Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 508/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Asesor WSA Jacek Boratyn, Protokolant sekr. sąd. Karolina Dźwierzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2019 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2010-2012 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokatowi [...] – Kancelaria Adwokacka w R. w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. D.(dalej: wnioskodawca/ skarżący) była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2019 r. nr [...], którą tenże utrzymał w mocy własną decyzję z 5 marca 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia w/w należności z tytułu składek, w łącznej wysokości 12 449,98 zł, na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy (dalej ogólnie "należności z tytułu składek").

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że K. D. w styczniu 2019 r. zwrócił się do Zakładu o umorzenie należności z tytułu składek - odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej, ewentualnie umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, powołując się na swoją trudną sytuację finansową, życiową (pobyt w zakładzie karnym) i zdrowotną.

Decyzją z [...] marca 2019 r. Zakład odmówił uwzględnienia żądania w zakresie szczegółowo wyspecyfikowanym w rozstrzygnięciu. Z ustaleń organu wynikało, że wnioskodawca w okresie od 23 lipca 2009 r. do 31 stycznia 2013 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, z którą związany był obowiązek opłacania składek, którego nie dopełnił, przez co na jego koncie powstało zadłużenie, od którego naliczono odsetki. Aktualnie przebywa w jednostce penitencjarnej, koniec kary datowany jest na 14 maja 2024 r. Nie posiada żadnego źródła dochodu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z uwagi na problemy zdrowotne nie pracuje. Korzysta z pomocy matki oraz brata i partnerki. Miesięczne wydatki na leczenie wynoszą około 200 zł. Posiada liczne zobowiązania prywatnoprawne, które nie są spłacane. Nie posiada majątku.

Mając powyższe na uwadze Zakład uznał, że wnioskodawca nie wykazał ziszczenia się w jego przypadku przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 lub 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 963 ze z.) dalej określanej skrótem "u.s.u.s.", oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365) dalej określanego jako "rozporządzenie". Nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, a wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W styczniu 2019 r. zgłosił wniosek o upadłość konsumencką, ale nie został jeszcze rozpatrzony. Zadłużenie jest wyższe od kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zaległości składkowe objęte są postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym od maja 2011 r. Zastosowane środki egzekucyjne były częściowo skuteczne; prowadzono egzekucję z wynagrodzenia za pracę. Postanowieniem z 12 grudnia 2016 r. komornik umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak składników majątkowych, z których można by prowadzić egzekucję. Aktualnie stosowany jest inny środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego; egzekucja jest nieskuteczna. W lipcu 2017 r. przekazano do organu egzekucyjnego dalsze tytuły wykonawcze celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, co do których nie jest uprawniony Dyrektor Zakładu. Pomimo, że aktualnie postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne, organ egzekucyjny nie uznał należności jako całkowicie nieściągalnych. Żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie stwierdzono też okoliczności określonych w rozporządzeniu. Sam fakt pozbawienia wolności nie stanowi przesłanki uwzględnienia wniosku, choć ma on wpływ na obecną sytuację dochodową strony. W zakładzie ma zaspokojone potrzeby życiowe (nie ponosi kosztów utrzymania), a odbywana kara ma charakter okresowy. Nie wykazał też złego stanu zdrowia. Natomiast zgłosił, odrębnie rozpoznawany, wniosek o zawarcie układu ratalnego, a zatem bierze w ocenie Zakładu pod rozwagę spłatę zadłużenia. Nie upłynął ponadto termin przedawnienia dochodzenia zobowiązania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący stwierdził, że doręczona mu decyzja zawiera sprzeczności. Zakończenie działalności gospodarczej wiązało się z brakiem majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję, a komornik umorzył postępowanie egzekucyjne. Zajęcie rachunków bankowych jest bezskuteczne, ponieważ nie ma na nich żadnych środków. Zgłosił wniosek o umorzenie zaległości nie z powodu osadzenia w zakładzie karnym, lecz z powodu braku środków od dłuższego czasu. Stan taki istniał już przed zatrzymaniem go w lipcu 2016 r. i osadzeniem w zakładzie.

