Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 235/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4, art. 32
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 par. 3, art. 151, art. 153;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 19 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi H. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu z dnia 23 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu decyzją nr [...], wydaną w dniu 31 maja 2012 r., po rozpoznaniu wniosku H. C., odmówił umorzenia należności z tytułu:

1. składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 03/2002-01/2012 w kwocie [...] zł;

2. odsetek od nieopłaconych składek naliczonych na dzień 10.04.2012 r. w kwocie [...] zł;

3. kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu decyzją nr [...] z dnia 9 lipca 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 31 maja 2012 r.

Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy na skutek skargi H. C. na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 944/12 uchylił zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 31 maja 2012 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że ocena przesłanek nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej u.s.u.s.) dokonana została przez organy prawidłowo. Jednakże z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 8 , art. 10, art. 11, art. 77 § 1 Kpa dokonano oceny przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie Sądu organy w niedostateczny sposób i z naruszeniem zasad postępowania oceniły przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r - w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Całkowicie poza rozważaniami organ pozostawił kwestie ponoszenia kosztów na tzw. codzienne wydatki - tj. jedzenie, środki czystości itd. Fakt, iż Skarżąca koszów tych nie określiła ani we wniosku o umorzenie, ani później w toku postępowania nie oznacza, że takowych nie ponosi. Zasady doświadczenia życiowego nakazują uznać, iż są one niezbędne dla normalnego funkcjonowania rodziny. W decyzji organu I instancji uznano, iż miesięczna kwota wydatków to [...] zł, podczas gdy z prostego matematycznego zestawienia wynika, iż jest to kwota ok. [...] zł. Taką też kwotę wydatków przyjęto w zaskarżonej decyzji. Dochody natomiast ustalono na kwotę [...] zł na 3 osoby. Z uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie wynika w jaki sposób organy oceniły możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącej i jej rodziny, brak w nich przekonywującego stanowiska co do braku podstaw do zastosowania §3 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Wątpliwości Sądu budzi też twierdzenie organu, iż skoro Skarżąca dobrowolnie dokonuje wpłat od lutego 2012 roku, to oznacza to stabilność jej sytuacji finansowej. To, że Skarżąca będąc całkowicie zaskoczoną faktem powstania zobowiązania i w poczuciu obowiązku stara się regularnie płacić składki nie oznacza i w żadnym wypadku nie może przesądzić o tym, że jej sytuacja nie jest tak ciężka jak ona sama twierdzi. Wręcz przeciwnie - nadużyciem ze strony organu jest twierdzenie, że umiejętność organizowania tej spłaty w pierwszej kolejności przesądza o tym, że Skarżąca nie żyje na granicy niezbędnego minimum i że nie jest zagrożona egzystencja rodziny. Już z oceny okoliczności niespornych wynika, iż żyje na takiej granicy i fakt dobrowolnej spłaty zaległości absolutnie nie zwalnia organu od oceny możliwości funkcjonowania Skarżącej w realiach codziennego życia. Nie może też być uznany jako zarzut pod adresem Skarżącej fakt podniesiony przez organ w zaskarżonej decyzji, iż reguluje ona zobowiązania cywilnoprawne. Fakt bowiem, iż Skarżąca stara się wszystkie zobowiązania regulować w obawie przed konsekwencjami nie może stanowić argumentu przemawiającego przeciwko niej. Z decyzji zdaje się wynikać, iż dobrowolny fakt spłaty zaległości jest argumentem przemawiającym przeciwko Zobowiązanej. W ocenie składu orzekającego – takie stanowisko organu jest naruszeniem uznania administracyjnego, jest ono bowiem dowolne i nie poparte merytorycznym uzasadnieniem. Skoro bowiem wystąpiła o układ ratalny, to może to oznaczać, iż kwota [...] zł płacona dobrowolnie była zbyt dużym obciążeniem finansowym. Organy konsekwentnie uznając, iż H. C. dysponuje stałym dochodem nie wyliczył szczegółowo - ile tego stałego dochodu pozostaje Skarżącej, skoro płaci ona wszystkie zobowiązania. Jednocześnie w zaskarżonej decyzji z uwagi na nieudokumentowanie kwoty wydatków na leki organ nie uwzględnił jej w wydatkach Skarżącej, pomimo iż w decyzji poprzedzającej uczynił to bez takiej dokumentacji. Niewątpliwie przy ocenie, czy Skarżąca jest w stanie opłacić należności bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla Skarżącej i jej rodziny należy mieć na uwadze konieczność istnienia pewnego minimum materialnego, które da Skarżącej możliwość samodzielnego i godnego funkcjonowania.

