Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2644/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 44 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 9 czerwca 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Barbara Adamiak /spr./ Protokolant asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych S. L. i Ministra Spraw Wewnętrznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 636/14 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. [...] Sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych ze zbioru PESEL 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od [...] Sp. z o.o. [...] Sp. k. z siedzibą w W. na rzecz S. L. kwotę 400 zł (czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od [...] Sp. z o.o. [...] Sp. k. z siedzibą w W. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2014r. sygn. akt IV SA /Wa 636/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o.[...] Sp.k. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych ze zbioru PESEL, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] listopada 2013r., nr [...].

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] stycznia 2014r., na podstawie art. 127 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w związku z art. 44h ust. 2 pkt 1 oraz art. 44 ust. 5 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2013r. o odmowie udostępnienia spółce [...] ze zbioru PESEL adresu zameldowania na pobyt stały i czasowy trwający ponad trzy miesiące S. L. W uzasadnieniu wskazano, że spółka nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu adresu ww osoby fizycznej, a więc nie spełniła wymogów określonych w art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy. Zdaniem organu posługując się zwrotem "wykaże" ustawodawca przyjął, iż legitymowanie się przez wnioskodawcę interesem prawnym musi być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. W ocenie organu obowiązek wykazania interesu prawnego nie może ograniczać się do wskazania ogólnego uprawnienia, lecz powinien polegać na udokumentowaniu, że uprawnienie to odnosi się do konkretnej osoby przy czym wniosek i dokumenty do niego dołączone podlegają ocenie organu. Wskazał, że zgodnie z orzecznictwem o istnieniu interesu prawnego decydują przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ przyznał, że legitymację do uzyskania danych ze zbioru PESEL, na podstawie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, można wywodzić z przepisów należących do różnych gałęzi prawa, w tym także prawa cywilnego, podniósł jednak, że kwestią sporną jest właściwe udokumentowanie uprawnienia wnioskodawcy i wskazał, że sam zamiar wytoczenia powództwa na podstawie art. 439 k.c. przeciwko S. L. nie może być uznany za równoznaczny z wykazaniem aktualnego i realnego interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych. Według organu ów zamiar nie został poparty żadnym dokumentem, który potwierdzałby, że postępowanie sądowe w sprawie " zostało ostatecznie wszczęte", a tylko podjęcie tego typu działań uwiarygadniałoby intencje spółki i zgodność przywołanego stanu faktycznego z określonym przepisem prawa materialnego. Stanowisko to organ uzasadnił poglądami orzecznictwa wskazującymi, iż w tego typu sytuacji, tj. gdy wnioskodawca powołuje się na zamiar sądowego dochodzenia roszczeń – organ, badając interes prawny, powinien ograniczyć swoje działania wyłącznie do ustalenia istnienia sporu sądowego pomiędzy wnioskodawcą a osobą poszukiwaną. Niewykazanie zainicjowania sprawy sądowej w ocenie organu stanowi podstawę do odmowy udostepnienia żądanych danych. Podał dodatkowo, że adres danej osoby stanowi nie tylko dane osobowe, ale jako sfera prywatności człowieka jest także dobrem osobistym i uznał, że nieuprawnione udostępnienie danych byłoby równoznaczne z naruszeniem dóbr osobistych ww osoby.

Jednocześnie organ przyznał, że pierwotnie błędnie przyjął, że dodatkową przyczyną uzasadniającą odmowę udostepnienia żądanych danych stanowi brak podstaw prawnych do pozywania członków "Stowarzyszenia [...]" i wyjaśnił, że jest to stowarzyszenie zwykłe wpisane do ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez Biuro Administracji i Spraw Obywatelskich Urzędu [...] pod nr [...], i tym samym na mocy art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach nie posiada osobowości prawnej, co skutkuje tym, że na podstawie art. 331 k.c., podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych nie jest samo stowarzyszenie, lecz jego członkowie. Powyższe nie zmieniło jednak wyniku sprawy – z uwagi na pierwszy postawiony w uzasadnieniu zarzut co do niewykazania interesu prawnego.

