Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3835/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka Protokolant: asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 26 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 605/18 w sprawie ze skargi J. H. na decyzję [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 605/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Warszawie w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (Prezes IPN) z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję, w pkt 2. zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Jak wynika z ustaleń sądu wojewódzkiego, wnioskiem z dnia 10 lipca 2017 r. J. H. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 z późn. zm., Udoa).

Następnie sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec odnalezienia dokumentów dotyczących strony zostały one jej udostępnione w Oddziale IPN w [...]. J. H. w piśmie procesowym wyjaśnił, że w jego ocenie nigdy nie podjął współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa (SB) oraz, że nie był świadomy, iż "podpisanie czegokolwiek będzie miało związek z wpisaniem mnie na listę tajnych współpracowników". W ww. piśmie poinformował także organ, że po analizie materiałów zgromadzonych w sprawie stwierdza, że nigdy nie podjął współpracy z organami SB. W ocenie strony wpisanie na listę tajnych współpracowników jest splotem okoliczności oraz wynikiem niedyspozycji zdrowotnej.

W zasobach archiwalnych IPN odnalezione zostały m. in. następujące zapisy archiwalne dotyczące J. H.:

• zapis do nr [...] z dnia [...] lipca 1988 r. z dziennika archiwalnego teczek personalnych i teczek pracy wyeliminowanej agentury WUSW [...] (sygn. [...]), z treści którego wynika, że J. M. H. - TW "[...]" rejestrowany był przez Wydz. V SB w [...], materiały w postaci 1 teczki pracy i 1 teczki personalnej przekazano do archiwum i następnie zniszczono;

• zapis ewidencyjny na karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w Warszawie (sygn. [...]), z treści którego wynika, że teczkę personalną i teczkę pracy dotyczące [...] rejestrowanego przez Wydz. [...] w [...] złożono w archiwum Sekcji "[...]" [...] w [...] do nr [...], z powodu odmowy dalszej współpracy zdjęto z ewidencji;

• zapis do nr [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...], z treści którego wynika, że [...] "[...]" w dniu [...] stycznia 1982 r. został zarejestrowany przez Wydz. V SB w [...] (przekreślone i dopisane - [...]), w dniu 29 stycznia 1990 r. materiały zniszczono;

• zapis do nr [...] z dnia [...] lipca 1988 r. z dziennika archiwalnego teczek personalnych i teczek pracy wyeliminowanej agentury WUSW [...], z treści którego wynika, że sprawa J. H. - TW "[...]" prowadzona była w okresie od dnia 14 lutego 1982 r. do dnia 30 czerwca 1988 r., materiały w postaci dwóch teczek zniszczono.

W wyroku przytoczono dalej, że powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. Prezes IPN, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, K.p.a.), w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 Udoa, odmówił potwierdzenia, że J. M. H., s. [...], ur. 25 maja 1945 r. w m. [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy.

Organ stwierdził, że treści zapisów archiwum IPN potwierdzają, że zostały one wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Wskazane dokumenty spełniają zatem kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 Udoa, tj. były wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. W ocenie organu wskazuje na to treść odnalezionych w archiwum IPN dokumentów dotyczących strony. W ocenie tegoż organu nie można więc potwierdzić, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 Udoa.

Skargę na w/w decyzję do WSA w Warszawie wywiódł J. H.

Wskazał on, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Prezesa IPN jest niesprawiedliwe i krzywdzące. Powód dla którego odmówiono mu potwierdzenia, że był represjonowany z powodów politycznych jest zupełnie bezzasadny i niesprawiedliwy.