Opisaną na wstępie decyzją Zakład utrzymał własną decyzję z [...] marca 2019 w mocy. Organ podkreślił, że w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, której przypadki określono w poszczególnych punktach powołanej jednostki redakcyjnej przepisu. Niemniej, spełnienie określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy te określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Uprawnione organy nie stwierdziły braku możliwości dochodzenia egzekucyjnego należności. Nie stwierdzono też, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Jeżeli chodzi natomiast o przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzeniu to także nie stwierdzono ich zaistnienia. Ustalony stan faktyczny nie wskazuje na stan ubóstwa. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej, przebywa w zakładzie karnym, gdzie ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu. Udzielenie ulgi nie może być traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z dochodzenia należności, dlatego organ zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w rozpatrywaniu takich żądań.

W skardze zarzucono organowi, że nie została uwzględniona sytuacja materialna wnioskodawcy oraz tego, że zadłużenie powstało na skutek sprawowania opieki nad osobą przewlekle chorą (ojcem chorym na nowotwór), które pozbawiło go uzyskania wystarczającego dochodu. Przejął bowiem na siebie ciężar utrzymania rodziny. Wtedy też zaciągał kredyty. Utracił płynność finansową, a powstałego zadłużenia nie jest w stanie spłacić.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Organ podkreślił, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanki umorzenia zaległości nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku. Zaskarżona odmowa nie nosi znamion dowolności, ponieważ została należycie uzasadniona. Umorzenie zaległości byłoby możliwe tylko w przypadku stwierdzenia, że nie tylko obecnie, ale też w przyszłości nie będzie realnej możliwości ich odzyskania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W ocenie Sadu, zaskarżoną decyzję wydano co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wyjaśniono bowiem dostatecznie rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej skarżącego, a ponadto między treścią (wykładnią) stosowanych przepisów i poczynionych dotychczas ustaleń (subsumpcją) zachodzą rozbieżności. Stanowisko organu nie wskazuje jednoznacznie, czy odmowa udzielenia ulgi nastąpiła z powodu nieziszczenia się przesłanek ją warunkujących, czy w ramach uznania administracyjnego. Na gruncie znajdujących zastosowanie w sprawie wniosku skarżącego przepisów u.s.u.s. organ powinien mieć zaś na uwadze, że czym innym jest wydanie decyzji negatywnej z powodu nieziszczenia się przesłanek warunkujących udzielenie ulgi, kiedy to decyzja ma charakter związany (zawsze negatywny dla wnioskodawcy), a czym innym odmowa udzielenia ulgi następująca po ustaleniu ziszczenia się którejkolwiek z podstaw umorzenia, ale oparta na uznaniu administracyjnym, kiedy ma ona charakter dyskrecjonalny (pozytywny lub negatywny).

Zakład ustalił dotychczas, że skarżący posiada zadłużenie i przebywa w zakładzie karnym (zatrzymany został w 2016 r.), nominalnie do maja 2024 r. Od osadzenia w zakładzie karnym egzekucja jest bezskuteczna. Aktualnie stosowany jest tylko jednej środek egzekucyjny – zajęcie rachunków bankowych. Jako osadzony nie ma własnego dochodu, nie pracuje. Powołuje się na problemy zdrowotne związane z kręgosłupem, na leczenie miesięcznie ma przeznaczać 200 zł. Korzysta ze wsparcia finansowego osób najbliższych (matki, brata, partnerki). W tych okolicznościach Zakład uznał, że nie zachodziły przesłanki do umorzenia zaległości określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zaś te określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. nie zostały przez wnioskodawcę wykazane. Skarżący uważał z kolei, że organ wadliwie ustalił i ocenił jego sytuację materialno-bytową, pominął istotne okoliczności związane z brakiem środków i majątku, z których mógłby spłacić zadłużenie. Deklarował ponadto gotowość spłaty zadłużenia przez członków rodziny, ale bez należności dodatkowych (odsetek, kosztów egzekucyjnych). Podkreślał, że stan bezskuteczności egzekucji istniał już przed osadzeniem go w zakładzie karnym.

