Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 864/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 art. 41 art. 8 art. 2 art. 3 art. 4 art. 11
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7 art. 3 art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: art. 134 art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2013r. sprawy ze skargi W.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta D . G., decyzją z dnia [...]r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. L. z [...]r. odmówił stronie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania na lata 2006-2013".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi w celu ponownego ustalenia treści żądania strony we wniosku złożonym w dniu 31 października 2011r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Prezydent Miasta D. G. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art. 104 K.p.a. i art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 24 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania W. L. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności oraz zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania na lata 2006-2013". Organ ustalił, że W. L., który jest osobą niepełnosprawną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 965,55 zł netto i dodatek mieszkaniowy w wysokości 89,82 zł. Z posiadanych środków płaci alimenty na rzecz byłej żony w wysokości 150 zł oraz na rzecz córki w wysokości 120 zł. Prezydent zauważył, że dochód strony ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w miesiącu wrześniu i październiku 2011r. wynosił 785,37 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, czyli 477 zł.

Organ podniósł, że w dniu 27 marca 2012r. W. L. odmówił sprecyzowania, jakiej pomocy dotyczył jego wniosek z dnia 31 października 2011r, tj. czy ubiegał się o pomoc w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania na lata 2006-2013" czy też w innej formie. Nadto w dniu 10 kwietnia 2012r. złożył oświadczenie, że nie rozumie pytań ze strony pracownika socjalnego, nie będzie słuchał jego wyjaśnień i nie interesuje go, co zostało wskazane w decyzji organu odwoławczego. Wobec powyższego organ rozpoznał wniosek na podstawie art. 39 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej ustosunkowując się do możliwości udzielenia zasiłku celowego i celowego specjalnego na żywność oraz udzielenia pomocy w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Organ zauważył, że w sytuacji wnioskodawcy występuje okoliczność, o której mowa w art. 7 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej, czyli niepełnosprawność, jednakże rzeczywisty dochód przekracza kwotę ustawowego kryterium dochodowego. Ze względu na ograniczone środki finansowe organ nie może proponować stronie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, bowiem w gminie na jedno środowisko rocznie przypada w ujęciu miesięcznym kwota 22 zł. W związku z tym nie jest możliwe zaspokajanie wszystkich zgłaszanych przez strony potrzeb, zwłaszcza przy dochodzie przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe. Zdaniem organu sytuacja W. L. (wysokie koszty utrzymania mieszkania) nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zauważono, że pomoc społeczna ma jedynie charakter subsydiarny, czyli dopuszcza się interwencję organów państwa wówczas, gdy osoba lub rodzina nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Zwrócono uwagę stronie, że pracownik socjalny jest w posiadaniu adresów i numerów osób i firm z terenu D. G., oferujących wynajem lokali mieszkalnych o różnym standardzie i różnych kosztach wynajmu, które są odpowiednie do możliwości finansowych wnioskodawcy.

W ocenie organu nie istnieje również możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", ponieważ zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania na lata 2006-2013" może być ona przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1 tej ustawy, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o który, mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. 715,50 zł. Tymczasem, w przypadku strony, rzeczywisty dochód wynosi 785,37 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Jednocześnie stwierdzono, że do dnia 31 października 2011r. W. L. objęty był wsparciem w postaci bezpłatnego pobytu w Domu Pomocy Społecznej, w którym otrzymywał dwa pełne posiłki dziennie oraz miał kartę PEAD.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. L. wskazał, że we wniosku o pomoc opisał swoje oczekiwania odnośnie pomocy w zakresie żywienia oraz lekarstw. Stwierdził, że jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną oraz całkowicie niezdolną do pracy. Jego sytuacja ma charakter nadzwyczajny, gdyż uległ wypadkowi drogowemu, następnie rodzina wymeldowała go z mieszkania. Jednocześnie odwołujący osiąga niski dochód oraz jest inwalidą, co uniemożliwia mu pracę zarobkową. Podkreślił, że wymaga samodzielnego mieszkania ze względu na swoje choroby.

Decyzją z dnia [...]r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na treść art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 39-40 oraz art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Rozważając sytuację odwołującego podał, iż pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. Istotnym, bowiem w tej sprawie jest fakt, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do samodzielnego podejmowania działań zmierzających do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero, gdy nie jest w stanie tego dokonać, może jej zostać przyznana pomoc społeczna w określonej postaci. Ustawa o pomocy społecznej ustanawia zatem zasadę indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Oznacza to, z jednej strony indywidualne rozpoznanie zgłaszanych żądań, z drugiej zaś dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Powołując się na treść art. 8 ust 1 ustawy o pomocy społecznej organ uznał, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Organ odwoławczy ustalił, że sytuacja W. L. jest znana i na bieżąco monitorowana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. G. z uwagi na składane wnioski o przyznawanie wsparcia na zaspokojenie występujących potrzeb bytowych oraz zakres udzielonego dotychczas wsparcia. Uzyskiwany przez W. L. dochód przekracza kryterium dochodowe, które w dniu wydania kwestionowanej decyzji wynosiło 477 zł. Kolegium zauważyło, że wniosek strony mógł być rozpatrzony wyłącznie na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który stwarza organowi pomocy społecznej możliwość (nie obowiązek) przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe m.in. specjalnego zasiłku celowego. Istota tej formy pomocy sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Organ zwrócił uwagę, że szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak). Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202).

Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił trudną i złożoną sytuację materialną, życiową, zdrowotną i rodzinną oraz zgłoszone potrzeby bytowe W. L. oraz ocenił z jednej strony, zasadność zgłoszonego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek dotyczących zasiłku celowego oraz celowego specjalnego i zwrotnego, określonych w ustawie o pomocy społecznej, a z drugiej strony możliwości finansowych gminy przeznaczonych na pomoc społeczną. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż sytuacja W. L. z pewnością jest trudna, jednakże regulacje prawne dotyczące pomocy społecznej należy rozumieć w ten sposób, iż odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Pomoc społeczna nie ma charakteru stałego i nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń. Ma ona przejściowo stanowić rodzaj wsparcia w celu pokonania trudności życiowych beneficjentów. Rolą organów pomocy społecznej jest przeciwdziałanie traktowaniu świadczeń pomocowych, jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony Państwa. Celowi temu służy zobowiązywanie stron do aktywności w zakresie przezwyciężania swoich trudnych sytuacji życiowych. Dlatego też osoby, które korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji (art. 4 ustawy). Niedopuszczalne jest także, by pomoc społeczna przyznawana była osobom, które środki te marnotrawią. W ocenie organu W.L. winien mieć świadomość konieczności zakupu produktów o wartości adekwatnej do swoich możliwości (za kwoty minimalne pozwalające zaspokoić niezbędne potrzeby), a także w związku z trudną sytuacją życiową i materialną (która także jest bezsporna) musi mieć świadomość konieczności oszczędnego i racjonalnego gospodarowanie środkami finansowymi własnymi.

Zdaniem organu odwoławczego, argumentacja podniesiona w rozstrzygnięciu organu I instancji jest oparta na rzetelnej analizie stanu faktycznego popartego materiałem dowodowym, a działania tego organu były wystarczające i przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz są prawidłowo udokumentowane w zgromadzonym materiale dowodowym. Zaskarżona decyzja została podjęta w ramach uznania administracyjnego i nie stwierdzono przekroczenia granic uznania. W przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itd. (wyrok NSA z dnia 21 maja 2003r., III SA 2752/01, Lex 145004). Reasumując, uznano iż, w wielu przypadkach, nawet pomimo spełniania wymogów ustawowych osób ubiegających się o wsparcie w ramach systemu pomocy społecznej, organy administracji są uprawnione do odmowy ich przyznania z uwagi na ograniczone możliwości finansowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W.L. stwierdził, że nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem, które jest dla niego krzywdzące i niesprawiedliwe. Zdaniem skarżącego w jego sytuacji organ I instancji nie realizuje zadań nałożonych na niego przez Państwo Polskie. Wskazał, iż jest osobą siedemdziesięcioletnią, po wypadku, w dodatku schorowaną, która musiała wyprowadzić się z zajmowanego wcześniej mieszkania. Obecnie nie jest w stanie sam utrzymać się z posiadanego dochodu, tj. renty w wysokości 965,35 zł pomniejszonej o alimenty w kwocie 270 zł. Wynajmując mieszkanie wybrał najtańszą ofertę i zmuszony jest płacić tyle, ile żąda jego właścicielka. Stąd też niezrozumiałe jest twierdzenie, że powinien poszukać mieszkania adekwatnego do posiadanych możliwości finansowych. Wskazał, że nie mieści się w kryteriach ustalonych przez miasto do otrzymania lokalu z zasobów gminy. Ponadto oceniając wytyczne zawarte w decyzji organu odwoławczego, uchylającą wcześniejszą decyzję organu i instancji wskazał, że nie można wymagać od niego znajomości programów pomocowych. Tym bardziej, że we wniosku wskazał, że nie posiada żywności i o nią wnosi.

Zdaniem skarżącego ustawa o pomocy społecznej pozwala na udzielenie pomocy osobom, które przekraczają kryterium dochodowe. W jego ocenie niezrozumiałe jest twierdzenie organu odwoławczego, że skarżący zobowiązany jest do samodzielnego podejmowania działań zmierzających do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów finansowych. Jako inwalida z całkowitą niezdolnością do pracy ma niewielkie możliwości samodzielnego rozwiązywania swoich problemów. Nie uzasadnione jest również powoływanie się na trudną sytuację finansową organów pomocy społecznej, bowiem skarżący w roku 2011r. otrzymywał pomoc na zakup lekarstw, pomoc żywnościową i pomoc w postaci pobytu w Dziennym Domu Pobytu, a jego sytuacja do tej pory nie zmieniła się i nadal jest wyjątkowa. Zarzucił Kolegium wydanie decyzji bez zapoznania się z jego sytuacją materialną. Zdaniem skarżącego, pomoc była mu udzielana do momentu, kiedy zgłosił wniosek o zmianę formy dożywiania z "dochodzeniowej" do Dziennego Domu Pomocy na formę stacjonarną (ze względu na stan zdrowia i niemożność codziennego dotarcia do tegoż Domu), wówczas spotkał się z agresją i szykanami ze strony Dyrekcji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. G., co dostrzegli również szeregowi pracownicy tego Ośrodka.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. G. z dnia [...]r. dotyczącą odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego i zasiłku specjalnego celowego na zakup żywności oraz pomocy realizowanej w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania na lata 2006-2013".

Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005r. Nr 267 poz. 2259 ze zm.). Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Z kolei zgodnie z art. 41 pkt 1 tej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Natomiast stosownie do art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Po myśli art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jak stanowi art. 3 pkt 1 lit c ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w ramach Programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Kryterium dochodowe określają przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 477 zł. Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Biorąc pod uwagę przywołane regulacje stwierdzić przyjdzie, że organ prawidłowo ustalił, iż skarżący, który jest osobą samotnie gospodarującą, przekroczył kryterium dochodowe określone w obu cytowanych ustawach, gdyż we wrześniu i październiku 2011r. uzyskał dochód w wysokości 785,37 zł miesięcznie, zaś w lutym 2012r. jego dochód wynosił 905,37 zł. W tej sytuacji organ I instancji słusznie rozważył wniosek skarżącego w aspekcie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga, że istotą zasiłku celowego, jak też zasiłku celowego specjalnego, jest umożliwienie potrzebującym podmiotom życia w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a sytuacja wnioskującego oceniana być powinna każdorazowo jako indywidualny przypadek. Dodatkowo na decyzję organu administracji publicznej w przedmiocie zasiłku celowego mają wpływ zasady ogólne, wyrażone w treści art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Bez wątpienia trzeba przyjąć, że pomoc społeczna nie rozwiązuje problemów życiowych rodzin, czy osób, a jej celem może być jedynie częściowe i chwilowe ułatwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych osób potrzebujących pomocy.

W ocenie Sądu organy administracji zasadnie wykazały, iż w sytuacji W.L. nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, jednakże spełnienie wszystkich kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w takiej wysokości jakiej strona oczekuje. Zasadnie w zaskarżonej decyzji wskazano, że pomoc oraz jej wysokość z jednej strony uwarunkowana jest potrzebą strony, ale również możliwościami finansowymi organu I instancji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2013r. sygn. akt IV SA/Gl 863/12). W tej sytuacji przyznanie pomocy mogłoby odbyć się kosztem osób potrzebujących i uprawnionych do jej otrzymania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę z odmienności swojej sytuacji w stosunku do osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium dochodowe, a więc należą do sfery najuboższych, spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe. Istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie tego przepisu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2013r. sygn. akt I OSK 1389/12 oraz z dnia 10 maja 2011r. sygn. akt I OSK 1911/10 publ. Internetowa Baza Orzeczeń NSA).

Podkreślić należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia.

Zważyć przyjdzie nadto, że decyzja w przedmiocie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Rola sądu administracyjnego, jako kontrolera decyzji opartych na takiej konstrukcji jest odmienna, niż w przypadku związania organu treścią normy prawa materialnego. Organowi przypisana została bowiem swoboda decyzyjna, a wybór rozwiązania sprawy nie może zostać mu narzucony. Kontrola sądu administracyjnego, w przypadku uznania administracyjnego, nie obejmuje zatem kwestii słuszności wyboru rozstrzygnięcia. Ogranicza się natomiast do oceny sposobu ustalenia treści kryteriów indywidualizujących, sposobu ich wykorzystania w rekonstrukcji normy z przepisu i zbudowania treści decyzji, a także sposobu uzasadnienia przez organ administracyjny powyższych działań i towarzyszących im rozumowań, a w przypadku pojawienia się kryteriów mogących ze sobą pozostawać w kolizji – sposobu i wyniku wyważenia pozostających w kolizji wartości z punktu widzenia ich znaczenia dla treści decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013r. sygn. akt I OSK 1389/12, z dnia 14 grudnia 2010r. sygn. I OSK 1279/10 publ. w internetowej bazie orzeczeń).

Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. W przypadku zasiłku celowego organ ocenia całokształt sytuacji strony, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych przez nią potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków.

Należy podkreślić, iż na gruncie obowiązującego prawa pomoc społeczna ukierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane być powinny tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2007r. sygn. akt I OSK 1851/06 nie publ.).

W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego zebrano wyczerpująco materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte stanowisko. Tym samym, w ocenie Sądu organ nie naruszył granic uznania administracyjnego, a okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczą o rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi należy stwierdzić, że na przyznanie skarżącemu pomocy społecznej nie mogła mieć wpływu okoliczność, że we wcześniejszych okresach organy uwzględniały wnioski o przyznanie zasiłku. W tym zakresie stanowiska wyrażone w innych sprawach nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Organ powinien bowiem rozważyć każdorazowy wniosek o przyznanie wsparcia ze środków pomocy społecznej na gruncie okoliczności faktycznych z chwili rozpatrywania tego wniosku, niezależnie od tego, czy okoliczności te zostały ujawnione w innych postępowaniach i dokonać wykładni prawa stosownie do ustalonego stanu faktycznego z chwili orzekania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 kwietnia 2011r. sygn. akt II SA/Op 405/10). W dołączonej do skargi decyzji organu I instancji z dnia [...] r. nr [...] przyznającej specjalny zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie do zakupu leków w wysokości 100 zł wskazano, że skarżący był wielokrotnie informowany o konieczności złożenia wniosku o przydział mieszkania z zasobów gminy. Jednocześnie w trakcie wizyty w dniu 27 marca 2012r. w wynajmowanym mieszkaniu przez skarżącego, pracownik socjalny zaproponował skarżącemu skorzystanie z pobytu w Domu Dla Bezdomnych, który jednak odmówił skorzystania z takiej formy pomocy (k.21 akt administracyjnych). Nadto w wydanej w niniejszej sprawie decyzji organu I instancji z dnia [...]r. wskazano na konieczność kontaktu z pracownikiem socjalnym, który jest w posiadaniu danych osób i firm posiadających oferty wynajmu mieszkań, które są odpowiednie do możliwości finansowych strony. Tymczasem skarżący nie skorzystał z powyższych ofert. Należy podkreślić, że dla przyznania pomocy społecznej istotna jest kwestia współdziałania osoby spełniającej warunki do przyznania świadczenia z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji bytowej. Obowiązek ten znajduje odzwierciedlenie w treści art. 4 ustawy stanowiącym, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem ustanowienia tego wymogu jest aktywizacja osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Chociaż sposób jego realizacji nie został przez ustawodawcę wyraźnie sprecyzowany, np. poprzez określenie pożądanych zachowań, to jednak przyjąć należy, że wiąże się on z wszelkiego rodzaju aktywnością, podejmowaną przez uprawnionego do pomocy w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. W szczególności, jako współdziałanie należy rozumieć gotowość i chęć podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z przedstawionych przez niego uzasadnionych propozycji mających na celu poprawę tej sytuacji. Skarżący nie skorzystał z oferty pracownika socjalnego w zakresie poszukiwania nowego miejsca zamieszkania, co mogło zostać potraktowane jako brak współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 4 ustawy o pomocy społecznej i zgodnie z art. 11 ust. 2 tej ustawy może stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia, bez względu na to, czy spełnione zostały pozostałe warunki jej przyznania. Może to jednocześnie stanowić okoliczność świadczącą o braku relewantności sytuacji skarżącego z okresu wydawania poprzednich, pozytywnych dla niego decyzji, a sytuacją obecną, mającą wpływ na odmowę przyznania mu pomocy ze środków pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.