Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3869/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 90b, 90d ust. 1, 90m ust. 1, 90n ust. 1, ust. 6 i ust. 7
journal: Dz.U. 2019 poz 1481
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tj

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 141/20 w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [..] listopada 2019 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 141/20 Wojewódzki

Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [..] listopada 2019

r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego, uchylił zaskarżoną

decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [..] listopada 2019 r.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Z akt sprawy wynika, iż R. W. w dniu 25 października 2019

r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego dla córki – M. S. oraz syna -

O. W. Do wniosku załączone zostało oświadczenie R. W., iż wniosek składa później, gdyż zajmuje się matką, która wymaga

stałej opieki. Wnioskodawczyni podniosła, iż jej matka jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza załączone orzeczenie o niepełnosprawności psychicznej i ruchowej.

Prezydent Miasta Ł.decyzją z [.]. listopada 2019 r., w oparciu o art. 90b, art. 90d ust. 1, art. 90m ust. 1 i art. 90n ust. 1, ust. 6 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty (dalej u.o.s.o.) odmówił przyznania R. W. stypendium szkolnego

dla dzieci.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od tej decyzji, Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję Prezydenta

Miasta Ł. W pierwszej kolejności organ wskazał, że zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych, termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, określony w art. 90n ust. 6 u.o.s.o., jest terminem prawa materialnego i jako taki - w razie jego uchybienia - nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Przenosząc treść powołanych regulacji na grunt niniejszej sprawy, organ II instancji stwierdził, iż strona złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego w dniu 25 października

2019 r., tj. po upływie terminu wynikającego z przepisów ustawy o systemie oświaty. Przytaczając treść art. 90n ust. 7 u.o.s.o., organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy,

na etapie składania wniosku strona, jako powody uzasadniające niedochowanie terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy, podała konieczność opieki nad

matką, która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta Miasta Ł.,

że powołane przez stronę okoliczności, na gruncie obowiązujących przepisów prawa, nie posiadają znamion przypadku uzasadniającego złożenie wniosku o stypendium szkolne z uchybieniem terminu. Organ II instancji wyjaśnił, iż zdarzenie, od którego ustawodawca uzależnił możliwość rozpatrzenia wniosku wniesionego po dniu 15 września nie może posiadać znamion niedbalstwa o własne sprawy, czy też lekceważenia obowiązujących przepisów prawa. Jedynie więc sytuacje całkowicie niezależne i niezawinione od strony, których skutkiem jest naruszenie normy wynikającej z przepisu art. 90n ust. 6, mogłyby uzasadnić wszczęcie i rozpatrzenie wniosku złożonego po terminie. Kolegium stwierdziło, iż skarżąca w żaden sposób nie uwiarygodniła, by uchybienie terminu, o którym mowa w art. 90n. ust. 6 u.o.s.o. nastąpiło bez jej winy, a także, by okoliczności przez nią przedstawione i w jej ocenie wpływające na złożenie wniosku po 15 września, miały charakter "uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 90n ust. 7 ustawy. W ocenie organu, niepełnosprawność matki, która powstała w dniu 19 listopada 2018 r. nie jest zdarzeniem nagłym i nie stanowi uzasadnionej przeszkody do terminowego złożenia dokumentów zwłaszcza, że strona korzystała już z tej formy pomocy i była lub powinna była wiedzieć, w jakim terminie należy złożyć wniosek o przyznanie stypendium. Okoliczność podnoszona przez stronę w odwołaniu, że sprawuje opiekę nad matką, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, bowiem wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego można złożyć także za pośrednictwem poczty przez osobę trzecią. Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie istniały żadne przeszkody, które, przy zachowaniu

należytej staranności w realizacji własnych obowiązków, uniemożliwiłyby stronie terminowe złożenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego.

