Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 574/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust 3, 3a, 3b, 5
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 roku przy udziale Prokuratora Rejonowego Kraków - Prądnik Biały na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 34/13 w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 34/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (SKO) decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] września 2012 r. orzekającą o zatrzymaniu skarżącemu J. L. prawa jazdy kategorii B, C, na okres do czasu stwierdzenia ustania przyczyn zatrzymania. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 5 ust. 3, 3a, 3b i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (u.al.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] czerwca 2012 r. uznano J. L., dłużnika alimentacyjnego, za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, czego konsekwencją był wniosek skierowany do organu pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Wniosek ten stał się podstawą do wszczęcia z urzędu (pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r.) postępowania w sprawie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy kat. B i C. Prezydent Miasta Krakowa wydał w dniu [...] września 2012 r. decyzję orzekającą o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy kategorii B, C, na okres do czasu stwierdzenia ustania przyczyn zatrzymania, zaznaczając w uzasadnieniu, że do jej wydania obliguje sam fakt złożenia wniosku o zatrzymanie prawa jazdy.

Odwołując się od w/w decyzji, J. L. odniósł się do okoliczności, które spowodowały niepłacenie przez niego alimentów, w szczególności były to powody wynikające z braku pracy i utraty zdrowia wskutek wypadku komunikacyjnego. Podniesione też zostały zarzuty, że w miarę możliwości aktualnie skarżący wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego, płacąc po 100 zł miesięcznie. Z tych powodów, opierając się na wyjaśnieniu, że powstała zaległość nie wynika z winy skarżącego, wniósł o pozostawienie mu prawa jazdy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podkreśliło, że zatrzymanie prawa jazdy ma stanowić sankcję dyscyplinującą dłużników alimentacyjnych. Wyjaśnienia złożone w odwołaniu nie uzasadniają uchylenia zaskarżonej decyzji. Istotą ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji w niniejszej sprawie jest złożenie uzasadnionego wniosku właściwego organu wraz z powołaniem się na ostateczną decyzję w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W takich okolicznościach organ jest obowiązany na mocy art. 5 ust 5 u.al. orzec o zatrzymaniu prawa jazdy.

Informacyjnie organ wyjaśnił, że zatrzymanie prawa jazdy ma z istoty regulujących je przepisów charakter jedynie czasowy. Zgodnie z art. 5 ust. 6 u.al.: "Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy:

1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub

2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Ponadto wskazał, że osoba, która miała zatrzymane prawo jazdy na okres przekraczający 1 rok, podlega kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji (ponownemu egzaminowi).

W skardze na decyzję SKO z dnia [...] listopada 2012 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, J. L. wniósł o jej uchylenie, opisał trudną sytuację bytową, w jakiej się znajduje, zwłaszcza okoliczność, że na skutek złego stanu zdrowia nie jest w stanie wykonywać pracy fizycznej, a ze względu na wiek i stan psychofizyczny ciężko mu zdobyć nowe kwalifikacje. Stwierdził, że zabranie prawa jazdy zamyka mu drogę do jakiejkolwiek możliwości zarobkowania.

W dopowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie.

Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 23 października 2013 r., III SA/Kr 34/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że procedura zatrzymania prawa jazdy skarżącemu, jako dłużnikowi alimentacyjnemu, została przeprowadzona w 2012 r. już przy zastosowaniu art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Przed nowelizacją ww. przepisu, jego treść stanowiła powtórzenie brzmienia art. 5 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 22 września 2009 r., P 46/07, został uznany za niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem tym stwierdził, że obowiązujący pod rządami art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu naruszał zasadę sprawiedliwej procedury, poprzez brak stosownego trybu odwoławczego, umożliwiającego dłużnikowi alimentacyjnemu poddanie kontroli instancyjnej merytorycznej zasadności wniosku uprawnionego organu o zatrzymanie prawa jazdy, a także konstytucyjną zasadę proporcjonalności poprzez brak służebnej roli zatrzymania prawa jazdy dla realizacji podstawowego celu ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych, którego to celu nie można osiągnąć – z zasady – poprzez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa łączy się z posiadaniem prawa jazdy. Nadto, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przewidziany w poprzedniej regulacji prawnej mechanizm odzyskiwania prawa jazdy zatrzymanego dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę prawidłowej legislacji poprzez niejednoznaczne określenie okoliczności pozwalających na wystąpienie z wnioskiem o zwrot dokumentu.

Zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny regulacja przewidywała następujące zasady postępowania wobec dłużników alimentacyjnych. W przypadku bezskutecznej egzekucji świadczenia alimentacyjnego, komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne był zobowiązany do poinformowania właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności (art. 3 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zwanej dalej ustawą o dłużnikach alimentacyjnych). Na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, ośrodek pomocy społecznej, przeprowadzał wywiad środowiskowy u dłużnika alimentacyjnego (art. 4 ust. 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). W wypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie mógł się wywiązać ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zwracał się do urzędu pracy o przedstawienie informacji o możliwościach aktywizacji zawodowej dłużnika (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). W razie braku takich możliwości, na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, organ właściwy dłużnika występował z wnioskiem do starosty o skierowanie dłużnika do prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jeżeli dłużnik uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub odmawiał proponowanej mu pracy zawodowej bądź robót publicznych, albo uchylał się od nich, organ właściwy dłużnika, informował podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. tj. za uporczywe uchylanie się od obowiązków alimentacyjnych (art. 4 ust. 3 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Po złożeniu wniosku o ściganie następowało skierowanie przez organ właściwy dłużnika wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Wniosek o zatrzymanie prawa jazdy stanowił podstawę decyzji o jego zatrzymaniu (art. 5 ust. 2 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Po stwierdzeniu, że przyczyna zatrzymania prawa jazdy ustała, następował jego zwrot na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 3 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych).

Opisany wyżej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym pierwotnie został powtórzony w art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378), która z dniem 1 października 2008 r. zastąpiła ustawę z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiły się wówczas wyroki uchylające decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym w oparciu o ww. przepis w następstwie dostrzeżenia tzw. wtórnej niekonstytucyjności regulacji prawnej, która –zdaniem poszczególnych składów orzekających – pozwalała sądom administracyjnym na odmowę zastosowania in concreto art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako niezgodnego z Konstytucją RP.

Nowelizacja art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dokonana ustawą zmieniającą z 19 sierpnia 2011 r., wprowadziła istotne zmiany mechanizmu zatrzymywania dłużnikom alimentacyjnym prawa jazdy. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizacyjnej, wprowadzenie nowych rozwiązań w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym nastąpiło w wykonaniu opisanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Od 1 stycznia 2012 r. postępowanie w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, poprzedzone musi być postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może być wszczęte jedynie w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub złożenie oświadczenia majątkowego, zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy lub bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowemu dorosłych (vide: obecne brzmienie art. 5 ust. 3 u.al.). Nadto sama decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może być wydana wobec takiego dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 3a u.al.). Jak wynika z art. 3b u.al. wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty dopiero, gdy decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Z treści z art. 5 ust. 5 u.al. wynika, że na podstawie powyższego wniosku jest wydawana decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy. Do wniosku o zatrzymanie prawa jazdy organ dołącza odpis ww. decyzji oraz składa jednocześnie wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje przy obecnym brzmieniu art. 5 ust. 6 u.al. następuje na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, gdy:

- ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub

- nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują rygoryzm polegający na automatycznym stosowaniu instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie wystąpienia przesłanek formalnych i materialnych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Wprowadzenie postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych pozwala na podniesienie przez dłużnika tych okoliczności, które skarżący poruszył w odwołaniu, a następnie w skardze. W aktualnym stanie prawnym zatrzymanie prawa jazdy nie następuje wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się z zobowiązań alimentacyjnych, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest pierwszym etapem, w którym następuje ustalenie okoliczności przesądzających o uznaniu dłużnika za osobę uchylającą od zobowiązań alimentacyjnych, a wydanie decyzji w tej sprawie i ustalenie, że jest ostateczna, stanowi warunek konieczny i zarazem wystarczający dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy. Procedura ta nie może być wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej.

Wynik kontroli zaskarżonej decyzji poprzez pryzmat opisanej wyżej i mającej zastosowanie w sprawie procedury zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym, nie pozwala na jej uchylenie. Z akt sprawy wynika, że wniosek o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy skierowany został do Prezydenta Miasta Krakowa w dniu [...] sierpnia 2012 r. wraz z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z [...] czerwca 2012 r. o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z treści tej decyzji wynika, że skarżący odmówił rejestracji jako osoba bezrobotna, dlatego wszczęto postępowanie w sprawie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych dniu [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano także, że z zaświadczenia komornika prowadzącego egzekucję alimentów wynikało, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wyegzekwowano od skarżącego 50 % kwoty ustalonych alimentów. Decyzja zawierała pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania, z którego skarżący nie skorzystał, a także informację o konsekwencjach jej wydania, tj. konieczności skierowania wniosku o zatrzymanie prawa jazdy oraz wniosku o ściganie skarżącego za przestępstwo uporczywego uchylania się od alimentów. Skarżący zareagował dopiero po wydaniu przez organ l instancji decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Te okoliczności, które zostały podniesione, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, nie mogły mieć wpływu na zmianę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.

Sąd I instancji nie podzielił pojawiającego się w orzecznictwie poglądu, jakoby z wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 46/07 wynikała generalnie niekonstytucyjność instytucji zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym. Także Prokurator zgłaszając swój udział w postępowaniu wniósł o oddalenie skargi. Uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy odczytać jako potrzebę wprowadzenia takiego rozwiązania, które pozwoli na zróżnicowanie sytuacji dłużników alimentacyjnych i stosowanie instytucji jedynie wobec niewykazujących woli wywiązywania się z zobowiązań alimentacyjnych poprzez unikanie zarobkowania. Obecny stan prawny stworzył dwuetapową procedurę zatrzymywania prawa jazdy, która odpowiada, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, takiemu założeniu, a jasne określenie okoliczności pozwalających na "odzyskanie" prawa jazdy zatrzymanego dłużnikowi alimentacyjnemu, nie przekreśla szans na aktywność zawodową łączącą się z posiadaniem prawa jazdy.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 października 2013 r., III SA/Kr 34/13, wniósł J. L. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 5 ust. 3, 3a, 3b i 5 u.al. polegające na dokonaniu wykładni przepisów prawa bez uwzględnienia istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności faktycznych o zasadniczym znaczeniu, a w szczególności nie wzięciu pod uwagę treści art. 7 k.p.a.,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a., poprzez pominięcie faktów przedstawianych przez skarżącego w składanych przez niego pismach.

Na tej podstawie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i orzeczenie o kosztach według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono między innymi, że nie została przeprowadzona dokładna analiza całokształtu zebranej w sprawie dokumentacji i nie zostały podjęte wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, czyli nie zostały dochowane warunki przewidziane w art. 7 k.p.a., a przede wszystkim zaś pominięto wynikającą z tego przepisu konieczność stosowania zasady prawdy obiektywnej.

Skarżący kasacyjnie przedstawił na tyle rzetelny i konkretny obraz swojej egzystencji, że dla organu administracji prowadzącego postępowanie powinno było być na tyle znaczące, że w przypadku wątpliwości co do prawidłowości i poprawności tych złożonych oświadczeń winien był dokonać ich weryfikacji. Jeżeli bowiem dla skarżącego jedynym wyuczonym zawodem jest kierowanie pojazdem w celach zarobkowych i to stanowi jego podstawowe źródło utrzymania, to jaki jest interes społeczny w odebraniu tego prawa jazdy i uczynienie go bezrobotnym, szukającym innej pracy w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego, lub rozpoczęcia przyuczania go do innego zawodu, którego uwzględniając jego wiek i stan zdrowia nigdy nie zdobędzie, a jeżeli nawet zdobędzie, to nie będzie już w stanie go wykonywać (wiek i stan zdrowia). Oczywiście w okresie bezrobocia i przekwalifikowywania się do innego zawodu nie będzie w stanie płacić żadnej kwoty alimentacyjnej. Należy również zwrócić uwagę na fakt, iż w przypadku nie posiadania prawa jazdy przez okres ponad jednego roku, będzie zmuszony ponownie zdobywać kwalifikacje kierowcy. Z kolei zastosowane sankcje wobec skarżącego czynią z niego osobę całkowicie pozbawioną podstawowych potrzeb życiowych, z zatem gdzie została zachowana zasada ochrony jego interesu, jako obywatela.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została udzielona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach obydwu podstaw kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a. Jeżeli skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych, rozpatrzeniu w pierwszej kolejności zasadniczo podlegać powinien zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania, ale z uwagi na to, że ten ostatni zarzut ma bezpośredni związek z zarzutem odnoszącym się do prawa materialnego, muszą one być rozpatrzone łącznie.

Przedmiotem kontroli przez Sąd I instancji była decyzja orzekająca o zatrzymaniu J. L. prawa jazdy kategorii B, C. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 5 ust. 3, 3a, 3b i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. W późniejszym tekście jednolitym ustawy zamieszczonym w Dz. U. z 2012 r., poz. 1228, powołane ustępy art. 5 miały następującą treść:

3. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

3a. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

3b. Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.).

5. Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.

Skarżący kasacyjnie stawia zarzut naruszenia wszystkich tych przepisów, bez określenia, czy chodzi o ich błędną wykładnię, czy niewłaściwe zastosowanie. Przypomnieć więc należy, że "w przypadku podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię ważne jest, aby autor skargi kasacyjnej wykazał po pierwsze, na czym polegał błędny charakter wykładni dokonanej przez sąd pierwszej instancji, w szczególności czy dotyczył on przebiegu procesu wykładni (kolejności odwołania się do jej reguł) czy sposobu wykorzystania poszczególnych dyrektyw i argumentów wykładni czy też samego rezultatu wykładni (treści zrekonstruowanej normy) oraz po drugie, jak w ocenie autora skargi kasacyjnej, w kontekście wykazanych uchybień, powinna wyglądać wykładnia prawidłowa. Natomiast w przypadku związania naruszenia prawa materialnego z niewłaściwym zastosowaniem przepisu istotne jest wykazanie, czy idzie o niezastosowanie czy o nieprawidłowe zastosowanie, a także, w przypadku wskazania na nieprawidłowe zastosowanie, czy wiąże się ono z niewłaściwą sądową kontrolą podstawy orzekania przez organ czy też z zaakceptowaniem w toku kontroli sądowej błędnej kwalifikacji faktów lub ustalenia jej konsekwencji przez organ administracji (błąd subsumcji) lub z błędem sądu, co do kwalifikacji kontrolowanej decyzji administracji z punktu widzenia treści zrekonstruowanej normy prawnej. Towarzyszyć temu powinna argumentacja wskazująca na sposób, w jaki przepis powinien być zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy lub, w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, wyjaśnienie, dlaczego wskazany w skardze kasacyjnej przepis powinien być zastosowany" (zob. wyrok NSA z 9.10.2014 r., I OSK 426/13, LEX nr 1587487).

W niniejszej skardze kasacyjnej ujęcie zarzutu naruszenia prawa materialnego (w postaci powołanych wyżej przepisów), które miałoby polegać na wykładni prawa bez uwzględnienia istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności faktycznych o zasadniczym znaczeniu, a w szczególności nie wzięciu pod uwagę treści art. 7 k.p.a., w żaden sposób nie wypełnia przedstawionego wyżej sposobu wskazania podstawy kasacyjnej z pkt 1 art. 174 p.p.s.a.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika jedynie, że zarówno organy, jak i Sąd I instancji pominęły wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, w tym fakt, że dla skarżącego kasacyjnie jedynym wyuczonym zawodem jest kierowanie pojazdem w celach zarobkowych i to stanowi jego podstawowe źródło utrzymania. Powstaje więc pytanie, jaki jest interes społeczny w odebraniu mu prawa jazdy i uczynienie go bezrobotnym, szukającym innej pracy w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego, lub rozpoczęcia przyuczania go do innego zawodu, którego uwzględniając jego wiek i stan zdrowia nigdy nie zdobędzie, a jeżeli nawet zdobędzie, to nie będzie już w stanie go wykonywać.

Można się jedynie domyślać, czego Naczelny Sąd Administracyjny czynić nie może, odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, że w istocie jej autor kwestionuje niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach tej sprawy art. 5 ust 3b i ust. 5 u.al. (możliwość złożenia wobec dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wniosku o odebranie mu prawa jazdy i wydania decyzji w tym przedmiocie), z uwagi na nieprzydatność takich działań dla osiągnięcia zamierzonego celu, czyli z uwagi na naruszenie zasady proporcjonalności. Jednak kwestia ta została już przesądzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 lutego 2014 r., K 23/10, w którym TK uznał, że "Art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 i 1548) w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności" (OTK-A 2014/2/10). W uzasadnieniu wyroku TK podkreślił, że "Zakwestionowany środek nie jest więc stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W tym kontekście traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania czy wykonywania określonej pracy. Ponadto istotne jest również to, że od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy."

Podnoszone zaś w ramach drugiej podstawy kasacyjnej naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a., poprzez pominięcie faktów przedstawianych przez skarżącego w składanych przez niego pismach, autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnia po pierwsze, o jakie fakty chodzi, po drugie, jaki mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, a po trzecie powołane przepisy mają charakter wynikowy i dla skutecznego zarzutu ich naruszenia konieczne jest ich powiązanie z naruszeniem innych przepisów postępowania. W tej sytuacji na marginesie jedynie zauważyć należy, że jeśli autor skargi kasacyjnej miał na myśli fakty dotyczące sytuacji życiowej dłużnika alimentacyjnego, to mogły być one podnoszone w poprzednim postępowaniu, prowadzonym w oparciu o przesłanki z art. 5 ust. 3 i 3a u.al., zakończonym decyzją o uznaniu J. L. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] czerwca 2012 r.). Decyzja ta stała się jednak ostateczna i nie została zaskarżona, a tylko w tym postępowaniu dłużnik alimentacyjny mógł zakwestionować status osoby uchylającej się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest już tylko prostą konsekwencją uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3b i ust. 5 u.al.). Wszelką aktywność procesową skarżący kasacyjnie podjął dopiero po otrzymaniu tej ostatniej decyzji, co nie mogło już przynieść oczekiwanego rezultatu.

Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.