Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3143/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31(2)  ust. 1, art. 31(1) ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.), Sędzia NSA Joanna Zabłocka, Sędzia WSA (del.) Stefan Kowalczyk, Protokolant Agnieszka Kulesza, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2223/16 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok, 2) uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2016 r., 3) zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz D. P. 880 (słownie: osiemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2223/16, oddalił skargę D.P. decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

I

W dniu [...] kwietnia 2016 r. D.P. (dalej: strona, skarżący) zwrócił się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. (dalej: Rada OIRP w B.) z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych tej Izby.

Do wniosku o wpis skarżący dołączył wymagane przepisami prawa dokumenty, w tym informację z Krajowego Rejestru Karnego z dnia 26 kwietnia 2016 r. o niekaralności. Skarżący złożył również oświadczenie, że nie toczą się i nie toczyły się wobec niego żadne postępowania dyscyplinarne, natomiast toczą się przeciwko niemu dwa postępowania karne mające swój początek w jednym postępowaniu przygotowawczym, w których zarzucono mu dokonanie czynów, których nie popełnił.

Następnie w piśmie z dnia [...] maja 2016 r. skierowanym do Rady OIRP w B. skarżący złożył wyjaśnienia, w których wskazał, że w rezultacie śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w K. V Wydział do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji pod sygnaturą akt [...] postawiono skarżącemu zarzuty popełnienia przestępstwa z art. 258 § 1 k.k. oraz z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 271 § i § 3 k.k. i art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., co do których toczyło się postępowanie karne przed Sądem Okręgowym w B., który wyrokiem z dnia 15 stycznia 2015 r. (sygn. akt. [...]) uniewinnił skarżącego od zarzucanych mu czynów. Wyrok ten został uchylony na skutek apelacji oskarżyciela publicznego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 25 listopada 2015 r. (sygn. [...]) między innymi co do osoby skarżącego i przekazany do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w B.

Ponadto skarżący wyjaśnił, że przeciwko niemu toczy się postępowanie karne przed Sądem Okręgowym w K. (sygn. akt [...]), w którym oskarżono go o popełnienie przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 271 § 1 i § 3 k.k. i art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 w zw.z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. oraz z art. 76 § 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1, 2, 5 k.k.s. przy zastosowaniu art. 8 § 1 k.k.s. Skarżący poinformował, że w tej sprawie nie zapadło jeszcze żadne rozstrzygnięcie. Do ww. pisma skarżący załączył m.in. protokół przesłuchania skarżącego jako podejrzanego z dnia 7 maja 2009 r. z prowadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w K. śledztwa (sygn. akt [...]).

Uchwałą z dnia [...] maja 2016 r. Rada OIRP w B. wpisała skarżącego na listę radców prawnych tej Izby.

W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że skarżący spełnia wymogi wskazane w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233 – dalej: u.r.p.).

W ocenie Rady OIRP w B. okoliczność, że przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie karne, nie może sama w sobie przesądzać o niespełnieniu warunku, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Stosowanie bowiem do art. 5 ust. 1 k.p.k. oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. Zatem uznanie, że skarżący ze względu na toczące się przeciwko niemu postępowanie karne, nie jest nieskazitelnego charakteru i w związku z tym postępowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego - stanowiłoby w istocie przesądzenie o jego winie przed jej udowodnieniem i stwierdzeniem prawomocnym wyrokiem przez sąd karny.

Zdaniem Rady OIRP w B. dotychczasowe zachowanie skarżącego i jego postawa w toku aplikacji nie pozwalają na przyjęcie, że nie legitymuje się on przymiotem nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W tym kontekście Rada OIRP w B. podkreśliła, że wyżej wymienione postępowanie karne toczyło się przeciwko skarżącemu już w momencie rozpoczęcia przez niego aplikacji radcowskiej. Okoliczności tej strona nie zataiła, poinformowała o niej we wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich z dnia 10 października 2012 r. Ani Rada OIRP w B. ani też Minister Sprawiedliwości nie zakwestionował wówczas istnienia przesłanek z art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p., które spełniać musi także aplikant radcowski, co wynika z art. 33 ust. 2 tejże ustawy.

