Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1544/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Asesor WSA Piotr Borowiecki Asesor WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant Andrzej Michrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi P.K. na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2004 r. w przedmiocie: skreślenia z listy adwokatów oddala skargę.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 1544/04

U Z A S A D N I E N I E

P.K. wnioskiem z dnia 25 września 2001 r. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o anulowanie naliczonych składek korporacyjnych za okres od września 1999 r. do maja 2001 r. w łącznej wysokości 1 910 zł i o zaprzestanie ich naliczania od czerwca 2001 r. W uzasadnieniu P.K. podał, iż nie jest adwokatem świadczącym pomoc prawną w jakiejkolwiek formie organizacyjnej, gdyż prowadzi Kancelarię Prawniczą jako radca prawny, gdyby natomiast Prezydium ORA nie uwzględniło jego wniosku, prosił o skreślenie z listy adwokatów z dniem 1 września 1999 r.

Okręgowa Rada Adwokacka postanowieniem z dnia [...] listopada 2001 r. wniosku P.K. o anulowanie składek nie uwzględniła, a następnie uchwałą z dnia [...] stycznia 2002 r. skreśliła go z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. z dniem 17 stycznia 2002 r. W uzasadnieniu ORA stwierdziła, iż wniosek P.K. z dnia 25 września 2001 r. miał charakter warunkowy (anulowanie składek, a w przypadku odmowy, skreślenie go z listy adwokatów). Natomiast po otrzymaniu przez zainteresowanego postanowienia z dnia [...] listopada 2001 r. o odmowie anulowania składek, pismem z dnia 5 grudnia 2001 r. kategorycznie zwrócił się o skreślenie go z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. W związku z tym ORA na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16 poz. 124 ze zm.) skreśliła P.K. z dniem podjęcia uchwały. Zdaniem organu samorządowego nie było żadnych podstaw faktycznych ani prawnych do skreślenia P.K. z listy adwokatów z inna datą, w szczególności z datą 1 września 1999 r. W ocenie ORA P.K. będąc wpisany na listę adwokatów był adwokatem uprawnionym do wykonywania zawodu zgodnie z ustawą o adwokaturze i ciążyły na nim obowiązki korporacyjne. Z praw tych i obowiązków nie zwalniał go fakt wykonywania zawodu radcy prawnego, a za błędny należy uznać reprezentowany przez niego pogląd, że Zgromadzenie Izby Adwokackiej może określać kto jest a kto nie jest adwokatem oraz, że z uchwał tych można wyprowadzać wnioski co do dat skreślenia adwokata z listy w przypadku jego wystąpienia z adwokatury.

Od tej uchwały P.K. złożył odwołanie z dnia 8 marca 2002 r. jedynie w zakresie daty skreślenia z listy adwokatów wnosząc jednocześnie o wstrzymanie nadania mu biegu do czasu rozmowy ze skarbnikiem ORA. Następnie pismem z dnia 22 marca 2002 r. P.K. zwrócił się do ORA o wydanie zaświadczenia, że będąc wpisany na listę adwokatów nigdy zawodu tego nie wykonywał oraz nie występował jako adwokat. Na skutek złożonej prośby o wydanie zaświadczenia ORA podjęła w dniu [...] kwietnia 2002 r. jednomyślnie uchwałę o odmowie jego wydania stwierdzając, iż ORA nie dysponuje danymi pozwalającymi na potwierdzenie okoliczności (stanu faktycznego lub prawnego) żądanych przez wnioskującego. W kolejności chronologicznej P.K. złożył do ORA, pismem z dnia 8 kwietnia 2002 r., prośbę o umorzenie naliczonych składek oraz pismem z dnia 16 maja 2002 r. odwołał się od uchwały ORA z dnia [...] kwietnia 2002 r. o odmowie wydania zaświadczenia.

