Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 116/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2001-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 136 ust.3, art. 137, art. 216
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 69
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: Nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm.; obecnie t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie /art. 69 ust. 1 i ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./.

TEZY

Nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm.; obecnie t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie /art. 69 ust. 1 i ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Cecylii J. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 listopada 1998 r., (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę nr 292 obręb 78 na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 listopada 1999 r. I SA 30/99 - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Rejonowego w T. decyzją, z dnia 26 października 1992 r. odmówił Cecylii J. zwrotu nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa na podstawie zarządzenia Prezydenta Miasta T. z dnia 8 czerwca 1979 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego w T.-K. i jego podziale na normatywne działki budowlane, która stanowi obecnie część działki nr 292 z obr. 78. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją, Wojewody T. z dnia 30 grudnia 1992 r. Skargę Cecylii J. na tę decyzję Wojewody T. oddalił Naczelny Sąd Administracyjny (...) wyrokiem z dnia 1 grudnia 1993 r. /SA/Kr 599/93/. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponieważ sporna działka w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczona została na urządzenie terenów zieleni parkowej i nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, to nie ma w tym wypadku zastosowania art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o gospodarce gruntami/.

Po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o gospodarce nieruchomościami/, Cecylia J. ponownie wystąpiła w dniu 27 stycznia 1998 r. do Wojewody T. z wnioskiem o zwrot wyżej wymienianej nieruchomości. Wszczęte w tej sprawie postępowanie Wojewoda T. umorzył wydaną na podstawie art. 105 par. 1 Kpa decyzją z dnia 17 sierpnia 1998 r. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda T. stwierdził, że: po pierwsze przedmiotowa działka jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczona symbolem ZP /tzn. jako przeznaczona na tereny zieleni parkowej - parki, skwery, zieleńce/, a w czasie wizji lokalnej stwierdzono, że znajduje się na niej boisko sportowe trawiaste oraz plac zabaw z karuzelami i huśtawkami; oraz po drugie - postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu tej działki zostało już uprzednio zakończone prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 1 grudnia 1993 r. /SA/Kr 599/93/ i nie zaistniały nowe przesłanki uzasadniające wydanie ponownej decyzji w przedmiotowej sprawie. W wyniku odwołania Cecylii J. od powyższej decyzji Wojewody T., w którym wskazywała ona na uzasadniającą uchylenie poprzednich rozstrzygnięć zmianę stanu prawnego, która nastąpiła z dniem 1 stycznia 1998 r. w związku z wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz na fakt, że w chwili złożenia przez nią wniosku o zwrot nieruchomości niebyła ona zagospodarowana, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 26 listopada 1998 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody T. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazał na sformułowaną w art. 16 Kpa zasadę trwałości decyzji administracyjnych oraz na to, że nie uległ zmianie stan faktyczny w sprawie, który uzasadniałby zmianę uprzedniego rozstrzygnięcia, a ponadto pomimo zmiany stanu prawnego istnieje ciągłość regulacji prawnej w kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. W skardze na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Cecylia J. zarzuciła w szczególności: po pierwsze - naruszenie art. 6, art. 7 i art. 9 Kpa - wobec braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz nie informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych w toku prowadzonego przez organ administracyjny postępowania wyjaśniającego; oraz po drugie - naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1, pkt 3 i pkt 5 Kpa wobec nie uwzględnienia nowych okoliczności prawnych i faktycznych uzasadniających ponowne rozpoznanie sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 listopada 1999 r. /I SA 30/99/ oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 listopada 1998 r. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja Wojewody T. z dnia 17 września 1998 r. nie naruszają prawa. W obu wymienionych decyzjach organy administracyjne trafnie przyjęły, że sprawa zwrotu nieruchomości Cecylii J. została już prawomocnie rozstrzygnięta decyzją, Wojewody T. z dnia 30 grudnia 1992 r., a skarga na tę decyzję została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 1 grudnia 1993 r. /SA/Kr 599/93/. Powtórne rozpoznanie powyższej sprawy naruszałoby zasadę trwałości decyzji administracyjnych /art. 16 par. 1 Kpa/ i prowadziłoby tym samym do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 par. 1 pkt 3 Kpa. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził ponadto w uzasadnieniu tego wyroku, że: "(...) pod rządami przepisu art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami (...) zwrotowi podlegały nie tylko nieruchomości wywłaszczone, lecz także na podstawie ust. 4 tego artykułu nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi /Dz.U. 1969 nr 27 poz. 216 ze zm./ oraz ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./, a także nieruchomości wywłaszczone na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również gruntów wywłaszczonych na mocy odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. W nowym stanie prawnym art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. stanowi tylko o obowiązku zwrotu nieruchomości wywłaszczonych. Jednakże przepis art. 216 ustawy odsyła do innych form i podstaw odjęcia własności. (...) Tak więc nowy stan prawny jest taki sam, jak ten po rządami którego została wydana decyzja z dnia 30 grudnia 1992 r. i odnosi się także do nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego. Nowa ustawa nie zawiera jednakże przepisów szczególnych, pozwalających na prowadzenie postępowań zakończonych przed jej wejściem w życie odmową zwrotu nieruchomości, wydaną na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Uwzględniając powyższe uregulowania prawne oraz brak podstaw do przyjęcia, że nastąpiła zmiana stanu faktycznego - wbrew twierdzeniom skargi - nie było podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tej sprawie".

