Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1237/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Donata Starosta Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi W. Ś. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem i uzyskania zgody konserwatorskiej oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...].06.2020 r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WWINB, organ II instancji) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania W. Ś. (dalej także: Skarżący) uzupełnionego o odwołanie wniesione przez pełnomocnika W. Ś. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. (dalej PINB, organ I instancji) z dnia [...].02.2020 r. (znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r., Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: P.b.) nakazał W. Ś. zamurować murem pełnym wszystkie otwory okienne i wentylacyjne znajdujące się w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego głównego z oficyną, zlokalizowanego na nieruchomości położonej w G. przy Placu [...] (dz. nr [...]. Ark. [...]) od strony nieruchomości położonej przy Placu [...] w terminie 3 miesięcy od daty otrzymania decyzji. Jednocześnie - uwagi na wpisanie obiektu do rejestru zabytków nałożył obowiązek uzyskania zgody konserwatorskiej na wykonanie robót budowlanych nakazanych we wskazanym powyżej w obiekcie zabytkowym.

W uzasadnieniu WWINB wskazał, że działając na skutek pisma A. B. pracownicy PINB przeprowadzili w dniu [...].03.2007 r. kontrolę w sprawie otworów okiennych w ścianie budynku położonego w G. przy pl. [...] graniczącą z dz. przy pl. [...]. W trakcie kontroli ustalono, że "na ścianie graniczącej z działką pana B. widoczne są otwory okienne o różnych wymiarach. Budynek wg oświadczenia p. W. Ś. powstał w [...] r. Okna w ścianie szczytowej wykonane zostały również w tym okresie. (...) W okresie istnienia budynku prowadzone były różnego rodzaju remonty. (...) W/g oświadczenia p. W. S. okna w ścianie szczytowej i przewody kominowe istnieją od początku istnienia budynku (...)." Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, w tym:

- protokołu kontroli z dnia [...].03.2007 r.,

- dokumentacji fotograficznej dołączonej do w/w protokołu,

- kserokopii dokumentów Muzeum Początków Państwa Polskiego w G. dotyczących nieruchomości przy [...] w G.,

- kserokopii pisma Kierownika Referatu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...].09.1950 r. (znak [...]), karta akt PINB nr [...],

- kserokopii pism najemców lokali w kamiennicy wnioskujących o zezwolenie na wybicie otworów okiennych, karty akt PINB nr [...],

- kserokopii decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...].10.1956 r. (znak [...]) o pozwoleniu na wybicie w murze ogniochronnym otworu okiennego, karta akt PINB nr [...],

- kserokopii map sytuacyjnych,

- kserokopii decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...].04.1957 r. (znak [...] pozwoleniu na pobudowanie trzypiętrowego budynku mieszkalnego na nieruchomości przy [...] nr [...], karta akt PINB nr [...],

- pism przesłanych w odpowiedzi na wezwanie PINB w sprawie informacji odnośnie daty powstania otworów okiennych (karty akt PINB nr 95- 110),

PINB decyzją z dnia [...].07.2007 r. nakazał właścicielowi budynku - W. Ś.: "zamurować wszystkie otwory (okna i otwory wentylacyjne) znajdujące się w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego głównego z oficyną usytuowanego na nieruchomości położonej w G. przy [...] (dz. nr [...], ark. [...]) od strony nieruchomości położonej w G. przy [...] (dz. nr [...], ark.[...]) w terminie do [...].09.2007 r. "

WWINB decyzją z dnia [...].08.2007 r. uchylił decyzję PINB w G. i umorzył postępowanie organu I instancji.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego ostateczną decyzją z dnia [...].12.2011 r. stwierdził nieważność w/w decyzji WWINB z dnia [...].08.2007 r. Na decyzję GINB wniesiona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt VII [...]).

Stwierdzenie nieważności spowodowało konieczność ponownego rozpoznania odwołania W. Ś. z dnia [...].07.2007 r., stąd WWINB decyzją z dnia [...].03.2012 r. utrzymał nakaz zamurowania otworów okiennych i wentylacyjnych na granicy działek nr [...] i [...], zmieniając termin wykonania obowiązku.

