Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 243/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 219/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r., w sprawie ze skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] listopada 2013 r., zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w 90 % oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:

Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie jej z kosztów oraz ustanowienie radcy prawnego.

Sąd I instancji dokonując analizy stanu rodzinnego, majątkowego oraz wykazanych przez skarżącą dochodów uznał, że wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazywał na to aktualny dochód na jednego członka rodziny w gospodarstwie domowym wynoszący 698,25 zł, obciążenie hipoteką przymusową majątku nieruchomego skarżącej oraz zajęcie jej udziałów przez Dyrektora Izby Celnej w T. w związku z toczącymi się postępowaniami podatkowymi. Zdaniem Sądu kwota ok. 40 zł tytułem wpisu mieści się w zakresie możliwości finansowej skarżącej, także przy uwzględnieniu, że obowiązek taki odnosi się do 95 spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnymi w B. Odnosząc się do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie wskazanego przez stronę radcy prawnego, R. S., Sąd I instancji wskazał na art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jednocześnie przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu powinno uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W ocenie Sądu I instancji zwolnienie od kosztów sądowych w 90 %, umożliwia skarżącej wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie. Nie było zatem podstaw do angażowania publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej związanej z działalnością gospodarczą.

Zażaleniem I. R. zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

(I) art. 134 § 2 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia, na skutek wniesienia środka zaskarżenia, na niekorzyść skarżącej (naruszenie zakazu reformationis in peius);

(II) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie będące następstwem błędnej oceny sytuacji materialnej skarżącej i przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym;

(III) art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego na skutek przyjęcia przez Sąd I instancji pozaustawowej przesłanki przyznawania prawa pomocy w tym zakresie, a dodatkowo – nieuprawnionego zastosowania tej przesłanki w sprawie skarżącej.

W związku z tymi zarzutami wniosła o uchylenie kwestionowanego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji ewentualnie wniosła o zmianę kwestionowanego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści powołanego przepisu, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. To zatem Strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Rzeczą Sądu rozpoznającego wniosek jest natomiast obiektywna ocena podniesionych okoliczności w aspekcie zaistnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie oraz wskazanie z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części.

Mając na uwadze te rozważania, za prawidłową należy uznać ocenę wniosku skarżącej, jakiej dokonał Sąd I instancji. Sąd ten przyjął, że I. R. oraz jej mąż dysponują stałym miesięcznym dochodem, który pokrywa konieczne wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącej. Ustalona wysokość miesięcznego dochodu w gospodarstwie domowym skarżącej i przypadająca na członka jej rodziny część tej kwoty pozwalała na przyjęcie, jak uczynił to Sąd I instancji, że nie jest ona w stanie uiścić pełnej wysokości należnych w sprawie kosztów sądowych. Te same ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca będzie w stanie ponieść 10 % wartości kosztów sądowych – wpisu od skargi. Nadesłane przez skarżącą dokumenty i złożone oświadczenia nie pozwalają bowiem na przyjęcie, że jej sytuacja materialna jest tego rodzaju, iż uniemożliwia jej na partycypowanie w kosztach sprawy sądowoadministracyjnej w jakimkolwiek zakresie. Podkreślenia wymaga, że istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego prawa wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżąca ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.

Prawidłowo Sąd I instancji stwierdził również, że nie istnieje konieczność obrony prawa skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Obowiązki wynikające z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczące udzielania niezbędnych wskazówek stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego oraz niezwiązanie sądu zarzutami i wnioskami skargi, w okolicznościach sprawy gdzie skarga wniesiona przez skarżącą sporządzona została przez profesjonalnego pełnomocnika, a sama skarżąca nie wykazuje nieporadności w zakresie prawidłowego i rzeczowego formułowania pism procesowych oraz terminowości ich wnoszenia, pozwala na ocenę, że na obecnym etapie sprawy nie jest koniecznym aby skarżąca reprezentowana była przez pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Powyższe czyni nieuzasadnionymi zarzuty naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sformułowane w punktach 2 i 3 zażalenia.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia zakazu reformationis in peius należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień referendarza sądowego przysługuje sprzeciw, którego wniesienie skutkuje utratą mocy orzeczenia referendarza w całości (art. 260 p.p.s.a.). Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 412/10). Utrata mocy rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego wobec wniesionego sprzeciwu, ma ten skutek, że zasada reformationis in peius nie ma zastosowania. Skoro bowiem rozstrzygnięcie to traci moc to również nie wywołuje jakichkolwiek skutków w stosunku do jego adresata, wydane zaś postanowienie sądu, będące wynikiem wniesionego sprzeciwu, stanowi niejako pierwsze i nowe rozstrzygnięcie odnoszące się do uprawnień strony, o których przyznanie się ona ubiega.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.