Rozpoznając skargę Sąd podzielił zarzuty w niej zawarte. Wskazał, że prawo do obrony danych osobowych ( w tym danych meldunkowych) jest wartością konstytucyjnie chronioną. Ochrona ta, podobnie jak i inne prawa oraz wolności gwarantowane bezpośrednio Konstytucją RP – nie ma jednak charakteru absolutnego i niekiedy musi ustąpić innym prawom obowiązującym w państwie demokratycznym. Wynika to z przyjętej w Konstytucji zasady proporcjonalności ( art. 31 ust. 3) oraz z treści samego art. 51 Konstytucji, zgodnie z którym każdy jest właścicielem i dysponentem własnych danych osobowych. Ograniczenia tej zasady są dopuszczalne, jednak z zastrzeżeniem, że wynikają z regulacji ustawowej ( art. 51 ust. 5 Konstytucji). Tego typu ustawą, o której mowa w art. 51 Konstytucji RP jest m.in. ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. – Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.)

W sytuacji gdy o udostępnienie danych osobowych zawartych w bazie PESEL występuje podmiot, którego dane nie dotyczą, dla ich udostępnienia konieczne jest spełnienie przesłanek wskazanych przez ustawodawcę w art. 44h ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W kontrolowanej sprawie o udostępnienie danych wniósł podmiot, którego dane te nie dotyczą, przy czym nie należy on do kręgu podmiotów określonych w art. 44h ust. 1 ustawy ani nie jest jednostką organizacyjną, o której mowa w art. 44h ust. 2 pkt 2 ustawy. A zatem może on uzyskać żądane dane jedynie z zachowaniem zasad określonych w art. 44h ust. 2 pkt 1 lub pkt 3 ustawy, tj. wówczas kiedy wykaże interes prawny ( pkt 1) bądź jeżeli uwiarygodni interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą ( pkt 3).

W sprawie nie wykazano aby osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na ich udostępnienie. Zgodnie z art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy dane osobowe ze zbioru PESEL są udostępniane, jeżeli wnioskodawca, którego dane te nie dotyczą, wykaże w tym zakresie swój interes prawny. Istotą interesu prawnego jest oparcie go na konkretnej normie prawa materialnego. Chodzi przy tym nie tylko o przepis prawa administracyjnego, ale o uzasadniający żądanie strony przepis prawa powszechnie obowiązującego. Rację ma skarżąca, że udostępnienie danych adresowych ze zbioru danych PESEL jest instytucją tożsamą gdy chodzi o zasady generalne z udostępnianiem danych osobowych w trybie przepisów dotyczących ochrony danych osobowych – z tym, że ustawa precyzuje zasady udostępniania danych właśnie ze zbioru PESEL. W zakresie udostępniania danych w orzecznictwie ukształtował się pogląd, zgodnie z którym " prawnie usprawiedliwiony cel, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, może być oparty także na przepisach prawa cywilnego" ( por. wyrok NSA w składzie 7 sędziów z dnia 6 czerwca 2005 roku, sygn.I OPS 2/05).