W toku aplikacji radcowskiej skarżący nie był karany dyscyplinarnie, nie toczyły się przeciwko niemu postępowania dyscyplinarne. Z opinii patrona aplikanta - radcy prawnego K. P. wystawionej 7 grudnia 2015 r., a więc tuż przed ukończeniem przez skarżącego aplikacji radcowskiej, wynika, że cechuje go niespotykana chęć pomagania ludziom potrzebującym pomocy prawnej, a jego postawa etyczna została oceniona pozytywnie.

W dniu 2 czerwca 2016 r. (data wpływu) Rada OIRP w B. – działając na podstawie art. 31¹ ust. 1 u.r.p. - przekazała Ministrowi Sprawiedliwości wraz z aktami osobowymi uchwałę o wpisaniu skarżącego na listę radców prawnych tej Izby.

Pismem z dnia 10 czerwca 2016 r. - stosownie do treści 31¹ ust. 2 u.r.p. - Departament Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej zwrócił się do Dziekana OIRP w B. o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez załączenie do akt osobowych nadesłanych wraz z uchwałą, aktu oskarżenia oraz wyroków karnych w prowadzonych przeciwko skarżącemu postępowaniach.

Uzupełnione akta osobowe wpłynęły do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 4 lipca 2016 r.

Jednocześnie pismami z dnia 10 czerwca 2016 r. Departament Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w B. o udzielenie informacji o stanie prowadzonego pod sygn. akt [...] postępowania karnego oraz do Prezesa Sądu Okręgowego w K. o udzielenie informacji o stanie postępowania karnego o sygn. akt [...].

Pismem z dnia 29 lipca 2016 r. Departament Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej zwrócił się ponownie do Dziekana OIRP w B. o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez załączenie do akt postępowania administracyjnego akt osobowych skarżącego z okresu odbycia aplikacji radcowskiej.

Dziekan OIRP w B. przekazał uzupełnione akta osobowe do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 11 sierpnia 2016 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. Minister Sprawiedliwości – działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 31² w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. - sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę radców prawnych OIRP w B. dokonanego uchwałą z dnia [...] maja 2016 r.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o wpis na listę radców prawnych ma ustalenie, czy strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., tj. czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Minister Sprawiedliwości powołując się na konkretnie wskazane orzeczenia, szeroko omówił co należy rozumieć pod pojęciem rękojmi.

Następnie stwierdził, że podstawą sprzeciwu od wpisu skarżącego na listę radców prawnych jest jego dotychczasowa postawa. Za okoliczności przemawiające za brakiem nieskazitelności charakteru i wiarygodności organ uznał prowadzone przeciwko stronie postępowania karne przed Sądem Okręgowym w B., sygn. akt [...] oraz przed Sądem Okręgowym w K., sygn. akt [...].

Nie negując zasady domniemania niewinności Minister Sprawiedliwości uznał, że w stopniu dostatecznym uprawdopodobnione zostało podejrzenie dopuszczenia się przez zainteresowanego zachowań wyczerpujących jednocześnie znamiona kilku czynów zabronionych. W ocenie Ministra Sprawiedliwości już sam fakt uwikłania się skarżącego w postępowanie karne w charakterze oskarżonego, podważa jego uczciwość i wiarygodność, a tym samym zaprzecza dawaniu rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Postawienie zainteresowanego w stan oskarżenia w sprawach karnych daje podstawę do stwierdzenia, że jego zachowanie winno być oceniane jako rażące naruszenie norm postępowania zgodnie z etyką wykonywania zawodu zaufania publicznego jakim jest zawód radcy prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. oddalił skargę strony.

