Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 575/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 7 art. 77 art. 80 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 19 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2011 roku sprawy ze skargi B. M., E. G., J. P. i Z. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 września 2007 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 711/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w Ł. przy ulicy A, oznaczonej jako działka nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wyjaśnił, iż poza sporem pozostaje, że nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). W sposób prawidłowy i niebudzący wątpliwości ustalono też, że celem nabycia tejże nieruchomości przez Skarb Państwa było urządzenie na niej leśnych terenów wypoczynkowych. Uchylenie wydanych przez organy administracji rozstrzygnięć wynikało zaś z niedostatków materiału dowodowego zgromadzonego na okoliczność osiągnięcia celu nabycia nieruchomości.

Oceniając przesłanki odmowy zwrotu nabytej nieruchomości wskazano na treść przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), stanowiącego, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli - stosownie do przepisu art. 137 - stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", jest zasadniczym kryterium oceny sposobu wykorzystywania wywłaszczonej nieruchomości, a jednocześnie stanowi podstawę rozstrzygnięcia o jej zbędności. Przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub analogicznie w umowie nabycia należy rozumieć nierozpoczęcie w ogóle (art. 137 ust. 1 pkt 1 powoływanej ustawy) lub niezrealizowanie (art. 137 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy) przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie (nabycie) nieruchomości, celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona (nabyta), spowodowane zarówno brakiem możliwości jego realizacji, jak i leżącymi po stronie podmiotu przeszkodami, uniemożliwiającymi osiągnięcie przez niego zamierzonego poprzednio celu.

Z ustaleń poczynionych przez organy w toku postępowania wynika, iż od chwili nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w maju 1971r. pozostawała ona nieprzerwanie w "administrowaniu jednostek prowadzących gospodarkę leśną w lasach komunalnych miasta". Pogłębiona analiza tegoż sformułowania prowadzi jednak, zdaniem sądu, do wniosku, iż pod pojęciem "administrowania" nie kryje się żadna konkretna treść. Mając na uwadze, iż nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w dniu 24 maja 1971r., a uchwalony plan urządzania lasu z 1981r. zaczął obowiązywać od dnia 1. stycznia tegoż roku, a jednocześnie uwzględniając fakt, iż brak jest informacji, w jaki sposób nieruchomość ta była wykorzystywana przez Przedsiębiorstwo A do dnia 31. stycznia 1980 r., to uprawniony jest wniosek, iż osiągnięcie celu, dla którego nieruchomość ta została nabyta winno nastąpić w okresie od dnia 1. stycznia 1981 r. do dnia 24. maja 1981 r., kiedy to upływał 10 - letni okres, w którym cel nabycia winien być osiągnięty. Sąd zauważył, iż błędnie organ pierwszej instancji osiągnięcie celu, dla którego nabyto nieruchomość, utożsamia z samym faktem uchwalenia planu urządzania lasu z 1981r., nie wskazując na inne działania poza prawotwórczymi, które podejmowane byłyby w powyższym okresie i miałyby prowadzić do urządzenia na przedmiotowej nieruchomości leśnego terenu wypoczynkowego.

Zapatrywanie takie jest zaś, w ocenie sądu, nieprawidłowe. Brak wskazania przez organy administracji, jakie to konkretne działania ze strony jednostek Skarbu Państwa doprowadziły do urządzenia na nabytej nieruchomości leśnego terenu wypoczynkowego, deprecjonuje tezę o osiągnięciu celu nabycia nieruchomości.

Starosta [...], ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 136 ust. 3 i nast., art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł o:

- zwrocie nieruchomości położonej w Ł., przy ul. A bez numeru, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 1188 m2, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. – Ś. w Ł. prowadzona jest księga wieczysta KW [...], na rzecz: B. M. w 1/4 części; Z. M. w 1/4 części; J. P. w 1/4 części oraz E. G. w 1/4 części;

- zwrocie na rzecz Gminy Miasto Ł. kwoty: 16.795,29, stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego poprzedniemu właścicielowi nieruchomości z tytułu jej wykupu, zobowiązując do jej zwrotu w/w osoby - każdą w 1/4 części, tj. w wysokości po 4.198,83 zł, wskazując termin wpłaty i skutki uchybienia.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż nieruchomość została nabyta na własność Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...], rep. A nr [...], na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 września 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Właścicielem nieruchomości stosownie do zapisu w księdze wieczystej KW [...] był S. M.

Ponadto, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. Wydziału [...] Cywilnego z dnia [...] sygn. akt [...], spadek po S. M. nabyli B. M., Z. M., J. P. oraz E. G. po 1/4 części każde z nich.

Wykupiona nieruchomość, zgodnie z prowadzoną w dniu wykupu księgą wieczystą rep. hip. [...], oznaczona była na planie z roku 1931 numerem [...], jako działka nr [...] o powierzchni 1200 m2 i położona była przy ul. A. Obecnie zaś oznaczona jest w ewidencji gruntów, jako działka nr [...] o powierzchni 1188 m2 i stanowi własność Gminy Miasto Ł., zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia [...], nr [...]. Dla nieruchomości prowadzona jest w Sądzie Rejonowym dla Ł. Śródmieścia [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych księga wieczysta KW [...].

W 1971r. nieruchomość została przekazana we władanie Przedsiębiorstwu A, jednakże nie odnaleziono dokumentów wskazujących konkretny moment objęcia nieruchomości we władanie przez tenże podmiot. Zgodnie z kopią rejestru akt z lat 1969 -1973, akta dotyczące nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, działka nr [...], przekazane zostały do A w dniu 4 września 1971r., co może świadczyć o objęciu nieruchomości we władanie. Trwało ono aż do momentu przekazania działki nr [...] przez Przedsiębiorstwo A w likwidacji Leśnictwu Miejskiemu Ł., na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 17 maja 1994r., który powstał w wykonaniu uchwały Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...], nr [...] w sprawie utworzenia zakładu budżetowego pod nazwą Leśnictwo Miejskie – Ł.

Obecnie nieruchomość znajduje się w administrowaniu Leśnictwa Miejskiego - Ł. na mocy Uchwały Zarządu Miasta Ł. nr [...] z dnia [...]. Jednostka ta jest zakładem budżetowym Gminy Miasto Ł. Zgodnie z informacją Leśnictwa Miejskiego Ł. od daty wywłaszczenia na nieruchomości prowadzona była gospodarka leśna i objęta była ona działaniem planu urządzenia lasu na dziesięciolecie od 1 stycznia 1981r. do 31 grudnia 1990r. Zgodnie z informacją przekazaną przez Leśnictwo Miejskie Ł. nieruchomość nie była ujęta we wcześniejszym planie urządzenia lasu z roku 1967, gdyż powstał on przed wykupem działki na rzecz Skarbu Państwa. Jest ona natomiast objęta działaniem również kolejnych planów urządzenia lasu na 10-lecie: od 1 stycznia 1992r. do 31 grudnia 2001r. oraz od 1 stycznia 2003r. do 31 grudnia 2012r.

