Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 59/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25  ust. 2 pkt 1 lit. a,  art. 21 ust. 2 pkt 4  lit. a i  art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 7, 8,9,10,16,105,127,154,134,156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152,200,205,250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika wymienionego Urzędu z dnia [...] r. nr [...] oraz decyzję z dnia [...] r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata P. D., prowadzącego Kancelarię Adwokacką w G. przy ulicy [...], kwotę [...] ([...]) złotych oraz kwotę [...] ([...]) złotych, stanowiącą 23 % podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

S. B., mając wcześniej nabyte uprawnienia kombatanckie, na podstawie orzeczenia ZBoWiD w K. z dnia[...] z tytułu: służby w odrodzonym WP od 5 maja 1944 r. do 9 maja 1945 r.; udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej /UBP/ od 14 lutego 1947 r. do 31 grudnia 1947 r. i władzy ludowej /LWP/ od 29 marca 1946 r. do 6 lutego 1947 r., utracił wskazane uprawnienia na podstawie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr[ ...]. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu [...] W toku przeprowadzonego postępowania weryfikacyjnego ustalono, że S. B. w latach 1947-1949 pełnił służbę w organach Bezpieczeństwa Publicznego, w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie - "ustawa o kombatantach" oraz nie przedstawił dowodów świadczących o tym, że do organów tych został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu niesienia im pomocy.

Wnioskiem z dnia [...] skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, S. B. domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy. Następnie, sporządził w dniu [...] skargę i przesłał do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w K., który odrzucił ją postanowieniem z dnia 23 lipca 2001 r. o sygn. akt II SA/Ka 1157/01. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że zdaniem organu skarga została wniesiona bez wyczerpania środków odwoławczych, gdyby zaś przyjąć, że S. B., jak twierdzi, co wynika z kserokopii dowodu nadania listu poleconego, już w dniu [...] skierował do organu listem poleconym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to wówczas złożona skarga byłaby przedwczesna. Sąd zaznaczył, że skarga będzie przysługiwać dopiero na decyzję wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, czego S. B. powinien się domagać od organu.

Nowym wnioskiem, skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w nawiązaniu po powołanego uzasadnienia postanowienia Sądu z dnia 23 lipca 2001 r., S. B. zwracał się o ponowne rozpatrzenie jego sprawy.

W aktach administracyjnych brak jest dokumentów świadczących o sposobie rozpoznania tego wniosku.

Kolejnym wnioskiem z dnia [...] S. B. prosił o odpowiedź na piśmie, jak rozpatrzono jego "odwołanie" z dnia [...] od decyzji z dnia [...] o utracie uprawnień kombatanta.

Decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej zwanej w skrócie "k.p.a."), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił S. B. uchylenia decyzji własnej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu powołał się na wniosek S. B. złożony do organu w dniu [...] w którym nie wskazano ustawowych podstaw wznowienia postępowania ani też podstaw do stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji. W rezultacie, wniosek ten na podstawie art. 235 § 1 k.p.a., został zakwalifikowany jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. Organ wywiódł, że strona nie wykazała, aby za uchyleniem ostatecznej decyzji z dnia [...] przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony oraz nie przedstawiła dowodów, że w jej sprawie ma zastosowanie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach. Decyzja ta została nie została doręczona stronie (zwrot do organu zwrotnego potwierdzenia odbioru w dniu 9 maja 2005 r.).

Pismem nadanym w dniu [...] (Urząd Pocztowy[...]) do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych syn strony – H. B., posługujący się pełnomocnictwem notarialnym z dnia [...] (rep. [...]nr[...]), prosił o sporządzenie kopii całości akt weryfikacyjnych swojego ojca. W dniu [...] Kierownik Urzędu przesłał żądane kserokopie dokumentów na adres pełnomocnika – H. B. W konsekwencji decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia[...]została doręczona z dniem odbioru korespondencji i zapoznania się z jej treścią przez pełnomocnika strony.

