Wyrok NSA, sygn. akt FSK 1749/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 1, art. 183 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edyta Anyżewska, Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski (spr.), Joanna Kuczyńska, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej "C." Spółki z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 kwietnia 2004 r. sygn. akt SA/Sz 1684/03 w sprawie ze skargi "C." Spółki z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 2 lipca 2002 r. (...) w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji administracyjnej zajętych wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w S. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w S. wszczął postępowanie egzekucyjne w stosunku do "C." Spółka z o.o. Filia w S. i dokonał zajęcia rachunków bankowych strony.

Spółka z o.o. "C." zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwolnienie z zajęcia egzekucyjnego rachunków w Banku (...) SA I O/W. i Banku (...) SA III O/W. We wniosku Spółka wyjaśniła, że dopiero w wyniku zajęcia kont bankowych dowiedziała się o zaległościach podatkowych kasyna w S., które powstały na skutek postępowania księgowej filii w S. Spółka zaproponowała jako zabezpieczenie środki trwałe wymienione w wykazie załączonym do wniosku, argumentując, że obecna sytuacja społeczno-gospodarcza powoduje, iż dochody kasyna są niewielkie, a zajęcie kont bankowych może spowodować upadłość. Uzupełniając wniosek dyrektor Spółki poinformował, że bieżące zobowiązania podatkowe z tytułu działalności kasyna w S. regulowane będą ze środków uzyskiwanych z tytułu działalności kasyna w W. Podniesiono też, że blokada kont we Wrocławiu spowoduje brak możliwości uzupełnienia kapitałów w pozostałych kasynach gry, a co za tym idzie wstrzymanie działalności gospodarczej Spółki.

Naczelnik Urzędu Skarbowego argumentując odmowę zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnych powołał się na treść art. 7 par. 2 ustawy egzekucyjnej, wskazał, iż postępowanie egzekucyjne wobec strony prowadzone było z zachowaniem zasady zastosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego, którym było zajęcie rachunków bankowych.

W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego Spółka podtrzymała przedstawione we wniosku argumenty wskazując dodatkowo na fakt dokonania wpłaty w łącznej wysokości 229.276 zł na poczet zaległości z tytułu podatku od gier przy jednoczesnym regulowaniu bieżących należności.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego powołał się na treść art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1996 nr 36 poz. 161 ze zm./, z którego wynika, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Ta zasada wiąże wierzyciela realizującego należności publicznoprawne co oznacza, że prowadzenie egzekucji jest obowiązkowe. Kierując się zasadą zawartą w art. 7 par. 2 ustawy egzekucyjnej, Dyrektor Izby Skarbowej, jako prawidłowe ocenił postępowanie Naczelnika Urzędu Skarbowego, który skierował prowadzone postępowanie egzekucyjne do środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym zobowiązanego. Ten środek egzekucyjny Dyrektor ocenił jako najmniej uciążliwy, podkreślając jednocześnie, że zastosowanie środka egzekucyjnego musi przynieść spodziewane rezultaty, jakimi w postępowaniu egzekucyjnym jest zaspokojenie wierzyciela. Samo zajęcie ruchomości spodziewanego efektu nie przynosi, bowiem zaspokojenie wierzyciela z tychże ruchomości może nastąpić dopiero w momencie sprzedaży a skutkiem tego byłoby pozbawienie zobowiązanego automatów do gry stanowiących podstawowe wyposażenie kasyna. To z kolei bez wątpienia przyczyniałoby się do zaprzestania prowadzonej przez Spółkę działalności.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej skarżąca Spółka powtórzyła zasadniczo argumenty podniesione wcześniej w zażaleniu.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jedynym i wyłącznym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji obowiązku przez zobowiązanego. Wszelkie działania organu egzekucyjnego mieszczące się w granicach prawa, powinny być podjęte w tym właśnie celu. Organ egzekucyjny stosując środki egzekucyjne musi mieć na uwadze treść art. 7 par. 2 ustawy nakazujący stosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego, przy czym ocenę, który spośród środków egzekucyjnych jest najmniej uciążliwy ustawodawca postawił organowi egzekucyjnemu. Zaznaczyć jednak należy, że wybór najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być dokonywany z pominięciem celu, któremu służy prowadzone postępowanie egzekucyjne, mianowicie wyegzekwowanie obowiązku. Zatem stwierdzić należy, że ten najmniej uciążliwy dla zobowiązanego środek egzekucyjny wybrany ma być przez organ egzekucyjny tak aby nie niweczył celu prowadzonej egzekucji.

Zgodzić się należy z oceną organów egzekucyjnych, że proponowane zajęcie ruchomości, samo w sobie nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela. W tym celu konieczne jest dokonanie sprzedaży tych ruchomości, a to w znacznym stopniu podnosi koszty egzekucyjne, które są pokrywane w postępowaniu egzekucyjnym w pierwszej kolejności i tak jak słusznie wskazał organ odwoławczy zobowiązany zostałby pozbawiony przedmiotów służących prowadzonej działalności.

Z tych przyczyn w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa dlatego, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.