W wyniku przeprowadzonych oględzin nieruchomości w dniach 28 września1999r. i 21 września 2005r. ustalono, iż działka ma kształt prostokąta przylegającego do południowej granicy ulicy A i jest użytkowana jako las. Teren zalesiony jest ponad stuletnim drzewostanem i ma charakter otwarty, publiczny, prowadzona jest na nim gospodarka leśna przez jednostki organizacyjne gminy Miasto Ł. Nieruchomości sąsiadujące z działką nr [...] w przeważającej części wchodzą w skład kompleksu leśnego ogólnodostępnego i są nieogrodzone. Jedynie działka sąsiadująca z działką nr [...] z lewej strony oraz położona po przeciwnej stronie ulicy A są ogrodzone i zabudowane.

Dalej organ pierwszej instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie dla ustalenia, czy nieruchomość podlega zwrotowi czy też nie, ma ustalenie celu, na jaki dokonano wykupu nieruchomości od S. M. na rzecz Skarbu Państwa. W początkowej fazie postępowania wnioskodawcy twierdzili, iż celem wykupu nieruchomości było poszerzenie ulicy A. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono jednakże w sposób bezsporny, iż celem wywłaszczenia było powstanie leśnych terenów wypoczynkowych Ł. – A. Powyższe ustalenia zostały przez organ pierwszej instancji dokonane w oparciu o umowę sprzedaży (akt notarialny z dnia [...], rep. A nr [...]) zawartą ze S. M., z której wynika, iż zgodnie z zaświadczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...], szkicem sytuacyjnym stanowiącym załącznik do powyższego zaświadczenia oraz mapą sytuacyjną, zaewidencjonowaną dnia 4 września 1967r. za nr [...], nieruchomość położona jest w całości w obrębie granic lokalizacji szczegółowej terenów wypoczynkowych Ł. - A.

We wspomnianym akcie notarialnym powołano się na mapę sytuacyjną [...], zgodnie z którą w wykazie powierzchni przy poszczególnych nieruchomościach w rubryce stan nowy rozróżniono dwie pozycje: w granicach lokalizacji - pod zadrzewienie oraz w granicach lokalizacji - pod ulicami. Przy nieruchomości oznaczonej nr [...] o powierzchni 1200 m2, opisanej jako własność W. i M. małż. M., cała powyższa powierzchnia wpisana została w rubryce "w granicach lokalizacji pod zadrzewienie". Z akt archiwalnych wynika natomiast, iż S. M. jest następcą prawnym W. i M. małż. M. (zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego w Ł. z dnia [...]). Powyższa mapa sytuacyjna opisuje zatem nieruchomość, której dotyczy prowadzone postępowanie o zwrot nieruchomości. W toku postępowania nie odnaleziono jednak załącznika graficznego do zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr [...], natomiast odnaleziono plan sytuacyjny terenów rekreacyjnych w A., wg granic ustalonych Uchwałą Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. nr [...] z dnia [...] w sprawie zagospodarowania terenów leśnych w A. w Ł. Uchwała powyższa wyrażała zgodę na przeznaczenie terenu leśnego położonego w granicach ulic: B, C, linii PKP, zachodniej granicy lasu [...], D, E, na teren wypoczynkowy. Konsekwencją tej uchwały było zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej nr [...]. Ponadto nieruchomości te również były przedmiotem postępowań o wykup na cele związane z leśnymi terenami wypoczynkowymi.

Starosta [...] wyjaśnił, że cel wywłaszczenia w postaci leśnych terenów wypoczynkowych Ł. – A. wynika również z akt archiwalnych Przedsiębiorstwa A, dotyczących przedmiotowej nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka nr [...], (tj. protokołu z dnia 26 lutego 1970r. oraz pisma z maja 1971r., nr [...]).

Przechodząc do rozważenia, czy na wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia określony powyżej, organ pierwszej instancji przyjął, iż z dokumentów archiwalnych zgromadzonych w niniejszej sprawie nie wynika sposób wykorzystywania nieruchomości w okresie 10 lat od dnia jej nabycia, tj. w okresie od 24 maja 1971r. do dnia 24 maja 1981r. Odnaleziono jedynie plan urządzenia lasu obowiązujący od dnia 1 stycznia 1981r., istnienie którego jednakże w ocenie sądu nie było wystarczającym dowodem na realizację celu wywłaszczenia, ponieważ nie wynikały z niego żadne konkretne działania podejmowane na nieruchomości. Zatem w toku ponownego postępowania wyjaśniającego przeprowadzono dowód z przesłuchania świadków S. P., K. K., S. S., H. R. oraz J. P. na okoliczność, jakiego typu działania podejmowane były na nieruchomości w okresie od dnia 24 maja 1971r. do dnia 24 maja 1981r.

W ocenie organu prowadzącego postępowanie wynika, iż na działce nr [...] podejmowane były jedynie działania mające na celu utrzymanie stanu nieruchomości, jaki istniał na niej w dacie nabycia przez Skarb Państwa, przy zachowaniu zasad prawidłowej gospodarki leśnej. Z akt archiwalnych wynika, iż działka porośnięta była 73 - letnim drzewostanem. Wszelkie działania [...] Przedsiębiorstwa A, które administrowało Lasem [...] w latach 1971-1981, sprowadzały się do działań pielęgnacyjnych oraz porządkowych. Nie były podejmowane działania mające na celu zmianę sposobu zagospodarowania nieruchomości - w szczególności nie były prowadzone nieuzasadnione względami pielęgnacyjnymi wycinki drzew, ani też dosadzenia drzew. Na działce nie zostały również wybudowane żadne nowe obiekty. Wszelkie działania sprowadzały się do administrowania nieruchomością.

Kończąc, organ pierwszej instancji podniósł, iż biorąc pod uwagę przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe należy stwierdzić, że spełniona została przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w postaci leśnego terenu wypoczynkowego, wynikająca z art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wobec czego należało orzec o zwrocie działki nr [...] na rzecz spadkobierców S. M..

Odwołanie od powyższej decyzji Starosty [...] złożyło Leśnictwo Miejskie – Ł., jednostka budżetowa Gminy Ł. z siedzibą w Ł., wnosząc o jej uchylenie i wydanie decyzji odmawiającej zwrotu przedmiotowej nieruchomości, bądź uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu odwołania zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez przyjęcie, że sporna nieruchomość użyta został na inny cel, niż wskazany w akcie o wywłaszczeniu oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie poprzez przyjęcie, że czynności racjonalnej gospodarki leśnej prowadzonej na nieruchomości przez Przedsiębiorstwo A, a następnie Leśnictwo Miejskie - Ł. - sprowadzają się do administrowania nieruchomością. Strona odwołująca się podniosła, że w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przedmiotowa działka pozostaje lasem. Ponadto nie zachodzi, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, sytuacja przewidziana dyspozycją art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ działka [...] jest częścią uroczyska A., w obszarze Lasu [...] o charakterze otwartym, publicznie dostępnym i służącym rekreacji. Podniesiono, że od 1971 roku nie zmieniło się przeznaczenie terenu, w/w działka nadal jest gruntem leśnym i stanowi dobro publiczne przeznaczone do wypoczynku ludności miasta, w oparciu o naturalne warunki terenowe. Nadto wobec nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa aktem notarialnym w dniu 24 maja 1971 roku, sporna działka nie mogła być objęta planem urządzania lasu z 1967 roku, ponieważ plan ten został sporządzony przed datą zakupu działki. Nie oznacza to jednak, że Przedsiębiorstwo A nie wykonywało czynności, dla których nieruchomość ta została nabyta. Podkreślono, że nie ma żadnych dowodów uzasadniających tezę, że podmiot administrujący nieruchomością był bezczynny. Przeczy temu fakt starannego utrzymania stuletniego drzewostanu dębowego. Obecny skład gatunkowy, gęstość i pokrój drzew wskazują na wykonywanie zabiegów z zakresu gospodarki leśnej.

