składek za okres od 2004 do daty podjęcia uchwały.

Nadto podniesiono, że postępowanie przed organami samorządu zawodowego w sprawach, w których wydawane są "uchwały związane" (a taką jest zaskarżona uchwała) polega na jednoznacznym potwierdzeniu przez organ okoliczności uruchamiających sankcję i wydanie stosownej decyzji wynikającej z powołanej normy prawnej. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 pkt 4a ustawy jest samoistnym postępowaniem i nie jest elementem postępowania dyscyplinarnego. Podjęta uchwała nie jest też karą w tym postępowaniu i nie rzutuje na jego przebieg.

Nadto podniesiono, iż obowiązek opłacania składek na cele samorządu radców prawnych jest ustawowym obowiązkiem członka samorządu, na którym stosownie do wskazanych przez organ uchwał ciąży również obowiązek aktualizowania danych podlegających wpisowi w tym danych pozwalających na ustalenie wysokości składki członkowskiej. Członek samorządu zawodowego winien mieć pełną świadomość skutków prawnych zaniechania w powyższym zakresie i w konsekwencji dopuszczenia do zaległości składkowych za okres znacznie przekraczający ustawową granicę dopuszczalności istnienia tych zaległości.

W odwołaniu od tej uchwały skarżący zarzucił naruszenie art. 291 ww. ustawy podnosząc, że w postępowaniu nie był informowany o przeszkodach uniemożliwiających wydanie decyzji w terminie z art. 291, nie było powiadomień o przesunięciu terminu i wskazania nowego terminu zakończenia sprawy.

Minister rozpoznając odwołanie uznał za konieczne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i przedstawienie przez organy samorządu wskazanych dokumentów. Skarżący zapoznał się z aktami sprawy.

W dniu [...] lutego 2010 r. wpłynęło do Ministerstwa Sprawiedliwości (Sekretariat Departamentu Organizacyjnego Wydział Adwokatury Radców Prawnych i Doradców Podatkowych) pismo skarżącego z dnia [...] lutego 2010 r. (nadane [...] lutego 2010 r.) zaś nr temu pismu został nadany w dniu [...] lutego 2010 r.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z [...] listopada 2009 r. Nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Rady OIRP w K. z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] o skreśleniu J. S. z listy radców prawnych.

W uzasadnieniu podniesiono, co następuje:

Skarżący w 2004 r., 2005 r., 2006 r., 2007 r., nie dokonał żadnej wpłaty tytułem składek członkowskich. W dniu [...] lipca 2008 r. wpłacił 15 zł, w dniu [...] listopada 2008 r. – 21 zł, a [...] maja 2009 r. dokonał jednej wpłaty 36 zł.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. OIRP w K. zawiadomiła skarżącego o zaległości w kwocie 2.432 zł i wezwała do ich uregulowania do dnia [...] maja 2007 r. bądź zajęcie przez niego stanowiska w zakresie przedstawionych wyliczeń dot. zaległych składek członkowskich.

Pismem z [...] maja 2008 r. OIRP w K. powiadomiła skarżącego o kwocie zadłużenia 3.401 zł i wyznaczyła termin jej uregulowania na dzień [...] czerwca 2008 r. wskazując, iż w przypadku nieuregulowania składek rozważone będzie wszczęcie postępowania o skreślenie z listy radców prawnych.

Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. skarżący powiadomił, że z dniem [...] lipca 2008 r. uzyskał status emeryta i nie będzie podejmował zatrudnienia w charakterze radcy prawnego. Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. poinformowała, że wobec zgłoszenia dopiero w lipcu 2008 r. faktu przejścia na emeryturę to od dnia [...] lipca 2008 r. będzie zobowiązany do płacenia miesięcznie niższej składki w kwocie 6 zł zamiast w dotychczasowej wysokości – 85 zł. Ponownie wezwano do uregulowania zaległości, które na dzień [...] sierpnia 2008 r. wyniosły 3.486 zł. Na dzień [...] października 2009 r. zaległość z powyższego tytułu wynosiła 3.504 zł. W tym stanie rzeczy organ uznał, że spełnione zostały przesłanki z art. 29 pkt 4a powołanej ustawy do skreślenia skarżącego z listy radców prawnych.

Zdaniem organu skarżący niezasadnie łączy powzięcie wiadomości o zaistnieniu przesłanek w zakresie skreślenia z listy radców prawnych z przebiegiem postępowania o skreślenie z listy.

