Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 137/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 7, art. 31 zo ust. 10 i ust. 11
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia 2021 r. nr 200000/71/9056/2021/RDZ-B6 w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 marca 2021 r. znak 200000/71/2021/RDZ. III. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. R. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. R. (stronie, skarżącemu) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za listopad 2020 r.

Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, skarżący w dniu 30 grudnia 2020 r. wniósł o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, przy czym jako przeważającą działalność wg PKD wskazał kod 56.10.A oraz oświadczył o uzyskaniu niższego o co najmniej 40% przychodu w listopadzie 2020 r. w stosunku do listopada 2019 r.

Decyzją z 29 stycznia 2021 r. Zakład odmówił płatnikowi prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres. Od decyzji tej strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując że na dzień 30 września 2020 r. działalność gospodarcza była prowadzona zgodnie z kodem 56.10.A. Skarżący posiadał też inne kody działalności, ale gastronomia jest jego działalnością przeważająca. Podkreślił, że od 1 sierpnia 2018 r. prowadzi kawiarnię, fakt ten zgłaszał do inspekcji sanitarnej, nabył kasę fiskalną dedykowaną dla gastronomii. Wskazał na swoje przychody zaznaczając, że przychód za listopad 2020 r. był o 65,84% niższy od przychodu za listopad 2019 r.

Organ na podstawie wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej stwierdził, że strona na dzień 30 listopada 2019 r. (tj. na dzień, w stosunku do którego badany jest spadek przychodu) prowadziła działalność oznaczoną kodem 13.30.Z. Zmiany wpisu dokonano w dniu 19 kwietnia 2020 r. Uznając, że przesłanki zwolnienia nie zostały spełnione, decyzją z dnia 16 marca 2021 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 29 stycznia 2021 r.

W wyniku skargi wniesionej przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, decyzja z dnia 29 stycznia 2021 r. została uchylona wyrokiem z dnia 22 lipca 2021 r. (sygn. akt III SA/Lu 167/21).

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że poprzestanie na wykładni językowej art. 31 zo ust. 11 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19) prowadzi do wypaczeniu celu regulacji, którym jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom gospodarczym rozprzestrzeniania się wirusa SARS – COV-2. Dlatego przyjąć należy, że domniemanie prawdziwości wpisów w rejestrze REGON w zakresie rodzaju przeważającej działalności może być obalone przez przedsiębiorcę za pomocą dokumentów wykazujących procentowy udział poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów lub, jeżeli nie jest to możliwe, udział pracujących wykonujących poszczególne rodzaje działalności w ogólnej liczbie pracujących (§ 9 ust. 2 pkt 3 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń – Dz.U. z 2015 r., poz. 2009 ze zm., dalej: rozporządzenie).

Po powyższym wyroku, w którym na organ nałożono obowiązek przeprowadzenia postępowania w sposób odpowiadający wymogom określonym w k.p.a., pismem z dnia 10 września 2021 r. organ wezwał skarżącego do udziału w podejmowanych czynnościach poprzez złożenie dowodów na okoliczność rodzaju prowadzonej jako przeważającej działalności gospodarczej.

W wykonaniu powyższego przedłożone zostały: zaświadczenie o wpisie do rejestru PPIS, faktura zakupu kasy oraz raporty z kasy fiskalnej, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów z 2019 r. oraz 2020 r., zaświadczenie biura rachunkowego, zaświadczenie z CEIDG oraz raport obrotów towarów za listopad 2019 r. oraz listopad 2020 r.

W piśmie z dnia 12 października 2021 r. organ ponowił wezwanie skarżącego do złożenia dowodów. Wystąpił też do Urzędu Miasta Lublin o udostępnienie danych z CEiDG (historia składanych wniosków oraz dokonywanych wpisów).

Zaskarżoną decyzją ponownie odmówiono skarżącemu prawa do wskazanej ulgi. W uzasadnieniu decyzji organ – w kontekście brzmienia art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 - zaznaczył, że niewypełnienie którejkolwiek z materialnych przesłanek ulgi, skutkuje odmową jej przyznania. W przypadku przesłanki prowadzenia działalności przeważającej o określonym kodzie według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, ustaleń co do jej spełnienia dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON, w brzmieniu na 30 listopada 2020r. W przypadku skarżącego, na dzień 30 listopada 2020 r. w ewidencji figurował kod przeważającej działalności PKD 13.30.Z, oznaczający działalność usługową związaną z wykańczaniem wyrobów włókienniczych. W ocenie organu, skarżący nie prowadził więc działalności oznaczonej wskazanym we wniosku kodem 56.10.A. w okresie istotnym z punktu widzenia rozstrzygnięcia o jego wniosku o przyznanie ulgi. Nadto, w zaskarżonej decyzji wyrażono pogląd, że ustawa nie nakłada na organ wykonujący zadania z zakresu zwolnień z obowiązku opłacania składek, ustalania okoliczności faktycznego rodzaju prowadzonej działalności, a jedynie wymaga ustalenia, czy działalność jest potwierdzona wpisem PKD uprawniającym do uzyskania pomocy w ramach tarczy antykryzysowej.

Według ustaleń organu, skarżący w dniu 2 grudnia 2019 r. dokonał zmiany w ewidencji, podając jedyny i przeważający rodzaj działalności gospodarczej PKD 13.30.Z. Kolejnej zmiany dokonał dopiero 19 kwietnia 2020 r., wskazując rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej z kodem PKD 56.10.A. Przedstawione przez skarżącego dowody nie podważają treści zawartych w rejestrze REGON. To zaś powoduje, że wniosek został uznany za bezzasadny.

M. R. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, że działalność gospodarczą prowadzi od 1984 r., a kawiarnię – od 1 sierpnia 2018 r. Fakt ten zgłaszał do inspekcji sanitarnej, nabył kasę fiskalną dla gastronomii. W toku postępowania przedłożył organowi m. in. wydruki z kasy fiskalnej i zaświadczenia biura rachunkowego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie realizuje wytycznych sądowych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 167/21.

Niezależnie jednak od tego wskazać trzeba, że organ, nie bacząc na nadanie biegu wnioskowi skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Zakładu z dnia 29 stycznia 2021 r. (sprawę zakończyła decyzja Prezesa ZUS z dnia16 marca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję organu z dnia 29 stycznia 2021r.), przedstawił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu skargę na decyzję z dnia 29 stycznia 2021 r. Skarga wpłynęła do organu w dniu 11 marca 2021 r., a została przedstawiona Sądowi w dniu 18 marca 2021 r., podczas gdy w obrocie prawnym znajdowała się już decyzja wydana w drugiej instancji przez Prezesa ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wydając wyrok w sprawie sygn. akt III SA/Lu 167/21, nie posiadał wiedzy, że Prezes ZUS w dniu 16 marca 2021 r. orzekł o wniosku strony w II instancji.

W związku z powyższym obecnie w obrocie prawnym znajduje się decyzja Prezesa ZUS z dnia 16 marca 2021 r. orzekająca o utrzymaniu w mocy decyzji wyeliminowanej z obrotu wyrokiem Sądu (decyzja z 29 stycznia 2021 r.) oraz decyzja obecnie zaskarżona, tj. decyzja z dnia 22 grudnia 2021 r. odmawiająca skarżącemu prawa do przyznania wnioskowanej ulgi, wydana w wykonaniu wytycznych sądowoadministracyjnych.

Powyższa sytuacja procesowa świadczy o tym, że organ bez podstawy prawnej nadał bieg skardze złożonej przez płatnika, nie zważając na niemal równoległe rozstrzyganie sprawy w drugiej instancji przez Prezesa ZUS. Taki sposób działania organu jest oczywiście sprzeczny z przepisami regulującym tryb i sposób zaskarżania decyzji Zakładu dotyczących wniosków o udzielenie ulg.