Wnioskiem z dnia [...] pełnomocnik S. B. (syn H.) zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o wydanie pozytywnej decyzji w oparciu o nowe dokumenty odnalezione w Instytucie Pamięci Narodowej i uchylenie w trybie art. 154 k.p.a. niekorzystnej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Wraz z wnioskiem, oznaczonym jako "wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich", pełnomocnik przedłożył kserokopie 19 załączników. W uzasadnieniu wniosku opisał szczegółowo wojenny życiorys S. B. oraz charakter jego służby w wojsku aż do dnia demobilizacji, tj. 6 lutego 1947 r., jak również zasługi z tego tytułu w okresie od dnia 5 maja 1944 r. do 9 maja 1945 r. Zanegował bezpośredni udział S. B. w walkach ze zbrojnym podziemiem niepodległościowym, akcentując przymusowe skierowanie i wymuszenie na nim zatrudnienia w charakterze szofera w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ż.

Na skutek tego wniosku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr[...] , umorzył postępowanie administracyjne. Organ uznał, że nie jest możliwe wydanie ponownie rozstrzygnięcia o odmowie uchylenia decyzji, bowiem sprawa była już przedmiotem rozpoznania i organ w tym przedmiocie wydał już w dniu [...] merytoryczną decyzję własną w trybie art. 154 k.p.a., odmawiającą uchylenia wcześniejszej prawomocnej decyzji z dnia [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Organ powołując się na treść art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. uznał, że wydając nową decyzję na wniosek strony w trybie art. 154 k.p.a. orzekałby po raz drugi w tym samym trybie i w tej samej sprawie administracyjnej, co nie jest prawidłowe z uwagi na treść art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zatem, skoro wniosek S. B. z dnia [...] jest kolejnym podaniem o podjęcie decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a., to należy wszczęte tym wnioskiem postępowanie umorzyć, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Przesłanką umorzenia postępowania, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r. sygn. akt SA/Łd 2424/94).

Pełnomocnik S. B. wniósł kolejne pismo z dnia [...] domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy, dotyczącej wniosku o przywrócenie uprawnień kombatanckich zawartego piśmie z dnia [...] w oparciu o obowiązujące zmiany ustawowe i odnalezione dokumenty oraz bez zbędnej zwłoki z uwagi na podeszły wiek i nie najlepszy stan zdrowia S. B.

Organ rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia[...] nr[...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] oraz podtrzymał dotychczasową argumentację. Wskazał nadto, że w przypadku wydania w tej sprawie decyzji merytorycznej byłaby ona dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., polegającą na ponownym rozstrzygnięciu sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną.

Od tej decyzji pełnomocnik S. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się faktycznego ustalenia stanu sprawy w oparciu o dokumenty odnalezione w zasobach IPN i w wyniku ich analizy podjęcia sprawiedliwego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, akcentując, że już przeprowadził postępowanie w trybie nadzwyczajnym w wyniku, którego na podstawie art. 154 k.p.a. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich (decyzja z dnia [...])

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zwolniono skarżącego od kosztów sądowych i ustanowiono adwokata (postanowienie tut. Sądu z dnia 2 lutego 2010 r.) oraz zawieszono postępowanie sądowe, a następnie podjęto z uwagi na ustanowienie opiekuna prawnego dla skarżącego (postanowienia z dnia [...] i z dnia [...]r.).

Na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, wskazując naruszenie zasad postępowania administracyjnego poprzez nie rozpoznanie wniosku skarżącego z dnia [...] oraz złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu i oświadczył, że nie zostały one w całości ani w części uiszczone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Uchylenie decyzji przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku: uchybienia przepisom prawa materialnego, jeżeli uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), w przypadku rozstrzygnięcia dotkniętego wadą uzasadniającą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), jak również w przypadku innych naruszeń przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Ustawa nie wymaga więc w tym ostatnim przypadku, aby naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy, bowiem wystarczy uznanie, że uchybienie to mogło mieć wpływ na jej wynik.

Zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, nie będąc jednocześnie, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepisy ustawy przewidując jedynie uprawnienia kontrolne sądów administracyjnych nie dają im kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w wykonywaniu ich zadań orzeczniczych.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd badał kwestie jej zgodności z przepisami postępowania zwłaszcza, że dotyczyła kwestii proceduralnych (umorzenie postępowania), a nie merytorycznych związanych ze stosowaniem przepisów prawa materialnego i uznał, że organ administracji publicznej w sposób wadliwy przeprowadził postępowanie administracyjne. W konsekwencji zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca, jak również decyzja z dnia [...] są dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie z przyczyn po części innych niż podniesione w skardze.

Sąd uznał, że z tożsamością sprawy mamy do czynienia, gdy zarówno elementy podmiotowe, jak i przedmiotowe są tożsame (vide: A. Kabat Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006). Skoro przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja proceduralna, to w granicach tej sprawy mieści się również decyzja ostateczna wydana w trybie art. 154 k.p.a., bowiem granice rozstrzygnięcia Sądu ze względu na treść art. 134 p.p.s.a. zakreśla dana sprawa jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (por. art. 135 p.p.s.a.).

Określenie "dana sprawa" oznacza bowiem sprawę w ujęciu materialnym. W świetle tego unormowania, ustalenie, że poza zaskarżonym aktem lub czynnością konieczne jest wzruszenie jeszcze innych aktów (czynności) organów administracji wydanych w granicach sprawy, rodzi po stronie Sądu obowiązek zastosowania dyspozycji przepisu art. 135 p.p.s.a., przy czym ocena, czy taka sytuacja zachodzi, należy wyłącznie do sądu administracyjnego (szerzej zob. Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP 2007, z. 4, s. 37 i nast.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że kontrola decyzji wykonawczej (zależnej), będącej koniecznym następstwem innej decyzji, może prowadzić do wzruszenia tej ostatniej jako leżącej u źródła decyzji kontrolowanej (por. wyrok NSA z dnia 31 lipca 2001 r., V SA 2702/00, OSP 2002 r., z. 2, poz. 15 z glosą W. Tarasa, tamże, s. 68-70; zob. E. Łętowska, glosa do wyroku NSA z dnia 26 lutego 2003r., V SA 1131/02, OSP 2003 r., z. 7-8, str. 402). Wykładnia przyjęta w powołanych wyrokach wydanych w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) jest w zasadzie nadal aktualna.

Bezspornie ostatnie dwie decyzje wydane zostały w trybie art. 154 k.p.a. Przewidziane w tym przepisie postępowanie ma charakter nadzwyczajny. W przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) jego przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz dokonanie weryfikacji wydanej wcześniej decyzji ostatecznej. Jedynym kryterium tej weryfikacji jest interes społeczny lub słuszny interes strony (tak: wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1997 r., sygn. III SA 854/96 - zbiór Lex nr 30615). Do uruchomienia tego trybu nie jest więc decydujące, czy decyzja ostateczna jest zgodna z prawem (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2000 r., sygn. III SAB 91/99 - zbiór Lex nr 48002). Nie ulega zatem wątpliwości, że między postępowaniem w trybie art. 154 k.p.a., a postępowaniem odwoławczym, odnoszącym się do decyzji nieostatecznych, zachodzi zasadnicza odmienność, w związku z czym postępowania te nie mogą być uruchomione zamiennie, w zależności od uznania organu administracyjnego. Wiąże się to zresztą ze sposobem wszczęcia każdego z tych postępowań. Mianowicie postępowanie odwoławcze może być uruchamiane tylko na skutek odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) strony, natomiast postępowanie z art. 154 k.p.a. może toczyć się z urzędu.

W niniejszej sprawie, po analizie akt administracyjnych, Sąd dostrzegł, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] została doręczona skarżącemu w dniu [...] (wtorek). Zatem w dniu[...] upływał termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Natomiast sporządzone przez skarżącego w dniu [...] pismo zostało przyjęte do organu w dniu[...] (co wynika z adnotacji dokonanej przez sam organ, k - 66 akt administracyjnych). Oznaczenie pisma wskazuje na zamiar uruchomienia przez skarżącego postępowania odwoławczego uregulowanego przepisami art. 127 i następne Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wszelkie materiały zawarte w aktach postępowania administracyjnego pozwalają na konkluzję, że skarżący nie zrezygnował z kwestionowania decyzji z dnia [...] i to w trybie określonym w art. 127 § 3 k.p.a. Stosownie do przywołanego zamysłu skarżącego, w jego piśmie z dnia 17 lutego 2001 r., nie ma wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia zwykłego środka odwoławczego (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).

