Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 113/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40 ust. 1 i 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 92 ust. 1-6
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st.sekr.sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2016 r. sprawy ze skargi T. G. i A. K. na zalecenia pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia ... 2015 r. Nr ... w przedmiocie wykonania prac remontowych; oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 16 listopada 2015 r. Kierownik Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. (Kierownik Delegatury WUOZ), działając na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1446 ze zm., dalej: uozoz) oraz w wyniku przeprowadzonej w dniu 4 listopada 2015 r. kontroli obiektu zabytkowego – budynku położonego w K. przy ul. W. (tzw. willa R.), wpisanego do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia ... 1990 r. pod numerem rejestru ..., wydał zalecenie pokontrolne znak: ..., którym nakazał do dnia 30 listopada 2016 r. wykonać remont elewacji wraz z gankiem, werandą i schodami. Jednocześnie wyjaśnił, że zgodnie z 6 ust. 1 pkt 1c, art. 7 pkt 1 i art. 36 ust. 1 uozoz prowadzenie prac przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków wiąże się z koniecznością uzyskania przez inwestora pozwolenia konserwatorskiego na ich realizację.

Pismem z dnia 27 listopada 2015 r. A. K. i T. G. wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez uchylenie powyższych zaleceń pokontrolnych. Podnieśli, iż aby ustalenia wynikające z kontroli mogły stanowić podstawę do wydania zaleceń pokontrolnych, protokół kontroli musi zawierać opis stanu faktycznego stwierdzonego w toku kontroli, w tym ustalonych nieprawidłowości, z uwzględnieniem przyczyn powstania, zakresu i skutków tych nieprawidłowości oraz osób za nie odpowiedzialnych (art. 39 ust. 2 uozoz). Tymczasem protokół kontroli z dnia 4 listopada 2015 r. nie spełnia tychże wymagań. Ponadto zdaniem inwestorów w zaleceniu pokontrolnym nie wskazano przepisu lub upoważnienia do podpisania dokumentu przez Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. (przepis kompetencyjny wskazuje Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) oraz czy zostały rozpatrzone umotywowane zastrzeżenia i uwagi wniesione do protokołu kontroli, a jeśli tak to jakie było stanowisko organu w tym zakresie. Zdaniem wnoszących wezwanie, organ nie wziął pod uwagę faktu wygaśnięcia pozwolenia na budowę, stanowiącego załącznik do pozwolenia Wielkopolskiego Konserwatora Zabytków nr ... z dnia ... 2004 r. na wykonanie remontu kapitalnego przedmiotowego budynku, które utraciło ważność 30 grudnia 2008 r., a także tego, że organ nie skorzystał we właściwym czasie z kompetencji określonej w art. 47 uozoz.

W odpowiedzi z dnia 16 grudnia 2015 r. Kierownik Delegatury WUOZ wskazał, że zgodnie z art. 5 uozoz opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega m.in. na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku w jego najlepszym stanie. Podjęty przez inwestorów w 2004 r. remont przedmiotowego obiektu został przerwany 2 lata później. Od tego czasu budynek nie jest użytkowany, a prace remontowe nie są kontynuowane, co powoduje postępujące niszczenie jego substancji. Potwierdzają to kolejne kontrole przeprowadzone w 2009, 2010, 2012 i 2015 r. Zaniechanie prac remontowo-konserwatorskich może okazać się zgubne dla zachowania zabytkowych walorów budynku i w konsekwencji doprowadzić do jego całkowitej degradacji. Wyjaśniono, że dawna willa R., właściciela fabryki maszyn i narzędzi rolniczych, jest unikatowa na terenie Konina, o czym świadczą jej walory historyczne, architektoniczne i artystyczne. Nie ma na terenie miasta drugiego budynku mieszkalnego o tak różnorodnym i bogatym wystroju architektonicznym i rzeźbiarskim. Te walory zadecydowały o wpisaniu willi do rejestru zabytków (... z dnia ... 1990 r.). W odniesieniu do przedstawionych zarzutów organ stwierdził, że protokół kontroli z dnia 4 listopada br. zawiera zarówno opis stanu faktycznego, jak i ustalone nieprawidłowości. Dodano, że w trakcie kontroli sporządzono też dokumentację fotograficzną. Jednocześnie podkreślono, że Kierownik Delegatury WUOZ jest uprawniony do wydawania zaleceń pokontrolnych na podstawie upoważnienia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z dnia ... 2014 r.

