Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 195/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie : SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2021 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta, decyzją nr [...] z dnia 6 września 2021 r., działając na podstawie art. 10 w związku z art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 13a, art. 18, 22, 25 oraz art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2019 poz. 2407 z późn. zm.), art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1177): I ustalił, iż świadczenie wychowawcze ustalone w dniu 05.09.2019 r. (znak sprawy: [...]) na dziecko: J. J. w okresie od 01.08.2020 r. do 31.05.2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym; II. ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 2 500,00 zł; III. zobowiązał M. T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 2 500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że na wniosek M. T. z dnia 1 lipca 2019 r. przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: J. J., na okres od 01 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Organ I instancji powziął informację, że w przypadku M. T. nastąpiły istotne zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, tj. nastąpiła zmiana w przedmiocie sprawowania opieki nad dzieckiem. Zgodnie z przedłożonym do akt sprawy postanowieniem Sądu Rejonowego, III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] z dnia 24 lipca 2020 r., prawomocnym dnia 1 sierpnia 2020 r. nastąpiła zmiana w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, tj. na opieką naprzemienną. W takim stanie rzeczy organ I instancji w dniu 15 lipca 2021 r. wszczął postępowanie administracyjne w kierunku ustalenia zasadności pobierania przez stronę świadczenia wychowawczego na dziecko. Ustalono, że świadczenie wychowawcze wypłacone M. T. nie przysługiwało w pełnej kwocie 500,00 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2021 r., ale w połowie. Zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, "świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia" (art. 25 ust. 2 pkt. 4). Jednocześnie zobowiązano M. T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 2500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty.

Na skutek odwołania M. T. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 listopada 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 2 pkt. 11, art. 10, art. 13a, art. 25 oraz art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), oraz 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego zostały uregulowane przede wszystkim w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Niemniej do tego rodzaju świadczenia zastosowanie mają także inne ustawy, w tym m.in. ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), oraz szereg innych, w tym akty wykonawcze do tych ustaw m.in. rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1177). Na wniosek M. T. z dnia 1 lipca 2019 r. organ I instancji przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: J. J. na okres od 01 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Jednakże organ I instancji powziął informację, że w przypadku M. T. nastąpiły istotne zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, tj. nastąpiła zmiana w przedmiocie sprawowania opieki nad dzieckiem. Zgodnie z przedłożonym do akt sprawy postanowieniem Sądu Rejonowego, III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] z dnia 24 lipca 2020 r., prawomocnym dnia 1 sierpnia 2020 r. nastąpiła zmiana w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, tj. ustanowiono opieką naprzemienną. W takim stanie rzeczy organ I instancji w dniu 15 lipca 2021 r. wszczął postępowanie administracyjne w kierunku ustalenia zasadności pobierania przez stronę świadczenia wychowawczego na dziecko J. J. Ustalono, że świadczenie wychowawcze wypłacone M. T. nie przysługiwało w pełnej kwocie 500,00 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2021 r., ale w połowie. Zatem zgodnie z art. 25 ust. 2 cyt. ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, "świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia" (art. 25 ust. 2 pkt. 4). Jednocześnie zobowiązano M. T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 2500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty. Ustalono, że to nienależnie pobrane świadczenie zostało wypłacone w całości stronie w przypadku, gdy małoletni syn J. J., zgodnie z wyrokiem Sądu pozostawał pod opieką naprzemienną u obojga rodziców, tj. matki i ojca. Łączna kwota wypłaconego świadczenia za jeden miesiąc wynosi 500,00 zł, zatem przez 10 miesięcy (od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2021 r.) pobrano nienależnie 2.500,00 zł (10 miesięcy x 500 zł x kź) . Z treści art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Organ odwoławczy ocenił, że w przedmiotowej sprawie wszystkie okoliczności są w zasadzie prawidłowo ustalone w przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu dowodowym. Zdaniem organu odwoławczego, nie zmienia sytuacji fakt, że odwołująca się pobrane świadczenie wychowawcze przekazywała w całości na potrzeby wychowawcze swojego dziecka. W tym kontekście organ odwoławczy zwrócił uwagę na treść art. 25 ust. 10 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2019 r" poz. 2407 ze zm.), w myśl którego: "Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Warunkiem koniecznym zastosowania przedmiotowej instytucji jest aktywność strony w kierunku złożenia odpowiedniego, osobnego podania skierowanego do organu pierwszej instancji.