Sąd I instancji przypomniał, że jak wynika z zaskarżonej decyzji, Minister Sprawiedliwości, orzekając w sprawie uznał, że skarżący spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 1, 3, 4 i 6 u.r.p., natomiast nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 w/w ustawy.

Według WSA Minister Sprawiedliwości przeprowadził analizę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego słusznie uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., którą to przesłankę organ władny był ocenić samodzielnie. Jak podkreślił WSA cena ta nie jest dowolna. Przytoczona przez organ argumentacja jest logiczna i przekonywująca. Organ dokonał oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy.

Sąd I instancji nie podzielił zarzutu naruszenia art. 31² ust. 1 w zw. z art. 31¹ ust. 2 u.r.p., poprzez podpisanie przez organ sprzeciwu wobec wpisu skarżącego na listę radców prawnych dokonanego uchwałą Rady OIRP w B. z dnia [...] maja 2016 r. po upływie 30-dniowego terminu od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata, w sytuacji, gdy brak było podstaw prawnych do przyjęcia, iż wniosek o wpis nie zawierał wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, a w konsekwencji brak było podstaw prawnych do wydłużenia tego terminu.

Sąd I instancji wyjaśnił, że badanie przez Ministra Sprawiedliwości prawidłowości uchwały rady okręgowej izby radców prawnych o wpisie na listę radców prawnych, przesłanej na podstawie art. 31¹ ust. 1 u.r.p., odbywa się pod kątem przesłanek z art. 24 ust. 1 u.r.p. Oznacza to, że jeżeli Minister Sprawiedliwości poweźmie informacje o okolicznościach mogących rzutować na przesłankę nieskazitelnego charakteru osoby wpisanej na listę radców prawnych, jak i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, odnośnie których brak jest informacji w aktach osobowych przesłanych przez radę okręgową izby radców prawnych, może zwrócić te akta osobowe radzie, w trybie art. 31¹ ust. 2 u.r.p., celem ich uzupełnienia. Sformułowanie zawarte w art. 31¹ ust. 2 u.r.p.: "jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów (...)", należy rozumieć w sposób obejmujący wszelkie informacje i dokumenty, które pozwolą ocenić wpis danego kandydata na listę radców prawnych pod kątem przesłanek z art. 24 ust. 1 u.r.p., w tym pod kątem nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Za chybiony WSA uznał także zarzut naruszenia art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 14 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 11 ust. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i art. 5 § 1 k.p.k. Minister Sprawiedliwości, składając sprzeciw od wpisu na listę radców, nie decydował bowiem o winie skarżącego w sprawach karnych przeciwko niemu prowadzonych, lecz rozstrzygał kwestię prawidłowości wpisu skarżącego na listę radców prawnych w sytuacji wniesionych przeciwko niemu aktów oskarżenia, stwierdzając, że ta okoliczność nie pozwala uznać, że skarżący spełnia konieczny, a określony w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., warunek nieskazitelności charakteru.

II

D.P. zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia w całości oraz rozpoznania skargi i uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2016 r., ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm. – dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na sporządzeniu lakonicznego uzasadnienia wyroku poddającego w wątpliwość i uniemożliwiającego sprawdzenie, czy Sąd I instancji dokonał kontroli legalności działalności Ministra Sprawiedliwości i wydanego przez niego sprzeciwu, którą miał obowiązek przeprowadzić, w szczególności poprzez brak odniesienia się do określonych kwestii i zarzutów akcentowanych w skardze, takich jak m.in.:

- fakt uniewinnienia skarżącego od stawianych mu zarzutów wyrokiem Sądu

Okręgowego w B. III Wydział Karny z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt

[...],

- pominięcie przez Ministra Sprawiedliwości okoliczności odnoszących się do

osoby skarżącego (przedłożonych opinii, składanych przez niego w toku

postępowania karnego oraz przed organami samorządu zawodowego wyjaśnień)

i wzięcie pod uwagę wyłącznie faktu prowadzenia przeciwko niemu postępowań

karnych,

które to okoliczności przemawiają za tym, że skarżący jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a także nieustosunkowanie się do zarzutu, że dwukrotne zwracanie przez Ministra Sprawiedliwości uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata do Rady OIRP w B. w celu uzupełnienia, za drugim razem w ocenie skarżącego nie doprowadziło do przerwania biegu 30-dniowego terminu na podpisanie sprzeciwu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w praktyce uniemożliwia skarżącemu ocenę i kontrolę toku rozumowania Sądu, a co tym idzie, pozbawia go możliwości polemizowania z jego oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy, uniemożliwiając również kontrolę instancyjną wydanego rozstrzygnięcia;

2) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi i uznaniu, że skarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy skarga powinna zostać uwzględniona, ponieważ decyzja Ministra Sprawiedliwości została wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, a prezentowana przez organ argumentacja jest dowolna i arbitralna, gdyż organ zaniechał rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i całkowicie pominął dowody obrazujące dotychczasowe życie skarżącego oraz wskazujące na jego cechy osobiste, które przemawiają na jego korzyść i potwierdzają, że jest on nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 14 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 11 ust. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, wyrażających tzw. zasadę domniemania niewinności, w zw. z art. 312 ust.1 u.r.p. poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że zasada ta obowiązuje wyłącznie na gruncie postępowania karnego, a zatem w toku badania charakteru i dotychczasowego postępowania osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych uprawnione jest uznanie przez organ, jedynie na podstawie faktu prowadzenia postępowania karnego wobec osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych, że podważona została jej uczciwość i wiarygodność oraz wyciąganie z tego powodu negatywnych dla tej osoby wniosków, tj. iż nie jest ona nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym postępowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów nakazuje traktowanie osoby oskarżonej dopóki wina jej nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem nie tylko jako osoby niewinnej lecz również jako uczciwej w całokształcie swego dotychczasowego postępowania, a w konsekwencji niewłaściwe uznanie przez Sąd, iż brak jest podstaw do stosowania tych przepisów w niniejszej sprawie i przyjęcie z naruszeniem art. 31² ust. 1 u.r.p., iż złożony przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciw od wpisu skarżącego na listę radców prawnych dokonany został w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa w sytuacji braku udowodnienia przez organ jakichkolwiek okoliczności podważających uczciwość skarżącego i jego nieskazitelny charakter, a jedynie ich uprawdopodobnienia zapisami aktów oskarżenia, które dotychczas zostały już podważone poprzez wydanie wyroku uniewinniającego skarżącego od stawianych mu zarzutów,

2) art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że już sam fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania karnego jest równoznaczny z brakiem po jego stronie nieskazitelnego charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a w konsekwencji stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy wpisu na listę radców prawnych, w sytuacji gdy uwzględnienie pozostałych okoliczności dotyczących osoby skarżącego powołanych w złożonym przez skarżącego wniosku o wpis na listę radców prawnych obrazujących przebieg jego dotychczasowego życia w dłuższym okresie czasu oraz uwzględnienie obowiązującej w prawie polskim zasady domniemania niewinności doprowadziłoby do przeciwnego wniosku,

