Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 877/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 65 pkt 1, art. 70 ust. 1, art. 72 ust. 1 pkt 4,
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 26, art. 66 ust. 1 pkt 2,
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2017 r.; sygn. akt VI SA/Wa 1244/17 w sprawie ze skargi (...) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1244/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi (...) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów w punkcie 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia (...) i uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku z dnia (...) w punkcie 2. zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej (...) zwrot kosztów postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

(...) wnioskiem z dnia (...) wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku (dalej: ORA) o dokonanie wpisu na listę adwokatów w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999 ze zm.; dalej "P.o.a.".).

ORA uchwałą z dnia (...) odmówiła wnioskodawcy wpisu na listę adwokatów. Jak wyjaśniła ORA, w trakcie rozmowy z kandydatką do wpisu, przeprowadzonej w trybie art. 68 ust. 4 P.o.a., wskazała ona, że nie zamierza rezygnować z wykonywania zawodu komornika sądowego po wpisie na listę adwokatów. Zdaniem ORA, skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. ORA wskazała, że podstawą do skreślenia z listy adwokatów w trybie art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. jest dalsze wykonywanie funkcji komornika sądowego pomimo wpisu na listę adwokatów.

Od powyższej uchwały skarżąca złożyła odwołanie. Zarzuciła wydanej uchwale naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. Zakaz wynikający z przywołanego przepisu dotyczy, jak podała skarżąca, jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata oraz sprawowania funkcji w organach wymiaru sprawiedliwości, a nie samego nabycia prawa do bycia adwokatem.

Prezydium NRA utrzymało w mocy uchwałę ORA. Zdaniem Prezydium NRA, norma prawna, która wynika z poprawnie zinterpretowanego przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a., jest negatywną przesłanką posiadania podwójnego statusu. Jeśli więc objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości prowadzi do skreślenia z listy adwokatów, to pozostawanie na takim stanowisku lub deklaracja zachowania go stanowi ujemną przesłankę wpisu na listę adwokatów. Prezydium NRA dodało, że niedopuszczalne łączenie stanowiska komornika ze statusem adwokata, jako stwarzające samo przez się konflikt interesów, stanowi o braku rękojmi do wykonywania zawodu adwokata.

Skarżąca zaskarżyła uchwałę Prezydium NRA do Ministra Sprawiedliwości i zarzuciła błędną interpretację art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a., który w jej ocenie stanowi materialnoprawną przesłankę utraty, a nie nabycia uprawnień zawodowych i jako taki nie mógł znaleźć zastosowania w sprawie. Zdaniem skarżącej, przyjęta wykładnia prowadzi do naruszenia gwarantowanej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP wolności wyboru zawodu. Skarżąca wskazała, że spełnia wymogi art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 65 pkt 1-3 P.o.a., w tym wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Wskazała, że potwierdza to złożenie zgodnego z prawdą oświadczenia odnośnie do zamiaru dalszego pełnienia funkcji komornika sądowego.

Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją z dnia (...), nr (...), utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia (...), nr (...) oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę ORA z dnia (...).

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że całkowicie bezprzedmiotowe jest powoływanie się na konstytucyjne prawo wyboru zawodu. Wyjaśnił, że zaskarżona decyzja nie pozbawiła odwołującej cech, umożliwiających jej wpis na listę adwokatów, kiedy tylko spełni ona wymagania formalne. Wyjaśnił, że łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza a priori konflikt interesów, stanowiąc o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu.

W skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżąca rozwinęła argumentację towarzyszącą sformułowanym zarzutom.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnianie.

