Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 655/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 145 par. 1, art. 149 par. 1 i par. 2, art. 151, art. 154, art. 155
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b), pkt 2 lit. a), art. 23 ust. 2 i ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 23, art. 27
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 151, art. 170, art. 171
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 października 2022 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) Protokolant st.asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2022 roku sprawy ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 maja 2022 roku nr SKO.4114.264.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 maja 2022 r. , nr SKO.4141.2022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615) - dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania S. A. od decyzji Burmistrza Miasta O. z dnia 26 kwietnia 2022 r., nr 000270.SP.04.2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną M. A.: 1) uchyliło w całości decyzje organu I instancji, 2) orzekło o przyznaniu S. A. przedmiotowego świadczenia na okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 30 września 2024 r., w wysokości 2.119 zł miesięcznie.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący wystąpił wnioskiem z dnia 28 marca 2022 r. W treści złożonego pisma skarżący odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2022 r., I OSK 1145/21 wnosił o przyznanie wnioskowanego świadczenia od momentu rezygnacji z specjalnego zasiłku opiekuńczego pobieranego z tytułu sprawowanej opieki nad żoną, co jak wynika z załączonej do wniosku decyzji Burmistrza Miasta O. nastąpiło w dniu 7 stycznia 2021 r. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z dnia 28 września 2021 r. orzekającego o zaliczeniu M. A. do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 30 września 2024 r., ze wskazaniem o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji.

W wyniku przeprowadzonego w dniu 22 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z niepełnosprawną żoną oraz małoletnią córką. Żona wnioskodawcy od kilku lat choruje przewlekle na miastenię – chorobę immunologiczna objawiającą się osłabieniem i szybkim zmęczeniem mięśni, która u w/w powoduje duszności i niewydolność oddechową. Z uwagi na powyższe M. A. wymaga całodobowej opieki, która obejmuje między innymi pomoc w ubieraniu się, przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, wykonywaniu czynności higienicznych. Wyżej wymieniona nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, większość czasu spędza leżąc w łóżku. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń rentowych przyznanych niepełnosprawnej M. A. oraz świadczenia wychowawczego 500+ pobieranego na córkę. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, począwszy od 8 czerwca 2020 r. nadal, sprawuje on opiekę nad niepełnosprawną żoną, nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia choćby w najmniejszym wymiarze czasu pracy, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, nie pobiera żadnych świadczeń zarówno pochodzących z instytucji publicznych, jak i niepublicznych.

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. Burmistrz Miasta O. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest odpowiednio: pozostawania przez M. A. w związku małżeńskim przy jednoczesnym brakiem legitymowania się przez skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; oraz braku spełnienia przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności małżonki wnioskodawcy.

Kwestionując zasadność powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazywał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 orzekającego o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wnosił o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło kwestionowaną odwołaniem decyzję organu I instancji w całości oraz orzekło o przyznaniu skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 30 września 2024 r. Uzasadniając Kolegium wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl ust. 1a analizowanego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, iż bezsporne pozostaje, że wymagająca opieki M. A. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej opieki innej osoby, sprawowanej przez małżonka – S. A., który należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Kolegium, w oparciu o dokonane ustalenia faktyczne brak jest także jakichkolwiek podstaw do kwestionowania istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W sprawie spełnione zatem zostały ustawowe przesłanki przemawiające za przyznaniem stronie wnioskowanego świadczenia.