T. G. i A. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższe zalecenie pokontrolne Kierownika Delegatury WUOZ z dnia ... 2015 r., żądając uchylenia tej czynności organu, wstrzymanie jej wykonania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. Skarżący zarzucili organowi konserwatorskiemu rażące naruszenie art. 40 ust. 1 uozoz. Podnieśli też, że w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ powołał przepis art. 5 ust. 3 uozoz, gdy tymczasem w powołanej ustawie przepis art. 5 zawiera pkt 3, a nie ust. 3. Ponadto wskazali, że organ nie wyjaśnił co należy rozumieć przez podane przez niego pojęcia "zgubnego dla zachowania zabytkowych walorów budynku" oraz :"całkowitej degradacji", których to wyrażeń nie ma w przepisach w powołanej ustawie, ani w przepisach wykonawczych do niej. Skarżący stwierdzili, że nie było i nie ma żadnego zagrożenia dla zabytku, polegające na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia. Podnieśli też, że dotychczas organ nie zastosował normy wynikającej z art. 50 ust. 3 lub ust. 4 pkt 2 uozoz. Zdaniem skarżących aby ustalenia z kontroli mogły stanowić podstawę do wydania zaleceń pokontrolnych protokół kontroli musi zawierać opis stanu faktycznego stwierdzonego w toku kontroli, w tym ustalonych nieprawidłowości oraz osób za nie odpowiedzialnych (art. 39 ust. 2 uozoz). Sformułowania w protokole kontroli zaś są ogólnikowe i nie dają podstawy do dokonania ustaleń w powołanym zakresie. Nie wskazano też w nim osób odpowiedzialnych za ustalone przez organ nieprawidłowości. Nie jest więc wykluczone, że wnioski wynikające z analizy stanu faktycznego mogą wskazywać winę organu wyrażającą się np. w tym, że w czasie ważności posiadanych przez skarżących pozwoleń nie wskazał właściwego zakresu prac zabezpieczających, których wykonania domaga się aktualnie. Na podstawie tak wydanego protokołu kontroli nie można było zatem wydać zaskarżonych zaleceń pokontrolnych. Ponadto podniesiono, że małżonki skarżących, będące współwłaścicielkami obiektu, nie zostały powiadomione o kontroli i nie uczestniczyły w kontroli. Skarżący wskazali też, że w zaleceniach pokontrolnych nie podano: przepisu lub upoważnienia do podpisania dokumentu przez Kierownika Delegatury WUOZ, informacji, z których wynikałoby, czy organ rozpatrzył, a jeśli tak, to jakie stanowisko zajął w kwestii zastrzeżeń i uwag wniesionych do protokołu kontroli z 4 listopada 2015 r., a jeśli tak to jakie było stanowisko organu w tym zakresie. Ponadto organ nie wziął pod uwagę, że: wygasło pozwolenie na budowę stanowiące załącznik do pozwolenia Wielkopolskiego Konserwatora Zabytków Nr ... z dnia ... 2004 r. na wykonywanie remontu kapitalnego przedmiotowego budynku, które utraciło ważność 31 grudnia 2008 r. oraz, że organ nie skorzystał we właściwym czasie z kompetencji wynikającej z art. 47 uozoz. Wskazano, że działanie na podstawie art. 40 ust.1 uozoz tj. w ramach uznania administracyjnego, wymaga wszechstronnego rozważenia okoliczności wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym prawidłowości protokołu kontroli. Nie ulega wątpliwości, że inne okoliczności, a przede wszystkim zastrzeżenia osoby będącej adresatem ewentualnych zaleceń, mogą uzasadniać nawet zaniechanie wydawania zaleceń pokontrolnych, także w przypadku sporządzenia prawidłowego protokołu kontroli. Nie można więc wykluczyć, że gdyby organ rozważył zastrzeżenia wniesione do protokołu kontroli nie zostałyby wydane zaskarżone zalecenia.

W odpowiedzi Kierownik Delegatury WUOZ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2016 r. Sąd oddalił wniosek skarżących o wstrzymanie wykonania zaskarżonych zaleceń pokontrolnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

Na wstępie Sąd pragnie wyjaśnić, dlaczego uznał, że dopuszczalna jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na zalecenia pokontrolne określone w art. 40 ust. 1 uozoz.