Skarżąca zakwestionowała tę decyzję w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Sąd I instancji stwierdził, że określony w art. 90n ust. 6 u.o.s.o. termin do

złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego jest terminem prawa

materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów K.p.a. W przypadku niezachowania terminu prawa materialnego strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o uregulowania art. 58 i 59 K.p.a., zaś upływ terminu, w którym strona mogła skutecznie wszcząć postępowanie administracyjne winien skutkować wydaniem negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Sąd podkreślił jednak, że stosownie do art. 90n ust. 7 u.o.s.o., w uzasadnionych przypadkach

wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. Przepis ten zawiera tzw. klauzulę łagodzącą skutki materialnoprawne uchybienia terminu określonego w art. 90n ust. 6 u.o.s.o. Oznacza

to, że każdorazowo organy orzekające, gdy ustalą, że wniosek o przyznanie

stypendium szkolnego został złożony z uchybieniem terminu, powinny zbadać, czy

mają do czynienia z uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 90n ust. 7 tej ustawy. Jedynie uzasadnione przypadki, wedle woli ustawodawcy, mogą skutkować rozpatrzeniem wniosku, który złożony został po terminie. Pojęcie "uzasadniony przypadek" użyte w art. 90n ust. 7 u.o.s.o., to niewątpliwie zwrot niedookreślony, który

w zależności od okoliczności danej sprawy nabiera konkretnego znaczenia. Jest to zwrot najbardziej zbliżony do "wyjątkowego przypadku". W ramach tego kryterium

organ może rozważyć kwestie, które podlegałyby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 K.p.a., takie jak należyta staranność w prowadzeniu własnych spraw, istnienie przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, możliwość wyręczenia się inną osobą przy podejmowaniu czynności. Przepis art. 90n ust. 7 u.o.s.o. dotyczy sytuacji przez stronę niezawinionych, to jest takich, w których stronie nie można zarzucić niedbalstwa o własne sprawy lub lekceważenia obowiązujących przepisów. Jedynie sytuacje od strony niezależne, których skutkiem

jest naruszenie normy wynikającej ze wskazanego powyżej przepisu art. 90n ust. 6 u.o.s.o., mogą uzasadniać wszczęcie i rozpatrzenie wniosku złożonego po terminie.

Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego złożony został 25 października 2019 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 u.o.s.o. W ocenie Sądu organ I instancji nie zbadał jednak, czy pomimo złożenia wniosku po upływie terminu, wniosek ten nie powinien być rozpatrzony merytorycznie. Samo wskazanie w uzasadnieniu decyzji, na treść przepisu art. 90n ust. 7 ustawy i stwierdzenie, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji wynika, że nie zostały spełnione warunki przywrócenia terminu, bez przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.. W ocenie Sądu organ I instancji

nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego sprawy, a jego ocena w kontekście przesłanki

z art. 90n ust. 7 nosi znamiona dowolności, albowiem nie została poparta żadnymi dowodami, ani jakimkolwiek uzasadnieniem. Jak wynika przy tym z akt sprawy

skarżąca zarówno w odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i następnie w skardze podała, że przyczyną uchybienia terminu była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Podniosła również, że jest matką samotnie wychowującą dzieci, a jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. W skardze zaznaczyła także, że tylko w weekendy chodzi na 2 godziny do pracy, aby mieć ubezpieczenie dla dzieci i wówczas matka zostaje pod opieką koleżanki. W tygodniu

nie ma możliwości załatwienia czegokolwiek albowiem nie ma z kim zostawić matki i

nie chce zostawiać jej pod opieką swoich dzieci. Dodatkowo na terminie rozprawy wskazała, że stan zdrowia jej matki we wrześniu bardzo się pogorszył.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w

której okoliczności związane z niedochowaniem terminu do złożenia wniosku

rozważone zostały dopiero przez organ II instancji, który w sposób autorytarny stwierdził, iż "niepełnosprawność matki, która powstała w dniu 19 listopada 2018 r. nie jest zdarzeniem nagłym i nie stanowi uzasadnionej przeszkody do terminowego złożenia dokumentów zwłaszcza, że wnioskodawca korzystał już z tej formy pomocy i był lub powinien był wiedzieć w jaki terminie należy złożyć wniosek o przyznanie stypendium". Tymczasem na rozprawie w dniu 16 września 2020 r. skarżąca

podniosła, iż we wrześniu stan zdrowia matki bardzo się pogorszył, zatem fakt, iż niepełnosprawność członka rodziny trwa od 2018 r. nie musi oznaczać, iż opieka nad taką osobą przebiega przez wszystkie miesiące jednakowo oraz że można tę opiekę zaplanować w określonych ramach czasowych i zabezpieczyć przy okazji czas na wypełnienie innych obowiązków, zwłaszcza, gdy - tak jak w przypadku