Sąd I instancji wskazał, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o.a. stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które przez okres, co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika. Natomiast art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. statuuje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa cyt. art. 65 P.o.a., z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 P.o.a. Przepisy te ustalają, zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 P.o.a. Zatem ustawodawca w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu. Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje, zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 P.o.a. kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 cyt. ustawy, po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

Sąd I instancji stwierdził, że nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Zawód ten istotnie należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro, czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których należałoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 P.o.a.). Sąd I instancji wskazał, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Sąd I instancji wywiódł, że przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie dopuszczalna jest odmowa wpisu na listę adwokatów osoby, która pełni funkcję komornika sądowego. Restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy -Prawo o adwokaturze należy, więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd I instancji stwierdził, że czym innym jest samo nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, a czym innym faktyczne podjęcie tego zawodu. Zarówno organy Izby Adwokackiej w Gdańsku, jak również sam Minister Sprawiedliwości, stosując wobec skarżącej rygor z art. 72 ust. 1 pkt P.o.a., de facto uczynili z niej urzędującego adwokata, którego należy skreślić z listy, przy czym podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie stanowi odmowę dokonania wpisu na listę adwokatów.

WSA wskazał, że obowiązkiem organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest wzięcie pod uwagę i ocena wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności - faktu złożenia wniosku, który co do zasady, jak wyżej wskazano, nie jest zakazany na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze.

Od przedmiotowego wyroku organ złożył skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) zarzucając:

naruszenie prawa materialnego:

1) art. 65 pkt 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a.- polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przez wprowadzenie contra legem rozróżnienia statusu osoby wpisanej na listę adwokatów i osoby czynnie wykonującej zawód adwokata, a nadto ich błędnej wykładni przez przyjęcie, że przepis art. 72 ust. 1 P.o.a. dotyczy wyłącznie osób wpisanych na listę adwokatów, a nie ubiegających się o wpis oraz przez uznanie, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata następuje ex lege, a uchwała organu samorządu adwokackiego jedynie to prawo potwierdza, co ma prowadzić do wniosku, że uchwała odmawiająca wpisu na listę adwokatów w niniejszej sprawie doprowadziła do pozbawienia praw nabytych skarżącej;

2) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) - polegające na przekroczeniu kognicji sądów administracyjnych przez przesądzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o istnieniu prawa nabytego po stronie skarżącej i związanie organu dokonaną wykładnią oraz odosobnionym poglądem prawnym co do istoty instytucji prawa nabytego oraz przesądzenie o niemożliwości skreślenia z listy adwokatów wpisanego na tę listę komornika sądowego, który po wpisie nie wykonuje zawodu adwokata "faktycznie", a nadto dokonanie rozstrzygnięcia zakresowego zgodności art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. z przepisami Konstytucji RP;

II. naruszenie prawa procesowego:

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., polegające na błędnym ustaleniu, że Minister Sprawiedliwości naruszył prawo przy wydaniu decyzji z dnia (...)., utrzymującej w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia (...) oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku z dnia (...) w przedmiocie odmowy wpisu (...) na listę adwokatów, podczas gdy do naruszenia prawa nie doszło, bowiem dokonując oceny przesłanki wpisu z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. organ działał na podstawie i w granicach prawa, dokonując jej oceny z zastosowaniem dopuszczalnych i koniecznych reguł wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej, a także oceniając całokształt materiału dowodowego i na tej podstawie uznając, że łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza a priori konflikt interesów, przesądzający o braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Zarzuty skargi kasacyjnej oparte zostały na obu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., tj. zarówno na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, jak i naruszeniu przepisów postępowania. Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania pozostają w funkcjonalnym związku z zarzutami błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego tj. art. 65 pkt 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał te zarzuty łącznie.

Zgodnie z art. 65 pkt 1 P.o.a. na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Z kolei art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. przewiduje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Należy też wskazać, co jest zresztą niesporne w tej sprawie, że zawód/funkcja komornika sądowego jest zaliczana do stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 września 2007 r., sygn. akt II GSK 128/07, z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1897/11, z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11, z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18, te i kolejne powoływane orzeczenia dostępne są w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie są zasadne. Nie jest, bowiem trafny pogląd Ministra Sprawiedliwości, że błędna była wykładnia przez Sąd I instancji przepisów art. 65 pkt 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. kwestionująca pogląd, że wykładnia celowościowa, funkcjonalna i systemowa tych przepisów prowadzi do wniosku, że "łączenie funkcji komornika ze statusem adwokata stwarza a priori konflikt interesów stanowiąc o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu".