Na skutek skargi W. Ś. WSA w Poznaniu - po okresie zawieszenia postępowania sądowego i oczekiwaniu na prawomocne zakończenie sprawy dot. stwierdzania nieważności decyzji WWINB z dnia [...].08.2007 r. (wyrok WSA w Warszawie z dnia [...].03.2015 r., sygn. akt VII/ SA/Wa [...]) - wyrokiem z dnia [...].06.2015 r., sygn. akt IV SA/Po [...] uchylił decyzję WWINB z dnia [...].03.2012 r. i poprzedzającą ją decyzję PINB z dnia [...].07.2007 r.

W następstwie powyższego kierując się uzasadnieniem zapadłego w sprawie wyroku WSA w Poznaniu, PINB przeprowadził w dniu [...].02.2016 r. kontrolę w celu ustalenia funkcji pomieszczeń w których się sporne otwory okienne i wentylacyjne. PINB zwrócił się także do Miejskiego Konserwatora Zabytków w G. o wydanie opinii konserwatorskiej w zakresie okien w kamiennicy przy [...] w G. od strony działki sąsiedniej nr [...], w szczególności w zakresie materiału jaki ma być użyty do ewentualnej likwidacji otworów okiennych w ścianie granicznej, czy dopuszczalne jest zastosowanie luksfer, czy w ocenie konserwatora konieczna jest likwidacja otworów wyciorowych i czy istnieje alternatywne rozwiązanie.

W dniu [...].05.2016 r. do PINB wpłynęło pismo Miejskiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia [...].05.2016 r. (znak [...]) z wyrażeniem negatywnej opinii co do istnienia okien i otworów wyciorowych oraz użycia luksferów. Po zapoznaniu się z ww. opinią, wobec wątpliwości związanych z wpisaniem budynku z istniejącymi otworami do rejestru zabytków w 2010 r., PINB w dniu [...].08.2016 r. ponownie zwrócił się do Miejskiego Konserwatora Zabytków. Miejski Konserwator Zabytków wyraził swoje stanowisko w piśmie z dnia [...].09.2016 r. (znak [...]).

PINB zapoznał się z oświadczeniami mieszkańców kamiennicy, przedłożonymi przez W. Ś. w dniu [...].12.2016 r., a dotyczącymi historii powstania okien. Nadto pozyskał kopię decyzji Prezydenta Miasta G. nr [...] z dnia [...].07.2011 r. ustalającej na rzecz A. B. warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynki mieszkalnego wielorodzinnego z usługami i handlem w parterze na dz. nr [...] w G.. Wobec poczynionych ustaleń, PINB decyzją z dnia [...].07.2017 r. odstąpił od nałożenia obowiązków wymienionych w art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. w sprawie otworów okiennych i wentylacyjnych znajdujących się w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego głównego z oficyną, zlokalizowanych na nieruchomości położonej w G., przy [...]. Od decyzji odwołał się A. B., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, a WWINB decyzją z dnia [...].11.2017 r. uchylił ww. decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dniu [...].03.2018 r. pracownicy PINB przeprowadzili kontrolę użytkowania budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Następnie, postanowieniem z dnia [...].03.2018 r. PINB nakazał właścicielowi wykonać projekt inwentaryzacji mieszkań znajdujących się w oficynie, gdzie w ścianie granicznej wykonano otwory okienne i przewody wentylacyjne i spalinowe, w terminie do dnia [...].05.2018 r. Wymagana inwentaryzacja została przedłożona przy piśmie z dnia [...].05.2018 r.

Pismem z dnia [...].08.2018 r. PINB zwrócił się do Miejskiego Konserwatora Zabytków o informację co do dopuszczalności zamurowania otworów okiennych, ew. dopuszczania wykucia otworów okiennych w innych ścianach oraz wskazanie czy W. Ś. wystąpił o zgodę na prowadzenie prac. Miejski Konserwator Zabytków pismem z dnia [...].08.2018 r. (znak [...]) wskazał, że w celu uzyskania opinii konserwatorskiej w zakresie ewentualnych projektowanych nowych rozwiązań architektonicznych oraz planowanych do zastosowania materiałów budowlanych należy przedłożyć projekt techniczny, który dopiero podlegać będzie ocenie, stosowanie luksfer jest niepożądane, a W. Ś. nie występował o zgodę na jakiekolwiek prace.