W zaistniałej sytuacji rolą organu było, po otrzymaniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia 23 lipca 2001 r. o sygn. akt II SA/Ka 1157/01, rozstrzygnąć sprawę zachowania przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bądź też ustalenie opóźnienia w jego złożeniu. Postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (por. art. 134 k.p.a.) jest bowiem rozstrzygnięciem wyłącznie formalnym. Dopiero po wyjaśnieniu i rozważeniu tej kwestii, na co wskazywał Sąd w uzasadnieniu wyżej wymienionego postanowienia z dnia 23 lipca 2001 r., skarżącemu mogłaby przysługiwać skarga na decyzję wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (drugoinstancyjną).

To niczym nie uzasadnione "odczekanie" organu ma istotne znaczenie dla dalszego wyniku niniejszego postępowania, albowiem możemy tu mieć do czynienia z sytuacją, gdy w terminie otwartym do złożenie środka odwoławczego skarżący domaga się ponownego rozpatrzenia sprawy i w konsekwencji wzruszenia decyzji. Wówczas wyłącznym trybem weryfikacji decyzji nieostatecznej byłoby postępowanie odwoławcze (art. 127 i 3 k.p.a.). dowodem na to może być sporządzone przez skarżącego w dniu 17 lutego 2001 r. pismo, które pozostało bez odpowiedzi.

Tymczasem jego treść wskazywała, że jest to - "Prośba o ponowne rozpatrzenie mojej sprawy." (cytat). Takie jednoznaczne oznaczenie koreluje z innymi pismami skarżącego zawierającymi elementy nawiązujące do ponownego rozpatrzenia sprawy w odniesieniu do zarówno rozważań zawartych w prawomocnym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia 23 lipca 2001 r. (zob. pismo skarżącego z dnia[...]., k-74 akt administracyjnych ), jak i odrębnego wniosku z dnia [...] o odpowiedź, jaki przebieg miało rozpatrzenie złożonego przez niego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy zakreślonej decyzją z dnia [...] (k-76 akt administracyjnych).

Bezczynność organu w tym zakresie skutkowała w konsekwencji rozpatrzeniem tylko i wyłącznie wniosku skarżącego z dnia [...] poprzez wydanie w dniu [...] decyzji o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] w trybie art. 154 k.p.a. Decyzja ta stała się podstawą do wydania przez organ zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...]

Zdaniem Sądu, wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] poprzez jej uchylenie umożliwi organowi rozpoznanie wniosku skarżącego zawartego w piśmie z dnia [...] po wcześniejszym, jak wyżej wskazano, ustaleniu terminowości jego złożenia i w zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń odpowiedniego procesowego załatwienia wywiedzionego w nim przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej także wykazała, iż naruszają one przepisy postępowania administracyjnego.

W zależności od okoliczności sprawy, mimo, iż pismo skarżącego takiego wyraźnego wniosku nie zawiera, organ administracji publicznej mając na względzie słuszny interes strony, dbając by nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa, winien rozważyć wszystkie możliwe środki, które dopuszcza ustawa, a które mogłyby służyć należytemu załatwieniu sprawy. Taki też pogląd prezentowany jest w judykaturze i doktrynie, a przykładowo można tu przytoczyć wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt SA/Wr 1587/93, sygn. akt III SA 729/84 oraz II SA 1428/98, w których podkreśla się obowiązek organu administracyjnego zmierzający do wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wniesionego przez nią może budzić wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji określona w art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego wyczerpującego informowana stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Zatem strony postępowania winny być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, co istotne jest zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi.

Wypełniając dyspozycje przywołanych wyżej przepisów organ powinien w tej sytuacji zwrócić się do skarżącego o zajęcie przez niego jednoznacznego stanowiska i sprecyzowanie, w jakim trybie wystąpił do organu o "przywrócenie uprawnień kombatanckich", uwaga ta dotyczy wszystkich składanych przez skarżącego pism.

