Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 823/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Dnia 16 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok [...] oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") decyzją z[...] r. po rozpatrzeniu odwołania spółki X (dalej: "strona", "producent rolny") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu[...] r. strona, reprezentowana przez[...], wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok [...] Gospodarstwo zostało objęte kontrolami również w zakresie tworzenia sztucznych warunków.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie przyznania wnioskowanych płatności na rok [...]

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że spółka uczestniczyła w procesie tworzenia sztucznych warunków w celu maksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności w różnych schematach pomocowych. W grupie tej poza stroną był [...] oraz szereg spółek z ograniczoną odpowiedzialnością utworzonych przez te osoby. W ocenie organu gospodarstwa tych podmiotów były ze sobą powiązane ekonomicznie, osobowo i organizacyjnie. Wskazane osoby zarządzały wzajemnie swoimi gospodarstwami rolnymi oraz gospodarstwami należącymi do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością tworzonych przez te osoby w różnych konfiguracjach osobowych i w różnym czasie – w tym skarżącej spółki – oraz działkami ewidencyjnymi wskazywanymi do dopłat przez [...]

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne pomiędzy[...] Prezesem i udziałowcem skarżącej spółki jest[...]. Podmiot ten nie zatrudnia pracowników a przy pracach agrotechnicznych korzysta z pomocy osób trzecich na zasadach barterowych ( wykoszenie za plony ). Jednostka dzierżawi grunty od nadleśnictw – umowy zostały podpisane w [...] r, na czas nieokreślony. Spółka w razie braku płynności finansowej musi być dofinansowana z pożyczek udziałowców. Wszelkie decyzje dotyczące [...] są podejmowane w porozumieniu z[...]

Organ odwoławczy wskazał w dalszej kolejności na przesłanki uzasadniające tezę o stworzeniu sztucznych warunków:

- powiązania osobowo-kapitałowe pomiędzy powyższymi osobami i spółkami (funkcję prezesa zarządu w [...] pełnił, [...] natomiast jej udziałowcem był[...]);

- przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami– grunty te leżały często w różnych województwach, wobec czego proceder ich przekazywania nie miał uzasadnienia ekonomiczno-technologicznego; z kolei na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne (nie było naturalnych granic między działkami);

- użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników (spółki w tym [...] nie ponosiły kosztów związanych z zatrudnieniem pracowników, wypłatą wynagrodzeń, czy płatnościami za ubezpieczenie społeczne; działalność opierała się przede wszystkim na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych);

- powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podniósł, że kreowanie sztucznych warunków przez podmioty ujęte w powyższych rozważaniach nastąpiło w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania

w ramach płatności. Podkreślił jednocześnie, że nie zarzuca braku istnienia tych podmiotów, lecz podważa ich samodzielność i odrębność w stosunku do podmiotów pozostałych. W ocenie organu ARiMR wzajemne współdziałanie osób w różnych konfiguracjach osobowych przejawiające się tworzeniem nowych podmiotów, zakupem gruntów, ich przekazywaniem itd. miało na celu uniknięcie degresywności płatności bądź limitów powierzchniowych.

Jak wynika z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. Kwestie związane ze stwierdzeniem stworzenia sztucznych warunków odnośnie przyznania jednolitej płatności obszarowej uszczegółowione zostały w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, z którego wynikają także systemowe cele, to jest przydzielenie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów (motyw 13 preambuły). Organ ARiMR stwierdził, że kwota przyznanej płatności stanowiłaby kwotę powyżej progu 150.000 EUR wynikającego z art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013. W ocenie organu ARiMR, wszelkie płatności, o które ubiegał się odwołujący i powiązane podmioty uznać trzeba za korzyści uzyskane w wyniku tworzenia sztucznych warunków, stąd konieczność ich odmówienia.

W skardze od decyzji organu II instancji skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o stwierdzenie jej nieważności lub

o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie:

1) art. 15 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie szerszym niż miało to miejsce przed organem pierwszej instancji, pozbawienie strony możliwości obrony w zakresie nowych faktów i okoliczności sprawy, które nie stanowią uzupełnienia postępowania dowodowego, a wskazują na całkowicie nowe okoliczności sprawy, przez co ten materiał dowodowy został oceniony wyłącznie jednokrotnie,

2) art. 27 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 poprzez odwrócenie ciężaru dowodu i jednoczesne błędy

w ustaleniach faktycznych,

3) art. 27 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w związku z art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie za podstawę decyzji ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym oraz zasadami swobodnej oceny dowodów,

4) art. 107 §3 w związku z art. 107 §1 ust. 6 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji dowodów na podstawie, których uznano, że istnieją powiązania pomiędzy podmiotami na tyle istotne, że uzasadniające uznanie dla tworzenia sztucznych warunków,