Zważyć należy, iż zalecenia pokontrolne wydawane są na podstawie ustaleń wynikających z przeprowadzanej na podstawie art. 38 uozoz kontroli przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Kontrola dokonywana w ramach nadzoru konserwatorskiego nie oznacza wszczęcia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa, który definiuje postępowanie administracyjne jako postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. W świetle treści art. 40 ust. 1 i 2 uozoz, na podstawie ustaleń wynikających z kontroli, wojewódzki konserwator zabytków może alternatywnie wydać zalecenia pokontrolne lub odstąpić od wydania zaleceń pokontrolnych i wydać decyzję, o których mowa w art. 40 ust. 2 uozoz. Wybór sposobu procedowania spośród dwóch ewentualności, jakie przewiduje przepis art. 40 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, jest uzależniony od ustaleń stanu faktycznego i oceny materiału dowodowego. Kontrola przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami może zatem, aczkolwiek nie musi, skutkować wszczęciem postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji administracyjnej w trybie art. 40 ust. 2 uozoz. Zatem należy przyjąć, że zalecenia pokontrolne wydane w trybie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie podlegają reżimowi kodeksu postępowania administracyjnego i w związku z tym nie przybierają one formy postanowienia procesowego lub decyzji administracyjnej kończącej postępowanie w sprawie.

Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 505/15 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż zalecenia pokontrolne wydane na podstawie art. 40 ust. 1 uozoz stanowią formę podjętego przez organ administracji działania w trybie pozaprocesowym, tj. w postępowaniu nieregulowanym przepisami kpa, prowadzić powinno do przyjęcia następczego ustalenia, że zalecenia pokontrolne zakwalifikować należy jako akt lub czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, innej niż decyzja lub postanowienie, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.). Jak przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym, akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., mają charakter publicznoprawny, podejmowane są w sprawach indywidualnych, w których nie orzeka się w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia i kierowane są do konkretnych podmiotów niepodporządkowanych organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność. Uprawnienie lub obowiązek nałożony mocą takiego aktu lub czynności ma źródło w normach prawa bezwzględnie wiążącego. Akt od czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. odróżnia jego sformalizowany charakter, który przejawia się w tym, że przybiera on formę pisma, wykazu czy zaświadczenia. Czynność stanowi natomiast takie działanie faktyczne, które w wyniku jego realizacji wywołuje następstwo w zakresie uprawnień lub obowiązków, jakie przepis wiąże z ich podjęciem (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod. red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 68).

Jako przykład aktu z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, innego niż decyzja lub postanowienie, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., w judykaturze wskazuje się zarządzenia pokontrolne organów Inspekcji Ochrony Środowiska, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 686), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. po wyczerpaniu trybu przewidzianego w art. 52 § 3 i w terminie określonym w art. 53 § 2 tej ustawy (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 9 września 2009 r. sygn. akt II SA/Gl 126/09, LEX nr 550331, w Opolu z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Op 529/08, LEX nr 521839, postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2008 r. sygn. akt II OSK 972/08, LEX nr 506005). Zarządzenia, o których mowa powyżej, nie są sporządzane w wyniku przeprowadzenia postępowania jurysdykcyjnego, lecz w związku z ujawnionymi w czasie kontroli nieprawidłowościami. Kontrola ta nie jest przeprowadzana w trybie przepisów kpa. W ocenie Sądu analogicznie brak jest podstaw do uznania, iż zalecenia pokontrolne wydane na podstawie art. 40 ust. 1 uozoz różnią się charakterem prawnym od zarządzeń pokontrolnych wydanych na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. Ich tożsamy charakter, jako aktów dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, wynika z faktu, iż ich wydanie kształtuje sytuację prawną podmiotu, który jest ich adresatem, wobec tego, że niewykonanie zalecenia pokontrolnego jest zagrożone karą grzywny (art. 119 uozoz).

Uprawnione założenie, że zalecenia pokontrolne stanowią akt z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, inny niż decyzja lub postanowienie powoduje, że podmiot, do którego zostały one skierowane uzyskuje możliwość obrony swych praw w drodze skargi do sądu administracyjnego złożonej w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Uzależnienie skuteczności wniesienia skargi na tego rodzaju akt od zachowania 14- dniowego terminu wskazanego w art. 52 § 3 p.p.s.a. nakazywało zatem stwierdzić, że prawidłową reakcją organu, do którego skarżący zaadresowali pismo z 27 listopada 2015 r. (wniesione w terminie otwartym do wystąpienia z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa) było potraktowanie go (zgodnie z jego treścią) jako wezwania do usunięcia naruszenia prawa na akt wydany na podstawie art. 40 ust. 1 uozoz i udzielenie odpowiedzi na to wezwanie.

