Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 918/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt 1, art. 232 par. 1 pkt1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 53, par. 54, par. 99
journal: Dz.U. 2007 nr 83 poz 562
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania  uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych

SENTENCJA

Dnia 28 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Ł. na akt Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie unieważnienia egzaminu maturalnego z chemii p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić na rzecz skarżącej M. Ł. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 200,00 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, zaksięgowaną w dniu 28 października 2011 roku pod poz. 3977. D.T.


UZASADNIENIE

W dniu 31 sierpnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga M. Ł. na "akt z zakresu administracji publicznej w przedmiocie unieważnienia egzaminu maturalnego z chemii, przeprowadzonego w dniu 18 maja 2011 r.".

Zaskarżonemu aktowi zarzucono:

- obrazę przepisu prawa materialnego tj. § 99 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych ( Dz. U. z 2007 r. nr 83 poz. 562 ze zm.) poprzez jego zastosowanie i unieważnienie skarżącej egzaminu maturalnego w sytuacji, gdy na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie zachodziły wystarczające przesłanki do podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia;

- obrazę przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. przez nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, art. 104 § 1 i 2 oraz art. 107 k.p.a. przez załatwienie sprawy bez zachowania formy decyzji administracyjnej i zasadniczych jej elementów, art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed zakończeniem postępowania, art. 14 k.p.a. przez załatwienie sprawy w formie ustnej, gdy przepis ten nakłada na organ obowiązek załatwiania spraw w formie pisemnej, art. 73 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie skarżącej sporządzenia odpisów z akt sprawy , w szczególności pracy egzaminacyjnej, będącej przedmiotem oceny.

Skarżąca wnosiła na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Ł. wnosił o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zdaniem pełnomocnika organu, zastosowanie przez OKE w Ł. § 99 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. było prawidłowe, gdyż przesłanką unieważnienia części pisemnej egzaminu maturalnego jest stwierdzenie niesamodzielności zdającego. Możliwe jest zatem unieważnienie części pisemnej egzaminu maturalnego osobie, która niesamodzielnie rozwiązała zadania egzaminacyjne. Taka okoliczność, w tym konkretnym przypadku, została jednoznacznie stwierdzona podczas sprawdzania arkusza egzaminacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdzono, że żaden z przepisów prawa nie wymaga wydania decyzji w rozumieniu k.p.a. o unieważnieniu egzaminu maturalnego. Wskazano, że również skarżąca przed wniesieniem skargi do Sądu wystąpiła do organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa , przyznając fakt, że unieważnienie nie miało formy decyzji w rozumieniu k.p.a. Podkreślono, powołując się postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2000 r. sygn. I SA 1428/99, że postępowanie egzaminacyjne ( egzaminowanie i ocenianie ) nie ma cech postępowania administracyjnego , oceny otrzymywane z egzaminów z poszczególnych przedmiotów nie są decyzjami administracyjnymi , a absolwentów przystępujących do tych egzaminów nie można uważać za strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Z zapisu tego, oraz ostateczności oceny egzaminu wynikającej z art. 9c ust. 2a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. nr 256 poz. 2572) można wysnuć wniosek , że również unieważnienie egzaminu nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu k.p.a. Nie zgodzono się także z zarzutem naruszenia art. 7 i art. 14 k.p.a.

Jak wynika z treści skargi i załączonych do akt dokumentów, w dniu 18 maja 2011 r. na terenie całego kraju przeprowadzany był pisemny egzamin maturalny z chemii, do którego przystąpiła także skarżąca. Arkusze egzaminacyjne po jego zakończeniu zostały przesłane Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Ł.

W dniu 30 czerwca 2011 r. skarżąca otrzymała od dyrektora szkoły informację, że jej egzamin, podobnie jak innych uczniów zdających egzamin z chemii w jej Liceum, został unieważniony przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną. Jako powód unieważnienia egzaminu podano niesamodzielność rozwiązania zadań egzaminacyjnych.

Skarżąca pismem z dnia 9 lipca 2011 r. wezwała Okręgową Komisję Egzaminacyjną do usunięcia naruszenia prawa podnosząc, że egzamin przeprowadzany w Liceum przebiegł bez żadnych zakłóceń. Członkowie zespołu nadzorującego przebieg egzaminu pisemnego z chemii obecni na sali nie stwierdzili niesamodzielnego rozwiązywania zadań przez żadnego ze zdających ani wniesienia lub korzystania przez zdających z niedozwolonych urządzeń lub materiałów. Dlatego decyzję o unieważnieniu egzaminu skarżąca uważa za krzywdzącą.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Okręgowa Komisja Egzaminacyjna podtrzymała swoje stanowisko o stwierdzeniu niesamodzielności rozwiązań zadań w pracy maturalnej skarżącej, co uzasadniało unieważnienie egzaminu. Wyjaśniono też, że zgodę na unieważnienie egzaminu wyraził Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.