Postanowieniem z dnia [...].08.2018 r. PINB nakazał W. Ś. wykonać projekt dostosowania wentylacji w przypadku zamurowania otworów okiennych w ścianie szczytowej oraz projekt wykucia nowych okien w mieszkaniu nr [...], w terminie do dnia [...].10.2018 r. Pismem z dnia [...].10.2018 r. zobowiązany odmówił wykonania postanowienia i wskazał, że postanowienie jest wadliwe. PINB postanowieniem z dnia [...].03.2019 r. nakazał W. Ś. przedstawić ekspertyzę, ocenę techniczną dot. możliwości usytuowania otworów okiennych i wentylacyjnych w ścianie innej niż graniczna, wraz z oceną możliwości użytkowania lokali po zamurowaniu otworów okiennych w ścianie granicznej po wykuciu ich w innej ścianie budynku. Jednocześnie organ wskazał, że wykucie otworów okiennych w innej ścianie niż graniczna w budynku stanowiącym zabytek wymaga pozwolenia konserwatorskiego, a ekspertyza winna zawierać projekt graficzny usytuowania nowych otworów okiennych lub poszerzenia istniejących już okien w ścianie kamienicy innej niż graniczna, w ten sposób, że uzgodnione zostaną warunki techniczne mówiące o konieczności doświetlenia i wentylacji pomieszczeń istniejących lokali. Nadto organ wskazał, że obowiązek należy wykonać w terminie do [...].06.2019 r. Zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji wniósł W. Ś. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. WWINB postanowieniem z dnia [...].05.2019 r. uchylił ww. postanowienie PINB i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

PINB po zawiadomieniu stron o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów decyzją z dnia [...].02.2020 r. (znak [...]) nakazał zamurować otwory okienne i wentylacyjne znajdujące się w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego głównego z oficyną, zlokalizowanego na nieruchomości położonej w G. przy [...] obecnie (dz. nr [...]. Ark. [...]) od strony nieruchomości położonej przy [...]. Jednocześnie - uwagi na wpisanie obiektu do rejestru zabytków - organ pouczył, o obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, a wcześniej pozwolenia konserwatorskiego na wykonanie robót budowlanych nakazanych we wskazanym powyżej w obiekcie zabytkowym. Pozwolenia w sposób szczegółowy określą sposób i materiały budowlane, których należy użyć do likwidacji istniejącej samowoli budowlanej tj. do wykonania robót budowlanych polegających na przebudowie. Obowiązek należy wykonać w terminie 6 miesięcy od daty otrzymania decyzji.

Działając na wniosek A. B., reprezentowanego przez fachowego pełnomocnika PINB postanowieniem z dnia [...].03.2020 r. sprostował ww. decyzję w zakresie nazwy ulicy przy której zlokalizowany jest budynek (winno być: Plac [...]) oraz w zakresie daty przeprowadzenia kontroli (winno być [...].02.2016 r.).

Od decyzji PINB odwołał się W. Ś.. Odwołanie zostało uzupełnione o odwołanie wniesione przez jego pełnomocnika.

WWINB po zapoznaniu się z wniesionym odwołaniem i dokonaniu analizy akt sprawy, zważył co następuje.

Na działce nr [...] ark[...] przy [...] (dawniej: [...]) w G. posadowiony jest budynek mieszkalny (budynek główny z oficynami). Kamienica posadowiona w [...] roku wg projektu R.T., decyzją W. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z dnia [...].12.2000 r. została wpisana do rejestru zabytków pod nr [...]

W prowadzonym postępowaniu ustalono, że w budynku głównym od strony działki sąsiedniej (dz. nr [...]) znajduje się 10 otworów okiennych, 12 otworów wentylacyjnych i wyciorowych, zaś w oficynie od strony działki [...] znajdują się 3 okna i 5 otworów wentylacyjnych. Nadto ustalono, że na ścianie znajduje się przyłącze energetyczne do budynku. Otwory okienne mają różną wielkość, usytuowane są bez żadnej symetrii i harmonii.