Zarzucono także błędną interpretację przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zastosowaną przez organ pierwszej instancji, prowadzącą do stwierdzenia, że "konkretne" i "realne" działania na spornej nieruchomości winny polegać na zadrzewianiu bądź urządzaniu placu zabaw, albowiem działania pielęgnacyjne prowadzone przez jednostki administrujące nieruchomością sprowadzone zostały do wydawania aktów prawnych i pozostają w sprzeczności z zeznaniami K. K. oraz S. P. Analogicznie zeznał S. S. stwierdzając -"Działka jest wkomponowana w las i nie różni się od innych terenów leśnych".

Odwołanie od powyższej decyzji Starosty [...] z dnia [...] wniosła ponadto Gmina Miejska Ł., podnosząc, iż nie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, bowiem przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona aktem notarialnym, z którego wynika, iż nieruchomość była położona w całości w obrębie granic lokalizacji szczegółowej terenów wypoczynkowych Ł. – A.

Odwołująca podniosła, iż w przypadku trudności z ustaleniem celu wywłaszczenia można posłużyć się przeznaczeniem trenu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Z dokumentów wynika, że przedmiotowa nieruchomość objęta była w dniu wywłaszczenia Ogólnym Planem Perspektywicznym Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Ł. - Planem Kierunkowym na rok 1980, zgodnie z którym znajdowała się na terenach określonych jako lasy, dolesienia i zadrzewienia. Należy jednak mieć na uwadze, iż w momencie wywłaszczenia las już istniał, wywłaszczenie nie miało na celu urządzenia lasu, ani podejmowania działań polegających np. na zadrzewieniu, ale na utrzymywaniu bieżącego stanu, podtrzymywaniu funkcji służących rekreacji i wypoczynkowi.

Obecnie zaś, zgodnie ze Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Ł., zatwierdzonym Uchwałą Rady Miejskiej w Ł. nr [...], z dnia [...], powyższa nieruchomość znajduje się na obszarach Parku Krajobrazowego A. Podstawowym celem polityki przestrzennej w obszarze Parku Krajobrazowego powinno być zapewnienie skutecznej ochrony zachowanych walorów węzła obszaru systemu ekologicznego Ł., poprawa stanu środowiska przyrodniczego i krajobrazu otwartego oraz zapewnienie możliwości wykorzystania obszarów dla celów rekreacji w naturalnych warunkach terenowych. Zatem sporna nieruchomość, w ocenie strony odwołującej się, była i jest przeznaczona pod leśne tereny wypoczynkowe, co zgodne jest z celem wywłaszczenia. Celem tym nie było powstanie leśnych terenów wypoczynkowych, jak to napisał w decyzji organ pierwszej instancji, ale - jak wynika z zaświadczenia nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. - teren ten miał być niezabudowany i stanowić teren wypoczynkowy dla ludności miasta. Zatem działania, jakie powinny być podejmowane na tym terenie, to działania związane z prowadzeniem leśnej gospodarki. Fakt, iż nieruchomość nie została objęta planem urządzania lasu w latach 1971- 1981 nie świadczy o tym, że nie były podejmowane na niej żadne czynności. Wręcz przeciwnie, z dokumentów, tj. protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 17 maja 1994 roku, którym to Przedsiębiorstwo A przekazało nieruchomość Leśnictwu Miejskiemu w Ł. oraz z pisma Leśnictwa Miejskiego w Ł. z dnia 8 maja 2008 r., Zn. spr. [...] wynika, iż była prowadzona gospodarka leśna. Nawet gdyby cel wywłaszczenia został określony jako urządzanie lasu, co wiąże się ściśle z prowadzeniem gospodarki leśnej, to urządzanie lasu już trwało w momencie wywłaszczenia. Ponadto z planu urządzania lasu z 1981-1990, który zawiera m.in. analizę gospodarki leśnej w minionym okresie, wynika pewien stan faktyczny tej nieruchomości, który różni się od stanu z dnia wywłaszczenia. Z powyższego planu wynika, iż na nieruchomości tej były podejmowane konkretne czynności. Stanu tego nie można byłoby osiągnąć, gdyby nie były wykonywane działania podnoszące stan odporności drzewostanu, tj: przerywanie, cięcia sanitarne, pielęgnacja nowych pokoleń drzew, naturalnie odnowionych, itd.

Wojewoda Łódzki, po rozpatrzeniu obu odwołań, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzją z dnia [...], nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] i orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A bez numeru, oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] o pow. 1188 m2.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji wynika, iż wywłaszczona działka nr 9 o pow. 0,12 ha odpowiada aktualnie nieruchomości oznaczonej numerem [...] o pow. 0,1188 ha. Obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami wprowadza zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Podkreślono przy tym, iż tak ustalony cel wywłaszczenia - urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych - nie został zakwestionowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 24 września 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 711/07.

Obowiązkiem organów orzekających w sprawie zwrotu nieruchomości było zatem, w ocenie Wojewody, zbadanie przesłanki jej zbędności w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W omawianej sprawie ustalenie powyższego sprowadzało się do zbadania, czy na spornej działce w terminie 10 lat od wywłaszczenia powstały leśne tereny wypoczynkowe.

W trakcie przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego został przeprowadzony dowód z przesłuchania świadków: S. P., K. K., S. S., H. R. oraz J. P. W ocenie organu odwoławczego nie mogą mieć znaczenia dla omawianej sprawy zeznania H. R., który właścicielem nieruchomości położonej przy ul. B był dopiero od 1988 r., a zatem już po upływie 10 lat od dnia wywłaszczenia. Również dowód z przesłuchania świadka S. S., który przyznał, iż nie wie, czy jakieś czynności podejmowane były na spornej nieruchomości oprócz przecinek mających miejsce w latach 90-tych ubiegłego stulecia, nie wnosi nic do rozpatrywanej sprawy. Ponadto z uwagi na zgłoszone w trakcie postępowania zarzuty co do bezstronności świadka J. P., organ odwoławczy odrzucił również jako dowód zeznania ww. osoby.