Obowiązkiem organu w toku postępowania jest uwzględnianie nie tylko interesu Zakładu, ale także słusznego interesu strony. Zaległość Zobowiązanej jest wysoka i była ona skutkiem przekonania strony, iż skoro ma przyznaną rentę rodzinną to nie ma obowiązku płacenia składek. Sąd dał wiarę oświadczeniu Skarżącej w tej części, trudno uznać bowiem, iż wiedząc o obowiązku płacenia składek doprowadziła do powstania tak wysokiego zadłużenia, zwłaszcza, iż w 2004 roku zmarł jej mąż i jej sytuacja materialna gwałtownie się pogorszyła. Obecnie również nie unika regulowania należności, podjęła przecież próbę dobrowolnej spłaty. Z nadesłanych przez organy materiałów nie wynika – dlaczego organ przez 10 lat nie zwracał się do Skarżącej o spłatę zaległości lub nie podjął środków celu ich egzekucji. Z tego powodu Skarżąca przez te wszystkie lata była przekonana, że nie ma obowiązku płacenia składek. Organ wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego winien ocenić i uwzględnić te okoliczności dla słusznego interesu strony. Organ w zaskarżonej decyzji w istocie nie wykazał na czym polegać miała w przypadku H. C. konfrontacja interesu dłużnika z interesem społecznym.

W ocenie Sądu organ nie rozważył również kwestii przedawnienia składek za miesiące marzec i kwiecień 2002 roku.

Wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu od powyższego wyroku WSA w Poznaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że organ w sposób niedostateczny ocenił sytuację skarżącej, a przyjęcie przez organ, że spłata zadłużenia wobec ZUS nie zagrozi potrzebom bytowym skarżącej budzi zasadnicze wątpliwości z punktu widzenia wymogu obiektywnej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił natomiast wyrażonego w zaskarżonym wyroku poglądu, że okoliczności powstania zadłużenia mają wpływ dla oceny zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności ocenie podlegają bowiem nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuacja finansowa wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 839/13). Ten mankament uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nie miał jednak istotnego wpływu na wynik sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu decyzją z dnia 8 października 2014 r., nr [...] odmówił H. C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2002 do 01/2012 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek – [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień 10.04.2012 r. – [...] zł,

- kosztów upomnienia – [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą od 1.01.2003 r. do 31.12.2012 r. (z przerwą od 30.09.2010 r. do 1.11.2012 r.). Należności za okres 03-04/2002 uległy przedawnieniu. Natomiast istniejąca zaległość – za okres od 07/2004 do 08/2011 spłacana jest w układzie ratalnym.

Na podstawie zgromadzonego materiału sprawy Zakład ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe razem z wnuczką i jej synem. Wnioskodawczyni uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej w kwocie [...] zł (w tym dodatek pielęgnacyjny). Wnuczka wnioskodawczyni – B. B. jest według oświadczenia matką samotnie wychowującą dziecko i uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł netto na miesiąc. Nie wskazano przy tym, czy otrzymuje alimenty na małoletnie dziecko lub korzysta ze świadczeń dla osób samotnie wychowujących dzieci. Stałe wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem wnioskodawczyni oszacowała na kwotę [...] zł, w tym opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w kwocie [...] zł, związane z leczeniem w kwocie co najmniej [...] zł oraz inne w kwocie [...] zł. Natomiast z przedstawionych dokumentów wynika, iż zobowiązana opłaca na miesiąc: czynsz w kwocie [...] zł (za 07/2014 r.), gaz w kwocie [...] zł (1/2 kwoty wykazanej na potwierdzeniu wpłaty), energię elektryczną [...] zł (1/2 kwoty wykazanej na fakturze) oraz koszty leczenia średnio w kwocie [...] zł ([...] zł wydano na leki w okresie od stycznia do września 2014 r.), koszty związane z przedszkolem [...] zł. Wnioskodawczyni wskazała w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, że posiada zobowiązanie finansowe z tytułu zaciągniętych pożyczek, miesięczne raty w wysokości [...] zł i [...] zł są spłacane. Obecnie wnioskodawczyni spłaca również zaległość z tytułu nieopłaconych składek w formie układu ratalnego z ratą w kwocie [...] zł. W związku z powyższym koszty miesięcznie ponoszone przez wnioskodawczynię w związku z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego i spłatą zobowiązań wynoszą [...] zł, co oznacza, iż do dyspozycji - na wyżywienie, zakup ubrań i środków czystości - pozostaje [...] zł średnio na miesiąc na 3 osoby.