wnioskodawczyni - zachodzi jeszcze konieczność sprawowania stałej opieki nad dziećmi. W ocenie Sądu I instancji, uwadze organów obu instancji uszło ponadto, że stosownie do art. 90n ust. 3 u.o.s.o., świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, a więc stypendium szkolne, mogą być również przyznawane z urzędu. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet wówczas, gdy organy dochodzą do wniosku, że nie mają do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem" z art. 90n ust. 7 u.o.s.o., podstawę faktyczną wszczęcia i prowadzenia postępowania w tym trybie może

stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł organ II instancji, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. Naruszenie prawa materialnego:

a) Art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych przez

niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie

przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego i wykroczono poza granice określone tą normą, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trójpodziału władzy przez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem,

b) Art. 90n ust. 3 w zw. z art. 90d ust. 1 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty przez błędną wykładnię polegającą na wyjściu poza granice uznania

administracyjnego organów I i II instancji, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zaskarżonych decyzji,

c) Art. 90n ust. 3 w zw. z art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w toku postępowania wszczętego na wniosek istnieje możliwość przyznania stypendium szkolnego z urzędu,

d) Art. 90n ust. 9 w zw. z art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że to organy administracji powinny dążyć do wyjaśnienia, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przyznania stypendium pomimo złożenia wniosku z uchybieniem ustawowego terminu,

2. Naruszenie przepisów postępowania:

a) Art. 135 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. przez pominięcie granic sprawy, a w konsekwencji wyjście poza granice sprawy polegające na przyjęciu, że w ramach postępowania wszczętego na wniosek strony organy administracji zobligowane były do ewentualnego badania przesłanek

przyznania świadczenia z urzędu w sytuacji, gdy są to odrębne i niezależne od siebie tryby, które nie mogą być prowadzone w toku tego samego postępowania o przyznanie świadczenia,

b) Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 in fine c P.p.s.a. przez niepełne przedstawienie stanu sprawy, niewskazanie jakie z uchybień miały istotny

wpływ na wynik rozstrzygnięcia i z jakich powodów tak je zakwalifikowano, uchylenie zaskarżonej decyzji bez wykazania i uzasadnienia, że stwierdzone przez Sąd naruszenie przepisów prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także brak jasnych i wyczerpujących wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego przy niewątpliwie znanym stanie faktycznym,

c) Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 §

3 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny,

co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, zaś istota sprowadza się do wykładni norm prawa materialnego,

d) Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że w toku postępowania wszczętego na wniosek strony istnieje możliwość przyznania stypendium z urzędu,

e) Art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a. przez niepełne przedstawienie stanu sprawy, niespójność wskazań i oceny prawnej, schematyzm uzasadnienia oraz brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, które to sprowadza się do ogólników,

f) Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy w tej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ II instancji nie zgodził się z Sądem I instancji, który utrzymuje, że organ I instancji wydał decyzję z pominięciem zbadania okoliczności mających wpływ na wynik tej sprawy. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wyraźnie wskazano, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznano, że nie zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 90n ust. 7 u.s.o. Zdaniem organu II instancji, decyzje obydwu instancji nie naruszają prawa, a mimo, że uzasadnienie decyzji organu I instancji jest lakoniczne, to nie pozbawia jednak skarżącej prawa do wniesienia odwołania, dlatego okoliczność ta nie stanowi

podstawy do wyeliminowania decyzji obydwu instancji z obrotu prawnego. Uchybienie organu I instancji zostało bowiem sanowane przez decyzję organu II instancji. Zdaniem organu, Sąd I instancji dokonując wykładni art. 90n ust. 7 u.s.o. nie wyjaśnił dlaczego długoletnia choroba matki skarżącej miałaby być zdarzeniem uzasadniającym przywrócenie wniosku prawie półtora miesiąca po upływie terminu. Nie jest to bowiem, w ocenie organu, zdarzenie nagłe, niespodziewane, uniemożliwiające złożenie

wniosku w terminie. Organ nie zgodził się nadto z dokonaną przez Sąd I instancji wykładnią art. 90n ust. 3 u.s.o., gdyż w ocenie organu skutkuje ona wprowadzeniem kolejnego, kwalifikowanego trybu przyznania świadczeń w ramach tego samego postępowania. Organ wskazał również, że na skutek uchylenia przez Sąd I instancji obydwu decyzji w obrocie pozostał wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia,

zatem aktualne pozostanie, że chodzi o postępowanie wszczęte na wniosek, w ramach którego nie ma możliwości przyznania świadczenia z urzędu. W ocenie organu,

materiał dowodowy został nadto zgromadzony w sprawie, rzetelnie, prawidłowo i był wystarczający do wydania zgodnej z prawem decyzji przez organy obydwu instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje

sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych.

