Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 299/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-06-23 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odmawiające wstrzymania postępowania egzekucyjnego wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia

20 kwietnia 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odmawiające wstrzymania postępowania egzekucyjnego, B. T. (dalej jako: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku na druku PPF skarżący stwierdził, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz synem. Według wniosku dochody rodziny wynoszą 5.199,50 zł brutto Znaczna część budżetu rodziny skarżącego przeznaczana jest na spłatę kredytu mieszkaniowego (około 700-800 zł miesięcznie) oraz na wydatki związane z podstawową pielęgnacją niemowlęcia (około 800 zł miesięcznie). Pozostała część dochodów przeznaczana jest na wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz) w łącznej kwocie 720 zł oraz wydatki na wyżywienie, środki czystości, itp. w kwocie 800 zł. Dodatkowo skarżący ponosi koszty związane z eksploatacją samochodu –około 400 zł oraz spłaty pożyczki 130 zł. Jako składniki swojego majątku skarżący wymienił nieruchomość-mieszkanie o powierzchni 38 m2 oraz samochód Skoda Felicja z 1996 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - /dalej p.p.s.a/. W świetle unormowania zawartego w punkcie 1 tego przepisu zasadność wniosku o przyznanie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Natomiast, zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Skarżący przewidując zatem wydatki związane z postępowaniem sądowym, powinien poczynić w dłuższym okresie oszczędności we własnych wydatkach ograniczając je do niezbędnych kosztów utrzymania i zadbać o zgromadzenie i zabezpieczenie odpowiednich środków na koszty sądowe.

Podkreślić należy, iż użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Przystępując zatem do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy zestawić wysokość kosztów obciążających stronę skarżącą w tym postępowaniu oraz szeroko rozumiane możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania, na wysokość opłat sądowych składa się wpis od skargi, który zgodnie z § 2 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) – wynosi 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł

Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Źródłem dochodu trzyosobowej rodziny skarżącego są dochody ze stosunku pracy w wysokości 5199,50 zł miesięcznie (około 3.327 zł netto).

Negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi fakt posiadania przez rodzinę skarżącego stałych źródeł dochodów w kwocie znacznie przekraczającej wymagane w sprawie niniejszej koszty sądowe. Nadto, zdaniem Sądu nie można uznać za wiarygodne wskazane w oświadczeniu miesięczne wydatki rodziny, wynoszące łącznie kwotę 3.650 zł, bowiem przekraczają one wykazany dochód. Wskazując wysokość ponoszonych wydatków na wyżywienie, koszty związane z pielęgnacją małego dziecka czy koszty eksploatacji samochodu, skarżący ograniczył się jedynie do złożenia oświadczenia, nie przedstawiając na poparcie swoich twierdzeń żadnych dokumentów w postaci stosownych rachunków, co zdaniem Sądu nie pozwala na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i argumenty te nie mogą mieć wpływu na ocenę jego stanu majątkowego. To na wnioskującym spoczywa bowiem obowiązek udokumentowania i wykazania braku możliwości pokrycia kosztów postępowania.

Przyjmując zatem za prawdopodobne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania 720 zł, ratami kredytu mieszkaniowego 800 zł oraz wyżywienia 800 zł (łącznie 2.320), Sąd uznał, iż skarżący, ograniczając swe wydatki do granic utrzymania koniecznego jest w stanie wygenerować środki pozwalające na poniesienie należnego od skargi wpisu.

Z kolei powołane przez skarżącego koszty związane z zapłatą rat konsumenckich kredytów bankowych w wysokości 130 zł nie sposób uznać za mające priorytet przed kosztami sądowymi. Strona nie może przedkładać cywilnoprawnych (prywatnych) zobowiązań nad te związane z postępowaniem sądowym, które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej, wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 512/08, LEX nr 530038).

Zaznaczyć należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżącego, którego rodzina ma stałe źródła utrzymania oraz zapewnione warunki bytowe, zaliczyć nie można. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Skarżący natomiast nie udowodnił zaistnienia takich okoliczności. W tym stanie rzeczy uiszczenie przez skarżącego kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego oraz pozostałych kosztów, które ewentualnie mogą wystąpić w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jego rodziny, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 245 §1 i 3 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.