Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1563/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] sierpnia 2021 r., [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania A. P. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Burmistrza K. z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak [...], m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływana jako uśr) oraz art. 138 § 1 pkt ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Burmistrz K. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Przedstawiając stan faktyczny, organ I instancji wskazał na sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, który zamieszkuje ze swoim dorosłym synem, na którym także ciąży obowiązek alimentacyjny, pomimo uzależnienia ww. od alkoholu. Burmistrz wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W ocenie organ I instancji brak jest w niniejszej sprawie związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Wykonuje ona bowiem czynności dnia codziennego - przygotowuje ojcu i przynosi posiłki, podaje lekarstwa i dba o higienę osobistą, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie. Organ ocenił powyższe jako czynności dnia codziennego, nie wykraczające poza obowiązki domowe wykonywane zwyczajowo w każdym niemal domu i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy.

Ww. decyzję zaskarżyła Skarżąca, zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia, bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego rozstrzygnięcia;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w oświadczeniu z [...] .05.2021 r. Skarżąca oświadczyła, iż musiała zrezygnować z możliwości szukania zatrudnienia, albowiem sprawuje opiekę nad ojcem, u którego zdiagnozowano chorobę Alzhaimera, do czego doszły napady padaczki, i który wymaga w związki z tym całodobowej opieki.

Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ I instancji przeprowadził dokładne postępowanie wyjaśniające i ustalił, że wymagający opieki ojciec Skarżącej zamieszkuje wspólnie z dorosłym synem, przy czym każdy z domowników ma swój pokój, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i wspólnie korzystają z pozostałych pomieszczeń. Syn jest osobą dotkniętą problemem alkoholowym, bezrobotnym, podejmującym się prac dorywczych. Ww. w oświadczeniu z [...].10.2021 r. wskazał że opiekę nad ojcem sprawuje Skarżąca.

Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 uśr należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Z wywiadów przeprowadzonych [...] lipca i [...] października 2021 r. wynika, że osoba wymagająca opieki jest osobą samodzielną w zakresie poruszania się i wykonującej samodzielnie czynności wobec swoich potrzeb sanitarno-higienicznych. Zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad ojcem sprowadza się m.in. do zrobienia zakupów, przygotowania i podania ojcu posiłków, leków, załatwiania spraw urzędowych i wizyt lekarskich, sprzątaniu mieszkania. Tę opiekę Skarżąca sprawuje całodobowo, jak to podkreśliła w treści swojego oświadczenia z [...] maja 2021 r. Ojciec Skarżącej jest osobą samodzielnie się poruszającą, samodzielnie spożywa posiłki, a Skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy ojcu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z opieką nad jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż nie wymaga on leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów czy też pieluchomajtek. Pomoc Skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Ojciec Skarżącej wymaga opieki jako starszy człowiek z chorobami swojego wieku, którą to opiekę faktycznie sprawuje córka, ale opieka ta winna wynikać z moralnego obowiązku otoczenia chorego ojca właściwą opieką.

Nie można pominąć także faktu, że wraz z ojcem zamieszkuje jego syn, który pomimo borykania się z problemem alkoholowym także ma obowiązek alimentacyjny wobec swego chorego ojca. To syn przebywa całodobowo z ojcem, zamieszkując wspólnie w tym samym mieszkaniu. Nie wykonuje on czynności tożsamych, które wykonuje Skarżąca, ale z pewnością pomaga ojcu w razie potrzeby przy czynnościach życiowych podczas nieobecności siostry w ich mieszkaniu. Skarżąca zamieszkuje ze swoją rodziną pod innym adresem i wychowuje 6 letnie dziecko.

Argument Skarżącej, że od śmierci matki sprawuje opiekę nad ojcem, bo prowadzi dom oraz towarzyszy ojcu podczas wizyt lekarskich i badaniach, dawkuje leki i przygotowuje posiłki, jest nieprzekonujący o niemożności podjęcia przez ww. zatrudnienia. Zasadnicza część czynności podejmowanych przez Stronę nie ma bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem jako osobą niepełnosprawną. Dlatego też, zdaniem Kolegium, brakuje podstaw dla wniosku, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem, a zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia stosownej aktywności zarobkowej.

Podkreślić należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2.02.2017 r., I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 uśr należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5.06.2012 r., I OSK 2454/11).

W ocenie organu odwoławczego Skarżąca nie sprawuje stałej, permanentnej i regularnej opieki nad chorym ojcem w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom nie odpowiada ustalony w toku postępowania zakres pomocy, jaką świadczy ona swojemu ojcu.

Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Mając na uwadze powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga była zasadna.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

SKO w zaskarżonej decyzji potwierdziło słuszność stanowiska organu I instancji, że pomoc udzielana przez Skarżącą ojcu nie uniemożliwia jej aktywności zawodowej. Z przepisu art. 17 ust. 1 uśr wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organy dotycząca sprawowanej przez Skarżącą opieki była przedwczesna.