Jako pierwsze rozpoznane zostaną zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, gdyż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego przez organ administracyjny w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za nieprawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, wszystkie na www. cbosa).

Autor skargi kasacyjnej stoi na stanowisku, iż w toku postępowania jurysdykcyjnego nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, a materiał dowodowy jest pełny i zebrany prawidłowo, a w konsekwencji przyjmuje, iż organ prowadzący postępowanie wszczęte wnioskiem strony o przyznanie świadczenia materialnego o charakterze socjalnym nie miał obowiązku badania, czy zachodzi przypadek uzasadniony, o którym mowa w art. 90 n ust. 7 u.s.o., w przypadku gdy strona uchybiła terminowi

ustawowemu do jego złożenia, o którym mowa w art. 90n ust. 6 u.s.o.

W pierwszym rzędzie takiemu stanowisku autor skargi kasacyjnej dał wyraz w zarzucie II. c, w którym zarzucił naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, zaś istota sprowadza się do wykładni norm prawa materialnego. Zarzut ten jest nieuzasadniony.

Zgodnie z art. 90n ust. 7 u.s.o. w uzasadnionych przypadkach, wniosek o

przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. Poza sporem jest okoliczność, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego złożony został 25 października 2019 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Słuszne jest stanowisko organów obu instancji, zaprezentowane w wydanych decyzjach, iż termin wynikający

z przepisu art. 90n ust. 6 ma charakter terminu materialnoprawnego. Ten charakter prawny terminu determinuje określone skutki prawne. Terminem materialnoprawnym jest okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o

charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek prawny nie może zostać nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (por. Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2006, str. 327). Mając jednakże na uwadze treść przytoczonego powyżej przepisu art. 90n ust. 7 ustawy, organ administracyjny ma obowiązek zbadania z urzędu, czy pomimo złożenia wniosku po upływie terminu, wniosek ten nie powinien

być rozpatrzony merytorycznie. Jedynie uzasadnione przypadki, wedle woli ustawodawcy, mogą skutkować rozpatrzeniem wniosku, który złożony został po terminie. Ocena, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek

przemawiający za rozpatrzeniem wniosku, pomimo tego, że został on złożony po terminie, należy do organu administracyjnego właściwego w danej sprawie. W ocenie Sądu orzekającego w I instancji każdy przypadek złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, po terminie określonym art. 90 n ust. 6 u.s.o., wymaga dokładnego ustalenia przyczyn opóźnienia, gdyż tylko wyczerpujące ustalenia tych przyczyn, daje organowi podstawę w świetle art. 80 K.p.a., do oceny czy spóźnienie w złożeniu wniosku jest uzasadnione w konkretnym przypadku czy też nie (patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 lutego 2007 r. o sygn. III SA/Kr 1/07 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Niemniej to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wskazania i uprawdopodobnienia okoliczności uniemożliwiających mu złożenie wniosku z zachowaniem terminu. Na organie spoczywa natomiast obowiązek oceny czy okoliczności te stanowią uzasadnioną przyczynę, o której mowa w art. 90n ust. 7 u.s.o.

W rozpoznawanej sprawi skarżąca miała świadomość, iż uchybiła terminowi do złożenia wniosku i w związku z tym już w piśmie inicjującym postępowanie administracyjne podniosła, że przyczyną uchybienia była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką dodając, że samotnie wychowuje dwójkę

małoletnich dzieci, a pracy tylko 2 godziny w weekendy tylko po to by mieć ubezpieczenie. Słusznie uznał Sąd I instancji, iż organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, czym naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym wydanie przez organ II instancji decyzji kasacyjnej, gdyż brak ten nie mógł zostać uzupełniony przed organem II instancji ze względu na zakres koniecznego do uzupełnienia postępowania dowodowego oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji w pełni. Z przepisu art. 90n ust.

7 u.s.o. nie wynika, aby jego zastosowanie miało miejsce na wniosek strony. Konstrukcja przepisu art. 90n ust. 7 u.s.o. nakazuje tym samym organowi na zasadzie oficjalności badanie, czy w określonej sprawie zachodzi przypadek uzasadniony. Skarżąca wskazała na okoliczności, które jej zdaniem wskazują na taki przypadek, co winno było skłonić organ do weryfikacji podniesionych przez nią okoliczności i oceny ich przez pryzmat przepisu art. 90n ust. 7 u.s.o. Za realizację tego obowiązku nie

można uznać odniesienia się do przesłanki "uzasadnionego przypadku" w

uzasadnieniu decyzji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego ukierunkowanego na zbadanie okoliczności faktycznych podnoszonych przez stronę.