W kolejnych pismach procesowych składanych do Sądu pełnomocnik skarżącej zwracał uwagę na szereg nieprawidłowości i uchybień, do których, zdaniem skarżących, doszło podczas procesu sprawdzania prac. Poinformował ponadto o toczącym się w Prokuraturze Rejonowej [...] postępowaniu przygotowawczym w sprawie przekroczenia uprawnień przez Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Łodzi.

Śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Ł. poprzez podjęcie decyzji o unieważnieniu prac maturalnych z chemii absolwentom Liceum Ogólnokształcącego Nr [...] i Liceum Ogólnokształcącego Nr [...] w O. zostało umorzone postanowieniem Prokuratury Rejonowej [...] z dnia [...] r. wobec stwierdzenia, iż czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego ( sygn.[...]). Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. z dnia [...] r. sygn. [...].

Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka w Warszawie złożyła wniosek o dopuszczenie tej organizacji społecznej na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w okolicznościach niniejszej sprawy pojawiły się istotne wątpliwości m.in. co do możliwości realizacji przez skarżącą konstytucyjnie gwarantowanych uprawnień o charakterze proceduralnym w postępowaniu dotyczącym tak istotnej dla jednostki kwestii, jak ważność egzaminu maturalnego. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dopuścił w charakterze uczestnika postępowania Helsińską Fundację Praw Człowieka z siedzibą w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres właściwości rzeczowej wojewódzkich sądów administracyjnych wyznaczają przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) [ dalej p.p.s.a. ] . Z treści art. 3 § 2 pkt 1 - 8 tej ustawy wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg, które mogą dotyczyć aktu administracyjnego, wydanego w postępowaniu administracyjnym (decyzje administracyjne – pkt 1, postanowienia, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie - pkt 2) oraz w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (postanowienia, na które służy zażalenie - pkt 3). Ponadto zaskarżalne są inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa - pkt 4, pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach – pkt 4a, akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej - pkt 5, inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej - pkt 6, akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego - pkt 7, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a wskazanego przepisu - pkt 8.

Katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność rozszerzają też przepisy ustaw szczególnych, które przewidują sądową kontrolę.

Powyżej przytoczone przepisy wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego oraz zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, iż sąd administracyjny w trakcie wykonywania kontroli administracji publicznej winien w każdym przypadku w pierwszej kolejności ustalić, czy sprawa pozostaje w zakresie jego kognicji i czy spełnione są wymogi dopuszczalności skargi Braki w tym zakresie wyłączają zastosowanie lub odmowę zastosowania środków przewidzianych w ustawie p.p.s.a. Wynika to wprost z art. 58 § 1 p.p.s.a., który m.in. stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

W rozpatrywanej sprawie skarga dotyczy czynności unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego z chemii przez Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Ł. W związku z tym na wstępie należało wyjaśnić, czy jest to czynność z zakresu administracji publicznej, dotycząca uprawnień lub obowiązków skarżącej wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Przeprowadzanie egzaminów, w tym egzaminu maturalnego szczegółowo regulują przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych

(Dz. U. nr 83, poz. 562 ze zm.).

Zgodnie z § 53 ust. 1 rozporządzenia, egzamin maturalny, będący formą oceny poziomu wykształcenia ogólnego, sprawdza wiadomości i umiejętności, ustalone w standardach wymagań będących podstawą do przeprowadzania egzaminu maturalnego określonych w odrębnych przepisach.

W myśl § 54 ust. 1 egzamin składa się z części ustnej, ocenianej w szkole, oraz z części pisemnej, ocenianej przez egzaminatorów wpisanych do ewidencji egzaminatorów, o której mowa w art. 9c ust.2 pkt 7 ustawy ( o systemie oświaty).

Wyniki części pisemnej egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów ustala komisja okręgowa na podstawie arkuszy egzaminacyjnych ocenionych przez egzaminatorów ( § 98 ust. 4).

Kwestie związane z unieważnieniem egzaminu maturalnego reguluje § 99 rozporządzenia, które rozróżnia dwie odrębne sytuacje, w których następuje unieważnienie egzaminu. Ust. 1 odnosi się do sytuacji, gdy stwierdzenie niesamodzielnego rozwiązywania zadań egzaminacyjnych przez zdającego lub wniesienia lub korzystania przez zdającego z urządzenia telekomunikacyjnego lub niedozwolonych materiałów lub zakłócanie przez zdającego prawidłowego przebiegu egzaminu zostaje stwierdzone na bieżąco w trakcie egzaminu. Wówczas przewodniczący zespołu egzaminacyjnego przerywa egzamin tego zdającego i unieważnia jego egzamin.