W art. 65 pkt 1 P.o.a. ustawodawca dla uzyskania wpisu na listę adwokatów wprowadza wymóg nieskazitelnego charakteru kandydata oraz dawania przez niego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Pojęcia te, jako niedookreślone, były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Odwołując się do ugruntowanego w tej kwestii w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska wskazać trzeba, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej składających się na etyczno-moralny wizerunek osoby zaufania publicznego (podobnie: wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 447/16 oraz wyrok NSA z 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1840/14).

Obydwa elementy stanowiące warunki wpisu na listę adwokatów, o których mowa w analizowanym przepisie, a więc nieskazitelny charakter i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu, należy traktować, jako elementy ze sobą powiązane. Dlatego brak cech składających się na pojęcie nieskazitelnego charakteru takich jak m.in. prawość, uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, pracowitość, rzetelność, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem czy odpowiedzialność za własne słowa i czyny rzutuje na rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Oczywiste jest przy tym, że jest to również rodzaj prognozy przyszłych postaw, budowanej w oparciu o postawę dotychczasową. Niewątpliwie ocena ta dokonuje się w odniesieniu do dotychczasowego życia kandydata (por. np. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 324/09). Ustalenie istnienia określonych tym przepisem przesłanek wpisu na listę adwokatów, należy do ustaleń faktycznych w sprawie. Podkreślenia wymaga przy tym, że oprócz tych dwóch elementów, przepis art. 65 pkt 1 P.o.a. nie zawiera żadnej innej przesłanki składającej się na pojęcie rękojmi.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela też przyjmowany w orzecznictwie pogląd, że art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. nie daje podstaw do wywiedzenia z jego treści negatywnej przesłanki wpisu na listę adwokatów. Nie ma on zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów (por. wyroki NSA: z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08, z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18 oraz z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 3666/17).

Z tych przyczyn przepisy art. 72 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 65 pkt 1 P.o.a. nie mogą być wykładane w ten sposób, że brak deklaracji ustąpienia ze stanowiska komornika należy a priori uznać za tożsamy z brakiem rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Nie jest też zasadne twierdzenie skarżącego kasacyjnie organu, że Sąd I instancji przyjął, że osoba będąca komornikiem może wykonywać zawód adwokata. Wręcz przeciwnie, w uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. wprowadza zakaz łączenia wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym sprawowaniem funkcji w organach wymiaru sprawiedliwości. Stanął przy tym na stanowisku, że wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata. Należy zgodzić się z twierdzeniem, że sytuacja, w której osoba pozostająca na stanowisku komornika wykonywałaby zawód adwokata jest nie do zaaprobowania ze względu na dyspozycję art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. i przed jej powstaniem zabezpiecza w sposób dostateczny właśnie ten przepis.

Słusznie też Sąd pierwszej instancji wskazał, że treść ustawy Prawo o adwokaturze jest inna niż ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 233, z późn. zm.), gdzie w art. 26 uregulowano negatywną przesłankę wpisu na listę radców prawnych osób wykonujących zawód m.in. komornika. Rozwiązanie przyjęte w ustawie Prawo o adwokaturze umożliwia wpisanie na listę adwokatów osoby wykonującej zawód m.in. komornika sądowego (art. 66 ust. 1 pkt 2), co pozwala uniknąć ryzyka, że dana osoba pretendująca do wpisu na listę adwokatów zrezygnuje z wykonywania zawodu komornika, jednak z jakichś względów nie zostanie wpisana na listę adwokatów. Przyjęte w ustawie Prawo o adwokaturze rozwiązanie daje zainteresowanej osobie możliwość wyboru wykonywanego zawodu, w tym przypadku adwokata albo komornika. Nie budzi jednak wątpliwości, że uzyskanego wpisu na listę adwokatów nie można łączyć z dalszym pozostawaniem na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości.

