Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 135/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 135/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 19 października 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Henryk Ożóg, , Sędziowie, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.), , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 października 2017 r., sprawy ze skargi M. P., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, , , oddala skargę w całości., ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 grudnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 39 i art.41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) dalej: ustawa, po rozpatrzeniu odwołania M. P. (dalej: strona, odwołujący się, skarżący) od decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 28 listopada 2016 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego, zakwestionowaną decyzję utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że decyzją pierwszoinstancyjną nr [...] z dnia 28 listopada 2016 r., Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta D., po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 5 października 2016r., odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego na potrzeby wskazane we wniosku.

Jako przyczynę odmowy przyznania zasiłku celowego organ I instancji wskazał przekroczenie kryterium dochodowego oraz brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym.

Uzasadniając podjętą decyzję organ I instancji wskazał m.in., że dochód strony wynosi 685,16 zł. Ustalił bowiem organ, że strona jest współwłaścicielem mieszkania położonego we W. przy ul. [...] mieszkanie to jest wynajmowane, wg oświadczenia wynajmującego za 1000 zł miesięcznie plus opłaty w kwocie 370,32 zł. Łączna kwota z tytułu najmu przypadająca wynajmującym wynosi 1,370,32 zł, z czego 1/2 wynosi 685,16 zł.

Skarżący od decyzji I instancji pismem z dnia 12 grudnia 2016r. wniósł odwołanie, żądając zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania zasiłku celowego zgodnie z wnioskiem. Odwołujący wraz z odwołaniem przedłożył kopie: orzeczenia o niepełnosprawności, zaświadczenie o konieczności stosowania leków, których koszt, jak wskazał odwołujący "stanowi znaczny wydatek, dojazdów do placówek zdrowia", dokumentacji medycznej, zaświadczenia z PUP, korespondencji, która, jak wskazała strona potwierdza, iż we wskazanych przez OPS terminach nie mógł stawić się celem złożenia wyjaśnień oraz zapoznać z dokumentami sprawy z przyczyn niezależnych od strony. Skarżący zarzucił też, że organ niesłusznie uznał, że dysponuje on dochodem w kwocie 685,16 zł, bowiem nie uzyskuje on żadnych dochodów. Niesłusznie też zdaniem skarżącego organ orzekł, iż strona nie współdziała z pracownikiem socjalnym.

Po przeanalizowaniu akt sprawy i rozważeniu argumentów odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Po myśli art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Formy pomocy społecznej określone zostały w art. 36 ustawy. Jedną z form takiej pomocy, jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego - art. 36 pkt 1 lit. c.

W myśl z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Kolegium zwróciło uwagę, że przepis art. 39 ustawy ma charakter uznaniowy, a przesądza o tym użyty przez ustawodawcę zwrot "może". To zaś oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej wnioskowanego świadczenia. W tym miejscu podkreślić trzeba, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.

Niezwykle istotne z punktu widzenia celów pomocy społecznej jest to, aby osoby korzystające z tej pomocy i ubiegające się o taką pomoc współdziałały w rozwiązywaniu ich sytuacji życiowej. Bez spełnienia tego warunku nie możliwa jest poprawa warunków materialnych i bytowych klientów pomocy społecznej. Stąd ustawodawca w art. 4 ustawy ustanowił, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich sytuacji życiowej.

Pomimo spełnienia w/w przesłanek uzasadniających przyznanie stronie wnioskowanej pomocy, organ może odmówić jej udzielenia, jeżeli zaszły okoliczności wymienione w art. 11 lub art. 12 ustawy.

Po myśli art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Bez wątpienia, brak współdziałania oraz inne okoliczności opisane w art. 11 ust. 2 ustawy, mogą wynikać z różnych przyczyn. Wydaje się jednak, że negatywne dla strony konsekwencje tego przepisu można zastosować tylko w przypadkach, w których stronie można przypisać złą wolę, a zatem taką postawę, w której strona żąda udzielenia pomocy społecznej bez względu na jej zachowanie.

Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie brak było współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w tym z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w związku z wnioskiem skarżącego (40 lat), wynika, że odwołujący zamieszkuje w mieszkaniu własnościowym swojej matki (wraz z matką), lecz, jak oświadczył prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jak podał skarżący, dokłada się do wydatków mieszkaniowych w miarę swoich możliwości (nie określił kwoty). Skarżący jest osobą bezrobotną, w 2016 r. dwa razy był kierowany do prac społeczno-użytecznych organizowanych przez Gminę. W dniu 5 października 2016 r. pracownik socjalny poinformował stronę o konieczności zgłoszenia się do PUP K. celem skierowania do prac społeczno-użytecznych na terenie miasta D. Strona posiada orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, ustalony stopień datuje się od 28 kwietnia 2016 r., a orzeczenie wydano do 31 maja 2017 r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu sd. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] nr [...]). Skarżący posiada córkę, która zamieszkuje z matką we W. Jak oświadczył skarżący, płaci dobrowolnie alimenty na córkę w miarę swoich możliwości finansowych. Strona jest współwłaścicielem mieszkania położonego we W. Mieszkanie to jest wynajmowane. Z protokołu przesłuchania świadka sporządzonego w Komisariacie Policji W. L. wynika, że najemca wynajmuje w/w lokal "od około trzech lat za 1000 zł miesięcznie plus rachunki'. Skarżący w odwołaniu oświadczył, że nie miał wiedzy o tym, że mieszkanie jest wynajmowane i nie uzyskiwał z tego tytułu dochodów.

W ocenie sprawy nie można pominąć informacji sporządzonej przez pracownika socjalnego na okoliczność sporządzenia wywiadu alimentacyjnego z matka skarżącego. Pracownik socjalny w protokole z dnia 3 listopada 2016 r. napisał: "w trakcie przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego z Panią M. P., do pomieszczenia - kuchni wszedł Pan M. P., który przedarł na kilka kawałków wypełniony druk wywiadu. Mówił podniesionym głosem, że nie życzy sobie fabrykowania przez OPS dokumentów i nie życzy sobie moich wizyt. Pani M. P. pod presją syna złożyła pisemne oświadczenie, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie tego wywiadu".

Skarżący w dniu 22 listopada 2016 r., podczas obecności w OPS w D., poproszony o podanie odpowiedzi na pytania odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i bytowej, odmówił złożenia wyjaśnień, wskazując, że organ ma wszystkie niezbędne informacje i od tej pory z OPS będzie kontaktował się adwokat. Skarżący odmówił podpisania protokołu.

Postawę strony należy ocenić negatywnie. Wskazać trzeba, że na organie pomocy społecznej, który rozpatruje wniosek o udzielenie pomocy społecznej ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a zatem organ administracji musi dysponować instrumentem przy pomocy którego będzie mógł zweryfikować twierdzenia strony oraz dowody uzyskane w toku postępowania dowodowego. Obowiązek ten wynika, z art. 7 i art. 77 k.p.a. W świetle okoliczności, w której z jednej strony skarżący, w poprzednim postępowaniu prowadzonym na swój wniosek nie podaje organowi pomocy społecznej, że jest współwłaścicielem mieszkania we W., następnie okazuje się, że mieszkanie to jest wynajmowane przynajmniej od trzech lat, to organ I instancji ma obowiązek wyjaśnić wszelkie wątpliwości co do sytuacji materialnej i bytowej strony. Skoro natomiast strona swoim postępowaniem uniemożliwia wyjaśnienie sprawy, to organ nie ma możliwości ustalenia jej sytuacji majątkowej i z tego powodu może odmówić przyznania świadczenia.

Niezależnie od powyższego Kolegium zauważa, iż z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą długotrwale bezrobotną, nie reaguje jednak pozytywnie na możliwość podjęcia pracy w ramach prac społecznie użytecznych. Zdaniem Kolegium osoba, które nie posiada żadnych dochodów powinna być przede wszystkim zainteresowana każdą możliwą pracą w celu zdobycia środków na utrzymanie.

