Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1341/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2, art. 6 ust. 1, art. 36[1] ust. 1, art. 4 36 [4] ust. 1 art. 36 [8} ust. 1, 9, 12,
journal: Dz.U. 2018 poz 2115
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c),  art. 146 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 512/19 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia 30 listopada 2018 r. nr DZP-II-614-213/18 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. S. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20 – 23 marca 2018 r. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 512/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. (dalej zwanej w skrócie: skarżącą) na uchwałę z dnia 30 listopada 2018 r., nr DZP-II-614-213/18, Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. (dalej zwanej w skrócie: Komisja II Stopnia), w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Opisaną powyżej uchwałą z 30 listopada 2018 r. Komisja II Stopnia rozpoznając odwołanie skarżącej, utrzymała w mocy uchwałę nr 62/4/2018 z 16 kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 4 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w Warszawie (dalej zwanej w skrócie: Komisja I Stopnia), stwierdzającą, że M. S. uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach 20-23 marca 2018 r.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115, dalej: u.o.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu organ wskazał, że z treści uchwały Komisji I Stopnia z dnia 16 kwietnia 2018 r. wynika, że zdająca z zadań z zakresu prawa karnego i cywilnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadań z zakresu prawa administracyjnego i z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną.

Komisja II stopnia dokonując oceny trafności zarzutów odwołania wskazała, że pracę skarżącej z zakresu prawa gospodarczego oceniło dwóch egzaminatorów: sędzia oraz radca prawny. Oboje wystawili oceny niedostateczne. Sędzia egzaminator oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdziła, że przy sporządzeniu pozwu zdająca co do zasady zachowała wymogi formalne pozwu wynikające z przepisów k.p.c., prawidłowo wskazała właściwość miejscową, rzeczową i funkcjonalną sądu i prawidłowo oznaczyła strony. Zdająca uwzględniła, że roszczenie jest dochodzone solidarnie, jednak nieprawidłowo sformułowała wniosek o zasądzenie kosztów procesu - nie uwzględniła, że roszczenie jest dochodzone solidarnie i nie wskazała sposobu, w jaki należy zasądzić koszty procesu (np. według norm przepisanych, w inny sposób). Oceniając prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętności interpretacji egzaminatorka zauważyła, że w omawianym rozwiązaniu zadania zdająca odtworzyła zasadnicze elementy stanu faktycznego opierając się na treści kazusu, który odtworzyła bez własnej analizy prawnej i wywodu przedstawiającego dokonanie przez nią właściwej subsumcji. Brak przeprowadzenia chociaż w podstawowym zakresie analizy prawnej w zakresie zaistnienia podstawowych przesłanek materialnych odpowiedzialności członków zarządu z art. 299 § 1 k.s.h. (istnienie zobowiązania w kontekście braku tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce, bezskuteczność egzekucji) i ograniczenie się do przepisania treści zadania i art. 299 k.s.h. budziło wątpliwości co do zakresu wiedzy zdającej i jej umiejętności interpretacji przepisów. Zdająca nieprawidłowo wskazała wysokość dochodzonego roszczenia (obejmując także weksel nieważny). Powyższe okoliczności wykluczają, w ocenie egzaminatora, uznanie pracy za prawidłowe wykonanie zadania. W aspekcie poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, egzaminator zarzuciła, że zdająca przedstawiła niekorzystny sposób rozstrzygnięcia problemu z punktu widzenia ochrony interesu strony, którą reprezentuje. Dotyczy to w szczególności wskazania nieprawidłowej kwoty objętej żądaniem pozwu wpływającej na wysokość opłaty. Przedstawiony wywód prawny ograniczony do przywołania podstawy prawnej roszczenia, jedynie w nieznacznym stopniu mógł zostać uznany za poprawny. Nie można było uznać, by zdająca w chociaż dostateczny sposób rozstrzygnęła problem wynikający z zadania i by w dostateczny sposób zabezpieczyła interes reprezentowanej strony. Według ww. opinii zdająca w swojej pracy posługiwała się językiem prawniczym opanowanym w stopniu dostatecznym, ale jednak praca była zbyt lakoniczna. Staranność pracy budziła więc zastrzeżenia.