Zdaniem Zakładu powyższa kalkulacja wskazuje, iż pomimo regulowania zobowiązań, w tym również tych z tytułu nieopłaconych składek - i opłat związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego pozostaje kwota ponad [...] zł a więc nie jest zagrożone zapewnienie podstawowych potrzeb rodziny, w związku z czym zakład nie stwierdził zaistnienia przesłanki umorzenia należności z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Ponadto ZUS nie stwierdził zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia, ponieważ wnioskodawczyni nie wskazała, by poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego egzystowania.

Zakład wziął również pod uwagę wiek oraz udokumentowane schorzenia wnioskodawczyni, jednakże z uwagi na brak informacji, by było konieczne sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, nie stwierdził także zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, wskazując że wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód - rentę rodzinną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym.

Ponadto ZUS nie stwierdził przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazując że żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził obecnie wobec wnioskodawczyni przesłanki całkowitej nieściągalności.

Decyzją z dnia 23 grudnia 2014 r., nr [...], wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zakład ponownie nie stwierdził przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazując że wnioskodawczyni nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości, nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia, żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził całkowitej nieściągalności oraz jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość uzyskania kwoty wyższej od wysokości wydatków egzekucyjnych.

Ponadto Zakład podtrzymał swoje stanowisko co do niestwierdzenia przesłanek umorzenia z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, przy czym w odniesieniu do przesłanki z pkt 1 tego przepisu powołał się na nowe okoliczności ustalone z urzędu. Wskazał mianowicie, że na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że wnuczka wnioskodawczyni B. B. otrzymuje wynagrodzenie w kwocie ok. [...] zł netto. W dalszym ciągu wnioskodawczyni nie wyjaśniła natomiast kwestii ewentualnego otrzymywania przez wnuczkę alimentów na małoletnie dziecko lub świadczeń dla osób samotnie wychowujących dzieci. W związku z powyższym Zakład przyjął dochód gospodarstwa domowego na poziomie [...] zł. W ramach wydatków Zakład uwzględnił aktualną ratę z tytułu nieopłaconych składek w kwocie [...] zł. Odnośnie zaś podanych przez wnioskodawczynię zobowiązań wobec osób fizycznych w kwocie [...] zł, organ zaznaczył, że wnioskodawczyni nie wskazała jednocześnie, czy zadłużenie jest spłacane. W związku z powyższym Zakład przyjął, że miesięczne koszty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego i spłatą zobowiązań wynoszą [...] zł, co oznacza, że do dyspozycji – na wyżywienie, zakup ubrań, środków czystości itp. – na trzy osoby pozostaje średnio [...] zł. W konsekwencji organ stwierdził, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącej znacznie przekracza minimum socjalne, a zatem w przypadku wnioskodawczyni nie można mówić o ubóstwie.

W skardze na powyższą decyzję H. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 8 października 2014 r., zarzucając naruszenie art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną, wybiórczą i nieobiektywną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenie życiowego, z pominięciem funkcji ochronnej ubezpieczenia systemu zagwarantowanych świadczeń w kontekście interesu społecznego i słusznego interesu strony, przy braku podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak aby wydana decyzja mogła przekonać podmiot, brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz błędne uzasadnienie wydanej decyzji, bez wskazania wszystkich dowodów, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie i jak je ocenił, w szczególności poprzez:

a) skupienie się w zasadzie jedynie na matematycznym wyliczaniu kosztów ponoszonych przez wnioskodawczynię i przejście do porządku dziennego nad podeszłym wiekiem wnioskodawczyni oraz chorobą przewlekłą wnioskodawczyni, która wykazała szeregiem zaświadczeń o stanie zdrowia, zaświadczeń lekarskich, recept i szeregiem faktur, że wnioskodawczym choruje przewlekłe i stan zdrowia nie rokuje poprawy, a jedynym jej dochodem jest skromna renta rodzinna, która nie wystarcza na godziwe życie,

b) brak uznania, że dalsze opłacanie należności składkowych pozbawia zobowiązaną możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb życiowych,

c) błędne przyjęcie, że kwota wynagrodzenia B. B. [...] zł brutto ([...] zł netto) stanowi przychód wspólnej rodziny - podczas gdy wnuczka kwotę tego wynagrodzenia uzyskuje dopiero od października 2014 roku, a przez blisko 3 lata toczącej się sprawy skarżąca i jej wnuczka (z minimalnym wynagrodzeniem) żyły skromnie, bo pozostawało [...] zł na trzy osoby na życie, wnuczka od października 2014 roku wyprowadziła się z mieszkania i obecnie cały ciężar jego utrzymania spoczywa na skarżącej, która nie radzi sobie z tymi wydatkami, stale się zadłuża,

d) pominięcie, że zobowiązana nie ma żadnego innego dochodu, ma długotrwałe zobowiązania finansowe, które stara się spłacać, aby nie dopuścić do egzekucji, żyje na granicy ubóstwa,

e) pominięcie w ustalaniu faktów, że organ nie zwracał się przez 10 lat do wnioskodawczyni o spłatę zaległości i nie podjął w tym okresie żadnych środków w celu ich egzekucji,

f) pominięcie w ustaleniu faktów, że wnioskodawczyni wykazała dużo dobrej woli, aby spłacić już ponad [...] zł zadłużenia z tytułu składek i robiła wszystko, aby uchronić się przed dalszą egzekucją ZUS na kwotę [...] zł miesięcznie, dlatego złożyła wniosek o ratalną spłatę zaległości, gdzie spłaca [...] zł miesięcznie, a za kilka miesięcy raty dwukrotnie wzrosną,

g) pominięcie, w ustaleniu faktów, że wnioskodawczyni ma niezaspokojone potrzeby, tj. nie wykupuje wszystkich leków z recept, bo jej na to nie stać, jest zmuszona przyjmować okazjonalne świadczenia w naturze od znajomych i sąsiadów,

h) niewskazanie jakie dokumenty wykorzystano przy rozpoznawaniu tej sprawy z wcześniej prowadzonych postępowań przed organem,

i) błędne przyjęcie, że skarżąca prowadziła działalność do 31.12.2012 roku, podczas gdy wyrejestrowała działalność 25.01.2012 roku,

- co doprowadziło do naruszenia przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz do wydania przez organ - w ramach tzw. uznania administracyjnego - dowolnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności.

Ponadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, wskazując że uzyskała je lub odnalazła po wydaniu zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy uległy zmianie.

Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą (W. Siedlecki w: D. Dobrzański i inni: Komentarz..., s. 637 ). Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" zawarte w uzasadnieniu wyroku określają sposób postępowania organów w przyszłości - przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły, immanentny związek. Wskazania stanowią konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza (chociaż nie wyłącznie) oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie (T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, teza 21 do art. 153).

Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu na podstawie art. 153 P.p.s.a. i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97, LEX nr 47848 ).

W związku z powyższym w niniejszej sprawie organ był zobowiązany do zastosowania się do wskazań i oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w powołanym wyroku z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 944/12 z uwzględnieniem powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/13.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie organ, wbrew zarzutom skargi, prawidłowo zastosował się do oceny prawnej i wskazań Sądów wynikających z powyższych wyroków.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy przy tym podkreślić, że organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym.

A zatem wydanie przez organ decyzji o uznaniowym charakterze powinno poprzedzić poczynienie przez organ ustaleń w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), przy podjęciu przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak aby wydana decyzja mogła przekonać podmiot (art. 11 K.p.a.), a zarazem miała na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 K.p.a.). Tak pogłębiona ocena zgromadzonego w sprawie materiału, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez organ decyzji (art. 107 K.p.a.).