Kolejną przesłanka odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, na którą organ I instancji nie zwrócił w zaskarżonej decyzji uwagi, a która, zdaniem tut. Kolegium, w sprawie skarżącego ma zastosowanie, ustanowiona jest w przepisie art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści tego przepisu, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego we W. Obecnie okoliczności tej nie zaprzecza. Odwołujący odmówił natomiast udzielenia wyjaśnień na temat tego jak w/w lokal jest użytkowany, czy czerpane są z tego lokalu pożytki i kto te pożytki czerpie, czy L. O. informowała o wynajmie mieszkania i czy współwłaściciele wspólnie podjęli decyzję o wynajmie. Organ podjął próbę wyjaśnienia tej kwestii i ustalił, że mieszkanie wynajmowane jest od około trzech lat, najemca płaci 1000 zł plus rachunki. Nawet gdyby założyć, że skarżący nie miał wiedzy, że mieszkanie, którego jest współwłaścicielem jest wynajmowane, to okoliczność taka nie może wpłynąć na decyzją o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia. Skarżący może bowiem domagać się od drugiego współwłaściciela należnych mu pożytków z tytułu wynajmowania mieszkania. Nie sposób nie przyjąć, że stan majątkowy skarżącego wskazuje, że jest on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe tj. udział ½ w prawie własności lokalu mieszkalnego położonego we W. Kolegium zauważyło w tym miejscu, że skarżący nie jest osobą która nie jest w stanie zadbać o swoje interesy, już choćby biorąc pod uwagę posiadane przez stronę wykształcenie. W poprzednim postępowaniu skarżący podał, że posiada wykształcenie wyższe - ukończył studia na kierunku prawo.

Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga to, iż wykładnia przywołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Taka interpretacja byłaby niedopuszczalna ze względu na sprzeczność z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - zasadą pomocniczości (inaczej subsydiarności). Z zaświadczenia z dnia 20 lipca 2016 r. wystawionego przez OPS w D. wynika, że skarżący w okresie od 1 stycznia 2012 r. otrzymał pomoc społeczną w postaci zasiłków celowych i okresowych z powodu bezrobocia w łącznej kwocie 10.817,99 zł.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący (40 lat) nie jest zainteresowany aktywizacją zawodową, ma majątek pozwalający na przezwyciężenie trudności we własnym zakresie, a mimo to przejawia roszczeniową postawę względem pomocy społecznej.

W sytuacji, gdy środki przeznaczone na pomoc społeczną powinny być kierowane na udzielenie pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej, które z obiektywnych względów (choroba, zdarzenia losowe) nie są w stanie przezwyciężyć trudności, udzielenie stronie pomocy finansowej w okolicznościach opisanych wyżej nie mieściłoby się w celach pomocy społecznej. Z akt sprawy nie wynika, aby w sytuacji skarżącego zachodziła obiektywna przeszkoda do podjęcia zatrudnienia (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, zawiera wskazanie - praca lekka). Także strona takich okoliczności nie powołuje. Skarżący może również, dla poprawy swojej sytuacji finansowej wykorzystać swoje zasoby - posiadany udział w lokalu mieszkalnym położonym we W.

Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, co oznacza że jest ona przyznawana na czas takich właśnie trudności. Z pomocy społecznej nie można czynić stałego źródła utrzymania.

Powyższy pogląd ugruntowany jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych, i tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 200/13 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych , wskazał, iż przyznanie stronie pomocy uzależnione jest zatem nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 Ups, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis art. 3 Ups nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania.

Odnosząc się do zarzutu odwołania w zakresie ustaleń organu co do wysokości dochodu strony, tut. Kolegium zauważyło, że istotnie, z akt sprawy nie wynika jednoznacznie czy skarżący uzyskał dochód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego (w toku postępowania skarżący nie chciał wyjaśnić okoliczności z tym związanych). Jeśli jednak nie, to, jak już wskazano wyżej może on domagać się od drugiego współwłaściciela zwrotu należnych mu pożytków z przedmiotu współwłasności.

Również omyłkowe oznaczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji adresu zamieszkania strony nie miało wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Organ I instancji ocenił również sytuację strony pod kątem treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających to kryterium, może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego o czy świadczy zwrot "może zostać przyznana pomoc". Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji. Organowi pomocy społecznej pozostawiony jest wybór, co do rodzaju rozstrzygnięcia. O treści decyzji uznaniowej decyduje ocena organu o celowości wydania decyzji o odmowie, bądź przyznaniu świadczenia. W ramach uznania administracyjnego organ ma jednak obowiązek ocenić okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W orzecznictwie sądowo administracyjnym podkreśla się, że nawet spełnienie formalnych przesłanek nie oznacza, że świadczenie będzie "automatycznie" przyznane. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on również uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia.

