Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 126/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
659
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...] kwietnia 2011 r. złożonego w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2012 r. odrzucił skargę J. H. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...] kwietnia 2011 r., złożonego w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wnioskiem z dnia 1 października 2012 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Dochody trzyosobowej rodziny stanowią świadczenia rentowe J. H. w wysokości 1.501 zł brutto miesięcznie oraz jego żony w wysokości 900 zł brutto miesięcznie. Studiująca córka skarżącego nie osiąga dochodu, zaś koszty jej utrzymania i edukacji ponoszą wnioskodawca wraz z żoną.

J. H. podał, że jedyny majątek trzyosobowej rodziny stanowi należąca do jego córki działka rolna o powierzchni 0,34 ha. Wedle oświadczenia zawartego w rubryce nr 7 formularza wniosku skarżący mieszka "na stancji w domu wynajętym - około 67 m2", nie ma nieruchomości, wartościowych przedmiotów i nie dysponuje zasobami pieniężnymi.

W uzasadnieniu wniosku J. H. wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, mającą trudności w poruszaniu się. Jego żona jest osobą cierpiącą na poważne schorzenia. Koszty leków, dowozu skarżącego do lekarzy i na badania pochłaniają około 200 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości, opłaty bieżące, jak woda, wywóz nieczystości płynnych, czy gaz w butli to wydatek rzędu 350 zł miesięcznie, bieżące remonty nieruchomości, w której mieszka skarżący kosztują zaś około 100 zł miesięcznie. Niektóre z badań żony, konieczne do przeprowadzenia co kilka miesięcy, są w pełni odpłatne. Ich koszt wynosi 1.500 - 2.000 zł. Jak podał wnioskodawca, zakup tony węgla kosztuje około 70% jego renty, a drzewo opałowe około 150 zł za m3, co daje wydatek około 700 zł.

Pismem z dnia 17 października 2012 r. wezwano J. H. do złożenia w terminie 21. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest:

1. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,

2. do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę świadczeń rentowych - na przykład odcinków wypłaty rent z sierpnia, września lub października 2012 r., bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego o przyznaniu tych świadczeń,

3. do nadesłania oświadczania wskazującego, jakie koszty ponosi skarżący na wynajem domu, w którym mieszka oraz wyjaśniającego, dlaczego nie mieszka już w domu córki, w którym wraz z żoną mieszkał wedle oświadczeń z dnia 26 lipca 2010 r. i z dnia 9 sierpnia 2011 r. złożonych do akt spraw o sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 i IV SA/Wa 1120/11, a także wyjaśniającego, czy dom córki jest aktualnie zamieszkiwany,

4. do nadesłania oświadczenia wyjaśniającego za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek w sytuacji, gdy w rubryce nr 7 formularza wniosku wykazał, że nie jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości oraz do nadesłania kopii decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wysokość zobowiązania ze wskazanego tytułu na rok 2012,

5. do nadesłania oświadczania wskazującego, jakie wydatki skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki oraz jakie środki przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego.

W piśmie procesowym z dnia 31 października 2012 r., oznaczonym jako "zażalenie", skarżący zarzucił zbytnią drobiazgowość wystosowanego do niego wezwania, która jego zdaniem stanowić ma naruszenie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wnioskodawca zakwestionował w szczególności zasadność żądania wyciągów z rachunków bankowych w sytuacji, gdy nie dysponuje oszczędnościami.

Pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 17 października 2012 r. skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z żądanych od niego oświadczeń i dokumentów źródłowych.

Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił J. H. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z dnia 30 listopada 2012 r., zachowując przewidziany termin, skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 16 listopada 2012 r. Zarzucił celowe niedopuszczenie go do Sądu i ponownie zakwestionował zasadność żądania wymienionych w wezwaniu z dnia 17 października 2012 r. dokumentów, których pozyskanie wiązać się ma jego zdaniem z poważnymi wydatkami. Wskazał, że nie mieszka już pod adresem, pod którym mieszkał w 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego.

Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych J. H., w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie.

W trybie powołanego przepisu wystosowano do J. H. wezwanie z dnia 17 października 2012 r. Skarżący nie wykonał go, chociażby częściowo. Przeciwnie, zarówno w piśmie z dnia 31 października 2012 r., jak i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2012 r. zakwestionował zasadność żądania od niego wymienionych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń.

