Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 31/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 63 poz 424
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - tekst jednolity
article: art. 7 i 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Dla zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy  z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jednolity Dz.U. Nr 63 z 2007 r. poz. 424), to jest dla ograniczenia dostępu do dokumentów będących w zasobach IPN dla wnioskodawców zarejestrowanych jako tajni współpracownicy organów bezpieczeńmstwa, w szczególności dla ustalenia czy dokument był wykonany w związku z czynnościami w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji, organ udostępniający (IPN) powinien stwierdzić nie tylko, czy wnioskodawca był zarejestrowany jako tajny współpracownik, ale czy wytworzenie dokumentu wynikało z jego świadomego zamiaru uczestnictwa we współpracy o charakterze tajnym z organami bezpieczeństwa w celu przekazania im informacji o charakterze operacyjnym.

TEZY

Dla zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy  z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jednolity Dz.U. Nr 63 z 2007 r. poz. 424), to jest dla ograniczenia dostępu do dokumentów będących w zasobach IPN dla wnioskodawców zarejestrowanych jako tajni współpracownicy organów bezpieczeńmstwa, w szczególności dla ustalenia czy dokument był wykonany w związku z czynnościami w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji, organ udostępniający (IPN) powinien stwierdzić nie tylko, czy wnioskodawca był zarejestrowany jako tajny współpracownik, ale czy wytworzenie dokumentu wynikało z jego świadomego zamiaru uczestnictwa we współpracy o charakterze tajnym z organami bezpieczeństwa w celu przekazania im informacji o charakterze operacyjnym.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów w sprawie zapytania o status pokrzywdzonego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego B. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2011 r. Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w L. Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu biorąc za podstawę art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku

o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63 poz. 424, ze zm., dalej zwana ustawą o IPN), po rozpatrzeniu wniosku B. K. (skarżącego) z dnia [...] lutego 2005 r. w sprawie udostępnienia dokumentów go dotyczących, udostępnił mu w formie kopii dokumenty, znajdujące się na:

• kartach: [...], [...], [...], [...], [...] w aktach o sygn. I PN Ra [...] (poprzednie sygn.

IPN BU [...], WUSW R. [...]);

• klatkach: [...], [...] w mikrofilmie o sygn. I PN Ra [...] (poprzednie sygn. IPN BU [...], WUSW R. [...])

uznając je za wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w związku

z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy uwzględniając wydane wcześniej rozstrzygnięcia organów administracji oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponadto wskazał, że w dniu [...] czerwca 2011 r. całość dokumentacji dotyczącej realizacji wniosku B. K. została przesłana z Biura Prawnego Instytutu Pamięci Narodowej do Delegatury IPN w R.. Wniosek został ponownie rozpatrzony i zrealizowany zgodnie z art. 30 ust. 1 znowelizowanej ustawy o IPN. W toku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono wymienione szczegółowo w decyzji dokumenty dotyczące B. K..

Podczas analizy odnalezionej dokumentacji w dostępnym zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej stwierdzono, że część dokumentacji, tj.

- karty: [...], [...], [...], [...], [...] w aktach o sygn. IPN Ra [...] (poprzednie sygn. IPN

BU [...], WUSW R. [...]);

- klatki: [...], [...] w mikrofilmie o sygn. IPN Ra [...] (poprzednie sygn. IPN BU [...], WUSW R. [...])

spełnia kryteria określone art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o IPN.

Z analizy zgromadzonej dokumentacji organ wywiódł, że B.K. był w okresie od [...] lutego 1981 r. do [...] lipca 1981 r. zarejestrowany jako kontakt operacyjny "BK" (Wydział Paszportów KWMO w R.). Następnie w dniu [...] lipca 1981 r. został zarejestrowany jako tajny współpracownik organów bezpieczeństwa państwa (Wydział III A KWMO w R.) o pseudonimie "[...]", a wyżej wymienione dokumenty zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą

w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi

w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Ponadto zgodnie z art. 31 ust. 1 cytowanej ustawy udostępnienie przez Instytut Pamięci kopii dokumentów, w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Powyższe rozstrzygnięcie nie narusza praw wnioskodawcy do udostępnienia do wglądu dokumentów, których treść nie spełnia przesłanek art. 30 ust. 2 pkt 1 - ustawy o IPN.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł B. K.. W swoim piśmie wielokrotnie podkreślił, iż nigdy w tracie przesłuchań prowadzonych przez funkcjonariuszy SB nie został poinformowany, iż został zarejestrowany jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]". B. K. podniósł także, iż jego zdaniem nie udostępniono mu wszystkich dotyczących go dokumentów, bowiem akta, które otrzymał, obejmują tylko lata 1980 - 1982, brak natomiast dokumentów obejmujących okresy zainteresowania jego osobą przez służbę bezpieczeństwa państwa np. odbywania służby wojskowej w latach 1952 - 1954, zatrudnienia w "[...]", okres uwięzienia i internowania, czy podjęcia działalności w strukturach podziemnych "Solidarności" w latach 1982 - 1988.

