Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 465/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsk na rozprawie w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Wojewody z dnia 30 stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 listopada 2008r., nr [...] Prezydent Miasta G. na podstawie art. 37 a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "A" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) odmówił C. B., J. B., A. B., J. B., J. B., K. B., W. B., Z. B., S. B., T. B., I. C., B. D., J. F., E. K., M. K., U. K., J. K. i innym skaranym. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w G., oznaczoną jako działki nr [..] oraz [..], przejętą na własność przez Skarb Państwa i oddaną w wieczyste użytkowanie "A" S.A.

W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie art. 37 a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Wojewoda P. decyzją [...] z dnia 14 września 2006 r. stwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa z mocy prawa własności, a przez "A" S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wchodzącej w skład linii kolejowej nr [...] G. – S. S., położonej w G. oraz linii kolejowej nr [...] G. – R. oznaczonej według ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 798 m2 wpisanej w księdze wieczystej KW nr [..] oraz nr [...] o pow. 23 m wpisanej w księdze wieczystej KW [..] prowadzone przez Sąd Rejonowy w G.

Organ wyjaśnił, iż w dniu 16 października 2006 roku E. T. działając w imieniu własnym, jak również w imieniu pozostałych współwłaścicieli przedmiotowych działek złożyła wniosek do Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zgodnie z art. 37 a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Organ I instancji wskazał, iż ze złożonych w dniu 6 maja 2008 r. na rozprawie administracyjnej wyjaśnień pełnomocnika [...] S.A - radcy prawnego R. D. wynika, że przedmiotowa nieruchomość od XIX wieku wykorzystywana jest w celach kolejowych. W latach 50-tych XX wieku rozpoczęto na niej budowę linii SKM. Zarówno pełnomocnik PKP, jak również obecne na rozprawie wnioskodawczynie: E. T., J. F., J. R., K. S. oświadczyli, że nie są w stanie przytoczyć żadnych konkretnych okoliczności, w których doszło do przejęcia posiadania nieruchomości przez PKP w szczególności nie były w stanie przedłożyć żadnych dokumentów na podstawie których doszło do przejścia posiadania. Ponadto wnioskodawczynie nie umiały jednoznacznie określić kiedy dokładnie doszło do przejęcia posiadania przez PKP i kiedy ich rodzina przestała korzystać z przedmiotowych nieruchomości. W dniu 14 maja 2008 r. przeprowadzono dowód z oględzin nieruchomości. Na jego podstawie, jak również w oparciu o przesłany pismem z dnia 8 sierpnia 2008 r. przez PKP wykaz środków trwałych oraz kserokopie księgi inwentarzowej ustalono, że na działce [..] usytuowane są:

droga kolejowa-tory główne zasadnicze - rok budowy 1870 r. nr inwentarzowy –[...],

tory główne zasadnicze dł. 0,005 km, rok budowy 1975 r. nr inwentarzowy [...],

sieć trakcyjna, rok budowy 1976, nr inwentarzowy [...],

urządzenie srk typu Eac, rok budowy 1988, nr inwentarzowy [..],

tory boczne linii 250, dł. 0,30 km, rok budowy 1978, nr inwentarzowy [...],

tory główne zasadnicze linii 250, tor 501, 502, dł. 10 mb, rok budowy 1952, nr inwentarzowy [...],

sieć trakcyjna skompensowana na St. G., dł. 10, 163 tkm. Rok budowy 1983, nr inwentarzowy [...],

tory trakcyjne st. Postojowa G., dł. 5 x 50 mb, rok budowy 1976-80,

sieć trakcyjna na st. G. - dł. 8,299 tkm, rok budowy 1983, nr inwentarzowy [...],

droga technologiczna nr 1, pow. 6435 m2, rok budowy 1978 , nr inwentarzowy [..],

linie przesyłowo rozdzielcze kabel SN 15 kv, rok budowy 1978 , nr inwentarzowy [...].

Natomiast na działce 24/3 usytuowane są:

droga technologiczna nr 1, pow. 6435 m2, rok budowy 1978 ( część ), nr inwentarzowy [...],

kabel lokalny st. G., rok budowy 1981, nr inwentarzowy [...],

kabel TKD relacji G., rok budowy 1981, nr inwentarzowy [...].

W ocenie organu prowadzącego postępowanie powyższe dowody świadczą o tym, że posiadanie działek nr [...] oraz [...] położonych w G. przez PKP miało charakter samoistny i nieprzerwany przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2005 roku, co w oparciu o art. 37 a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" stanowi przesłankę wyłączającą możliwość ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania byłym właścicielom.

W przekonaniu organu przejęcie obu działek nastąpiło w tym samym czasie i od początku służyło celom komunikacji kolejowej. Fakt ten z całą pewnością nastąpił w czasie poprzedzającym 30 letni okres o którym mowa w art. 37 a ustawy z dnia 8 września 2000 r. cyt. ustawy o komercjalizacji (...), bowiem wskazują na to daty rozpoczęcia budowy poszczególnych obiektów należących do infrastruktury kolejowej, oraz w odniesieniu działki [...] jej usytuowanie. Oględziny nieruchomości wykazały, że obie działki umiejscowione są w bezpośrednim sąsiedztwie oraz stanowią jedną całość gospodarczą. Zatem nie jest możliwe aby działka numer [...] była przejęta przez poprzednika prawnego "A" S.A. bez wykorzystania pozostającej w bezpośrednim sąsiedztwie dużo mniejszej działki [...].

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. T. domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu odwołania podniosła, że już w 2001 r. "B" Sp. z o.o. w T. zamierzała przeprowadzić transakcję kupna przedmiotowych działek w celu uregulowania zapisów w księgach wieczystych. W 2002 r. opracowano operat szacunkowy. Transakcja ta jednak nie doszła do skutku, ponieważ kilku współwłaścicieli zmarło i należało przeprowadzić postępowania spadkowe. Wyjaśniła nadto, iż nie zgadza się z argumentacją organu I instancji, iż nie była w stanie przytoczyć żadnych okoliczności, w których doszło do przejęcia posiadania nieruchomości przez PKP, a także dokumentów na podstawie których doszło do przejścia posiadania. W ocenie odwołującej to PKP powinno przedstawić dokumenty potwierdzające na jakiej podstawie przejęło i inwestowało na przedmiotowych działkach.

Decyzją z dnia 30 stycznia 2009 r. Wojewoda P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania administracyjnego i art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że w myśl art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 roku we władaniu "A" S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 roku z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem. Zgodnie zaś z treścią art. 37a ust. 7 cyt. ustawy wspomniane odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 roku do dnia 31 grudnia 2007 roku. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostawał do dnia 31 maja 2003 roku w posiadaniu samoistnym "A" SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Organ odwoławczy stwierdził, iż odszkodowanie za grunty, wchodzące w skład linii kolejowych, które w dniu 28 lutego 2003 roku znajdowały się we władaniu "A" S.A. i jednocześnie nie stanowiły własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" S.A, nie przysługuje ich dotychczasowemu właścicielowi, jeżeli zostały spełnione łącznie trzy następujące przesłanki:

• fakt pozostawania gruntu wchodzącego w skład linii kolejowych do dnia 31 maja 2003 roku w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych,

• okres pozostawania w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych przez co najmniej 30 lat,

• nieprzerwalność posiadania samoistnego.

W ocenie Wojewody P. wszystkie z w/w przesłanki zostały spełnione. Wobec powyższego organ I instancji słusznie orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość, będącą przedmiotem niniejszego postępowania, na rzecz jej poprzednich właścicieli.

Organ II instancji wskazał nadto, iż kluczową kwestią niezbędną do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, co ustawodawca rozumie przez pojęcie "samoistnego posiadania nieruchomości". Mając na uwadze treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 października 2008 roku sygn. akt II SA/Gd 543/08 organ uznał, iż co prawda w przepisach ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" brak jest odesłania do przepisów kodeksu cywilnego, jednakże dla właściwego ustalenia treści pojęcia posiadanie samoistne konieczne jest sięgnięcie do definicji zawartej w art. 336 k.c. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Przepis art. 339 k.c. formułuje natomiast domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Z przepisu art. 340 k.c. wynika natomiast domniemanie ciągłości posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

Wojewoda P. wyjaśnił, iż jak wynika z dokumentacji zebranej na potrzeby przedmiotowego postępowania, w szczególności zapisów ksiąg inwentarzowych prowadzonych przez PKP, dotyczących budowli i urządzeń trwale związanych z gruntem przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego oraz wypisu z ewidencji środków trwałych, działki nr: [..] oraz [...] zajęte są przez budowle i urządzenia stanowiące część, wybudowanej już w 1870 roku, linii kolejowej nr [..] G. – S. oraz linii nr 250 G. – R., która została wybudowana w 1952 roku. Ponadto ze znajdującego się w, aktach sprawy oświadczenia "A" S.A. - Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w G. z dnia 8 sierpnia 2006 roku wynika, iż "na przedmiotowych działkach usytuowane są tory i urządzenia linii kolejowej G. – S., oraz tory i urządzenia linii kolejowej G. – R., po których odbywa się regularny ruch pociągów". W związku z powyższym "A" SA, jak również jej poprzednicy prawni, eksploatując powyższe linie kolejowe, dokonując ich bieżącej konserwacji oraz wykonując inne zabiegi związane z zapewnieniem, bezpiecznego przejazdu pociągów, władały tym terenem jak właściciel przez zdecydowanie dłuższy okres, aniżeli 30 lat. W tym przypadku, w ocenie organu, rozstrzygające znaczenie ma zatem rozległy zakres władania rzeczą, na wzór właściciela.

Zdaniem Wojewody P. okoliczność uiszczania w okresie, w którym nieruchomość była przedmiotem samoistnego posiadania "A" SA, jak również jej poprzedników prawnych, podatku od nieruchomości przez jej ówczesnych właścicieli, nie jest okolicznością wyłączającą możliwość dokonania ustalenia, iż "A" S.A, czy też jej poprzednicy prawni, władali przedmiotową nieruchomością jak właściciele.

Odnosząc się do kwestii nieprzerywalności posiadania samoistnego przedmiotowych nieruchomości przez "A" S.A. oraz jej poprzedników prawnych organ odwoławczy wskazał, iż konieczne jest w tym przypadku ustalenie, czy "A" S.A. bądź jej poprzednicy prawni nie byli w okresie samoistnego posiadania, choćby przez moment, również jednoczesnymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości, co w konsekwencji spowodowałoby wygaśnięcie takiego posiadania, ponieważ właściciel rzeczy nie może być jednocześnie jej samoistnym posiadaczem, albowiem zakres tych praw pokrywa się. Jeżeli bowiem okazałoby się, że poprzednicy prawni "A" S.A. byli przed dniem 1 lutego 1989 roku właścicielami przedmiotowej nieruchomości, to wobec obowiązywania zasady jednolitej własności "A" SA, jako przedsiębiorstwo państwowe, nie mogli samoistnie posiadać nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Zatem w przypadku gdyby przedmiotowe działki przed dniem 1 lutego 1989 roku, przez jakiś czas stanowiły własność Skarbu Państwa, okoliczność ta mogłaby wykluczyć ustalenie 30-letniego nieprzerwanego okresu ich posiadania przez "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych.

W ocenie organu II instancji z załączonych do akt niniejszego postępowania odpisów ksiąg wieczystych KW nr [...] oraz [...], prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości przez Wydział V Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w G., nieruchomości wchodzące obecnie w skład linii kolejowej nr 202 G. – S. oraz linii kolejowej nr 250 G. – R. położone w G., obręb G., arkusz mapy 6, oznaczone w ewidencji gruntów jako działki nr: [...] oraz [...] o powierzchni odpowiednio: 798 m2 ha oraz 23 m2, co najmniej od 1955 roku, tj. od dnia wydania postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku oznaczonego sygn. II [..], wynika, iż stanowiły własność kolejnych spadkodawców obecnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości. W przywołanych wyżej odpisach brak zaś jakiejkolwiek wzmianki, mówiącej o przejęciu przedmiotowych działek na własność Skarbu Państwa.

Skargę do Sądu na powyższą decyzję wniosła E. T. domagając się uchylenia decyzji obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła niewłaściwą interpretację przepisów ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "A", przede wszystkim art. 37a - poprzez przyjęcie, że nieruchomość była w samoistnym posiadaniu PKP.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. W ocenie Wojewody P. należy uznać za całkowicie bezpodstawny zarzut strony, dotyczący niewłaściwej interpretacji przez organ II instancji przepisów zawartych w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "A" poprzez przyjęcie, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w samoistnym posiadaniu "A", albowiem organ II instancji w sposób dokładny dokonał analizy stanu faktycznego oraz zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzvaa w dranicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl zaś art. 135 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z prawem.

Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest przepis art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2000 r. Nr 84, póz. 948 z późn. zm.), zgodnie z którym grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A" S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem.

Zgodnie z treścią art. 37a ust. 7 powyższej ustawy wspomniane odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Skarżącą E. T. w skardze do Sądu podniosła, iż organy administracyjne obu instancji niewłaściwie zinterpretowały treść art. 37 a ustawy o komercjalizacji (...), poprzez przyjęcie, że nieruchomość była w posiadaniu samoistnym "A".

Przedmiotem postępowania organów obu instancji z punktu widzenia treści art. 37a ust. 7 cyt. ustawy było zatem w niniejszej sprawie ustalenie, czy w rzeczywistości istnieją okoliczności wyłączające konieczność ustalenia odszkodowania.

Aby właściwie ocenić okoliczności faktyczne podniesione przez skarżącą w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie co ustawodawca rozumie przez pojęcie "posiadanie samoistne" nieruchomości.

Co prawda w przepisach ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" brak jest odesłania do przepisów kodeksu cywilnego, jednakże dla właściwego ustalenia treści pojęcia "posiadanie samoistne" konieczne jest sięgnięcie do definicji zawartej w art. 336 k.c. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Przepis art. 339 k.c. formułuje natomiast domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada jest posiadaczem samoistnym. Z przepisu art. 340 k.c. wynika natomiast domniemanie ciągłości posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

Powyższe przepisy określają zarówno istotę jak też elementy posiadania samoistnego. Stan posiadania tworzą łącznie fizyczny element władania rzeczą (corpus), oraz element zamiaru władania rzeczą dla siebie (animus).

Najogólniej rzecz biorąc element corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala na korzystanie z rzeczy w taki sposób, jak to mają prawo czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu to co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może. Animus oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Inaczej mówiąc, posiadaczem rzeczy jest ten kto włada rzeczą i postępuje z nią jak osoba, której przysługuje do niej prawo własności lub inne prawo.

Z art. 336 k.c. wynika, że kodeks zna dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto włada nią jak właściciel, natomiast posiadaczem zależnym jest ten kto włada rzeczą w zakresie innego prawa aniżeli prawo własności. Posiadaczem samoistnym jest więc ten, kto tak z rzeczą postępuje jak właściciel, wyrażając przy tym wolę wykonywania względem niej prawa własności, posiadaczem zaś zależnym jest ten, kto władając rzeczą nie rości sobie prawa własności, lecz postępuje z rzeczą tak jak osoba, której przysługuje do niej inne prawo (Jerzy Ignatowicz - Prawo rzeczowe, Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1979, str. 274).

Przenosząc oowvższe rozważania na arunt ninieiszei sorawv należv stwierdzić, że ustalony przez organy stan faktyczny wskazuje na fakt posiadania samoistnego przedmiotowych działek przez skarżącą – "A" Spółka Akcyjna

Wskazać należy, iż z decyzji Wojewody P. nr [...] z dnia 14 września 2006 roku wydanej w oparciu o art. 37a cyt. wynika, iż z dniem 1 czerwca 2003 roku Skarb Państwa nabył z mocy prawa, prawa własności gruntu, wchodzącego w skład linii kolejowej nr 202 G. – S. oraz linii kolejowej nr 250 G. – R., położonego w G., obręb G., arkusz mapy 6, oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr: [...] oraz [...] o powierzchni odpowiednio: 798 m2 ha oraz 23 m2, dla których Sąd Rejonowy w G. Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi odpowiednio księgi wieczyste KW nr: [...] oraz [...], oraz prawa użytkowania wieczystego przez "A" S.A. z siedzibą w W. Nadto z decyzji z dnia 30 stycznia 2009r. wynika, iż w dniu 24 października 2006 roku E. T., jako była współwłaścicielka przedmiotowej nieruchomości, wystąpiła z wnioskiem do Prezydenta Miasta G., o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wchodzącą w skład linii kolejowej nr 202 i nr 250, położoną w G., obręb G., arkusz mapy 6, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr: [...] oraz [..].

Z akt sprawy, w szczególności z zapisów ksiąg inwentarzowych prowadzonych przez [..] dotyczących budowli i urządzeń trwale związanych z gruntem przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego oraz wpisu z ewidencji środków trwałych wynika nadto, iż działki nr [...] oraz [...] faktycznie zajęte są przez budowle i urządzenia stanowiące część wybudowanej w 1870 r. linii kolejowej nr 202 G. - 1 S. G. oraz linii nr 250 k G. – R., która została wybudowana w 1952 roku. Ponadto wskazać należy, iż na przedmiotowych działkach usytuowane są tory i urządzenia linii kolejowej, po których odbywa się regularny ruch pociągów. A zatem stwierdzić należy, iż "A" S.A. jak również jej poprzednicy prawni, eksploatując wskazane linie kolejowe, dokonując ich bieżącej konserwacji oraz wykonując inne zabiegi związane z zapewnieniem bezpiecznego przejazdu pociągów władały tym terenem jak właściciel przez okres dłuższy niż 30 lat. W tym przypadku rozstrzygające znaczenie ma bowiem rozległy zakres władania rzeczą na wzór właściciela.

Odnosząc się do kwestii nieprzerywalności samoistnego posiadania przedmiotowych nieruchomości przez "A" S.A. wyjaśnić należy, że jak już wskazano wyżej z odpisów ksiąg wieczystych kw nr [..] oraz kw nr [..] prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości wynika, iż działki nr [...] i [...] o powierzchni odpowiednio: 798 m2 oraz 23 m2, co najmniej od 1955 r., tj. od dnia wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie sygn. akt II Ns 92/55, stanowiły własność kolejnych spadkodawców obecnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości.

Powyższe zostało wywiedzione z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) gdzie ustawodawca zamieścił domniemanie, iż prawo jawne z księgi wieczystej odzwierciedla jej stan prawny.

Zgodnie z obowiązującym orzecznictwem zmiana właściciela w czasie gdy rzecz jest w samoistnym posiadaniu innego podmiotu nie wpływa na ciągłość tego posiadania. W orzecznictwie tym wskazuje się, że posiadanie samoistne może wchodzić w grę nie tylko w sytuacji, gdy posiadacz jest przekonany o swoich uprawnieniach właściciela, lecz także wówczas gdy wie, że nie jest właścicielem. Kwestia ta bowiem rzutuje jedynie na dobrą lub złą wiarę posiadania, niemniej podkreśla się również w tym drugim przypadku konieczność wykonywania przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa, a mówiąc inaczej, że wszystkie dyspozycje posiadacza powinny swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1994 r. sygn. akt III CRN 18/94 - LEX nr 137701, postanowienie SN z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 430/98, OSNC 1999/11/98).

Posiadanie samoistne z natury dotyczy rzeczy, które są własnością osoby trzeciej, wobec czego zmiana właściciela nie ma znaczenia dla ciągłości takiego posiadania. Teoretycznie jedyną istotną zmianą byłoby nabycie własności przez dotychczasowego posiadacza samoistnego, co spowodowałoby wygaśnięcie takiego posiadania, ponieważ właściciel rzeczy nie może być jednocześnie jej samoistnym posiadaczem - zakres tych praw pokrywa się.

Na marginesie wskazać należy, iż Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 maja 2010 r. sygn. akt P 13/09 wskazał, że przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również [..], zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111), jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981, ze zm.) posiadały osobowość prawną. Szczególne przepisy sektorowe dotyczące kolei tego nie zmieniały. Dla wykładni art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji implikuje to określone skutki prawne i faktyczne.

W tym miejscu niezbędnym staje się przypomnienie, iż regulacja prawna własności państwowej była w okresie powojennym od początku skomplikowana. Zanim skrystalizowała się zasada tzw. jednolitego funduszu własności państwowej, toczono zażarte spory o to, kto jest podmiotem własności mienia zarządzanego przez przedsiębiorstwo państwowe: samo przedsiębiorstwo, czy Skarb Państwa. Spór przesądził wreszcie art. 128 § 1 k.c, stanowiący, że własność państwowa przysługuje niepodzielnie państwu, natomiast państwowe osoby prawne wykonują tylko - względem zarządzanych przez nie części mienia państwowego -uprawnienia wynikające z własności państwowej (§ 2). Teoria jednolitego funduszu własności państwowej przetrwała do 1 lutego 1989 roku. Z zasady tej wynikało w sposób niewątpliwy, że własność przysługuje jednolicie i niepodzielnie Państwu również co do tych przedmiotów, które zostały przydzielone wyodrębnionym państwowym jednostkom organizacyjnym wyposażonym w osobowość prawną. Teoria ta dotyczyła jednak tylko własności, a nie faktycznego władztwa nad rzeczą które w przedmiotowej sprawie sprowadza się do posiadania samoistnego.

Na tle wykładni art. 128 § 2 k.c. stanowiącego, że w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienie płynące z własności państwowej, powstało w nauce prawa oraz w orzecznictwie zagadnienie charakteru praw przysługujących w odniesieniu do tego mienia państwowym osobom prawnym. Reprezentowane były przy tym diametralnie różne poglądy, poczynając od stanowiska odmawiającego państwowym osobom prawnym jakichkolwiek praw do mienia ogólnonarodowego, do poglądu przyznającego osobom - ze względu na znajdujące się w ich dyspozycji mienie - prawo własności. Między tymi stwierdzeniami istniało także wiele poglądów pośrednich.

Rzecz jasna powyższe wywody mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowanie jedynie pomocnicze. Zakładając bowiem racjonalność ustawodawcy, który w analizowanym przepisie art. 37 a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" dopuścił możliwość istnienia negatywnej przesłanki, pozwalającej na odmowę przyznania poprzednim właścicielom odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, w rozważaniach dotyczących posiadania samoistnego nie może mieć zastosowania teoria odmawiająca posiadającym osobowość prawną państwowym osobom prawnym, do jakich zaliczają się przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również PKP, zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111), jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981, ze zm.) prawa do posiadania samoistnego nieruchomości stanowiących własność skarżących.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym oddalił skargę jako bezzasadną.