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych, w słowniku wyrażeń ustawowych zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21 sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a uśr odsyła z kolei do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 uśr w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu. Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia.

Podkreślenia jednak wymaga to, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2.02.2017 r., I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła, w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (zob. wyroki WSA w Gdańsku z 2.07.2020 r., III SA/Gd 482/20, WSA w Krakowie z 29.07.2021 r., III SA/Kr 640/21). Stała opieka winna być zatem rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, przepis art. 17 ust. 1 uśr nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 23.07.2021 r., II SA/Gl 598/21).

Mając na względzie wyżej przedstawione rozważania, podnieść należy, że na organach w tego typu sprawach spoczywa obowiązek szczególnie dokładnego i wnikliwego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności w kwestii zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną osobą. Przyjęcie przez organ, że zakres opieki udzielanej przez Skarżącą nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 uśr do świadczenia pielęgnacyjnego nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, jest przedwczesny i wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego. Takie stwierdzenie organu bez pogłębionej analizy okoliczności sprawy nie może zostać zaakceptowane z tego względu, że podjęcie zatrudnienia mogłoby chociażby znacznie utrudnić dyspozycyjność Skarżącej, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej taką opieką, jakiej wymaga.

W szczególności organ winien ustalić, jak wygląda dzienny harmonogram pomocy udzielanej przez Skarżącą ojcu, czy jest możliwe, biorąc pod uwagę jago stan zdrowia (zdiagnozowano chorobę Alzhaimera, do czego doszły następnie napady padaczki), jego samodzielne funkcjonowanie przez okres, który Skarżąca musiałaby przebywać w miejscu pracy.

Trudno w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie stwierdzić, że opisany zakres podejmowanych przez Skarżącą czynności w odniesieniu do niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca w rzeczywistości nie jest konieczny ani pomocny dla możliwości jego samodzielnej egzystencji, a tym samym czas poświęcany wykonywaniu tych czynności mógłby zostać poświęcony na podjęcie przez Skarżącą pracy zawodowej. Samo ustalenie rodzaju czynności, których wykonywanie przez osobę niepełnosprawną wymaga pomocy Skarżącej i stwierdzenie na tej podstawie, że pomoc ta nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią jakiejś pracy zarobkowej, jest nieuzasadnione. Nie można bowiem zapominać, że w przypadku osoby niepełnosprawnej nawet najprostsze czynności dnia codziennego mogą nie tylko wymagać pomocy innej osoby, ale zajmować nieporównanie większą ilość czasu, a także wymagać większej ich częstotliwości. W związku z tym nie można utożsamiać sytuacji osoby niepełnosprawnej z sytuacją osoby zdrowej i porównywać zakresu obowiązków Skarżącej z obowiązkami domowymi wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym.

Umknęła ponadto organowi możliwość zastosowania art. 79a § 1 zd. 1 kpa, zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Niezrozumiałe jest również nieprzesłuchanie brata Skarżącej na okoliczność możliwości sprawowania przez niego opieki nad ojcem, biorąc w szczególności pod uwagę jego oświadczenie, że nie pomaga on ojcu. Poza tym, zgodnie z art. 86 zd. 1 kpa, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Niewątpliwie dowód taki winien być przeprowadzony w niniejszej sprawie, uwzględniając okoliczność, że to Skarżąca posiada największą wiedzę w zakresie istotnym dla jej rozstrzygnięcia i prawidłowe przeprowadzenie tego dowodu umożliwi jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Sąd stwierdza, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób powierzchowny, organy w szczególności nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia rzeczywistych potrzeb osoby wymagającej opieki i rzeczywistego nakładu pracy wymaganego dla ich zaspokojenia, a tym samym ciężaru oraz zakresu obowiązków, jaki spoczywa na osobie otaczającej ją opieką. Skutkuje to istnieniem w tym przedmiocie uzasadnionych wątpliwości, które stanowią niedostateczne wyjaśnienie sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). W zaistniałej sytuacji należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przywołanych powyżej przepisów, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji, organ, ponownie rozpoznając sprawę, dokona nie budzących wątpliwości w sprawie ustaleń stanu faktycznego związanych z zakresem sprawowanej przez Skarżącą opieki, uwzględniając schorzenia, na jakie cierpi osoba wymagająca opieki. Następnie organ dokona ponownej oceny wniosku Skarżącej i całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, badając, czy stan faktyczny sprawy pozwala na przyznanie Skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia, wypowiadając się również w kwestii istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (nie podejmowaniem) zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływana jako "ppsa"), orzeczono jak w sentencji.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).