Kolegium wskazało, iż wbrew stanowisku organu I instancji data powstania niepełnosprawności M. A. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Mając bowiem na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13 orzekający o niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawna ze względu na datę powstania niepełnosprawności, jak również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych w powyższym zakresie, stwierdzić należy, iż oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy w takiej sytuacji dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Natomiast, co do powoływanej przez organ I instancji okoliczności wystąpienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., Kolegium podniosło, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonka osoby niepełnosprawnej, w sytuacji gdy z uwagi na sprawowaną opiekę jest on zobowiązany do rezygnacji z aktywności zawodowej. Powołany wyżej przepis odnosi się bowiem do sytuacji, gdy o przyznanie przedmiotowego uprawnienia występuje osoba opiekująca się osoba niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim, która nie jest współmałżonkiem osoby wymagającej opieki. Za powyższym stwierdzeniem przemawia wykładnia systemowa i celowościowa analizowanego przepisu, wyrażona w art. 32 Konstytucji RP zasada równości oraz wynikające z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wzajemnych powinności małżonków, o cechach obowiązku alimentacyjnego. Tym samym, w realiach niniejszej sprawy fakt, iż S. A. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie mógł stanowić podstawy dla odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Wobec powyższego w ocenie Kolegium zasadnym było orzeczenie o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie, co do meritum sprawy poprzez rozstrzygnięcie o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 30 września 2024 r.

Odnośnie podjętego rozstrzygnięcia w zakresie okresu na jaki skarżącemu przyznano świadczenie pielęgnacyjne Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 u.ś.r.). Wobec powyższego organ odwoławczy wskazał, iż datą początkową okresu przyznanego świadczenia jest pierwszy dzień miesiąca, w którym skarżący złożył wniosek o jego przyznanie (marzec 2022 r.), końcową zaś ostatni dzień miesiąca, w którym upływa orzeczenie o niepełnosprawności M. A. (wrzesień 2024 r.). Z tych też przyczyn brak było podstaw do przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia od dnia 1 stycznia 2021 r., o co strona wnioskowała w treści żądania z dnia 28 marca 2022 r.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S. A., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, kwestionował wydane rozstrzygnięcie w części jego pkt 2, w zakresie daty początkowej przyznanego skarżącemu uprawnienia. Strona zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 154 § 1 i § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nie wezwanie skarżącego do sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z dnia 28 marca 2022 r., a w konsekwencji błędnego uznania pisma za nowy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak również brak rozważenia możliwości uchylenia, w trybie art. 154 k.p.a., wydanych w stosunku do osoby skarżącego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 września 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta O. z dnia 26 sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną M. A., a tym samym otwarcie możliwości przyznania stronie przedmiotowego świadczenia od dnia 7 stycznia 2021 r., to jest od momentu rezygnacji przez skarżącego z pobieranego specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki. Z uwagi na powyższe pełnomocnik skarżącego wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Uzasadniając skargę strona przywołała przebieg postępowania prowadzonego z wniosku S. A., złożonego w dniu 24 sierpnia 2020 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną M. A., zakończonego wskazaną w skardze ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 września 2020 r. o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na wystąpienie po stronie skarżącego negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 b u.ś.r., to jest faktu pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pełnomocnik podkreślił, iż w toku zainicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego strona, w dniu 7 stycznia 2021 r. zrezygnowała z pobieranego specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, a co za tym idzie w tym dniu ustała negatywna przesłanka uprawniająca ją do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na żonę. Co więcej, wyrokiem z dnia 17 marca 2021 r., II SA/Łd 802/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił w/w decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz poprzedzającą ją decyzje Burmistrza Miasta O. z dnia 26 sierpnia 2020 r., z uwagi na wadliwą w ocenie Sądu interpretację art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r., który to przepis winien być wykładany przy jednoczesnym uwzględnieniu przepisu art. 27 ust. 5 ustawy regulującego instytucje zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu wskazany wyżej przepis nie wymaga konieczności rezygnacji wnioskodawcy z pobieranego specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego przed zapewnieniem przez organ, co do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż taka sytuacja pozostawiałaby stronę w trudnym położeniu materialnym oraz niepewności, co do uzyskania wnioskowanego świadczenia w miejsce dotychczas pobieranego. Ponadto w ocenie Sądu sam fakt złożenia przez stronę wniosku o przedmiotowe świadczenie oznaczało wolę rezygnacji ze świadczenia pobieranego dotychczas. Skarżący mając na uwadze, iż wydane orzeczenie jest dla niego korzystne, nie występował po rezygnacji w dniu 7 stycznia 2021 r. z pobieranego specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O zasadności takiego działania strona została utwierdzona także przez pracowników organu pomocowego. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej organu administracji Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 lutego 2022 r., I OSK1145/21 uchylił wyrok Sądu I instancji w całości i oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, co do możliwości uznania faktu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia korzystniejszego jako dorozumianą rezygnację ze specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto wskazał na brak możliwości wykonania przez organy zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, z uwagi na fakt, iż w dacie podjęcia wyroku decyzja orzekająca o przyznaniu stronie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Burmistrza Miasta O. z dnia 7 stycznia 2021 r.

