Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1126/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Spójnik "i" zamieszczony w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 2002 nr 42 poz. 371 ze zm./ nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające.

Można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze, lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

TEZY

Spójnik "i" zamieszczony w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 2002 nr 42 poz. 371 ze zm./ nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające.

Można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze, lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.), Sędziowie NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Barbara Adamiak, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 maja 2004 r. sygn. akt SA/Rz 2733/01 w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 maja 2004 r. sygn. akt SA/Rz 2733/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę L. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 października 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia 23 marca 2001 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie pozbawił L. M. s. Stanisława uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w Przemyślu z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 15 maja 1947 r. do 31 maja 1948 r.

Powołaną decyzję wydał na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.).

W motywach decyzji przytoczył, że L. M. w okresie pełnienia zawodowej służby wojskowej w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego brał w latach 1949 - 1951 bezpośredni udział w walkach z oddziałami zbrojnego podziemia poakowskiego W. Ł. ps. "[...]". Ten fakt organ ustalił na podstawie danych zamieszczonych w życiorysie w/w przezeń podpisanego i informacji z przebiegu jego służby wojskowej udzielonej organowi przez Centralne Archiwum Wojskowe z dnia 23 lutego 2001 r.

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego i wynika to z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91.

Podczas służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski. Takim osobom nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów, zatem na podstawie przepisów powołanych w postawie prawnej decyzji orzeczono jak w jej osnowie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. M. na wstępie przedstawił swój życiorys i koleje losu w czasie II Wojny Światowej, po czym podał, iż w 1947 r. został powołany jako poborowy do czynnej służby wojskowej. Służbę wojskową pełnił w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, na co nie miał żadnego wpływu. Po zakończeniu służby czynnej pozostał w wojsku (KBW) jako żołnierz zawodowy. W 1956 r. na jego prośbę przeniesiono go do Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP).

W okresie służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego nie wykonywał zadań śledczych. Zaprzeczył, aby w okresie służby czynnej wykonywał zadania operacyjne poza strukturami wojska. Był zwykłym żołnierzem i musiał wykonywać rozkazy swoich przełożonych.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia 26 października 2001 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 23 marca 2001 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich L. M..

W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł do sprawy nic nowego, zatem powtórzył ustalenia faktyczne i wnioski zawarte w decyzji wydanej w I instancji.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego L. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił, że uprawnienia kombatanckie od ZBoWiD-u otrzymał z tytułu udziału w walkach z oddziałami UPA w okresie służby wojskowej z poboru.

W takim stanie rzeczy powinien zachować uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Kierownik Urzędu badając sprawę powinien ten fakt dostrzec, a nie pisać, że nie przysługują mu uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów.

Powyższy organ przypisał mu wykonywanie zadań śledczych i operacyjnych związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, których faktycznie nie wykonywał. W okresie służby wojskowej nie uczestniczył w bezpośredniej walce z oddziałami niepodległościowego podziemia polskiego. Sama li tylko służba w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego nie powinna obciążać go odpowiedzialnością, bowiem nie miał wpływu na wybór jednostki wojskowej. Po utracie rodziców, rodzeństwa i domu, tułał się wśród obcych mu ludzi, zatem powołanie go do Wojska Polskiego stworzyło mu wówczas określoną szansę życiową.

Z tego względu, gdy zaproponowano mu po 2 latach zasadniczej służby wojskowej pozostanie w wojsku nadterminowo, chętnie przyjął taką propozycję. W informacji Centralnego Archiwum Wojskowego, na którą powołał się Kierownik Urzędu, nie podano imiennego wykazu żołnierzy, którzy bezpośrednio brali udział w walkach z poakowskim podziemiem zbrojnym.

Skarżący dodał, że uprawnienie kombatanckie od ZBoWiD-u uzyskał wyłącznie z tytułu udziału w walkach z UPA, która to działalność nie powinna być utożsamiana z utrwalaniem władzy ludowej. Uprawnienia kombatanckie powinien także zachować na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy kombatanckiej, bowiem w okresie okupacji niemieckiej przebywał w obozach pracy na Lubelszczyźnie w miejscowościach Hańsk i Krychów, gdzie wykorzystywano go do prac rolniczych. Obóz był otoczony podwójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego i pilnowany przez posterunki niemieckie. Wykonywał pracę pod nadzorem uzbrojonych żołnierzy niemieckich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał za nieuzasadnioną skargę L. M. i wyjaśnił, że z kserokopii książeczki wojskowej skarżącego (seria AB, Nr 0817058) wydanej 9 września 1977 r. przez WKU Jarosław, z rubryki przebieg służby wojskowej wynika, że skarżący L. M. pełnił służbę wojskowa od 15 maja 1947 r. do 5 lipca 1977 r., w tym 2-letnią służbę zasadniczą przypadającą na pierwszy okres służby, a następnie służbę zawodową.