Zdaniem skarżącego Prezes IPN nie ma żadnych podstaw, aby twierdzić, że zapisy archiwalne IPN przytoczone w decyzji spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 Udoa, tj. zostały wytworzone przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa, ponieważ nie zachowały się żadne dokumenty potwierdzające fakt, że cokolwiek zostało przez niego wytworzone lub przy jego udziale. Jak wynika z zapisów archiwalnych teczki założone przez organy SB zostały zniszczone i nie istnieją żadne dokumenty, które świadczą, że zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika. W ocenie skarżącego fakt założenia teczek nie może świadczyć o tym, że zostały wytworzone przez niego jakiekolwiek dokumenty.

Skarżący nie zgadza się również z tezą, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1575, uIPN). Rejestr i fakt wpisania skarżącego na listę jako TW "[...]" nie stanowi znamion dokumentu wytworzonego przeze niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora. Takich dokumentów nie było nigdy, bo "nigdy nie był donosicielem i kapusiem. Został wpisany na listę pod przymusem i szantażem bez jego zgody i woli".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie uwzględnił skargę.

W motywach tego orzeczenia sąd wojewódzki przyznał rację organowi, że odnalezione przez Prezesa IPN zapisy w archiwum stanowią w rozumieniu art. 7 uIPN dokumenty. Zdaniem tegoż sądu nie oznacza to jednak automatycznie, że są dokumentami, o jakich mowa w art. 4 pkt 2 Udoa.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza tych dokumentów, które znajdują się w aktach administracyjnych, w żadnym razie nie wskazuje na to, że zostały one wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale. Są to bowiem dokumenty identyfikujące skarżącego jako opozycjonistę, organizatora strajków w Hucie [...] w 1981 r., wskazujące dane dotyczące jego osoby, okoliczności internowania i nie zawierające informacji o jakimkolwiek dokumencie, którego charakter wskazywałby na wytworzenie go przez skarżącego lub z jego udziałem. Także informacje dotyczące skarżącego pochodzące z IPN (pismo z 20 września 2017 r. – k. 43 akt adm.) wskazują na akta operacyjne, w których znajdowała się decyzja o internowaniu, informacje o internowaniu – kartoteki. Sąd pierwszej instancji nie odnalazł wśród tych informacji jakiegokolwiek dokumentu, czy to podpisanego przez skarżącego czy świadczącego o tym, że istniały dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora, tj. takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora - bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać. To zawartość zasobów archiwalnych ma wskazywać na istnienie tego rodzaju dokumentów. W ocenie sądu pierwszej instancji samo istnienie teczek ewidencyjnych w żadnym razie nie wskazuje, że osoba, której dotyczy teczka, brała udział w wytwarzaniu dokumentów lub je wytwarzała.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Prezes IPN, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

W skardze kasacyjnej tegoż organu zaskarżono powyższy wyrok w całości, na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, Ppsa – w skardze tej powołano nieaktualny publikator tej ustawy).

Skarżący kasacyjnie organ powyższemu wyrokowi zarzuca:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 Ppsa naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 pkt 2 Udoa w zw. z art. 145 § 1 "pkt 1 a)" Ppsa poprzez przyjęcie, że:

zapisy do nr [...] z dnia [...] lipca 1988 r. z dziennika archiwalnego teczek personalnych i teczek pracy wyeliminowanej agentury WUSW [...] (sygn. [...]), nie zostały wytworzone przy udziale J. H., podczas kiedy te zapisy świadczą o tym, że J. M. H. - [...] rejestrowany był przez Wydz. [...] w [...], materiały w postaci 1 teczki pracy i 1 teczki personalnej przekazano do archiwum i następnie zniszczono;

zapisy ewidencyjne na karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w Warszawie (sygn. [...]), nie zostały wytworzone przy udziale J. H., podczas gdy świadczą, że teczkę personalną i teczkę pracy dotyczące [...] rejestrowanego przez Wydz. [...] w [...] złożono w archiwum Sekcji "[...]" WUSW w [...] do nr [...], z powodu odmowy dalszej współpracy zdjęto z ewidencji;

zapisy do nr [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...] nie zostały wytworzone przy udziale J. H., podczas kiedy z treści ich wynika, że [...] w dniu [...] stycznia 1982 r. został zarejestrowany przez Wydz. [...] w [...] (przekreślone i dopisane - [...]), w dniu 29 stycznia 1990 r. materiały zniszczono;