5) art. 89 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej,

6 ) art. 107 § 3 w zw. z art. 75 § 1, 77 § 1, 80, 7 i 8 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego

7) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 oraz pkt 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) 73/2009 poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i nieprawidłową wykładnię wyrażające się bezzasadnym przyjęciem, że skarżąca wraz z innymi podmiotami dokonali sztucznego podziału gospodarstw rolnych celem uzyskania płatności PROW,

8) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 oraz pkt 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) 73/2009 poprzez nieprawidłowe zastosowanie wyrażające się przyjęciem, że te same okoliczności zostały uznane za tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności do wszystkich systemów wsparcia w ramach EFRROW,

9) art. 36 lit. a ppkt iv i art. 39 rozporządzenia Rady(WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 roku w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) poprzez brak zastosowania tych przepisów do skarżącej, pomimo, iż skarżąca była w posiadaniu gospodarstwa rolnego, utrzymywała je w dobrej kulturze rolnej oraz zarządzała nim i prowadziła aktywną gospodarkę rolną,

10) art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 roku poprzez błędne zastosowanie pojęcia "gospodarstwo rolne".

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR

w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Brak jest także podstaw do stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Istota sporu do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżąca spółka wespół ze wskazanymi przez organ ARiMR podmiotami sztucznie stworzyła warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Spór w rozważanym zakresie powstał odnośnie dochodzonych w roku [...] przez skarżącą, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności rolnośrodowiskowej. Organ ARiMR przyjął, że płatności te uznać trzeba za korzyść uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje – w ocenie tego organu – konieczność odmowy ich przyznania.

Jak ustaliły i oceniły organy, na podstawie weryfikacji wniosku [...] oraz członków jego rodziny, [...] oraz innych osób, w różny sposób powiązanych ze skarżącym lub wskazanymi wyżej osobami, tj. [...] a także utworzonych przez wskazane wyżej osoby, w różnych konfiguracjach osobowych, spółek ( w tym spółki skarżącej zarządzanej przez[...]), na tworzenie przez[...] oraz inne osoby i szereg spółek sztucznych warunków w celu zmaksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności w różnych systemach pomocowych oraz w celu uzyskania płatności do działek, do których płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni do jakiej przysługuje płatność, wskazują następujące okoliczności :

– powiązania osobowo – kapitałowe między wskazanymi w decyzji osobami

i spółkami; skarżący był prezesem w szesnastu wymienionych w decyzji spółkach

( str. [...] decyzji), [...] w pięciu spółkach, [...]

w trzech spółkach, [...] w jednej. Ponadto, wskazane osoby w [...] wymienionych w decyzji podmiotach występowały jako wspólnicy, którzy decydowali o działalności tych podmiotów. Funkcje zarządcze w skarżącej spółce [...] pełnił także [...] zaś w spółkach[...] [...] ( kilka spółek miało ten sam adres do korespondencji )

- przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami mające na celu dostosowanie deklarowanych powierzchni do założeń określonych programów – grunty te leżały często w różnych województwach, wobec czego proceder ich przekazywania nie miał uzasadnienia ekonomiczno – technologicznego; z kolei na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy prowadzono te same uprawy rolne ( nie było naturalnych granic między działkami )

- wzajemne użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników (spółki w tym [...] nie ponosiły kosztów związanych z zatrudnieniem pracowników, wypłatą wynagrodzeń, czy płatnościami za ubezpieczenie społeczne; działalność opierała się przede wszystkim na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych);

- powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych.

Wskazać należy w tym miejscu na podstawy prawne przyznawania wnioskowanych przez skarżącą płatności.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ) płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. 6 rozporządzenia nr 1307/2017 gospodarstwo rolne oznacza jednostkę wykorzystywaną do działalności rolniczej i zarządzaną przez rolnika, a sama działalność rolnicza obejmuje m. in. uprawę produktów rolnych i utrzymywanie użytków rolnych w stanie nadającym się do uprawy.

Przechodząc do rozważań nad kwestią zastosowania przez organ ARiMR,

w ramach kontrolowanej sprawy, klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa, zwrócić należy uwagę na to, że klauzula ta ujęta została w przepisach unijnych. Stosownie zwłaszcza do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1306/2013") bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa (zob. także art. 11 ust. 4 oraz art. 41 ust. 7 rozporządzenia 1307/2013).

Omawiana obecnie problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 [...] dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa sięgnąć trzeba do w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12 [...] który odnosi się do art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku, zob. także wyrok TSUE z 21 lipca 2005 r., w sprawie C-515/03 [...] Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc

w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42, zob. także wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., w sprawie C-255/02[...]

Przenosząc powyższe twierdzenia na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, co następuje.