Okręgowa Rada Adwokacka w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. zawiesiła postępowanie w sprawie o umorzenie składek oraz nadała bieg odwołaniu P.K. o wydanie zaświadczenia.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na posiedzeniu w dniu [...] lipca 2002 r. postanowiło uchylić uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] stycznia 2002 r. o skreśleniu z listy adwokatów P.K. i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, a odwołanie od uchwały z dnia [...] kwietnia 2002 r. o odmowie wydania zaświadczenia pozostawić bez rozpoznania. Uzasadniając to drugie rozstrzygnięcie NRA nie znalazła możliwości uwzględnienia odwołania podzielając trafność argumentów Okręgowej Rady Adwokackiej w W. Uchylając uchwałę z dnia [...] stycznia 2002 r. o odmowie skreślenia P.K. z listy adwokatów z datą żądaną przez skarżącego NRA stwierdziła, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ORA powinna umożliwić zainteresowanemu przedstawienie uzasadnienia swojego stanowiska, którego złożenie skarżący zapowiedział. Następnie organ samorządowy powinien dokonać analizy przedłożonych argumentów i podjąć stosowna decyzję.

Wezwany do złożenia uzasadnienia swojego stanowiska w przedmiocie żądanej daty skreślenia z listy adwokatów, P.K. pismem z dnia 25 lutego 2004 r. argumentował, iż od 1 czerwca 1963 r. do 31 lipca 1999 r. pracował na etacie jako radca prawny, a od 1 września 1999 r. do chwili złożenia pisma prowadził samodzielnie Kancelarię Prawniczą jako radca prawny. Nigdy nie wykonywał zawodu adwokata w rozumieniu ustawy o adwokaturze, nie miał siedziby jako adwokat oraz nie używał tytułu adwokata. Jego przynależność do Palestry miała charakter symboliczny i emocjonalny. Składki płacił w latach 1965 – 1999, a także wcześniej, gdy nie wykonywał zawodu prawniczego będąc Dyrektorem Przedstawicielstwa [...]. Od 1 września 1999 r. zarejestrował Kancelarię Prawniczą Radcy Prawnego i dlatego uznał za stosowne z tą datą wystąpić o skreślenie z listy adwokatów ponieważ nie można wykonywać zawodu radcy prawnego jako adwokat i odwrotnie.

Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia [...] marca 2004 r. postanowiła skreślić P.K. z listy adwokatów z datą podjęcia uchwały. W uzasadnieniu ORA podała, iż nie ma żadnych podstaw faktycznych ani prawnych do skreślenia P.K. z listy adwokatów z datą 1 września 1999 r., a związku z tym skreślenie następuje z datą podjęcia uchwały przez organ samorządowy.

Od uchwały tej P.K. złożył odwołanie do Naczelnej Rady Adwokackiej żądając skreślenia go z listy adwokatów z datą 1 września 1999 r. Odnosząc się do argumentów zaskarżonej uchwały skarżący wywodzi, iż a contrario nie ma żadnej podstawy prawnej zabraniającej skreślenia go z inną datą niż data podjęcia uchwały. Uzasadniając powód skreślenia go z żądaną datą ponownie wskazuje, że od 1 września 1999 r. wykonując jedynie zawód radcy prawnego stracił wszelkie uprawnienia do używania tytułu adwokata, a więc i pozostawania na liście adwokatów ORA w W. Na poparcie tego stanowiska skarżący powołał się na § 1 ust. 1 i ust. 2 Uchwały Nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2003 r. "Regulamin wykonywania zawodu adwokata w kancelarii indywidualnej lub spółkach", w którym § 1 ust. 1 określa na czym polega wykonywanie zawodu adwokata, a § 1 ust. 2 stanowi o siedzibie wykonywania zawodu.