Pismem z dnia 7 stycznia 2022 r. M. T. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, skutkujące nieuwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej; w tym nieuwzględnienie faktu, iż 250 zł z 500+ comiesięcznie było przekazywane przez skarżącą na rzecz Ł. J., ojca małoletniego, któremu przysługiwał wniosek o połowę 500 plus; 2) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, skutkujący bezpodstawnym uznaniem, że zachodzi konieczność zwrotu pobranego świadczenia; w szczególności nieustosunkowanie się przez organ do informacji i dowodów o przekazywaniu przez skarżącą ojcu małoletniego Ł. J. 250zł z 500 plus, pominięcie dowodu ze złożonego oświadczenia przez Ł. J., oraz przelewu alimentów przesyłanych przez Ł. J. na konto skarżącej; 3) art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez nakazanie zwrotu świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy brak jest podstaw do stwierdzenia, że świadczenie zostało nienależnie pobrane; 4) art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez uznanie, że świadczenie wychowawcze zostało skarżącej wypłacone pomimo braku prawa do tego świadczenia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, względnie również decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się zasadna.

W ocenie Sądu, ze zabranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że na wniosek z dnia 1 lipca 2019 r. Prezydent Miasta przyznał M. T. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko – J. J. – na okres od 01 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...], z dnia 24 lipca 2020 r. prawomocnego z dniem 1 sierpnia 2020 r., nastąpiła zmiana w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim J. J., w ten sposób, że rodzice będą sprawować nad dzieckiem opiekę naprzemienną. Ojciec małoletniego J. J. nie wystąpił o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Świadczenie wychowawcze pobierane w całości przez M. T. było przeznaczane na potrzeby małoletniego J. J.; jego rodzice dokonywali przy tym rozliczenia między sobą w ten sposób, że o kwotę 250 zł była obniżana kwota alimentów płaconych przez ojca.

Zauważyć w tym miejscu należy, że analogiczny w dużej mierze stan faktyczny był już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w szczególności w wyroku z dnia 30 maja 2022 r. (III SA/Kr 844/21, CBOSA). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całej rozciągłości tę ocenę podziela, toteż argumentacja przedstawiona poniżej jest zasadniczo zbieżna z argumentację zaprezentowaną we wspomnianym wyroku.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej "u.p.p.w.d." lub "ustawa") celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 w wysokości 500 zł na dziecko. W myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Podział świadczenia wychowawczego jest wyjątkiem od zasady przyznania tego świadczenia wyłącznie matce lub wyłącznie ojcu, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje. Taki podział świadczenia uzależniony jest, jak wynika z treści art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., od istnienia orzeczenia sądowego ustanawiającego opiekę naprzemienną (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 marca 2022 r. III SA/Kr 1758/21, CBOSA). Przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. dotyczy sytuacji, w której dochodzi do zbiegu świadczenia, czyli jego pobierania przez oboje rodziców sprawujących opiekę naprzemienną nad dzieckiem. Wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice sprawują opiekę naprzemienną nad dziećmi i występują z wnioskiem o przyznanie świadczenia, ustawodawca dopuszcza dokonanie podziału świadczenia między rodziców. Natomiast w sytuacji, gdy brak jest orzeczenia sądu ustanawiającego opiekę naprzemienną, a oboje rodzice występują o przyznanie świadczenia wychowawczego, obowiązkiem organu jest ustalenie, u którego z rodziców dziecko rzeczywiście przebywa, a także który z rodziców utrzymuje dziecko i przyznanie świadczenia temu z rodziców, który spełnia określone w ustawie przesłanki.

Przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. powinien być odczytywany z uwzględnieniem metod wykładni systemowej oraz miejsca przepisu w powołanej jednostce redakcyjnej, jak i w całej ustawie. Ustawodawca jednoznacznie określił wysokość świadczenia wychowawczego przysługującego na jedno dziecko na kwotę 500 zł miesięcznie. Kwota ta może ulec podziałowi wyłącznie wówczas, gdy rodzicie legitymują się orzeczeniem o opiece naprzemiennej oraz złożą wniosek o przyznanie świadczenia. Dokonując zatem oceny, czy w przypadku skarżącej doszło do nienależnego pobrania świadczenia wychowawczego organy powinny uwzględnić, że w niniejszej sprawie nie doszło do łącznego ich pobierania przez oboje rodziców, ponieważ ojciec dziecka nie składał wniosku o jego przyznanie. Co więcej, połowa świadczenia była przekazywana ojcu dziecka przez skarżącą i przeznaczana na utrzymanie dziecka, a zatem świadczenie zostało wykorzystane zgodnie z celem określonym w ustawie.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze zobowiązana jest do jego zwrotu. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się m. in. świadczenia wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do ich pobierania. Obok tej przesłanki ustawa za nienależnie pobrane świadczenia uznaje m. in. świadczenia uzyskane na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie oraz wypłacone innej osobie niż ta, której zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu. Dokonując wykładni stanowiącego podstawę zaskarżonych decyzji art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. trzeba uwzględnić również pozostałe przesłanki, o których mowa w przepisach. Zwrócić należy również uwagę, że zgodnie z art. 25 ust. 2a u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze nie uznaje się świadczenia przyznanego rodzicowi, opiekunowi prawnemu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, który zmarł, pobranego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka albo opiekuna faktycznego dziecka, którym zostało ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 18 ust. 2b.