3) art. 31² ust. 1 w zw. z art. 31¹ ust. 2 u.r.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że każdorazowo w przypadku zwrócenia przez Ministra Sprawiedliwości uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w celu uzupełnienia, bez względu na to, ile razy i z jakich przyczyn taki zwrot nastąpi, 30-dniowy termin na podpisanie sprzeciwu przez Ministra Sprawiedliwości rozpoczyna bieg na nowo od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata, a w konsekwencji błędne zastosowanie tego przepisu i uznanie, że na gruncie niniejszej sprawy 30-dniowy termin na podpisanie przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu rozpoczął bieg ponownie po doręczeniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. zwracanych po raz drugi przez Radę OIRP w B. uzupełnionych akt osobowych kandydata, a co za tym idzie uznanie, że sprzeciw Ministra Sprawiedliwości został podpisany z zachowaniem ustawowego terminu, podczas gdy ponowne wystąpienie przez Ministra Sprawiedliwości do Rady OIRP w B. o uzupełnienie akt osobowych kandydata w dniu 29 lipca 2016 r. było bezpodstawne, gdyż brak określonych informacji lub dokumentów powinien zostać dostrzeżony przez Ministra Sprawiedliwości już podczas pierwszej weryfikacji przekazanych akt, a zatem w dniu 29 lipca 2016 r. nie doszło do przerwania biegu terminu, wskutek czego sprzeciw Ministra Sprawiedliwości został podpisany po 30-dniowym terminie przewidzianym w art. 31² ust. 1 u.r.p. i jest bezskuteczny.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 10 lipca 2019 r. skarżący wskazał, że nieprawomocnym wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2018 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w B. uniewinnił skarżącego od zarzucanych mu czynów. W tym kontekście podkreślił, że ww. wyrok jest kolejnym wyrokiem uniewinniającym skarżącego od postawionych przez Prokuraturę Apelacyjną w K. (obecnie Prokuraturę Regionalną w K.) zarzutów, które stały się jedyną podstawą decyzji Ministra Sprawiedliwości o wniesieniu sprzeciwu o wpis na listę radców prawnych. Jednocześnie skarżący załączył kserokopię powyższego wyroku.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i nie dostrzegając przesłanek nieważności postępowania, enumeratywnie określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając postawione w skardze kasacyjnej zarzuty, należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutu naruszenia art. 312 ust. 1 w zw. z art. 311 ust. 2 u.r.p., zawartego w pkt II ppkt 3) petitum skargi kasacyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 312 ust. 1 w zw. z art. 311 ust. 2 u.r.p. jest zasadny, bowiem w rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości uchybił terminowi do wyrażenia sprzeciwu.

Na wstępie należy zauważyć, że procedurę dokonywania wpisu na listę radców prawnych reguluje ustawa o radcach prawnych, stanowiąc w art. 24 ust. 2 u.r.p., że czynność ta należy do wyłącznej kompetencji organów samorządu zawodowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższy przepis jest wyrazem powierzenia przez ustawodawcę samorządowi zawodowemu radców prawnych pieczy nad należytym wykonywaniem tego zawodu. Artykuł 17 ust. 1 Konstytucji RP przewiduje powierzenie tej pieczy samorządowi zawodowemu. Na temat pieczy korporacji nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny. Podkreślał w swych orzeczeniach m.in., że sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego zakłada pewien udział samorządu zawodowego w procesie przygotowania i naboru do zawodu (zob. m.in. wyrok TK z 19 kwietnia 2006 r., sygn. K 6/06; zob. także wyrok TK z 30 listopada 2011 r., sygn. K 1/10 i wyrok TK z 26 marca 2008 r., sygn. K 4/07).

W art. 312 ust. 1 u.r.p. uregulowana została kompetencja nadzorcza Ministra Sprawiedliwości nad prowadzonym przez organy samorządu zawodowego postępowaniem w przedmiocie dokonania wpisu. Otóż w myśl tego przepisu, wpis na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata. Sprzeciw wyraża się w formie decyzji administracyjnej.

