Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 858/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 52 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2, art. 209
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 97 par. 1 pkt 4, par. 2, art. 156 par. 2, art. 158 par. 3, art. 6, art. 8, art 11, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1491
law: Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. J. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2022 r. A. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o podjęcie postępowania zawieszonego postanowieniem tego organu z dnia [...] września 2021 r. wydanego w sprawie z wniosku E. C. o stwierdzenie nieważności Orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki) oraz utrzymującego go w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1959 r. nr [...] (pkt 1). W punkcie 2 wniosku, strona zwróciła się o wydanie decyzji stwierdzającej, że postępowanie z wniosku E. C. w opisanej powyżej sprawie, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy

- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491) zostało umorzone z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.

Uzasadniając wniosek strona podała, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionych orzeczeń zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. do czasu uzyskania przymiotu prawomocności przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r. [...]

W dniu 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ww. ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

W ocenie strony, w niniejszej sprawie, spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania z mocy prawa, o których mowa w cytowanym wyżej art. 2 ust. 2. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte po upływie terminu wskazanego w tym przepisie i nie zostało zakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem 16 września 2021 r.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 101 § 1 i 3 w związku z art. 97 § 2 oraz art. 123 § 1 i 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735), po rozpatrzeniu wniosku, odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania w ww. sprawie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia [...] marca 2021 r. E. C. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności 1) Orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki) oraz 2) utrzymującego go w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1959 r. nr [...] [...] podnosząc, że akt nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. wydany na rzecz M. J. w zakresie pkt 2 - nadania domu mieszkalnego 15 x 10 dach, obora 16 x 6, mur, deski, dach, szopa 5 x 6 deski papa, połowa od strony wschodniej w W. , gm. D. pow. S. został wyeliminowany z obrotu prawnego z uwagi na rażące naruszenie prawa, na mocy decyzji SKO w K. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] r. Decyzją dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Kolegium w innym składzie, działając jako II instancja, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymało decyzję SKO z dnia [...] stycznia 2021 r. w mocy. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2021 r. została zaskarżona do WSA w Szczecinie. Postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. zawieszono z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności opisanych we wniosku orzeczeń, do czasu rozstrzygnięcia sprawy ważności aktu nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. przez sąd administracyjny. W dniu [...] listopada 2021 r. E. C. złożyła pismo, w którym zmodyfikowała wcześniejszy wniosek z dnia [...] marca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego w W. . Modyfikacja polegała na tym, że strona zawnioskowała na podstawie art. 156 § 2 w związku z art. 158 § 2 k.p.a. o stwierdzenie wydania przedmiotowych orzeczeń z naruszeniem prawa. WSA w Szczecinie wyrokiem z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1149/21 oddalił skargę A. J. na decyzję SKO z dnia [...] sierpnia 2021 r. sygn. akt [...], a A. J. złożył skargę kasacyjną do NSA w Warszawie, sprawa w toku.

W ocenie Kolegium, nie ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania nadzwyczajnego w sprawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki) oraz utrzymującego w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1959 r., ponieważ sprawa ważności aktu nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. wydanego na rzecz M. J. nie została prawomocnie rozstrzygnięta przez NSA w Warszawie, na skutek skargi kasacyjnej A. J..

Powyższe postanowienie A. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając mu naruszenie:

- art. 97 § 2 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491) poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji wydanie zaskarżonego postanowienia w sytuacji gdy w związku z wejściem w życie z dniem 16 września 2021 r. art. 2 ust. 2 ww. ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. brak jest podstaw do przyjęcia, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie zależy od uzyskania przymiotu prawomocności przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r., tj. brak jest podstaw do przyjęcia, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie zależy od prawomocnego rozstrzygnięcia przez NSA sprawy ważności aktu nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r., co skutkować winno podjęciem postępowania i wydaniem decyzji o jego umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r.,

- art. 124 § 2 k.p.a. gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w żaden sposób nie odniosło się do jego stanowiska dotyczącego skutków wejścia w życie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., a ograniczyło się wyłącznie do powołania faktu braku prawomocnego rozstrzygnięcia przez NSA sprawy ważności aktu nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r.,

- art. 12 § 1 k.p.a. (zasady szybkości postępowania) poprzez niepodjęcie zawieszonego postępowania i niewydanie decyzji o jego umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. w sytuacji gdy w związku z wejściem w życie z dniem 16 września 2021 r. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. brak jest podstaw do przyjęcia, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie zależy od uzyskania przymiotu prawomocności przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r.,

- art. 8 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania) i art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania) poprzez niewyjaśnienie przesłanek niezastosowania w niniejszej sprawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który wszedł w życie z dniem 16 września 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu postanowienia i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W dalszej kolejności należy wskazać, że skarżący w rozpoznawanej sprawie nie złożył wniosku o ponownie rozpoznanie sprawy przez SKO i skorzystał z możliwości wniesienia skargi bezpośrednio do sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 52 § 3 p.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania prowadzonego z wniosku E. C. w sprawie stwierdzenia nieważności Orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki) oraz utrzymującego go w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1959 r. nr [...] [...].

Postępowanie w powyższej sprawie zostało zawieszone przez organ postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. w związku z tym, że jej rozstrzygnięcie zależy od prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. wydanego na rzecz M. J. (do czasu uzyskania przymiotu prawomocności przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r. [...]), z uwagi na to, że byt prawnych orzeczeń w przedmiocie wykonania aktu nadania, wydanych w wykonaniu aktu nadania, jest zależny od tego czy wymieniony akt zachowa swoją ważność.

Według art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

W myśl art. 97 § 2 k.p.a., gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, o których mowa w § 1 pkt 1-4, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony.

Podstawą żądania skarżącego podjęcia zawieszonego postępowania jest okoliczność zmiany stanu prawnego w związku z ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491 - dalej jako "ustawa zmieniająca" ), która weszła w życie z dniem 16 września 2021 r.

Powyższą ustawą zmieniono treść art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735), który otrzymał następujące brzmienie: "§ 2. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne". Ponadto, w art. 158 dodano § 3 w brzmieniu: "§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.".

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Stosownie zaś do art. 2 ust. 2, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Z powyższych zmian przepisów wynika zatem, że z dniem wejścia w życie przepisów ustawy zmieniającej, do pozostających w toku postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji organ administracyjny stosuje przepisy k.p.a. z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą, natomiast postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji z mocy prawa podlegają umorzeniu.

Niewątpliwie konstrukcja ww. regulacji oznacza zmianę prawa w toku postępowania, którą organ, zdaniem Sądu, w ramach zgłoszonego wniosku o podjęcie postępowania winien przeanalizować i ocenić, czy w świetle wprowadzonych zmian w przepisach, zasadnym jest utrzymanie stanu zawieszenia w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] stycznia 1959 r. nr [...] [...], skoro w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej ustawodawca wyłączył możliwość merytorycznego orzekania o nieważności decyzji w postępowaniu wszczętym po upływie trzydziestu lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia.

Tymczasem Kolegium, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w żaden sposób nie odniosło się do treści wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania oraz tak istotnej kwestii zmiany stanu prawnego, w kontekście zasadności utrzymania stanu zawieszenia postępowania o stwierdzenie nieważności opisanych powyżej orzeczeń, a powołało się jedynie na fakt, że sprawa ważności aktu nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] listopada 1953 r. nie została prawomocnie rozstrzygnięta przez NSA w Warszawie.

W ocenie Sądu, co też zasadnie podniósł skarżący, takie postępowanie organu narusza podstawowe zasady procedury administracyjnej, określone w art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a., a także narusza art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a.

Zaznaczenia wymaga przy tym, że z zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się miedzy innymi w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz respektowaniu w postępowaniu zasad praworządności, prawdy obiektywnej, uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przy czym zasada praworządności, o której mowa w art. 6 k.p.a. (organy administracji działają na podstawie przepisów prawa), oznacza, że organ orzeka na podstawie aktualnego, w dniu orzekania, stanu prawnego i w związku z tym jest zobligowany do uwzględniania zmian w przepisach prawa materialnego i procesowego, jeśli nastąpiły w toku postepowania.

Natomiast zasada przekonywania, która podobnie jak powyżej omówiona reguła, bezwzględnie obowiązuje organ administracji w każdym postępowaniu, niezależnie od tego czy wydano decyzję, czy postanowienie (jak w niniejszej sprawie), stanowi między innymi o tym, że wszystkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zarzuty skargi są w pełni uzasadnione, ponieważ zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania

w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Koniecznym było zatem wyeliminowanie wadliwego postanowienia z obrotu prawnego, co oznacza, że organ jest zobligowany ponownie rozpoznać wniosek strony o podjęcie zawieszonego postępowania, z uwzględnieniem powyższych uwag i wskazań Sądu.

Inaczej mówiąc, Kolegium w istocie powinno zbadać, czy w związku z wejściem w życie z dniem 16 września 2021 r. przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego istnieje nadal podstawa do merytorycznego orzekania w sprawie nieważności orzeczeń o wykonaniu aktu nadania, a z tym wiąże się kwestia zasadności utrzymania zawieszenia postępowania do czasu uzyskania przymiotu prawomocności przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r.

Ze względu na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego, należnych skarżącemu orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., uwzględniając zwrot poniesionych kosztów w kwocie [...]zł. oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł na podstawie § 14 ust 1 pkt 1 lit c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 poz. 265 ze zm.).