Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 400/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2008-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 i 5, art. 145 par. 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. O. 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] – Dyrektor Wydziału Ewidencji i Rejestracji Urzędu Miasta [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5, art. 145 § 2 oraz art. 147, art. 151 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zmianami), art. 72 ust. 1 pkt 1, art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 z późn. zmianami), § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. Nr 133, poz. 1123 z późn. zmianami), art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 czerwca1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001r., Nr 142, poz. 1592 z późn. zmianami), po wznowieniu z urzędu postępowania postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] r. o rejestracji samochodu osobowego marki Skoda Octavia o numerze rejestracyjnym [...], nr nadwozia [...], na T. K., zam. w T. przy ul. D. i jednocześnie odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że T. K. nie jest i nie był właścicielem pojazdu oraz nie składał wniosku o jego rejestrację, a jego dowód osobisty został zagubiony, co oświadczył w piśmie z dnia [...] r. W oświadczeniu złożonym w dniu [...] r. stwierdził też, że nie składał wniosku o rejestrację ww. pojazdu, że nie podpisywał takiego wniosku, że podpis znajdujący się na wniosku nie jest jego podpisem oraz że nigdy nie był właścicielem ww. pojazdu. Potwierdzeniem tych okoliczności jest fakt wpisania do umowy komisu z dnia [...] r. numeru dowodu osobistego [...] osoby wprowadzającej pojazd do komisu podającej się za T. K., podczas gdy w tym dniu T. K. posługiwał się dowodem osobistym wydanym [...] r. o numerze [...] i posługuje się nim nadal. Zdaniem organu, okoliczność ta wskazuje, że osoba wprowadzająca przedmiotowy pojazd do komisu nie była T. K., ponieważ posługiwała się dowodem osobistym [...], tj. o innym numerze niż numer aktualnego wówczas dowodu osobistego, którym posługiwał się T. K.. Ponadto ustalono, że przedmiotowy pojazd jest obecnie zarejestrowany na J. O., zamieszkałego w T., ul. [...], decyzją ostateczną z dnia [...] r., nr [...], na wniosek z dnia [...] r., do którego załączona była m.in. umowa komisowa z dnia [...] pomiędzy komisem - Firmą Handlowo Usługową [...] z siedzibą w T., ul. [...], a T. K., zam. w T., ul. D., w której jest wpisany numer dowodu osobistego T. K. T. K. - [...]. Wskazano również, że w dniu [...] r. J. O. przedstawił oryginał pisma Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...], w którym został poinformowany o przekazaniu do Sądu Rejonowego w T. dowodów rzeczowych dotyczących pojazdu marki Skoda Octavia o numerze rejestracyjnym [...] w związku ze skierowaniem w dniu [...] r. sprawy o sygn. [...] do Sądu Rejonowego w T. z aktem oskarżenia przeciwko M. I. Powyższe ustalenia pozwoliły organowi administracyjnemu wznowić w sprawie postępowanie zgodnie z art. 145 § 2 K.p.a., który umożliwia zastosowanie tej instytucji również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie sfałszowanie wniosku o rejestrację jest oczywiste ponieważ T. K. osobiście oświadczył, że nie podpisywał wniosku o rejestrację i nie był właścicielem przedmiotowego pojazdu, a wznowienie postępowania było niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego, Nie leży bowiem w interesie społecznym dopuszczanie do ruchu pojazdów zarejestrowanych na osoby nie będące ich właścicielami - takie osoby nie mogą odpowiadać za skutki prawne wynikające z faktu zarejestrowania na nie pojazdu, tj. m.in. za skutki wynikające z ewentualnego niedopełnienia obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez nie pojazdu, a także za skutki ewentualnego niedopełnienia obowiązku przedstawienia pojazdu do badania technicznego.