Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2161/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: 2 pkt 2 lit. a, 4 ust. 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 7, 8, 10, 77 par. 1, 80, 81, 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... czerwca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 25 stycznia 2007 r. S. S. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Do wniosku strona załączyła dokumenty: opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę - Oddział Województwa ... (k. 17 akt adm.), zaświadczenie o zaliczeniu do wysługi emerytalnej okresu pracy przymusowej w czasie drugiej wojny światowej od ... października 1944 r. do ...maja 1945 r. Sekcji Emerytur i Rent Biura Kadr i Szkolenia Komendy Głównej Policji (k. 15), zeznania świadków J.J. i E. K.(k. 13-14 akt adm.), oświadczenie w sprawie braku dokumentów zatrudnienia (k. 12), list Ośrodka Informacyjnego Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie (k. 10) oraz wniosek z 21 października 2006 r. złożony do tejże Fundacji (k. 8), informację z Państwowego Muzeum Oświęcim-Brzezinka z dnia 26 października 1999 r. dotyczącego więźnia KL Auschwitz H. S. (k. 6), zaświadczenie Zarządu ZBOWiD z 11 lutego 1986 r. dotyczące Z. S. (k. 2).

Kierownik Urzędu decyzją wydaną w dniu ... kwietnia 2007 r. nr ... na podstawie art.1 ust.1 i art.4 ust. 1 i 2 oraz art.2 ustawy z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich [Dz. U. Nr 87, poz. 3 95 z późn. zm.] odmówił przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ przytoczył treść przepisu art.2 wskazanej wyżej ustawy i stwierdził, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy, podczas gdy zgodnie z cytowanym wcześniej artykułem ustawy tylko taki okres represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia.

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia ... czerwca 2007 r. Nr ... wydaną na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [tekst jedn. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust.1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR utrzymał w mocy decyzję własną z dnia ... kwietnia 2007 r.

Organ w uzasadnieniu decyzji powołał się na treść przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) ww. ustawy i uznał za udowodniony w sprawie okres represji od ... października 1944 r. do ... marca 1945 r. (wskazując na tę ostatnią datę jako dzień wyzwolenia bądź zajęcia miejscowości G.[G.] k/S.). t.j. 5 miesięcy i 22 dni, a więc w ocenie organu czas krótszy niż wymagane przepisami minimum sześć miesięcy. Kierownik Urzędu wskazał, iż datę zajęcia tego rejonu ustalono na podstawie opracowania: "Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie" Bolesław Dolata, Warszawa 1961.

Organ stwierdził, że nie można zaliczyć stronie miesiąca marca 1945 r. uznając go za niepełny, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy: "Świadczenie przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, (...)" oraz uznał, że nie można zaliczyć również okresu po 27 marca 1945 r., ponieważ pobyt na deportacji po tym okresie nie stanowi już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy. Na poparcie powyższego poglądu Kierownik Urzędu przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2001 r. Sygn. akt SA 3877/00, który w odniesieniu do zastosowania przepisu art. 2 pkt 2 lit "a" uznał, że "Z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę". Organ powołał się także na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, w tym na wyrok NSA z dnia 10 listopada 2006 r., Sygn. akt II OSK 1326/05, w którym NSA nie podzielił poglądu WSA w Łodzi, zgodnie z którym okres represji należy zaliczać do końca II wojny światowej tj. do 8 maja 1945 r. Kierownik Urzędu wskazał, iż według NSA okres represji kończy się z dniem wyzwolenia (zajęcia) miejscowości, w której wykonywana była praca przymusowa, przez wojska koalicji antyhitlerowskiej i że w dalszej części omawianego wyroku NSA stwierdza: " Sąd I instancji błędnie podał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 1999 r. sygn. akt III RN 158/98 wyraził pogląd zbieżny z poglądem prezentowanym przez Sąd I instancji, iż świadczenie pieniężne przysługuje osobom deportowanym do pracy przymusowej za okres do końca wojny tj. do 8 maja 1945 r., a nie do daty wyzwolenia danej miejscowości lub zajęcia jej przez armie sojusznicze. Sąd Najwyższy w powołanym wyroku takiego poglądu nie wyraził. Oceniał bowiem zasadność przyznania świadczenia za okres wykonywanej pracy po dniu 8 maja 1945 r. tj. po zakończeniu wojny i w uzasadnieniu wyroku zawarł tezę, że użyte w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym ... (...) pojęcie "deportacji" odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terenach III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc dotyczy okresu od dnia 1 września 1939 r. do dnia 8 maja 1945 r. i rażącym naruszeniem tego przepisu jest przyjęcie, że świadczenie pieniężne, o którym mowa w tej ustawie przysługuje aż do końca 1945 r."

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie S. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego mu jako osobie deportowanej do przymusowej pracy przez III Rzeszę Niemiecką. Skarżący podniósł, że w październiku 1944 r. jako ... uczestnik Powstania Warszawskiego został przez obóz w Pruszkowie wywieziony do Niemiec i osadzony w obozie przejściowym Breslau, a następnie przetransportowany do pracy w gospodarstwie rolnym w G. (obecnie G. w gminie S., woj. dolnośląskie). Skarżący wskazał, iż pomimo niepełnoletności był zmuszony do pracy w majątku niemieckiego grafa przy obsłudze bydła i do wykonywania innych poleceń ekonoma. Wyjaśnił, iż po paru miesiącach pobytu w G., na skutek wycofywania się wojsk niemieckich pod naporem zimowej ofensywy Armii Czerwonej folwark z G. ewakuowano wraz z polską obsługą, którą pognano stamtąd wraz z bydłem w kierunku S. (dzisiejszy S.). Gdy wojska sowieckie przesuwały się dalej na Zachód, kolejny folwark, w którym pracował, został ewakuowany na południe wraz z całym inwentarzem żywym. S. S. wskazał, iż do końca kwietnia 1945 r. dotarł do H. (obecnie B.), która to miejscowość dopiero 9 maja 1945 r. została zajęta przez wojska sowieckie (skarżący jako źródło wskazał Internet i podał adres strony internetowej). Po miesięcznej podróży do Polski w czerwcu 1945 r. powrócił do Warszawy.

Odnosząc się do podstawy negatywnej decyzji Kierownika Urzędu, czyli udowodnionego okresu represji od ... października 1944 do ... marca 1945 skarżący podniósł, iż pochodzącej sprzed 46 lat publikacji, na podstawie której organ określił okres represji, nie można odnaleźć w powszechnie dostępnym źródle, jakim jest Internet, z czego, w ocenie strony, można wnioskować, iż cytowane przez organ dane są niekoniecznie wiarygodne (bo nie dają się bezspornie zweryfikować).

Strona stwierdziła że Urząd powołując się w swojej decyzji na "zajęty obszar", mający obejmować G. [G.] k/S., powołał nazwę miejscowości, w której w rozpatrywanym okresie skarżący już nie przebywał, gdyż wcześniej został ewakuowany pod przymusem z powodu zbliżającego się frontu w innym kierunku, na południe, w stronę dzisiejszej B. .. Ponadto wnioskodawca podkreślił, że Urząd zinterpretował te dane wyraźnie na jego niekorzyść, gdyż podana przez skarżącego strona internetowa wskazuje, iż S. (niem. S.) został wyzwolony z rąk hitlerowców w dniu ... kwietnia 1945 r., a nie ... marca 1945 r., jak podaje Urząd w oparciu o "przeterminowaną" publikację z 1962 r.

Strona podniosła, że organ pominął okoliczność wcześniejszej ewakuacji skarżącego, mimo iż oświadczenie o tym fakcie zamieszczone zostało w wymaganej przez Kierownika Urzędu ankiecie. Oświadczenie to zostało dodatkowo (jak wskazuje strona - wcześniej, bo dnia 12 czerwca 1990 r. do innych celów) potwierdzone przez świadka E. K. i wynika z niego, że po dniu 27 marca 1945 r. strona nadal przebywała pod przymusem w ówczesnych Niemczech do obsługi bydła i transportowania części majątku ewakuowanego z G.. W ocenie strony organ nie uwzględnił także zaświadczenia stwierdzającego zaliczenie do wysługi emerytalnej okresu przymusowej pracy w czasie II wojny światowej trwającego od 10 października 1944 r. do 9 maja 1945 r.

Do skargi S. S. dołączył: zaświadczenie o zaliczeniu do wysługi emerytalnej okresu pracy przymusowej w czasie drugiej wojny światowej od 10 października 1944 r. do 9 maja 1945 r. Sekcji Emerytur i Rent Biura Kadr i Szkolenia Komendy Głównej Policji (k. 7), wydruk ze strony internetowej dotyczącej B.(k. 8), kopię decyzji Kierownika Urzędu z ... kwietnia 2007 r. (k. 10), kopię odwołania od decyzji Kierownika Urzędu z ... kwietnia 2007 r. (k. 11-12), kopię decyzji Kierownika Urzędu z ... czerwca 2007 r. (k. 13), wydruk ze strony internetowej miast S. (14-19), kopie zeznań świadków J. J. i E. K. (k. 20-21), kopię ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich(k. 22-23).

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 14 sierpnia 2007 r. skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę i podniósł, że okres represji w Niemczech trwał nie tak jak przyjął Kierownik Urzędu od dnia ... października 1944 do ... marca 1945 (czyli 5 miesięcy i 22 dni), lecz co najmniej do początków maja 1945 r. Strona wskazała, iż źródło, na które powołuje się Urząd w ustaleniu końcowej daty okresu represji na dzień 27 marca 1945 r. to trzecie, poprawione i poszerzone wydanie książki "Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945" autorstwa Bolesława Dolaty i Tadeusza Jurgi, w której sami autorzy w przedmowie przyznają, że z pewnością nie ustrzegli się nieścisłości i pomyłek, szczególnie w odniesieniu do kryteriów, jakimi kierowali się przy wyborze epizodów, z wielu tysięcy bitew, walk i akcji.

Skarżący podkreślił, że publikacja, na której oparł się organ, nie podaje daty wyzwolenia w 1945 r. ani G., ani okolic H. (B.mimo iż - jak strona cytuje za tytułem tej książki - są to bezsprzecznie "ziemie polskie" na których w latach "1939-1945" toczyły się "walki zbrojne". Ponadto, daty poszczególnych zdarzeń opisywanych w książce autorstwa B Dolaty i T. Jurgi zdaniem skarżącego są nie do końca wiarygodne, bowiem inne źródło (Internet - Wikipedia) podaje, że S. (niem. S.) został wyzwolony z rąk hitlerowców w dniu 17 kwietnia 1945 r., czyli nie 27 marca 1945 r., jak podaje organ w oparciu o indeks B. Dolaty.

Ponadto w ocenie skarżącego nieuznanie przez Urząd całego okresu represji tzn. deportacji po dniu 27 marca 1945 r., wynikło z niedoinformowania, bowiem gdyby w trakcie wypełniania kwestionariusza w Stowarzyszeniu uzyskał rzeczową poradę, lub gdyby w pierwszej decyzji odmownej z dnia ... kwietnia 2007 r. Kierownik Urzędu nie ograniczył się jedynie do odmowy, lecz ją uzasadnił i wskazał na konkretne daty, które wziął pod uwagę ustalając udowodniony okres represji to skarżący w punkcie B kwestionariusza podałby skorygowaną listę miejsc pobytu na deportacji.

Strona dodała, że orzeczenia sądów cytowane na stronach 2 i 3 uzasadnienia odpowiedzi na jego skargę skierowaną do Sądu nie mają żadnego bezpośredniego ani pośredniego związku z jego sprawą, ponieważ odnoszą się do miejscowości S. (S.), lub G. (G.), gdzie w omawianym okresie skarżący już nie przebywał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. Nr 153, poz. 1269], dalej: p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm.], dalej: p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Stan prawny będący podstawą orzekania przez organ administracji przedstawia się następująco.

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium Trzeciej Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Stosownie do przepisu art. 4 ust. 1, 2 i 4 powyższej ustawy uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Kierownik Urzędu może upoważnić inne osoby będące pracownikami Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do wydawania decyzji, o których mowa w ust. 1, a w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z treścią przepisu art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Stosownie natomiast do przepisu art. 7 kpa organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zgodnie z przewidzianą przepisem art. 8 kpa zasadą pogłębiania zaufania organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, mocą zaś zasady wysłuchania stron zawartej w przepisie art. 10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Na mocy przepisów art. 77 § 1 i art. 80 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a fakt udowodnienia danej okoliczności oceniany jest przezeń na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postępowanie administracyjne przeprowadzono w sposób wadliwy, a uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza, iż wydając decyzję z dnia ... kwietnia 2007 r. Kierownik Urzędu dopuścił się rażącego naruszenia powołanego powyżej przepisu art. 107 § 3 kpa, ponieważ w żaden sposób nie odniósł się do konkretnych elementów stanu faktycznego sprawy, a zaprezentowanego przez organ stwierdzenia, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy, nie można uznać za wyjaśnienie podjętego rozstrzygnięcia. Kierownik Urzędu nie dokonał wykładni zastosowanych przepisów oraz nie omówił dowodów, na których się oparł, ani też przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Nie wskazał również, co miało zasadniczy wpływ na przebieg danego postępowania, jaki okres represji uznał za udowodniony.

Te same zarzuty można postawić uzasadnieniu decyzji z ...czerwca 2007r., z tym wyjątkiem, że wskazano już jaki okres uznano za udowodniony oraz, iż oparto się w tym zakresie na cyt. wyżej publikacji " Indeks dat wyzwolenia...." Bolesława Dolaty. Jednocześnie do akt administracyjnych sprawy zostały dołączone kserokopie dwóch stron tej publikacji.

W tym miejscu trzeba stwierdzić, iż Kierownik Urzędu przed wydaniem decyzji nie dochował także wymogu zawartego w art. 10 § 1 kpa. Przepis ten obliguje organy administracji publicznej do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji do umożliwienia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Owa zasada wysłuchania stron umożliwia podmiotowi postępowania dokonanie czynności mających znaczenie w sprawie; orientację co do zgromadzonego materiału dowodowego i stanowi przeciwwagę dla zasady oficjalności w procedurze administracyjnej, powierzającej decyzję co do zakresu zbieranego materiału dowodowego organowi administracji. Organ nie dopełnił powyższego obowiązku w niniejszej sprawie, co oznacza, że strona pozbawiona została możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny i kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.

Powyższe naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych przepisem art. 10 § 1 kpa nie wywiązano się zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym jak też w odwoławczym. Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 kpa stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji

Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zdaniem Sądu orzekającego, z taka sytuacją mamy do czynienia w sprawie.

Aktywność strony na etapie postępowania skargowego pozwala przyjąć, że gdyby skarżący przed wydaniem decyzji drugiej instancji został wezwany w trybie art. 10 kpa, miałby szansę już wtedy zapoznać się z dołączoną przez organ publikacją na okoliczność daty wyzwolenia miejscowości G. i wówczas mógłby podnieść te wszystkie okoliczności i dołączyć dowody, które wskazał dopiero przy skardze. Zaniechanie przez organ dopełnienia wymogów art.10 § 1 kpa spowodowało, iż istotne w ocenie Sądu okoliczności - wątpliwości dotyczące daty wyzwolenia miejscowości G. oraz zarzut skarżącego, że błędnie przyjęto iż spędził on w G. czas do wyzwolenia, podczas gdy w rzeczywistości był ewakuowany w głąb Niemiec, pojawiły się już po zakończeniu postępowania administracyjnego.

W tym miejscu Sąd wskazuje, iż zgodnie z przepisem art. 81 kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2, to jest odstąpienie od zasady czynnego udziału stron w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W przedmiotowej sprawie przyjęto - z naruszeniem tego przepisu - że skarżący przebywał w G. do wyzwolenia tej miejscowości, co było sprzeczne z jego twierdzeniami zawartymi we wniosku (k. 1 akt adm. verte: "Gdy zbliżał się front razem z bydłem ewakuowano nas w głąb ówczesnych Niemiec. (...) Na początku maja 1945 r. uwolniła nas armia radziecka." oraz zeznaniami świadków J.J.: "(...) Po zakończeniu powstania w 1944 r. był wywieziony do obozu w Breslau skąd został skierowany do pracy przymusowej w majątku rolnym w m. G.. Zbliżający się front spowodował ewakuację bydła majątku na płd. ówczesnych Niemiec. Jako młodociany wspólnie z innymi robotnikami polskimi pracował fizycznie przy obrządku krów pędzonych m.in. przez rejon Sudetów w głąb Niemiec. Po kapitulacji Niemiec w 1945 r. zakończył pracę przymusową. Razem z kilkuosobową grupą młodocianych Polaków z Powstania wracał wozem konnym z Niemiec do Polski." oraz E. K.: "Gdy front walki zbliżał się, został ze wszystkimi robotnikami i z całym inwentarzem majątku ewakuowany w rejon Sudetów".

Przyjęcie więc tej ostatniej, bardzo istotnej jeśli wręcz nie zasadniczej okoliczności, za udowodnioną bez zachowania w zakresie postępowania dowodowego podstawowych wymogów procedury administracyjnej nie może zostać zaakceptowane przez Sąd i musi zostać ocenione jako dowolne.

Opisane naruszenie dyspozycji przepisu art. 10 § 1 kpa wymaga podkreślenia także z uwagi na fakt, iż skarżący na żadnym etapie postępowania nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zatem niedochowanie w tej sytuacji ustawowych wymogów procedury administracyjnej należy ocenić szczególnie negatywnie z punktu widzenia zasady zaufania do organów państwa.

Organ orzekający zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji naruszył ponadto przepisy procedury administracyjnej dotyczące gromadzenia materiału dowodowego (art. 77 i 80 kpa), gdyż załączone do wniosku z 25 stycznia 2007 r. oświadczenia świadków, wskazujące na ewakuację skarżącego z gospodarstwa, w którym pracował na południe w kierunku Sudetów nie zostały ocenione .

Jak wynika z powyższego, w ocenie Sądu sposób przeprowadzenia postępowania w niniejszej sprawie wskazuje zatem na wyraźne naruszenie przez Kierownika Urzędu dyspozycji przepisu art. 7 kpa, art. 10 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 i 107 § 3 kpa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien przesłuchać skarżącego na okoliczność ewakuacji z gospodarstwa w Glambach oraz dokonać analizy dołączonych do skargi dowodów z dokumentów dotyczących daty wyzwolenia miejscowości G. i S., a także ocenić zgromadzony materiał dowodowy w całości i z uwzględnieniem wskazań art. 7, 77, 80 i 81 kpa, biorąc pod uwagę treść oświadczeń świadków oraz innych dokumentów, w szczególności pochodzących z okresów wcześniejszych, co do których nie może być wątpliwości, iż nie były one sporządzone na potrzeby tej sprawy. Przed wydaniem decyzji organ winien zrealizować obowiązek wynikający z art. 10 § 1 kpa.

Odnośnie zawartego w skardze wniosku o przyznanie stronie świadczenia finansowego Sąd stwierdza, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Inaczej mówiąc, Sąd nie wydaje merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, dlatego wniosek skarżącego o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie może być rozpatrzony przez Sąd.

Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.