Decyzją nr [...] z [...] listopada 2011 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej IPN), na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN, po rozpatrzeniu odwołania B. K. z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie.

Prezes IPN wskazał, że podstawę prawną do wydania decyzji w sprawie B. K. stanowią przepisy ustawy o IPN. W świetle art. 30 ust. 1 tej ustawy każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie do wglądu kopii dotyczących go dokumentów będących w zasobach IPN. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 ustawy o IPN "Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan fizyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów".

Ponadto, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN "Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi

w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

W rozstrzygnięciu opartym na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN dokument, który może zostać udostępniony wnioskodawcy w postaci kopii musi spełniać łącznie dwie przesłanki. W takim przypadku musi to być dokument, który dotyczy wnioskodawcy i jednocześnie został wytworzony przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą

w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Rozpatrując odwołanie organ II instancji dokonał dokładnej analizy dokumentów dotyczących wnioskodawcy. W wyniku tej analizy stwierdzono,

że słusznie w dniu [...] lipca 2011 r. w Delegaturze IPN w R. udostępniono wnioskodawcy w formie kopii akta o sygn. IPN Ra [...] (d. sygn. WUSW R. [...]), wydruk z mikrofilmu o sygn. IPN Ra [...] (d. sygn. WUSW R. [...]), kopie akt o sygn. INP Ra [...] (d. sygn. WUSW R. [...]), kopie akt o sygn. IPN Ki [...], kopie akt paszportowych o sygn. IPN Ra pt. [...] (d. sygn. [....]) oraz kopie zapisów ewidencyjnych. Za zasadne uznał organ odwoławczy udostępnienie przedmiotowych w sprawie dokumentów w postaci kopii na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, gdyż ww. dokumenty dotyczą wnioskodawcy i zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Dokumenty te spełniają więc przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Odnosząc się do argumentów podniesionych przez wnioskodawcę w odwołaniu organ odwoławczy podkreślił, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej działa na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a w postępowaniu dotyczącym udostępniania dokumentów ma obowiązek stosować przepisy ustawy o IPN. Podkreślił, iż Prezes IPN wydając decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji Nr [...] o udostępnieniu dokumentów dotyczących wnioskodawcy, nie kwestionuje jego wyjaśnień dotyczących kontaktów ze służbą bezpieczeństwa, ale stwierdza, że istnieją dokumenty archiwalne dotyczące wnioskodawcy, które spełniają przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy o IPN. Z tego też powodu decyzja, o której mowa w art. 31 ust. 1 ustawy o IPN nie przesądza faktu współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa. Organ natomiast w trakcie prowadzonego postępowania nie może dokonywać własnej interpretacji treści zawartych w tych dokumentach oraz nie weryfikuje prawdziwości danych zawartych w odnalezionych dokumentach.

Wnioskodawca w odwołaniu podniósł, iż udostępnione mu dokumenty dotyczą lat 1980 - 1982, brak natomiast dokumentów obejmujących inne okresy zainteresowania jego osobą przez służbę bezpieczeństwa państwa. Organ odwoławczy podkreślił, że przy prowadzeniu kwerendy archiwalnej mającej na celu realizację wniosku uwzględniono wszystkie dodatkowe informacje podane przez wnioskodawcę we wniosku z dnia [...] lutego 2005 r. Poszukiwania prowadzone były

z uwzględnieniem miejsca zamieszkania wnioskodawcy, jego zawodu, miejsca zatrudnienia oraz przypisanego mu pseudonimu. Organ odwoławczy wyjaśnił,