Jak powyżej wskazano, skarżącego zobowiązano do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych jego i jego żony, a także dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez nich rent. Dokumenty te były niezbędne do oceny wiarygodności oświadczenia strony o wysokości przyznanych świadczeń, a także ustalenia rzeczywistej wysokość wpływów do budżetu domowego trzyosobowej rodziny. Wątpliwości w powyższym zakresie nasuwa bowiem porównanie podanej w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokości dochodu gospodarstwa domowego ze wskazywaną przez stronę wielkością tylko niektórych spośród niezbędnych wydatków trzyosobowej rodziny. Z jednej strony strona deklaruje, że dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.401 zł brutto miesięcznie. Z drugiej zaś wskazuje, że koszty leków, dowozu do lekarzy i na badania pochłaniają około 200 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości, opłaty bieżące, jak woda, wywóz nieczystości płynnych, czy gaz w butli to wydatek rzędu 350 zł miesięcznie, bieżące remonty nieruchomości, w której mieszka skarżący kosztują około 100 zł miesięcznie, a koszty niektórych z badań żony, koniecznych do przeprowadzenia co kilka miesięcy, to 1.500 - 2.000 zł. Jak dalej podaje wnioskodawca, zakup tony węgla kosztuje około 70% jego renty, a drzewo opałowe około 150 zł za m3, co daje wydatek około 700 zł. Wedle oświadczenia, strona ponosić ma także koszty studiowania córki. Ponadto skarżący deklaruje, że mieszka w wynajmowanym domu, co może dodatkowo, znacząco zwiększać kwotę niezbędnych wydatków w budżecie domowym.

Porównanie kwoty deklarowanego dochodu z kwotą wydatków, których wielkości skarżący podał, a także uwzględnienie, że strona ponosi również inne wydatki, których wielkości nie precyzuje, jak koszty studiowania córki, koszty wynajmu domu, wyżywienia, czy ubrania, wykluczało przyznanie przymiotu wiarygodności oświadczeniu strony o wysokości wpływów budżetu domowego, a w konsekwencji uzasadniało wezwanie do nadesłania wskazanych wyżej dokumentów potwierdzających wysokość przyznanych skarżącemu i jego żonie świadczeń oraz wyciągów z rachunków bankowych.

Żądane od strony wyciągi z rachunku bankowego, a poza tym oświadczenia dotyczące wydatków ponoszonych na wynajem domu oraz wydatków poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki oraz na zakup węgla i drzewa opałowego, pozwoliłyby natomiast określić rzeczywistą relację miesięcznych wpływów do budżetu domowego do wysokości jego niezbędnych obciążeń.

Konieczne było także wyjaśnienie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy, czemu służyło wezwanie w zakresie obejmującym wyjaśnienie okoliczności związanych z opłacaniem podatku od nieruchomości (w sytuacji, gdy strona deklaruje, że nie ma nieruchomości), a także wyjaśnienie przyczyn, z których skarżący mieszka aktualnie w wynajmowanym domu, a nie w domu córki, w którym mieszkał wedle oświadczeń składanych w sprawach sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 i IV SA/Wa 1120/11, w których w latach 2010 i 2011 ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Zmiana oświadczenia skarżącego w powyższym zakresie nasuwa wniosek, że po złożeniu oświadczeń o majątku i dochodach we wskazanych sprawach, stan majątkowy i możliwości płatnicze J. H. i jego rodziny, mogły ulec zmianie.

Jak powyżej wykazano, wezwanie z dnia 17 października 2012 r. obejmowało dokumenty i oświadczenia pozwalające zweryfikować wiarygodność oświadczenia strony z dnia 1 października 2012 r. oraz ustalić okoliczności istotne dla rozpoznania wniosku, a niewyjaśnione dostatecznie przez wnioskodawcę. Uwzględniając wykazany w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku san zdrowia skarżącego i jego żony, stronie wyznaczono trzy tygodnie na wykonanie wezwania. Co więcej, zażądano od niej oświadczeń, a także dokumentów, które powinny znajdować się w jej dyspozycji, tj. odcinków wypłaty świadczeń rentowych lub kopii decyzji o przyznaniu tych świadczeń, wyciągów z rachunków bankowych, które w świetle art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego, bank zobowiązany jest bezpłatnie przesyłać posiadaczowi rachunku, a także kopii decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości. Należyte wykonanie wezwania z dnia 17 października 2012 r. nie wiązałoby się zatem z nadmiernymi trudnościami.

Tymczasem, J. H. nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu, kwestionując jego zasadność, zarówno w piśmie procesowym z dnia 31 października 2012 r., jak i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Z jego stanowiska zawartego w piśmie z dnia 31 października 2012 r. nie sposób nawet wywieść, czy on i jego żona w ogóle nie mają rachunków bankowych, czy też na posiadanych rachunkach bankowych nie mają zdeponowanych oszczędności.

Skarżący odstąpił zatem od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, w sposób określony w wezwaniu z dnia 17 października 2012 r., a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, co wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.