Zatem niewyrażenie przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi oznacza uznanie wpisu za dokonany. W konsekwencji w razie sprzeciwu wyrażonego po upływie tego terminu należałoby wpis uznać za dokonany, bowiem termin określony w art. 312 ust. 1 u.r.p. ma charakter terminu prawa materialnego. Należy podkreślić, że uregulowane w ustawie o radcach prawnych uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do wkroczenia w konstytucyjne kompetencje organów samorządu zawodowego do sprawowania pieczy na wykonywaniem zawodu - nie może być interpretowane rozszerzająco, w tym przez umożliwienie Ministrowi nieuzasadnionego wydłużania terminu określonego w art. 312 ust. 1 u.r.p.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II GSK 73/16, jak również w wyroku z dnia 31 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 2050/17, wydanym w analogicznym stanie prawnym, uregulowanym w ustawie – Prawo o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości w rozpoznawanej sprawie powołuje się na art. 311 ust. 2 u.r.p., zgodnie z którym, jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, Minister Sprawiedliwości zwraca uchwałę wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej rady okręgowej izby radców prawnych w celu uzupełnienia. W takim przypadku bieg terminu do wyrażenia sprzeciwu liczy się od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi. Na tej podstawie organ wywodzi, że nie doszło do wyrażenia sprzeciwu po upływie terminu, bowiem Minister, wykorzystując uprawnienie określone w art. 311 ust. 2 u.r.p., wezwał radę okręgowej izby radców prawnych do uzupełnienia akt osobowych kandydata. To stanowisko organu zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak było podstaw do zastosowania art. 311 ust. 2 u.r.p. Nadesłane przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w B. akta osobowe skarżącego nie były bowiem niekompletne. Z wykładni literalnej art. 311 ust. 2 u.r.p. wynika, że przepis ten może być zastosowany wtedy, gdy "wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów". Oznacza to, że Minister Sprawiedliwości może zwrócić uchwałę wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej rady okręgowej izby radców prawnych z wezwaniem do ich uzupełnienia, a tym samym przedłużyć termin na podpisanie sprzeciwu o następne 30 dni, jedynie w przypadku, gdy w aktach występują braki informacji lub dokumentów niezbędnych dla oceny wniosku o wpis na listę radców prawnych.

W art. 24 ust. 2a u.r.p. ustawodawca określił wyczerpująco, jakie dokumenty powinny zostać dołączone do wniosku o wpis na listę radców prawnych, wymieniając m.in. informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzoną datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku. Ponadto art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy stanowi, że na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W ramach badania tej przesłanki organ samorządu zawodowego może domagać się np. złożenia oświadczenia o toczących się wobec kandydata postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych. Na podstawie załączonych do wniosku dokumentów organ samorządu zawodowego dokonuje oceny, czy kandydat spełnia określone w art. 24 u.r.p. przesłanki wpisania go na listę radców prawnych.

Podkreślenia wymaga, że kompetencje Ministra Sprawiedliwości w sprawach o dokonanie wpisu na listę radców prawnych, określone w art. 312 ust. 1 u.r.p., mają charakter wyłącznie nadzorczy. Minister nie prowadzi postępowania merytorycznego w sprawie wpisu na listę radców prawnych jako organ kolejnej instancji, lecz jedynie kontroluje prawidłowość wydanej w tej sprawie decyzji organu korporacyjnego. Oznacza to przede wszystkim, że punktem odniesienia dla Ministra jest stan prawny i faktyczny istniejący w chwili wydania kontrolowanej decyzji w sprawie wpisu, nie zaś okoliczności na dzień wydania aktu nadzoru (podpisania sprzeciwu). Minister Sprawiedliwości nie przeprowadza we własnym zakresie postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia, czy osoba wpisana na listę radców prawnych spełnia dalej wymagania niezbędne do uzyskania wpisu.

W rozpoznawanej sprawie D. P. dołączył do swojego wniosku wszystkie wymagane prawem dokumenty, w tym informację z Krajowego Rejestru Karnego na dzień 26 kwietnia 2016 r. o niekaralności. Jednocześnie skarżący złożył oświadczenie, że nie toczą się i nie toczyły się wobec niego żadne postępowania dyscyplinarne, natomiast toczą się przeciwko niemu dwa postępowania karne mające swój początek w jednym postępowaniu przygotowawczym, w których zarzucono mu dokonanie czynów, których - jak oświadczył - nie popełnił. Następnie w piśmie z dnia 9 maja 2016 r. skierowanym do Rady OIRP w B. skarżący złożył szczegółowe wyjaśnienia i przedłożył dokumenty co do dwóch toczących się przeciwko niemu postępowań karnych. Te okoliczności zostały poddane ocenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w B., która podjęła uchwałę o dokonaniu wpisu D. P. na listę radców prawnych.