Z tej przyczyny zarzut ten nie mógł zostać uznany za uzasadniony. Z tych samych przyczyn także zarzut sformułowany na podstawie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenia przepisów art. 90n ust. 9 w zw. z art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że to organy administracji powinny dążyć do wyjaśnienia, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przyznania stypendium pomimo złożenia wniosku z uchybieniem ustawowego terminu, jest nieuzasadniony.

Zarzut naruszenia art. 135 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a.

przez pominięcie granic sprawy, a w konsekwencji wyjście poza granice sprawy polegające na przyjęciu, że w ramach postępowania wszczętego na wniosek strony organy administracji zobligowane były do ewentualnego badania przesłanek

przyznania świadczenia z urzędu w sytuacji, gdy są to odrębne i niezależne od siebie tryby, które nie mogą być prowadzone w toku tego samego postępowania o przyznanie świadczenia, jest nieuzasadniony. Z uzasadnienia Sądu I instancji wynika jednoznacznie, iż stwierdzenie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 90n ust.6 u.s.o., a następnie stwierdzenie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 90n ust.

7 u.s.o. nie oznacza, iż w tym samym postępowaniu wszczętym na wniosek, będzie możliwe przyznanie świadczenia z urzędu na podstawie art. 90n ust. 3 u.s.o.

Zachodzić będzie wówczas konieczność wszczęcia nowego postępowania administracyjnego z urzędu, zaś podstawą jego wszczęcia mogą stanowić informację

o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby pozyskane przez organ w toku postępowania prowadzonego z wniosku strony. Z tych względów brak jest podstaw do uznania tego zarzutu za uzasadniony, podobnie jak i zarzutu sformułowanego w pkt.

II. d. skargi kasacyjnej, który dotyka tego samego problemu. Z tych samych przyczyn także zarzut sformułowany na podstawie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenia przepisów art. 90n ust. 3 w zw. z art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w toku postępowania wszczętego na wniosek istnieje możliwość przyznania stypendium szkolnego z urzędu, z powyższych względów musi zostać uznany za nieuzasadniony.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. (punkty II. b i e skargi kasacyjnej) wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r.,

II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną

zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., II FSK 1479/09, publik. CBOSA). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego,

czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera też stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z całości rozważań Sądu I instancji wynika jego stanowisko co do wykładni przepisów prawa materialnego, a poprzez to także wskazówki co do działań, które muszą zostać podjęte w toku postępowania jurysdykcyjnego i w ten sposób wytknięte są uchybienia prawa procesowego, których dopuściły się organy obu

instancji. To zaś, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, nie oznacza, że doszło do naruszenia ww. przepisu.

Zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez błędne przyjęcie,

że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego jest nieuzasadniony. Zarzut ten podniesiony został na podstawie, o której mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., mimo że zarzucono w nim naruszenie przepisów prawa materialnego. Podstawą skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia (wyrok NSA z 21.1.2005 r., FSK 1369/04).

Stąd też co do zasady nieskuteczne jest samoistne powoływanie przepisów P.p.s.a. regulujący samo rozstrzygnięcie. Tym samym samo przywołanie naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. jest niewystarczające. Zarzut jego naruszenia musi być zawsze połączony ze wskazaniem konkretnego przepisu prawa materialnego, znajdującego zastosowanie w konkretnej sprawie, który został przez Sąd I instancji naruszony. Zarzut w tym kształcie nie spełnia tego wymogu i z tych przyczyn nie mógł zostać uwzględniony.