Natomiast w informacji podanej przez Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie nr 331/Wch IV/MB z dnia 23 lutego 2001 r. wynika, iż do wojska został powołany, jako poborowy w dniu 15 maja 1947 r. i służbę odbywał w Samodzielnym Zmotoryzowanym Pułku KBW (15 maja 1947 r. – 14 listopada 1947 r.)

W sierpniu 1947 r. brał osobisty udział w walkach z UPA w składzie 20 Batalionu Specjalnego KBW. Następnie pełnił służbę w I Brygadzie KBW. Podoficerem zawodowym w tej Brygadzie został mianowany w dniu 1 maja 1949 r. (przewodnik psa służbowego, starszy przewodnik psa służbowego, dowódca drużyny psów służbowych, dowódca plutonu przewodników psów służbowych).

Na stopień sierżanta został mianowany rozkazem z dnia 12 lipca 1952 r.

Z informacji tej również wynika, że żołnierze Samodzielnego Zmotoryzowanego Pułku KBW w 1947 r. oraz I Brygady KBW w latach 1947 - 1954 brali udział w zwalczaniu NSZ, a także poakowskiego zbrojnego podziemia. W dokumentach w/w jednostek nie odnaleziono imiennych wykazów uczestników akcji. W załączniku do informacji Centralnego Archiwum Wojskowego dotyczącej służby skarżącego w Odrodzonym Wojsku Polskim podano, że I Brygada KBW brała udział w bojach na terenie woj. białostockiego, lubelskiego i warszawskiego z oddziałami "[...]" w latach 1949 - 1951 i w tym czasie skarżący w tej Brygadzie pełnił służbę jako przewodnik psa służbowego.

W relacji sygnowanej przez skarżącego, a znajdującej się w aktach sprawy, na stronie 3 podał, że jako podoficer Ludowego Wojska Polskiego, przewodnik psa służbowego brał udział we wszystkich operacjach prowadzonych pod dowództwem płk. Goraja w ramach Specjalnego Batalionu Operacyjnego I Brygady KBW w Przasnyszu. Batalion ten prowadził walki przeciwko reakcji podziemnej m. innymi z oddziałami [...] na terenie woj. warszawskiego, białostockiego, olsztyńskiego i lubelskiego.

Kierownik Urzędu w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji z dnia 23 marca 2001 r., powołując się na "Informator o ... antypaństwowych organizacjach ... 1944 – 56", Warszawa - MSW 1964, Lublin - Retro 1993, str. 78 podał, że oddział "[...]" był zbrojnym oddziałem podziemia poakowskiego, którym dowodził W. Ł. ps. "[...]".

Taką samą informację podał Wojskowy Instytut Historyczny w Warszawie w piśmie z dnia 30 grudnia 1993 r. skierowanym do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W piśmie tym podano, cytuję: "Oddział W. Ł. ps. "[...]" działał w latach 1945 - 1949 na terenie pow. Siemiatycze, Bielsk Podlaski, Wysokie Mazowieckie, Sokołów Podlaski oraz w woj. warszawskim i lubelskim. Podporządkowany zgrupowaniu "Łupaczki" liczył, w różnych okresach, do 100 osób". Podano też, że członkowie tego oddziału rekrutowali się z byłego oddziału L. M. ps. "[...]" z byłej V Brygady Wileńskiej AK "[...]". Wskazane informacje dotyczące oddziału ppor. Ł. (pseud. "[...]") zawarte są również w Encyklopedii "Białych Plam" - Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne "Polwen" Radom 2000, tom I, str. 235.