Wobec powyższego zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na błędną wykładnię i wynikające z niej błędne zastosowanie art. 65 pkt 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. uznać należy za nieusprawiedliwione. Skoro zaś Prawo o adwokaturze w art. 68 ust. 4 zawiera zamknięty katalog przesłanek odmowy wpisu na listę adwokatów i wynika z niego, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3, a w rozpoznawanej sprawie wadliwie przyjęto, że doszło do naruszenia przewidzianej w tym przepisie przesłanki dotyczącej rękojmi, to nie było podstaw do odmowy wpisu skarżącej na listę adwokatów.

Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał też zarzuty skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji przyjął, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata następuje ex lege, albowiem uchwała samorządu jedynie to prawo potwierdza, a z kolei uchwała odmawiająca wpisu doprowadza do pozbawienia skarżącej praw nabytych, co w przypadku wyroku uchylającego niekorzystne rozstrzygnięcia organów skutkowało związaniem organów dokonaną wykładnią praw nabytych i poglądem o niemożliwości skreślenia z listy adwokatów osoby, która nie zrezygnuje z wykonywania zawodu komornika.

Sporne postępowanie dotyczyło żądania wpisu na listę adwokatów, co podkreślał też w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Nie jest więc zasadny zarzut Ministra Sprawiedliwości, że Sąd I instancji uznał, że uzyskanie prawa do wykonywania zawodu adwokata następowało ex lege, a uchwała organów samorządu adwokackiego prawo to tylko potwierdzała. WSA nie podważał stanowiska, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata następuje w drodze wpisu na listę adwokatów i na podstawie określonych w art. 65 pkt 1-4 P.o.a. przesłanek, które podlegają badaniu. Przesłanki te stanowią wymogi ustawowe, które muszą zostać spełnione, jako warunek wpisu na listę adwokatów. Sąd I instancji powiązał kwestię praw nabytych z mocno akcentowanym przez niego rozróżnieniem statusu adwokata, który nabył uprawnienia do wykonywania zawodu i nie zamierza go wykonywać, od pozycji adwokata, który został wpisany na listę adwokatów i wykonuje ten zawód. W niniejszej sprawie odmówiono dokonania wpisu na listę adwokatów. Sąd I instancji nie oceniał, zatem ani praw nabytych, ani spełnienia przesłanek skreślenia z listy adwokatów. Kwestię praw nabytych WSA odnosił do hipotetycznej sytuacji dokonania wpisu na listę adwokatów komornika i przesłanek skreślenia go z tej listy wykazując, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. nie ma zastosowania w postępowaniu o wpis na listę adwokatów, przedstawiając w tym zakresie rozległą, choć istotnie nie zawsze spójną argumentację. Sąd I instancji nie mógł wiązać organów wykładnią art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. w zakresie skreślenia adwokata z listy, skoro przedmiotem postępowania była odmowa wpisu na listę adwokatów, a nie skreślenie z niej urzędującego adwokata. Powiązanie przez organy zastosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 z art. 65 pkt 1 P.o.a. było błędne, ponieważ w treści tego ostatniego unormowania nie mieściły się okoliczności ustalone w niniejszej sprawie.

Stanowiska Sądu I instancji, co do zakresu stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. nie można też traktować, jako naruszenia zasad wynikających z art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Przepis ten w § 1 określa funkcje i zakres działania sądów administracyjnych, przewidując, że sprawują one wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – o ile ustawy nie stanowią inaczej – dokonywana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Przepisy te wyznaczają, zatem jedynie ramy kontroli sądowej, nie określają natomiast zasad postępowania sądowoadministracyjnego, albowiem te zawarte są w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uregulowania te mogłyby stanowić samodzielną i skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdyby Sąd przyjął kryterium kontroli inne niż legalność. Z tego powodu zarzut dotyczący naruszenia tych przepisów należy ocenić, jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. To, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy też błędna, nie może, bowiem być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2991/14).