* zapisy do nr [...] z dnia [...] lipca 1988 r. z dziennika archiwalnego teczek personalnych i teczek pracy wyeliminowanej agentury WUSW [...], nie zostały wytworzone przy udziale J. H., kiedy tymczasem ich treści wynika, że sprawa J. H. - [...] prowadzona była w okresie od dnia 14 lutego 1982 r. do dnia 30 czerwca 1988 r., materiały w postaci dwóch teczek zniszczono, podczas gdy z wiedzy historycznej wynika, że organy bezpieczeństwa państwa nie dokonywały fikcyjnych rejestracji osobowych źródeł informacji lub tajnych współpracowników bez ich zgody i wiedzy;

na podstawie art. 174 pkt 1 Ppsa naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 pkt 2 Udoa w zw. z art. 145 § 1 "pkt 1 a)" Ppsa, poprzez przyjęcie, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 pkt 2 (tj. nie zachowania się w archiwum IPN dokumentów wytworzonych przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa) powinno nastąpić przy uwzględnieniu innych dowodów, ocenionych następnie stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., podczas gdy z brzmienia art. 4 pkt 2 Udoa wynika, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 pkt 2 następuje wyłącznie na podstawie dokumentów odnalezionych w archiwum IPN;

na podstawie art. 174 pkt 2 Ppsa naruszenie przepisu art. 145 § 1 "pkt 1 c)" Ppsa w zw. z art. 4 pkt 2 Udoa poprzez przyjęcie, że organ nieprawidłowo zastosował przepis art. 4 Udoa, podczas gdy wydanie jakiejkolwiek decyzji (pozytywnej lub negatywnej) następuje na podstawie art. 4, w szczególności art. 4 pkt 2 Udoa, co oznacza, że organ prawidłowo zastosował materialny przepis art. 4 Udoa;

4) na podstawie art. 174 pkt 2 Ppsa naruszenie przepisu art. 145 § 1 "pkt 1 c)" Ppsa w zw. z art. 4 pkt 2 Udoa oraz art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 pkt 2 Udoa (tj. nie zachowania się w archiwum IPN dokumentów wytworzonych przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa) powinno nastąpić przy uwzględnieniu innych dowodów, a w szczególności dokumentów źródłowych, ocenionych następnie stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., podczas gdy z brzmienia art. 4 pkt 2 Udoa wynika, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 pkt 2 następuje wyłącznie na podstawie dokumentów odnalezionych w archiwum IPN.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wnosi o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie na podstawie art. 185 Ppsa;

2. zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

Na podstawie art. 176 § 2 Ppsa skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu wszelkie zapisy ewidencyjne z archiwum IPN są również dokumentami w rozumieniu uIPN. Dalej podnosiono, że fakt rejestracji danej osoby w ewidencji b. SB, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy oznacza, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Brak jest podstaw to twierdzenia, że organy bezpieczeństwa państwa prowadziły pozorną ewidencję tajnych współpracowników lub informatorów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. H. w zupełności aprobuje wyrok WSA w Warszawie, całkowicie przy tym nie zgadzając się z zarzutami pełnomocnika skarżącego kasacyjnie organu, jakoby wpis do rejestru b. SB był dowodem jego współpracy ze służbami bezpieczeństwa państwa.