Wskazać należy, że należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może to nastąpić, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Pomimo braku całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl postanowień § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Decyzja podejmowana na podstawie powołanych przepisów ma charakter uznaniowy – jeżeli organ stwierdzi istnienie przesłanek określonych w powołanych przepisach (w zakresie ustalania przesłanek Zakład nie działa w ramach uznania). Oznacza to, że Zakład - w sytuacji zaistnienia przesłanek warunkujących udzielenie ulgi - może odmówić jej przyznania, jeżeli tylko w należyty i weryfikowalny sposób uzasadni podjętą decyzję, która nie będzie naruszać istoty regulacji zawartych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Powinien przy tym baczyć, aby przez odmowę udzielenia ulgi, pomimo ziszczenia się ustawowych przesłanek ich przyznania, nie doprowadzić dłużnika do utraty środków niezbędnych do podstawowego utrzymania na poziomie nie niższym od minimum socjalnego (niezbędnego minimum egzystencji). Przepisy o umarzaniu zaległych składek mają bowiem na celu niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużenia. Przede wszystkim jednak organ rozpoznający wniosek w pierwszej kolejności musi ustalić, czy wobec wnioskodawcy zachodzi którakolwiek z przesłanek (podstaw) umorzenia należności z tytułu składek, czy nie. Podjęcie decyzji musi zostać poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego spełniającego wymagania określone w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. dalej: "K.p.a."), w którym zgromadzone zostaną dowody pozwalające na odniesienie sytuacji materialno-bytowej i osobistej wnioskodawcy do przesłanek (podstaw) warunkujących udzielenie ulgi. Uzasadnienie decyzji, w szczególności odmownej, musi spełniać podwyższone wymagania argumentacyjne i czynić zadość dyspozycji art. 107 § 3 K.p.a. oraz zasadzie przekonywania określonej w art. 11 K.p.a. Podjęta w ramach uznania administracyjnego decyzja nie może przekraczać jego granic, nie może dawać podstawy skutecznego postawienia jej zarzutu dowolności, tj. naruszenia art. 80 K.p.a. i być w opozycji do dyspozycji art. 11 K.p.a.