Nie budzi żadnych wątpliwości wyczerpanie przez skarżącą, działającą wespół z podmiotami wskazanymi przez organ ARiMR, przesłanek z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem dochodzonych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Chociaż skarżąca ubiegając się o te płatności formalnie spełniła wymogi do ich uzyskania, okoliczności te zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tychże płatności. W tym względzie organ ARiMR prawidłowo uznał, mając na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżąca oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy doszło do próby dostosowania wzajemnych relacji pomiędzy wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Podmioty te pomimo istnienia pomiędzy nimi wykazanych przez organ ARiMR powiązań, zwłaszcza o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym, wystąpiły do ARiMR z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok [...], działając formalnie jako samodzielni rolnicy.

W celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności dla skarżącej organ II instancji był zobowiązany do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na liczne powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne pomiędzy [...] oraz szeregiem spółek z ograniczoną odpowiedzialnością [...] Zdaniem Sądu organ w uzasadnieniu decyzji wskazał prawidłowo i wyczerpująco na przesłanki uzasadniające tezy o tworzeniu sztucznych warunków:

- powiązania osobowo-kapitałowe pomiędzy powyższymi osobami i spółkami (funkcję prezesa zarządu w [...] pełnił[...], natomiast jej udziałowcem był [...]);

- przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami– grunty te leżały często w różnych województwach, wobec czego proceder ich przekazywania nie miał uzasadnienia ekonomiczno-technologicznego; z kolei na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne (nie było naturalnych granic między działkami);

- użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników (spółki w tym [...] nie ponosiły kosztów związanych z zatrudnieniem pracowników, wypłatą wynagrodzeń, czy płatnościami za ubezpieczenie społeczne; działalność opierała się przede wszystkim na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych);

- powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych.

Odnośnie skarżącej spółki organ ARiMR wskazał m. in. że prezesem i udziałowcem skarżącej spółki jest [...]. Podmiot ten nie zatrudnia pracowników a przy pracach agrotechnicznych korzysta z pomocy osób trzecich na zasadach barterowych ( wykoszenie za plony ). Jednostka dzierżawi grunty od nadleśnictw – umowy zostały podpisane w [...] r, na czas nieokreślony. Spółka w razie braku płynności finansowej musi być dofinansowana z pożyczek udziałowców. Wszelkie decyzje dotyczące [...] są podejmowane w porozumieniu z[...].

W ocenie Sądu prawidłowe i niezbędne ustalenia organu ARiMR odnosiły się do powiązań kapitałowych, rodzinnych oraz osobowych wskazanej powyżej grupy podmiotów, w tym udziału poszczególnych osób w spółkach prawa handlowego. Organ w uzasadnieniu szczegółowo przeanalizował powiązania pomiędzy tymi podmiotami i odniósł je konkretnie do pobieranych płatności.

W tym kontekście należy uznać, że chociaż skarżąca spółka formalnie istniała (wskazują na to okoliczności akcentowane przez skarżącą, jak zwłaszcza nadanie jej formy spółki prawa handlowego ze wszelkimi wynikającymi stąd konsekwencjami, także prawnymi) i formalnie podejmowała działalność rolniczą (wydzierżawienie gruntów rolnych, zawarcie umowy barterowej), to miało to w istocie charakter pozorny, a celem wyodrębnienia skarżącej spółki było jedynie pozyskanie większej kwoty płatności przez osoby, które w rzeczywistości dysponowały gruntami rolnymi.

Właściciele gospodarstwa rolnego o dużym areale ubiegający się o dopłaty uzyskują je w ograniczonym zakresie bądź jedynie do określonego areału bowiem zastosowanie znajdą stawki degresywne i limity powierzchniowe. Tymczasem zawierając fikcyjne umowy dzierżawy, uzyskują z tego tytułu rzekomy czynsz, który de facto pochodzi z uzyskanych przez rzekomego dzierżawcę dopłat, co pozwala pominąć wskazane prawne ich ograniczenia.

Powyższe okoliczności faktyczne w sposób jednoznaczny potwierdzają stworzenie sztucznych warunków pomiędzy skarżącą spółką a wskazanymi w obszernym uzasadnieniu organu II instancji podmiotami.

Nie budzi wątpliwości, że stworzenie powyższych sztucznych warunków pozostaje w sprzeczności z celami płatności rolnośrodowiskowej.

Powyższe pozwala bez cienia wątpliwości stwierdzić, co prawidłowo uczynił zresztą organ ARiMR, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja płatności była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz nadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym.

Tym samym wykazane zostało przez organ, że miały miejsce elementy obiektywne i subiektywne świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności (zgodnie z treścią wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12). Wskazane bowiem przez organ okoliczności:

- powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami);

- formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane (prawnie, organizacyjnie, ekonomicznie itd.);

- pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat;

- faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez grupę osób;

- położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami

– świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego wynika ponadto, że działania te miały powodować uniknięcie zastosowania stawek degresywnych.