W ocenie organu odwoławczego na uwzględnienie w omawianej sprawie zasługują zeznania K. K., będącego od roku 1972 podleśniczym na obszarze, którego dotyczy niniejsze postępowanie. K. K. wskazał, iż na przedmiotowej nieruchomości był drzewostan dębowy i samosiew klonowy. Zdaniem tego świadka "trzeba było prześwietlić drzewostan. W niższych piętrach była sosna i świerk. Dokonywano przecinki tego piętra aby ratować klon". Świadek wskazał, iż na nieruchomości utrzymywano porządek. Raz w roku dokonywano również cięcia i zbierania suszu. Zaznaczył ponadto, iż wycinano sosnę i świerk, które obumarły. Zeznania ww. osoby potwierdzają stanowisko Leśnictwa Miejskiego – Ł., wyrażone w pismach z dnia 8 maja 2008 r. oraz z dnia 2 września 2003 r., w których zostało zaznaczone, iż od daty wywłaszczenia nie zmienił się sposób zagospodarowania i użytkowania nieruchomości, a na spornej działce "wykonywane były normalne czynności związane z prowadzeniem gospodarki leśnej oraz bieżącym utrzymaniem porządku i czystości w ramach utrzymania terenów publicznie dostępnych służących rekreacji i wypoczynkowi".

Zdaniem organu drugiej instancji powyższe świadczy o tym, iż na przedmiotowej działce podejmowane były "konkretne, realne działania" służące urządzeniu na niej leśnych terenów wypoczynkowych, a wyłącznie takie właśnie działania mogą świadczyć o realizacji na nieruchomości celu wywłaszczenia. W ocenie organu odwoławczego podejmowanie działań pielęgnacyjnych i porządkowych na wywłaszczonej nieruchomości wystarcza, by uznać, iż nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Podkreślono, iż w dacie wywłaszczenia sporna działka porośnięta była lasem i została ona nabyta w celu urządzenia na niej leśnych terenów wypoczynkowych. Oczywistym jest zatem, że las spełnia m. in. funkcje rekreacyjne, a zatem już w momencie wywłaszczenia można mówić o pełnieniu przez sporną działkę funkcji terenu wypoczynkowego. Przejęcie leśnej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa sprawiło, iż działka ta mogła pełnić rolę terenu wypoczynkowego nie tylko dla jej dotychczasowych właścicieli, ale również dla ogółu ludności. Tym samym podejmowanie jedynie działań mających na celu zapobieganie utraty przez nieruchomość walorów leśnych terenów wypoczynkowych - a do działań takich należy niewątpliwie zaliczyć czynności pielęgnacyjne i porządkowe, w ocenie organu odwoławczego, uznać należy za wystarczające, by mówić o tym, że cel wywłaszczenia na nieruchomości został osiągnięty.

Wojewoda podniósł, iż na omawianym terenie nie mogły być podejmowane działania inne, niż wskazane wcześniej, z uwagi na specyfikę znajdującego się na nim drzewostanu. Potwierdzają to zeznania świadka S. P., w ocenie którego działania możliwe do wykonywania przy 100-letnim drzewostanie, to właśnie działania pielęgnacyjne, utrzymywanie czystości i usuwanie posuszu. Takie działania były zaś wykonywana na działce w okresie 10 lat od dnia wywłaszczenia. Organ podkreślił ponadto, iż na działce nie mogły zostać wybudowane żadne obiekty.

Z zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr [...], wydanego przez Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 12 września 1959r., wynika bowiem, iż obszar zajęty pod urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych nie może być zabudowany. Nie dokonywano również nowych nasadzeń, gdyż - jak wynika z zeznań K. K. - "nie było takiej potrzeby ani możliwości (...) czynności miały na celu utrzymanie tego, co jest oraz czynności pielęgnacyjne".

Zdaniem organu drugiej instancji nie bez znaczenia dla oceny, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, jest objęcie nieruchomości planem urządzania lasu na 10-lecie od 1 stycznia 1981r. do 31 grudnia 1990r., jak również planami zagospodarowania lasów komunalnych w latach późniejszych. Dowodzi to bowiem, iż sporna nieruchomość miała pełnić funkcję leśnego terenu wypoczynkowego nie tylko w pierwszych latach od dnia wywłaszczenia, ale również w latach następnych miał być realizowany na tym obszarze tak określony cel wywłaszczenia.

Podkreślono również, iż sporny teren aktualnie również pełni funkcję leśnego terenu wypoczynkowego, co potwierdzają dokonane na nieruchomości oględziny. Na nieruchomości w dalszym ciągu wykonywane są podobne czynności do tych, podejmowanych w okresie 10 lat od wywłaszczenia.

Z zeznań świadka S. P. wynika, iż na nieruchomości nastąpiło odnowienie klonu, miało miejsce również podcięcie drzewostanu, nie prowadzi się natomiast działalności hodowlanej, gdyż jak wskazał świadek "zwarcie drzewostanu jest odpowiednie, sadzonki by nie przetrwały". Z oględzin przeprowadzonych na nieruchomości dnia 21 września 2005r. wynika, iż działka jest ogólnodostępna, znajduje się w kompleksie leśnym, porośnięta jest ponad stuletnim drzewostanem. Ponadto Wojewoda podniósł, iż w sporządzonym dla potrzeb niniejszego postępowania operacie szacunkowym - opinii uzupełniającej z grudnia 2008r. zaznaczono, że na przedmiotowej nieruchomości drzewostan z daty wywłaszczenia (skład: 44% dębu, 28% brzozy, 20% sosny i 8% olchy) zmienił się na praktycznie litą dębinę. Zdaniem rzeczoznawcy majątkowego jest to wynikiem celowej działalności w trakcie zabiegów pielęgnacyjnych, dowodzące fachowości personelu lasów miejskich w Ł., zaś uzyskanym efektem jest znaczny wzrost wartości drzewostanu.

Organ stwierdził ponadto, iż w wyroku WSA w Łodzi z dnia 24 września 2007r. zostało wprawdzie wskazane, że bez wpływu na wynik w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, iż cel wywłaszczenia jest aktualnie zrealizowany, jednakże w ocenie organu odwoławczego aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości może mieć znaczenie pomocnicze w ocenie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. W omawianej sprawie nie jest to wyłączny dowód, na którym oparł się organ administracji uznając, iż wywłaszczona nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Reasumując, w ocenie organu drugiej instancji, cel wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany z zachowaniem terminów określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym nie została spełniona podstawowa przesłanka zbędności nieruchomości, warunkująca jej zwrot na rzecz byłego właściciela. Nie można bowiem mówić o zaistnieniu przesłanki zbędności nieruchomości w sytuacji, gdy na działce zarówno w okresie 10 lat od daty wywłaszczenia, jak i w latach późniejszych, aż do dzisiaj, podejmowano czynności zmierzające do tego, by sporna nieruchomość pełniła funkcję leśnego terenu wypoczynkowego. Zdaniem organu drugiej instancji wywłaszczona nieruchomość pełniła taką właśnie rolę zarówno po jej wywłaszczeniu, jak również pełni ją dziś, będąc częścią uroczyska A. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy zaś o tym, iż cel wywłaszczenia na przedmiotowej działce został zrealizowany.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wnieśli B. M., E. G., Z. M. i J. P., wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie : art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 140 k.p.a, wobec dokonania przez organ odwoławczy dowolnej oceny materiału dowodowego, która polegała na:

- dowolnym ustaleniu, że "podejmowanie działań pielęgnacyjnych i porządkowych na wywłaszczonej nieruchomości" świadczy o tym, że prowadzone były na niej "konkretne i realne działania" służące urządzeniu leśnych terenów wypoczynkowych w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że podejmowane działania miały charakter pielęgnacyjny i zachowawczy i skutkowały jedynie utrzymaniem drzewostanu na nieruchomości, jaki istniał w chwili nabycia jej przez Skarb Państwa;

- odmowie wiarygodności zeznaniom świadka J. P. z uwagi na "zgłoszone w trakcie postępowania zarzuty co do jej bezstronności" w sytuacji, gdy zarzut zgłoszony w toku postępowania dotyczył faktu bycia następcą prawnym osób, które odzyskały część nieruchomości w wyniku analogicznego postępowania, jak niniejsze - co prowadzi do uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności organu odwoławczego przy rozpoznawaniu sprawy;

- dowolnym ustaleniu przez organ odwoławczy, że w omawianej sprawie wykazanie przesłanki zbędności nieruchomości na cele publiczne sprowadza się do zbadania, czy na spornej działce w terminie 10 lat od wywłaszczenia powstały leśne tereny wypoczynkowe, w sytuacji gdy prawidłowo oceniony materiał dowodowy prowadzi do przekonania, że spełnienie tej przesłanki powiązanie powinno zostać z ustaleniem rodzaju i charakteru działań podejmowanych w przedmiotowym okresie na nieruchomości i efektu w postaci urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych;

2. naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez: stwierdzenie, "że podejmowanie jedynie działań mających na celu zapobieganie przed utratą przez nieruchomość walorów leśnych terenów wypoczynkowych uznać należy za wystarczające, by mówić o tym, że cel wywłaszczenia nieruchomości został osiągnięty", w sytuacji gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie wskazał, że osiągnięcie celu nabycia, a więc utworzenie na przedmiotowej działce leśnych terenów wypoczynkowych, mogło nastąpić wyłącznie w drodze konkretnych, realnych działań, a sam fakt administrowania przez jednostki Skarbu Państwa, bez jednoczesnego wykazania konkretnego działania tych jednostek, nie może wskazywać na realizację celu wywłaszczenia nieruchomości;

3. naruszenie prawa materialnego, a to art. 136 ust 3 , art. 137 w związku z art. 216 ustawy z dna 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego błędną wykładnię, wobec przyjęcia przez organ odwoławczy, że podejmowanie czynności pielęgnacyjnych, a także porządkowych (zbieranie śmieci), jest wystarczające do stwierdzenia, że w ciągu 10 lat od nabycia nieruchomości zrealizowano cel jej wykupu, polegający na "urządzeniu leśnych terenów wypoczynkowych" w sytuacji, gdy ustalono, że nie było uzasadnionej gospodarką leśną potrzeby prowadzenia działań w postaci np. wycinki bądź dosadzana drzew, które to mogłoby zostać ewentualnie poczytane jako podejmowane działań zmierzających do osiągnęła niniejszego celu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zaskarżona decyzja wydana w niniejszej sprawie, narusza obowiązujące przepisy prawa i jako taka nie powinna ostać się w obrocie prawnym. Powołując się na konstytucyjną zasadę ochrony własności wywiedziono, iż w przedmiotowej sprawie nieruchomość została wywłaszczona w celu "urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych". W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, w sposób jednoznaczny ustalono, że zarówno w okresie 10 lat od nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, jak i w okresie późniejszym, aż do dnia dzisiejszego, na nieruchomości nie podejmowano żadnych szczególnych działań, które uzasadniałyby pozbawienie poprzedniego właściciela jego prawa własności. W ocenie skarżących, nie można uznać, że dokonywanie czynności pielęgnacyjnych i porządkowych, zmierzających do zachowania walorów drzewostanu znajdującego się na przedmiotowej działce, mógłby być na tyle prawnie doniosły i społecznie użyteczny, żeby mógł być podstawą wywłaszczenia.

Można, zdaniem skarżącego, dojść do przekonania, że celu, na jaki została wywłaszczona nieruchomość, nie sposób było w ogóle osiągnąć. Przedmiotowa nieruchomość w chwili jej wywłaszczenia była nieruchomością zalesioną starym drzewostanem. Nie było zatem konieczności przeprowadzane żadnych konkretnych i realnych działań zmierzających do urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych. Takie działania de facto nie zostały zresztą podjęte.

Podniesiono również, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji związany był stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 24 września 2007r. W ocenie Sądu, osiągnięcie celu nabycia, a więc utworzenie na przedmiotowej działce leśnych terenów wypoczynkowych, mogło nastąpić jedynie w drodze konkretnych, realnych działań. Sam fakt administrowania nieruchomością przez jednostki Skarbu Państwa, bez jednoczesnego wykazania konkretnego działania tych jednostek, nie może wskazywać na realizację celu wywłaszczenia. W związku z powyższym, w ocenie skarżących, organ drugiej instancji - z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. - ustalił, że podejmowanie działań pielęgnacyjnych i porządkowych wystarcza, by uznać, iż nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia.

Również dokonaną przez organ odwoławczy ocenę dowodów uznać należy, zdaniem skarżących, za rażąco dowolną. W oparciu o szczegółowo wymienione dokumenty, powołane w decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy dowolnie stwierdził bowiem, że w omawianej sprawie ustalenie przesłanek określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami sprowadza się do zbadania, czy na spornej działce w terminie 10 lat od wywłaszczenia "powstały leśne tereny wypoczynkowe". Dokonując takiego ustalenia, organ odwoławczy błędnie zawęża tezę, której udowodnienie wystarczy do stwierdzenia, czy został osiągnięty w danym okresie cel wywłaszczenia, czy też nie. Teren objęty wywłaszczeniem był już terenem zalesionym. Zdaniem strony skarżącej, organ odwoławczy na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego (zgodnie również ze stanowiskiem WSA) nie powinien ograniczyć się do tak wąskiego aspektu "urządzania leśnych terenów wypoczynkowych". Również jako dowolne oceniono stwierdzenie, że to właśnie działania pielęgnacyjne, porządkowe, zmierzające do utrzymania czystości świadczą, iż na przedmiotowej nieruchomości podejmowane były "konkretne i realne działania", służące urządzeniu na niej leśnych terenów wypoczynkowych i to właśnie takie działania mogą świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia. Prawidłowo oceniając materiał dowodowy, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego czynności "zachowawczych" nie można uznać za konkretne działania, uzasadniające cel wywłaszczenia, które nie mogłyby zostać podjęte przez prywatnego właściciela.