Zgodnie z art. 31zq ust. 7 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. Istotne znaczenie ma przede wszystkim ust. 8 tego artykułu, z którego wynika, że od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z treści tych przepisów niewątpliwie wynika, że strona niezadowolona z decyzji (czyli odmowy zwolnienia ze składek) może złożyć wniosek do prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Co ważne, rozpatrywanie tego wniosku winno przebiegać z uwzględnieniem regulacji wskazanych aktów prawnych, czyli kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a). W art. 52 par. 3 p.p.s.a. postanowiono zaś, że jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest konsul.

Prowadzi to do wniosku, że strona może skorzystać alternatywnie albo z trybu ponownego rozpatrzenia sprawy, albo z trybu skargi do sądu administracyjnego. Kluczowe jest jednak to, że strona nie może skorzystać jednocześnie (w tym samym czasie) z obu tych trybów w stosunku do tej samej decyzji ZUS, co stało się faktem w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 3 marca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 171/20 stwierdzono, że w art. 52 par. 3 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia - albo złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Prawo wyboru jest pozostawione stronie, jednakże nie oznacza to, że strona może skutecznie wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. Skargę do sądu administracyjnego może wnieść skutecznie strona, gdy nie skorzystała ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzja strony o wyborze środka zaskarżenia determinuje dalsze postępowanie w sprawie. W przypadku skorzystania przez stronę z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sąd nie może rozpoznać skargi, która dotyczy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (skarga taka winna ulec odrzuceniu). Dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, otwiera stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 4285/17).

W rozpoznawanej sprawie skarżący zwrócił się o ponowne rozpoznanie sprawy i jednocześnie wniósł skargę na pierwszoinstancyjną decyzję tego organu. Rzeczą organu w związku z powyższym było wyjaśnienie tej sytuacji płatnikowi i nadanie biegu wyłącznie wnioskowi skierowanemu do Prezesa ZUS. Organ jednak zdecydował przedstawić skargę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, nie informując go o fakcie równoczesnego nadania biegu wnioskowi o ponowne rozpatrzenie sprawy i wejścia do obrotu prawnego decyzji Prezesa Zakładu z 16 marca 2021 r.

W ocenie Sądu, w opisany wyżej sposób organ rażąco naruszył prawo w rozumieniu przesłanki stwierdzenia nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja z dnia 16 marca 2021 r. wydana została w granicach kontrolowanej sprawy co oznacza, że Sąd, zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a., stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przechodząc natomiast do merytorycznej kontroli zasadności skargi wskazać trzeba, że kontrolowana decyzja z dnia 22 grudnia 2021 r. zapadła w warunkach związania organu prawomocnym wyrokiem wskazanym powyżej (art. 170 p.p.s.a.). Związanie to dotyczy nie tylko organu, ale również sądu w niniejszej sprawie. Nadto, co istotne, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w przepisie art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, iż skutki prawomocnego wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1101/16). Ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji (postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek uchylającego decyzję wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16). Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 3 i 5 do art. 153).

Na tle art. 153 p.p.s.a. w orzecznictwie przyjmuje się, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenianych faktów i dowodów oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 1148/18). Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu tego przepisu oznacza zaś, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Uwzględniając zatem konsekwencje wynikające z art. 153 p.p.s.a. należy podkreślić, że w sytuacji, gdy organ i Sąd działają w warunkach związania oceną prawną wyrażoną w wyroku uprzednio wydanym w sprawie, kontrola zgodności z prawem ponownie podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia powinna być przede wszystkim ukierunkowana na to, czy organ administracji zrealizował adresowane do niego wytyczne co do dalszego postępowania w sprawie, o ile - rzecz jasna - nie ustał walor prawnego związania tymi wytycznymi, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (stan prawny i faktyczny nie uległ bowiem zmianie).