W powyższym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi ARiMR naruszenia przepisów procesowych oraz przepisów prawa materialnego wskazywanych w skardze. Skorzystanie przez organ ARiMR z kompetencji do zastosowania sankcji wykluczenia z systemu płatności na dany rok nie narusza szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, jak chce tego skarżąca spółka.

Odnośnie przeprowadzonego postępowania wskazać dodatkowo trzeba, że postępowanie administracyjne w sprawach dotyczących przyznania płatności cechuje się istotnymi odmiennościami, które korespondują z wymogami prawa europejskiego, co do weryfikacji uprawnień do otrzymania płatności rolniczych. Przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego stosuje się w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności w zakresie w jakim przepisy nie stanowią inaczej (art. 3 ust. 1 u.s.w.b.). W postępowaniach tych, o czym stanowi już art. 3 ust. 2 u.s.w.b., organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 u.s.w.b.).

Organ ARiMR z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył tak zgromadzony materiał dowodowy, w tym ten dostarczony przez skarżącą, a na podstawie jego całokształtu ocenił wskazane powyżej okoliczności faktyczne, co przedstawił w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W uzasadnieniu tym organ powołał materiał dowodowy, a przyjęte ustalenia faktyczne opatrzył argumentacją dotyczącą wiarygodności i mocy dowodowej. Organ przytoczył także przepisy prawne istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, wyjaśnił podstawę prawną wydanej decyzji, w tym zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Ocena organu ARiMR w omawianym zakresie jest racjonalna, logiczna i spójna, a co najważniejsze znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Skarga i zawarte w niej twierdzenia stanowią w istocie wyłącznie polemikę z tak dokonaną oceną, jednakże przez sam fakt niezgadzania się z nią przez skarżącą spółkę nie można wysnuć wniosku o istotnym naruszeniu przez organ ARiMR przepisów procesowych w rozważanym zakresie.

W ocenie Sądu brak jest także podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów prawa ustanawiających zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz określających prawo do obrony w postępowaniu administracyjnym.

Uzupełniające postępowanie dowodowe przed organem II instancji dotyczyło kwestii tworzenia sztucznych warunków przy wykorzystaniu tego samego modelu działania, a więc rejestracji kolejnych podmiotów, jako producentów rolnych, co do których istnieją powiązania osobowe, kapitałowe i organizacyjne oraz składania wniosków pomocowych, co do gruntów przekazywanych tym podmiotom przez podmioty powiązane. Organ odwoławczy ujawnił kolejne przypadki współdziałania producentów rolnych w zakresie przekazywania działek rolnych. Stwierdzenie takich okoliczności stanowiło właściwą podstawę dla wyjaśnienia sprawy w aspekcie podziału gospodarstwa rolnego w celu obejścia prawa, co do ustanowionych górnych limitów pomocy finansowej dla rolników. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odwoławczy nie wykraczało poza ramy sprawy administracyjnej zakreślone w toku postępowania przed organem I instancji. Wyniki uzupełniającego postępowania dowodowego uzupełniały i potwierdzały prawidłowość kwestionowanej odwołaniem decyzji. Stąd brak jest podstaw dla przyjęcia stanowiska, że strona została pozbawiona prawa do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, czy też dwukrotnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Nie zasługują przy tym na uwzględnienie także zarzuty skarżącej spółki dotyczące pozbawienia jej prawa do obrony praw w postępowaniu administracyjnym.

Sąd nie podziela ponadto zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów prawa poprzez odwrócenie ciężaru dowodu. Dowody włączone do akt sprawy nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że organy obu instancji ujawniły powiązania osobowe, kapitałowe i organizacyjne pomiędzy producentami rolnymi, które są istotne z punktu widzenia weryfikacji wniosku w aspekcie tworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności rolniczych. Organ stosował w tym celu środki dowodowe zgodne z prawem, a mianowicie wezwanie strony do złożenia wyjaśnień, włączanie do postępowania administracyjnego dowodów zgromadzonych w innych postępowaniach prawnych w tym w postępowaniach karnych, włączanie do materiału dowodowego wyciągów z Krajowego Rejestru Sądowego, wyciągów z Ksiąg Wieczystych, wyciągów z internetowej bazy Głównego Urzędu Statystycznego, czy włączenia do materiału dowodowego dokumentów prywatnych, takich jak umowy dotyczące odstępowania gruntów rolnych innym podmiotom (umowy dzierżawy, umowy barterowe).

Z powyższych względów Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznaje, że organ ARiMR prawidłowo zastosował prawo materialne, a poczynione ustalenia faktyczne były wystarczające do przyjęcia stanowiska, że zaktualizowały się obiektywne i subiektywne warunki nadużycia prawa przez skarżącą spółkę na etapie występowania przez nią z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok [...]

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.