Nie budzi wątpliwości, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U.2014, poz.101- dalej jako k.p.c.) nakładają na powoda obowiązek podania miejsca zamieszkania pozwanego ( art. 126 § 2 k.p.c.). Wskazanie miejsca zamieszkania ma znaczenie nie tylko dla ustalenia właściwości miejscowej sądu ( art. 27 § 1 k.p.c.) lecz umożliwia sądowi porozumiewanie się ze stronami postepowania, w tym doręczanie im pism sądowych, a nade wszystko odpisu pozwu. Zawiśnięcie sprawy cywilnej przed sądem następuje dopiero z chwilą doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu. Wynika to z art. 192 k.p.c.. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie definiują przy tym pojęcia "miejsca zamieszkania" co nie oznacza, że można systemowo oprzeć się tylko na ustawowej definicji " miejsca zamieszkania" osoby fizycznej przewidzianej w art. 25 Kodeksu cywilnego ( tekst jedn. Dz.U.2014, poz.121). Na użytek art. 27 § 1 k.p.c, zgodnie z wyraźnym odesłaniem przewidzianym w § 2 powołanego artykułu, jest to na ogół wystarczające. Takiego odesłania nie można jednak wykorzystać w przepisach regulujących kwestie doręczeń, gdyż wskazanie samej miejscowości nie pozwoli na skuteczne komunikowanie się sądu ze strona pozwaną. Dlatego przyjmuje się, że określenie "miejsca zamieszkania" pozwanego sprowadza się do powinności podania konkretnego adresu strony, czyli składających się nań elementów takich jak ulica, numer domu i mieszkania oraz numer pocztowego kodu adresowego. Pogląd ten jest powszechnie aprobowany w orzecznictwie i piśmiennictwie prawniczym (por. Kodeks postępowania cywilnego pod red. K. Piaseckiego, 5 Wydanie, tom 1, str. 589, por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. I OSK 623/2010).

Dane osobowe ze zbioru PESEL bez zgody osoby, której dotyczą, mogą być udostępnione na wniosek innych odbiorców niż osoby lub podmioty uprawnione do ich otrzymania na mocy przepisów prawa, o ile odbiorca danych wykaże posiadanie interesu prawnego w ich pozyskaniu. Wykazanie owego interesu prawnego jest ocenne, gdyż jak wskazano, ustawa nie definiuje tego pojęcia. Niemniej wnioskodawca powinien przynajmniej uprawdopodobnić, że żądane dane są mu niezbędne dla realizacji jego praw lub obowiązków, wynikających z przepisów prawa czy np. umowy. Przy ocenie wniosku konieczne staje się wówczas ustalenie, czy rzeczywiście dla realizacji określonych zamierzeń wnioskodawcy niezbędne jest legitymowanie się przez niego danymi których udostępnienia żąda.

Z jednej strony ocena taka wymaga wyważenia racji i interesów wnioskodawcy, a z drugiej strony konieczne jest wyważenie racji i interesów osoby, której dane dotyczą. Każdorazowo wyważenie tych interesów jest warunkiem koniecznym przy stosowaniu powołanego przepisu, z uwzględnieniem rangi tych interesów w realiach konkretnej sprawy. Jest to szczególnie ważne, ponieważ konflikt ten dotyczy ochrony prywatności osoby, której dane są przetwarzane, a więc wartości, która ma szczególnie wysoka rangę, także w systemie wartości konstytucyjnych. Na przeciwległym biegunie gwarantowanych konstytucyjnie wartości znajduje się z kolei podstawowe prawo, jakim jest prawo do sądu. Zarówno gdy chodzi o konstytucyjnie chronione prawo do prywatności czy prawo do sądu miarodajna w tym zakresie jest przywoływana już (również konstytucyjna) zasada proporcjonalności oraz zasada " równości broni", jako jedna z kluczowych zasad procesowych decydujących o rzetelnym i sprawiedliwym postępowaniu ( art. 6 ust.1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności).