że zasób archiwalny będący w posiadaniu Instytutu Pamięci Narodowej nie jest kompletny, bowiem część dokumentów została zniszczona.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ II instancji uznał, iż zasadne było wydanie przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w L. decyzji Nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. o odmowie udostępnienia B. K. dokumentów znajdujących się na kartach: [...], [...], [...], [...], [...] w aktach o sygn. IPN Ra [...] (poprz. sygn. IPN BU [...], WUSW R. [...]) oraz na klatkach: [...], [...] w mikrofilmie o sygn. IPN Ra [...] (poprz. sygn. IPN BU [...], WUSW R. [...]).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego wyjątkowo krzywdząca, gdyż w dalszym ciągu kwestionowana jest jego działalność opozycyjna, odmawia mu się statusu osoby pokrzywdzonej, a traktuje jako tajnego współpracownika służb PRL. Nie powinno się dokonywać oceny jedynie w oparciu o dokumenty wytworzone przez służby komunistyczne. Służby PRL w oparciu o pismo z 1979 r., w którym on i jego żona zobowiązali się do sumiennej i uczciwej pracy, wytworzyły dalsze dokumenty mające dowodzić jego współpracy z reżimem. Jako działacza NSZZ Solidarność próbowano go zmusić do współpracy lub skompromitować w środowisku. To pismo było obroną przed utratą pracy, nie było zobowiązaniem do współpracy w charakterze tajnego współpracownika SB. Funkcjonariusze służb specjalnych nie mogąc mnie nakłonić do współpracy sięgnęli po pismo z 1979r. i wykorzystali jako dowód na współpracę. Skarżący przytaczając historię swojej działalności opozycyjnej wniósł o przeprowadzenie postępowania sądowego aby mógł oczyścić swoje imię z podejrzeń, że był tajnym współpracownikiem.

W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, iż nigdy nie podjął on współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, a odnalezione dokumenty nie mogą być dowodem na jego współpracę organ odwoławczy podkreślił, że Prezes Instytutu Pamięci

w postępowaniu dotyczącym udostępnienia dokumentów nie bada autentyczności tych dokumentów oraz nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. Prezes Instytutu Pamięci nie może odpowiadać za treść dokumentów, których sam nie wytworzył, a które udostępnił stronie na jej wniosek celem realizacji jej konkretnych uprawnień. Zgodnie z art. 35 b ustawy o IPN każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Dane już zawarte w zgromadzonych dokumentach nie ulegają jednak żadnej zmianie. Skarżący może zatem dołączyć do dokumentów znajdujących się w archiwum IPN stosowne sprostowanie lub wyjaśnienie, jeśli w jego przekonaniu zawarte w nich informacje są niezgodne

ze stanem faktycznym. Kwestia oceny wartości materialnych dowodów współpracy nie ma znaczenia w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. Przedmiotem postępowania w trybie art. 30 ust. 1 ustawy jest odnalezienie i udostępnienie dotyczących wnioskodawcy dokumentów, w tym zbadanie, czy dotyczące wnioskodawcy dokumenty spełniają przesłanki skutkujące uruchomieniem szczególnego trybu ich udostępnienia (udostępnienie kopii zamiast oryginałów dokumentów). W ocenie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty objęte zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r.

o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej

w L. Nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. wypełniają przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, gdyż dokumenty te dotyczą Skarżącego i zostały wytworzone przez Skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie podniesione w niej argumenty Sąd uznał za mające znaczenie w zakresie rozpoznawanej sprawy.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. –dalej; p.p.s.a.) może prowadzić do uchylenia objętej kontrolą decyzji. Zgodnie

z art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną w niej podstawa prawną. Sąd orzeka wyłącznie kasacyjnie. Oznacza to, że nie jest możliwe w niniejszej sprawie uwzględnienie wniosku strony w zakresie oceny jego działalności opozycyjnej. Zakresem sprawy jest wyłącznie ocena zasadności udostępnienia skarżącemu na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN tylko kopii dokumentów.

Postawę materialnoprawą skarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm. – wg. stanu obowiązującego w dniu orzekania) zgodnie

z którym, Instytut Pamięci udostępnia wnioskodawcy kopie będących w jego zasobach dokumentów dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku

z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku

z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Organy w obu instancjach zinterpretowały ten przepis uznając,

że udostępnia się tylko kopie ze zgromadzonych w zasobach dokumentów, jeśli spełnione są w odniesieniu do nich łącznie następujące warunki:

1) dotyczą wnioskodawcy,

2) zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Interpretacja ta jest nie do końca precyzyjna. Należy zauważyć, że przesłanka druga jest przesłanką złożoną, w szczególności jeśli dotyczy wnioskodawcy, którego uważa się za tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji. Aby uznać ją za spełnioną powinny zajść łącznie dwie dodatkowe przesłanki:

a) dokument powinien zostać wytworzony przez wnioskodawcę lub przy jego udziale,

b) wytworzenie dokumentu powinno zajść w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Tak więc w ocenie Sądu, dla zakwalifikowania dokumentu do grupy dokumentów, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN konieczne jest łączne zaistnienie w stosunku do takiego dokumentu trzech przesłanek:

1) dokument powinien dotyczyć wnioskodawcy,

2) dokument powinien zostać wytworzony przez wnioskodawcę lub przy jego udziale,

3) do wytworzenie dokumentu powinno dojść w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

O ile przesłanki z pkt 1 i 2 mają w istocie charakter obiektywny, gdzie nie jest istotna ocena woli wnioskodawcy w związku z wytworzeniem dokumentu, o tyle dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki z pkt trzeciego nie wystarcza, ustalić, czy wnioskodawca był zarejestrowany jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zbieraniu informacji, ale konieczna jest ocena, czy wytworzenie dokumentu wiązało się z wykonywaniem przez niego czynności tajnego informatora lub pomocnika.