W ocenie skarżących, organ drugiej instancji naruszył prawo materialne poprzez niewłaściwe zastosowania art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co jest konsekwencją wszystkich powyższych naruszeń. Z całą pewnością realizacji urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych nie stanowi "pielęgnowanie, utrzymanie czystości, usuwanie suszu" oraz podejmowanie czynności zmierzających do tego, aby utrzymany został stan z chwili wywłaszczenia. Skoro na nieruchomości od chwili wykupu nic się nie zmieniło w sposobie jej zagospodarowania, nie sposób twierdzić, żeby coś na niej urządzono. Fakt zaś, że działka ta jest częścią "uroczyska" A., nie może stać na przeszkodzie orzeczenia zwrotu spornej nieruchomości. Określenie "uroczysko", używane w uzasadnienie decyzji, nijak ma się do nomenklatury określającej sposób zagospodarowania terenu. W zupełnie innym miejscu A. znajdują się tereny objęte rezerwatem przyrody, zaś przedmiotowa nieruchomość jest położone przy miejskiej i urządzonej ulicy, poza terenem zwartego lasu, wśród działek zabudowanych budownictwem jednorodzinnym.

Przedmiotowa działka posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej, urządzonej miejskiej ulicy To, kto jest jej właścicielem, nie ma znaczenia dla dostępności "terenów wypoczynkowych" dla ogółu ludności. Ciągiem publicznym jest ulica, a pozostawienie przy ulicy niezagrodzonej działki jest pretekstem dla korzystania z niej w sposób, który daje dodatkowe zajęcie straży miejskiej i przedsiębiorstwu oczyszczania miasta. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego nie wynika, żeby prywatny właściciel nie mógł wykonywać czynności pielęgnacyjnych, jakie podejmowane są na przedmiotowej nieruchomości.

Zdaniem skarżących organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji prezentuje tezę, że de facto już w chwili nabycia działki przez Skarb Państwa, cel, na jaki dokonano wywłaszczenia, został osiągnięty. Działka ta od samego początku była bowiem zadrzewiona starym drzewostanem, a wszystkie działania podejmowana na niej miały jedynie na celu utrzymanie istniejącego stanu rzeczy. W ocenie strony skarżącej, nie było zatem w ogóle podstawy do pozbawiania właścicieli ich prawa. Wszystkie czynności podejmowane na nieruchomości mogły być podejmowane przez prywatnych właścicieli. Dodatkowo wskazano, że nawet jej ogrodzenie nie stałoby na przeszkodzie swobodnemu poruszaniu się po "leśnych terenach wypoczynkowych". Jeżeli zatem jej jedynym walorem "użytecznym" dla celu wywłaszczenia był znajdujący się na niej drzewostan, z całą stanowczością stwierdzić należy, że stała się ona zbędna na cel dla jakiego została ona wywłaszczona. Niezależnie bowiem od podmiotu wykonującego uprawnienia właścicielskie, spełnia ona swoją funkcję, a cel urządzania czegokolwiek na tej działce nigdy nie został osiągnięty. Nie jest to otwarty teren leśny, oddalony od jakichkolwiek nieruchomości posiadających prywatnych właścicieli. Wręcz przeciwnie, w bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się prywatne nieruchomości, a gdyby rzeczywiście w tym rejonie "urządzono leśne tereny wypoczynkowe", stan prawny i faktyczny powinien przedstawiać się inaczej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 25 stycznia 2010r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1030/09, oddalił powyższą skargę B. M., E. G., Z. M. i J. P. na wskazaną wyżej decyzję Wojewody [...] z dnia [...].

W uzasadnieniu sąd między innymi stwierdził, że treścią poprzedniego wyroku WSA z dnia 24 września 2007r. ( sygn. akt II SA/Łd 711/07 ) przesądzona została kwestia celu, na jaki wywłaszczona została przedmiotowa nieruchomość, którym było urządzenie na niej leśnych terenów wypoczynkowych. Biorąc natomiast pod uwagę zawarte w powołanym wyroku wskazania co do dalszego postępowania, przyjąć należy, iż obowiązkiem organów administracji było ustalenie, czy i jakie konkretne działania ze strony jednostek Skarbu Państwa doprowadziły do urządzenia na nabytej nieruchomości leśnego terenu wypoczynkowego, co winno nastąpić do dnia 24 maja 1981r., kiedy to upływał dziesięcioletni okres, w którym cel nabycia - stosownie do treści art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami - winien być osiągnięty.

Sąd ten, podzielając stanowisko organu odwoławczego, uznał, iż zebrany w toku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy, pozwala na konkluzję, iż cel, na jaki sporna nieruchomość została wykupiona, został zrealizowany w okresie wskazanym w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec braku szczegółowego określenia celu wywłaszczenia ( jak w niniejszej sprawie ), każde wykorzystanie nieruchomości, mieszczące się w granicach ogólnie określonego przeznaczenia, jest realizacją celu wywłaszczenia.

W ocenie sądu nie sposób przyjąć, iż zmiana jakościowa i wartościowa drzewostanu, znajdującego się na terenie nieruchomości, związana z jego fachową i należytą pielęgnacją, wykonywaną przez pracowników jednostek państwowych oraz zagwarantowanie szerokiego doń dostępu ogółowi mieszkańców, wyklucza konkluzję o podejmowaniu realnych i konkretnych działań dla zapewnienia realizacji celu wywłaszczenia. Urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych określić można jako planowanie i organizowanie formy gospodarstwa leśnego, co nie musi oznaczać konieczności wznoszenia obiektów rekreacyjnych, czy dokonywania nowych nasadzeń. Dlatego też sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy uprawniał organ odwoławczy do wniosku, iż cel wywłaszczenia ( wykupu ) nieruchomości został zrealizowany, a tym samym skargę oddalił jako nieuzasadnioną.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 marca 201r., w sprawie sygn. akt I OSK 755/10, wskutek skargi kasacyjnej B. M., E. G., Z. M. i J. P., uchylił w/w wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2010r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia NSA wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., albowiem w składzie sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji, brali udział sędziowie wyłączeni z mocy ustawy, co skutkować musiało zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważnością tego postępowania.

NSA podniósł, że w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 stycznia 2010 r., przed którym zapadł zaskarżony niniejszą skargą kasacyjną wyrok oddalający skargę, jak również w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, przed którym zapadł wyrok z dnia 24 września 2007r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 711/07, którym uchylono decyzję Wojewody [...] z dnia [...] oraz Starosty [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości - orzekało dwóch tych samych sędziów - sędzia WSA Barbara Rymaszewska i sędzia WSA Jolanta Rosińska.

Powyższa sytuacja, zdaniem NSA, wyczerpuje dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Ponadto NSA podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, mając na względzie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany będzie do zbadania, czy na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel polegający na "urządzeniu" leśnych terenów wypoczynkowych i czy można uznać, że same czynności związane tylko z pielęgnacją i ochroną drzewostanu, stanowią o realizacji tego celu publicznego, tj. czy w rzeczywistości "urządzono" na nieruchomości teren wypoczynkowy - czy i jakie konkretne działania doprowadziły do powstania leśnego terenu wypoczynkowego na wywłaszczonej nieruchomości, tworząc nową jakość jej wykorzystywania w stosunku do dotychczasowej, a zatem czy m.in. powstało widoczne i trwałe zaplecze podporządkowane nowej wypoczynkowej funkcji (aleje spacerowe, ławki, altany etc.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje :

Na wstępie należy wskazać, iż na mocy art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nadto, jak zauważył NSA we wspomnianym wyroku z dnia 23 marca 2011r. w sprawie o sygn. akt I OSK 755/10, skład orzekający w niniejszej sprawie, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., wiąże ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone zarówno w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2003r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 223/00, jak i w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 września 2007r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 711/07.