Sąd podkreślił, że osoba czy podmiot, który czuje się pokrzywdzony działaniem osoby trzeciej ma niewątpliwe prawo dochodzenia przysługujących mu z tego tytułu roszczeń i gwarantują mu to przepisy Konstytucji RP ( art. 45 ust. 1) oraz przepisy Kodeksu cywilnego. Z kolei emanacją realizacji prawa do sądu jest wystąpienie ze stosownym powództwem. Niewskazanie przez powoda miejsca zamieszkania pozwanego nie wyklucza dopuszczalności złożenia pozwu, ale uniemożliwia nadanie mu prawidłowego biegu, a tym samym może skutkować podjęciem przez przewodniczącego czynności przewidzianych w art. 130 § 2 k.p.c. Nie budzi przy tym wątpliwości, że doręczenie odpisu pozwu wywołuje zarówno skutki procesowe jak i materialnoprawne, ale właśnie najważniejszym skutkiem procesowym jest powstanie co do roszczenia procesowego stanu sprawy w toku, określanego w doktrynie jako zawisłość prawna ( zawiśnięcie sporu, litispendencja czy lis pendens), stanowiącego przeszkodę do równoczesnego prowadzenia kolejnego procesu o to samo roszczenie między tymi samymi stronami. W konsekwencji powyższego trzeba przyjąć, że w spójnym systemie prawa nie można od osoby żądającej udostępnienia określonych danych wymagać wykazania podjęcia czynności, których skuteczność uzależniona jest z kolei od przedstawienia ww danych. A zatem organ nie może, powołując się na przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, odmówić udostępnienia niezbędnych dla zainicjowania sprawy sądowej danych meldunkowych żądając, jak w sprawie niniejszej, wykazania zawiśnięcia sprawy przed sądem cywilnym – skoro przepisy innej ustawy (k.p.c) dla uznania zawisłości sporu wymagają przedstawienia adresu strony pozwanej i doręczenia jej odpisu pozwu.

W ocenie Sądu, konkretnie wskazana przez pokrzywdzonego norma prawa materialnego, w oparciu o którą w danym ( uprawdopodobnionym) stanie faktycznym chce realizować swoje prawa – jest źródłem uprawnienia do żądania od organu ewidencyjnego udostępnienia adresu osoby, którą jako " sprawcy" naruszenia swojego prawa ów pokrzywdzony zidentyfikował. Rzecz jasna, przy stawianiu warunku, aby interes prawny znajdował swoje uzasadnienie w konkretnej normie prawnej, był realny i konkretny, nie można zakładać, że spełnieniem tego warunku jest wyłącznie przypadek, gdy przepis wprost przewiduje, że w określonej sytuacji, znajdująca się w niej osoba czy podmiot, ma prawo uzyskać adres innej osoby. Wystarczające jest, aby przepis przewidywał uprawnienie jednej osoby względem innej, do domagania się określonego zachowani i sankcjonował naruszenia uprawnień jednej osoby przez inną. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona odmowna decyzja organu narusza w sposób istotny przepisy ustawy.

Gdy zaś mowa o przepisach procedury, to trzeba też podkreślić, że art. 7 k.p.a. zawiera kilka podstawowych zasad postępowania administracyjnego: zasadę praworządności, rozwiniętą szerzej w art. 6 k.p.a., zasadę prawdy obiektywnej oraz zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Stosowanie zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli odnosi się nie tylko do prawa procesowego, gdyż wynikają z niego również zasady interpretacyjne dla prawa materialnego. Sąd podzielił stanowisko, że przewidziana w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego oraz dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy (ONSA 1981/1 poz. 57). Podzielając w pełni przedstawiony pogląd, wskazać należy, że art. 7 k.p.a. in fine ma zastosowanie przede wszystkim w przypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, tj. wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia takiej sprawy. Reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. odnosi się także do pozostałych norm materialnoprawnych, w tym operujących pojęciami nieostrymi. Wypełnienie takich pojęć określoną treścią należy bowiem do dyskrecjonalnych uprawnień organów, zbliżonych do uznania administracyjnego, co również wymaga należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jako naruszająca w sposób mający wpływ na wynik sprawy przepisy postępowania (art. 7, 77 i 80 k.p.a.) jak również naruszająca przepisy ustawy poprzez niewłaściwą ich wykładnię ( art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] listopada 2013r. nr. [...].