Informacje podane przez skarżącego w jego relacji i dotyczące jego bezpośredniego udziału w walkach z oddziałem "[...]" są zbieżne z danymi zamieszczonymi w wykazie pod nazwą "służba w Odrodzonym Wojsku Polskim", zatem zdaniem Sądu Kierownik Urzędu trafnie ocenił istniejący materiał dowodowy i słusznie przyjął, iż skarżący w okresie służby zawodowej w I Brygadzie KBW jako podoficer brał bezpośredni udział w walkach z poakowskim Oddziałem W. Ł.. W takim stanie rzeczy zarzut skarżącego zawarty w skardze, iż w okresie służby wojskowej w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego nie uczestniczył w walkach z oddziałami niepodległościowego podziemia nie znajduje potwierdzenia w istniejącym materiale dowodowym. Okoliczność, że nie miał wpływu na wybór jednostki wojskowej, zdaniem Sądu, należy odnieść tylko do okresu służby zasadniczej (z poboru), natomiast okoliczność ta nie może dotyczyć służby zawodowej, na którą była wymagana jego zgoda.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że niesporny jest fakt, iż skarżący jako żołnierz Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w okresie służby zasadniczej brał osobisty udział w walkach z oddziałami UPA.

Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy kombatanckiej stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" określił Sąd Najwyższy w uchwale Składu 7 Sędziów z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91 (OSNCAP-US nr 10/1992, poz. 174) i stwierdził, że pojęcie to oznacza wszystkie jednostki organizacyjne Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określane jako służby bezpieczeństwa publicznego.

Jednostką organizacyjną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego był również Korpus Bezpieczeństwa Publicznego (KBW). Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego była to specjalna formacja wojskowa powołana w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi i do zapewnienia porządku wewnętrznego (zob. Encyklopedia popularna PWN, Wyd. Świat Książki, Warszawa 1997 r., tom 5, str. 57).

Przytoczone pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" podzielił Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt K 15/93 (Dz. U. nr 99, poz. 482).

Analiza art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy kombatanckiej, w ocenie Sądu, prowadzi do konkluzji, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jak również Milicja Obywatelska były jednostkami aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak podkreślono zwrot "zadania

śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustaw kombatanckiej interpretowano rozdzielnie, acz niejednolicie, bowiem zadania te wzajemnie się wykluczają, nie dadzą się pogodzić z celem tej ustawy określonym w preambule,a po wtóre przy przyjęciu koniunkcji powołany przepis byłby przepisem martwym (zob.wyrok z dnia 20 października 2000 r., sygn. akt SA/Gd 115/99 z dnia 15 czerwca 2000 r., SA/Lu 540/99, z dnia 9 kwietnia 2001 r., V SA 2106/00, z dnia 29 października 2000 r., V SA 519/00, z dnia 8 listopada 2000 r., V SA 227/00, z dnia 14 grudnia 2000 r., V SA 423/00, z dnia 18 kwietnia 2001 r., SA/Rz 116/00, z dnia 24 kwietnia 2001 r., II SA/Ka 1480/99 i z dnia 26 kwietnia 2001 r., SA/Rz 1918/99).

Przeciwstawny pogląd uzasadniano wykładnią gramatyczną tego przepisu (wyrok NSA z dnia 6 października 1998 r., II SA/Po 2045/97 i z dnia 23 marca 2000 r., V SA 1708/99).

Skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w przedmiotowej sprawy opowiedział się za poglądem zakładającym rozdzielność w/w zadań.

Wyjaśniono, że za takim zapatrywaniem przemawia przede wszystkim cel ustawy kombatanckiej określony w preambule (wstęp do ustawy). W preambule między innymi napisano: "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej z narażeniem na represje". Z przytoczonego tekstu wyraźnie wynika, że uprawnienia kombatanckie są ściśle związane z zasługami dla Rzeczypospolitej Polskiej. Zaprzeczeniem tego byłaby działalność związana ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, chociażby nawet byłaby realizowana w ramach rygorów służby wojskowej (wykonywanie rozkazów). Nie bez znaczenia jest okoliczność, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był utworzony na wzór wojsk NKWD, a przy poborze do tej formacji brano pod uwagę opinię wydawaną przez miejscowy Urząd Bezpieczeństwa, komisariat MO i Komitet PPR (wypowiedź M. T. przywołana przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały z dnia 7 maja 1992 r., II UZP 7/91 (OSNCAPiUS nr 10/92, str. 27). Na podkreślenie, zdaniem Sądu, zasługuje też fakt, iż skarżący brał osobisty udział w walkach z Oddziałem "[...]" już jako żołnierz zawodowy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i w tym czasie powinien już mieć rozeznanie, jakie zadania wykonuje ta formacja. Służbę zawodową podjął dobrowolnie, a przed podjęciem tego rodzaju służby, wiedział już z kim prowadziła walki jego jednostka wojskowa. Przy takim ujęciu zagadnienia, podejmując służbę zawodową w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego godził się równocześnie na wykonywanie zadań operacyjnych przynależnych do Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Nie bez znaczenia jest też okoliczność, iż żołnierze zawodowi Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego byli objęci szkoleniami politycznymi, podczas których objaśniano im cele walki z wrogami władzy ludowej i podawano, z kim takie walki mają być prowadzone.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd podzielił stanowisko Kierownika Urzędu, iż zaistniały przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy kombatanckiej. Z tego ostatniego przepisu wynika, że uprawnienia kombatanckie w ogóle nie przysługują osobie, która pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli w związku z tą działalnością wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżący takie zadania wykonywał, przeto, zdaniem Sądu, taka działalność przekreśla zasługi z innych tytułów w tym przypadku z tytułu udziału (w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej) w walkach z oddziałami UPA i ewentualnie z tytułu pobytu w obozach pracy, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy kombatanckiej).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik L. M. zaskarżając go w całości i zarzucił temu wyrokowi:

- naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 2 ust. 2 pkt 1, lit. a, w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami opresji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 nr 42, poz. 371 ze zm.) przez przyjęcie, że we wskazanym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy, zwrot " zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie, na skutek, czego podzielone zostało w zaskarżonym wyroku stanowisko organu, że z mocy tego przepisu skarżącego słusznie organ zaskarżoną decyzją pozbawił uprawnień kombatanckich bowiem uprawnienia kombatanckie w ogóle nie przysługują osobie, która pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli w związku z tą działalnością wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy z wykładni gramatycznej jednoznacznie wynika, że zwrot ten powinien być interpretowany łącznie dla oceny zasadności pozbawiania uprawnień kombatanckich, tj., że nie wystarczy dla tej oceny występowanie tylko samego określenia "śledcze" czy "operacyjne", gdyż określenia te muszą w konkretnym stanie faktycznym być oceniane w brzmieniu "śledcze i operacyjne", co w przypadku skarżącego nie zachodzi, zważywszy na zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Wskazując na powyższy zarzut zgłoszono wniosek uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż strona skarżąca nie kwestionuje poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń w zakresie okoliczności związanych z rolą Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego, służby skarżącego w tej formacji w ramach Specjalnego Batalionu Operacyjnego , czy też prowadzenia walk przez ten Batalion przeciwko organizacjom działającym na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, strona skarżąca odnosi się natomiast do ustaleń zaskarżonego wyroku , a wynikających z jego uzasadnienia na stronie 8.

Przedmiotem rozważań Sądu pierwszej instancji jest zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy kombatanckiej.

Według Sądu pierwszej instancji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedmiotowy zwrot interpretowano rozdzielnie, gdyż według tego Sądu zadania objęte tym zwrotem wzajemnie się wykluczają nie dadzą się pogodzić z celem tej ustawy określonym w preambule, a przy przyjęciu koniunkcji powołany przepis byłby przepisem martwym.

Z takim, jak wywiedziono, poglądem nie można się zgodzić.

Wykładnia gramatyczna przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy kombatanckiej zdaniem strony musi prowadzić do wniosku, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować łącznie, bowiem gdyby ustawodawca zamierzałby zadania te traktować oddzielnie, mógłby przecież między słowami "śledcze operacyjne" zamiast łącznika "i" zamieścić znak przecinka, co wówczas nie mogłoby już budzić żadnych wątpliwości.

Jeżeli przyjąć nawet, że skarżący wykonywał w ramach służby wojskowej w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego zadania tylko operacyjne, to przy wykładni gramatycznej wskazanego przepisu brak jest podstaw prawnych do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, z którego w sposób oczywisty wynika, że L. M. nie wykonywał jakichkolwiek zadań śledczych.

Jednocześnie dodatkowo w skardze kasacyjnej skarżący podnosi, że nie może się pogodzić z przypisaniem mu wykonywania zadań operacyjnych, bowiem trudno w jego ocenie nazwać służbę wartowniczą i pilnowanie np. mienia jako wykonywanie zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej. Wyjaśniono, że bezspornym w tej sprawie jest, że na podstawie dotychczasowych przepisów skarżący miał uprawnienia kombatanckie w związku z uczestniczeniem w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami UPA w okresie od 15 maja 1947 r. do 31 maja 1948 r. Zatem strona skarżąca winna zachować te uprawnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na nastepujących podstawach:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

W skardze kasacyjnej L. M. podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, czyli powołano się na podstawę kasacji przewidzianą w art. 174 pkt.1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut ten uczyniono wobec art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a, w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. nr 42 z 2002 r., poz. 371 ze zm.) poprzez przyjęcie, że we wskazanym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy o kombatantach, zwrot zadania "śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie.