Zgodzić należy się z organem, iż art. 16 k.p.a. statuuje zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, iż decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym (por. komentarz do art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego pod redakcją prof. dr hab. Barbary Adamiak). Od tej reguły ostateczności załatwienia sprawy ustawodawca dopuścił wyjątki, wyznaczając jednocześnie warunki odstąpienia od niej. Mianowicie decyzja ostateczna może być wzruszona:

- przez uchylenie decyzji w trybie postępowania w sprawie uchylenia decyzji prawidłowej lub dotkniętej wadą niekwalifikowana (art. 154, art. 155, art. 161 k.p.a.);

- przez uchylenie decyzji w trybie postępowania w sprawie wznowienia postępowania (art. 145 §1 w związku z art. 151 §1 pkt 2 k.p.a.;

- przez stwierdzenie nieważności w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (art. 156 §1 k.p.a.);

- przez uchylenie lub zmianę decyzji na podstawie przepisów szczególnych.

W świetle powyższego organ zobowiązany był, w ramach wszczętego na skutek każdego wniosku skarżącego postępowania, do jednoznacznego ustalenia i wyjaśnienia, na jakiej podstawie i w jakim trybie winno się ono toczyć. Ponowne, zatem prowadzenie postępowania w tej samej sprawie wymagało wystąpienia jednej z okoliczności, na które wskazywano wyżej, a które pozwalałyby na wzruszenie ostatecznej decyzji.

Przyszło w tym miejscu zaakcentować, że sytuacja procesowa skarżącego była szczególna, jako że w dacie wniesienia do organu pisma z dnia [...] stanowiącego, zdaniem organu, wniosek w rozpatrywanej sprawie, decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] była decyzją ostateczną. Działając więc, w oparciu o art. 9 k.p.a., organ winien pouczyć skarżącego o przysługujących mu prawach i obowiązkach. W przypadku dalszych wątpliwości należało wyjaśnić czy wskazane pismo stanowiło żądanie wznowienia postępowania lub żądanie stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany z urzędu (art. 235 § 1 k.p.a.). Pogląd taki znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie (patrz teza wyroku NSA z dnia 17 grudnia 1996 r., sygn. akt II SA/Gd 1156/96, Lex nr 44089).

Odstąpienie od tej czynności stanowiło naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wobec niedokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 K.p.a.) i niedostatecznego poinformowania strony o okolicznościach mających istotny wpływ na jej prawa i obowiązki (art. 9 K.p.a.), należało uznać, że jest to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na jej wynik.

Skarżący we wniosku z dnia [...] zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego sprawy w oparciu o art. 154 k.p.a., to znaczy skonkretyzował tryb, w jakim ma być rozpoznane jego pismo.

Tymczasem, już na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący zmienił wniosek domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy i wzruszenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Wskazuje to, iż chciał odzyskać wcześniej posiadane prawa kombatanckie (których został pozbawiony decyzją organu z dnia [...].). Organ orzekający w drugiej instancji w żaden sposób nie odniósł się do zmiany żądania zawartego we wniosku z dnia [...]

Zdaniem Sądu, należało uznać, że swoim wnioskiem skarżący zmierzał do zakwestionowania pozbawienia go tych praw na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach. Wadliwość omawianych decyzji (z dnia [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...] ) występuje nawet w ramach przesłanek z art. 154 k.p.a. Mianowicie w decyzji z dnia [...] organ administracji publicznej odniósł się jedynie do interesu społecznego, pomijając zupełnie kwestię interesu strony, natomiast w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji pierwszoinstancyjnej w ogóle się do nich nie odniósł, co wobec wcześniej podniesionych względów jest zagadnieniem wtórnym.

Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej w toku postępowania zobowiązany był podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto, jako podmiot kierujący postępowaniem obowiązany jest zgodnie z art. 77 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać, a następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy (por wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2004r., II SA 1631/03; podobnie wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2002 r., sygn. I SA 274/02; wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2002 r., sygn. V SA 115/01).