W ocenie Sądu kontrolowana decyzja powyższych wymagań nie spełnia. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że skarżący nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji, a stan taki trwa już od pewnego czasu. Nie ma własnego źródła dochodu. Jedynym stosowanym obecnie środkiem egzekucyjnym jest zajęcie rachunków bankowych, przy czym nie ma na nich żadnych środków. Trudno zatem uznać tę sytuację za skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego, które pozwoliłoby na wyegzekwowanie jakichkolwiek należności zwłaszcza, że skarżący w zakładzie karnym nie pracuje. Jest to szczególnie istotne w świetle przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. oraz stanowiska organu o braku wystąpienia przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwagi na nieuznanie należności (zaległości) za całkowicie nieściągalne. Zasadnie na kwestie te zwrócił uwagę skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Posłużenie się przez Zakład argumentacją, która nie przystoi do okoliczności faktycznych sprawy, a w każdym razie nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym, jest z nim sprzeczna lub narusza zasady logiki, stanowi istotne naruszenie art. 107 § 3 i art. 80 K.p.a., które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z póżn. zm. dalej: "P.p.s.a."). Czym innym jest bowiem nieziszczenie się przesłanek udzielenia ulgi, a czym innym odmowa jej udzielenia oparta na uznaniu administracyjnym. W stanowisku organu brakuje szczegółowego odniesienia się do kwestii zasobu majątkowego, jakim dysponuje skarżący (jego braku), który przecież nie kontynuuje już prowadzenia działalności gospodarczej (dane z CEIDG) oraz jego zrelatywizowania do kwoty zadłużenia, tym bardziej, że od momentu osadzenia zobowiązany jest pozbawiony jakichkolwiek źródeł dochodów. Organ powinien zaś ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności należności porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Organ wspomina w decyzji o częściowej skuteczności egzekucji prowadzonej od maja 2011 r., ale pomija, że w późniejszym czasie uprawniony organ stwierdził brak jakichkolwiek składników majątku i nie relatywizuje już wyegzekwowanych kwot do wydatków związanych (poniesionych lub przewidywanych) z postępowaniem egzekucyjnym, a to przez pryzmat dyspozycji art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Brakuje też wywodu pod kątem przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. i stanowiska organu odnośnie podanej w uzasadnieniu decyzji informacji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez komornika w 2016 r. "z powodu braku składnika majątkowego, do którego egzekucja mogłaby być prowadzona", a dodać trzeba, że od tego czasu zobowiązany przebywa w zakładzie karnym z perspektywą spędzenia tam dalszych kliku lat. Brak też szerszego uzasadnienia odnośnie twierdzenia organu, że "pomimo nieskuteczności egzekucji nie uznano należności za całkowicie nieściągalne". Trudno również zrozumieć, co miał na myśli Zakład podając, że "aktualnie organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję", podczas gdy w uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2019 r. zawarto także przeciwne stwierdzenie (informację) o umorzeniu egzekucji przez komornika z powodu braku składnika majątkowego, do którego egzekucja mogłaby być prowadzona. Rodzi się w tej sytuacji pytanie, czy oba fragmenty uzasadnienia decyzji są ze sobą sprzeczne, czy też Zakład oczekuje innego jeszcze, bardziej przekonującego stanowiska organu egzekucyjnego, aby móc stwierdzić zaistnienie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Istotne jest to zwłaszcza z tego powodu, że aktualnie jedynym zastosowanym, ale bezskutecznym, środkiem egzekucyjnym jest zajęcie rachunków bankowych, na których nie ma żadnych środków pieniężnych. W sytuacji tej chodzi oczywiście o zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, ponieważ samego rachunku bankowego nie sposób uznać za składnik majątku zobowiązanego, który może być przedmiotem egzekucji. Jednak sam fakt wszczęcia/prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest niewystarczający do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Organ nie wyjaśnił zaś powodów, dla których wcześniejszej decyzji komornika nie uznał za odpowiadającą dyspozycji art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Być może było to wynikiem przyjęcia, że egzekucja nie była całkowicie bezskuteczna, ale nie zawarto tego wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji, a w aktach sprawy nie ma dowodu, który by tę okoliczność potwierdzał. Pomimo twierdzenia, że "dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych nie można stwierdzić przesłanki nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania", Zakład nie wyjaśnia, z jakich to możliwości (działań/środków) egzekucyjnych może skorzystać.

Warte podkreślenia jest także to, że przy ocenie przesłanek do zastosowania omawianej ulgi, czy to wynikających z ustawy czy z rozporządzenia istotne znaczenie ma aktualna sytuacja materialna, rodzinna i życiowa zobowiązanego, w związku z tym w tak umotywowanej decyzji (brakiem przesłanek umorzenia) bezpodstawnym jest odwoływanie się do tego co może nastąpić w sytuacji skarżącego w przyszłości. Takie okoliczności mogą być uwzględniane jako argumentacja decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, a takiego charakteru skarżona decyzja nie posiada. Niemniej jednak zauważyć należy, że samo wskazanie, iż koniec odbywania kary przypada na 14 maja 2024 r., bez rozważenia całokształtu sytuacji zobowiązanego, choćby nadmienianego przez skarżącego złego stanu zdrowia, nie wydaje się być wystarczającą podstawą do przyjęcia pozytywnego założenia, że podejmie on wówczas zatrudnienie i uzyska dochody, z których można będzie zaspokoić należność z tytułu składek.

