Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2246/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2004 r. nr (...) w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej E. Z. kwotę 660 (sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) czerwca 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymał w mocy decyzję Wojewody L. z dnia (...) marca 2003 r. stwierdzającą, że zespół dworsko - parkowy i las wchodzący w skład majątku ziemskiego "D." o ogólnym obszarze 547,89 ha położony na terenie gminy W., podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.

0 przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że zgodnie z art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe kryteria przechodziła ona z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa.

Do przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości spełniającej przesłanki określone w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej nie było konieczne wydanie decyzji administracyjnej w tym przedmiocie, ponieważ przeszła ona na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r., a zaświadczenie wystawione przez wojewódzki urząd ziemski o podpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie dekretu było jedynie podstawą do wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej w miejsce dotychczasowych właścicieli. W art.

1 dekretu o reformie rolnej określone zostały różne cele reformy, których realizacji

służyć miały przejmowane majątki ziemskie w tym także pałace i dwory będące

siedzibą właściciela majątku, a które mogły być przeznaczone na rzecz szkół lub

ośrodków mających za zadanie podnoszenie kultury rolnej.

Ponadto, zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Z przepisu tego wynika, że wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części.

Organ II instancji wskazał ponadto, że § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej umożliwiał ubieganie się o uznanie, że tylko całość, a nie część nieruchomości jest wyłączona - z powodu niespełnienia normy obszarowej - spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e ) dekretu. Nie jest więc możliwe wyłączenie poszczególnych części majątku ziemskiego spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Zdaniem organu naczelnego Wojewoda L. zasadnie stwierdził, że zespół dworsko - parkowy i las wchodzący w skład majątku ziemskiego "D." podlegały przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ powierzchnia majątku, którego były częścią składową przekraczała określoną dekretem wielkość.

Na powyższą decyzję Ministra, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła E. Z., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5, § 8, § 11 i § 44 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania wymienionego dekretu, polegającym na ich błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu, oraz naruszenie prawa procesowego tj. art. 6, 7, 8, 77 i 107 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawał podstaw do konfiskowania całego majątku nieruchomego właścicieli ziemskich, lecz stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone są tylko nieruchomości ziemskie. Zdaniem skarżącej organ naczelny dokonał rozszerzającej i sprzecznej z utrwaloną linią orzeczniczą (Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego) wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżąca podkreśliła, że Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. przyjął, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które mogą być wykorzystywane do działalności wytwórczej w rolnictwie nie zaś nieruchomości nie

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

mające takiego charakteru. Zdaniem skarżącej nie istniał funkcjonalny związek przedmiotowej części nieruchomości o charakterze nierolniczym (zespół dworsko -parkowy) z częścią nieruchomości o charakterze rolniczym. Kwestii związku funkcjonalnego między tymi częściami nieruchomości organy administracji w ogóle nie rozpatrywały, co doprowadziło do wydania wadliwych decyzji. Skarżąca wskazała także, że nietrafny jest pogląd organu naczelnego, iż możliwe jest ubieganie się o uznanie, że tylko całość, a nie część nieruchomości jest wyłączona - z powodu niespełnienia normy obszarowej - spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e) dekretu.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 stycznia 2005 r. ( sygn. akt IV SA/Wa 642/04) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji podnosząc w uzasadnieniu, że wniosek o ustalenie, że wymieniona w nim nieruchomość nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o reformie rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 kpc do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów.

W ocenie Sądu pierwszej instancji brak było podstaw do stosowania przepisu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Nie oznaczało to zdaniem Sądu, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które w powołaniu na uregulowania dekretu, w tym art. 2 ust. 1 lit. e zostały faktycznie przejęte przez państwo, bowiem ani dekret, ani wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze, nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń cywilnych na właściwej dla

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

nich drodze, to jest w postępowaniu przed sądem powszechnym, czy to w powództwie o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej, czy w powództwie windykacyjnym czy też w powództwie o ustalenie prawa. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji dotyczyła również (oprócz zespołu dworsko-parkowego) lasu wchodzącego w skład majątku ziemskiego "D." to stwierdził, że przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował odrębny od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej akt prawny nacjonalizacyjny. Był nim dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Orzekanie o wyłączeniu lasów spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - w oparciu o rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) - było niedopuszczalne. Zaskarżona decyzja, wydana w powołaniu na ww. przepisy cytowanego rozporządzenia, stwierdzająca, że również las wchodzący w skład majątku ziemskiego "D.", podlegał działaniu dekretu o reformie rolnej - musiała być oceniona jako wydana bez podstawy prawnej. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94 (OSN Nr 11. poz . 212) oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94 (OSN Nr 11, poz. 215) wyjaśnił, że skoro dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) i nie ma przepisu, który by przewidywał właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie tego uchylonego już obecnie dekretu, to spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się czy i w jakiej mierze dla oceny charakteru przedmiotowej nieruchomości winna mieć zastosowanie przywołana w skardze wykładnia pojęcia "nieruchomość ziemska" zawarta w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., gdyż kwestia ta wobec przyjęcia, że żądanie następcy prawnego byłych właścicieli majątku ziemskiego nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym nie miała znaczenia przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

Skargę kasacyjną od tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła E. Z. reprezentowana przez adwokata, zarzucając naruszenie § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędną jego wykładnię.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 września 2007 r., sygn. I OSK 838/06, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazano, że w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. OPS 2/06 (ONSA i WSA z. 5, poz. 123) NSA stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu uchwały wskazano, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu ma charakter materialnoprawny w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia, który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 2 lit. e) dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, iż oprócz spraw spornych dających podstawę do wszczęcia postępowania na podstawie § 5 rozporządzenia, wynikających wprost z brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w praktyce postępowanie to mogło dotyczyć też gruntów, o których mowa w § 7 rozporządzenia (w pierwotnym brzmieniu), czy też sytuacji kolizyjnych wynikłych z równoległego działania w tym samym czasie innych aktów nacjonalizacyjnych, jak np. dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, Dz. U. Nr 15, poz. 82 (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1994 r. III CZP 54/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 215; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r. II CK 653/04, OSNC 2006, nr 3, poz. 56). Przypadki te w istocie, sprowadzały się jednak do odpowiedzi na pytanie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W sytuacjach spornych, czy dana nieruchomość powinna przejść na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, nie powinno być żadnych wątpliwości, czy na podstawie § 5 rozporządzenia można orzekać tylko w sprawie całej nieruchomości, czy też również jej części, gdyż spór dotyczył najczęściej tylko pewnej części nieruchomości stanowiącej las bądź grunty leśne. Zaznaczono, że ani dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, ani rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu, nie przewidywały wydania decyzji właściwego organu administracji państwowej stwierdzającej w sposób deklaratywny faktu przejęcia określonych lasów i gruntów leśnych na własność Państwa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) w związku z § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) przez wyłączenie drogi administracyjnej i formy decyzji administracyjnej jako formy prawnej rozstrzygania sprawy, podpadania części majątku "D." pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpatrując ponownie sprawę na podstawie wyżej wymienionego kryterium, biorąc pod uwagę pogląd prawny wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej pod względem zgodności z prawem stwierdził, że organy orzekające w niniejszej sprawie, błędnie zinterpretowały zapisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r.

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

Nr 3, poz. 13) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN (Dz. U. Nr 10, poz. 51). Według poglądu ugruntowanego orzecznictwa, dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. nie dawał podstaw do przejęcia całego majątku nieruchomego właścicieli ziemskich, lecz stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone są tylko nieruchomości ziemskie i tylko takie nieruchomości przechodzą bezzwłocznie, bez wynagrodzenia i w całości na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele określone w art. 1 dekretu. Na cele reformy rolnej dekret przeznaczał więc nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Oznacza to, że przy orzekaniu na podstawie § 5 w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. IV SA 2585/98). Wprawdzie dekret PKWN z 6 września 1944 r. oraz powoływane wyżej rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskie" jednak brak było wystarczających przesłanek do uznania, że obejmowały one również te nieruchomości, których charakter, obszar zabudowania i sposób użytkowania wskazywałby, że nie mogły być wykorzystywane w działalności rolniczej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2000 r. - IV SA 801/99 Lex nr 53402). Pojęcie "nieruchomość ziemska" wyjaśnione zostało przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 OTK 1990/1/26. Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod tym pojęciem należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, czyli nieruchomości, które mogły być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że jeżeli nawet na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji RP, uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą, to nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy, czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Uchwały te zachowują swoją aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, bowiem ich wartość i przydatność dla praktyki wynika z ich treści, nie

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

zaś z formalnie nadanego im statusu prawnego (por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. I OPS 2/06, Prok. i Prawo 2006/10/23).

Takie rozumienie pojęcia "nieruchomości ziemskiej", na jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny, które znalazło pełną aprobatę w orzecznictwie, prowadzi do tezy, że poza zakresem przedmiotowym powołanego wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN były nieruchomości zabudowane z towarzyszącą im infrastrukturą w postaci parkanów, ogrodzeń, bram, parków, ogrodów, alei itp. Jeśli więc według przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu na jej cele podlegały nieruchomości ziemskie, to nie dotyczyło to wszelkich innych rodzajowo nieruchomości w tym także tych, które stanowiły tzw. zespół dworsko - parkowy, chyba że pomiędzy owym zespołem a pozostałym majątkiem, w tym zwłaszcza gospodarstwem rolnym występował taki związek funkcjonalny i gospodarczy który przesądzał o tym, że bez zespołu dworsko - parkowego gospodarstwo rolne nie mogło prawidłowo funkcjonować. Ponad wszelką wątpliwość intencją ówczesnego ustawodawcy było przejęcie na cele reformy rolnej tych nieruchomości, które mogły być wykorzystane rolniczo (por. m. in. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. - OSK 46/004).

Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić że w przedmiotowej sprawie orzekając o podleganiu całego majątku pod zapisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy wykazać, że pomiędzy zespołem dworsko - parkowym a gospodarstwem rolnym występował bądź też nie, związek funkcjonalny i gospodarczy. Związek ten winien być wykazany w postępowaniu wyjaśniającym i przedstawiony w uzasadnieniu decyzji z przywołaniem dowodów na podstawie, których dokonano ustaleń stosownie do wymogów jakie stawia przepis art. 107 § 3 kpa.

Zadaniem organów administracji było zatem ustalenie, czy pomiędzy dworem wraz z parkiem istniał związek funkcjonalny, bez którego pozostała część majątku nie mogłaby funkcjonować. Bez takiego ustalenia niedopuszczalne jest przyjęcie, że skoro przedmiotowy majątek spełniał wymogi obszarowe do przejęcia na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to podlegał przejęciu w całości.

Powyższą wykładnię przepisów przyjął Minister w zaskarżonej decyzji, bowiem stwierdził, że przepisy rozporządzenia wykonawczego do dekretu przewidywały upaństwowienie szeroko pojętych nieruchomości ziemskich, a zatem także takich, które nie posiadały charakteru rolnego. Przejęciu na cele reformy podlegały także parki, zabudowania dworskie, zabytki architektoniczne, nie mogły one jedynie

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

podlegać podziałowi. Zdaniem Ministra w trybie § 5 rozporządzenia można było domagać się wyłączenia całej nieruchomości ze względu na jej obszar, niedopuszczalne natomiast było wyłączenie w tym postępowaniu jakiegoś składnika nieruchomości, przykładowo zespołu dworko-parkowego. O intencji ustawodawcy przejęcia także pałaców i dworów świadczy także zapis rozporządzenia, że dotychczasowym właścicielom nie wolno było zamieszkiwać na terenie znacjonalizowanej nieruchomości. Przyjmując taki pogląd organ II nie przeprowadził żadnego wywodu odnośnie istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy częścią majątku służącą do zamieszkiwania, a częścią mającą za zadanie prowadzenie produkcji rolniczej. Postawiona w omawianej decyzji teza pozostaje w całkowitej sprzeczności z dominującą w orzecznictwie wykładnią przepisów o reformie rolnej. Jak bowiem wywiedziono wyżej przejęcie nieruchomości dotyczyło jedynie takich jej części, które mogły być wykorzystywane na cele produkcyjne. Jeżeli dwór służył takim celom, podlegał przejęciu. W tym celu jednakże konieczne było zbadanie związku funkcjonalnego, które powinno odbyć się także w kontekście wykazania tych powiązań między osobą właściciela majątku a majątkiem. Z akt sprawy bowiem wynika, że poprzedni właściciel majątku był nauczycielem, natomiast majątkiem zarządzał zarządca. Organ administracji ustalił m.in. kto zarządzał majątkiem, jednak nie ustalił, czy przedmiotowa nieruchomość faktycznie stanowiła ośrodek majątku ziemskiego czy też pełniła jedynie funkcje mieszkalne co skutkowałoby stwierdzeniem, że nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej. Ustalenia te jednak zostały zawarte w decyzji organu I instancji, który trafnie przyjął koncepcję badania powiązań pomiędzy częścią majątku produkcyjną, a częścią mieszkalną, w ocenie Sądu jednakże ustalenia te nie są wystarczające do wydania rozstrzygnięcia. Ponadto Wojewoda L. wywiódł z nich błędne wnioski. Badając powiązania dworu z resztą majątku organ oparł się na wyjaśnieniach wnioskodawczyni. Nie było co prawda innych wniosków dowodowych strony, jednakże w wypadku zakwestionowania wyjaśnień E. Z. winien rozważyć dopuszczenie dowodu z innych dowodów osobowych. Zadaniem organu jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Postępowanie przeprowadzone zatem w niniejszej sprawie tym samym naruszyło przepisy art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa.

Zgodzić się zatem należy z zarzutem skargi, iż decyzje organów obu instancji nie odpowiadają warunkom określonym w art. 107 § 3 kpa, bowiem organy

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

orzekające w sprawie dowolnie dokonały oceny materiału dowodowego w uzasadnieniu decyzji.

Należy także zwrócić uwagę, że organ obowiązany jest w toku postępowania rozważyć wszelkie aspekty sprawy i wynik tego procesu zawrzeć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W sentencji obu decyzji stwierdzono, że działaniom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podlegał zarówno zespół dworsko - parkowy majątku "D.", jak i las należący do tego majątku. O ile przeprowadzono postępowanie dowodowe, acz niewyczerpujące, dotyczące zespołu dworsko-pałacowego, to na temat lasu i jego podleganiu pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie ma w uzasadnieniu praktycznie żadnej wzmianki. Zwrócić należy uwagę, że sentencja i uzasadnienie decyzji muszą stanowić spójną całość. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje naruszają również z tego powodu art. 7, 77 i 80 kpa, bowiem nie poczyniono żadnych ustaleń dotyczących lasu. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kpa.

Przede wszystkim jednak obecnie organy dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego odnośnie wskazanego we wniosku lasu będą miały na uwadze pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2007r. NSA powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1994 r. III CZP 54/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 215. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej uchwale - ponieważ dekret z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) i nie ma przepisu, który by przewidywał właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie uchylonego już obecnie dekretu - spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Wskazanie to winno być uwzględnione

Ponadto należy zwrócić uwagę, że wniosek złożony dnia (...) lipca 2001 r., który wszczął postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczył, oprócz zespołu dworsko - parkowego "D.", także zespołu dworsko - parkowego folwarku "K.".

Sygn. akt IV SA/Wa 2246/07

Przede wszystkim postępowanie oparte o § 5 rozporządzenia mogło być prowadzone jedynie na wniosek właściciela majątku lub jego spadkobierców. Oznacza to, że organ nie jest uprawniony do wszczynania postępowania z urzędu, jak również sama strona zainteresowana wyznacza swoim wnioskiem zakres postępowania (art. 66 § 1 kpa). We wniosku z dnia (...) lipca 2001 r. spadkobierca współwłaściciela majątków wniósł o wydanie decyzji dotyczącej dwóch majątków. Tymczasem organy orzekły jedynie co do zespołu dworsko parkowego wchodzącego w skład majątku "D.", natomiast zupełnie pominęły żądania wnioskodawcy co do zespołu dworsko-parkowego folwarku "K.". Z akt sprawy wynika, że dla majątków prowadzono odrębne księgi wieczyste i stanowiły one odrębne nieruchomości ziemskie. Zaznaczyć także należy, że w pismach kierowanych do organów administracji wielokrotnie wymieniano, że sprawa dotyczy obu majątków (np. w piśmie z dnia 31 sierpnia 2001 r.). Obowiązkiem organów było zatem wyjaśnienie powiązań zespołów dworskich znajdujących się w obydwu wskazanych majątkach.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji wyjaśnią należycie czy istniał związek funkcjonalny i gospodarczy pomiędzy przedmiotowymi zespołami a pozostałą częścią nieruchomości, odnosząc się również do zarzutów zawartych w odwołaniu. Odniosą się także do całości żądania strony. Ustalenia te winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji wskazującej także dowody, w oparciu o które organ wydał decyzję.

Z przytoczonych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 cyt. wyżej ustawy.