Natomiast system kontroli podjętej decyzji uznaniowej przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, lex nr 483118).

W omawianej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo, to jest zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, w oparciu o który ustalił stan faktyczny, to jest sytuację osobistą i materialną skarżącej, realizując przy tym wytyczne Sądów zawarte w powołanych wyrokach wiążących w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że WSA w Poznaniu w wiążącym wyroku stwierdził, że organ dokonał prawidłowej oceny przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy skarżąca nie wykazała, jak również nie wynika to akt administracyjnych sprawy, aby w tym zakresie nastąpiła zmiana okoliczności skutkująca odmienną oceną. W związku z czym organ ponownie nie stwierdził zaistnienia tychże przesłanek w przypadku skarżącej, wskazując że wnioskodawczyni nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości, nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia, żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził całkowitej nieściągalności oraz jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość uzyskania kwoty wyższej od wysokości wydatków egzekucyjnych. Taka ocena, zdaniem Sądu, jest zatem zgodna z oceną zawartą w wiążącym wyroku, a jednocześnie znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy i nie była kwestionowana przez skarżącą zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym.

Nie budzi również zastrzeżeń Sądu jako znajdująca potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy ocena organu w zakresie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 ww. rozporządzenia. Skarżąca nie powoływała się na żadne nadzwyczajne zdarzenie wskutek którego nastąpiłoby zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej – skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej od 2012 r., jak również nie wykazała, aby przewlekła choroba uniemożliwiała jej uzyskiwanie dochodu – skarżąca uzyskuje dochód w postaci renty rodzinnej.