Zatem Minister Sprawiedliwości - dokonując kontroli uchwały z dnia [...] maja 2016 r. - dysponował wszelkimi potrzebnymi informacjami i dokumentami, aby ocenić, czy organ samorządu zawodowego prawidłowo uznał, że kandydat spełniał przesłankę nieskazitelnego charakteru i dawał rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu, określone w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Niemniej jednak Minister zwrócił się dwukrotnie do OIRP w B. o uzupełnienie akt osobowych kandydata. W piśmie z dnia 10 czerwca 2016 r. wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez załączenie do akt osobowych nadesłanych wraz z uchwałą, aktu oskarżenia oraz wyroków karnych w prowadzonych przeciwko skarżącemu postępowaniach, zaś pismem z dnia 29 lipca 2016 r. – o załączenie do akt postępowania administracyjnego akt osobowych skarżącego z okresu odbycia aplikacji radcowskiej.

Wymaga przy tym podkreślenia, że akta osobowe kandydata zawierały wszystkie informacje, o których uzupełnienie zwracał się dwukrotnie organ. Również z uzasadnienia uchwały wynikały informacje zarówno o toczących się przeciwko kandydatowi postępowaniach karnych, jak i dotyczące okresu odbywania przez kandydata aplikacji radcowskiej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wyłączną przyczyną wyrażenia sprzeciwu przez Ministra był fakt, że przeciwko D. P. toczą się postępowania karne, a w związku z tym – jak stwierdził organ – skarżący nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p.

Okoliczność prowadzenia wobec skarżącego postępowań karnych znajdowała jednoznaczne potwierdzenie w aktach osobowych skarżącego przesłanych Ministrowi wraz z uchwałą o wpisie. Świadczy to o tym, że Minister nie miał powodów, aby zwrócić się o uzupełnienie informacji na ten temat ze skutkiem przedłużenia terminu do podpisania sprzeciwu.

W rezultacie Minister naruszył art. 312 ust. 1 w zw. z art. 311 ust. 2 u.r.p., wydając decyzję o sprzeciwie po upływie terminu 30 dni od dnia doręczenia uchwały o wpisie wraz z aktami osobowymi kandydata, co nastąpiło w dniu 2 czerwca 2016 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., sformułowanego w pkt I ppkt 1) petitum skargi kasacyjnej, należy go uznać za niezasadny, gdyż pomimo braku odniesienia się przez Sąd I instancji do niektórych zarzutów zawartych w skardze, co podniósł autor skargi kasacyjnej – zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej.

Wobec stwierdzenia, że decyzja Ministra Sprawiedliwości o sprzeciwie została wydana z naruszeniem art. 312 ust. 1 w zw. z art. 311 ust. 2 u.r.p., co skutkuje stwierdzeniem, że organ uchybił terminowi do wyrażenia sprzeciwu - pozostałe zarzuty, wskazane w pkt I ppkt 2) oraz w pkt II ppkt 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej, sprowadzające się do kwestionowania przez autora skargi kasacyjnej dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości oceny, że skarżący nie spełnia przesłanki nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. – należało uznać za bezprzedmiotowe.

Zdaniem składu orzekającego NSA akta sprawy pozwalają na jednoznaczną ocenę, czy zaskarżony do Sądu I instancji akt odpowiada prawu. Znaczy to, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - w rozumieniu art. 188 p.p.s.a. Rozpoznając skargę wniesioną do Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny - mając na względzie całokształt rozważań w kwestii wykładni i zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy art. 312 ust. 1 w zw. z art. 311 ust. 2 u.r.p. - uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja podlega uchyleniu.

Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł stosownie do art. 200, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. z w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).