W tej sytuacji ocena wniosku przez pryzmat przesłanek określonych w rozporządzeniu musiała zostać oceniona za dokonaną przedwcześnie, ponieważ nie wyjaśniono dostateczne ww. okoliczności, które powinny być ocenione w pierwszej kolejności. Ocena wniosku pod kątem tego, czy opłacenie należności pociągnęłoby dla zobowiązanego zbyt ciężkie skutki powinna być dokonana po wyjaśnieniu i należytym uzasadnieniu, że nie zachodziła całkowita nieściągalność składek. Z § 3 rozporządzenia wynika, że inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania trudnej sytuacji materialno-bytowej i rodzinnej ciąży na wnioskodawcy, ale nie zwalania to Zakładu z obowiązku realizacji zasad i obowiązków ustawowych określonych w K.p.a., który ciężar dowodzenia nakłada przede wszystkim na prowadzący postępowanie organ (art. 7 K.p.a.). Wskazana jest oczywiście współpraca samego zobowiązanego w tym zakresie, ponieważ sam najlepiej orientuje się w swojej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, ale nie można wykluczyć możliwości pozyskania dowodów samodzielnie przez Zakład, zwłaszcza jeżeli pozostawałyby one w jego zasobach lub innych organów, o których mowa w art. 7b K.p.a. Dopiero w razie stwierdzenia ziszczenia się przesłanek określonych w rozporządzeniu Zakład może przystąpić do - opartej na uznaniu administracyjnym -oceny zasadności przyznania wnioskodawcy ulgi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2017 r. II GSK 5275/16). Analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji nie wykazała, aby organ wywiązał się należycie z ciążących na nim obowiązków proceduralnych.

Za wadliwy Sąd uznał argument Zakładu o niekorzystaniu przez skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej. W świetle art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.) osobie odbywającej karę pozbawienia wolności prawo do takich świadczeń bowiem nie przysługuje. Podkreślany przez Zakład fakt pobytu skarżącego w zakładzie karnym i posiadanie licznych długów prywatnoprawnych rzeczywiście nie stanowią samoistnych przesłanek udzielenia ulgi, ale obowiązkiem Zakładu jest dokonanie rzetelnej oceny aktualnej sytuacji dłużnika.

Natomiast niezasadnie skarżący powołuje się w skardze na okoliczności, które w jego ocenie miały istotny wpływ na powstanie zadłużenia. Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek badaniu podlega bowiem aktualna sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego, a nie powody powstania zadłużenia.

Z podanych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s., orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W myśl powołanego przepisu Sąd uwzględnia skargę na decyzję w razie stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Do wyeliminowania powyższych mankamentów i uzupełnienia postępowania wyjaśniającego oraz argumentacji (uzasadnienia) podjętego rozstrzygnięcia, wystarczające będzie uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji. Postępowanie przed Zakładem jest wprawdzie dwuinstancyjne, ale z uwagi na to, że od decyzji pierwszej instancji nie zachodzi konieczność wniesienia środka odwoławczego, lecz możliwe jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego, bez korzystania z instytucji określonej w art. 127 § 3 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zob. art. 52 § 3 P.p.s.a.), zapewnienie skarżącemu ścieżki proceduralnej obejmującej w takich okolicznościach pełne postępowanie dwuinstancyjne byłoby zbędnym przedłużaniem postępowania, podważającym zasadę szybkości procedowania. Wszak postępowanie administracyjne toczy się od stycznia 2019 r. Ponadto w aktualnie prowadzonym postępowaniu chodzić będzie tylko o uzupełnienie postępowania, a nie jego prowadzenie w pełnym zakresie.

Skarżący reprezentowany był w postępowaniu sądowym przez pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy. O należnym mu wynagrodzeniu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Obejmuje ono wynagrodzenie (opłatę) w wysokości 240 zł oraz podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 zł. Wysokość wynagrodzenia nie była uzależniona od wartości przedmiotu zaskarżenia, która w sprawie nie występowała, ponieważ dotyczyła ulgi, a nie świadczenia określonej wysokości.