Przepisy art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. mają charakter ustrojowy i normują zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i

jako takie co do zasady nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Mogą być one skutecznie wskazane jako naruszenie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, lecz na zasadzie pewnego wyjątku i w powiązaniu z konkretnie oznaczonymi

przepisami P.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 11 maja 2012 r., I OSK 70/12; wyrok NSA z

dnia 26 lutego 2009 r., II FSK 1660/07, wyrok NSA z dnia 11 marca 2009r., II FSK 103/08, wyrok NSA z dnia 23 listopada 2010 r., I GSK 445/10; wyrok NSA z dnia 6

lipca 2011 r., II GSK 1185/11; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2008 r., FSK 576/07). Ponadto, skoro przepis art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. jako przepis ustrojowy, a nie procesowy wskazuje w § 1 zakres kontroli, a w § 2 podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne, to przepisy te mogłyby stanowić samodzielną i skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, w pierwszym przypadku

– gdyby sąd administracyjny naruszył zakres kognicji sądów administracyjnych (tj. nie rozpoznał sprawy, która pozostaje w zakresie jego właściwości lub rozpoznał sprawę, która nie należy do jego właściwości), w drugim przypadku - gdyby sąd przyjął inne,

niż legalność, kryterium kontroli. Zarzucając naruszenie tych przepisów strona

powinna zatem bądź to wskazać konkretny przepis prawa, który powinien uwzględnić,

a czego nie zrobił Sąd I instancji dokonując kontroli legalności działania organów administracji, bądź ewentualnie przepis wskazujący inne kryterium kontroli (wykraczające poza zgodność z prawem) lub zakres właściwości. W każdym wypadku należy wskazać w podstawie skargi kasacyjnej naruszony, zdaniem wnoszącego

skargę kasacyjną, przepis prawa procesowego, przy czym powinien to być przepis stanowiący samodzielną podstawę skargi kasacyjnej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., I OSK 1421/11; wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., II FSK 143/11; wyrok NSA z dnia 27 marca 2008r., I OSK 471/07; wyrok NSA z dnia 19 września 2013r., II OSK 533/12). Sąd I instancji mógłby zatem naruszyć art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności

z prawem (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., II GSK 2307/11; wyrok NSA z dnia 27 marca 2013 r., I GSK 1790/11). Ponadto naruszenie przepisu art. 1 § 1 lub 2 p.u.s.a. może polegać na wykroczeniu poza właściwość sądu albo zastosowaniu środka nieznanego ustawie, przy czym żaden z powołanych przepisów nie może być

naruszony poprzez wadliwe dokonanie kontroli, jak zarzucił w rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., II GSK 2147/11). Żadna z wyżej wskazanych okoliczności nie miała miejsca w niniejszej sprawie. To,

czy ocena legalności zachowania organu była prawidłowa czy też błędna, nie może

być utożsamiane z naruszeniem przepisu art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2013 r., I GSK 1790/11; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., I FSK 753/12).

Zarzut naruszenia art. 90n ust. 3 w zw. z art. 90d ust. 1 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty przez błędną wykładnię polegającą na wyjściu poza granice uznania administracyjnego organów I i II instancji, co w konsekwencji doprowadziło do

uchylenia zaskarżonych decyzji, jest nieuzasadniony.

Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem odwoławczym wnoszonym w konkretnej sprawie, co obliguje kasatora do powiązania zarzutu naruszenia wskazanej normy generalno-abstrakcyjnej z konkretnym działaniem bądź zaniechaniem sądu I instancji w danej sprawie. Ergo w skardze zatem winny być sprecyzowane zarzuty kasacyjne w taki sposób, by możliwe było odniesienie się przez ich treść do zaskarżonego orzeczenia. Oznacza to, iż nieskuteczne okazać się muszą zarzuty abstrakcyjne, z których nie sposób wywieść jakie konkretnie działanie sądu naruszyło dany przepis. Każdy zarzut musi zostać także należycie uzasadniony. W uzasadnieniu winno dojść do logicznego wyjaśnienia związku naruszenia przepisu procesowego z istotnym wpływem tego naruszenia na wynika postępowania. Brak uzasadnienia każdego zarzutu oznacza, że podstawa kasacyjna nie odpowiada wymaganiom określonym w art. 176 P.p.s.a (por. wyrok NSA z 16.3.2005, GSK 402/04). Powyższy zarzut nie odpowiada tym wymogom, gdyż jest abstrakcyjny i nie sposób ustalić na podstawie treści zarzutu oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej na

czym miałaby polegać błędna wykładnia wskazanych przepisów, jaka winna być ich prawidłowa wykładnia i dlaczego nastąpiło wyjście poza granice uznania administracyjnego i wreszcie kto miałby przekroczyć te granice (Sąd czy organy). Z

tych względów zarzut ten nie mógł okazać się skuteczny.

Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na

podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., gdyż pełnomocnik strony wnoszącej skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy.