Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 150/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: art. 59 par. 1 pkt 9, art. 68 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 5 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot skargi w niniejszej sprawie stanowi decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej ARiMR) z dnia 5 lutego 2015 r., nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm. - dalej zwanej K.p.a.) w związku z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, z późn. zm. - dalej zwanej ustawą) utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku z dnia 28 listopada 2014 r. nr [...], o ustaleniu J. C. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia 14 lipca 2006 r. J. C. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2006. W przedmiotowym wniosku strona zadeklarowała dwie działki rolne oznaczone literami: "A" - o pow. 2,76 ha oraz "B" - o pow. 0,40 ha. W dniu 10 maja 2007 r. strona dostarczyła organowi oświadczenie o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia wraz z zaświadczeniem wydanym przez Nadleśniczego Nadleśnictwa Kluczbork potwierdzającym dokonanie zalesienia zgodnie z planem zalesienia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku decyzją z dnia 21 stycznia 2008 r., nr [...], przyznał J. C: wsparcie na zalesianie w wysokości 22691 zł - płatne jednorazowo po wykonaniu zalesienia, premię pielęgnacyjną w wysokości 1327,20 zł - płatną corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia, premię zalesieniową w wysokości 1137,60 zł - płatną corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia. Przedmiotowa decyzja została doręczona stronie w dniu 22 stycznia 2008 r., natomiast płatność zrealizowana została w dniu 18 lutego 2008 r.

Następnie w dniu 14 lipca 2010 r. gospodarstwo rolne J. C. zostało wytypowane do kontroli na miejscu, która została przeprowadzona w dniu 8 października 2010 r. W wyniku kontroli ustalono, iż stwierdzona powierzchnia działki rolnej A wynosi 2,25 ha (wobec deklarowanej 2,76 ha), natomiast powierzchnia stwierdzona działki rolnej B wynosi 0,00 ha (wobec deklarowanej 0,40 ha). Działkom rolnym A i B przypisane zostały kody pokontrolne: ZGR12 (nieudokumentowanie zakupu sadzonek), ZGR24 (dane zadeklarowane we wniosku są inne niż zawarte w planie zalesienia), ZGR9 (nie stwierdzono zadeklarowanego grodzenia siatką 2-metrową). Dodatkowo działka rolna A obarczona została kodami pokontrolnymi: ZGR25 (zalesione działki rolne nie graniczą ze sobą i nie tworzą jednego kompleksu), ZGR5 (zadeklarowana powierzchnia całkowita zalesienia jest większa niż powierzchnia całkowita stwierdzona). Dla działki rolnej B wykazano natomiast kod ZGR1 (nie stwierdzono zadeklarowanego zalesienia).

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku postanowieniem z dnia 17 lutego 2012 r., nr [...], wznowił postępowanie administracyjne zakończone wydaniem ostatecznej decyzji z dnia 21 lutego 2008 r., nr [...], i decyzją z dnia 22 marca 2012 r., nr [...], uchylił dotychczasową decyzję z dnia 21 lutego 2008 r. w całości oraz odmówił przyznania J. C. płatności na zalesianie, zamykając jednocześnie program zalesieniowy.

Wobec odwołania złożonego przez J. C. na niniejszą decyzję, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 9 maja 2012 r., nr [...], uchylił skarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku decyzją z dnia 22 maja 2013 r., nr [...], uchylił decyzję z dnia 21 stycznia 2008 r. w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych i odmówił przyznania płatności na zalesianie, zamykając jednocześnie program zalesieniowy. Jako przyczynę odmowy przyznania płatności zalesieniowej organ wskazał rozbieżności pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną (3,16 ha) a powierzchnią stwierdzoną (2,25 ha) zalesienia ustaloną w kontroli administracyjnej i na miejscu. Przedmiotowa decyzja została doręczona stronie w dniu 24 maja 2013 r.