Przypomnieć zatem należy, że we wskazanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zdyskredytował ocenę prawną dokonaną przez Zakład w decyzji z dnia 29 stycznia 2021r., którą wówczas kontrolował.

W uzasadnieniu wyroku, którym uchylono tę decyzję wskazano, że poprzestanie przez organ na stwierdzeniu, że skarżący dokonał zmiany kodu przeważającej działalności na kod PKD 15.10.A w dniu 19 kwietnia 2021 r., a w dniu 30 listopada 2020 r. posiadał wpis PKD 13.30.Z i odmówienie z tej tylko przyczyny zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że w toku prawidłowo prowadzonego postępowania przedsiębiorca ma prawo do obalenia domniemania wynikającego z wpisu w rejestrze przedsiębiorców i podmiotów REGON. Może to uczynić dowodząc, że rzeczywisty stan faktyczny jest inny niż wynikający z danych widniejących w rejestrze. Rodzaj przeważającej działalności gospodarczej określa się przy tym zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz.U z 2015 r., poz. 2009 ze zm.). W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą ustaleniu podlega wówczas procentowy udział poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów ze sprzedaży lub, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie tego miernika, ustaleniu podlega udział pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności w ogólnej liczbie pracujących (§9 ust. 2 pkt 3 lit a cyt. rozporządzenia).

Sąd podkreślił, że ustalenie rodzaju przeważającej działalności gospodarczej należy do sfery ustaleń stanu faktycznego. Ograniczenie się organu wyłącznie do sprawdzenia wpisów w CEiDG i REGON zaprzecza celom przyjętych regulacji w zakresie zwalczania skutków epidemii COVID-19 oraz narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Jakkolwiek to na stronie spoczywa obowiązek wykazania rodzaju przeważającej działalności gospodarczej, to również na organie ciążą obowiązki procesowe wynikające z art. 7, art. 77 § 1, art. 9, art. 10 i art. 79a § 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu, organ nie umożliwił skarżącemu przedstawienia dowodów dla wykazania, że spełnia kryterium prowadzenia na dzień 30 listopada 2020 r. działalności przeważającej według kodu PKD wskazanego w art. 31 zo ust. 10 ustawy o COVID-19. Organ wziął wprawdzie pod uwagę fakt zmiany wpisu dokonany na skutek zgłoszenia z 19 kwietnia 2021 r., pominął jednak istotną w sprawie okoliczność, a mianowicie to, że według skarżącego prowadzi on jako zasadniczą działalność kawiarnię. Stan ten trwa nieprzerwanie od 1sierpnia 2018 r., co potwierdzono m.in. w przywołanym przez Sąd wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 17 czerwca 2021 r. sygn. VIII U 341/21 (k. 39 i nast. akt sygn. III SA/Lu 167/21), w którym przyznano skarżącemu jednorazowe świadczenie postojowe.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład wystąpił pismem z dnia 10 września 2021 r. do skarżącego, wzywając do "złożenia dowodów, innych niż dotychczas dołączono do akt sprawy, które wskazywałyby, że istnieje podstawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek". W zakreślonym terminie skarżący złożył pismo z dnia 2 listopada 2021 r., w którym ponownie wyjaśnił, że prowadzenie kawiarni jest jego podstawową działalnością gospodarczą (a zatem właściwym jest kod PKD, który wskazał we wniosku). Wskazał też, że jego dochody uległy obniżeniu wobec tożsamego okresu roku poprzedniego. Do pisma dołączył zaświadczenie PPIS, wypis z CEiDG oraz dokumenty źródłowe obrazujące uzyskiwane dochody.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład nie uwzględnił wniosku strony (decyzja Zakładu z dnia 22 grudnia 2021 r.) wskazując, że według stanu na dzień 30 listopada 2020 r. zarówno w CEiDG, jak i w bazie REGON figurował kod PKD 13.30.Z nie uprawniający do przyznania zwolnienia. Zmiany kodu dokonano dopiero w dniu 19 kwietnia 2021 r. Organ wskazał nadto, że działalności z kodem PKD 56.10.A skarżący nie prowadził ani na dzień 30 listopada 2020 r., ani też na dzień 30 listopada 2019 r., a zatem brak jest możliwości porównania przychodu dla celów rozstrzygnięcia o złożonym wniosku. Organ podkreślił, że brak aktualizacji danych w rejestrach obciąża przedsiębiorcę. Tym samym, w decyzji z dnia 22 grudnia 2021 r. uznał, że skarżący nie spełnił warunków do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wskazany we wniosku okres.