Zastosowana przez organy interpretacja przepisów prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN była nazbyt uproszczona, a zatem i wadliwa,

co skutkowało nierozpoznaniem istnienia wszystkich przesłanek do zastosowania wskazanego przepisu, a zatem naruszeniem prawa materialnego.

Prawidłowe jest wprawdzie stanowisko organów, że w postępowaniu zmierzającym do udostępnienia akt organ nie jest uprawniony do badania autentyczności odnalezionych w wyniku przeprowadzonej kwerendy dokumentów. IPN nie może bowiem odpowiadać za treść dokumentów, których sam nie wytworzył, a które udostępnił stronie na jej wniosek celem realizacji jej konstytucyjnych uprawnień. Dane które już są zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie. Słusznie też stwierdza, że stosownie do treści art. 35b ustawy o IPN, każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Skarżący może zatem dołączyć do dokumentów znajdujących się w archiwum IPN stosowne sprostowanie lub wyjaśnienie, jeżeli w jego przekonaniu zawarte w nich informacje są niezgodne

ze stanem faktycznym. Nadto, w przypadku kwestionowania autentyczności udostępnionych zaskarżoną decyzją dokumentów, skarżący ma możliwość wykazania (w toku innego postępowania) popełnienia na jego szkodę jednego

z przestępstw wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy o IPN.

Sąd nie jest również uprawniony do oceny w tym postępowaniu, czy skarżący był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa.

Jednak wobec wskazanej wyżej interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, jeśli organ chce ten przepis zastosować, to musi zbadać łączne zaistnienie wszystkich przesłanek, a więc i przesłanki trzeciej, to jest ustalić, czy przedmiotowe dokumenty były wykonane w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Należy przy tym zauważyć, że przepisy ustawy o IPN nie definiują ani pojęcia tajnego współpracownika, ani pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji, ani tym bardziej tego, co można uznać za czynności wykonywane

w ramach takich funkcji. Zdaniem Sądu pomocne mogą tu być dotyczące tej samej sfery przepisy ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji

o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. nr 63 poz. 425 ze zmianami).

Zgodnie z art. 3 a tej ustawy "Współpracą w rozumieniu ustawy jest świadoma i tajna współpraca z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji". Tak więc i dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki trzeciej zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, to jest dla ustalenia czy przedmiotowy dokument był wykonany w związku z czynnościami

w charakterze tajnego informatora lub pomocnika, organ powinien stwierdzić nie tylko, czy wnioskodawca był zarejestrowany jako tajny współpracownik, ale czy wytworzenie dokumentu wynikało z jego świadomego zamiaru uczestnictwa we współpracy o charakterze tajnym z organami bezpieczeństwa w celu przekazania im informacji o charakterze operacyjnym.

W tak zakreślonych ramach materialnoprawnych Sąd uznał, że postępowanie było wadliwe, gdyż organy naruszyły przepisy postępowania w zakresie ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest: naruszyły obowiązki w zakresie dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej z zachowaniem słusznego interesu strony wynikające z treści art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej K.p.a.), nie ustaliły wyczerpująco okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z naruszeniem art. 77 § 1 K.p.a., co doprowadziło do wadliwego zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 w odniesieniu do większości dokumentów.

Należy zauważyć, że objęte decyzjami obu instancji dokumenty: znajdujące się na kartach [...], [...], [...] i na klatkach [...] i [...] to w istocie kopie tego samego dokumentu: oświadczenia skarżącego (bez daty i bez adresata) dotyczące wyjaśnienia w sprawie zakwestionowania przez organ celny w dniu [...] września 1979 r. wywozu z kraju pewnych przedmiotów w trakcie podróży statkiem, w którym prosi o niewyciąganie z tego konsekwencji, obiecuje, że się to więcej nie powtórzy, zobowiązuje się do udzielenia pomocy w zwalczaniu nieprawidłowości w miejscu pracy i w miejscu zamieszkania i zobowiązuje się ten fakt zachować w tajemnicy.