Kolegium zwróciło uwagę, że świadczenie, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy ma charakter wyjątkowy, gdyż umożliwia udzielenie wsparcia osobom, których dochód w zasadzie powinien pozwolić na zaspokojenie ich potrzeb we własnym zakresie. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła.

Szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, należy rozważać w kontekście zdarzeń występujących zupełnie okazjonalnie, wymagających wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń oraz wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania będące wynikiem np. nieszczęśliwych wydarzeń takich jak nagła choroba, wypadek i tym podobne, nie dające się przewidzieć zdarzenia, wskutek których sytuacja materialna i życiowa dotkniętej nimi osoby ulega radykalnemu pogorszeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 września 2012 r., I SA/Wa 748/12 i przywołany tam wyrok NSA z dnia 18 listopada 201 Or. I OSK 965/10 - opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W ocenie Kolegium, zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy, pozwala na stwierdzenie, że w sytuacji skarżącego nie wystąpiły żadne nagłe zdarzenia lub szczególne okoliczności uzasadniające konieczność przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Reasumując, zdaniem tut. Kolegium zaskarżona decyzja podjęta została bez przekroczenia granic uznania administracyjnego. Okoliczności opisane wyżej, tj. brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym oraz nie wykorzystywanie własnych uprawnień, zasobów i możliwości, stanowią podstawę do odmowy przyznania zasiłku celowego. Brak jest podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za dowolną. Organ I instancji zebrał obszerny materiał dowodowy i w sposób przekonujący i logiczny uzasadnił podjętą decyzję, która znajduje oparcie w powołanych wyżej przepisach ustawy o pomocy społecznej.

Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do tutejszego Sądu. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła obrazę przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 12, art. 77, art. 78 i art. 80 k.p.a. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przyznanie wnioskowanego zasiłku.

W obszernym uzasadnieniu skargi strona zakwestionowała zasadność odmowy przyznania zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Zdaniem skarżącego bezzasadne jest też twierdzenie, iż w sprawie zachodzi dysproporcja pomiędzy wskazanym przez niego dochodem a jego sytuacją majątkową.

Ponownie podkreślił, że nie posiada na terenie Gminy D."innego własnościowego lokalu mieszkalnego."

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl zaś art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Zdaniem Sądu, badana w powyższym zakresie kontroli zaskarżona decyzja, nie narusza prawa stąd skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust.1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem zaś pomocy społecznej jest zapobieganie wskazanym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.).

Podkreślić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niezbędnym jednak warunkiem przyznania zasiłku celowego jest uprzednie spełnienie kryteriów dochodowych. Jak wynika bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 złotych, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Jak wynika z decyzji oraz akt administracyjnych sprawy, skarżący jest współwłaścicielem mieszkania które jest wynajmowane za kwotę 1370,32 zł i stąd organy prawidłowo uznały, że jego dochód wynosił 685,16 zł, a tym samym dochód przekroczył wskazane w ustawie kryterium. Bez znaczenia, zdaniem Sądu, jest w tym wypadku tłumaczenie skarżącego, że wynajmującym mieszkanie jest była żona, a gdyż skarżący miał prawo do domagać się od drugiego współwłaściciela należnych mu pożytków z tytułu wynajmowania mieszkania. Należy w tym miejscu zauważyć skarżący w postępowaniu odmówił udzielenia wyjaśnień na ten temat.

W tej sytuacji organ mógł rozważać przyznanie zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jest to przepis który daje podstawę do udzielenia zasiłku celowego w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego.

Art. 41 pkt 1 ustawy stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Istotnie, jak podkreśliły organy z przepisu powyższego wynika, że specjalny zasiłek celowy może być przyznawany w sytuacjach szczególnych, wyjątkowych.

Zgodzić się należy z przedstawionym przez organy stanowiskiem, że nie zaistniały szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie wnioskowanego zasiłku w oparciu o powyższy przepis. Wnioskodawca nie wskazywał na takie okoliczności w skardze; twierdzi, że nie opierała swojego wniosku na tej podstawie.

Według przeprowadzonego w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, stanowiącego w myśl art. 106 ust. 4 ustawy przesłankę wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, skarżący zamieszkuje w mieszkaniu własnościowym swojej matki, wraz z nią, lecz utrzymuje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wskazał, że dokłada się do wydatków mieszkaniowych w miarę swoich możliwości z otrzymanej pomocy społecznej. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W 2016 r. był dwa razy kierowany do prac społeczno-użytecznych organizowanych przez Gminę D. Skarżący posiada orzeczony od dnia 28 kwietnia 2016 r. do dnia 31 maja 2017 r. lekki stopień niepełnosprawności. W miarę możliwości opłaca alimenty na rzecz córki. Z kolei, w oświadczeniu majątkowym podaje, że nie posiada nieruchomości, ruchomości i zasobów pieniężnych. Utrzymuje się zaś z kwot przyznawanych przez pomoc społeczną w formie zasiłków okresowych i celowych. Nie wykazał żadnego, innego dochodu. O ile okoliczności te z racji spełnienia kryterium dochodowego, po zweryfikowaniu kwestii osobnego prowadzenia gospodarstwa domowego, mogłyby samoistnie uzasadniać skuteczne ubieganie się o przyznanie zasiłku okresowego, nie sposób pominąć pozostałych ustaleń wywiadu środowiskowego oraz informacji pozyskanych w toku przeprowadzonego postępowania, które w ocenie organów zadecydowały o odmiennym rozstrzygnięciu. W ustalanym bowiem zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. stanie faktycznym sprawy na organach administracji każdorazowo ciąży obowiązek rozważenia, czy mimo spełnienia materialnych przesłanek przyznania konkretnego świadczenia, w sprawie nie zaszły okoliczności wyłączające taką dopuszczalność.

Stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie organy pomocy społecznej, odmawiając przyznania zasiłku celowego, powołały się także na podstawę wynikającą z art. 12 ustawy, zgodnie z którym w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

U przyczyn takiego rozstrzygnięcia znalazły się dodatkowe ustalenia wskazujące, że skarżący jest współwłaścicielem mieszkania we W. Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z księgi wieczystej wynika, że skarżący jest współwłaścicielem w udziale 1/2 lokalu mieszkalnego położonego we W. Skarżący ukrył zatem przed organami pomocy społecznej fakt posiadania części lokalu mieszkalnego, nie wykazał bowiem tego składnika swojego majątku w złożonym oświadczeniu. Co więcej, skarżący uchylił się od złożenia wyjaśnień, czy z lokalu czerpie pożytki, które dodatkowo wpływają na jego stan majątkowy. Przy czym słusznie organy odmówiły słuszności twierdzeniu skarżącego jakoby zasadnie w oświadczeniu majątkowym odnosił się on jedynie do majątku znajdującego się na terenie Gminy D. Rację mają twierdząc, że druk oświadczenia majątkowego, jak i wpisy strony nie zawierają sformułowań o majątku znajdującym na terenie tej Gminy. Zasadnie też założyły, że nie jest możliwym aby nie zrozumiał on treści oświadczenia majątkowego i celu, w jakim je składa, skoro posiada wykształcenie wyższe prawnicze.

W tym stanie rzeczy prawidłowo też oceniły działania skarżącego jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, który w rozważanym przypadku również stanowił uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Słusznie są konstatacje organu, że skarżący od dłuższego czasu nie wykazuje motywacji do podjęcia zatrudnienia. W aktach sprawy znajduje się również adnotacja o niestosownym zachowaniu skarżącego jako poszukującego pracy.

Zdaniem Sądu, na podstawie powyższych okoliczności organy prawidłowo zatem oceniły sytuację materialno - bytową skarżącego, a wyciągnięte przez nie wnioski w pełni uzasadniały odmowę przyznania zasiłku celowego motywowaną stwierdzoną dysproporcją między udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową (finansową) skarżącego oraz wynikającą z tego możliwością samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej (o ile taka w ogóle zachodzi), a także brakiem współdziałania z organami pomocy społecznej, o jakim stanowi art. 11 ust. 2 ustawy. Nawet bowiem przyjmując za wiarygodne twierdzenia skarżącego zawarte w wywiadzie środowiskowym, trudno uznać, że jedynym źródłem jego utrzymania są środki z pomocy społecznej. Z brzmienia przepisu art. 12 ustawy wynika, że wykazana dysproporcja między deklarowaną wysokością dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową ma być tego typu, że osoba jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe. Zatem istotą wykazania występowania wskazanej dysproporcji jest to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Istotą wykazania występowania dysproporcji jest bowiem to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Rozwiązywanie trudnej sytuacji życiowej, to również podejmowanie działań w celu jej przezwyciężenia, takich jak - przyjęcie proponowanej pracy i aktywizacja zawodowa.