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. O. wniósł o jej uchylenie podnosząc, iż nie było podstaw do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 2 K.p.a., gdyż w jego ocenie dokładna analiza stanu faktycznego wskazuje na szkodę jedynie indywidualną T. K. T. K. i to taką, która nie spełnia przesłanki kodeksowej w postaci: "poważnej szkody", a uchylenie decyzji z dnia [...] r. o rejestracji samochodu osobowego marki Skoda Octavia o numerze rejestracyjnym [...], na T. K. godzi bezpośrednio w interesy J. O., który zarejestrował przedmiotowy samochód kupiony zgodnie z prawem. Wszystkie te okoliczności wskazywały, zdaniem odwołującego, iż uchylenie decyzji z dnia [...] r. o rejestracji przedmiotowego samochodu osobowego było co najmniej przedwczesne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygającego na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, z całą pewnością można stwierdzić, że wniosek o rejestrację nie został złożony przez faktycznego właściciela pojazdu, a dołączone do niego dokumenty były fałszywe. Stwierdzono też, że w interesie państwa nie leży utrzymywanie w mocy decyzji wydanych niezgodnie z prawem i na podstawie fałszywych dokumentów jak również nie leży w interesie państwa dopuszczenie do ruchu pojazdów zarejestrowanych na osoby nie będące ich właścicielami, ponieważ takie osoby nie mogą odpowiadać za skutki prawne wynikające z faktu zarejestrowania na nie pojazdu, tj. m. in. za skutki wynikające z ewentualnego niedopełnienia obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez nie pojazdu, a także za skutki ewentualnego niedopełniania obowiązku przedstawienia pojazdu do badań technicznych. Podniesiono, że odmienne stanowisko prowadziłoby do sytuacji, w których rzeczywisty posiadacz tego pojazdu nie ponosiłby właściwej odpowiedzialności za skutki wynikające z jego posiadania jak i poruszania się po drogach, co mogłoby stanowić poważne zagrożenie zdrowia lub życia pozostałych uczestników ruchu. Odnosząc się do zarzutów wniesionego odwołania stwierdzono, że są one bezpodstawne i z tego powodu nie mogły zostać uwzględnione. W szczególności uznano przytoczony przez stronę skarżącą wyrok za bezzasadny, ponieważ przywołane orzeczenie dotyczyło zupełnie innego stanu faktycznego niż ten, który miał miejsce w przedmiotowej sprawie (wszczęcie postępowania z urzędu, a nie na żądanie strony). Również pozostałe argumenty podniesione przez stronę, w tym dotyczące własności przedmiotowego pojazdu, ocenione zostały jako nie mające znaczenia, gdyż organy administracji publicznej orzekają o prawach i obowiązkach publicznoprawnych, a nie cywilnoprawnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy J. O. wniósł o uchylenie decyzji administracyjnych organów obu instancji, podnosząc, iż w sprawie naruszono prawo tj. art. 145 § 1 pkt 1 oraz § 2 K.p.a. wobec nie spełnienia przesłanek zastosowania tych przepisów. Jedną z nich jest okoliczność, że sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, natomiast w niniejszej sprawie Prokuratura Rejonowa [...] skierowała do Sądu Rejonowego w T. akt oskarżenia przeciwko M. I. - sygn. akt [...] jednak w tej sprawie nie zapadł prawomocny wyrok. Skarżący zakwestionował również zasadność zastosowania instytucji wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 2 K.p.a., ponieważ jego zdaniem przesłanka wznowienia postępowania celem uniknięcie niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego nie została w tej sprawie spełniona, przy czym przesłanka ta nie może być czysto teoretyczną i dotyczyć zaszłości. Skarżący zarzucił w związku z tym, iż w materiałach sprawy nie ma żadnego odniesienia do tej kwestii, co więcej, istnieją dowody, że te obawy były i są bezpodstawne, ponieważ jak wynika z wpisu uczynionego w dowodzie rejestracyjnym, termin badania technicznego pojazdu upływa [...] r., a ponadto pojazd jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w okresie [...] r. do [...] r. Skarżący podkreślił również, że prowadzi działalność gospodarczą poprzez świadczenie usług jako licencjonowany taksówkarz, a przedmiotowy pojazd osobowy ma wpis "taxi", a zatem w interesie społecznym leży, aby zasada trwałości decyzji administracyjnej nie doznała uszczerbku na podstawie hipotez, które nie tylko nie znajdują oparcia w zebranym materiale dowodowym, ale wręcz są z nim sprzeczne.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, gdyż rozstrzygając sprawę dotyczącą uchylenia w trybie wznowieniowym, decyzji o rejestracji samochodu osobowego oraz odmowy ponownej rejestracji przedmiotowego pojazdu, zarówno organ I jak i II instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dla właściwego zrozumienia zasadności rozstrzygnięcia Sądu, podkreślenia wymaga okoliczność, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest wydana w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. decyzja o uchyleniu decyzji z dnia [...] r. o rejestracji samochodu osobowego marki Skoda Octavia o numerze rejestracyjnym [...] na T. K. i jednocześnie odmawiająca rejestracji przedmiotowego pojazdu wobec ustalenia, że przesłanka stanowiąca podstawę wznowienia – okoliczność sfałszowania wniosku o rejestrację jest oczywista, a wznowienie postępowania było niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego.

Określone w art. 145 § 1 przesłanki zastosowania nadzwyczajnego trybu postępowania jakim jest jego wznowienie określone zostały w sposób enumeratywny i obligatoryjny. Oznacza to, że możliwość wzruszenia decyzji w tym nadzwyczajnym trybie z powodu wystąpienia którejś z istotnych wad postępowania określonych powyższym przepisem ograniczona jest do wyraźnie wskazanych przypadków, bez możliwości zastosowania uznania administracyjnego przy ich stosowaniu. Przemawia za tym wzgląd na bezpieczeństwo obrotu prawnego, którego gwarantem jest m.in. jedna z zasad postępowania administracyjnego - zasada trwałości decyzji ostatecznych, która to zasada wyrażona została w art. 16 § 1 K.p.a. i oznacza, że decyzje ostateczne obowiązują tak długo, jak długo nie zostaną uchylone lub zmienione przez nowe decyzje oparte na odpowiednich przepisach prawa i jest to tzw. domniemanie mocy obowiązującej decyzji. Wznowione postępowanie prowadzi więc do ponownego rozpatrzenia sprawy celem sprawdzenia, czy którakolwiek z wad postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia.

Instytucja wznowienia postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Po przeprowadzeniu przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia i stwierdzeniu wystąpienia pozytywnej przesłanki określonej w art. 145 § 1 K.p.a. organ zobowiązany jest do rozstrzygnięcia istoty sprawy, co wynika wprost z cyt. wyżej przepisu. Jednak możliwość uruchomienia ponownego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy w tym nadzwyczajnym postępowaniu, uwarunkowana jest pozytywnym wynikiem przeprowadzonego uprzednio wstępnego postępowania, dotyczącego ustalenia istnienia przesłanek dopuszczalności wszczęcia wznowieniowego postępowania.

W rozpoznawanej sprawie przyjęto, że decyzja w sprawie rejestracji samochodu osobowego marki Skoda Octavia o numerze rejestracyjnym [...] nr nadwozia [...] oparta została na fałszywych dokumentach, ponieważ z treści oświadczenia T. K. z dnia [...] r. wynika, że nigdy nie występował on z wnioskiem o rejestrację przedmiotowego pojazdu. Jakkolwiek z unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. wynika, że wznawia się postępowanie administracyjne w przypadku gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe oraz kiedy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, przy czym warunkiem niezbędnym dla wznowienia postępowania w razie zaistnienia tej przesłanki jest uprzednie stwierdzenie fałszywości danego dowodu przez sąd lub inny uprawniony do tego organ. Nie może zatem tego dokonać organ uprawniony do wznowienia postępowania, choć Kodeks postępowania administracyjnego w art. 145 § 2 i 3 przewiduje w tym względzie dwa wyjątki. Pierwszy to ten, który zastosowany został w niniejszej sprawie, zawarty jest w art. 145 § 2 K.p.a. i obejmuje przypadki sfałszowania dowodów w taki sposób, że sfałszowanie to jest oczywiste, a jednocześnie wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Innymi słowy - fałszerstwo dowodu musi być bezsporne, pewne, nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, a do stwierdzenia tego faktu nie trzeba dysponować specjalistyczną wiedzą z danego zakresu ani prowadzić postępowania wyjaśniającego w tej sprawie (wyr. NSA z dnia 22 grudnia 1999 r., I SA 841/99, OSP 2002, z. 2, poz. 71).