W ocenie Sądu, stanowisko organu jest bezzasadne, a co najmniej przedwczesne. Pomimo bowiem nałożonych na organ w prawomocnym wyroku sądowym obowiązków w zakresie zgromadzenia i oceny dowodów, organ zobowiązania tego nie wykonał. Nie tylko nie ocenił dowodów przedstawionych przez płatnika, powtarzając argumentację zawartą w uchylonej uprzednio decyzji. Nie odniósł się do udokumentowanego w sprawie faktu prowadzenia przez skarżącego od 2018 r. działalności w postaci kawiarni. Nie uwzględnił też dowodu z dokumentu urzędowego w postaci wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie w sprawie sygn. VIII U 341/21 w sprawie, w której organ był stroną, a w której dokonano ustaleń w zakresie przeważającej działalności gospodarczej, jaką w rzeczywistości (w oderwaniu od zapisów rejestrów) w dniu 30 listopada 2020 r. (ale i w dniu 30 listopada 2019 r.) prowadził skarżący. Zarówno wyrok, jak i dowody zebrane w tej sprawie są dla organu znane, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych był stroną postępowania sądowego (pozwanym). Złożenie tego dokumentu w toku postępowania sądowego stanowiło informację strony o dowodzie, a co za tym idzie organ winien do tej inicjatywy (o której wprost wspomniano w wyroku w sprawie sygn. III SA/Lu 167/21) się odnieść.