Wyraźnego zwrócenia uwagi w związku z tym wymaga, że zasiłek celowy został przewidziany jako forma wsparcia dla osób, które zostały dotknięte wcześniej wymienionymi okolicznościami i nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowych, (wyznacznikiem tego jest m.in. kryterium dochodowe). Mimo że skarżący oficjalnie dotknięty jest bezrobociem, z wymienionych wyżej względów zagrożenia w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych względem niego nie stwierdzono. W tym zakresie Sąd w ogóle nie podzielił argumentacji zawartej w obszernej skądinąd w skardze.

Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej nie jest przy tym prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, tym bardziej, gdy osoba wnioskująca nie wykazuje dostatecznej woli współpracy z nimi w zakresie ustalenia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, finansowej, rodzinnej czy zdrowotnej, a więc co do kwestii decydujących o przyznaniu świadczenia i jego rozmiarze. Nie jest bowiem tak, że nawet spełnienie kryterium dochodowego w powiązaniu z jedną z w/w okoliczności jest wystarczające do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego i okresowego, gdyż pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania beneficjenta udzielanej pomocy.

Pamiętać należy, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką funkcję spełnia także zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy. Należy więc podkreślić, iż art. 3 ustawy nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały.

Zdaniem Sądu należy uznać za trafne stwierdzenia organów, że sytuacja finansowa i materialna skarżącego nie odpowiada tej, która jest przez niego deklarowana. Wydaje się, że dysponuje on środkami, których z sobie wiadomych powodów nie chce organom ujawnić. Skoro ustawowym obowiązkiem organu przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc społeczną jest ustalenie rzeczywistych dochodów i sytuacji materialnej wnioskodawcy, jego niezastosowanie się względem tych wymogów w sytuacji, gdy okoliczności potwierdzają, że kształtuje się ona odmiennie niż jest to deklarowane we wniosku, uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia w trybie art. 12 ustawy. Nie zachodzi bowiem w takiej sytuacji podstawowa przesłanka udzielenia pomocy ze środków publicznych, zgodnie z którą każda osoba ma najpierw obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. A jak wynika z akt sprawy, skarżący do tej pory uzyskał w ramach pomocy społecznej środki w wysokości 10817,99 zł.

Pomoc przyznawana na podstawie ustawy - bez względu na rodzaj świadczenia - ma charakter jedynie przejściowy i nie może zamieniać się w stałe lub długotrwałe źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Tym bardziej nie może też prowadzić do nieuzasadnionego rzeczywistymi potrzebami przyznawania świadczeń osobom, które nie wywiązały się z obowiązku współdziałania z organem udzielającym pomocy i/ lub których sytuacja materialna wprost wskazuje, że nie należą one do kręgu osób, które takiego wsparcia rzeczywiście potrzebują.

Przyznanie zatem w opisanej sytuacji skarżącemu wnioskowanego świadczenia byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy zasadą pomocniczości (subsydiarności). W tym kontekście powołane w skardze argumenty należy ocenić wyłącznie jako nieuzasadnioną polemikę skarżącego z prawidłowym stanowiskiem organów, które dokonały właściwych ustaleń faktycznych i zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., wskazały i wyjaśniły też podstawy faktyczne i prawne podjętych rozstrzygnięć, którym nie można zarzucić dowolności. Na ich podstawie zasadnie więc przyjęły, że ustalone okoliczności z przyczyn obiektywnych (wyrażonych w art. 12 ustawy i art. 11 ust. 2 ustawy) czyniły niemożliwym uwzględnienie wniosku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił, o czym orzekł w sentencji wyroku.