Przy kolejnym piśmie procesowym J. H. załączył postanowienie z dnia 11 maja 2019 r. w sprawie prowadzonej przez M. P. – prokuratora Oddziałowej Komisji Ściągania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o umorzeniu śledztwa w sprawie zbrodni komunistycznej, będącej jednocześnie zbrodnią przeciwko ludzkości popełnionej w dniach od 11 stycznia 1982 r. do 13 stycznia 1982 r. w [...] przez funkcjonariusza państwa komunistycznego, który przekraczając swoje uprawnienia prześladował z powodów politycznych stosując represję wobec J. H. ze względu na podejrzenie przynależności do określonej grupy społeczno – politycznej, tj. do NSZZ "[...]" – wobec śmierci M. G.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, jednak przesłanek nieważności w przedmiotowej sprawie nie dostrzeżono. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia jej zarzutów.

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

A. Zasadniczo Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje wpierw zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w realiach tej sprawy pierwszorzędne znaczenie ma jednak zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, zatem zarzuty kasacyjne naruszenia tak przepisów prawa materialnego, jak i procesowego ocenić należy łącznie, jako integralnie związane ze sobą. Wypadnie przy tym zauważyć, że strona skarżąca kasacyjnie uchybiła formalnemu określeniu jednostki redakcyjnej przepisów Ppsa, które miały zostać naruszone przez sąd wojewódzki, poprzez wskazanie na art. 145 § 1 pkt "1a" i "1c" Ppsa, podczas gdy pkt 1 w art. 145 § 1 Ppsa dzieli się na litery. Taki podział artykułu ustawy wynika z reguł techniki prawodawczej (por. § 56 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej, Dz. U. z 2016 r., poz. 283 ze zm.). Nie jest to jednak uchybienie, które uniemożliwiałoby prawidłowe rozpoznanie skargi kasacyjnej, skoro takiego błędnego określenia przepisów, na podstawie których doszło do uwzględnienia skargi, dopuścił się sam sąd wojewódzki (s. 10 wyroku IV SA/Wa 605/18). W istocie przyjąć wypadnie, że skarżącemu kasacyjnie chodzi o zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa.

B. Wedle art. 5 ust. 1 Udoa status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cyt. ustawy. Z art. 4 Udoa wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1), i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się "dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale", w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2). Prezes IPN obowiązany jest wydać decyzję w przedmiocie potwierdzenia spełniania warunków, o której mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 Udoa, nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia wniosku o jej wydanie.

C. Trafne co do reguły jest spostrzeżenie Prezesa IPN, że prowadząc postępowanie dotyczące potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przez osobę ubiegającej się o ten status, organ ten winien: po pierwsze, ustalić ziszczenie się okoliczności, o których mowa w art. 4 pkt 1 Udoa, a po drugie ustalić, czy w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 cyt. ustawy. Uzasadnione jest także stwierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, że decyzja wydawana przez Prezesa IPN ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Prowadzi to do wniosku, że w ramach postępowania zmierzającego do wydania przez Prezesa IPN decyzji na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 Udoa, organ ten ogranicza się li tylko do sprawdzenia, czy w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty o określonych cechach. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN.

D. Istota stanowiska sądu pierwszej instancji sprowadzała się do tego, że odnalezione w archiwum IPN dokumenty dotyczące skarżącego, miały nie wykazywać związku między ich wytworzeniem, udziałem skarżącego w ich wytworzeniu i kwalifikacji tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora i przydatnością dokumentów do operacyjnego zdobywania informacji przez organy bezpieczeństwa. WSA w Warszawie zauważył przy tym, że dokumenty przywoływane w zaskarżonej decyzji miały wyłącznie charakter ewidencyjny, co nie pozwala przypisać im charakteru takich dokumentów, które byłyby wytworzone przez osobę ubiegająca się o status działacza opozycji lub przy jej udziale.