Dalej pełnomocnik skarżącego wskazał, iż rzeczywistym zamiarem strony było uzyskanie prawa do przedmiotowego świadczenia z dniem 7 stycznia 2022 r., co wynikało zarówno z treści pisma z dnia 28 marca 2022 r., w którym powołane zostały sygnatury wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2022 r. oraz postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem strony z dnia 24 sierpnia 2020 r., jak również z faktu wniesienia pisma do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. Wystąpienie przez organy administracji do skarżącego o sprecyzowanie zgłoszonego żądania, pozwoliłoby w ocenie pełnomocnika skarżącego na rozważenie zastosowania w sprawie przewidzianych prawem trybów nadzwyczajnych, to jest wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 września 2020 r., bądź też jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu i instancji w trybie art.154 k.p.a., co otworzyłoby skarżącemu możliwość ponownego rozpatrzenia wniosku z dnia 24 sierpnia 2020 r i przyznaje wnioskowanego świadczenia od daty ustania negatywnej przesłanki. Powyższe zaniechania skutkowały pozostawieniem skarżącego bez jakiegokolwiek zabezpieczenia finansowego od 7 stycznia 2021 r. do dnia przyznania świadczenia zaskarżoną decyzją.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 26 października 2022 r. na rozprawie zdalnej, przeprowadzonej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, pełnomocnik skarżącego poopierał zarzuty i argumentację zawartą w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30m sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi S. A., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 maja 2022 r. orzekającą o uchyleniu w całości decyzji Burmistrza Miasta O. z dnia 26 kwietnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną M. A. oraz o przyznaniu skarżącemu przedmiotowego świadczenia na okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 30 września 2024 r., w wysokości 2.119 zł miesięcznie. Strona objęła wniesioną skargą część rozstrzygnięcia organu odwoławczego, w zakresie dotyczącym daty początkowej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615)- dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że S. A. jest mężem wymagającej opieki M. A., a co za tym idzie ciążą nad nim swoiste obowiązki względem współmałżonka, o cechach zbliżonych do obowiązku alimentacyjnego, wynikające z treści art. 23 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Bezspornym pomiędzy stronami jest także to, że M. A. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z dnia 28 września 2021 r. o niepełnosprawności w stopniu znacznym, orzeczonym na okres do dnia 30 września 2024 r. Wobec powyższego uznać należy, że skarżący należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, w szczególności z przeprowadzonego w dniu 19 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego, charakteru schorzeń M. A. oraz zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem niepełnosprawnej żony wynika również to, że w sprawie spełniona została także przesłanka związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną opieką nad żoną.

Za prawidłowe zdaniem Sądu uznać również należy wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, iż wskazany przez organ I instancji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie może stanowić podstawy dla negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 28 marca 2022 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bowiem, że norma z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. określa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którą świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oczywiste jest, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwraca się współmałżonek osoby wymagającej opieki. Zastosowanie powyższego przepisu w takich okolicznościach prowadziłoby bowiem do kuriozalnej sytuacji, w której współmałżonek sprawujący opiekę nad drugim współmałżonkiem, aby móc otrzymać z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjnej, musiałby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które jednocześnie świadczyłoby o tym, że ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może zatem mieć zastosowanie wyłącznie przy rozpatrywaniu wniosków osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., lecz innych niż współmałżonek osoby wymagającej opieki (por. wyrok WSA w Lublinie z 16 marca 2022 r., II SA/Lu 80/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający niemniejszą skargę w pełni podziela powyższy pogląd.