Poza powyższym należy przypomnieć, iż zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa, w stopniu określonym w cytowanym przepisie.

W rozpoznawanej sprawie fundamentalne znaczenie ma okoliczność, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w prawomocnym wyroku z dnia 24 września 2007r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 711/07, wyraził poglądy prawne oraz zawarł wskazania co do dalszego postępowania, które po myśli art. 153 p.p.s.a. pozostają wiążące dla organów administracji oraz sądu ponownie rozpatrującego przedmiotową sprawę.

Oznacza to, iż za przesądzoną uznać należało kwestię celu, na jaki wywłaszczona została nieruchomość, położona w Ł. przy ul. A, stanowiąca działkę oznaczoną aktualnie numerem geodezyjnym [...], a także - konieczność przeprowadzenia przez organy wnikliwego postępowania wyjaśniającego dla ustalenia, czy wskazana działka stała się zbędna, w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dla realizacji tego celu.

Kontrolując bowiem poprzednio wydane w sprawie rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, iż jakkolwiek uprawniony jest wniosek, iż celem wywłaszczenia tejże nieruchomości było urządzenie na niej leśnych terenów wypoczynkowych, to ustalenia poczynione przez organy w zakresie realizacji tego celu, uznać należy za dalece niewystarczające do tego, by wyciągnąć z nich wniosek o urządzeniu na przedmiotowej nieruchomości - w okresie pierwszych dziesięciu lat od jej nabycia - leśnego terenu wypoczynkowego i tym samym osiągnięcia w zakreślonym przez ustawę terminie celu dokonanego nabycia.

Uwzględniając zatem zawarte zarówno w powołanym wyżej wyroku WSA w Łodzi z dnia 24 września 2007r., jak i wyroku NSA z dnia 23 marca 2011r. sygn. akt I OSK 755/10, wskazania co do dalszego postępowania, przyjąć należy, iż obowiązkiem organów administracji było ustalenie, czy i jakie konkretne działania ze strony jednostek Skarbu Państwa doprowadziły do urządzenia na nabytej nieruchomości leśnego terenu wypoczynkowego.

Zgodnie z dyspozycją art. 136 ust. 1 z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. Nr 261 z 2004r., poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli - stosownie do przepisu art. 137 - stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Po myśli natomiast art. 137 ust. 1 powołanej ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2 ).

Uwzględniając wskazówki wynikające z uzasadnienia w/w wyroku z dnia 24 września 2007r., osiągnięcie celu, dla którego nieruchomość została nabyta winno było nastąpić do dnia 24 maja 1981r., kiedy to upływał dziesięcioletni okres, w którym cel nabycia winien być osiągnięty. Zatem ustalenia i rozważania organów, obejmujące okres po tej dacie pozostają bez wpływu na ocenę przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Obecny (aktualny na dzień orzekania przez organy administracji publicznej) stan zagospodarowania działki może być w sprawie o jej zwrot istotny jedynie o tyle, o ile stanowi potwierdzenie, że teren w przeszłości, w określonych przez art. 137 granicach czasowych, został wykorzystany zgodnie z celem, na jaki dokonano wywłaszczenia. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 lutego 2008r., w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1034/07, Lex nr 480122)

Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy należy zaaprobować pogląd organu odwoławczego, iż zebrany w toku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy pozwala skonstatować, iż cel, na jaki sporna nieruchomość została wykupiona, został zrealizowany w okresie wskazanym w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych oznaczać winno, wedle rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w powołanym w wyroku z dnia 24 września 2007r., konkretne, realne działania. W tym miejscu należy podkreślić, iż WSA w owym wyroku nie określił charakteru tychże działań, zatem należy uznać, iż zakres podjętych działań, mających na celu urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych, musi być oceniany przez pryzmat realiów niniejszej sprawy, z uwzględnieniem specyfiki jej stanu faktycznego.

Należy uwypuklić fundamentalną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność, iż celem wywłaszczenia tejże nieruchomości było urządzenie na niej leśnych terenów wypoczynkowych. Zatem wskazany cel nie został precyzyjnie określony, bowiem urządzenie terenów leśnych jest pojęciem nieostrym, szczególnie w sytuacji, gdy na nieruchomości wywłaszczonej pod urządzenie tychże terenów, w momencie jej wywłaszczenia, las już się znajdował. Wobec powyższego uzasadniona jest teza, iż każde wykorzystanie nieruchomości, mieszczące się w granicach ogólnie określonego przeznaczenia, jest realizacją celu wywłaszczenia. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2006r., w sprawie o sygn. akt I OSK 950/05, Lex nr 266499).

W ocenie sądu rozpatrującego przedmiotową skargę kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma okoliczność, iż sporna działka jest jedną z wielu działek, które zostały wywłaszczone w celu urządzenia na nich leśnych terenów wypoczynkowych Ł. – A. Tereny A. położone są w obszarze Lasu [...], tj. kompleksu leśnego znajdującego się w granicach administracyjnych miasta Ł., o powierzchni 1205,45 ha, który jest największym terenem rekreacyjnym miasta Ł. Kompleks Ł. – A. ma charakter otwarty, publicznie dostępny i służy rekreacji.

Mając na uwadze przedmiot niniejszej sprawy należy wskazać, iż z akt sprawy wynika, że od 1971r. nie zmieniło się przeznaczenie spornej działki, bowiem nadal jest ona gruntem leśnym i stanowi dobro publiczne, przeznaczone do wypoczynku ludności miasta, w oparciu o naturalne warunki terenowe.

W momencie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa była ona porośnięta lasem, zatem już w momencie wywłaszczenia można mówić o pełnieniu przez sporną działkę funkcji terenu wypoczynkowego. Z akt sprawy wynika, iż od daty wywłaszczenia nie zmienił się sposób zagospodarowania i użytkowania nieruchomości, a na spornej działce wykonywane były normalne czynności związane z prowadzeniem gospodarki leśnej oraz bieżącym utrzymaniem porządku i czystości w ramach utrzymania terenów publicznie dostępnych służących rekreacji i wypoczynkowi. Prace te, w ocenie sądu, należy uznać za konkretne i realne działania, służące urządzeniu na niej leśnych terenów wypoczynkowych. Podejmowanie działań pielęgnacyjnych i porządkowych na wywłaszczonej nieruchomości, wystarcza, by uznać, iż nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia.