W rezultacie należy stwierdzić, że skarga T. G. i A. K. na zalecenia pokontrolne Kierownika Delegatury WUOZ (wydane z upoważnienia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) z dnia ... 2015 r. jest dopuszczalna i została wniesiona w 30-dniowym terminie określonym w art. 52 § 3 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny legalności wydania przedmiotowego zalecenia pokontrolnego Sąd w pierwszej kolejności pragnie stwierdzić, że chybione są zarzuty strony skarżącej co do braku umocowania Kierownika Delegatury WUOZ do wydania zaskarżonego aktu. Wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 89 uozoz organami ochrony zabytków są:

1) minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków;

2) wojewoda, w imieniu którego zadania i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje wojewódzki konserwator zabytków.

Przepis art. 92 ust. 1 uozoz określa, że wojewódzki konserwator zabytków, wchodzący w skład zespolonej administracji wojewódzkiej, kieruje wojewódzkim urzędem ochrony zabytków. Wojewódzki urząd ochrony zabytków działa na podstawie regulaminu nadanego przez wojewodę na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 92 ust. 2 uozoz). Przepis art. 92 ust. 3 uozoz określa, że wojewoda, na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, po zasięgnięciu opinii Generalnego Konserwatora Zabytków, może tworzyć i likwidować delegatury wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków, określając w szczególności terytorialny zakres działania tych delegatur i ich siedziby. Delegatura, o której mowa w ust. 3, wchodzi w skład wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków (art. 92 ust. 4 uozoz). W myśl art. 92 ust. 5 uozoz delegaturą wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków kieruje kierownik tej delegatury. Kierownik delegatury, o którym mowa w ust. 5, z upoważnienia wojewódzkiego konserwatora zabytków, na terenie swojego działania prowadzi kontrole i sprawy, w tym, w szczególności, wydaje decyzje administracyjne (art. 92 ust. 6 uozoz).

W ocenie Sądu z powyższych przepisów jasno wynika, że wojewoda – w ramach swych kompetencji jako organ ochrony zabytków – może tworzyć delegatury wojewódzkiego konserwatora zabytków, na których czele stoją kierownicy upoważnieni – na terenie swojego działania – zarówno do prowadzenia kontroli i spraw, w tym w szczególności do wydania decyzji administracyjnych. Przyjąć zatem należy, że jeżeli przepis kompetencyjny art. 92 ust. 6 uozoz nadaje kierownikom delegatur umocowanie do wydawania decyzji administracyjnych z upoważnienia wojewódzkiego konserwatora zabytków oraz przeprowadzania kontroli, to w ramach tego umocowania mieści się kompetencja do wydawania zaleceń pokontrolnych. Ponadto zważyć należy, iż w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Kierownik Delegatury WUOZ wyjaśnił, że działał na podstawie upoważnienia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z dnia ... 2014 r. (k. 36 akt sądowych). W świetle tego nie budzi wątpliwości Sądu, że Kierownik Delegatury WUOZ upoważniony był do wydania zaskarżonego aktu.

Zdaniem Sądu za niezasadny należało uznać zarzut skarżących rażącego naruszenia art. 40 ust. 1 uozoz w wyniku błędnie sporządzonego protokołu kontroli zabytku. Przepis art. 38 ust. 1 uozoz określa, że wojewódzki konserwator zabytków lub działający z jego upoważnienia pracownicy wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków prowadzą kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Zgodnie z art. 39 ust. 1 uozoz z czynności kontrolnych kontrolujący sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej. W myśl art. 39 ust. 2 uozoz protokół kontroli zawiera opis stanu faktycznego stwierdzonego w toku kontroli, w tym ustalonych nieprawidłowości, z uwzględnieniem przyczyn powstania, zakresu i skutków tych nieprawidłowości oraz osób za nie odpowiedzialnych. Protokół podpisują kontrolujący i kontrolowana osoba fizyczna albo kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub upoważniona przez niego osoba, którzy mogą wnieść do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi (art. 39 ust. 3 uozoz). W razie odmowy podpisania protokołu przez kontrolowaną osobę fizyczną albo kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub upoważnioną przez niego osobę, kontrolujący czyni o tym wzmiankę w protokole, a odmawiający podpisu może w terminie 7 dni przedstawić swoje pisemne uwagi wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków (art. 39 ust. 4 uozoz).