Mając na względzie powyższe, należy wskazać, że ustawodawca wśród przesłanek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wymienia sytuacje, w których uzyskanie świadczenia oparte było na fałszywych zeznaniach, dokumentach lub innym przypadku świadomego wprowadzenia w błąd organu, a także sytuacje, w których świadczenie zostało wypłacone osobie nieuprawnionej. Równocześnie ustawa wprost wskazuje, że w sytuacji, gdy świadczenie wychowawcze w sytuacji śmierci rodzica, któremu zostało przyznane, zostanie pobrane przez drugiego rodzica, który faktycznie opiekuje się dzieckiem, nie można uznać go za świadczenie nienależne (mimo że formalnie brak było decyzji upoważniającej tego rodzica do odbioru świadczenia). Całokształt regulacji wskazuje, że kluczowe dla ustawodawcy jest to, aby świadczenie służyło celowi, dla którego zostało ustanowione, czyli pokryciu części wydatków związanych z wychowaniem dzieci przez osoby, które faktycznie się dziećmi opiekują.

Interpretacja przesłanki opisanej w art. 26 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. powinna być dokonana z uwzględnieniem celu ustawy, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do uznania, iż świadczenie pobrane przez skarżącą w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 maja 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wynika to z faktu, że w odnośnym czasie skarżąca miała przyznane świadczenie w wysokości 500 zł i skarżąca przekazywała połowę świadczenia ojcu dziecka, który w tym czasie również sprawował opiekę nad dzieckiem, a cała kwota była następnie przekazywana na pokrycie kosztów wychowania dziecka.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że organy nie mogą zatracić celu regulacji, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z powyższym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21, CBOSA). Skoro zatem z niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że skarżąca oraz ojciec dziecka przeznaczyli uzyskaną kwotę świadczenia na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, organy I i II instancji powinny uwzględnić tę okoliczność przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.

Skoro ustawa posługuje się sformułowaniem "świadczenia nienależnie pobranego", należy uwzględnić, że jest to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II). Tymczasem, w przypadku skarżącej trudno jest mówić o przyjęciu nienależnego świadczenia w sytuacji, gdy świadczenie to zostało przekazane ojcu dzieci, który w przypadku zbiegu świadczeń byłby uprawniony do pobierania połowy kwoty świadczenia określonego w art. 5 u.p.p.w.d., a następnie wykorzystane zgodnie z celem ustawy. Chociaż w świetle przepisów u.p.p.w.d. świadczenie przysługuje matce, ojcu, opiekunowi, to w istocie służy ono dziecku, w rezultacie zasadnie przyjmuje się w orzecznictwie, że to, kto w istocie pobrał świadczenie i czy osoba ta sprawowała w danym okresie opiekę nad dzieckiem, któremu miało ono służyć – ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. m.in. wyroki: WSA w Olsztynie z 23 września 2021 r., II SA/Ol 648/21; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 listopada 2021 r., II SA/Go 770/21; WSA w Kielcach z dnia 15 grudnia 2021 r., II SA/Ke 836/21, CBOSA).

W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonując oceny, czy skarżąca pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze pominęły zupełnie okoliczność, że ojciec dziecka nie występował, ani nie otrzymywał świadczenia wychowawczego w spornym okresie. Tym samym nie doszło do pobrania świadczenia w wysokości przekraczającej ustawowo określoną kwotę 500 zł na dziecko. W rezultacie, gdyby przyjąć za prawidłowe stanowisko organu I i II instancji nakazujące skarżącej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, doszłoby do pozbawienia dziecka skarżącej połowy kwoty, która zgodnie z ustawą Państwo powinna być przekazana na ich wychowanie.

Stanowisko w istocie tożsame z tu przedstawionym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaprezentował już wcześniej w powołanym wyżej wyroku z dnia 30 maja 2022 r., III SA/Kr 844/21, CBOSA).

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Ze względu na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego Sąd orzekł również – w punkcie drugim wyroku – o jego umorzeniu na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.