W wyniku złożonego przez skarżącego odwołania Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 3 lipca 2013 r., nr [...], uchylił w całości powyższą decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku i stwierdził, że wydanie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku decyzji ostatecznej z dnia 21 stycznia 2008 r. nr [...], w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych nastąpiło z naruszeniem prawa. W uzasadnienie decyzji organ odwoławczy argumentował, że doręczenie skarżącemu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku z dnia 21 lutego 2008 r. nastąpiło w dniu 22 stycznia 2008 r. Tym samym, w chwili wydawania decyzji przez ten organ, upłynął już 5-letni termin na uchylenie decyzji pierwotnej, przewidziany art. 146 § 1 K.p.a. Z tego względu był zobowiązany uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie i wydać decyzję odwoławczą, w postępowaniu wznowieniowym, opartą o treść art. 151 § 2 K.p.a., tj. stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 146 § 1 K.p.a.). Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 5 lipca 2013 r. J. C. nie zaskarżył powyższej decyzji do sądu administracyjnego.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku zawiadomieniem z dnia 8 września 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalania kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesianie za rok 2006, 2008 oraz 2009.

W odpowiedzi na zawiadomienie J. C. wniósł o umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie ustalania kwoty nienależnie pobranych płatności podnosząc, iż wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw prawnych.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku decyzją z dnia 28 listopada 2014 r., nr [...], ustalił J. C. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w łącznej wysokości 30085,40 zł. Jednocześnie wskazał, iż środki w ramach PROW 2007 - 2013 zostały wypłacone: w wysokości 25155,80 zł za rok 2006; w wysokości 2464,80 zł za rok 2008; w wysokości 2464,80 zł za rok 2009; powiększone o odsetki, jak dla zaległości podatkowych.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. C. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu leśnictwa, jak też o wstrzymanie jej wykonania. W uzasadnieniu wskazał, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji zwrócił się do organu z wnioskiem o umorzenie należności. Ponadto, w jego ocenie, ostateczna decyzja z dnia 21 stycznia 2008 r. pozostaje nadal w mocy, gdyż Dyrektor ARiMR decyzją z dnia 3 lipca 2013 r. jej nie uchylił, a jedynie stwierdził, że wydana została z naruszeniem prawa. Poza tym, powołując się na przepisy art. 59 § 1 pkt 9 i 68 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.), wywodził, że dochodzone przez organ roszczenia uległy przedawnieniu z końcem roku 2009, 2011 i 2012. Z ostrożności procesowej podniósł również, że dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu także na gruncie art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. WE nr L 141 z 30.04.2004 r.), zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004. W tym zakresie podniósł zarzut niezbadania przez organ przesłanki działania beneficjenta w dobrej wierze. Zarzucając naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. wskazał na brak przeanalizowania przez organ księgi wieczystej ustanowionej dla zalesionych nieruchomości i nieodniesienie się do powierzchni działek wykazanych w wypisach z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w Kluczborku w zakresie obszaru obejmującego teren zalesiony. Tłumaczył, że składając wniosek o płatność na zalesianie kierował się powierzchnią działek, które określone zostały w ewidencji gruntów i w zaświadczeniu Burmistrza Byczyny z dnia 7 lipca 2006 r. Nie miał podstaw do kwestionowania tych danych, ani też podstaw aby przypuszczać, iż powierzchnia jest inna niż wskazana w ww. dokumentach urzędowych. Nadto wyjaśniał, że działka nr [...] (oznaczona przez organ jako B), która położona jest w dorzeczu rzeki [...], podlega okresowym zalaniom, stąd znajdująca się na niej część zalesień uległa zniszczeniu. Wywiódł, że mając na uwadze powyższe, organ na zasadzie art. 75, art. 77 i art. 84 K.p.a. powinien był dopuścić dowód z opinii biegłego z zakresu leśnictwa.

Omówioną na wstępie decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego z dnia 28 listopada 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego i prawnego sprawy organ wywodził, że płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych za rok 2006, 2008 oraz 2009 zostały wypłacone odpowiednio w dniach: 18 lutego 2008 r., 23 września 2008 r. oraz 31 sierpnia 2009 r. Nastąpiła zatem realizacja płatności i nie został dokonany jej zwrot. Ponadto został spełniony drugi z ww. warunków, gdyż w analizowanej sprawie, po wznowieniu postępowania na podstawie art. 151 § 2 K.p.a., wydana została decyzja stwierdzająca wydane decyzji z naruszeniem prawa ze względu na upływ terminu, o którym mowa w art. 146 K.p.a. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki warunkujące wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W obrocie prawnym istnieje bowiem ostateczna decyzja z dnia 3 lipca 2013 r. stwierdzająca wydanie ostatecznej decyzji z dnia 21 stycznia 2008 r. w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych z naruszeniem prawa. Nadto, w ocenie organu, warunkiem uznania, iż dane środki wypłacone w ramach płatności z tytułu zalesienia mają charakter nienależny, nie musi być poprzedzone wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, na mocy której zostały wypłacone środki. Organ argumentował także, że dochodzenie zwrotu określonych w drodze decyzji kwot nienależnie pobranych płatności zostało przez ustawodawcę unijnego ograniczone przepisami art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (kampania 2006-2009). Ziszczenie się którejś z określonych w tych przepisach przesłanek skutkuje koniecznością odstąpienia od egzekwowania obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Tymi przesłankami są: upływ dziesięcioletniego (lub czteroletniego w przypadku działania w dobrej wierze) terminu od dnia wypłaty środków finansowych do dnia pierwszego powiadomienia o ich nienależnym charakterze - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (dla płatności w kampanii 2006-2009), jak i przyznanie nienależnych środków finansowych na skutek pomyłki Agencji, z zastrzeżeniem, że błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika - art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (dla płatności w kampanii 2006-2009). Organ odwoławczy wywodził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 albowiem wypłata płatności z realizacji przedsięwzięć za lata 2006, 2008 oraz 2009 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki wyłączającej obowiązek zwrotu nienależnie przyznanych płatności ustanawiającej dziesięcioletni okres przedawnienia (bądź czteroletni, w przypadku gdy rolnik działał w dobrej wierze) organ wskazał, że skarżący przy zachowaniu należytej staranności mógłby uniknąć stwierdzonych w ramach kontroli nieprawidłowości. Tymczasem skala nieścisłości jest obszerna i dotyczy zarówno nieprawidłowości w postaci przedeklarowania powierzchni, jak i naruszenia innych wymogów, do których zobowiązany był skarżący, realizując program zalesieniowy. W konsekwencji, zdaniem organu, nie można było zakwalifikować jego działania, jako działania w dobrej wierze. Stwierdzony przez kontrolę na miejscu stan faktyczny w sposób niewątpliwy wykazał, iż skarżący dopuścił się wielu zaniedbań.

W skardze na powyższą decyzję J. C. wnosił o uchylenie obu decyzji, umorzenie postępowania, zasądzenie kosztów postępowania od strony przeciwnej i wstrzymanie wykonania decyzji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. art. 7, 75, 76, 77, 84 K.p.a. oraz § 13 ust. 8 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 187, poz. 1929, z późn. zm.) w zw. z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004, str. 30, z późn. zm.). W uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Ponownie podniósł, że ostateczna decyzja z dnia 21 stycznia 2008 r. pozostaje nadal w mocy, a na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 doszło do przedawnienia dochodzonych przez organ roszczeń. Nadto zarzucił, że organy nie dokonały pomiarów działek metodą klasyczną, opierając się jedynie na tzw. danych satelitarnych. W ocenie skarżącego, wobec tego naruszone zostały art. art. 7, 75, 76 i 77 K.p.a. Skarżący podtrzymał również argument niedokonania przez organy oceny sprawy pod kątem wystąpienia przesłanki działania beneficjenta w dobrej wierze, brak zbadania księgi wieczystej zalesionych nieruchomości oraz brak odniesienia się do powierzchni działek wskazanych w wypisach z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w Kluczborku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skarżącego podniósł, że przedstawione w skardze argumenty były już przedmiotem badania w postępowaniu w sprawie przyznania płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Wskazał, że w aktualnie prowadzonym postępowaniu przedmiotem badania było ustalenie, czy kwota pobranych świadczeń ma charakter nienależny. Tym samym rozstrzygnięcie nie dotyczy kwestii przyznania płatności, bowiem rozstrzygnięcie w tym zakresie zostało zawarte w ostatecznej decyzji z dnia 3 lipca 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie weryfikuje działalności administracji publicznej według zasad słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy też w aspekcie celowości podjętych rozstrzygnięć. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a).