WSA w Poznaniu orzekając w niniejszej sprawie, w wyroku z dnia [...].06.2015 r., sygn. akt IV SA/Po [...] wskazał m.in., że "organ II instancji prawidłowo ustalił. że w latach 50 - 90 ub. wieku i obecnie nie było i nie ma aktu prawnego zezwalającego na wykucie otworów okiennych (okiennych czy wentylacyjnych) w ścianie szczytowej budynku usytuowanej w granicy. (...) Z tych względów organ zasadnie uznał, że wszystkie otwory okienne i wentylacyjne wykonane zostały samowolnie z naruszeniem prawa i nie można było ich zalegalizować.(...) W przedmiotowej sprawie, jak ustalono, wybicie spornych otworów okiennych i wentylacyjnych nastąpiło bez aktu prawnego zezwalającego na wybicie takich otworów w ścianie budynku usytuowanego w granicy i bez znaczenia pozostaje fakt, czy do wybicia jednego z okien doszło na podstawie ułomnego zezwolenia nazwanego odwołalnym. Z tych względów uzasadnionym było nakazanie Skarżącemu usunięcia stanu niezgodnego z prawem przez ich zamurowanie. Organ nakazując zamurowanie tych okien nie wziął jednak pod uwagę, że cel naprawczy, prowadzony w oparciu o art. 50 - 51 pr.bud. ma na celu doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodności z prawem a tym samym dopuszczalności zajmowania do celów mieszkalnych pomieszczeń co do których po zamurowaniu okien budynku byłoby to niemożliwe. Organ w tym zakresie w ogóle nie poczynił żadnych ustaleń, a jak wynikało z treści skargi, gdyby doszło do zamurowania okien to kilkanaście mieszkań zostałoby wyłączone z eksploatacji ze względu na niespełnienie wymogów przeciwpożarowych i sanitarnych. Organ winien ustalić, w jaki sposób mieszkania te były użytkowane bez otworów okiennych i czy istnieje możliwość przywrócenie stanu zgodności z prawem przez wykucie tych otworów z innej strony niż w murze granicznym, czy wcześniej takie otwory kuchenne czy wentylacyjne były wykute w innym miejscu niż ściana graniczna. I nie chodzi tu o dopuszczenie samowolnego rozmieszczania mieszkań a o doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem (...)."

Mając powyższe wytyczne na uwadze PINB podjął działania w celu ustalenia w jakich pomieszczeniach znajdują się przedmiotowe otwory, a właściciel W. Ś. w piśmie z dnia [...].04.2016 r. poinformował, że przed II wojną światową w budynku było [...] mieszkań ([...] na piętrze i [...] na parterze), a po II wojnie światowej Wydział Gospodarki Lokalowej Urzędu Miejskiego w G. wydzielił [...] lokali mieszkalnych. W. Ś. wskazał również, że właścicielem jest od [...] r. nie ma wiedzy jaką funkcję pełniły poszczególne pomieszczenia wcześniej.

Działając na skutek postanowienia PINB z dnia [...].03.2018 r. właściciel wykonał inwentaryzację mieszkań, która została przedłożona przy piśmie z dnia [...].05.2018 r.

Ponownie rozpatrując sprawę PINB ustalił jakie jest przeznaczenie pomieszczeń, w których są otwory okienne w ścianie granicznej czy te pomieszczenia mogą być ciemne, rozważał możliwość wykucia otworów z innej strony niż w murze granicznym. PINB zwracał się również do Miejskiego Konserwatora Zabytków G. o zajęcie stanowiska /wydanie opinii konserwatorskiej co do istniejących otworów w ścianie granicznej i możliwości ich zamurowania. Jak wynika z pisma Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia [...].05.2016 r., z dnia [...].09.2016 r., z pisma z dnia [...].08.2018 r. niedopuszczalne/nie do przyjęcia jest zamurowanie otworów cegłą szklaną z uwagi na fakt, że jest to materiał niewystępujący historycznie w zabytkach.