Skarżący podnieśli, iż sformułowania w protokole kontroli z dnia ... 2015 r. są ogólnikowe i nie dają podstawy do dokonania ustaleń w zakresie nieprawidłowości, z uwzględnieniem przyczyn powstania, zakresu i skutków nieprawidłowości. Dodatkowo wskazali, że ich małżonki nie uczestniczyły w kontroli, choć są współwłaścicielkami zabytku i nie zostały o niej powiadomione. Ponadto wskazali, że organ nie rozpatrzył uwag i zastrzeżeń wniesionych do protokołu kontroli.

Sąd pragnie wskazać, że kontrola została przeprowadzona po uprzednim zawiadomieniu skarżących (z dnia 30 września 2015 r. – k. 14 akt sądowych), przez upoważnionych pracowników organu (upoważnienie z dnia 3.11.2015 r. – k. 21 akt sądowych). Po wtóre w trakcie kontroli skarżący nie zgłosili uwag i zastrzeżeń co do stwierdzonych przez kontrolujących ustalonych nieprawidłowości. T. G. podał jedynie, że z uwagi na przebytą operację serca i okres rekonwalescencji nie ma możliwości finansowych na jakąkolwiek inwestycję. Dodał, że jest emerytem, a obiekt wystawiono na sprzedaż. Tymczasem kontrolujący stwierdzili, że w przedmiotowej zabytkowej willi nie wykonano prac wymienionych w upomnieniu z dnia 14 sierpnia 2012 r. polegających na montażu rynien i rur spustowych. Ponadto stwierdzono, że obiekt nie jest użytkowany i zabezpieczony jest przed dostępem osób postronnych – drzwi zamknięte, otwory okienne zabite deskami. Kontrolujący stwierdzili, że stan obiektu zasadniczo nie zmienił się od czasu przeprowadzenia ostatniej kontroli. Elewacje wymagają remontu, ściany są miejscami spękane, wykruszone, występują ubytki tynku, a stolarka okienna i drzwiowa są bardzo zniszczone, okienna szczątkowa. Ponadto brak jest większości rynien i rur spustowych, istniejące szczątkowe. Taras jest bardzo zniszczony, schody pokruszone, wnętrze suche. Schody wewnątrz drewniane wymagają konserwacji, brak jest podłóg. Wnętrze zaś jest wyremontowane w stanie surowym. Jednocześnie sporządzono szczegółową dokumentację fotograficzną obrazującą przedmiotowy obiekt zabytkowy (11 zdjęć – k. 24-26 akt sądowych).

W ocenie Sądu wyżej powołany protokół kontroli (w tym jego część zdjęciowa), przy pełnej akceptacji jego treści ze strony skarżących wyrażony złożeniem pod nim podpisów obu skarżących, stanowił wystarczającą podstawę do sformułowania zaskarżonych zaleceń pokontrolnych z dnia ... 2015 r. nakazujących skarżącym wykonanie remontu elewacji budynku wraz z gankiem, werandą i schodami. Po pierwsze na wykonanych w trakcie kontroli zdjęciach wyraźnie widać, co zostało następnie w protokole krótko opisane, że elewacja budynku wymaga remontu, ze względu na pokruszony tynk i jego liczne ubytki, popękane miejscami ściany, a także zniszczoną stolarkę. Podobnie rzecz się ma ze schodami i gankiem. Ustalenia te, jak wynika z samej części tekstowej protokołu kontroli, były bezsporne. Trudno zatem uznać, że organ nazbyt ogólnikowo ustalił zaistniałe nieprawidłowości.