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się ww. naruszeń dających podstawę do uwzględnienia skargi.

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i zarazem obowiązek uwzględnić również okoliczności niewskazane w skardze, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie sprawy "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. postanowienie NSA z 23 października 2007 r., sygn. akt I GSK 2218/06 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl - zwanej dalej CBOSA).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu 5 lutego 2015 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku z dnia 28 listopada 2014 r. ustalającą wysokość nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych za lata 2006, 2008, 2009.

Przypomnieć od razu należy, iż w sprawach o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych zastosowanie ma art. 28 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2013 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Przy czym zasadniczą, bezpośrednią podstawą wydania zaskarżonej decyzji było rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 187, poz. 1929, z późn. zm.), zwane dalej rozporządzeniem z dnia 11 sierpnia 2004 r. Akt ten został wydany na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2014 r. poz.1613).

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r., płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) zobowiązał się do: a) zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza, b) pielęgnacji założonej uprawy leśnej, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia - zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach;

3) zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

W myśl § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, płatność na zalesianie dzieli się na:

1) wsparcie na zalesianie - stanowiące jednorazową, zryczałtowaną płatność za poniesione koszty zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną w pierwszym roku po dniu wykonania zalesienia;

2) premię pielęgnacyjną - stanowiącą zryczałtowaną płatność za poniesione koszty prac pielęgnacyjnych, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia;

3) premię zalesieniową - stanowiącą zryczałtowaną płatność za utracone dochody z tytułu przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.

Z kolei, stosownie do treści § 13 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r., jeżeli w wyniku kontroli zostanie stwierdzone, że producent rolny nie realizuje planu zalesienia, zwraca premię pielęgnacyjną za dany rok kalendarzowy lub wsparcie na zalesianie. W § 13 ust. 8 ww. rozporządzenia wskazano, iż płatność na zalesianie nie podlega zwrotowi, jeżeli wystąpiły wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004, str. 30, ze zm.; Dz. Urz. UE), zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 817/2004.

Na mocy ww. art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności, które należy uwzględnić w indywidualnych przypadkach, Państwa Członkowskie mogą uznać, w szczególności, następujące kategorie siły wyższej:

a) śmierć rolnika;

b) długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania;

d) klęska żywiołowa poważnie dotykająca grunty rolne gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należących do rolnika zwierząt gospodarskich.

Państwa Członkowskie notyfikują Komisji kategorie, które uznają za siłę wyższą.

O przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Termin ten może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania (art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004.

Z treści art. 73 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. WE nr L 141 z 30.04.2004 r.), zwanego dalej również rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004 wynika, iż w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (ust. 4). Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (ust. 5).

W myśl art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438, z późn. zm. - dalej zwanej ustawą o ARiMR), Prezes Agencji ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszu Unii Europejskiej (pkt 1); krajowych przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej (lit. a), finansowanie przez Agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej (lit. b).

Z treści cytowanego przepisu wynika, iż przedmiotem postępowania toczącego się na jego podstawie jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Powyższa okoliczność może wynikać z ustaleń dokonanych zarówno w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Jednakże zarówno, gdy w postępowaniu o ustalenie kwot nadmiernie pobranych lub nienależnie pobranych środków publicznych przesłanka ta została ustalona w oparciu o dowody przeprowadzone w tej sprawie, jak i wtedy gdy wynika ona z ostatecznych decyzji uchylających lub stwierdzających nieważność decyzji w przedmiocie przyznania płatności czy pomocy, jest to kwestia mieszcząca się w sferze ustaleń faktycznych, a zatem prawidłowego zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, LEX nr 1217427). Stąd nie ma podstaw, aby zasadnie wywodzić - jak to czyni skarżący - że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, LEX nr 1276366).