Za prawidłowe uznać również należało stanowisko organu odwoławczego, co do braku podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Wyjaśnić należy, że w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wskazany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi prawidłowo, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekło o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia oraz orzekło o przyznaniu stronie tego świadczenia na okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 30 września 2024 r.

Zasadność uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji oraz orzeczenia o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia nie jest kwestionowane przez stronę skarżącą. Sporną pozostaje jedynie kwestia daty początkowej okresu na jaki przyznano uprawnienie, które w ocenie pełnomocnika skarżącego winno zostać przyznane w dacie ustania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b. u.ś.r., to jest zaprzestania pobierania przez S. A. specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną żoną, co miało miejsce w dniu 7 stycznia 2022 r.

W tym zakresie wskazać należy, że jak wynika z treści art. 23 u.ś.r. postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego są postępowaniami wnioskowym, co oznacza, że do ich zainicjowania niezbędne jest złożenie stosownego wniosku przez uprawniony, określony ustawą podmiot.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 u.ś.r.).

Z brzmienia przywołanych wyżej przepisów wynika zatem, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych, posiada data złożenia wniosku wraz z wymaganymi przez przepisy prawa załącznikami do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Przy czym, co wymaga podkreślenia, ustawodawca powiązał początkowy termin uzyskania prawa nie z samym momentem złożenia samego wniosku, ale ze złożeniem tego wniosku wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, potwierdzającymi spełnienie przez wnioskodawcę warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia rodzinnego będącego przedmiotem wniosku.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną M. A. wraz z dokumentacją potwierdzającą spełnianie warunków do jego otrzymania, to jest odpisem orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z dnia 28 września 2021 r. orzekającego o zaliczeniu M. A. do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 30 września 2024 r. oraz kserokopią decyzji Burmistrza Miasta O. z dnia 7 stycznia 2021 r., znak 000020.ZK_519A.01.2021 o uchyleniu decyzji własnej orzekającej o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, strona złożyła w dniu 28 marca 2022 r. Tym samym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi prawidłowo orzekło o przyznaniu skarżącemu przedmiotowego świadczenia na okres od dnia 1 marca 2022 r., to jest od początku miesiąca, w którym w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do dnia 30 września 2024 r., to jest do końca okresu zasiłkowego wynikającego z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności M. A..

Za nieuzasadnione Sąd uznał natomiast stawiane w skardze zarzuty, co do braku wyjaśnienia przez procedujące w sprawie organy administracji rzeczywistej intencji wniosku skarżącego z dnia 28 marca 2022 r., a co za tym idzie pozbawienie skarżącego możliwości ponownego rozpatrzenia jego wniosku z dnia 24 sierpnia 2020 r i przyznania stronie przedmiotowego świadczenia od dnia 7 stycznia 2021 r.

W powyższym zakresie w pierwszej kolejności podkreślić należy, że jak wskazuje sama strona skarżąca, wniosek S. A. z dnia 24 sierpnia 2020 r. został rozpatrzony w toku administracyjnym ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 września 2020 r. o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na stwierdzoną negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., to jest fakt pobierania przez skarżącego, w dacie wystąpienia z żądaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną żoną. Prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 lutego 2022 r., I OSK 1145/21, którym uchylił zaskarżony skargą kasacyjną organu administracji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2021 r., II SA/Łd 802/20 i oddalił skargę. Orzeczenie to jest prawomocne.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast stosownie do treści art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Wynikająca z powyżej powołanych przepisów istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia wyraża się w tym, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu i w kolejnym postepowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ponownie badana. Organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających.