Naczelna Rada Adwokacka uchwałą z dnia [...] czerwca 2004 r. na podstawie art. 58 pkt 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) utrzymała zaskarżona uchwałę w mocy. Ustawa Prawo o adwokaturze zmieniająca ustawę o ustroju adwokatury w art. 4 ust. 2, w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 września 1997 r. [zmiana dokonana przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. (Dz. U. Nr 75, poz. 471)] stanowiła, iż "adwokat może wykonywać zawód także w obsłudze prawnej na zasadach określonych w odrębnych przepisach". Wpisując się na listę adwokatów skarżący deklarował, że nie zamierza ubiegać się o wykonywanie zawodu w zespole adwokackim lecz pragnie pracować jako radca prawny, co było możliwe w obowiązującym wówczas stanie prawnym. Jednakże równocześnie oświadczył, że pragnie wypełniać te zadania jakie stawia ustawa o adwokaturze przed członkami Palestry. W związku z tym NRA podzieliła stanowisko ORA, że od chwili wpisu na listę adwokatów skarżący posiadał uprawnienia i obowiązki z tego faktu płynące i nie zwalniało go z tego wykonywanie zawodu radcy prawnego, także w kancelarii radcowskiej. Zatem NRA stoi na stanowisku, że jeżeli tytuł adwokata skarżącemu nie był już potrzebny z dniem założenia kancelarii radcowskiej, to powinien z tą datą zgłosić wystąpienie z adwokatury, a ponieważ tego nie uczynił, nie ma żadnego uzasadnienia, aby dokonać skreślenia adwokata z listy adwokatów z datą inna, niż data podjęcia uchwały.

Od uchwały tej P.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o zmianę zaskarżonej uchwały przez ustalenie, że datą skreślenia go z listy adwokatów ORA w Warszawie jest data 1 września 1999 r.

Skarżący podnosi argumenty zawarte w odwołaniu i pismach uprzednio składanych do organów samorządu adwokackiego. Podkreśla, iż od dnia założenia kancelarii radcowskiej ( 1 września 1999 r.) ustały wszelkie racjonalne przyczyny pozostawania na liście adwokatów. Jednocześnie skarżący przyznaje, że jego błędem było złożenie wniosku o skreślenie z listy adwokatów ze znacznym opóźnieniem w stosunku do daty rejestracji Kancelarii Prawniczej Radcy Prawnego. W zakończeniu skargi P.K. podnosi zarzut, iż wbrew jego woli kolejna uchwała NRA wydłużyła datę skreślenia go z listy z dnia 17 stycznia 2002 r. do dnia 18 marca 2004 r. W takim rozstrzygnięciu skarżący widzi działanie organu na jego niekorzyść, niezgodnie z zasadą zakazu reformationis in peius.

W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale wnosiła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje;

Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271), która art. 1 wprowadziła ustawę z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 2 ustawę z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), z dniem 1 stycznia 2004 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy).

W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna.

P.K. występując o skreślenie go z datą 1 września 1999 r. z listy adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w W. uzasadniał żądanie tym, że z tą datą zarejestrował własną kancelarie radcy prawnego, a więc nie mógł wykonywać zawodu jako adwokat. Skarżący dowodził, iż przez cały okres pozostawania na liście adwokatów Izby Adwokackiej w W. nie wykonywał zawodu adwokata w żadnej formie przewidzianej Uchwałą Nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2003 r. ani nie posiadał jako adwokat wyznaczonej siedziby w myśl art. 4a Prawa o adwokaturze.

Zgodnie z powołana ustawą Prawo o adwokaturze, fakt niewykonywania zawodu nie stanowi podstawy do skreślenia adwokata z listy adwokatów. Adwokat nie może wykonywać zawodu jeżeli spełnia przesłanki z art. 4b ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze; adwokat nie może wykonywać zawodu: jeżeli pozostaje w stosunku pracy, jeżeli jego małżonek pełni funkcje sędziowskie, prokuratorskie lub w okręgu izby adwokackiej - w organach dochodzeniowo-śledczych, jeżeli został uznany za trwale niezdolnego do wykonywania zawodu, jeżeli został ubezwłasnowolniony, w razie orzeczenia kary zawieszenia w czynnościach zawodowych albo tymczasowego zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych, adwokat nie może wykonywać zawodu w okręgu tej izby, w której spokrewniona z nim osoba do drugiego stopnia lub spowinowacona z nim w pierwszym stopniu pełni funkcje sędziowskie, prokuratorskie lub w organach ścigania. Jednakże spełnienie tych przesłanek nie powoduje automatycznego skreślenia adwokata z listy adwokatów.