S. L. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi ( dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., i art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że Minister Spraw Wewnętrznych zaniechał analizy podstaw interesu prawnego skarżącego w uzyskaniu danych adresowych strony, podczas gdy organ dokonał wnikliwej analizy tych podstaw, a w rezultacie uwzględnienie skargi, która zasługiwała na oddalenie;

- art. 126 § 2 pkt 1, art. 130 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 45 § 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że niedysponowanie adresem zamieszkania Strony jako potencjalnego pozwanego w procesie cywilnym, w wyniku odmownej decyzji Organu, ogranicza prawo Skarżącego do sądu, podczas gdy decyzja Organu odmawiająca danych ze zbiorów meldunkowych lub zbioru PESEL nie ogranicza prawa Skarżącego do sądu, a w rezultacie uwzględnienie skargi, która zasługiwała na oddalenie.

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, a to:

a) art. 44h ust. 2 pkt 1 Ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( dalej : " Ustawa o ewidencji") i art. 439 k.c. w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit.a p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez:

- błędne przyjęcie, że na osobie, o której mowa w art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji, ciąży obowiązek uprawdopodobnienia posiadania interesu prawnego przemawiającego za udostępnieniem jej danych innych osób ze zbiorów meldunkowych lub zbioru PESEL, podczas gdy na osobie tej ciąży obowiązek udowodnienia posiadania takiego interesu prawnego;

- błędne przyjęcie, że wystarczające do udowodnienia przez osobę, o której mowa w art.44h ust.2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, posiadania interesu prawnego przemawiającego za udostępnieniem jej danych innych osób ze zbiorów meldunkowych lub zbiory PESEL jest wskazanie na zamiar wytoczenia powództwa przeciwko tym innym osobom, podczas gdy powołanie takiej okoliczności nie jest wystarczające do udowodnienia posiadania takiego interesu prawnego, a w rezultacie uwzględnienie skargi, która zasługiwała na oddalenie;

b) art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji i art. 439 k.c. w związku z art. 12 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 29 k.p.a., art. 31 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., art. 31 § 3 k.p.a. i art.44 ust. 1 - 3 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a., i art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że w świetle powołanych przez Skarżącego okoliczności faktycznych art. 439 k.c. jest źródłem interesu prawnego, który przemawia za udostępnieniem mu danych Strony ze zbiorów meldunkowych lub zbioru PESEL, a w rezultacie uwzględnienie skargi, która zasługiwała na oddalenie.

Na tych podstawach wniósł o :

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych.

[...] Sp. z o.o. [...] Sp.k. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

Minister Spraw Wewnętrznych wniósł od wyroku skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzucie naruszenia:

1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) polegającą na błędnym przyjęciu, że spółka [...] Sp. z o.o. [...] Sp. k. z siedzibą w W. posiada interes prawny do udostępnienia ze zbioru PESEL danych adresowych p. S. L. , gdyż wynika to z zamiaru dochodzenia roszczeń poprzez wytoczenie przeciwko poszukiwanemu w nieokreślonej przyszłości powództwa cywilnego, podczas gdy interes ten nie ma realnego charakteru,

2) prawa procesowego poprzez błędne przyjęcie, że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] narusza art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie wskazując jednocześnie, na czym to naruszenie polegało.

Wskazując na powyższe, wnosił o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,

2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

[...] Sp. z o.o. [...] Sp. k. w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postepowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargi kasacyjne zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Wywiedziony w skargach kasacyjnych zarzut błędnej wykładni art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tj. Dz.U. z 2006 Nr 139, poz. 993 ze zm.) jest zasadny. Art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji

ludności i dowodach osobistych stanowi, że dane ze zbioru PESEL są udostępniane osobom i jednostkom – jeżeli wykażą w tym interes prawny. Jednostka ma interes prawny jeżeli na podstawie obowiązujących przepisów prawa ubiega się o konkretyzację uprawnienia lub wobec jednostki organ administracji publicznej podejmuje władczą ingerencję ograniczenia ( cofnięcia) uprawnienia lub nałożenia obowiązku publicznoprawnego. Takie wąskie ujęcie interesu prawnego odnosi się do władczej ingerencji w sformalizowanym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie autorytatywnej konkretyzacji normy materialnego prawa, głównie materialnego prawa administracyjnego. Jednostka ma interes prawny w indywidualnej sprawie rozstrzyganej w formie decyzji administracyjnej gdy norma materialnego prawa administracyjnego w wyniku dokonania przez organ administracji publicznej jej autorytatywnej konkretyzacji daje podstawy do nadania jej uprawnienia materialnoprawnego lub obciążenia jej obowiązkiem materialnoprawnym.

Artykuł 44 ust.2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wprowadzając przesłankę interesu prawnego żądającego udostępnienia danych ze zbioru danych PESEL nie określa aspektu przedmiotowego, który daje podstawy do wyznaczenia granic przedmiotowych interesu prawnego. Przy wykładni interesu prawnego jako przesłanki materialnoprawnej żądania udostępnienia danych nie można wyznaczyć wąskich ram związanych z autorytatywną konkretyzacją normy materialnego prawa administracyjnego poprzez przyznanie ( cofnięcie) uprawnienia materialnoprawnego lub obciążenia obowiązkiem materialnoprawnym. Takie wąskie ujęcie interesu prawnego, na podstawie art. 44 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie wyczerpuje tej wartości prawnej, a wymaga ujęcia szerszego obejmującego możliwość prawną podjęcia obrony prawnej na szeroko pojętej drodze prawa do procesu. Nie oznacza to jednak, że w sposób różny od przyjętego w art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego należy ustalić cechy przesądzające o przyznaniu jednostce interesu prawnego. Zarówno w doktrynie prawa administracyjnego jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się , że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny. Artykuł 44 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi o wykazaniu przez osobę lub jednostkę organizacyjną interesu prawnego. Nałożenie na osobę lub jednostkę organizacyjną obowiązku wykazania oznacza, że żądający dla skuteczności złożonego żądania udostępnienia informacji ze zbioru PESEL musi udowodnić w sposób sprawdzalny przez fakty, własny interes prawny. Oznacza to, że nie jest dostatecznym udowodnieniem interesu prawnego samo przytoczenie przepisu prawnego, na podstawie którego Spółka ma zamiar wytoczenia powództwa łączący się z obowiązkiem sporządzenia pozwu. Zamiar wytoczenia powództwa nie wypełnia istotnych elementarnych wartości na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny , aktualny, obiektywnie istniejący. Samo deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach faktycznych sprawy, w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca Spółkę z osobą, której żądanie ujawnienia danych z systemu PESEL obejmuje, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego.

Zasadnie Sąd wywiódł, że należy uwzględnić zarówno prawo do sądu a z drugiej strony ochronę prywatności osoby, których dane dotyczą. W okolicznościach faktycznych sprawy konflikt ochrony tych wartości jest szczególnego rodzaju, z treści żądania [...] Sp. z o.o. [...] Sp. k. z siedzibą w W. wynika bowiem wyprowadzenie podstawy interesu prawnego z nadużywania praw procesowych przez Stowarzyszenie [...] na drodze postępowania administracyjnego. Brak zatem wykazania jakiejkolwiek relacji materialnoprawnej a ograniczenie się wyłącznie do relacji procesowej uzasadniało podważenie zasadności wyprowadzenia interesu prawnego co do zamiaru zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego. Okoliczności tego rodzaju maja charakter przyszły i niepewny. Oznacza to, że wyprowadzenie interesu prawnego wyłącznie z zamiaru w przyszłości złożenia pozwu nie ma usprawiedliwionych podstaw, godząc w konstytucyjną ochronę prawną prywatności jednostki.

W tym stanie rzeczy, skoro zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego jest zasadny, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.