Wobec powyższego dokonana przez skarżącego w styczniu 2021 r., rezygnacja z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, po ostatecznym w trybie administracyjnym rozpatrzeniu wniosku z dnia 24 sierpnia 2020 r. pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu zarówno na możliwość ponownego rozpatrzenia w/w wniosku, jak również na wynik niniejszej sprawy. Zgodnie bowiem z powołanymi wcześniej art. 23 i art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r., warunkiem uzyskania przez skarżącego żądanego świadczenia pielęgnacyjnego od stycznia 2021 r. było wystąpienie najpóźniej do dnia 31 stycznia 2021 r. ze stosownym wnioskiem wraz załączonymi do niego dokumentami potwierdzającymi spełnianie przez wnioskodawcę ustawowych warunków otrzymania wnioskowanego świadczenia, w szczególności załączonej do akt niniejszej sprawy decyzji Burmistrza Miasta O. z dnia 7 stycznia 2021 r., znak 000020.ZK-_519A.01.2021 o uchyleniu decyzji orzekającej o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Bez wpływu na powyższe stwierdzenie pozostaje podnoszona przez pełnomocnika skarżącego argumentacja, co do wydania pozytywnego dla strony orzeczenia Sądu I instancji oraz informacji udzielonych przez pracowników organu pomocowego.

W ocenie Sądu w sprawie, wbrew stanowisku pełnomocnika brak było również podstaw do wznowienia postępowania zakończonego w ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 września 2020 r. W tym zakresie wskazać należy, iż wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Celem tego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi ustawowo wadami jak również ustalenie, czy i w jakim zakresie ta wadliwość wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej oraz w razie stwierdzenia wadliwości decyzji dotychczasowej - doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej merytorycznej decyzji. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania jest dwuetapowe. Wszczynając postępowanie w sprawie wznowienia postępowania z urzędu w pierwszej fazie organ, który wydał decyzję w I instancji, bada, czy istnieją ustawowe przesłanki wznowienia określone enumeratywnie w art. 145 § 1 k.p.a. Spełnienie wskazanego wymogu skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania, które w drugiej fazie stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.). Wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania oznacza, że organ zmierza do merytorycznego rozpoznania sprawy, które może zakończyć się wyłącznie jednym z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 151 k.p.a.

Podnoszona przez stronę okoliczność, ustąpienia negatywnej przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 12 lit. b. u.ś.r., niewątpliwie nie zalicza się do żądnej z przesłanek wznowieniowych wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a.

Wbrew stanowisku strony, w sprawie brak było również podstaw do uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 16 września 2020 r. Wskazać bowiem należy, iż zarówno w doktrynie prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest podgląd, zgodnie z którym dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzwyczajnego w trybie art. 154 lub 155 k.p.a. (także z powołaniem się na przesłankę następczej zmiany wykładni prawa wynikającej z uchwały NSA podjętej po wydaniu ostatecznej decyzji i prawomocnego wyroku sądu administracyjnego) jest uzależniona od treści prawomocnego wyroku oddalającego skargę oraz wynikających z niego ostatecznie wiążących ocen prawnych. Ostateczna decyzja utrzymana w mocy przez sąd administracyjny prawomocnym wyrokiem oddalającym skargę może być przedmiotem postępowania nadzwyczajnego w trybie art. 154 lub 155 k.p.a. pod warunkiem, że wszczęcie postępowania w tym trybie w celu weryfikacji treści prawomocnej decyzji nie będzie zmierzać do podważenia związania treścią prawomocnego wyroku oddalającego skargę i wynikającą z powyższego wyroku oceną prawną w zakresie zgodności albo niezgodności z prawem kontrolowanej decyzji administracyjnej (por. Przybysz Piotr Marek. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany do art. 154 k.p.a., LEX/el 2022 oraz powołane tam orzecznictwo).

Końcowo podkreślenia wymaga, że na żadnym etapie prowadzonego postępowania przed organami administracji publicznej skarżący, który stosownie do wymogu art. 10 § 1 k.p.a. miał zapewniony czynny w nim udział, nie kwestionował zasadności uznania jego wniosku z dnia 28 marca 2022 r. za nowy, kolejny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną M. A.. Zarzuty w tym zakresie zostały podniesione dopiero przez jego pełnomocnika, na etapie wniesionej skargi do sądu administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wbrew zarzutom skargi procedujące w sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącego za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.,), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Natomiast wynikające z art. 9 k.p.a. obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być , w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

A.BO.