Odnosząc się do okoliczności, iż protokół kontroli nie zawiera wyraźnego wskazania osób odpowiedzialnych za powstanie nieprawidłowości stwierdzić należy, że kontrola zabytku w dniu 4 listopada 2015 r. miała na celu ocenę realizacji upomnienia z dnia 14 sierpnia 2012 r. skierowanego do skarżących. Wynika to zarówno z zawiadomienia o kontroli (k. 14 akt sądowych),treści upoważnienia nr 55/2015 do przeprowadzenia przedmiotowej kontroli z dnia 3 listopada 2015 r. (k. 21 akt sądowych), jak i samego protokołu kontroli (k. 23 akt sądowych). Skoro zatem adresatami upomnienia z dnia 14 sierpnia 2012 r. byli skarżący jako współwłaściciele przedmiotowego obiektu zabytkowego i w okresie do dnia ... 2015 r. (przeszło 3 lat) nie wykonali wynikających z niego robót, to są odpowiedzialni za stwierdzone w dacie tej nieprawidłowości. W tej sytuacji zdaniem Sądu naruszenie procesowe art. 39 ust. 2 uozoz polegające na niewskazaniu osób odpowiedzialnych za powstanie nieprawidłowości nie mogło mieć istotnego wpływu.

W ocenie Sądu nie można też podzielić zarzutu skarżących o braku zawiadomieniu pozostałych współwłaścicieli zabytku o przeprowadzanej kontroli. Wystarczy wskazać, że w protokole kontroli skarżący wyraźnie potwierdzili, że są jedynymi współwłaścicielami obiektu – T. G.w 40 % a A. K. w 60% (k. 22 akt sądowych).

Rację ma też organ wskazując, że bez znaczenia dla okoliczności sprawy miał fakt utraty ważności pozwolenia na wykonanie remontu kapitalnego przedmiotowego budynku z dnia 31 sierpnia 2004 r. nr 44/04. Zgodnie z treścią art. 5 pkt 3 uozoz (omyłkowo powołany przez organ jako art. 5 ust. 3 uozoz) opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Zatem obowiązkiem właścicieli zabytku jest przestrzeganie przepisów, które nakładają na nich obowiązek realizacji działań wynikających z definicji opieki nad zabytkami spoczywającej na właścicielu, a zatem zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie i korzystanie z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Go 990/12, LEX nr 1276319). Jednocześnie właściciel zabytku nie może uchylać się od odpowiedzialności za powstałe nieprawidłowości w utrzymaniu zabytku, w sytuacji gdy sam nie wykonuje uprawnień przyznanych mu na mocy decyzji organu konserwatorskiego.

Odnosząc się do kwestii zasadności zastosowania przez organ art. 40 ust. 1 uozoz stwierdzić należy, że organy ochrony zabytków ramach nadzoru konserwatorskiego polegającego na prowadzeniu kontroli przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami (art. 38 ust. 1), korzystają z uznania w zakresie wyboru instrumentów prawnych służących właściwego stanu opieki nad zabytkami. I tak po przeprowadzonej kontroli wojewódzki konserwator zabytków może wydać zalecenia pokontrolne (art. 40 ust. 1 uozoz) albo odstąpić od wydania tych zaleceń i wydać decyzję, o której mowa w art. 43, art. 44 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 46 ust. 1, art. 49 ust. 1 lub art. 50 ust. 1 (art. 40 ust. 2 uozoz). Oznacza to, że wyniki kontroli, o której mowa w art. 38 uozoz, mogą stanowić zarówno podstawę do sformułowania zaleceń pokontrolnych, jak i do zastosowania władczych środków nadzoru konserwatorskiego przyjmujących formę decyzji administracyjnych. Przy czym zalecenia pokontrolne, choć stanowią one instytucję o znaczeniu podstawowym, mają jedynie charakter fakultatywny (Komentarz do art. 40 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pod red. M. Cherki, Lex 2010). Rolą wojewódzkiego konserwatora zabytków jest zatem wybór odpowiedniego środka przymusu służącego ochronie zabytku.

W świetle powyższego nie sposób uznać, że wydając zaskarżone zalecenia pokontrolne, wobec jednoznacznej – udokumentowanej protokołem kontroli degradacji stanu willi R. w K. organ konserwatorski dopuścił się przekroczenia granic uznania administracyjnego i naruszenia art. 40 ust. 1 uozoz. Zważywszy na kilkuletnie zaniedbania współwłaścicieli zabytkowego obiektu w dbaniu o jego stan wydane zalecenia pokontrolne były prawidłowe.

Dlatego Sąd uznał skargę T. G. i A. K. za niezasadną i na podstawie art. 151 ją oddalił, o czym orzeczono w sentencji wyroku.