Nie można też zgodzić się z zarzutem kasacyjnym Ministra Sprawiedliwości, że Sąd I instancji dokonał zakresowego rozstrzygnięcia zgodności art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a. z Konstytucją RP. Odwołując się do zagwarantowanych w Konstytucji wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca pracy, Sąd I instancji dokonał, bowiem jedynie prokonstytucyjnej wykładni przepisów Prawa o adwokaturze wskazując, że nie można w drodze wykładni rozszerzać przesłanek warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza.

Z przedstawionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwione uznał powyższe zarzuty, podzielając pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sprawach o sygn. akt II GSK 27/18 i II GSK 676/18.

Zasadnie natomiast zarzucono w skardze kasacyjnej, że nieprawidłowy był pogląd Sądu pierwszej instancji, że ustawodawca w Prawie o adwokaturze odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów: nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata i wykonywanie tego zawodu

Wprawdzie ustawa – Prawo o adwokaturze posługuje się pojęciem "adwokatów niewykonujących zawodu" (art. 8a ust. 2), podkreślenia jednak wymaga, że ustawodawca nie wprowadza rozróżnienia na adwokatów wpisanych na listę adwokatów wykonujących bądź niewykonujących zawodu adwokata, ani w art. 65 P.o.a. określającym warunki wpisu na listę adwokatów, ani w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.o.a., który odnosi się do każdego adwokata z listy adwokatów. Prawo o adwokaturze w dziale V posługuje się pojęciem "wpisu na listę adwokatów" (art. 65 i art. 66 określające przesłanki wpisu na listę adwokatów, art. 68 określający tryb postępowania wpisowego, art. 69a ust. 1 określający moment uznania wpisu za dokonany), jak i "wykonywania zawodu adwokata", "wykonywania czynności zawodowych" (art. 4, art. 4a, art. 4b, art. 4c, art. 5). Jednakże nie można twierdzić, jak Sąd I instancji, że są to odrębne sytuacje dotyczące statusu adwokata.

Status adwokata uzyskuje się przez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujących tych czynności. Adwokatem, osoba zainteresowana staje się na skutek dokonania wpisu i braku sprzeciwu ze strony Ministra Sprawiedliwości (art. 68 ust. 1 i 2, art. 69a ust. 1). Artykuł 5 P.o.a. mówi o ślubowaniu składanym przez "adwokata" przed rozpoczęciem czynności zawodowych, art. 70 ust. 1 P.o.a. nakazuje "adwokatowi" wpisanemu na listę wyznaczenie swojej siedziby zawodowej i zawiadomienie o tym właściwej okręgowej rady adwokackiej w zakreślonym terminie. Wpis statuuje, zatem adwokata i ma na celu umożliwienie mu podjęcie czynności zawodowych, a nie stworzenie odrębnego statusu adwokata niewykonującego czynności zawodowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 395/11, z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18). Należy, więc uznać, że powoływane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny argumenty odnoszące się do możliwości uzyskania wpisu i niewykonywania zawodu adwokata, nie zmieniają wynikającej z Prawa o adwokaturze zasady, że status adwokata uzyskuje się przez wpis na listę adwokatów przy braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości w zakreślonym w ustawie terminie.

Stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie było zatem błędne, jednak nie daje to podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu tego błędu zawartego w uzasadnieniu, sentencja wyroku nie uległaby zmianie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101; tak też B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., komentarz do art. 184). Ponieważ, z powodów wskazanych powyżej, rozstrzygnięcie WSA uchylające zapadłe w sprawie orzeczenia organów odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., który przewiduje, że skarga kasacyjna podlega oddaleniu nie tylko wtedy, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.