Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 667/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 28 ust 2,3 i 3a,
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art 7, art 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie NSA Magdalena Bosakirska Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 1159/08 w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1159/08, oddalił skargę D. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] października 2004 r., odmówił D. O. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł.

D. O. wnioskiem z dnia [...] listopada 2004 r., zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2004 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 maja 2005 r., stwierdził nieważność decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r.

ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. uchylił rozstrzygnięcie z [...] października 2004 r., w części dotyczącej okresu zaległości z tytułu składek, natomiast w pozostałym zakresie - dotyczącym odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek - decyzję utrzymał w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2007 r. uchylił decyzję ZUS z dnia [...] grudnia 2006 r. W uzasadnieniu wskazał, iż organ nie rozpatrzył sprawy merytorycznie w jej całokształcie, gdyż w uzasadnieniu nie wskazał motywów, decydujących o częściowym uchyleniu zaskarżonego aktu.

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając ponownie wniosek Doroty Orłowskiej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2004 r. i umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za miesiąc [...]/1999r. Odmówił również umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez D. O. jako płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarżąca nie spełniła przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS stwierdził, że D. O. prowadziła działalność gospodarczą, z której osiągała dochody (w 2004 r. – [...] zł, w 2006 r. – [...] zł miesięcznie, natomiast w kwestionariuszu z dnia [...] grudnia 2007 r. podała, że uzyskuje dochody w wysokości [...] zł brutto) oraz otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości ok. [...] zł. Wobec powyższego skarżąca posiada środki z których może regulować zaległości wobec ZUS. Z uwagi na osiągane dochody rodzina skarżącej nie była pozbawiona środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że umorzenia zaległości wobec ZUS nie może uzasadniać również zmiana sytuacji rodzinnej D. O., tj. urodzenie trzeciego dziecka, a także okoliczność, iż zadłużenie powstało w okresie choroby skarżącej. Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej nie wynika aby wobec skarżącej zaistniały przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę podzielił stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

WSA podniósł, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Ma 35 lat, mieszka wraz z mężem i trojgiem dzieci w mieszkaniu lokatorskim rodziców, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie około [...] zł. Mąż nie pracuje lecz pomaga jej w prowadzeniu sklepu, który otwarty jest 12 godzin dziennie. Ze składanych w toku postępowania oświadczeń wynika, że D. O. posiada zaległości finansowe z tytułu podatków (które w miarę możliwości spłaca), oraz wobec zakładu energetycznego i spółdzielni mieszkaniowej za najem lokalu. Ponosi wydatki z tytułu czynszu za lokal w kwocie około [...] zł miesięcznie a także inne wydatki w kwocie ogółem ok. [...] zł. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość tych zobowiązań. Wskazała, że jedyny jej majątek stanowi wyposażenie sklepu o ogólnej wartości ok. [...] zł, a także samochody osobowe.

Sąd zauważył, że skarżąca uzyskuje dochody z prowadzonej od 1996 działalności gospodarczej co uzasadnia odmowę umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Okoliczność, iż mąż D. O. nie poszukuje zatrudnienia, mimo wyższego wykształcenia, a jedynie pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej, uzasadnia przyjęcie założenia, że osiągane przez skarżącą dochody są wystarczające na utrzymanie pięcioosobowej rodziny.

Sąd wskazał, że organ prawidłowo ustalił, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że bieżące potrzeby życiowe D. O. i jej rodziny nie są zaspakajane. Skarżąca posiada przy tym możliwość uzyskiwania dochodów pozwalających nie tylko przyczyniać się do utrzymania rodziny, lecz także spłacać obciążające ją zobowiązania publicznoprawne (zaległości podatkowe). Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby choroba D. O. przebyta w 2002 r. nie pozwalała jej na dalsze prowadzenie firmy. Wobec skarżącej nie wydano orzeczenia o niepełnosprawności. Nie sprawuje ona także opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jedynie te okoliczności uniemożliwiałyby jej prowadzenie działalności i uzyskiwanie dochodów. Ponadto skarżąca nie korzysta z opieki społecznej, nie otrzymuje zasiłku stałego lub celowego, poza zasiłkiem rodzinnym.

