Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1354/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie Magdalena Bosakirska NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Ol 287/10 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z 10 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Ol 287/10 oddalił skargę T. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] września 1999 r. do [...] lutego 2002 r. w następującym zakresie: wytwórstwo i usługi artystyczno-plastyczne, sprzedaż wyrobów własnych, usługi graficzne, działalność wydawnicza – oprócz wydawania dzienników i czasopism. W okresie prowadzenia działalności gospodarczej była zobowiązana do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. T. J. nie wywiązywała się z ustawowego obowiązku terminowego regulowania należnych składek i w związku z tym powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek.

T. J. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2009 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł za okres 10.2001 r.- 01.2002 r., ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł za okres 10.2001 r.- 01.2002 r., oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł za okres 11.2001 r.- 01.2002 r.

W ocenie organu, brak było podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej: u.s.u.s). ZUS nie stwierdził również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na skutek wniosku skarżącej, ZUS decyzją z [...] marca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2009 r. podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W uzasadnieniu organ podniósł, że w przypadku skarżącej brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Naczelnik właściwego miejscowo urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził bowiem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności ZUS. Z ustaleń organu wynika, że T. J. jest właścicielką lokalu nr [...] mieszczącego się w O., w budynku przy P. [...] oraz związanego z lokalem udziału [...] w użytkowaniu wieczystym działki nr [...]. W skład tego lokalu wchodzi pokój mieszkalny o powierzchni 11 m2 oraz pracownia plastyczna o powierzchni 21 m2. Z odpisu księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że lokal ten ma powierzchnię 56 m2 i składa się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju. W dniu [...] stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy w O. Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał w księdze wieczystej wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na zabezpieczenie należności ZUS. W związku z tym nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s.

ZUS nie stwierdził także podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia. Zdaniem organu, wnioskodawczyni nie wykazała wystąpienia okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia tj., że opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS zauważył, że od [...] września 2009 r. skarżąca jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, od [...] września 2009 r. do [...] marca 2010 r. przysługiwał jej z tego tytułu zasiłek w wysokości [....] zł. Ponadto na podstawie bazy danych osób ubezpieczonych ZUS ustalono, że od [...] marca 2008 r. do [...] września 2009 r. była ona zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia u D. P. Z deklaracji ZUS RCA składanych przez płatników składek wynika, że wnioskodawczyni otrzymała wynagrodzenie w wysokości brutto: za 6/2009 r. – [...] zł, za 7/2009 r. – [...] zł, za 8/2009 r. – [...] zł. Na podstawie powyższych ustaleń organ uznał, że obecna sytuacja materialna skarżącej nie ma charakteru stałego i nie jest wykluczone podjęcie przez nią pracy, która pozwoli na uzyskanie dochodu i opłacenie zaległości.

Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów nie wynika bowiem aby problemy zdrowotne całkowicie uniemożliwiały jej podjęcie pracy zarobkowej. Nie można zatem uznać, że jest ona pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z powodu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Jednocześnie organ zauważył, że wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą nie można uznać, iż wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Powyższa przesłanka dotyczy bowiem sytuacji, gdy z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalając skargę na powyższą decyzję podał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 u.su.s. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powstaje możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Mając na uwadze fakt, że skarżąca posiada lokal o powierzchni 56 m2 i składający się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju, a Sąd Rejonowy w O. Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na zabezpieczenie należności ZUS, WSA uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z § 3 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie Sądu, ZUS prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Organ ustalił bowiem, że skarżąca jest osobą samotną, posiada wysokie kwalifikacje zawodowe i ma możliwość uzyskiwania dochodów. Z przedłożonych dokumentów wynika wprawdzie, że w chwili obecnej jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna i od [...] września 2009 r. do [...] marca 2010 r. przysługiwał jej zasiłek w kwocie [...] zł, to jednak fakt ten nie może przesądzić o umorzeniu należności. Organ jednocześnie ustalił, że wcześniej skarżąca pracowała i z tytułu zatrudnienia otrzymała wynagrodzenie w wysokości brutto: za 6/2009r. – [...] zł, za 7/2009r. – [...] zł, za 8/2009r. – [...] zł. W ocenie Sądu, obecna sytuacja materialna skarżącej ma charakter czasowy i nie jest wykluczone podjęcie przez nią pracy w przyszłości, która pozwoli na uzyskanie dochodu i opłacenie zaległości.

WSA podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Zdaniem Sądu, jeżeli w ocenie ZUS istnieje jakakolwiek możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

T. J. zaskarżyła wyrok Sądu w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów "(...) prawa procesowego i materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia (...)".

W uzasadnieniu skarżąca zakwestionowała stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w jej przypadku nie zaistniały podstawy do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia. Podniosła, że od wielu lat z przyczyn od siebie niezależnych, a spowodowanych między innymi złym stanem zdrowia, nie uzyskuje dochodów, które mogłyby stanowić podstawę utrzymania i umożliwiałyby spłatę zadłużenia. Skarżąca podała, że podjęła próbę prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o pożyczkę środków z funduszy publicznych i to przedsięwzięcie zakończyło się niepowodzeniem gospodarczym, ale należności publicznoprawne uregulowała wyprzedając prywatny majątek. Przez wiele lat podejmowała liczne przedsięwzięcia, by zmienić swoją sytuację materialną. W chwili obecnej takich możliwości już nie ma, ponieważ nie pozwala na to zły stan zdrowia, sytuacja na rynku i brak możliwości zbywania prac oraz zaawansowany wiek, w którym to nie ma praktycznie możliwości podjęcia zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu (brak zdolności kredytowej) i jest stałym świadczeniobiorcą pomocy społecznej.

Według skarżącej została także spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 2 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie ma majątku, z którego można by egzekwować należności i jednocześnie z uwagi na fakt, że jest osobą samotną i nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

W ocenie skarżącej, w tym kontekście zastosowanie znajduje art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s i przyjęcie, że występuje całkowita nieściągalność i chociaż wydawana decyzja ma charakter uznaniowy, to jednak uzasadnienie wyroku nie wskazuje wyraźnie które dowody Sąd pierwszej instancji przyjął za wiarygodne i jednocześnie nie wskazano jakie możliwości T. J. realnie posiada, by spłacić istniejące zadłużenie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Decyzja taka podlega kontroli sądowej, gdyż ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia. Swoboda wyboru zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które określają przesłanki umorzenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnoszono, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Wniosek skarżącej dotyczył umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Granice przedmiotowe możliwego umorzenia zostały określone w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., zaś w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. sprecyzowano zasadniczą przesłankę umożliwiająca umorzenie, którą jest nieściągalność należności występująca w okolicznościach wymienionych w ustawie.

Ponadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana jest dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Dotyczy ona tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. W przypadku tej grupy płatników zaległe należności mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Z powołanego przepisu wynika, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ustawodawca wymienia przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Są to m.in.: pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) oraz przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Powołane przepisy prawa materialnego wyznaczają zakres koniecznego postępowania dowodowego i nakładają na organ obowiązek dokonania niezbędnych ustaleń. Ich ocena wymaga wnikliwego rozważenia całokształtu sytuacji wnioskodawcy.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 631/09, zauważył, że istota problemu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz należytego, wnikliwego uzasadnienia decyzji. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09).

Jeżeli w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek organ nie ustali całkowitej nieściągalności, to musi ustalić, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, m.in. z uwagi na to, że zapłata pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji słusznie zaakceptował stanowisku ZUS, że w sprawie nie zaistniał żaden z przypadków całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast oceny zaskarżonej decyzji dokonanej przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia jej zgodności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. WSA trafnie zauważył, że powołany przepis rozporządzenia nie daje podstaw do umorzenia należności, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. Sąd pominął jednak zupełnie, że te realne możliwości muszą zostać przez organ ocenione i wykazane. Organ musi uzasadnić, dlaczego uznał, że nie powinien zostać zastosowany § 3 ust. 1 rozporządzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sformułowanie stanowiska o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nastąpiło bez właściwego rozważenia przesłanek jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności. Za niewystarczające należy uznać poprzestanie na stwierdzeniu, że sytuacja materialna skarżącej nie ma charakteru stałego i może w przyszłości ulec zmianie, a stan zdrowia nie pozbawia jej możliwości osiągania dochodów a w konsekwencji stwierdzenie, że nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Akceptując odmowę zastosowania przez ZUS powołanego przepisu rozporządzenia, Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że w sprawie nie dokonano kompleksowej oceny sytuacji skarżącej. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, umorzenie należności nie następuje wyłącznie w sytuacjach określonych w pkt 1 – 3 powołanego przepisu. Wspomniane sytuacje nie wyczerpują katalogu przypadków uzasadniających umorzenie należności. Zasadniczą przesłanką takiego rozstrzygnięcia jest bowiem wykazanie przez zobowiązanego, że jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku opłacenia należności.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd organu, który uznał, że skarżąca ma możliwość osiągania dochodów, pomijając jednak, iż jest ona od wielu lat bezrobotna a wszelkie próby poprawy tej sytuacji zakończyły się niepowodzeniem. Organ uznał jednak, że sytuacja materialna skarżącej, wyrażająca się przede wszystkim w braku stałych dochodów, nie ma charakteru stałego i może ulec zmianie. WSA akceptując ten pogląd nie uwzględnił stanowiska skarżącej dotyczącego omawianej kwestii, w szczególności akcentowanego przez nią braku jakichkolwiek możliwości uzyskiwania dochodów. Uwadze Sądu uszło także i to, że skarżąca jest osobą samotną nie mogącą liczyć na wsparcie rodziny, nie posiada majątku ruchomego, korzysta z pomocy opieki społecznej, a stan zdrowia stwarza dodatkowe ograniczenia w podjęciu zatrudnienia. Podkreślenia wymaga, że stan zdrowia skarżącej nie jest tego rodzaju, by mógł stanowić samodzielną podstawę umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ale wymaga on rozważenia w powiązaniu z innymi okolicznościami podnoszonymi przez skarżącą, uzasadniającymi jej zdaniem umorzenie należności. Nie bez znaczenia jest także to, że skarżąca od wielu lat nie uzyskuje stałych dochodów, a prawo do zasiłku dla bezrobotnych utraciła [...] marca 2010 r. Dodać należy, że twierdzenia ZUS zaakceptowane przez WSA odnośnie do możliwości zarobkowych skarżącej są oderwane od okoliczności konkretnej sprawy. ZUS nie wyjaśnił, a Sąd pierwszej instancji to zaakceptował, jakie są realne możliwości zarobkowe skarżącej przy uwzględnieniu jej wykształcenia (artysta plastyk), wieku (60 lat), stanu zdrowia (schorzenia kardiologiczne i pulmonologiczne) i warunków na rynku pracy.

W tych okolicznościach stwierdzić należy, że WSA nie rozważył należycie, czy istotnie sytuacja majątkowa i rodzinna T. J. jest tego rodzaju, że wyklucza zastosowanie instytucji umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym już wyroku z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 stwierdził, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej". Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela przytoczone stanowisko. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżąca obecnie nie posiada żadnego źródła dochodu, korzysta ze środków pomocy społecznej, a zatem nie sposób uznać, że wyegzekwowanie należności z tytułu składek w drodze egzekucji z nieruchomości (mieszkania) pozostaje w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wskazane uchybienia uzasadniały uwzględnienie skargi kasacyjnej.

WSA rozpoznając sprawę ponownie, mając na względzie przedstawioną wyżej wykładnię przepisów prawa materialnego, raz jeszcze oceni legalność zaskarżonej decyzji, w szczególności zbada czy organ wystarczająco wnikliwe ustalił i ocenił okoliczności związane z istnieniem podstaw umorzenia należności.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.