W ocenie sądu wojewódzkiego organ nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy, brak ma bowiem być innych dokumentów, które w zestawieniu ich treści z dokumentami wytworzonymi przez pracowników urzędu służby bezpieczeństwa – własnymi ewidencjami – wskazywałyby na rolę skarżącego w powstaniu dokumentów służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zdaniem sądu a quo musi zostać wykazane, że dokumenty takie zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności przez niego wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa i wytwarzała sama lub były wytwarzane przy jego udziale określone dokumenty. Prowadziło to sąd pierwszej instancji do wniosku, że skoro nie odnaleziono jakiegokolwiek dokumentu podpisanego przez skarżącego czy świadczącego o tym, że istniały dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora, nie była zasadna ocena organu, że dokumenty na które powoływał się Prezes IPN, spełniają przesłanki z art. 4 pkt 2 Udoa.

Stanowisko WSA w Warszawie w realiach kontrolowanej sprawy w ocenie Sądu w tym składzie, nie jest trafne.

E. Charakter postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN i wydawanej w jego następstwie decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 Udoa z woli ustawodawcy ma charakter specyficzny. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18, (publik. CBOSA.nsa.gov.pl), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. W przywołanym wyroku eksponowano, że organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. "Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 Udoa nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów". Wywody zawarte w cyt. wyroku podziela orzekający w tej sprawie Sąd.

Sąd pierwszej instancji zakwestionował ocenę organu, aby ujawnione w archiwum IPN dokumenty, które określone zostały w art. 4 pkt 2 Udoa, a dotyczące skarżącego, zakwalifikować jako takie, które wytworzono przez osobę ubiegającą się o status działacza opozycji względnie osoby represjonowanej z powodów politycznych lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Taki sposób wykładni rozumienia dokumentów określonych w powyższym przepisie zwalcza Prezes IPN we wniesionej skardze kasacyjnej, stanowisko organu w tym zakresie wypadnie podzielić.

F. Zasadnicze znaczenie w sprawie miała zatem ocena, czy odnalezione przez Prezesa IPN w archiwum dokumenty dotyczące skarżącego zostały "wytworzone przez niego lub przy jego udziale", w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W szczególności należy wziąć pod uwagę odkodowanie pojęcia dokumentów wytworzonych "przy udziale" osoby wnioskującej o status działacza opozycji antykomunistycznej.

W wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 marca 2018 r., IV SA 3256/17 (LEX nr 2560117), podkreślano, że "udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład danej osoby w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu". Podzielając to stanowisko przyjdzie uznać, że sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku w istocie oczekiwał, aby Prezes IPN poszukując innych – niż ujawnione w tym postępowaniu administracyjnym – dokumentów, w istocie ustalał materialne przesłanki współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa w latach 1956-1989. Wskazują na to wywody zawarte na s. 8 kwestionowanego wyroku, w których eksponując formę decyzyjną rozstrzygania przedmiotowej sprawy przez Prezesa IPN, sąd wojewódzki prezentuje wywód o konieczności prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, aby stwierdzić, czy odnalezione dokumenty mogą być zakwalifikowane, jako spełniające kryteria z art. 4 pkt 2 Udoa. W konsekwencji sąd pierwszej instancji uznał, że doszło do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., stanowiska tego w tym aspekcie nie podziela Sąd w tym składzie.

G. Dokonując wykładni pojęcia dokumentu, użytego w art. 4 pkt 2 Udoa należy mieć na względzie treść art. 7 ustawy z 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1565 ze zm.), z którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m. in. "wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji". Skoro przepis art. 4 pkt 2 Udoa odnosi

się do dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, nie mógł w tej sytuacji Prezes IPN kwestionować jako dokumentu określonych zapisów ewidencyjnych b. SB, a odnoszących się do faktu zarejestrowania skarżącego jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Okoliczności spełniania pojęcia dokumentu w rozumieniu art. 7 uIPN przez dokumenty odnalezione w archiwum IPN, a dotyczące skarżącego, co do reguły nie zakwestionował także sąd pierwszej instancji, choć wykluczył, aby oznaczać to miało automatycznie, że dokumenty te są dokumenty, o jakich mowa w art. 4 pkt 2 Udoa.