Przejęcie leśnej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa sprawiło, iż działka ta mogła pełnić rolę terenu wypoczynkowego nie tylko dla jej dotychczasowych właścicieli, ale również dla ogółu ludności. Tym samym podejmowanie jedynie działań mających na celu zapobieganie utraty przez nieruchomość walorów leśnych terenów wypoczynkowych - a do działań takich należy niewątpliwie zaliczyć czynności pielęgnacyjne i porządkowe, uznać należy za realizację celu wywłaszczenia. Nie bez znaczenia jest to, że owe działania wykonywane były na działce także w okresie 10 lat od dnia wywłaszczenia.

Potwierdza to sporządzony dla potrzeb niniejszego postępowania operat szacunkowy, z którego wynika że na przedmiotowej nieruchomości drzewostan w dacie wywłaszczenia składał się w 44% z dębu, w 28% z brzozy, w 20% z sosny i w 8% z olchy), zaś w wyniku prowadzonych zabiegów pielęgnacyjnych zmienił się na praktycznie litą dębinę. Powyższe dowodzi, iż zarówno w okresie 10 lat od daty wywłaszczenia, jak i w latach późniejszych aż do dnia dzisiejszego, podejmowano czynności zmierzające do tego, by sporna nieruchomość pełniła funkcję leśnego terenu wypoczynkowego.

Wobec tego należy uznać, iż zmiana jakościowa i wartościowa drzewostanu (z dębowo-brzozowo-sosnowo-olchowego na litą dębinę), znajdującego się na terenie nieruchomości, wynikająca z fachowej i należytej pielęgnacji, przez pracowników jednostek państwowych stanowiła realne i konkretnych działań dla zapewnienia realizacji celu wywłaszczenia.

Nie bez znaczenia jest to, iż powierzchnia spornej działki wynosi niecałe 1200 m2, zaś kompleks leśny Ł. – A., zajmuje powierzchnię wielokrotnie większą, liczoną w hektarach.

W niniejszej sprawie, oceniając realizację celu wywłaszczenia, jakim było urządzenie leśnego terenu wypoczynkowego, należy wziąć pod uwagę, iż na urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych wywłaszczono nie jedną działkę, lecz zespól mniejszych działek, włączonych do kompleksu leśnego, z których teren ów powstał. Nie można zatem postawić tezy, iż na każdej z wywłaszczonych działek, należało urządzić ławki, huśtawki czy alejki, bowiem takie działanie mogłoby doprowadzić do zmiany lasu w park lub plac zabaw, a zatem w konsekwencji mogłoby doprowadzić do faktycznego niezrealizowania celu wywłaszczenia, tj. leśnych terenów wypoczynkowych. Las, z natury swojej, powinien bowiem być terenem, w którym ingerencja człowieka winna ograniczać się do czynności, które były realizowane przez powołane do tego służby, jak w niniejszej sprawie.

A., jako cały kompleks, jest zagospodarowany rekreacyjnie. Na jego terenie znajdują się zarówno aleje spacerowe, ścieżki rowerowe czy zbiorniki wodne. Zatem fakt, iż na spornej działce nie postawiono urządzeń, służących bezpośrednio wypoczynkowi, jak np. ławki, szczególnie w sytuacji, gdy w tym miejscu znajduje się 100 - letni las, nie może niweczyć kompleksowej realizacji celu wywłaszczenia tejże nieruchomości.

Konkludując powyższe należy uznać, iż w realiach niniejszej sprawy cel wywłaszczenia, zdaniem sądu, został zrealizowany. Należy podzielić stanowisko organów, że także otwarcie lasu dla wszystkich mieszkańców miasta stanowiło realizację tego celu, bowiem umożliwiono wszystkim mieszkańcom Ł. wypoczynek na terenach leśnych, które wcześniej nie były dostępne dla ogółu. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie, jak już wskazano, pozostaje okoliczność, iż w momencie wywłaszczenia sporna nieruchomość porośnięta była wieloletnim drzewostanem, toteż urządzanie leśnych terenów wypoczynkowych musiało się ograniczać między innymi do pielęgnacji owego drzewostanu i utrzymywanie na danym terenie istniejącego już lasu. Trudno bowiem wyobrazić sobie realizację celu wywłaszczenia, jako urządzenia na spornej działce lasu od podstaw, w sytuacji kiedy jest ona właśnie częścią wieloletniego kompleksu leśnego.

Zatem, w ocenie sądu, w niniejszej sprawie urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych nie musiało oznaczać konieczności wznoszenia obiektów rekreacyjnych, czy dokonywania nowych nasadzeń.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zaś zeznania świadka K. K., będącego od roku 1972 podleśniczym na obszarze, obejmującym Las [...], uprawniał organ odwoławczy do wniosku, iż cel wywłaszczenia (wykupu) nieruchomości został zrealizowany. Nietrafne są więc zarzuty skargi, związane z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych.

Jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stwarza natomiast podstawę do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. Organ obowiązany jest przy tym rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być zaś dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny. Zasadę swobodnej oceny dowodów można podważyć jedynie, gdy naruszone zostały zasady prawidłowego wnioskowania i logicznego rozumowania. Sąd nie może zaś dokonać odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolny.

W rozpoznawanej sprawie dokonana przez organ odwoławczy ocena zgromadzonych dowodów nie nosi zaś cech dowolności. Jakkolwiek bowiem zgodzić się należy ze stanowiskiem strony skarżącej, że zanegowanie zeznań świadka J. P., z uwagi na "zainteresowanie" przezeń odzyskaniem sąsiedniej działki, uznać należy za wadliwe, tym niemniej okoliczność, iż świadek ten w okresie od 1971 do 1981r. była małym dzieckiem (ur. się bowiem w 1970r.), uprawniał konkluzję o stosunkowo niewielkich walorach złożonych przez nią zeznań, z uwagi na możliwości percepcyjne kilkuletniego dziecka. Niezależnie od tego wskazać trzeba, iż treść tychże zeznań, w świetle przyjętej koncepcji realizacji celu wywłaszczenia, nie przeczy konkluzji o niespełnieniu przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Odnosząc się natomiast do wywodów skargi, związanych z sąsiedztwem nieruchomości, objętej żądaniem zwrotu, wskazać trzeba, iż fakt, że jednostronnie graniczy ona z działką należącą do osoby fizycznej, nie może stanowić podstawy do wnioskowania, iż nie znajduje się jednocześnie w ogólnodostępnym kompleksie leśnym, (określanym mianem "Uroczyska A."). Dla oceny realizacji celu wywłaszczenia nie ma też znaczenia okoliczność, czy prywatny właściciel mógł wykonywać czynności pielęgnacyjne, konserwacyjne i porządkowe, związane z urządzeniem leśnych terenów wypoczynkowych. Faktem jest bowiem, że nieruchomość na ten cel została wykupiona i jego realizacja przesądza o niezbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, bez względu na możliwość podejmowania tego typu działań również przez dotychczasowego właściciela. Istotne bowiem jest, iż chodzi o urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych dostępnych ogółowi mieszkańców Ł., a nie tylko właścicielom nieruchomości.

Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zaś zawarte w skardze zarzuty nie są zasadne, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.

A.D.