Jedyną podstawę prawną skreślenia adwokata z listy adwokatów stanowią przepisy art. 72 ust. 1 i art. 74 ustawy Prawo o adwokaturze. Przepis art. 74, wymienionej ustawy, określa przyczyny skreślenia adwokata z listy adwokatów powstałe przed jego wpisaniem do korporacji, w związku z czynem popełnionym przed wpisem na listę, jeżeli czyn ten nie był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili wpisu, a stanowiłby przeszkodę do wpisu.

Art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi o przyczynach skreślenia z listy adwokatów powstałych po wpisaniu adwokata na tą listę. Jedną z tych przyczyn jest wystąpienie adwokata (art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Wystąpienie z adwokatury następuje skutkiem złożenia wniosku przez adwokata. Wniosek taki skarżący złożył w piśmie z dnia 5 grudnia 2001 r. bowiem, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, nie można za taki uznać wniosek alternatywny złożony w piśmie z dnia 25 września 2001 r., a to z tego powodu, że skarżący uzależniał wystąpienie z korporacji od negatywnego rozpatrzenia jego zasadniczego wniosku o anulowanie obowiązku zapłacenia zaległych składek członkowskich. Zatem dopiero po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o anulowanie tych należności, co nastąpiło postanowieniem Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia [...] listopada 2001 r., można było jego wniosek o wystąpienie z adwokatury rozpoznać, a żądanie to skarżący dopiero wyraźnie określił w piśmie z dnia 5 grudnia 2001 r., bowiem wystąpienie z adwokatury powinno być wyartykułowane przez zainteresowanego w sposób kategoryczny.

W tej sytuacji zasadniczą kwestią jest dookreślenie terminu zawartego w art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze – wystąpienie adwokata. Jaką datę należy przyjąć za wystąpienie adwokata z wnioskiem o skreślenie go z listy adwokatów, a z jaką datą następuje jego skreślenie z tej listy.

Pierwsza kwestia wątpliwości nie budzi, bowiem wniosek adwokata o wystąpieniu z adwokatury wszczyna postępowanie w sprawie jego skreślenia z listy adwokatów, gdyż jak stanowi art. 72 ust. 1 Prawa o adwokaturze, Okręgowa Rada Adwokacka skreśla adwokata z listy w przypadku jego wystąpienia z adwokatury, a więc wszczyna postępowanie w tym przedmiocie. Zatem zgodnie z art. 61 § 3 kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony (w rozpoznawanej sprawie skreślenia z listy adwokatów) jest dzień doręczenia tego żądania organowi (samorządowi zawodowego).

Co do drugiej kwestii - daty skreślenia adwokata z listy adwokatów, powstają wątpliwości, czy datą tą może być data wcześniejsza od złożenia wniosku (data wsteczna), czy powinna to być data złożenia wniosku, czy może data podjęcia uchwały przez organ samorządowy.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym należy przyjąć, za datę skreślenia adwokata z listy adwokatów, datę pozytywnej uchwały organu samorządu adwokackiego podjętą w tym przedmiocie.