D. O. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 28 ust. 3a oraz 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.), polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że dochody skarżącej z prowadzonej działalności są wystarczające do utrzymania pięcioosobowej rodziny i faktycznym pominięciu okoliczności, że opłacanie składek pociągnęłoby dla skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, a w szczególności pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w efekcie zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przekroczenia granic uznania administracyjnego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na bezpodstawnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjął wszelkie niezbędne działania w celu ustalenia stanu faktycznego, zebrał i w sposób wyczerpujący merytorycznie rozpatrzył materiał dowodowy sprawy.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ nie podjął działań mających na celu ustalenie skutków zmiany sytuacji rodzinnej D. O. spowodowanej urodzeniem trzeciego dziecka, pomimo, że w dniu [...] listopada 2006 r. złożyła organowi oświadczenie w tej sprawie. Sąd I instancji niesłusznie przyjął, że taka zmiana sytuacji rodzinnej nie może uzasadniać umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Skarżąca zakwestionowała ustalenie jakoby regulowała zaległości podatkowe, traktując należności na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako drugorzędne. W miarę możliwości skarżąca starała się regulować również zobowiązania na rzecz ZUS, o czym organ ten powinien wiedzieć z urzędu.

Według strony wnoszącej skargę kasacyjną organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Dopiero tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji. Dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne, organ winien ustalić czy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Takiego ustalenia ZUS nie poczynił, a zaniechania tego Sąd I instancji nie wziął pod uwagę badając legalność zaskarżonej decyzji.

Skarżąca podniosła, że Sąd nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącej z wysokością zaległej należności wynoszącą [...] zł. Dokonanie tej konfrontacji z uwzględnieniem, zasad doświadczenia życiowego powinno prowadzić do konkluzji, że sama tylko spłata zaległych składek wraz z odsetkami na wiele lat pozbawiłaby D. O. i jej rodzinę możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu. Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego określenia podstaw skargi. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym − zdaniem skarżącego − uchybił Sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia przepisów postępowania − wykazania dodatkowo, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sytuacji gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji jest prawidłowy można przejść do kontroli jego subsumpcji pod zastosowany przepis prawa materialnego.

Zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania obejmuje naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na bezpodstawnym uznaniu przez Sąd I instancji, że "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjął wszelkie niezbędne działania w celu ustalenia stanu faktycznego, zebrał i w sposób wyczerpujący merytorycznie rozpatrzył materiał dowodowy sprawy". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie jest zasadny.

W tym miejscu należy zauważyć, że art. 7 k.p.a. zawiera kilka fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego: zasadę praworządności, rozwiniętą szerzej w art. 6, zasadę prawdy obiektywnej oraz zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Stosowanie zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli odnosi się nie tylko do prawa procesowego, gdyż wynikają z niej również zasady interpretacyjne dla prawa materialnego (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996 s. 56). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r. sygn. akt SA 820/81 przyjął, że wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy (ONSA 1981, nr 1, poz. 57, s. 226). Podzielając w pełni przedstawiony pogląd wskazać należy, że art. 7 k.p.a. in fine ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 1995 r. sygn. akt SA/Wr 2744/94 (niepubl.) wskazując, że reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich tych wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. W literaturze podkreśla się, że możliwość ta może i powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Zakamycze 2000, s. 139).

Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem kontroli WSA była decyzja wydana między innymi na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Powołany przepis przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, "...biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych." W § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przewidziano możliwość umarzania składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone w pkt 1 - 3 tego przepisu. Wśród nich wymieniona została sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). Z przytoczonych unormowań wynika, że warunkiem wstępnym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest wykazanie (udowodnienie) przez zobowiązanego jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, uzasadniających przyjęcie wystąpienia materialnoprawnej przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W związku z takim ukształtowaniem obowiązków zobowiązanego zadania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie gromadzenia materiału dowodowego są ograniczone. Organ ma za zadanie ocenę, czy dowody przedstawione przez zobowiązanego są wystarczające, a w wypadku dostrzeżenia braków w tym zakresie powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia materiału dowodowego.

W rozpoznawanej sprawie ZUS wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty, potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek (pismo ZUS z dnia [...] sierpnia 2004 r., k. [...] akt administracyjnych). Skarżąca w odpowiedzi na to pismo złożyła dokumenty obrazujące jej aktualny stan majątkowy. W oparciu o przedłożone dokumenty organ prawidłowo uznał, że umorzenie wobec D. O. składek na ubezpieczenia społeczne nie jest zasadne, albowiem skarżąca posiada możliwość uzyskiwania dochodów pozwalających nie tylko przyczyniać się do utrzymania rodziny, lecz także spłacać inne obciążające ją zobowiązania publicznoprawne. Organ uwzględnił w swym rozstrzygnięciu, co zaaprobował Sąd I instancji, okoliczności podnoszone przez skarżącą dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej czemu dał wyraz w swej decyzji z dnia [...] lutego 2008 r. Wskazał, że D. O. posiada środki finansowe z których może regulować zaległości na ubezpieczenia społeczne. W tym stanie rzeczy za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uchylania się przez ZUS od wszechstronnego działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek ma niewątpliwie charakter uznaniowy. W takim wypadku organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym należy, że wybór ten nie może być dowolny i musi wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą. Dokonując jego oceny organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Nie sposób bowiem uznać, że w sprawie nie uwzględniono słusznego interesu skarżącej.

Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego zawartego w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej podnieść należy, że jest on nietrafny. Na wstępie wskazać należy, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje dwa tryby umarzania należności z tytułu składek tj.: w przypadku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust 2 i 3); w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Dla jasności wywodu w tym miejscu przypomnienia wymaga, że naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym zrozumieniu treści określonej normy prawnej, natomiast naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subusumpcji co oznacza, iż stan faktyczny ustalony w sprawie został błędnie uznany przez Sąd za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. We wskazanych aktach prawnych wymienione są precyzyjnie okoliczności, które uprawniają ZUS do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, czyli rezygnacji z dochodzenia omawianych należności. W tej sytuacji jest oczywiste, że przepisy u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. muszą być interpretowane ściśle, bowiem chodzi o określenie granic wyjątku od zasady dochodzenia należnych składek. Z punktu widzenia zobowiązanego zawsze zasadne jest umorzenie jego zaległych należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umarzanie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. Właśnie dla uniknięcia dowolności przy rozwiązaniu tego problemu sformułowane zostały przepisy (art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) określające przesłanki uwzględnienia interesów strony przed interesami ZUS. Przepisy te, określając przesłanki umorzenia należności, zakreślają ramy uznania administracyjnego, na podstawie którego działa ZUS. Sąd kontrolując decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek winien rozważyć, czy w świetle ustaleń poczynionych w sprawie, zostały spełnione przesłanki określone w powołanych przepisach i w ten sposób ocenić merytoryczną zasadność podjętej decyzji.

W tym miejscu trzeba przypomnieć, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z takiego uregulowania wynika przede wszystkim, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek.

W ocenie NSA, Sąd I instancji słusznie zaakceptował stanowisko ZUS, że w wypadku skarżącej nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla D. O. i jej rodziny. Sąd trafnie podkreślił, że skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, swoje żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, uzasadniała problemami natury finansowej. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2008 r. Ustalono, iż skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości [...] zł – [...] zł brutto miesięcznie, ma 35 lat, mieszka wraz z mężem i trojgiem dzieci w mieszkaniu lokatorskim rodziców. Otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie około [...] zł, posiada zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych, które spłaca. Majątek skarżącej stanowi wyposażenie sklepu o wartości ok. [...] zł, a także samochody osobowe. D. O. posiada zaległości wobec spółdzielni mieszkaniowej za najem lokalu oraz wobec zakładu energetycznego. W toku postępowania administracyjnego podała, że ponosi wydatki z tytułu czynszu za lokal w kwocie około [...] zł miesięcznie, a także inne wydatki w kwocie ogółem ok. [...] zł. Należy zaznaczyć, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość tych zobowiązań. D. O. prowadzi działalność gospodarczą nieprzerwanie od 1996 r. uzyskując regularne dochody z jej sprowadzenia stąd – w ocenie organu oraz Sądu I instancji -nie było podstaw do uznania zaległych należności jako całkowicie nieściągalnych.

Wobec analizy sytuacji finansowej skarżącej, opierając się na materiale źródłowym oraz oświadczeniach D. O. można skonstatować, że skoro skarżąca samodzielnie utrzymuje 5-osobową rodzinę to jej dochody są wyższe od deklarowanych, zwłaszcza, że wskazane przez skarżącą koszty utrzymania jej rodziny przewyższają dochody. Stąd jej oświadczenia odnośnie kosztów utrzymania siebie i rodziny budzą poważne wątpliwości. Należy podzielić stanowisko WSA, że okoliczność, iż mąż zobowiązanej mimo wyższego wykształcenia nie poszukuje zatrudnienia, tylko pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej uzasadnia przyjęcie, że osiągane dochody wystarczające. W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji słusznie zaakceptował odmowę umorzenia należności z tytułu składek wobec niewykazania przez stronę ustawowych przesłanek pozwalających na ich umorzenie.

Na marginesie tylko wskazać należy, że oprócz umorzenia należności są inne formy ulg umożliwiające wyjście skarżącej z zadłużenia, np. art. 29 u.s.u.s. przewiduje rozłożenie na raty płatności zaległych składek i z tego uprawnienia D. O. może nadal skorzystać.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.