Drugi egzaminator - radca prawny - stwierdził, że zdająca dokonała jedynie opisu elementów stanu faktycznego. Zdająca wprawdzie prawidłowo określiła właściwość sądu i właściwie określiła zakres osób pozwanych w sprawie, lecz i w tym zakresie nie wskazała na choćby jedno zdanie uzasadnienia przyjętego sposobu rozwiązania. Z kolei niewłaściwie zdająca oceniła wysokość kwoty należności głównej dochodzonej w sprawie, błędnie przyjmując możliwość dochodzenia kwoty 400.000 zł i nie dokonując żadnej analizy w tym zakresie. Co do poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, drugi z egzaminatorów uznał, że zdająca wprawdzie częściowo poprawnie sformułowała sposób rozstrzygnięcia problemu uwzględniając interes strony, to jednak nie dokonała przy tym żadnej własnej analizy zakresu dochodzonego roszczenia ani nie wskazała uzasadnienia dla przyjętego rozwiązania. Zdaniem egzaminatora nie można w tej sytuacji uznać, że zdająca wykazała się choćby dostatecznym zakresem wiedzy w zakresie objętym zadaniem. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia uniemożliwia również dokonanie oceny sposobu rozumowania oraz zakresu wiedzy posiadanej przez zdającą. W ocenie ww. egzaminatora praca została sporządzona bardzo przeciętnie i nie zawiera praktycznie analizy prawnej. Została sporządzona poprzez przepisanie stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego. Jedyny własny akapit pochodzący od autora podkreśla błędnie przyjętą przez zdającą kwotę należności głównej.

Ustosunkowując się do argumentacji odwołania, Komisja II Stopnia stwierdziła, że zarzut dowolnej oceny egzaminu z prawa gospodarczego jest nieuzasadniony. Treść i konstrukcja ocen cząstkowych wskazują bowiem, że wskazane w ustawie kryteria dokonania oceny pracy egzaminacyjnej zostały w pełni zachowane.

Skarżąca wniosła od powyższej uchwały Komisja II Stopnia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej uchwale.

WSA oddalając skargę uznał, że Komisja II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający i wyczerpujący do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia, uzasadniając swoje stanowisko co do jej poprawności i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. W zaskarżonej uchwale Komisja opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie skutkować musiały oceną negatywną, a także zasadnie przyjęła wystawienie oceny niedostatecznej jako konsekwencję stwierdzonych błędów w pracy zdającej, w tym opisała, na czym winno polegać zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której zdająca miała, zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, działać, a czego w sprawie zabrakło. Komisja, uwzględniając po części zarzuty skarżącej, podtrzymała negatywną ocenę jej pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego, ustaloną uchwałą Komisji I Stopnia.

Sąd pierwszej instancji uznał, że argumentacja zawarta w skardze ma charakter jedynie polemiczny w stosunku do stanowiska Komisji zawartego w odwołaniu i polega w głównej mierze na bezpodstawnym kwestionowaniu poglądów wyrażonych przez egzaminatorów, bagatelizowaniu wagi popełnionych błędów oraz stwierdzaniu, wbrew treści zadania, że skarżąca zna przepisy prawa, właściwie je zastosowała oraz zinterpretowała i wobec tego zasługuje na ocenę pozytywną z tej części egzaminu. W ocenie Sądu stanowisko skarżącej sprowadzające się do zarzutu, że egzaminatorzy nie rozważyli w sposób właściwy ciężaru gatunkowego popełnionych przez nią błędów, jest bezpodstawne.

Skarżąca złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając powyższy wyrok w całości.

Skarga kasacyjna została oparta:

I. na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej p.p.s.a.), czyli naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszeniu art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej "p.u.s.a.") w zw. z art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 146 § 1 i art. 151 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a."), w zw. z § 5 ust. 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej "Rozporządzenie z dnia 24 września 2009r."), polegającym na zaniechaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny należytego skontrolowania pod względem zgodności z prawem postępowania organu, który wydał uchwałę zaskarżoną skargą złożoną przez Skarżącą, tj. Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 2, który został przeprowadzony w dniach 20 - 23 marca 2018 r., ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł, że Komisja II Stopnia uchybiła obowiązkowi należytego rozpoznania sprawy w ten sposób, że Komisja II Stopnia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały ustosunkowała się do argumentacji przedstawionej w odwołaniu z dnia 28 maja 2018r. (dalej "Odwołanie") w sposób obiektywnie nieprzekonujący, niemający oparcia w stanie faktycznym i niekonsekwentny (wewnętrznie sprzeczny), co więcej, pominęła w ogóle w istotnym zakresie argumentację Odwołania, w którym zostało szeroko wykazane, że praca pisemna sporządzona przez Skarżącą w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego nie była obarczona błędami, które uzasadniałyby ocenę niedostateczną; tymczasem Komisja II Stopnia była zobligowana wnikliwie i w sposób pełny rozpatrzyć argumentację, przedstawioną w Odwołaniu, jednak wbrew temu obowiązkowi rozpoznała Odwołanie w sposób sprzeczny z powołanymi powyżej przepisami postępowania przed Komisją II Stopnia; powyższe miało istotny wpływ na wynik postępowania przed Komisją II Stopnia, ponieważ gdyby Komisja II Stopnia wnikliwie i w sposób pełny rozpatrzyła argumentację przedstawioną w Odwołaniu, wobec zasadności tej argumentacji musiałaby zmienić ocenę pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z części egzaminu, której dotyczy Odwołanie, oraz w konsekwencji uchylić uchwałę zaskarżoną Odwołaniem w całości i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 20 do 23 marca 2018 r. Skarżąca uzyskała wynik pozytywny; brak dostrzeżenia powyższego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowi naruszenie przytoczonych wyżej przepisów postępowania sądowego, jakiego dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny, mające oczywisty, istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, gdyż zaniedbanie należytej kontroli legalności działania Komisji II Stopnia skutkowało błędnym oddaleniem skargi, zamiast jej uwzględnienia.

II. na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., czyli naruszeniu prawa materialnego, to jest na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 146 p.p.s.a., naruszeniu art. 364 ust. 1 i 10 oraz art. 365 ust. 2 u.o.r.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, przejawiające się w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie zaaprobował ocenę Komisji II Stopnia, jakoby praca pisemna sporządzona przez Skarżącą w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego obarczona była błędami zasługującymi na gruncie powyższych przepisów na ocenę niedostateczną i w konsekwencji błędnie uznał zasadność utrzymania w mocy uchwały stwierdzającej, że Skarżąca otrzymała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, podczas gdy w rzeczywistości (obiektywnie) praca Skarżącej nie była obarczona takimi błędami, co wykazano w Odwołaniu i w skardze, czego Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie nie dostrzegł, a co miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zastosował ww. przepisy, musiałby uznać wnioski Komisji II Stopnia za błędne i uchylić uchwałę zaskarżoną skargą.

W skardze kasacyjnej sformułowano wniosek o uchylenie na podstawie art. 188 p.p.s.a. zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie uchwały zaskarżonej skargą oraz o przyznanie na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. Skarżącej od organu należnych kosztów postępowania w przedmiocie rozpoznania skargi, w tym kosztów wynagrodzenia radcy prawnego, kosztów sądowych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa jako wydatku pełnomocnika; ewentualnie, na wypadek uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że istota sprawy nie jest wyjaśniona dostatecznie do rozpoznania skargi, stosownie do art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu sądowi i o przyznanie na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 209 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów wynagrodzenia radcy prawnego i kosztów sądowych. W skardze kasacyjnej zawarto także wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie posiedzenia na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna jest sformalizowanym i profesjonalnym środkiem prawnym, co oznacza, że sposób ujęcia jej zarzutów wyznacza granice rozpoznawania sprawy kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu nie została przez Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniona.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. Spór w tej sprawie koncentruje się wokół tego, czy skarżąca kasacyjnie rozwiązując na egzaminie radcowskim zadanie z zakresu prawa gospodarczego wykazała właściwe przygotowanie prawnicze, tzn. czy spełniona została przesłanka z art. 364 ust. 1 u.o.r.p., a zatem czy wykazała należyte przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonywania zawody radcy prawnego.

NSA podziela pogląd Sądu I instancji, który zaakceptował stanowisko organu, że treść rozwiązania przez skarżącą zadania z zakresu prawa gospodarczego nie pozwala na ocenę, że ta przesłanka wynikająca z art. 364 ust. 1 u.o.r.p. została spełniona.

W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę na specyfikę postępowania, które stanowi przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Nie jest to typowe jurysdykcyjne postępowanie administracyjne. Postępowanie przed komisją egzaminacyjną do spraw egzaminu zawodowego ma szczególny charakter ze względu na cel, któremu ma ono służyć. Celem tym jest mianowicie doprowadzenie do prawidłowej oceny, czy osoba która ma w przyszłości wykonywać zawód radcy prawnego czyli zawód zaufania publicznego, rzeczywiście zapewnia możliwość prawidłowego wykonywania tego zawodu. Rolą komisji egzaminacyjnej jest zatem ochrona interesu publicznego, poprzez rzetelną weryfikację stopnia przygotowania kandydata do wykonywania zawodu. Do tego postępowania znajdują wprawdzie zastosowanie przepisy k.p.a., ale z uwzględnieniem specyficznego charakteru tego postępowania, zamierzającego do realizacji wskazanego celu. Egzamin radcowski jest jedną z form weryfikacji przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które poprzez zdanie egzaminu radcowskiego chcą spełnić jeden z warunków wpisu na listę radców prawnych. Jest oczywiste, że w interesie publicznym jest umożliwienie uzyskania prawa wykonywania zawodu radcy prawnego tylko tym osobom, które są wystarczająco przygotowane do świadczenia pomocy prawnej, w ramach której mieści się szerokie spektrum zadań wykonywanych w celu ochrony prawnej interesów reprezentowanych przez radcę prawnego podmiotów (art. 2 i art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 u.o.r.p.). "Przygotowanie prawnicze" do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego (art. 364 ust. 1 u.o.r.p.) uwzględniać musi stale poszerzający się katalog zadań związanych z profesjonalnym świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego, będący wynikiem rozwoju stosunków społecznych. Z tego powodu poziom "przygotowania prawniczego" osoby zdającej egzamin radcowski jest przedmiotem zindywidualizowanej oceny wyspecjalizowanego organu, jakim jest komisja egzaminacyjna powołana do przeprowadzenia tego egzaminu, według ustawowo określonej formuły egzaminacyjnej (art. 361 ust. 1 u.r.p.).

Z tego powodu, oprócz wspomnianej regulacji z art. 364 ust. 1 u.o.r.p., ustawodawca określił również kryteria, które powinna spełniać praca egzaminacyjna przewidując w art. 365 ust. 2 u.r.p., że chodzi w nich nie tylko o zachowanie wymogów formalnych, których spełnienie w niniejszej sprawie jest akurat niekwestionowane, lecz także o "zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje". To są kryteria oceny poszczególnych części egzaminu, które w celu uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu muszą być spełnione łącznie, chociaż stopień spełnienia tych wymogów może być różny. Od stopnia spełnienia wszystkich tych przesłanek uzależniona jest bowiem konkretna ocena uzyskana z egzaminu z przewidzianej ustawą pięciostopniowej skali ocen pozytywnych (art. 364 ust. 10 pkt 1 lit. a-d u.o.r.p.). W razie niespełnienia tych przesłanek praca jest oceniana jako niedostateczna (art. 364 ust. 10 pkt 2 u.o.r.p.).

Rolą sądu administracyjnego w zakresie kontroli ostatecznego wyniku egzaminów prawniczych, w tym również egzaminu radcowskiego, jest kontrola działań organów, co obejmuje ocenę prawidłowości procedury przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, w tym sposobu oceniania pracy zdającego, nie zaś merytoryczne odnoszenie się do zagadnień będących przedmiotem zadań egzaminacyjnych. W tym kontekście zadaniem sądu pierwszej instancji nie było więc rozstrzygnięcie merytorycznych problemów związanych z oceną pracy egzaminacyjnej skarżącej, gdyż sąd nie pełni roli "komisji egzaminacyjnej trzeciej instancji", dokonującej kolejnej merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej, a jedynie kontroluje, czy dokonując tej oceny i wydając zaskarżoną decyzję organy administracyjne działały zgodnie z prawem (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 411/18; z 15 marca 2022r., sygn. akt II GSK 1754/18; z 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11; z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 195/12).

Biorąc zatem pod uwagę wskazaną powyżej specyfikę postępowania kontrolowanego w tej sprawie i zestawiając to ze specyfiką tego konkretnego stanu faktycznego, który zaistniał w niniejszej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej są nieusprawiedliwione, gdyż Sąd I instancji zasadnie uznał, że przeprowadzona przez Komisję ocena rozwiązania przez skarżącą zadania egzaminacyjnego była prawidłowa.

Z powodu całkowitego przemilczenia uzasadnienia przyjętego rozwiązania, sporządzone przez skarżącą kasacyjnie rozwiązanie zadania egzaminacyjnego tak naprawdę ograniczało się do powtórzenia treści kazusu, na co słusznie zwrócił uwagę organ i co zostało potem słusznie zaakcentowane przez Sąd. Nie było to zatem w istocie rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, ponieważ skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła z jakich powodów przyjęła takie rozwiązanie (w szczególności kwotę dochodzoną pozwem). Skarżąca wyjaśniła to dopiero w odwołaniu, skardze i skardze kasacyjnej oraz na rozprawie przed NSA. Nie jest to jednak wystarczające do uznania, że takie były podstawy przyjęte w samej pracy egzaminacyjnej. To, że skarżąca kasacyjnie w uzasadnieniu odwołania przedstawia wyjaśnienie przyjętej w pozwie konstrukcji, która nie wynika z samej treści pozwu, nie oznacza bowiem, że może to konwalidować rozwiązanie zadania egzaminacyjnego poprzez późniejsze uzupełnienie go o niezbędne wyjaśnienie i uzasadnienie. Tego zaś zdaje się oczekiwać skarżąca kasacyjnie wskazując w odwołaniu, skardze i skardze kasacyjnej te wyjaśnienia i tłumacząc powód ich niepowołania w pozwie. Merytoryczne argumenty dotyczące rozwiązania zadania egzaminacyjnego, w szczególności dotyczące dochodzenia pozwem kwoty z nieważnego weksla, które zostały przez skarżącą powołane dopiero w odwołaniu, skardze i skardze kasacyjnej, powinny były się znaleźć w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego, co trafnie wskazała Komisja i zasadnie zaakceptował Sąd I instancji.

Podnoszony przez skarżącą argument, że przemilczenie w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego powodów przyjętej konstrukcji pozwu i wysokości dochodzonej kwoty było przez skarżącą celowe, zamierzone, spowodowane chęcią uniknięcia dawania stronie przeciwnej argumentów do polemiki ze stanowiskiem zaprezentowanym przez zdającą w pozwie, stoi w sprzeczności zarówno z prawidłowością reprezentowania i ochrony interesów strony, której ochronę miała zapewnić skarżąca zgodnie z treścią zadania, a także ze specyfiką egzaminu zawodowego i koniecznością wykazania w toku tego egzaminu wiedzy i umiejętności. Jeśli skarżąca miała świadomość wadliwości weksla, ale rozwiązując zadanie egzaminacyjne próbowała dochodzić tej kwoty zabezpieczonej wekslem z innego tytułu (materialnego zobowiązania stanowiącego podstawę wystawienia weksla), to powinno to było znaleźć wyraźny wyraz w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego czyli w pozwie, a nie dopiero w odwołaniu, skardze i skardze kasacyjnej. Prawidłowe rozwiązanie zadania egzaminacyjnego dopiero po egzaminie, w pismach wnoszonych do organu i sądu administracyjnego, nie może konwalidować braków pracy egzaminacyjnej i nie umożliwia zmiany jej oceny na pozytywną.

Błędne jest zatem rozumowanie skarżącej kasacyjnie, że przemilczenie (nieprzedstawienie) w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego argumentacji i powodów dla których sformułowała takiej treści rozwiązanie, było działaniem lepiej zabezpieczającym interes strony i pozwalającym na dokonanie oceny tej pracy egzaminacyjnej jako stanowiącej zgodne z prawem rozwiązanie zadania egzaminacyjnego. Dychotomiczna możliwość, przed jaką stanęła skarżąca kasacyjnie przystępując do rozwiązania zadania egzaminacyjnego, tj. możliwość sporządzenia albo pozwu, albo opinii o niezasadności wniesienia pozwu, nie jest uzasadnieniem dla uchylenia się przez nią od wskazania w sporządzanym pozwie od podania powodów, które spowodowały, że przyjmuje ona określoną konstrukcję tego pozwu, w tym w szczególności określoną wysokość dochodzonej pozwem kwoty i od wskazania przyjętych podstaw prawnych dochodzenia kwot objętych tym pozwem.

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że brak jakiejkolwiek prawnej argumentacji przedstawionej w samym rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego, wyjaśniającej dlaczego takie rozwiązanie zadania zostało przyjęte, zasadnie zostało uznane za niespełniające przewidzianych ustawą kryteriów, pozwalających ocenić rozwiązanie zadania egzaminacyjnego na ocenę pozytywną.

Zdaniem NSA ocena egzaminu skarżącej dokonana przez Komisję, stopień szczegółowości tej oceny i wagi stwierdzonych naruszeń kryteriów pozwalających ocenić pracę egzaminacyjną jako dostateczną, była prawidłowa i wystarczająca do uznania, że praca egzaminacyjna skarżącej nie zasługiwała na ocenę pozytywną.

Zasadnie wskazuje skarżąca kasacyjnie, że co do części podniesionych przez nią zarzutów Komisja II Stopnia przyznała jej rację. Znalazło to prawidłowy wyraz w rozstrzygnięciu Komisji II Stopnia, która w sposób jasny i jednoznaczny opisała treść zarzutów wskazanych w odwołaniu, wyjaśniła z jakiego powodu część z tych zarzutów uznaje za zasadne (chodziło w szczególności o koszty i kwestie solidarności zobowiązania przy kosztach). Jednocześnie jednak w sposób jednoznaczny, jasny i wyraźny Komisja wskazała jakie uchybienia nadal w tej pracy egzaminacyjnej jej zdaniem nie zostały podważone, a przede wszystkim zaakcentowała to, że z tej pracy nie wynika uzasadnienie sporządzenia takiej treści pozwu. Z tego powodu prawidłowo Komisja uznała, że skarżąca nie wykazała się znajomością prawa, która gwarantowałaby prawidłowe wykonywanie zawodu zaufania publicznego. Uwzględnienie zatem części zarzutów przez Komisję II Stopnia nie podważa prawidłowości dokonanej przez organ oceny, że pomimo to praca nie zasługuje na ocenę pozytywną.

Mając na uwadze wskazane powyżej argumenty, NSA uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Ze wskazanych powyżej powodów nie może być bowiem uznany za uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 146 p.p.s.a. w zw. z art. 364 ust. 1 i 10 oraz art. 365 ust. 2 u.o.r.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie z powodu błędnego zaaprobowania przez Sąd oceny dokonanej przez Komisję II Stopnia (punkt II petitum skargi kasacyjnej).

Nie ma też racji skarżąca kasacyjnie, że WSA zaniechał należytego skontrolowania pod względem zgodności z prawem postępowania Komisji, nie dostrzegając, że Komisja II Stopnia uchybiła obowiązkowi należytego rozpoznania sprawy poprzez nieprzekonujące, niemające oparcia w stanie faktycznym i niekonsekwentne ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały do argumentacji przedstawionej w odwołaniu (punkt I petitum skargi kasacyjnej). Nie doszło zatem do zarzucanego naruszenia art. 1 § 1 i art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 146 § 1 i art. 151 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nie doszło też do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia § 5 ust. 3 i 4 Rozporządzenia z dnia 24 września 2009 r. Przepisy te przewidują, że "Przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem" oraz że "Głosowanie jest jawne. Komisja odwoławcza w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu radcowskiego, której dotyczy odwołanie, a następnie głosuje w sprawie zaskarżonej uchwały". W aktach sprawy znajduje się pisemna opinia, o której mowa w § 3. W skardze kasacyjnej nie powołano zaś żadnych argumentów wskazujących na naruszenie przewidzianych w § 4 zasad głosowania Komisji.

W tym stanie rzeczy, ponieważ skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, NSA oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Zasądzona kwota stanowi wynagrodzenie pełnomocnika organu, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a (por. uchwałę NSA z dnia 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12) i wziął udział w rozprawie przed NSA.