Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2940/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Gabriela Gorzan as.sąd. WSA Maciej Jaśniewicz /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu w dniu 06 września 2005 r. sprawy ze skargi C.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego C.Z. kwotę 10,- zł/słownie: dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III. wstrzymuje wykonanie zaskarżonych decyzji wymienionych w punkcie I do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/M.Jaśniewicz /-/S.Zapalska /-/ G.Gorzan


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. C. Z. złożył do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o wstrzymanie egzekucji odsetek w kwocie [...],- zł od należności [...] zł dotyczącej tytułów wykonawczych z dnia [...] r. We wniosku tym zawiadomił , że dnia [...] r. zwrócił się do Sądu Rejonowego z pozwem o umorzenie bezprawnie jego zdaniem naliczonych odsetek. Wniósł o wstrzymanie egzekucji do czasu wydania prawomocnego wyroku.

Postanowieniem z dnia [...] r. w sprawie [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art.17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Z 2002 r. nr 110 poz.968 ze zm.; dalej ustawy egzekucyjnej) odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu stwierdzono , że w dniu [...] r. skierowana została egzekucja do Urzędu Skarbowego, który zwrócił tytuły wykonawcze z relacją , że zobowiązany jest czasowo zameldowany w S. W dniu [...] r. skierowano egzekucję do Urzędu Skarbowego. Urząd ten zwrócił tytuły wykonawcze dnia [...] r. z adnotacją , że zobowiązany nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Po ustaleniu faktycznego miejsca pobytu C. Z. w K. w dniu [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu umowy zlecenia. Uznano, że nie zachodzą przesłanki z art.56 § 1, zgodnie z którymi postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w razie wstrzymania wykonania , odroczenia terminu wykonania obowiązku , rozłożenia na raty spłaty należności , śmierci zobowiązanego , utraty przez niego zdolności do czynności prawnych, na żądanie wierzyciela i w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Podniesiono , że zobowiązany dotychczas uchylał się od obowiązku zapłaty składek wielokrotnie zmieniając miejsce pobytu. Postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne wobec zmiany przez dłużnika miejsca pobytu. Wskazano, że od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę, a ZUS ma prawny obowiązek prawidłowej realizacji zadań wynikających z funkcji ubezpieczeń społecznych.

Zażalenie z dnia [...] r. na to postanowienie złożył dłużnik wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, że wyjeżdżając za pracą z K. był przekonany, że uregulował wszystkie należności wobec ZUS. Wskazał, że nie dotarła do niego żadna korespondencja z ZUS, a organ ten nie zrobił nic by upewnić się , że korespondencja dotarła. Ponadto podał, że nie ma jakichkolwiek dowodów, że korespondencja kierowana przez ZUS do niego dotarła. Nie zgodził się z twierdzeniem, że uchylał się od uregulowania należności zmieniając miejsca zamieszkania. Zmiana ta wynikała wyłącznie z potrzeby znalezienia pracy. Wyjaśnił, że w S. pod wskazanym adresem znajdują się aż trzy domy jednorodzinne.

Postanowieniem z dnia [...] r. w sprawie [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniósł , że brak jest podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wskazano na powołanie błędnej podstawy prawnej , która nie miała jednakże wpływu zdaniem organu odwoławczego na wynik rozstrzyganej sprawy oraz , że organ drugiej instancji jest organem powołanym do merytorycznego rozpoznania sprawy. Podniesiono, że nie występuje żadna z okoliczności wymienionych w art.56 § 1 ustawy egzekucyjnej. Wniesienie pozwu o umorzenie odsetek do Sądu Rejonowego nie mieści się w dyspozycji tego przepisu. Odnośnie braku świadomości o posiadanych przez C. Z. zaległościach z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podano , że osoba prowadząca działalność gospodarczą zobligowana była do obliczenia i opłacenia składek bez wezwania ze strony ZUS. Kwestionowanie braku doręczenia upomnień na etapie postępowania w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie ma wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy i nie podlega ocenie w ramach tego postępowania. Podzielono argument odwołującego , że z faktu, iż wielokrotnie zmieniał miejsce pobytu nie można wyciągnąć wniosku, że uchylał się od obowiązku zapłaty składek.

Pismem z dnia [...] r. C. Z. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej i wniósł o zwrot niesłusznie pobranych odsetek. Uzasadniając podał, że w [...] r. po zaniechaniu prowadzenia działalności gospodarczej był przekonany, że w pełni wywiązał się ze swoich zobowiązań wobec ZUS. W celu znalezienia pracy zamieszkiwał kolejno w S., J. i w K. W sierpniu [...] r. niespodziewanie otrzymał od ZUS Oddział zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego wraz z tytułami wykonawczymi. Wskazał, że w sprawie chodzi mu wyłącznie o zwrot niesłusznie pobranych odsetek które w okresie od [...] r. do [...] r. na skutek nie poinformowania go przez ZUS narosły do kwoty [...],- zł. Podniósł, że w okresie od [...] r. nie otrzymał żadnych monitów, upomnień powiadamiających o zadłużeniu, czy też zobowiązujących do uregulowania należności, mimo, że zmieniając miejsce zamieszkania wywiązywał się z obowiązku meldunkowego. Za bezpodstawne uznał twierdzenie, że nie zamieszkiwał w S. pod podanym przez Dyrektora ZUS Oddział adresem. Zarówno ZUS jak i Urząd Skarbowy nie sprawdziły czy kierowana korespondencja dotarła do skarżącego. Wobec tego nie było prawa do naliczania mu odsetek po kilku latach. Przewidziane w tytułach wykonawczych pouczenia o prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego były dla niego niezauważalne. Podniósł także, że odrzucenie pozwu przez sąd powszechny nastąpiło wyłącznie dlatego, że sprawa, której on dotyczył nie była sprawą cywilną. Sprawę zaś skierował do Sądu Rejonowego z uwagi na brak rozeznania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Stosownie do przepisu art.97 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153 po.1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ). Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy obowiązujące , a zatem przepisy ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. u. Nr 74 poz.368 ze zm.).

Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo - administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów administracji w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów aniżeli w niej wskazane.

Należy zauważyć, iż intencją skarżącego w toku postępowania egzekucyjnego było nie tyle zawieszenie postępowania, co unicestwienie jego skutków w odniesieniu do odsetek za zwłokę. O ile po złożeniu wniosku organ pierwszej instancji mógł zakwalifikować go jako wniosek o zawieszenie postępowania, o tyle w zażaleniu skarżącego z dnia [...] r. ewidentnie wskazuje on na nieprawidłowości w naliczaniu odsetek z uwagi na upływ czasu pomiędzy [...] r. a [...] r. Podnosił w tym piśmie także okoliczność braku doręczenia mu jakichkolwiek pism ze strony ZUS w tym samym okresie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarto stwierdzenie , że organ drugiej instancji jest organem powołanym do merytorycznego rozpoznania sprawy, a następnie sprzecznie z nim podano, że kwestionowanie braku upomnień i ponagleń nie podlega ocenie w ramach tego postępowania. Nie można zgodzić się z takim stanowiskiem organu odwoławczego, albowiem z mocy art.29 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność ta może wynikać z różnych przyczyn, w tym m.in. może być spowodowana wygaśnięciem zobowiązania na skutek przedawnienia (por.t.3 do art.29 R.Hauser, Z.Leoński w Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. C.H.BECK, Warszawa 2003 i powołane tam orzecznictwo NSA). Pomimo tego okoliczności podnoszone przez odwołującego nie spowodowały w ogóle aktywności organu odwoławczego co do badania przesłanek dopuszczalności postępowania egzekucyjnego i to nie tylko co do odsetek , ale także wobec należności głównej. Z mocy zaś art.59 § 1 pkt.2) ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organ egzekucyjny zatem stwierdzając wygaśnięcie zobowiązania na skutek przedawnienia zobligowany jest do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika aby tego rodzaju inicjatywa podejmowana była przez organ egzekucyjny lub organ odwoławczy.

Jak wynika z tytułów wykonawczych egzekwowane należności oraz odsetki od nich dotyczą marca , kwietnia i maja [...] r. Należności z tytułu składek stawały się zatem wymagalne odpowiednio w dniach: [...] r., [...] r. i [...] r. Stosownie do przepisu art. 25 ust.1 ustawy z dnia 18.12.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin w brzmieniu obowiązującym w [...] r. (Dz. U. Z 1989 r. , Nr 46 poz.250 ze zm.) - w sprawie poboru składek na ubezpieczenie stosuje się zasady i tryb postępowania ustalone dla poboru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników zatrudnionych w nieuspołecznionych zakładach pracy. Z tej przyczyny do składek tych znajdował zastosowanie przepis art.35 ust.3 i ust.4 ustawy z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w [...] r. (Dz. U. z 1989 r. , Nr 25 poz.137 ze zm.), który stanowił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna ( ust.3) i , że bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Z przedstawionego Sądowi materiału dowodowego zawartego w aktach egzekucyjnych nie wynika, aby w okresie pomiędzy [...] r. a [...] r., kiedy to należności z tytułu ostatniej składki za maj [...] r. uległy przedawnieniu wykonana została jakakolwiek czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, o której zostałby zawiadomiony C. Z. Z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. wynika wręcz, że zobowiązany nie został zawiadomiony ani o czynnościach egzekucyjnych Urzędu Skarbowego w październiku i listopadzie [...] r. , ani o czynnościach Urzędu Skarbowego z okresu listopad [...] r. do marca [...] r. Jeżeli wobec tego żadne zawiadomienie nie dotarło do dłużnika przed okresem przedawnienia, to spowodowało to wygaśnięcie zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na upływ okresu przedawnienia. Taka konstatacja winna prowadzić organ egzekucyjny do umorzenia postępowania z urzędu na mocy art.59 § 1 pkt.2) w zw. z art.29 ustawy egzekucyjnej.

Z mocy art.135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na Sąd nałożono obowiązek stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. To powodowało konieczność zajęcia się zagadnieniami dotyczącymi dopuszczalności egzekucji administracyjnej niezależnie od przedmiotu zaskarżenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny zobowiązany będzie w pierwszej kolejności do ustalenia dopuszczalności egzekucji z uwagi na możliwość upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek za poszczególne miesiące [...] r.

Z tych zatem powodów, wobec naruszenia przez organ podatkowy przepisów prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit.a) i c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 97§1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153 po.1271 ze zm.) , które obejmują wpis od skargi w wysokości 10,- zł.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku należało orzec na podstawie art.152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ M.Jaśniewicz /-/ S.Zapalska /-/ G.Gorzan

uk