Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 807/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 38 ust. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini,, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...].04.2016 r. nr [...], 2. zasądza Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz K. C. kwotę 308 (trzysta osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżący złożył w dniu [...].05.2012 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w Ł. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Po rozpatrzeniu akt sprawy, w dniu [...].12.2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 na kwotę 4 118,00 zł, w tym: pakiet 3, Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1,2 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 do powierzchni {...] ha oraz pakiet 8. Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy do powierzchni [...] ha. Decyzja została doręczona Stronie w dniu [...].12.2012 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru). Płatność rolnośrodowiskowa w kwocie 4 118,00 zł została przekazana na rachunek bankowy wnioskodawcy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...].01.2013 r. Następnie, Skarżący złożył w dniu [...].05.2013 r. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok. Po rozpatrzeniu akt sprawy, w dniu [...].02.2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wydał decyzję nr [...]o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013 na kwotę 4550,00 zł, w tym: pakiet 3, Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 do powierzchni [...] ha oraz pakiet 8. Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy do powierzchni [...] ha. Decyzja została doręczona Stronie w dniu [...].02.2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru). Płatność rolnośrodowiskowa w kwocie 4 550,00 zł została przekazana na rachunek bankowy wnioskodawcy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...].03.2014 r. W dniu [...].05.2014 r. Skarżący złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok. W gospodarstwie Skarżącego w dniach [...].11.2014 r. – [...].12.2014 r, została przeprowadzona kontrola w zakresie działania Program rolnośrodowiskowy (raport z czynności kontrolnych nr[...]). Podczas kontroli stwierdzono, że na zgłoszonych we wniosku działkach rolnych zadeklarowanych do płatności w pakiecie 8, wariant 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy ([...] ha), Skarżący nie realizował pakietu objętego wnioskiem, oraz stwierdzono uchybienia polegające na niezachowaniu występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych. Po rozpatrzeniu akt sprawy, w dniu [...].04.2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2014 na kwotę 488,00 zł, tj. przyznał płatność za realizację pakietu 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 powierzchni [...] ha, oraz odmówił przyznania płatności za pakiet 8. Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy. Decyzja została doręczona Stronie w dniu [...].04.2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru). Decyzja stała się ostateczna. W dniu [...].02.2016 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wystosował do Skarżącego zawiadomienie nr [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].12.2012 r. i decyzji nr [...] z dnia [...].02.2014 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej, Jednocześnie poinformował stronę o możliwości zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w przedmiotowej sprawie oraz do złożenia końcowego oświadczenia, zgodnie z art. 10 § 1 Kpa. Po rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. w dniu [...].04.2016 r. wydał Panu K. C. decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, na mocy której dokonał ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 7 692,00 zł (słownie: siedem tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt dwa zł zero gr.). Decyzja została skutecznie doręczona w dniu [...].05.2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru). Od powyższej decyzji w dniu [...].05.2016 r. (data nadania), Skarżący złożył odwołanie do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., za pośrednictwem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. po rozpatrzeniu odwołania Pana K. C, na decyzję nr [...] z dnia [...].04.2016r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolno środowiskowego wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł., postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, podając w uzasadnieniu wydanej w tej sprawie decyzji prawne i faktyczne motywy swojego stanowiska. Decyzja została skutecznie doręczona w dniu [...].06.2016r.

Na tę ostateczną decyzję nr [...] z dnia [...].06.2016 r. Pan K. C. złożył za pośrednictwem P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. w dniu [...].07.2016r. (data nadania w polskiej placówce pocztowej) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Decyzji Skarżący zarzucił: naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 11, 77 § 1, 78 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej "Kpa") poprzez nie podjęcie wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i dotarcia do prawdy materialnej, a w szczególności:

– niewyjaśnienie tego czy skarżący faktycznie dokonał czynności, do których

zobowiązał się w ramach realizacji Programu Rolno środowiskowego w poszczególnych latach oraz tego czy skarżący w sposób prawidłowy dokonał zasiewu poplonu, a poprzestanie na ustaleniach poczynionych poprzez dowolną ocenę stanu nieruchomości w 2014 r. w okresie gdy brak było możliwości dokonania oceny w zakresie wykonania bądź niewykonania zasiewów w związku z zalegającym na polach śniegiem,

– ocenę zebranego materiału dowodowego w sposób dowolny oraz nie uwzględniający słusznego interesu obywatela w osobie skarżącego oraz z pominięciem twierdzeń skarżącego odnośnie prawidłowego wykonania zobowiązań,

– pominięcie okoliczności podawanych ustnie przez skarżącego oraz niepodjęcie kroków celem zweryfikowania jego twierdzeń w zakresie dokonania zasiewów jesienią 2014 r. oraz w latach poprzednich poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na tę okoliczność, które to okoliczności miały znaczenie dla sprawy, co skutkowało oparciem zaskarżonej decyzji o niepełny materiał dowodowy nieposiadający znaczenia w sprawie albowiem nieobrazujący w sposób należyty stanu faktycznego dotyczącego nieruchomości skarżącego oraz wykonania przez niego zaciągniętych zobowiązań;

– naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8 Kpa, poprzez działanie organu administracji w sposób niebudzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej poprzez tendencyjny sposób prowadzenia postępowania przejawiający się w rozstrzyganiu wszystkich wątpliwości na niekorzyść skarżącego, a przez to w sposób naruszający zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej oraz poprzez dokonanie w sposób dowolny oceny zgromadzonego materiału dowodowego, wprowadzanie skarżącego w błąd co do faktu możliwości odwołania się od pierwotnie wydawanych decyzji mających wpływ na treść zaskarżanej decyzji, brak właściwego poinformowania skarżącego o konsekwencjach przyjętych na siebie zobowiązań oraz dokonywanych przez organy czynności, w tym kontroli, co spowodowało iż skarżący w sposób do którego był uprawniony nie zaskarżył decyzji dotyczącej płatności za 2014 r. oraz w sposób właściwy nie wykorzystał przysługujących mu uprawnień w zakresie możliwości zgłaszania zastrzeżeń bądź wniosków dowodowych, co rzutowało w sposób istotny na wydanie zaskarżonej decyzji;

– naruszenie przepisów postępowania tj. art. 9 Kpa, poprzez udzielenie błędnych pouczeń oraz informacji o obowiązkach i uprawnieniach rolnika, okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie, przy składaniu wymaganego wniosku oraz dokonywaniu kontroli, skutkujące powstaniem szkody po stronie skarżącego w postaci braku przyznania płatności oraz obowiązku zwrotu płatności;

– naruszenie przepisów postępowania tj. art. 107 § 1 i 3 Kpa, poprzez nie wskazanie w sposób jednoznaczny podstawy prawnej orzeczenia oraz sporządzenie treści uzasadnienia w sposób niejasny i niezrozumiały dla skarżącego, co doprowadziło do tego, że skarżący nie może zweryfikować w sposób prawidłowy dokonanych rozstrzygnięć;

– naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 2 w zw. z art. 107 § 3 Kpa, poprzez nie wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej co doprowadziło do tego, że skarżący nie ma możliwości zweryfikowania przesłanek, na których organ doszedł do przekonania, iż w stosunku do skarżącego należało wydać decyzję o zwrocie wypłaconych mu należności, co przy takich brakach postępowania winno skutkować uchyleniem decyzji organu I instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia;

– naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego

zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 ewentualnie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji;

– brak ustosunkowania się do zaskarżonej opinii do zarzutów skarżącego odnośnie niewłaściwego zastosowania przez organ l instancji rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013", co zdaniem skarżącego stanowi istotne naruszenie uprawnień skarżącego do prawidłowego zbadania skarżonych orzeczeń w drodze kontroli II-instancyjnej;

– naruszenie prawa materialnego tj, art. 18 ust 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczególne zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz § 38 i § 39 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 "( dalej ,,rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, wobec nałożenia obowiązku zwrotu przez skarżącego przyznanych uprzedni płatności, mimo braku spełnienia przesłanek określonych w powyższych przepisach, oraz bez uwzględnienia okoliczności dotyczących zasięgu wykrytej niezgodności oraz skutków jakie ta niezgodność wywiera na całość operacji;

– naruszenia prawa materialnego tj. § 38 i § 39 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ,,Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013" poprzez ich zastosowanie, w sytuacji gdy rozporządzenie te nie może mieć zastosowania do stanu faktycznego dotyczącego skarżącego powstałego przed wejściem w życie wskazanego rozporządzenia, jako iż jego zastosowanie stanowiłoby naruszenie zasady lex retro non agit;

– naruszenie prawa materialnego tj. art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczególne zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/ 2005 w sprawie rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rady na rzecz Rozwoju obszarów wiejskich oraz § 45 rozporządzenia rolno środowiskowego z 2013 r. poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy wykryte u skarżącego w 2014 r. nieprawidłowości były wynikiem siły wyższej oraz wyjątkowych okoliczności w postaci braku opadów i długotrwałej suszy, które co istotne nie wystąpiły w latach poprzednich i skutkowały dla skarżącego właściwym wypełnieniem obowiązków wynikających z Programu rolnośrodowiskowego, a zatem były nie do przewidzenia dla skarżącego, co winno skutkować uznaniem iż obowiązek zwrotu w tych okolicznościach nie może powstać; - naruszenie art 6 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 7 Konstytucji RP, a więc podstawowej w demokratycznym państwie prawa zasady legalizmu poprzez działanie organu wbrew przepisom prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje

Skarga jest uzasadniona, chociaż trafny okazał się tylko jeden zarzut.

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie zachodzi.

W sprawie doszło przede wszystkim do naruszenia § 38 ust. 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, w brzmieniu ustalonym od 15 marca 2014 r., jeżeli rolnik nie zachował któregokolwiek

z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje temu rolnikowi w wysokości zmniejszonej o 20%

w roku, w którym zostało stwierdzone takie uchybienie.

W orzecznictwie tut. Sądu, na tle identycznej treści przepisu zawartej uprzednio w § 38 ust. 6 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego wyrażono już pogląd, że sankcja, którą przewiduje może być stosowana jedynie w roku, w którym działanie beneficjenta wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego, tj. w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu występujących

w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo (zob. wyroki z dnia 25 listopada 2014 r. I SA/Bk 480/14, z dnia 4 marca 2015 r. I SA/Bk 625/14 oraz z 28 grudnia 2016 r., I SA/Bk 806/16). Pogląd ten zyskał aprobatę Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia z dnia 8 grudnia 2016 r. II GSK 1092/15 stwierdził, że przepis § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (obecnie § 38 ust. 8) ma niewątpliwie charakter jednorazowej sankcji za naruszenie zobowiązania rolnośrodowiskowego i wyraża się obowiązkiem zmniejszenia płatności przyznawanej za rok, w którym stwierdzono naruszenie.

Tym samym, stosując omawianą sankcję i zmniejszając płatności nie tylko

w roku, w którym stwierdzone zostało uchybienie w postaci niezachowania występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanego rolniczo, tworzącego ostoje dzikiej przyrody, ale również i w latach poprzedzających stwierdzenie ww. nieprawidłowości, organ dopuścił się naruszenia wskazanego przepisu. Wystarczającym usprawiedliwieniem wykładni dokonanej przez organ nie może być treść art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, który to przepis przewiduje w akapicie drugim, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Przytoczonej regulacji nie można bowiem interpretować

w oderwaniu od art. 18 ust. 2 cytowanego aktu, gdzie prawodawca unijny wskazał, że "Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy

w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków". Dodać trzeba, że

w myśl art. 18 ust. 3 tego rozporządzenia, jeżeli niezgodność wynika

z nieprawidłowości popełnionych umyślnie, beneficjenta wyklucza się z danego środka zarówno na dany rok kalendarzowy, w którym stwierdzono niezgodność, jak

i na następny rok kalendarzowy.

Odczytując łącznie, zwłaszcza oba pierwsze ustępy art. 18 rozporządzenia

nr 65/2011 należy dojść do wniosku, że państwa członkowskie mają możliwość odzyskania udzielonego rolnikowi wsparcia i uprawnione są niewątpliwie

do stanowienia przepisów krajowych regulujących szczegółowo tę kwestię. Wyrazem implementacji m.in. tego przepisu aktu unijnego stały się właśnie przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w których - co należy podkreślić - odrębnie uregulowano konsekwencje zmniejszenia przez rolnika powierzchni obszaru,

na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe (§ 39 ust. 2 pkt 2)

a odrębnie sankcję za niezachowanie trwałych użytków zielonych w danym roku,

w którym stwierdzono takie uchybienie (§ 38 ust. 8). Zgodnie z regulacją zawartą

w § 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi m.in. w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar gruntów na których realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru,

na którym powinien być realizowany ten wariant. Niewątpliwie zatem rolnik, który zmniejszył obszar, na jakim powinien realizować przez określony czas zobowiązanie rolnośrodowiskowe, co do zasady ma obowiązek zwrócić przyznaną mu z tego tytułu płatność rolnośrodowiskową także za lata wcześniejsze. Stwierdzone w danym roku niezachowanie trwałych użytków zielonych nie może prowadzić natomiast

do nałożenia sankcji z tego tytułu za lata wcześniejsze.

W pozostałym zakresie zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego zawartych w pkt 1, 5, 6, 7, 11 skargi dotyczących nie podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co wg Skarżącego skutkowało oparciem zaskarżonej decyzji o niepełny materiał dowodowy nieposiadający znaczenia w sprawie, albowiem nieobrazujący w sposób należyty stanu faktycznego dotyczącego nieruchomości skarżącego oraz wykonania przez niego zaciągniętych zobowiązań, należy stwierdzić, że nie znajdują uzasadnienia w sprawie, w której to sam Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 zobowiązał się do realizacji zobowiązań wynikających z przedmiotowego wniosku przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania, czyli od dnia [...] marca 2012 r. do dnia [...] marca 2017 r. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji nr [...] z dnia [...].12.2012 r. i wynikało z przepisu § 2 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 33, póz. 262 ze zm.). Z akt sprawy wynika, że Skarżący zobowiązał się do realizacji programu rolnośrodowiskowego od roku 2012 między innymi w zakresie pakietu 8. Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy na powierzchni [...] ha. W roku 2014 w wyniku przeprowadzonej kontroli na miejscu w zakresie działania Program rolnośrodowiskowy (raport z czynności kontrolnych nr [...]), na zgłoszonych we wniosku działkach rolnych zadeklarowanych do płatności w pakiecie 8, wariant 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy (powierzchnia deklarowana [...] ha -powierzchnia stwierdzona [...] ha), stwierdzono brak siewu roślin jarych, jako międzyplonu ścierniskowego. Prowadząc postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności organ posiadał dokument urzędowy (raport z kontroli), z którego wynikało niedotrzymanie zobowiązania. Ponadto w toku prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, Skarżący był informowany przez organy ARiMR o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego w sprawie materiału jak również miał możliwość zgłaszania żądań. Uczestnicząc w prowadzonym postępowaniu pismem z dnia [...].02.2016r. potwierdził prawidłowość dokonanych ustaleń zakresie niezrealizowania zobowiązania wyjaśniając, iż przyczyną braku gorczycy w poplonie ścierniskowym była susza. Zatem Organy ARiMR ustaliły stan faktyczny w oparciu o posiadane dokumenty potwierdzone wyjaśnieniami strony.

Odnosząc się do zarzutu wskazanego w pkt 2 i 3 skargi należy stwierdzić, iż pomoc przyznawana jest na wniosek rolnika, który składany jest corocznie do Biura Powiatowego. To we wniosku wnioskodawca określa treść swojego żądania, składa na ostatniej stronie wniosku oświadczenie, iż jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz zobowiązuje do przestrzegania wymagań dotyczących programu rolnośrodowiskowego. "Złożenie wniosku o przyznanie dopłat jest sui generis oświadczeniem woli i wiedzy osoby ubiegającej się o pomoc finansową. Wnioskodawca podejmuje suwerenną decyzję, o zakresie w jakim ubiega się o wsparcie finansowe oraz składa oświadczenie, co do stanu faktycznego pod rygorem odpowiedzialności 2 art. 297 § 1 k.k. jednocześnie oświadczając, że posiada pełnię wiedzy o warunkach przyznawania dopłat. Oznacza to, że wnioskujący podejmuje ryzyko i przyjmuje odpowiedzialność za biedne wypełnienie wniosku o przyznanie dopłat" - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 04.02.2010 r.,

sygn. akt I SA/Gd 909/09 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). W świetle art. 9 Kpa na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron. Przytoczona zasada, ma chronić interesy stron w postępowaniu administracyjnym. Należy jednak podkreślić, iż powyższe nie zwalnia strony od wszelkiej dbałości o własne interesy oraz od wszelkiej aktywności procesowej. Na organie administracyjnym nie ciąży obowiązek zawiadamiania strony z urzędu o powszechnie obowiązujących, opublikowanych aktach prawnych, bowiem akty normatywne są publikowane na zasadach określonych w ustawie o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Zasady ogólne Kpa mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przepis art. 9 Kpa nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Wynikający z art. 9 Kpa obowiązek organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej nie stanowi obowiązku ingerowania w zakres żądania strony, gdy ten jest wyraźnie we wniosku określony i takiego kierowania zakresem tego żądania, który mógłby objąć wszelkie związane ze sprawą aspekty, w sytuacji gdy ich wszechstronne rozpoznanie możliwe jest w drodze postępowania wszczętego z urzędu (zob. wyrok NSA z dnia 30 września 2014r., sygn. akt II OSK 708/13 - LEX nr 1572786).

Za nietrafne należy uznać zarzuty wskazane w pkt 4, 8 i 9 skargi dotyczące naruszenia art. 107 § 1 i 3 Kpa poprzez nie wskazanie w sposób jednoznaczny podstawy prawnej orzeczenia oraz naruszenia prawa materialnego § 18 ust 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., § 38 i § 39 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności. W zaskarżonej do Sądu decyzji organ wskazał, iż podstawę zwrotu stanowią przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.). Wyjaśnił również, że rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku zostało uchylone na mocy § 58 obowiązującego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku, zaś rozporządzenie z dnia 13 marca 2013 roku weszło w życie w dniu 15 marca 2013 r. W przedmiotowej sprawie żądanie zwrotu nienależnie pobranych płatności w przypadku nierealizowania zobowiązania wynika z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. Zatem zarzuty dotyczące uzasadnienia faktycznego i prawnego nie zasługują na uwzględnienie. Zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy został oceniony prawidłowo, uwzględniając znaczenie i wartość poszczególnych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Wydając decyzję zarówno organ I jak i II instancji oparł się na obowiązujących przepisach prawnych, czemu dał wyraz w podstawie prawnej decyzji, a uzasadnienie faktyczne potwierdził uzasadnieniem prawnym. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 29 ustawy o Agencji. Organ ustalając Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego Organ prawidłowo zastosował przepis § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. W myśl § 39 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. póz. 361 ze zm.), płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., póz. 1438), Zatem płatność podlega zwrotowi w części przyznanej do danego pakietu lub wariantu. Wobec powyższego wskazać należy, że przepis art. 29 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2. lit. a ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy Wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie z powodu niedotrzymania warunków 5 letniego okresu zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 05 lutego 2015 r. sygn. akt. II SA/Go 880/14 wskazał, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach (por. wyroki NSA z dnia 10 września 2013 r., II GSK 714/12 oraz WSA w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14, WSA we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., III SA/Wr 417/14, WSA w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 2014 r., I SA/Rz 211/14, WSA w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14, dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej NSA). Ustalając obowiązek zwrotu organy rozważyły sprawę pod względem wystąpienia ww. kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, o których mowa w § 45 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, póz. 361 ze zm.). Organy ustaliły, iż strona nie przedstawiła w terminie określonym w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., (10-ciu dni roboczych liczonych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba były w stanie dokonać tej czynności) dowodów na wystąpienie siły wyższej zatem, brak było podstaw do odstąpienia dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zatem zarzut wskazany w pkt 10 skargi jest niezasadny. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r sygn. akt. III SA/Wr 603/14 postępowanie prowadzone w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest samodzielnym posterowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Prowadząc postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranej płatności organ nie stosuje obniżek płatności. Przedmiotem postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest ustalenie kryteriów kwalifikowalności i ustalanie wysokości przyznania pomocy. Unormowanie zawarte w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji regulując instytucję odzyskiwania środków publicznych nieprawidłowo wydatkowanych na rolnictwo stanowi refleks rozwiązań prawnych zawartych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej. Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia, Państwa Członkowskie przyjmują, w ramach wspólnej polityki rolnej, wszystkie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, jak również podejmują wszelkie inne środki konieczne do zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych Wspólnoty, w szczególności w celu: i) upewnienia się, co do prawdziwości i prawidłowości operacji finansowanych przez EFRG i EFRROW; ii) zapobiegania nieprawidłowościom i ich ściganiu; a także iii) odzyskiwania kwot utraconych na skutek nieprawidłowości lub zaniedbań. Z regulacji wspólnotowych wynika, że przyznanie rolnikom zarówno w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG), jak też w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) płatności niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom dla danej płatności uznawane jest za nieprawidłowości, o których stanowi art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1290/2005 i podlega obowiązkowi państwa członkowskiego odzyskania wypłacanych kwot stosownie do art. 9 ust. 1 lit. a) iii) wymienionego powyżej rozporządzenia unijnego. Nieprzestrzeganie stosownych zasad przydzielania danej pomocy, które skutkuje uzyskaniem przez podmiot środków publicznych, stanowi płatność nienależną. Zasada odzyskiwania nienależnie wypłacanych środków finansowych jest taka sama, mimo że jest realizowana w ramach dwóch różnych pionów pomocowych (EFRG oraz EFRROW), a płatności są regulowane różnymi aktami prawnymi określającymi zasady udzielania wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i zasady wsparcia obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przepisy unijne nakładając na państwo członkowskie obowiązek odzyskiwana kwot nienależnie zapłaconych, formułuj ą jedynie ogólne normy, w jakich ma się to odbywać. Środki finansowe wypłacane nienależnie odzyskiwane są przez agencję płatniczą zgodnie z jej własnymi procedurami windykacyjnymi. Konsekwencją obowiązywania przywołanej regulacji unijnej jest więc to, że w prawie krajowym zwrot kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych dokonywany jest na podstawie regulacji zawartej w ustawie z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Nie ulega zatem wątpliwości, że sam obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności dotyczy całego, podjętego zobowiązania, łącznie z latami poprzednimi. Odwrotnie natomiast ma się zagadnienie sankcji, która może być nałożona wyłącznie w roku w którym stwierdzono uchybienie.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd postanowił jak w sentencji orzeczenia. O kosztach Sąd rozstrzygnął na mocy art. 200 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wyjaśnienia zawarte w uzasadnieniu orzeczenia, dotyczące braku możliwości wstecznego stosowania sankcji z tytułu niezachowania trwałych użytków zielonych.