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 14 lipca 2000 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1999 r. /I SA 30/99/, zarzucając rażące naruszenie art. 105 par. 1 Kpa, art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ i rat. 27 ust. 1 ustawy o NSA, a w konsekwencji na podstawie art. 58 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że:

Po pierwsze - Naczelny Sąd Administracyjny podejmując rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie nie wziął pod uwagę, iż "zasadniczo zmieniły się same przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. (...) Poprzednio obowiązujące rozwiązania nie zawierały odpowiednika obecnego art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. (...) Art. 136 ust. 3 nowej ustawy (...) i art. 137 ust. 1 definiujący pojęcie zbędności, nie są tożsame z poprzednio obowiązującym art. 69 ust. 1 i wobec tego uzasadnione jest stwierdzenie, że doszło do zasadniczej zmiany stanu prawnego w tym zakresie. (...) W nowym stanie prawnym o zbędności nieruchomości przesądza art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie wyłącznie ocena dokonana przez organ, oparta na ustaleniach wynikających w zasadzie z oceny stanu faktycznego, w jakim znajdowała się nieruchomość w dniu złożenia wniosku o zwrot."

Po drugie - W tej sytuacji, w rewizji nadzwyczajnej wyrażony został pogląd prawny, że: "(...) w sprawie nie występuje stan rzeczy osądzonej. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego art. 199 par. 1 pkt 2 i art. 366 Kpc, które z uwagi na treść art. 59 ustawy o NSA powinno być wykorzystane w sprawie, wynika, iż o powadze rzeczy osądzonej decyduje tożsamość roszczenia i stron. Tożsamość roszczenia zachodzi tylko wówczas, gdy identyczne są nie tylko przedmiot, ale i podstawa sporu /postanowienie SN z dnia 9 czerwca 1971 r., II CZ 59/71 - OSNC 1971 z. 12 poz. 226/. W sprawie niniejszej występuje tylko tożsamość stron postępowania, brak natomiast tożsamości roszczenia z uwagi na zmianę stanu prawnego".

Po trzecie - Ponadto, w rewizji nadzwyczajnej podniesiony został także zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny "dokonał własnych ustaleń co do faktycznego stanu zagospodarowania nieruchomości - co jest istotną kwestią sporną między stronami, a w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym niewyjaśnioną wszechstronnie".

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, a ponadto dodatkowo zwrócił uwagę, że przedmiotem roszczenia skarżącej w niniejszym postępowaniu jest inna nieruchomość /działka gruntu/, aniżeli nieruchomość /działka gruntu/, która była przedmiotem uprzedniego postępowania, zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 1 grudnia 1993 r. /SA/Kr 599/93/.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia rewizją, nadzwyczajną oraz jej podstaw /art. 393[11] par. 1 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./.

Trafny okazał się zarzut rewizji nadzwyczajnej, że wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia stanu rzeczy osądzonej /rei iudicatae/. W danym wypadku nie można bowiem zasadnie mówić o tożsamości roszczenia strony skarżącej z roszczeniem, które pomiędzy tymi samymi stronami było uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu zakończonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 1 grudnia 1993 r. /SA/Kr 599/93/, skoro wobec zmiany stanu prawnego /utrata mocy obowiązującej przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wejście w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami/ w rozpoznawanej sprawie roszczenie strony skarżącej opierało się na przepisach art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie - jak uprzednio - na podstawie art. 69 ust. 1 i ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami.

Nie jest natomiast zasadny podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, wydający zaskarżony wyrok, przepisów art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa w związku z art. 52 ust. 2 i art. 59 ustawy o NSA, ponieważ - wbrew temu zarzutowi - Sąd nie dokonywał w toku postępowania własnych ustaleń co do okoliczności faktycznych stanowiących przedmiot sporu pomiędzy stronami.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[13] par. 1 Kpc w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł, jak w sentencji.