Do takich oczywistych fałszerstw dowodów zaliczyć można np. widoczne przerobienie dokumentu czy oparcie się na nieuwierzytelnionej kserokopii dokumentu, którego porównanie z oryginałem wskazuje na dokonane fałszerstwo. O ile więc pierwsza przesłanka nie budzi zasadniczych wątpliwości, o tyle druga z nich ma charakter uznaniowy, organ musi bowiem ocenić, czy wznowienie postępowania przed orzeczeniem sądu w sprawie fałszywości dowodu jest uzasadnione okolicznościami wymienionymi w art. 145 § 2 in fine K.p.a. Okoliczności te zostały wyrażone za pomocą pojęć nieostrych (prawnie nie zdefiniowanych), niemniej jako kryteria prawne (zawarte w przepisie prawa) podlegają pełnej kontroli sądu administracyjnego. Zatem sąd ten jest uprawniony do ustalania, czy przyjęta przez organy administracyjne ocena zwrotu prawnie niedookreślonego nie nosi cech dowolności. Zastosowanie pojęcia nieostrego wymaga wskazania nie tylko jego uwarunkowań zewnętrznych wynikających z chronionych wartości zawartych w całym systemie prawa, ale i jego uwarunkowań wynikających z wartości i zasad leżących u podstaw aktu normatywnego, w którym zastosowano dane pojęcie nieostre (por. np. wyrok NSA z 20 listopada 1991 r., I SA 759/90, OSP 1991, nr 7-8, poz. 178).

Biorąc więc pod uwagę okoliczność, iż w sprawie brakuje stwierdzenia fałszywości dowodu przez sąd lub inny uprawniony do tego organ, ponieważ w sprawie karnej przeciwko M. I., nie zapadł prawomocny wyrok, nie sposób uznać za dostatecznie uzasadnione zaistnienie przesłanek z art. 145 § 2 in fine K.p.a. umożliwiającego wyjątkowe wznowienie postępowania administracyjnego, pomimo braku stwierdzenia fałszywości dowodu przez sąd lub inny uprawniony do tego organ.

Zdaniem Sądu, również wynik oceny wystąpienia drugiej przesłanki zastosowania dyspozycji art.145§ 2 Kpa zaprezentowany przez organy orzekające w sprawie budzi wątpliwości w świetle stanu faktycznego tej sprawy. W doktrynie podkreśla się, że pojęcie "interes społeczny" jest pojęciem niedookreślonym, które winno być skonkretyzowane przez organ administracji publicznej w procesie stosowania prawa. Organ jest obowiązany wyjaśnić treść tego pojęcia w konkretnym, badanym przypadku i udowodnić, iż interes taki przemawia za podjętym rozstrzygnięciem. W analizowanej sprawie brakuje jednoznacznego odniesienia się do kwestii chronionych dóbr w kontekście skarżącego – J. O., który jest nabywcą samochodu osobowego marki Skoda Octavia o numerze rejestracyjnym [...]. Jak wynika z wpisu uczynionego w dowodzie rejestracyjnym, pojazd posiada aktualne badanie techniczne upływające [...] r., a ponadto jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w okresie [...] r. do [...] r. Trudno zatem uznać zasadność podnoszonych przez organy potencjalnych skutków eksploatacji samochodu przejawiających się w skutkach ewentualnego niedopełnienia obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez nie pojazdu, czy też skutkach ewentualnego niedopełniania obowiązku przedstawienia pojazdu do badań technicznych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na względzie, że wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 2 K.p.a. wymaga bezspornego ustalenia zaistnienia przesłanek: oczywistego sfałszowania dowodu i jednocześnie niezbędności wznowienia postępowania dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego. Jako, że są to pojęcia nieostre, muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą uzyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy administracji publicznej obu instancji, rozpoznając niniejszą sprawę naruszyły przepisy prawa procesowego co miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 wymienionej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.