§ 99 ust. 2 rozporządzenia reguluje natomiast ten przypadek, gdy niesamodzielność rozwiązywania zadań stwierdzona zostanie podczas sprawdzania arkusza egzaminacyjnego. Wówczas dyrektor komisji okręgowej, w porozumieniu z dyrektorem Komisji Centralnej unieważnia część pisemną egzaminu maturalnego z danego przedmiotu tego zdającego.

Kwestie czy procedura oceniania prac maturalnych, w tym stwierdzenia niesamodzielności napisanej pracy, posiada cechy postępowania administracyjnego i kreuje pewien stosunek prawny, czy też potwierdza jedynie określony stan faktyczny, były przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. I OSK 803/12. W uzasadnieniu postanowienia NSA stwierdził, że "z przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych jednoznacznie wynika, że "przystępujący do egzaminu maturalnego musi spełnić jednocześnie dwie przesłanki, żeby go zdać. Pierwsza z nich ma charakter wstępny, ponieważ jej spełnienie ma na celu przeprowadzenie egzaminu w sposób uczciwy i jednakowy dla wszystkich uczestników, a więc w sposób umożliwiający ocenę wiedzy zdającego.

Po pierwsze zatem, przystępujący do egzaminu obowiązany jest dopełnić warunków formalnych określających tryb przeprowadzania egzaminu, gwarantujących prawidłowy jego przebieg i samodzielne rozwiązywanie zadań egzaminacyjnych (§ 99 rozporządzenia).

Po drugie zaś, musi się on wykazać wiedzą w stopniu umożliwiającym otrzymanie z każdego przedmiotu obowiązkowego co najmniej 30% punktów możliwych do uzyskania (§ 76 ust. 2 i § 97 ust. 2 rozporządzenia).

Dopiero wypełnienie obu tych obowiązków składa się na egzamin maturalny. Oceny dopełnienia drugiego z tych obowiązków właściwy organ egzaminacyjny dokonuje w formie wyniku wyrażającego w skali procentowej ilość punktów uzyskanych przez zdającego w stosunku do punktów możliwych do uzyskania (§ 76 ust. 1 i § 97 ust. 1 rozporządzenia). Natomiast dokonanie oceny, że zdający naruszył warunki formalne określające tryb przeprowadzania egzaminu następuje w formie przerwania i unieważnienia egzaminu maturalnego (§ 99 rozporządzenia). Oba te rodzaje ocen mają charakter czynności materialno-technicznych i składają się na przeprowadzenie egzaminu w rozumieniu art. 9 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że skoro ocena w przedmiocie przerwania i unieważnienia egzaminu maturalnego wchodzi w skład wyniku egzaminu maturalnego (por. np. § 99 ust. 3 rozporządzenia), to skarga do sądu administracyjnego na tę ocenę jest niedopuszczalna na zasadzie art. 9c ust. 2a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Art. 9c ust. 2a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty.(Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm. ) stanowi bowiem jednoznacznie, że wyniki sprawdzianu i egzaminów, o których mowa w art. 9 ust. 1, oraz egzaminów eksternistycznych, o których mowa w art. 10 ust. 1 , są ostateczne i nie służy na nie skarga do sądu administracyjnego. Przedstawione powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela.

W rezultacie należy więc stwierdzić, że unieważnienie egzaminu maturalnego nie stanowi aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. a jest jedynie stwierdzeniem przez właściwy organ, że na skutek niesamodzielnego pisania pracy przez zdającego komisja nie może ustalić wyniku egzaminu zdającego. Unieważnienie egzaminu nie stwarza dla zdającego żadnych praw ani obowiązków wynikających z przepisów prawa, a jest jedynie czynnością, której dokonuje się gdy nie ma możliwości ustalenia oceny egzaminu w tym wypadku na skutek niesamodzielności pisania pracy maturalnej. Akt unieważniający egzamin maturalny, nie wymaga więc tym bardziej formy decyzji administracyjnej, a co za tym idzie, do jego wydania nie mają zastosowania przepisy k.p.a. Stwierdził to jednoznacznie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazanego wyżej postanowienia.

Z powyższych względów, skarga w rozpoznawanej sprawie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie na rzecz strony skarżącej uiszczonego wpisu od skargi.

D.T.