Treść dokumentów, które zachowały się w archiwum IPN, odnoszących się do skarżącego wskazuje jednak, że J. H. został przez organy bezpieczeństwa państwa zarejestrowany w 1982 r. jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]". Odnaleziono także zapis z dziennika archiwalnego WUSW w [...], z którego wynika, że teczka pracy i teczka personalna takiego tajnego współpracownika zostały złożone do archiwum, a następnie zniszczone. W ocenie Sądu pozwalało to Prezesowi IPN uznać, że zachodziły przesłanki do wydania skarżącemu decyzji odmownej z uwagi na ziszczenie się przesłanki z art. 4 pkt 2 Udoa. Tym samym trafny jest zarzut naruszenia art. 4 pkt 2 Udoa.

H. Wypadnie także dostrzec, że w aktualny stanie prawnym ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, jakie w odniesieniu do skarżącego zachowały się w archiwum IPN, stanowią przeszkodę do wydania pozytywnej decyzji w aspekcie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Na mocy art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 992) w art. 4 Udoa dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodano ust. 2 w brzmieniu: "Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Nowelizację Udoa potraktować zatem wypadnie nie jako nowość jurydyczną, ale sprecyzowanie pojęcia "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby" obiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej. Jeśli wziąć pod uwagę, że ustawodawca w art. 4 pkt 2 Udoa posłużył się określeniem "zachowały się" w odniesieniu do dokumentów o określonych cechach, dotyczących osoby ubiegającej się o status ujęty w przepisach Udoa, a odnalezionych w archiwum IPN, to zasadne będzie stwierdzenie, że powyższa nowelizacja Udoa nie przynosi nowości normatywnej, gdy idzie o ocenę tego rodzaju dokumentów w kontekście cyt. przepisu. Innymi słowy ustawodawca przesądził, że tego typu dokumenty, jakie odnaleziono w archiwum IPN w przedmiotowej sprawie dotyczącej skarżącego, są dokumentami wyczerpującymi przesłanki z art. 4 pkt 2 Udoa, co wyklucza z kolei możliwość wydania przez Prezesa IPN decyzji potwierdzającej status wnioskodawcy jako działacza opozycji antykomunistycznej.

Wbrew przeto stanowisku sądu wojewódzkiemu odnalezione w archiwum IPN dokumenty stanowiące adnotacje ewidencyjne odnoszące się do skarżącego, z których wynikało, że był on zarejestrowanym tajnym współpracownikiem b. SB, stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 Udoa.

I. W konsekwencji za uzasadniony wypadnie uznać także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. w takim zakresie, w jakim w realiach tej sprawy sąd wojewódzki wykluczył, aby charakter dokumentów, o jakich mowa w art. 4 pkt 2 Udoa w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, mogły mieć ujawnione w postępowaniu administracyjnym dokumenty stanowiące adnotacje ewidencyjne. Sąd pierwszej instancji nie wyłuszczył w istocie w swym wyroku, na czym miało polegać naruszenie wskazanych przepisów K.p.a. Zasadnie przeto w skardze kasacyjnej organ wskazuje, że w przepisie art. 4 pkt 1 Udoa ustawodawca przewidział możliwość wykazywania innymi dowodami okoliczności wskazujących, że osoba ubiegająca się o status działacza opozycji bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub politycznych praw człowieka w Polsce. To zaś istotnie dowodzi woli ustawodawcy ograniczenia roli Prezesa IPN, gdy idzie o sytuację określoną przepisem art. 4 pkt 2 Udoa, jeśli chodzi o jego obowiązki związane z postępowaniem dowodowym w sprawie potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się zaś wyłącznie do oceny pod względem materialnoprawnym odnalezionych w archiwum IPN dokumentów dotyczących J. H.

J. W tych okolicznościach należało uznać, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 Ppsa uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę.

M. Przyjmując, że zachodzi sytuacja szczególnie uzasadniona, na zasadzie art. 207 § 2 Ppsa odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.