Z kolei z dołączonego do odwołania orzeczenia Głównego Urzędu Ceł z [...] czerwca 1980 r. wydanego w drugiej instancji wynika, że skarżący został ukarany grzywną w wysokości [...] zł przez Urząd Celny w S. decyzją z [...] stycznia 1980 r.

za próbę nielegalnego wywozu dwóch kołnierzy z lisów, jednej czapki futrzanej oraz 14 sztuk wyrobów z kryształu, orzeczono też przepadek tych przedmiotów. Ponadto z dołączonego do odwołania pisma z-cy dyrektora zakładu pracy z [...] listopada 1979 r. wynika, że skarżący z uwagi na doniesienie o powyższym przestępstwie skarbowym został zatrudniony na gorszym stanowisku pracy. Tak więc proste zestawienie tych okoliczności może wskazywać, że prośba o niewyciąganie konsekwencji ze zdarzenia z [...] września 1979 r. miała miejsce przed nałożeniem kar, a więc przed [...] czerwca 1980. Skoro do tej daty prawomocna stała się już decyzja o nałożeniu grzywny i przepadku mienia, to prośba o niewyciąganie konsekwencji byłaby niezrozumiała. Z kolei z dokumentów dotyczących pozyskania skarżącego do współpracy ze służbą bezpieczeństwa wynika, że jako kontakt operacyjny został pozyskany dopiero [...] lutego 1981 r., a od [...] lipca 1981 r. jako tajny współpracownik.

Jeśli więc przyjąć, że przedmiotowe oświadczenie skarżącego (bez daty

i adresata) zostało sporządzone przed datą podawaną jako nawiązanie przez niego jakiejkolwiek współpracy z organami bezpieczeństwa (to jest przed datą [...] lutego 1981 r.), to dokument ten nie spełniał przesłanki zakwalifikowania go do dokumentów, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, bowiem nie był sporządzony w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji. Nawet niezależnie od czasu wytworzenia, dokument nie spełniał tej przesłanki, bowiem nie był związany z operacyjnym zbieraniem informacji, gdyż jedyną informacją w nim zawartą była informacja o dokonanej przez skarżącego próbie, uznanego za nielegalny, wywozu przedmiotów, który to fakt był odpowiednim władzom w sposób oczywisty i oficjalny znany i nie wymagał operacyjnego zbierania informacji.

Również notatka z k. 35 akt IPN nie ma charakteru dokumentu, o jakim mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1. Notatka ta nie zawiera bowiem żadnej informacji

o charakterze operacyjnym, tym bardziej informacji uzyskiwanej przez skarżącego wykonującego czynności w charakterze tajnego informatora lub pomocnika służby bezpieczeństwa. Jest to tylko notatka funkcjonariusza o rozmowie przeprowadzonej ze skarżącym przebywającym w areszcie, z której wynika, że nie chce współpracować, a gotów jest jedynie rozmawiać oficjalnie w KZ NSZZ Solidarność

i deklaruje bliżej nieokreśloną współpracę po wyjściu z aresztu.

Ze względu na wyżej opisaną wadliwą interpretacje przepisów prawa materialnego, organ w odniesieniu do żadnego z dokumentów nie przeprowadził analizy, czy została spełniona przesłanka trzecia, to jest czy do wytworzenia dokumentu doszło w związku z czynnościami wykonywanymi przez skarżącego

w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Ponieważ w odniesieniu do przedmiotowych w sprawie dokumentów organ nie przeprowadził należytej analizy dowodowej z uwzględnieniem dowodów załączonych przez skarżącego do odwołania naruszył przepisy postępowania określone w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przy czym to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem pozbawiona tych wad ocena materiału dowodowego mogła prowadzić do innej oceny wskazanych dokumentów pod kątem tego, czy spełniają wszystkie kryteria określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Jednocześnie wadliwość analizy materiału dowodowego wynikała z błędnej interpretacji prawa materialnego nie dostrzegającej wszystkich trzech przesłanek zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. należało zaskarżoną decyzję uchylić, a na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzec o tym, że nie podlega ona wykonaniu. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 u.p.p.s.a.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej ponownie rozpoznając sprawę ponownie oceni, czy przedmiotowe dokumenty spełniają wszystkie kryteria określone w art. 30 ust.2 pkt 1 ustawy o IPN, przy zastosowaniu interpretacji tego przepisu przyjętej przez Sąd, w szczególności: czy były dokumentami wytworzonymi w związku

z czynnościami skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika, przy operacyjnym zdobywaniu informacji.