Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 27/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie WSA Jolanta Zdanowicz asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2005 r. sprawy ze skargi Gminy L. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2004 r., nr [...] w przedmiocie komunalizacji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.) odmówił stwierdzenia nabycia przez Gminę L., z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności mienia w postaci [...], łącznie z budynkami, budowlami i urządzeniami służącymi potrzebom prawidłowego funkcjonowania tego [...], wchodzącymi w tym dniu w skład Przedsiębiorstwa [...] w L., którego organem założycielskim w dniu 27 maja 1990 r. był Prezydent Miasta L. jako terenowy organ administracji państwowej, opisanego w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. organ pierwszej instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie całe opisane w karcie inwentaryzacyjnej mienie położone jest poza granicami administracyjnymi Gminy L., istniejącymi w dniu 27 maja 1990 r. Oznacza to, zdaniem tego organu, iż w odniesieniu do przedmiotowego mienia nie jest spełniona jedna z obligatoryjnych przesłanek określonych w art. 5 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., tzn. nie jest ono położone w granicach administracyjnych Gminy L. W tej sytuacji komunalizacja przedmiotowego mienia, na podstawie powołanego wyżej przepisu nie mogła zostać przez organ pierwszej instancji stwierdzona.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę L., z mocy prawa, własności mienia w postaci [...], łącznie z budynkami, budowlami i urządzeniami służącymi funkcjonowaniu tego [...], utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że przepis art. 5 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy wyraźnie stanowi, iż podstawową przesłanką dokonania komunalizacji w tym trybie jest położenie mienia w granicach administracyjnych gminy. Nie może być zatem komunalizowane z mocy prawa mienie nie spełniające tego warunku. Skoro przedmiotowe mienie jest częścią przedsiębiorstwa położonego w Gminie L. należało rozważyć, zdaniem organu drugiej instancji, czy nie byłaby zasadna komunalizacja tego przedsiębiorstwa wraz z gruntem, na którym jest ono położone na rzecz Gminy L., a także wraz ze wszystkimi jego częściami składowymi, w tym również przedmiotowym mieniem. W rozpatrywanej sprawie postępowanie dotyczy jedynie części składowej tego przedsiębiorstwa, położonej poza granicami administracyjnymi Gminy L. Część ta nie może być odrębnie skomunalizowana, ponieważ jej byt prawny związany jest z całym przedsiębiorstwem. Nie jest więc możliwa komunalizacja przedmiotowego mienia z mocy prawa.

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2004 r. nr [...] złożyła Gmina L., wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że mienie objęte wnioskiem komunalizacyjnym stanowi zorganizowane przedsiębiorstwo, którego urządzenia służą do [...]. Zgodnie z art. 49 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu.

Szczególne uregulowanie statusu prawnego urządzeń wymienionych w art. 49 k.c., zdaniem strony skarżącej, wynika stąd, że fizyczne powiązanie urządzenia w taki sposób, że staje się częścią składową przedsiębiorstwa, wyklucza uznanie go za część składową nieruchomości, choćby było z nią trwale związane. Staje się ono bowiem częścią składową tego przedsiębiorstwa. Przestaje być zatem częścią składową nieruchomości.

Jeżeli wiec przepis szczególny przesądza, że urządzenie, o którym wyżej mowa, wchodzi w skład przedsiębiorstwa, to nie może ono być od niego oderwane przez fakt, że nie leży w granicach administracyjnych miasta, na rzecz którego ma być dokonana komunalizacja. W ocenie strony skarżącej przepis szczególny, jakim jest art. 49 k.c. pozwala na przyjęcie, że zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 5 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i nie ma przeszkód prawnych do pozytywnego rozpatrzenia sprawy. Istotny jest również, zdaniem strony skarżącej fakt, że [..] zaopatruje w [...] oprócz L. także [...] i inne mniejsze miejscowości.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie jest uzasadniona. Kontrola sądowo-administracyjna decyzji organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania danej sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] nie naruszyła przepisów prawa. Sąd podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie, zgodnie z którym, w przypadku gdy opisane w karcie inwentaryzacyjnej mienie położone jest poza granicami administracyjnymi Gminy L. istniejącymi w dniu 27 maja 1990 r., w odniesieniu do tego mienia nie została spełniona jedna z obligatoryjnych przesłanek określonych w art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.). Konieczną przesłanką komunalizacji mienia na rzecz Gminy L. w tym trybie jest bowiem położenie komunalizowanego mienia w granicach administracyjnych Gminy L.

W kwestii wątpliwości dotyczącej tego, która gmina jest "właściwa", z punktu widzenia uregulowania zawartego w art. 5 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo w dniu wejścia w życie ustawy miało grunty położone na terenie przynajmniej dwóch gmin, wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1999 r. (sygn. akt W 13/91; OTK 1992/2/37), stwierdzając w niej, że określenie "gmina właściwa" użyte w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy w odniesieniu do nieruchomości będących w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego oznacza gminę, na obszarze której położone są nieruchomości komunalizowanego przedsiębiorstwa.

Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1999 r. odnosiła się wprawdzie do komunalizacji, o której mowa w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, ale ocena prawna w niej zawarta w pełni odnosi się również do komunalizacji, o której mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy.

Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu powołanej uchwały, że organy administracji państwowej stopnia podstawowego, wykonujące przyznane im uprawnienia władcze w stosunku do gruntów będących w zarządzie przedsiębiorstw państwowych, a tym samym do części składowych tych gruntów, mogły je wykonywać jedynie na obszarze poddanym ich administracji, i jedynie w stosunku do gruntów położonych na tym obszarze. Grunty wraz z ich częściami składowymi oddane przedsiębiorstwom w zarząd stanowiły własność Skarbu Państwa. Uprawnienia władcze o charakterze administracyjnym w stosunku do tych gruntów, będących w zarządzie przedsiębiorstw państwowych, wykonywały organy administracji państwowej stopnia podstawowego. Następcami organów administracji państwowej, o których mówi art. 5 powołanej ustawy, są obecnie gminy. A więc uprawnienia, jakie miały w stosunku do gruntów będących pod zarządem przedsiębiorstw państwowych organy administracji państwowej stopnia podstawowego, przeszły w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. na gminy, na których obszarze leżą te grunty.

Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie wskazał, że błędny jest argument podnoszony przez zwolenników koncepcji, zgodnie z którą gminą "właściwą" jest zawsze gmina będąca organem założycielskim, bo przedsiębiorstwo państwowe zarówno w sensie podmiotowym, jak i przedmiotowym stanowi pewną całość, a organ założycielski nie może pozbawić przedsiębiorstwa składników przydzielonego lub nabytego przez przedsiębiorstwo mienia. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że poszczególne składniki majątkowe "należące" do przedsiębiorstwa komunalizowanego mogły w chwili jego komunalizacji należeć do niego pod bardzo różnymi tytułami, i przez to przedsiębiorstwo nie przestawało być określoną całością zarówno z punktu widzenia podmiotowego, jak i przedmiotowego.

Nie jest również trafny pogląd strony skarżącej, zgodnie z którym art. 49 k.c. stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 5 ust. 2 powołanej ustawy. Przepis art. 49 k.c. wyznacza granicę między częściami składowymi przedsiębiorstwa i nieruchomości, określając zakres zastosowania zasady superficies solo cedit, w myśl której to co jest na powierzchni gruntu przypada gruntowi.

W kwestii skutków prawnych wypływających z art. 49 k.c. wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2004 r. (sygn. akt III SK 39/04; OSNAPiUS 2005, nr 6, poz. 89) stwierdzając, że urządzenia, o których mowa w art. 49 k.c., nawet w chwili fizycznego połączenia ich z siecią pozostają częścią składową nieruchomości, na której je zbudowano, natomiast w skład przedsiębiorstwa wchodzą tylko na podstawie zdarzeń prawnych znanych prawu cywilnemu. W skład przedsiębiorstwa nie może zatem wejść coś, do czego nie przysługują mu jakieś prawa majątkowe. Zdaniem Sądu Najwyższego najistotniejsze jest przy tym, że skutki prawne w powyższym zakresie nie mogą wynikać z samych faktów, lecz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa cywilnego, podstawą nabycia tych praw muszą być określone zdarzenia prawne (np. czynność prawna), a tylko wyjątkowo – bezpośrednia i wyraźna wola ustawodawcy. W odniesieniu do poszczególnych elementów infrastruktury, np. [...], oznacza to, że przez ich fizyczną integrację z siecią przedsiębiorstwa nie stają się one automatycznie jego częściami składowymi.

Nawet gdyby przyjąć odmienną interpretacją art. 49 k.c., to należy mieć na uwadze, że mogłaby ona odnosić się jedynie do urządzeń [...], a nie do budynków i budowli związanych z funkcjonowaniem tych urządzeń. Tymczasem karta inwentaryzacyjna nr [...] dotyczy komunalizacji mienia w postaci [...], łącznie z budynkami, budowlami i urządzeniami służącymi potrzebom prawidłowego funkcjonowania tego [...]. Powołanie się na art. 49 k.c. w odniesieniu do budynków i budowli należy uznać za chybione, nie znajduje ono bowiem jakiegokolwiek uzasadnienia w treści tego przepisu.

W świetle powyższej oceny prawnej nie sposób więc przyjąć, że celem racjonalnego ustawodawcy była komunalizacja na rzecz danej gminy urządzeń [...] położonych poza granicami administracyjnymi tej gminy, z pominięciem budynków i budowli służących prawidłowemu funkcjonowaniu tych urządzeń, pomimo że te budynki i budowle wchodzą w skład przedsiębiorstwa państwowego w sensie przedmiotowym. Przesądza to o uznaniu, że ustawodawca przyjął inne kryterium komunalizacji w art. 5 powołanej ustawy, a mianowicie kryterium położenia mienia w granicach administracyjnych gminy, którego nie wyłącza art. 49 k.c. Przepis ten przesądza jedynie, że urządzenia [...] samodzielnie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, tzn. że możliwe jest ich zbycie lub nabycie bez konieczności jednoczesnego zbycia lub nabycia własności nieruchomości, na której je wybudowano.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.