W ocenie WWINB nakaz zamurowania otworów okiennych i wentylacyjnych znajdujących się w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego głównego z oficyną, zlokalizowanego na nieruchomości położonej w G. przy [...] (dz. nr [...]. Ark. [...]) od strony nieruchomości położonej przy [...], jest prawidłowy. Brak jest jednak uzasadnienia dla zawartego w rozstrzygnięciu decyzji obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Decyzja nakazująca wykonanie robót budowlanych wydana na podstawie art. 51 ustawy P. b. nie wymaga poprzedzenia jej decyzją o pozwoleniu na budowę, bowiem niejako je zastępuje. W ocenie WWINB, mającego na uwadze wskazania Sądu, wystarczający dla usunięcia naruszenia prawa polegającego na wykonaniu otworów w ścianie granicznej będzie nakaz ich zamurowania murem pełnym. Opierając się na treści pism Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia [...].05.2016 r., z dnia [...].09.2016 r. i z dnia [...].08.2018 r. niedopuszczalne jest zamurowanie otworów cegłą szklaną z uwagi na fakt, że jest to materiał niewystępujący historycznie w zabytkach.

Z uwagi na powyższe oraz w świetle zapadłego w sprawie prawomocnego orzeczenia WSA z dnia [...].06.2015 r., sygn. akt IV SA/Po [...], w którym Sąd wskazał, że "z uwagi na fakt, że zezwolenie na dokonanie konkretnych robót może być dokonane przez konserwatora zabytków na wniosek osób wyraźnie wskazanych w art. 36 ust. 5 ustawy o zabytkach, a więc nie organu, organ winien nakładając na Skarżącego obowiązek z art. 51 ust. 1 pkt 2 pr. bud. zobowiązać go do dokonania określonych czynności polegających na uzyskanie zgody konserwatora zabytków", uzasadnione jest nałożenie obowiązku wystąpienia do konserwatora zabytków o wyrażenie zgody.

O ile właściciel zamierza wykonać roboty związane z przeniesieniem otworów na inną ścianę, dobudowaniem przewodów wentylacyjnych, czy przebudową lokali winien wówczas wystąpić o stosowną decyzje do organu administracji architektoniczno- budowlanej. Zauważyć przy tym należy, co wynika ze stanowiska właściciela reprezentowanego w trakcie postępowania oraz zawartego w odwołaniu właściciel nie jest zainteresowany zamurowaniem otworów.

Z uwagi na powyższe organ postanowił orzec kasacyjno - reformacyjnie, nakazując zamurowanie wszystkich otworów murem pełnym (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Orzekając w sprawie WWINB miał również na uwadze nieokreślenie w rozstrzygnięciu decyzji PINB adresata obowiązku, bez wątpienia - co wynika - z uzasadnienia decyzji - adresatem obowiązku jest właściciel tj. W. Ś..

Odnosząc się do zarzutu odwołania WWINB zauważa, że faktycznie organ błędnie doręczył swoją decyzję stronie, z pominięciem pełnomocnika, niemniej przy pisemnie z dnia [...].03.2020 r. doręczył decyzję pełnomocnikowi, który również wniósł odwołanie.

Decyzja WWINB zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez W. Ś..

Decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że w stanie faktycznym, który ma miejsce w rozpoznawanej sprawie w/w przepis ma zastosowanie, a nie wzięcie pod uwagę przepisów dekretu z dnia [...] grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami. Nadto bezpodstawnie nałożono na Skarżącego obowiązek uzyskania zgody konserwatorskiej na wykonanie robót budowlanych nakazanych zaskarżoną decyzją.

2. naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 80 k.p.a. poprzez:

- zaniechanie czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego oraz wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy,

- nie ustalenie dokładnego czasu wykonania otworów okiennych w ścianie szczytowej budynku przy [...] w G.,

- nie dokonanie ustaleń w zakresie wpływu nakazania wykonania określonych robót budowlanych w lokalach mieszkalnych, gdzie wybito okna,

- nieuwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego obywateli polegającym na nieuzasadnionym pominięciu interesu lokatorów budynku położonego w G. przy pl. [...] przez pozbawienie ich możliwości korzystania z lokalu z odpowiednim dostępem światła dziennego,

- poprzez nieprzestrzeganie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej w ten sposób, że w sytuacji, w której występują sprzeczne interesy stron -, uwzględnienie interesu tylko jednej strony.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że podana w zaskarżonej decyzji podstawa prawna art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. jest błędna. Skarżący zakwestionował też zobowiązanie do uzyskania zgody konserwatorskiej na wykonanie robót budowlanych nakazanych w zaskarżonej decyzji. Prowadzący postępowanie w tej sprawie PINB winien przeprowadzić wszystkie konieczne do wyjaśnienia sprawy dowody, a w szczególności przeprowadzić dowody z przesłuchania świadków na okoliczność kiedy dokładnie zostały wybite otwory okienne i wentylacyjne, kto je wykonał, czy zwracano się o zgodę na nich wybicie, czy na wybicie okien i otworów wentylacyjnych była udzielona formalna zgoda, czy też przez czynność dorozumianą i jakie znaczenie wybite okna i otwory wentylacyjne mają dla możliwości eksploatacji mieszkań. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy szczególnie duże znaczenie ma ustalenie, kiedy zostały wybite okna i otwory wentylacyjne w ścianie szczytowej. Jeżeli miało to miejsce jeszcze przed wpisaniem przedmiotowej kamienicy do rejestru zabytków , to obecnie brak jest podstaw do żądania zamurowania okien i otworów wentylacyjnych. Skarżący stwierdził (i potwierdzają to świadkowie), że zdecydowana większość okien (jeżeli nie wszystkie) zostały wybite na początku lat [...] kiedy ówcześni właściciele kamienicy zostali pozbawieni możliwości wykonywania praw właścicielskich, a mieszkania w tej kamienicy zostały objęte publiczną gospodarką lokalami. W momencie wpisywania budynku do rejestru zabytków, co nastąpiło w dniu [...] grudnia 2000 r. sporne okna i otwory wentylacyjne oraz wyczystki już były i w związku z tym winny być uwzględnione w opisie obiektu wpisywanego do rejestru zabytków. I to był stan, którego zmieniać bez zgody konserwatora zabytków nie było można. Skoro przy wpisywaniu do rejestru zabytków inwentaryzację przeprowadzono tylko na podstawie dokumentów (dokumentacji technicznej i zdjęć), a nie wizji lokalnej i oglądu budynku, to obecnie mając na względzie rzeczywisty wygląd budynku w momencie wpisania go do rejestru, nie można żądać przywrócenia stanu sprzed kilkudziesięciu lat (z pierwszej połowy XX wieku). Obiekt zabytkowy podlega ochronie od momentu wpisania go do rejestru i w związku z tym brak jest podstaw do żądania usunięcia zmian dokonanych wcześniej.

Nadto skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, co nastąpiło postanowieniem Sądu z dnia [...] września 2020 r.

WWINB w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

O oddalenie skargi niósł także uczestnik postępowania Ł. B., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W orzecznictwie tak wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd o związaniu organu administracji i Sądu ponownie rozpoznającego sprawę ocena prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani Sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie Sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego Sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez Sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej - art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt I GSK [...], LEX nr 1487724).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz Sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

W niniejszej sprawie nie zaszła żadna istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby niewiążącą ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po [...].

W uzasadnieniu tego wyroku wskazano natomiast expressis verbis, że wszystkie otwory okienne i wentylacyjne wykonane zostały samowolnie z naruszeniem prawa i nie można było ich zalegalizować. Także wprost w uzasadnieniu wyroku w sprawie IV SA/Po [...] sformułowano ocenę, że nakazanie Skarżącemu usunięcia stanu niezgodnego z prawem poprzez zamurowanie spornych otworów było uzasadnione. Sąd przesądził nadto, że wpisanie budynku do rejestru zabytków nie sanuje robót budowlanych wykonanych z naruszeniem prawa przed wpisem. Podobnie Sąd przesądził, że organ, nakładając na skarżącego obowiązek z art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. winien zobowiązać go do uzyskania zgody konserwatora zabytków. W tych wszystkich kwestiach obecną polemikę Skarżącego z argumentami zaskarżonej decyzji należy uznać za spóźnioną – przedstawionymi wyżej ocenami wyrażonymi w wyroku w sprawie IV SA/Po [...] Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany (podobnie jak organy administracji), co oznacza, że nie może formułować ocen przeciwnych.