Zasadniczy spór w sprawie koncentrował się natomiast wokół przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. W tym zakresie należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi, organ również zastosował się do wskazań Sądów zawartych w wiążących wyrokach, czyniąc także zadość obowiązkom wynikającym z przepisów art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Należy podkreślić, że dokonując ustaleń w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, organ przeanalizował wszelkie zgromadzone w sprawie dowody i okoliczności, w tym przedstawione przez samą skarżącą, jak również uwzględnił okoliczności ustalone z urzędu. Szczególnie istotna w tym względzie okazała się ujawniona przez organ z urzędu okoliczność, że wnuczka skarżącej B. B., wskazana przez skarżącą jako osoba, z którą zamieszkuje i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, od października 2014 r. uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. [...] zł netto. Na tej podstawie, przy uwzględnieniu wskazanych przez skarżącą średnich miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym wynoszących ok. [...] zł, także obejmujących ratę z tytułu zaległych składek, organ ustalił, że do dyspozycji skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ok. [...] zł na 3 osoby. Uwzględniając zasady logiki i doświadczenia życiowego należy stwierdzić, że powyższe czyni zasadnym stwierdzenie przez organ, że w tej sytuacji nie może być mowy o zagrożeniu dla egzystencji skarżącej i jej rodziny, także przy uwzględnieniu jej potrzeb związanych z podeszłym wiekiem skarżącej i jej stanem zdrowia. Jako bezprzedmiotowe należało uznać w tym względzie powoływanie się przez skarżącą, że wcześniej, przez 3 lata sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny była o wiele trudniejsza z uwagi na niższe dochody wnuczki skarżącej. Przy ocenie przesłanek umorzenia należy bowiem brać pod uwagę aktualną sytuację osobistą i materialną osoby zobowiązanej. Okoliczność, że ta sytuacja w przypadku skarżącej uległa poprawie wskutek wzrostu dochodów wnuczki skarżącej, którą wskazała jako pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, uzasadnia przyjęcie przez organ, że możliwa jest spłata zaległych należności z tytułu składek (w przyjętym w układzie ratalnym, który również łagodzi skutki dolegliwości z tym związanej) bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że okoliczność, iż wnuczka skarżącej wraz z synem wyprowadziła się i nie pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą od października 2014 r., została podniesiona dopiero w skardze, a zatem nie mogła być wzięta pod uwagę i zweryfikowana przez organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Należy przy tym zwrócić uwagę, że skarżąca winna poinformować organ o wszelkich zmianach w zakresie jej sytuacji osobistej i materialnej, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Do takich okoliczności należy niewątpliwie to, z kim zobowiązana pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowych i jakie są dochody tych osób. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w toku postępowania administracyjnego wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z wnuczką i jej synem. O żadnych zmianach w tym zakresie, a mianowicie ani o wzroście dochodów wnuczki, ani o jej wyprowadzeniu się i niepozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym od października 2014 r. skarżąca nie informowała organu, pomimo, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony w dniu 27 października 2014 r., a zaskarżona decyzja została wydana w dniu 23 grudnia 2014 r. Co więcej, w treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca w dalszym ciągu podtrzymywała twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej własnej i jej rodziny – wnuczki z synem jako osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji nie można zarzucić organowi nieprawidłowego działania w tym, że uwzględnił ustaloną z urzędu okoliczność wyższych dochodów wnuczki skarżącej, a jednocześnie nie rozważał okoliczności podniesionych przez skarżącą dopiero w skardze co do wyprowadzenia się wnuczki wraz synem i niepozostawania tych osób ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy też podkreślić, że te okoliczności nie mogły być również brane pod uwagę przez Sąd w niniejszym postępowaniu, gdyż to organ dokonuje merytorycznej oceny wniosku zobowiązanego i okoliczności w tym zakresie podniesionych, natomiast Sąd dokonuje jedynie kontroli wydanego na tej podstawie rozstrzygnięcia organu. Z tego też względu nie zasługiwały na uwzględnienie wnioski dowodowe skarżącej zawarte w skardze, ponieważ przed sądem administracyjnym zasadniczo nie jest prowadzone postępowanie dowodowe. Stosownie do art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może przeprowadzić wyłącznie dowody uzupełniające z dokumentów i tylko wówczas, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tego rodzaju wyjątkowe okoliczności, uzasadniające przeprowadzenie dowodu z dokumentów przez sąd administracyjny, nie zachodziły natomiast w niniejszej sprawie. Ubocznie jedynie należy dodać, że wszelkie nowe dowody i okoliczności mogą ewentualnie zostać zgłoszone w nowym wniosku o umorzenie należności skierowanym do organu rentowego, tym bardziej że skarżąca w uzasadnieniu złożonej skargi podała, że to "po wydaniu zaskarżonych decyzji nastąpiła zmiana okoliczności, która uzasadnia ponowną ocenę wszystkich zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych i przeprowadzenie dowodu z załączonych nowych dokumentów – m.in. wobec faktu, iż prowadzę już jednoosobowe gospodarstwo domowe, wnuczka z dzieckiem się wyprowadziła, nie dzieli się ze mną dochodem, zostałam sama w domu z rachunkami i stale rosnącym zadłużeniem."

Nie miały również znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące przyczyn powstania zadłużenia z tytułu składek, które miały świadczyć o jej niezawinionym działaniu w tym względzie. Tego rodzaju okoliczności nie są istotne z punktu widzenia przesłanek umorzenia wynikających z wyżej powołanej regulacji prawnej, co zostało również przesądzone w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie miała również podnoszona w skardze kwestia wskazanej przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji daty zakończenia przez skarżącą prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca twierdzi bowiem, że zaprzestała prowadzenia tej działalności w styczniu 2012 r., a zaskarżona decyzja odnosi się do zaległych składek za okres właśnie do stycznia 2012 r., pomimo wskazania w uzasadnieniu decyzji innej daty zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej aniżeli podała skarżąca.

Reasumując należy stwierdzić, że organ rentowy uwzględnił i przeanalizował w sposób wszechstronny wszystkie dowody i okoliczności, którymi dysponował w chwili wydawania decyzji, a odmienna aniżeli domagała się skarżąca ocena tych dowodów i okoliczności z nich wynikających przy prawidłowości tej oceny, która została wykazana powyżej, nie świadczy o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej, ani zasady swobodnej oceny dowodów.

Nie doszło też do naruszenia innych przepisów postępowania. Organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz dokonał prawidłowej oceny dowodów, a swoje stanowisko przedstawił wyczerpująco w uzasadnieniach decyzji, czyniąc tym samym zadość wymogom z art. 107 § 3 K.p.a.

W świetle powyższych rozważań Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani też naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, jak też brak było podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a.