W granicach działania organu administracji publicznej, w ramach norm prawnych postępowania administracyjnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zawarte jest między innymi zobowiązanie organu do prawidłowego ustalenia przedmiotu postępowania oraz treści wniosku. Dokonanie takiego ustalenia mieści się bowiem w dyspozycji art. 7 i art. 77 k.p.a.

Podsumowując, organ powinien ustalić, przywołane powyżej okoliczności po jednoznacznym wyjaśnieniu charakteru i terminowości pisma skarżącego z dnia [...] Następnie zwrócić się do skarżącego o sprecyzowanie jego żądania, a później stosownie do odpowiedzi pouczyć - wskazując w miarę potrzeby - na ustawowe podstawy wznowienia postępowania (art.145 § 1 k.p.a.), czy też ponowne rozpoznanie sprawy w trybie art. 154 k.p.a., bądź też inne okoliczności zmierzające do stwierdzenia nieważności decyzji, albo jej uchylenia lub zmiany z urzędu. Dopiero ustalenie wskazanych okoliczności pozwoliłoby organowi na prawidłowe zakwalifikowanie i poprowadzenie postępowania administracyjnego.

Organy administracji publicznej związane są, bowiem żądaniem strony i nie mogą zmieniać jego treści oraz uruchamiać według własnej oceny właściwego trybu postępowania. W razie wątpliwości, co do treści żądania strony, organ administracji publicznej powinien wezwać stronę do dokładnego określenia żądania oraz trybu postępowania, w jakim ma się ono toczyć.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie nie dokonał powyższego na żadnym etapie postępowania, jak też nie żądał uzupełnienia wniosku o przywołane wcześniej okoliczności. Samo zaś zamieszczenie we wniosku z dnia [...] sformułowania "ponowne" nie upoważniało organu do dokonania takiej kwalifikacji trybu postępowania, tym bardziej, jeśli się zważy na treść oświadczenia zawartego w tym wniosku. Zdaniem Sądu, treść samego tylko wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ograniczona później co do zakresu, nie pozwalała organowi na jednoznaczne uznanie i przyjęcie, iż skarżący swój wniosek opiera na dyspozycji art. 154 k.p.a. (co do decyzji zaskarżonej z dnia [...] jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] oraz wcześniejszej decyzji z dnia [...])

W wyroku z dnia 23 lipca 1992r., III ARN 40/92, SN przyjął, iż obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 k.p.a.) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest możliwe. Obowiązkiem organu administracji publicznej, a takim jest Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., jest obowiązek czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu organ winien udzielić im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ nie tylko nie udzielił skarżącemu żadnych wskazówek, ani informacji, ale także nie zażądał uściślenia, czy też uzupełnienia złożonego w rozpoznawanej sprawie wniosku.

W tym stanie rzeczy organ administracji - w przypadku zakwalifikowania wniosku strony jako kolejnego podania o podjęcie decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a. niesłusznie podjął rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. Z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, publ.: ONSA z 1996 r., nr 2, s. 80).

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności faktyczne sprawy i dokonane rozważania prawne oraz przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, jak też w oparciu o akta sprawy, Sąd uznał, że organ administracji publicznej naruszył przepisy postępowania, co skutkować musiało również uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz wcześniejszej decyzji z dnia [...]

Wskazania, co do dalszego postępowania przez organ wynikają z powyższych rozważań. Dopiero, w zależności od rodzaju poczynionych ustaleń, koniecznym będzie zwrócenie się do skarżącego w celu wyjaśnienia charakteru jego żądania oraz przeprowadzenie we wskazanym kierunku właściwego postępowania, o ile będzie taka potrzeba. Rozpoznając sprawę ponownie organ działać będzie z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 10 k.p.a., czemu da wyraz w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć.

W tym stanie rzeczy, Sąd uwzględniając skargę orzekł, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 134 i art. 135 w związku z art. 152 p.p.s.a., jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w pkt 2 oparto na treści art. 152 p.p.s.a.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 3 oraz art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240,- zł. powiększone o należny 23% podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 - zł., co łącznie stanowi kwotę [...] - zł., tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.