Postępowanie w sprawie skreślenia z listy radców prawnych służy bowiem wyjaśnieniu okoliczności dotyczących zaistnienia podstaw mających wpływ na skreślenie radcy prawnego z listy i w jego toku zachodzi konieczność zebrania materiału dowodowego. Tymczasem skarżący utożsamia proces podejmowania decyzji w zakresie o którym mowa w art. 291 ustawy z czasem trwania postępowania w przedmiocie skreślenia z listy. To są dwie odrębne sprawy, bo powołany przepis odnosi się do powzięcia przez OIRP wiadomości o nieuiszczaniu składek w rozumieniu art. 29 pkt 4a, co następuje po zakończeniu postępowania w sprawie skreślenia z listy, a nie w jego toku. W dniu [...] września 2009 r. doszło do przedstawienia OIRP w K. wyników dokonanych ustaleń i w tym samym dniu podjęto uchwałę o skreśleniu. Organ przyznał, że nie doszło do odroczenia bądź przedłużenia rozpoznania sprawy przez organ samorządu zawodowego jednakże uchybienie w tym zakresie nie miało istotnego wpływu na przebieg postępowania, bo strona nie była pozbawiona możliwości czynnego udziału w sprawie.

Skarżący został powiadomiony o wszczęciu postępowania i miał możliwość złożenia wniosków dowodowych i ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego.

Skarżący nie złożył jednak jakichkolwiek wyjaśnień. Nie podniósł i nie uprawdopodobnił w toku postępowania przed organami samorządu radcowskiego faktów mających wpływ na zaniechanie wydania uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych. Nie podjął również czynności zmierzających do ewentualnego rozważenia przez OIRP kwestii odroczenia płatności zaległych składek na rzecz samorządu radcowskiego i nie podjął próby udzielenia odpowiedzi na pisma OIRP z [...] maja 2008 r., [...] sierpnia 2008 r. i [...] października 2009 r. dotyczące spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek członkowskich, jak również próby uzgodnienia z samorządem radcowskim ich kwoty tylko pismem bez daty zawiadomił o przejściu na emeryturę z dniem [...] lipca 2008 r.

Zasadnie zatem, w ocenie organu, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych zwróciło uwagę na brak aktywności skarżącego w powyższym zakresie, który mając świadomość skutków swojego postępowania przez okres 4 lat nie dokonywał wpłat tytułem składek członkowskich, do których uiszczenia był zobligowany.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 291 powołanej ustawy przez jego niezastosowanie, pominięcie wniosku dowodowego, którego uwzględnienie i przeprowadzenie dowodów miałoby w ocenie strony istotny wpływ na treść decyzji oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności mających wpływ na treść orzeczenia. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o jej uchylenie i uchylenie pozostałych wydanych w sprawie aktów oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie jej po upływie ustawowego terminu. Ww. decyzja została bowiem doręczona [...] lutego 2010 r., a skarżący złożył skargę [...] kwietnia 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 powołanego artykułu ta kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zw. dalej ppsa).

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie bowiem do art. 145 § 1 ppsa Sąd uwzględnia skargę wówczas, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy bądź dające podstawy do wznowienia postępowania a także w przypadku przesłanek z art. 156 § 1 kpa uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji. Takich naruszeń Sąd jednak nie stwierdził. Zdaniem Sądu nie doszło bowiem ze strony organu do uchybień w stopniu uzasadniającym w świetle powołanego przepisu uchylenie zaskarżonej decyzji.

Sąd rozpoznał skargę uznając, iż wbrew twierdzeniom organu, brak jest podstaw do jej odrzucenia. Stosownie do art. 53 § 3 ppsa termin do wniesienia skargi jest trzydziestodniowy i rozpoczyna swój bieg z dniem doręczenia skarżącemu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu [...] lutego 2010 r., a skarga została nadana [...] lutego 2010 r. tj. w ustawowym terminie ([...] kwietnia 2010 r. jest datą wpływu skargi do Ministerstwa Sprawiedliwości - Kancelaria Główna).

Rozpoznając skargę Sąd, jak wyżej wskazano uznał, iż brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

Podstawę materialnoprawną decyzji, jak i wcześniejszych aktów stanowi art. 29 pkt 4a ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem skreślenie z listy radców prawnych następuje w przypadku nieuiszczenia przez radcę prawnego składek członkowskich za okres dłuższy niż rok, a uchwałę w tym przedmiocie podejmuje właściwa rada okręgowej izby radców prawnych w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o wystąpienie przesłanki uzasadniającej w świetle art. 29 pkt 4a skreślenie z listy.

W tym przypadku właściwą była Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. i do niej należała ocena zaistniałego stanu rzeczy z punktu widzenia powołanego przepisu, a zatem niezbędne było poczynienie ustaleń faktycznych co do tego, czy skarżący zgodnie z przypisanym, a niekwestionowanym przez niego obowiązkiem uiszcza składki członkowskie, a jeżeli nie to, jaki okres zaległości obejmują. Takie ustalenia zostały w sprawie poczynione, aczkolwiek OIRP uczyniła to w sposób ogólny stwierdzając, iż zaległość składek przewyższa okres jednego roku i wynosi 3498 zł bez odwołania się do szczególnych wyliczeń i dowodów. Uszczegółowienia wyliczeń i ustaleń w powyższym zakresie dokonał Minister Sprawiedliwości w postępowaniu odwoławczym od decyzji Prezydium KRRP dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z powyższych ustaleń wynika, iż skarżący w 2004 r., 2005 r., 2006 r. i 2007 r. nie dokonał żadnej wpłaty tytułem składek członkowskich i tylko [...] lipca 2008 r. wpłacił 15 zł, [...] listopada 2008 r. 21 zł, a [...] maja 2009 r. – 36 zł (jedna wpłata). Skarżący tych ustaleń nie kwestionuje. Podważa natomiast ustaloną przez samorząd wysokość należnych składek za okres przed [...] lipca 2008 r.

W odwołaniu od decyzji OIRP wręcz przyznał, że odmawia płacenia składek ponieważ czuje się szykanowany przez władze [...] Rady i rozpętanie nagonki prasowej, prowadzenie przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego, a nawet, jak twierdzi, popełnienie w tym postępowaniu czynów przestępczych. Na rozprawie przed Sądem podkreślił nadto, że ostatnią składkę opłacił w grudniu 2003 r. i w formie protestu przestał płacić składki, bo wówczas wszczęto przeciwko niemu bezzasadnie, w jego ocenie, postępowanie dyscyplinarne.

W tym stanie rzeczy wobec niepłacenia składek w powyższym okresie, bez istotnego znaczenia pozostaje ustalenie wysokości należnych składek zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący, który z racji wykonywanego zawodu, winien wykazywać się znajomością prawa i ciążących na nim obowiązków w tym obowiązku uiszczania składek członkowskich winien uiszczać je bez wzywania i aktualizować dane umożliwiające ustalenie składki w prawidłowej wysokości.

Skarżący, jak wskazują organy, dopuścił się zaniechania w powyższym zakresie, a jeżeli były nawet, jak twierdzi w skardze, doraźne kontakty z OIRP dot. składek to, co przyznał, w tych kontaktach uzależniał ich zapłacenie od zakończenia nadmiernie, w jego ocenie, przeciąganego postępowania dyscyplinarnego w jego sprawie.

W świetle powyższego nie było, wbrew przekonaniu skarżącego, wyrażonej w skardze potrzeby czynienia ustaleń co do przyczyn niepłacenia składek. Powyższy stan rzeczy jednoznacznie na te przyczyny wskazuje. Zarzut skargi w tym zakresie jest zatem chybiony.

Nieuiszczanie składek jako oznaka protestu, bądź też uzależnianie ich płacenia od zakończenia postępowania dyscyplinarnego w żadnym razie nie może w świetle art. 29 pkt 4a stanowić uzasadnienia dla odstąpienia od podjęcia uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych.

W świetle zaistniałego stanu rzeczy nie znajduje uzasadnienia również zarzut niewyjaśnienia przyczyn przyjęcia stawki w maksymalnej wysokości od [...] stycznia 2004 r., bo skarżący w ogóle tytułem składek za powyższy okres jakiejkolwiek kwoty nie zapłacił, co zresztą również przyznał w piśmie z dnia [...] stycznia 2010 r. jednoznacznie wskazując, że nie płacił składek od [...] stycznia 2004 r. do [...] czerwca 2008 r. Nie jest również, w świetle powyższego istotne, kiedy i w jaki sposób Rada Okręgowa zajmowała się niepłaceniem składek.

Powołany przepis wiąże bowiem skutek w postaci skreślenia z listy z faktem nieuiszczania składek za okres dłuższy niż rok, a ustalenia organu wskazują na to, iż taki stan rzeczy w sprawie zachodzi. Sytuacji nie zmienia fakt kilku jednorazowych wpłat w lipcu, listopadzie 2008 r. i w maju 2009 r. Uznać zatem należy, iż istotne z punktu widzenia art. 29 pkt 4a ww. ustawy okoliczności zostały wyjaśnione.

W związku z zarzutem skargi dotyczącym naruszenia art. 291 tej ustawy podnieść należy, iż wprawdzie przepis ten określa termin podjęcia uchwały w przedmiocie skreślenia z listy radców prawnych jako termin 30 dni liczony od powzięcia wiadomości o wystąpieniu przesłanki do podjęcia uchwały w tym przedmiocie, jednakże z tym terminem nie wiąże się skutek w postaci przedawnienia. Termin ten jest terminem o charakterze instrukcyjnym i uchybienie temu terminowi nie stanowi o wadliwości podjętej uchwały.

W rozpoznawanej sprawie należy mieć jednak na uwadze, że chociaż postępowanie zostało wszczęte uchwałą z dnia [...] czerwca 2008 r. to wyniki dokonanych ustaleń zostały przedstawione OIRP [...] września 2009 r. i w tym dniu Rada podjęła uchwałę o skreśleniu skarżącego z listy radców prawnych. Kwestia, iż nie doszło do przedłużenia terminu rozpoznania sprawy chociaż wskazuje na uchybienie w zakresie terminu jej rozpoznania to jednak nie stanowi o uchybieniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż w sprawie nie doszło do uchybień w zakresie stosowania prawa materialnego i procesowego w stopniu, który w świetle art. 145 § 1 ppsa uzasadniałby uwzględnienie skargi.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.