Nie można uznać, że datą skreślenia adwokata z listy adwokatów może być data wsteczna od złożenia wniosku. Ma to uzasadnienie zarówno w obowiązkach adwokata w stosunku do korporacji, jak i w jego obowiązkach w stosunku do klientów. Żądanie skreślenia z datą wsteczna od złożonego wniosku nie może skutkować, na przykład, uchyleniem się przez adwokata od obowiązku uiszczenia zaległych składek członkowskich. Podobnie żądanie takie nie może wywierać skutku negatywnego dla klientów adwokata, który skreślony z datą wsteczną od złożenia wniosku uważałby się za zwolnionego z obowiązku tajemnicy adwokackiej co do informacji pozyskanych od daty skreślenia go. Innymi słowy przy uwzględnieniu żądania skreślenia z listy adwokatów z datą wsteczną od daty złożenia wniosku powstać może taka sytuacja, że do czasu złożenia wniosku, a po dacie żądanego terminu skreślenia, który określony byłby przed datą złożenia wniosku, adwokata przez ten okres wykonywałby zawód faktycznie nie będąc do tego uprawniony. Powołując się następnie, iż za ten okres nie ma obowiązków wynikających z ustawy Prawo o adwokaturze. Nie bez znaczenia są tu sytuacje wyznaczenia adwokata jako obrońcy lub pełnomocnika z urzędu. Adwokat formalnie widniejący na liście adwokatów nie mógłby odmówić podjęcia się tych obowiązków, by następnie zostało stwierdzone, iż po podjęciu uchwały przez organ korporacyjny osoba ta działała jako nieuprawniona. Podobnie w sytuacjach określonych art. 89 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), art. 94 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) czy art. 42 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Przepisy te stanowią, iż adwokat po wypowiedzeniu pełnomocnictwa obowiązany jest działać jeszcze przez dwa tygodnie chyba, że jego mocodawca z tego obowiązku go zwolni, zatem adwokat działałby z obowiązku ustawowego nie będąc już adwokatem, gdyż późniejsza uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej skreśliłaby go z datą wsteczną.

Z przyczyn wskazanych wyżej nie można uznać także za trafny pogląd, iż skreślenie z listy adwokatów powinno nastąpić z datą złożenia wniosku. Dowodem na nietrafność takiego stanowiska jest rozpoznawana sprawa, w której to Okręgowa Rada Adwokacka pojęła uchwałę o skreśleniu skarżącego po około trzech miesiącach od złożenia wniosku o skreślenie, następnie skutkiem zaskarżenia tej uchwały przez P.K. Naczelna Rada Adwokacka uchwałę tę uchyliła, co w konsekwencji doprowadziło do wydania uchwały przez ORA po ponad dwóch latach od złożenia wniosku przez skarżącego o skreślenie. Gdyby więc założyć za trafny pogląd, iż skreślenie z listy adwokatów następuje z dniem złożenia wniosku przez zainteresowanego, to należałoby konsekwentnie stwierdzić, iż przez okres prowadzonego postępowania przez organy adwokatury, adwokat wykonywałby zawód, bowiem żaden przepis ustawy Prawo o adwokaturze nie nakazuje adwokatowi, który wystąpił z wnioskiem o skreślenie z listy adwokatów, powstrzymanie się od wykonywania zawodu adwokata na okres prowadzenia tego postępowania. W rezultacie wystąpiłaby sytuacja, w której po przeprowadzonym postępowaniu w przedmiotowej sprawie, organ samorządu skreśliłby adwokata z listy adwokatów z datą złożenia wniosku. Skutek nie trudno sobie wyobrazić. Adwokat w okresie od złożenia wniosku do podjęcia uchwały o jego skreśleniu z listy adwokatów działał (prowadził sprawy sądowe, występował przed sądami, zakładał spółki itp.) nie będąc już, w świetle zapadłej później uchwały, adwokatem. Zatem wszystkie jego czynności jako adwokata stałyby się nieważne, a w konsekwencji i postępowania sądowe, w sprawach w których występował, dotknięte byłyby tą samą wadą.

Z uwagi na powyższe, argumentacja sprowadzająca się do stwierdzenia, że skarżący został "zmuszony" przez okres prowadzonego postępowania do członkostwa w korporacji, nie uzasadnia przyjęcia za trafne stanowiska, iż może domagać się skreślenia go z listy adwokatów z datą wsteczna od daty złożenia wniosku lub z datą wniosku. W przypadku opieszałości lub przewlekłości w załatwieniu sprawy stronie służą środki prawne określone w art. 37 § 1 kpa (zażalenie) i w art. 50 § 1 w związku z art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – skarga na bezczynność.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.