Rzeczą Sądu w niniejszym postępowaniu była natomiast ocena zastosowania się przez orzekające w sprawie organy administracji do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku w sprawie IV SA/Po [...]. Analizując te kwestię, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzające ją postępowanie czynią zadość tymże wskazaniom.

Zgodnie ze wskazaniami Sądu WWINB nałożył na Skarżącego obowiązek uzyskania zgody konserwatorskiej na wykonanie nakazanych robót budowlanych oraz sprecyzował, z jakich materiałów winno zostać wykonane zamurowanie otworów. Organ wziął tu pod uwagę jednoznaczne stanowisko Miejskiego Konserwatora Zabytków kontestującego użycie do tego celu luksfer.

W wyroku w sprawie IV SA/Po [...] stwierdzono także, że organ winien ustalić, w jaki sposób mieszkania były użytkowane bez otworów okiennych i czy istnieje możliwość przywrócenie stanu zgodności z prawem przez wykucie tych otworów z innej strony niż w murze granicznym, czy wcześniej takie otwory kuchenne czy wentylacyjne były wykute w innym miejscu niż ściana graniczna. PINB wykonał to zalecenie, ustalając, że po II wojnie światowej Wydział Gospodarki Lokalowej Urzędu Miejskiego w G. wydzielił z pierwotnych [...] [...] mieszkań, co w konsekwencji spowodowało konieczność wybicia 13 otworów okiennych i wentylacyjnych oraz 11 wyczystek kominowych. Jednocześnie Miejskie Konserwator Zabytków wskazał, że w zakresie ewentualnych projektowanych nowych rozwiązań architektonicznych oraz planowanych do zastosowania materiałów budowlanych umożliwiających doświetlenie i wentylacje pomieszczeń, ocena Konserwatora będzie możliwa dopiero po przedłożeniu projektu technicznego tych prac. Przedłożenia zaś takiego projektu Skarżący w toku postępowania administracyjnego odmówił.

W takiej sytuacji, wobec jednoznacznego przesądzenia w sprawie IV SA/Po [...], że wybicie otworów okiennych i wentylacyjnych nastąpiło bez aktu prawnego na to zezwalającego (bez znaczenia – w ocenie Sądu – pozostawał fakt, czy do wybicia jednego z okien doszło na podstawie ułomnego zezwolenia nazwanego odwołalnym), stwierdzić należy, że organy administracji uczyniły zadość obowiązkom wynikającym z przepisu art. 153 p.p.s.a. Nie jest bowiem rzeczą organów czynić własne ustalenia co do ewentualnego postulowanego usytuowania otworów okiennych w ścianie innej niż usytuowana na granicy działki.

Wskazać w tym miejscu należy także na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] września 2015 r. w sprawie II OSK [...], w którym podkreślono, że obowiązek dostarczenia mieszkania zdatnego do zamieszkania, w tym właściwie nasłonecznionego, obciąża wynajmującego. Wynajmujący nie może realizować tego obowiązku niejako kosztem właściciela nieruchomości sąsiedniej, poprzez domaganie się utrzymania okien usytuowanych w ścianie znajdującej się bezpośrednio przy granicy z nieruchomością sąsiednią. Jeżeli więc na skutek zamurowania okien mieszkania nie są należycie nasłonecznione, to wynajmujący musi dokonać takich przeróbek, aby zapewnić właściwe oświetlenie dzienne. Pozostawienie okien w ścianie granicznej, aby właściciele domu, w którym te okna się znajdują, mogli właściwie wykonać swoje obowiązki wynikające z umów najmu, stanowiłoby przejaw nierównego traktowania właścicieli sąsiadujących nieruchomości (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA).

Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że wydając zaskarżoną decyzję WWINB nie dopuścił się uchybień, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego

Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę w całości oddalił.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs? ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374).