Od powyższego wyroku Spółka wniosła skargę kasacyjnąą, zarzucając naruszenie:

- art. 13 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż prowadzenie egzekucji w postaci zablokowanych całkowicie rachunków bankowych Skarżącego zagraża bytowi przedsiębiorstwa i jego pracownikom oraz uniemożliwia realizację także jego bieżących obowiązków publicznoprawnych, co stanowi przesłankę ważnego interesu zobowiązanego uzasadniającą zwolnienie z egzekucji części spośród zajętych przez organ rachunków bankowych;

- art. 7 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż Sąd uznał, że środkiem najmniej uciążliwym dla zobowiązanego było zajęcie rachunków bankowych Skarżącego. Tymczasem w sytuacji podatnika, czego nie zbadano w postępowaniu, środkiem dotkliwszym jest egzekucja z trzech rachunków bankowych zamiast jej ograniczenie poprzez zwolnienie części rachunków bankowych lub zabezpieczenie na majątku trwałym;

- art. 141 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mogącego mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Sąd w uzasadnieniu wyroku nie ustosunkował się do zarzutu Skarżącego w zakresie wystąpienia ważnego interesu podatnika, który przemawiałby za ograniczeniem egzekucji poprzez jej spowolnienie w postaci zwolnienia rachunku bankowego oraz nie zbadał czy zwolnienie z egzekucji części rachunków bankowych w sytuacji "C." Sp. z o.o. stanowi środek najmniej uciążliwy. Wniosek podatnika dotyczył ograniczenia egzekucji poprzez częściowe odblokowanie rachunków bankowych, a nie sprzedaży ruchomości zamiast zajęcia rachunków bankowych.

Mając na względzie powyższe wniosła o:

- uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Powyższe zarzuty uzasadniono następująco:

Zdaniem Skarżącego wyrok narusza art. 7 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż wobec podatnika nie zastosowano środka najmniej uciążliwego oraz nie uwzględniono w sprawie zastosowania dyspozycji art. 13 tej ustawy wobec wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego - uzasadniającej zwolnienie z egzekucji przynajmniej części spośród zajętych przez organ rachunków bankowych.

Wniosek podatnika dotyczył ograniczenia egzekucji poprzez częściowe odblokowanie rachunków bankowych Strony w celu umożliwienia podatnikowi zachowania płynności finansowej i bytu przedsiębiorstwa, a nie sprzedaży ruchomości zamiast zajęcia rachunków bankowych. Także w skardze podniesiono, iż dalsza egzekucja należności podatkowych z wszystkich kont bankowych narazi podatnika na nieodwracalne skutki, gdyż brak przepływu środków koniecznych do utrzymania działalności doprowadzi Stronę do likwidacji.

Podatnik nigdy nie proponował zaspokojenia wierzyciela z majątku ruchomego dłużnika, jak błędnie ustalono w wyroku.

W sytuacji podatnika, czego nie zbadano w postępowaniu, dotkliwszym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie trzech rachunków bankowych Skarżącego zamiast ograniczenie egzekucji poprzez zwolnienie części rachunków bankowych. W wyniku zablokowania w całości wypłat z trzech rachunków bankowych prowadzonych w W. - "C." Sp. z o.o. zostało pozbawione środków na dokonywanie bieżących wydatków koniecznych dla prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższy stan zagraża nadal płynności finansowej Strony, co w konsekwencji może doprowadzić do wyeliminowania firmy z obrotu gospodarczego, a więc pozbawić Skarb Państwa wpływów z tytułu dochodów uzyskiwanych przez Stronę w bieżących i następnych okresach rozliczeniowych.

Zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego nie stanowiłoby przeszkody do prowadzenia egzekucji z pozostałych kont podatnika /zajęto trzy/, zwłaszcza, że środki pieniężne systematycznie wpływają na wszystkie zajęte rachunki bankowe, a ponadto organ egzekucyjny dysponuje zabezpieczeniem w postaci majątku ruchomego podatnika.

Niepodejmowanie dalszej egzekucji ze wszystkich rachunków bankowych Strony byłoby środkiem najmniej uciążliwym dla zobowiązanego, gdyż gwarantowałoby płynność finansową firmy i umożliwiłoby wywiązywanie się z bieżących i zaległych zobowiązań podatkowych.

Z tych przyczyn w ocenie Skarżącego wyrok narusza art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ważny interes Strony zasługuje zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego na szczególną ochronę w przypadkach, gdy realizacja obciążenia podatkowego zagraża upadłością Spółki, pomimo że jej sytuacja finansowa wskazuje na osiągnięcie równowagi ekonomicznej i dochodowość prowadzonej działalności gospodarczej.

Uzasadnienie wyroku ogranicza się wyłącznie do stwierdzenia Sądu o obowiązku prowadzenia przez organ egzekucji w celu zaspokojenia wierzyciela przy użyciu środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego oraz uznania za najmniej uciążliwą dla dłużnika egzekucję z rachunków bankowych niż majątku ruchomego.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Pierwsze dwa zarzuty dotyczą przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Już sama nazwa tego aktu wskazuje, że nie jest to procedura, która ma zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd też naruszenie art. 13 par. 1 i art. 7 par. 2 tej ustawy przez Sąd I instancji nie było możliwe.

Natomiast wskazany przez Autora skargi art. 141 par. 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /określanej dalej jako p.p.s.a./ zakreśla termin do sporządzenia uzasadnienia wyroku z urzędu. Przepis ten nie miał zastosowania w sprawie. Skarżąca miała zapewne na myśli par. 4 tego artykułu, jednakże Sąd kasacyjny będąc związanym granicami skargi /art. 183 par. 1 p.p.s.a./ nie może "podstawiać" właściwego przepisu w miejsce błędnie powołanego.

Już tylko ubocznie zauważyć należy, że w skardze kasacyjnej nie wykazano, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 174 pkt 2 p.p.s.a./.

W tej sytuacji należało - na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a. - orzec jak w sentencji.