Według art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944- 1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Zatem służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie zadań podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie, z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane

Skarżący służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Niewątpliwie Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo- policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi.

Pojecie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" jak prawidłowo zauważono w zaskarżonym wyroku zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91- OSNC APU nr 10/92, poz. 174) podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93- publikowane OTK 1994/1/4, oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

Tym samym przyznać należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.

Pozbawienie zaś uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego wiąże się z wykazaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Należy zgodzić się z twierdzeniem zawartym w zaskarżonym wyroku, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" pomieszczony w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy kombatanckiej interpretowano niejednolicie. Ustawodawca określając zadania wykonywanie, których powoduje pozbawienie uprawnień kombatanckich użył słów "śledcze", "operacyjne", połączone spójnikiem "i". Dlatego też była grupa orzeczeń sądów administracyjnych, która przyjmowała, że oba rodzaje zadań występować musiały równocześnie, bowiem uznawano, że ustawodawca użył tu koniunkcji, co oznacza, że zastosowanie tego przepisu wymaga ustalenia obu rodzajów działalności łącznie (np. wyrok NSA z 28 marca 2000 r. sygn. akt V SA 1815/99- niepublikowany, wyrok NSA z 8 maja 2000 r., sygn. akt V SA 2573/00- niepublikowany).

Skład orzekający w tej sprawie nie podziela tego kierunku wykładni art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach.

Sąd podzielił natomiast stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. nr 42 z 2002 r., poz. 371 ze zm.) należy interpretować rozdzielnie, bowiem ten kierunek w orzecznictwie okazał się dominujący (porównaj wyrok NSA z 25 lutego 1999 r., sygn. akt V SA 1663/98- publikowany zbiór Lex nr 49270, wyrok NSA z 20 października 2000 r., sygn. akt II SA/Gd 1115/99- niepublikowany, wyrok NSA z 15 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA/Lu 540/99- niepublikowany, wyrok NSA z 9 kwietnia 20001 r., sygn. akt V SA 2106/00- niepublikowany, wyrok NSA z 8 listopada 2000 r., sygn. akt V SA 227/00- niepublikowany, wyrok NSA z 14 grudnia 2000 r., sygn. akt V SA 423/00- niepublikowany, wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt SA/Rz 116/00- niepublikowany, wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r, sygn. akt II SA/Ka 1480/99- niepublikowany)

W orzeczeniach tych generalnie przyjmowano, iż na podstawi art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Biorąc udział, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, iż z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, fakt takiego udziału nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej- powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania w władzy ludowej, nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, iż oddział, w którym kombatant służył niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia walczył także z oddziałami UPA.

Dodatkowo podkreślić należy, iż w ocenie składu orzekającego w tej sprawie, użyty spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", a zamieszczony w omawianym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze, lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak prawidłowo ustalono i wskazano w zaskarżonym wyroku, skarżący, pełniąc służbę wojskową w Samodzielnym Zmotoryzowanym Pułku KBW, a następnie w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, początkowo jako żołnierz z poboru, a następnie jako oficer zawodowy, prowadził działalność operacyjną przeciwko UPA oraz "reakcyjnemu podziemiu". Z lektury akt wynika, iż żołnierze Samodzielnego Zmotoryzowanego Pułku KBW w 1947 r., a I brygada KBW w latach 1947- 1954, brali udział w zwalczaniu NSZ, a także poakowskiego zbrojnego podziemia. Wykazano również, że I Brygada KBW brała udział w bojach na terenie woj. białostockiego, lubelskiego i warszawskiego z poakowskim oddziałem W. Ł. ps. "[...]" w latach 1949- 1951 i w tym czasie , w tej Brygadzie KBW pełnił służbę skarżący jako przewodnik psa służbowego. Okoliczność ta, potwierdzona materiałem dowodowym w trakcie postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich, jest niesporna.

Wobec powyższych wywodów uznać należy, iż prawidłowo pozbawiono skarżącego uprawnień kombatanckich, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a, w związku z art. 21 ust 2 pkt 4 lit c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. nr 42 z 2002 r., poz. 371 ze zm.). Nie można w tej sytuacji przyjąć, iż Sad oddalając skargę strony przedstawił błędną wykładnię wskazanych wyżej przepisów, a tym samym, ze niewłaściwie je zastosował.

Z przytoczonych wyżej względów uznano, że przedmiotowa skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.