W ocenie Sądu, organ nie wykonał też obowiązków procesowych wynikających z art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. Nie wskazano na te przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem. Wystosowane do płatnika wezwanie nie zawierało zobowiązania do wykonania konkretnych obowiązków zmierzających do wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, ale ogólne wezwanie do złożenia nowych dowodów. Kompletowanie dowodów i wszelkie decyzje w tym przedmiocie pozostawiono zatem wyłącznie działającemu bez profesjonalnego pełnomocnika skarżącemu. Jakkolwiek Sąd podkreślił, że ciężar dowodu w zakresie faktów obalających domniemanie wpisu w rejestrze REGON spoczywa co do zasady na stronie skarżącej (ona bowiem jest we władaniu tych danych i dowodów, które są konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sporu), to jednak równocześnie podkreślił, że w żadnym razie nie zwalnia to organu z obowiązków określonych w art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 9 oraz art. 79a § 1 k.p.a. Takie stwierdzenie oznacza, że organ jest zobligowany do podjęcia wszelkich działań w celu zupełnego i prawidłowego ustalenia faktów, a następnie podjęcia oceny tych faktów z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. W tym celu winien podjąć wszelkie starania, by zebrać i ocenić zgodnie z zasadą swobody (wyznaczonej zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego) materiał dowodowy. Skarżącemu przysługuje w tym względzie odpowiednia inicjatywa dowodowa, jednak jej brak nie powoduje, że organ może odstąpić od poszukiwania właściwych dowodów i ich przeprowadzenia z urzędu. Brak współdziałania strony z organem może spowodować negatywne skutki w postaci wydania decyzji odmownej w sprawie jej wniosku, ale tylko wówczas, gdy w sposób absolutnie oczywisty unika ona przedstawienia wyraźnie żądanych przez organ dowodów i ujawnienia istotnych w sprawie faktów. Jeśli zaś strona, działająca bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest świadoma rzeczywistych oczekiwań organu (np. wystosowane do niej żądanie jest sformułowane w dużym stopniu ogólności, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie wskazano w nim np. żądanych dokumentów, nie pouczono, jakie istotne okoliczności winny zostać wykazane), nie sposób uznać za właściwe, by zaniechanie strony traktować jako brak współdziałania, skutkujący negatywnym rozstrzygnięciem sprawy i zwalniający organ z obowiązków procesowych wyznaczonych ustawą k.p.a. Co jednak najważniejsze, organ w ogóle nie odniósł się do dowodów złożonych przez skarżącego na wystosowane do niego wezwanie oraz do jego wyjaśnień. Z uzasadnienia decyzji wynika natomiast wprost, że w ocenie organu, niezależnie od wytycznych sądowych, kwestią pierwszorzędną jest brak wpisu kodu PKD uprawniającego do zwolnienia w dacie 30 listopada 2020 r. i 30 listopada 2019 r. Ta okoliczność, jak podniesiono w uzasadnieniu decyzji, uniemożliwia dokonanie oceny przesłanek przyznania ulgi, bowiem nie daje podstawy porównania spadku przychodów z określonej działalności gospodarczej. Z oceną tą nie sposób się jednak zgodzić, bowiem według twierdzeń skarżącego i według przedstawionych przez niego dokumentów działalność o kodzie PKD 56.10.A prowadził od 2018 r. Rzeczą organu było więc zweryfikowanie tych informacji i dokonanie oceny, czy wskazywana działalność miała rzeczywiście charakter działalności przeważającej. Te okoliczności są bowiem istotne z punktu widzenia dokonanej w sprawie wykładni przepisów art. 31zo ust. 10 i 11 ustawy o COVID-19. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że rodzaj przeważającej działalności gospodarczej ustalać należy na podstawie procentowego udziału poszczególnych rodzajów działalności w ogóle wartości przychodów ze sprzedaży lub jeżeli nie jest możliwe zastosowanie takiego miernika, na podstawie udziału pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności w ogólnej liczbie pracujących (§9 ust. 1 i 2 pkt 3 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń, Dz.U. z 2015 r., poz. 2009 ze zm.). Organ winien zatem wezwać skarżącego do udostępnienia danych, które umożliwiałyby dokonanie powyższej oceny.

Zdaniem Sądu, działania organu nie dają podstawy do uznania, że wykonał on w sposób należyty wytyczne sądowoadministracyjne, zawarte w wiążącym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 167/21. To zaś powoduje, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów procesowych, w tym w szczególności art. 153 p.p.s.a. i przepisów k.p.a. wskazywanych w wiążącym organ wyroku, a w konsekwencji wydania rozstrzygnięcia nie respektującego ocen dokonanych przez sąd administracyjny w prawomocnym wyroku.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania zawarte w wyroku z dnia 22 lipca 2021r., a uzupełnione o ocenę zawartą w niniejszym wyroku. W szczególności przeprowadzi stosowne postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia rzeczywistego rodzaju przeważającej działalności prowadzonej przez skarżącego na dzień 30 listopada 2020 r., przy czym – chcąc skorzystać z jego wiedzy i posiadanych dowodów – sformułuje wezwanie w sposób umożliwiający wywiązanie się ze zobowiązania (wskaże w nim oczekiwane dla prawidłowego rozstrzygnięcia dokumenty lub zakres niezbędnych informacji, jakie winny być udzielone przez skarżącego, w tym dotyczących spadku przychodów). Rozważy materiał dowodowy zaoferowany przez skarżącego. Uwzględni fakt zakończenia postępowania sądowego przed sądem ubezpieczeń społecznych oraz zebrane w tym postępowaniu dowody.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800). Na zasądzoną od organu kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł.