Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1029/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2020 r. sprawy skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2019 roku nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. T. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 poz. 570), art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.z 2018 poz. 2096. ze zm. dalej k.p.a.) oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2018 poz. 2220 dalej u.ś.r.) po rozpatrzeniu odwołania A. T. (dalej jako strona lub skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem M. N..

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. skarżąca zwróciła się do P. Centrum Świadczeń o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. N.. Do wniosku załączono pismo z ZUS z dnia [...] października 2002 r. stwierdzające, iż wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] sierpnia 1999 r sygn. VIII.U. [...] M. N. został uznany całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji na stałe. Z w/w pisma nie wynika, że niepełnosprawność M. N. powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto osoba wymagająca opieki - M. N. - pozostaje w związku małżeńskim i jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Po pierwsze, zgodnie z art.17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ wskazał, że z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że niepełnosprawność u ojca skarżącej powstała w okresie późniejszym, niż wskazane w tym przepisie. Ponadto organ zwrócił uwagę, że aby możliwym było otrzymywanie świadczenia przez skarżącą, to matka skarżącej i żona M. N. sama musiałaby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które uniemożliwiałoby jej sprawowanie opieki nad mężem. Organ stwierdził, że z uwagi na brak tego orzeczenia przyjąć należy, że to żona jest zobowiązania do opieki nad mężem, a nie córka.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. T. wskazała, że jej matka jest osobą w podeszłym wieku, która sama cierpi na szereg schorzeń m.in. kręgosłupa i choroby neurologiczne. Mimo, iż nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności to nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Wobec tego jedyną osobą, na którą spadają te obowiązki jest skarżąca.

Opisanym we wstępie rozstrzygnięciem z [...] marca 2020 r. SKO w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P..

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że jednym ze wskazanych przez organ I instancji powodów odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie zwrócił uwagi, iż przepis art. 17 ust. 1 b ustawy był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia [...] października 2014 r. (sygn. akt [...]) orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym Prezydent nie mógł jako podstawy swojego rozstrzygnięcia wskazać art 17 ust. 1b u.ś.r.

SKO zwróciło uwagę, że w sprawie zachodzi jednak inna okoliczność, która uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że M. N. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie posiada żadnego orzeczenia o niepełnosprawności. Mimo okoliczności podniesionych w odwołaniu, że ze względu na wiek matka skarżącej nie może opiekować się mężem, jednak ta okoliczność nie ma w świetle powyższego przepisu znaczenia. Tylko fakt posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wyłącza pierwszeństwo małżonka do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tylko więc gdyby żona M. N. posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wówczas przysługiwałoby A. T. świadczenie pielęgnacyjne.

W skardze do WSA A. T. zaskarżyła decyzję SKO w całości, wnosząc o jej uchylenie, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P., zasądzenie kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów- kart medycznych, na okoliczność przewlekłego, złego stanu zdrowia rodziców skarżącej, braku możliwości sprawowania opieki nad M. N. przez J. N..

W skardze podniesiono następujące zarzuty:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym w stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy: małżonka ta faktycznie nie sprawuje opieki nad osobą niepełnosprawną, zły stan zdrowia małżonki oraz jej podeszły wiek uniemożliwiają jej sprawowanie opieki, małżonka ojca, tj. matka skarżącej sama wymaga opieki oraz pomocy w codziennej egzystencji;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności przyjęcie, że małżonka M. N. posiada obiektywną możliwość sprawowania osobistej opieki nad całkowicie niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji mężem M. N., w sytuacji gdy: małżonka ta faktycznie nie sprawuje opieki nad osobą niepełnosprawną, zły stan zdrowia małżonki oraz jej podeszły wiek uniemożliwiają jej sprawowanie opieki gdyż małżonka ojca, tj. matka skarżącej sama wymaga opieki oraz pomocy w codziennej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce (skarżącej) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji, gdy wymagający opieki ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona (matka skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, w tekście jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ I instancji przyjął w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej powstanie niepełnosprawności ojca skarżącej po ukończeniu 25 roku życia. Kolegium uznało zaś, że niedopuszczalne jest na podstawie powyższych przepisów przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonka niepełnosprawnego ojca skarżącej, a matka skarżącej, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b uś.r. określił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, jednakże wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W świetle powołanych przepisów i ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego jako oczywiste jawi się, że nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opieki, z powodu, której wnioskodawczyni rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko wyrażone w decyzji Kolegium było więc w pełni zasadne- iż powyższy przepis nie mógł stanowić podstawy odmowy wnioskowanego przez skarżącą świadczenia.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K [...] ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia [...] października 2014 r. pod poz. 1443. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem ww. wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od [...] października 2014 r. Treść sentencji wyroku TK w sprawie sygn. akt K [...] z [...] października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest w ocenie Sądu sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

W związku z powyższym fakt powstania znacznej niepełnosprawności po ukończeniu 25 roku życia nie mógł stanowić, jak trafnie stwierdziło Kolegium, przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie podziela jednak dokonanej przez organ II instancji literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzącej do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że jej ojciec pozostaje w związku z małżeńskim, a matka nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sąd nie zgadza się z argumentacją Kolegium, iż tylko fakt posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wyłącza pierwszeństwo małżonka do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W myśl art. 17 ust. 1 a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jednocześnie w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a).

Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie są to jednak warunki jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.

Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia [...] lutego 2019 r., sygn. akt [...], publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć.

Przede wszystkim jednak z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że żona niepełnosprawnego M. N. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta uzasadniała odmowne załatwienie wniosku zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.

Zauważyć jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie pomimo, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dotyczy to jednak tylko takiej sytuacji, w której małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z [...] stycznia 2017 r., sygn. I OSK [...], wyrok WSA w Olsztynie z [...] marca 2020r., sygn.. II SA/Ol [...], wyrok WSA w Gliwicach z [...].02.2020, sygn..II SA/Po [...], wyrok WSA w Rzeszowie z [...] czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz [...], wyrok WSA w Białymstoku z [...] października 2012 r., sygn. II SA/Bk [...] i z [...] kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk [...]; wyrok WSA we Wrocławiu z [...] marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr [...]; wyrok WSA w Poznaniu z [...] czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po [...], wyrok WSA w Olsztynie z [...] stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol [...], dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela.

Sąd podziela prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko (por. wyrok z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK [...], czy z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt I OSK [...]) z którego wynika, iż brak rzeczywistych możliwości sprawowania opieki, w sytuacji braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazany być może również innymi dowodami.

Zdaniem Sądu należy podzielić również te poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którymi "w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia [...] stycznia 2014 r. sygn. II FSK [...]).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium poprzestało tylko na jednej metodzie wykładni i nie uwzględniło dominującej w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Zdaniem Kolegium jedyną przesłanką odmowy świadczenia było ustalenie, że małżonka niepełnosprawnego M. N. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Już na etapie odwołania skarżąca wskazywała, że żona M. N. jest w podeszłym wieku oraz jej stan zdrowia nie pozwala na opiekę nad jej ojcem. Od kilku lat cierpi na schorzenia kręgosłupa oraz choroby neurologiczne. Od dłuższego czasu choroba postępuje, w wyniku czego istnieje zagrożenie niepełnosprawności ruchowej (wózek inwalidzki). W takiej sytuacji opieka nad ojcem mogłaby przyczynić się do pogorszenia jej stanu zdrowia. Matka skarżącej, a jednocześnie żona M. N. pomimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, sama wymaga opieki. Skarżąca wskazała, że nie chcąc narazić matki na ryzyko utraty zdrowia, sama podjęła się opieki nad ojcem, w związku z tym ubiega się o prawo do wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym skarżąca przedłożyła karty medyczne obojga rodziców, z których wynika, że są oni osobami schorowanymi, a także osobami w podeszłym wieku. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego, stwierdzić należy że osoba cierpiąca na takie schorzenia jak matka skarżącej- dyskopatia, rwa kulszowa, nadciśnienie tętnicze, miażdzyca (k. 24-32 akt sądowych) nie jest w stanie obiektywnie, bez uszczerbku dla swojego stanu zdrowia, sprawować pełnej opieki nad mężem. Kolegium w tym zakresie nie poczyniło żadnych ustaleń, opierając się, jak to wyżej wskazano, wyłącznie na literalnej wykładni art 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Okoliczność braku sprawowania opieki przez żonę nad mężem uzasadniany był więc okolicznościami obiektywnymi związanymi ze stanem zdrowia matki skarżącej. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności ustalone mogą być przykładowo na podstawie wywiadu środowiskowego, zaświadczeń lekarskich (m.in. załączonych do skargi), zeznań, wyjaśnień, co organ uczyni przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie ustalono i nie dano stronie możliwości wykazania, czy faktycznie matka skarżącej, a pozostająca w związku małżeńskim z M. N. jest w stanie opiekować się mężem. W świetle aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie matka skarżącej jest w stanie sprawować opiekę nad M. N.. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu. Nie można bowiem z góry założyć, że tylko współmałżonek niepełnosprawny w stopniu znacznym, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem tego wymagającym. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zobowiązane będą także do dokonania analizy okoliczności dotyczącej faktycznych możliwości sprawowania opieki przez J. N. nad mężem biorąc pod uwagę - wynikający jednoznacznie z akt administracyjnych – fakt, że M. N. został i to już wyrokiem Sądu Okręgowego w P. (VIII U [...]) z [...] sierpnia 1999 r. uznany za całkowicie niezdolnego do samodzielnej egzystencji na trwale. Ponadto M. N. posiada prawo do dodatku pielęgnacyjnego, przyznanego także na stałe. Osoba ta - jak wynika z materiału dowodowego - wymaga stałej opieki, posiadając m.in. niedowład lewostronny.

W drodze wykładni funkcjonalnej i systemowej, z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych (zasady równości - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności - art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) istotne było ustalenie, czy J. N. z uwagi na swój stan zdrowia, wiek (urodzona w [...] r.) i rodzaj schorzeń, jest w stanie sprawować pełną i efektywną opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem. Zaniechanie ustaleń w tym zakresie wskazuje na to, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. także wyrok WSA w Poznaniu z [...] czerwca 2020 r., IV SA/Po [...], CBOiS).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku i dokonają oceny, czy żona niepełnosprawnego M. N. może obiektywnie sprawować opiekę, ewentualnie pokrywać koszty opieki i czy zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz.U. 2015.1800) - [...] zł.