Odnosząc się do zarzutu skargi w zakresie braku uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Biura ARiMR w Kluczborku z dnia 21 stycznia 2008 r., a jedynie stwierdzenia przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARIMR w decyzji z dnia 3 lipca 2013 r. jej wydania z naruszeniem prawa, wskazać należy, że Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, iż zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 K.p.a., po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 K.p.a., nie oznacza sanacji takiej decyzji (zob. wyroki WSA w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 985/11 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 851/13, powołana strona internetowa). Decyzja ta bowiem - pomimo braku możliwości wyeliminowania jej z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia - jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 151 § 2 K.p.a. W konsekwencji należy uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające wydanie jej z naruszeniem prawa, nie były należne. Pojęcie "nienależnych" płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i prawodawcę europejskiego w znajdującym bezpośrednie zastosowanie rozporządzeniu (WE) nr 796/2004, jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje ono swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Zatem wbrew twierdzeniom skarżącego, na podstawie decyzji podjętej w postępowaniu wznowieniowym stwierdzającej, że dotychczasowa decyzja o przyznaniu płatności rolnych została wydana z naruszeniem prawa z powodu upływu terminu wynikającego z art. 146 § 1 K.p.a., możliwe jest więc wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 2 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 264/14, LEX nr 1495496).

Przyjdzie dostrzec, w świetle zarzutu skargi, że przepisy art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR oraz art. 73 rozporządzenia (WE) nr 796/2004 stanowią samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności rolnych. Cytowane zaś unormowania powołanego rozporządzenia nr 796/2004 co do dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu środków w razie niezaistnienia dobrej wiary u beneficjenta - podlegają bezpośredniemu stosowaniu w każdym państwie Unii Europejskiej bez względu na odmienne regulacje proceduralne danego państwa członkowskiego. Stąd stwierdzić przyjdzie, iż bez znaczenia dla rozpoznania sprawy pozostaje wynikający z art. 68 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.) trzy letni termin przedawnienia roszczeń. Stąd bezzasadny pozostaje zarzut skarżącego w zakresie naruszenia art. 59 § 1 pkt 9 i art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej.

Poza tym od razu zauważyć należy, że podjęta na mocy art. 151 § 2 K.p.a. w związku z art. 146 § 1 K.p.a. decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 3 lipca 2013 r. stwierdzająca wydanie decyzji z dnia 21 stycznia 2008 r. w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych z naruszeniem prawa jest ostateczna. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie złożył na ww. decyzję skargi do sądu administracyjnego. W tej kwestii wyjaśnić trzeba, że postępowanie, w wyniku którego wydana została decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 3 lipca 2013 r. jest postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Zmierzało ono do ustalenia, czy przyznane decyzją z dnia 21 stycznia 2008 r. płatności były należne i zgodne z obowiązującym prawem. Natomiast postępowanie kontrolowane przez Sąd jest już tylko następstwem stwierdzenia, iż przyznane płatności na zalesianie gruntów rolnych za rok 2006, 2008 i 2009 były nienależne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. W konsekwencji zarzuty skargi nakierowane na podważenie zaskarżonej decyzji formułowane w kontekście błędnych - zdaniem skarżącego - ustaleń faktycznych dotyczących powierzchni zalesienia, jak i okoliczności niepowołania dowodu z biegłego z zakresu leśnictwa, nie mogły odnieść skutku prawnego i nie mogą być przedmiotem powtórnej kontroli Sądu. Skoro zarzuty skarżącego nie odnoszą się do decyzji będącej przedmiotem kontroli Sądu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na zalesianie gruntów rolnych za rok 2006, 2008 i 2009, to nie zasługiwały na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w świetle stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowości skarżący otrzymał nienależnie środki publiczne za lata 2006, 2008 i 2009 z tytułu zalesienia gruntów rolnych. W tym stanie organ zobligowany był wydać decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności.

Słusznie organ przyjął i wykazał w uzasadnieniu swej decyzji, że nie zaistniały ani przesłanki wyłączające rolnika z obowiązku zwrotu płatności określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, ani nie zaszły podstawy do przyjęcia, że skarżący działał w warunkach dobrej wiary, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego, zamiast dziesięcioletniego, okresu przedawnienia. Na tym tle należy podnieść, że przede wszystkim nie wystąpiła okoliczność zaistnienia pomyłki organu (co jest oczywiste) ani też takiego błędu, który nie mógłby zostać wykryty przez skarżącego. Ustalony w sprawie i niepodważony skutecznie przez skarżącego stan faktyczny nie pozwala przyjąć, by płatność za rok 2006, 2008 i 2009 wynikała z pomyłki organu wydającego pozytywną dla niego decyzję o płatnościach na zalesianie gruntów rolnych. Wskazać także należy, iż występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych dany beneficjent jednocześnie nakłada na siebie obowiązki, których niedochowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami. Zważyć trzeba, że w dziale XII wniosku o zalesianie gruntów skarżący oświadczył, iż zna zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych i jest świadomy skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania. Nadto zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach objętych wnioskiem przez 20 lat, zgodnie ze złożonym planem zalesienia. Przede wszystkim jednak zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacenie płatności na zalesianie gruntów rolnych, jak również o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań. Obowiązki skarżącego zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nie posiadającej doświadczenia, a ich znajomość strona skarżąca poświadczyła własnoręcznym podpisem. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w rozporządzeniu zalesieniowym, które w tej materii nie uległy zasadniczym zmianom by mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Nadto zauważyć warto, że ustawodawca - stanowiąc w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy - zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 K.p.a. W postępowaniu w sprawie pomocy finansowej to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę - producenta rolnego, który z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r. o sygn. akt II GSK 88/11, LEX nr 1148355). Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 K.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2011 r. o sygn. akt V SA/Wa 2501/10, LEX nr 995979).

Tym samym, w przytoczonych okolicznościach sprawy, nie można dopatrzyć się naruszenia przez organy norm art. art. 7, 75, 76, 77 i 84 K.p.a., ani nie można przyjąć, że strona skarżąca działała w dobrej wierze, ponieważ nie można przypisać - jak słusznie wskazały to organy - staranności w jej działaniu. Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. (sygn. akt II GSK 1209/11, LEX nr 1137853) generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Skoro skarżący mimo podpisanego oświadczenia oraz pouczenia nie poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w Kluczborku o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na przebieg postępowania, właśnie w celu uniknięcia negatywnych konsekwencjach w sytuacji, gdy dane okoliczności zostałyby stwierdzone w ramach przeprowadzonych już czynności kontrolnych, tym samym nie można uznać, iż działał w dobrej wierze. Rację ma również organ odwoławczy, iż w świetle tak wielu zaniedbań, których dopuścił się skarżący, nie można było uznać jego działania w dobrej wierze. Skarżący w trakcie kontroli nie udokumentował zakupu sadzonek, dane zadeklarowane we wniosku są inne niż zawarte w planie zalesienia, nie stwierdzono zadeklarowanego grodzenia siatką, zalesione działki nie graniczą ze sobą i nie tworzą jednego kompleksu, zadeklarowana powierzchnia całkowita zalesienia jest większa niż stwierdzona powierzchnia całkowita oraz nie stwierdzono zadeklarowanego zalesienia. Skarżący przy zachowaniu należytej staranności mógłby uniknąć ujawnionych w ramach kontroli nieprawidłowości. Słusznie zatem organy uznały, iż w kontrolowanej sprawie nie znajdował zastosowania przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004. W świetle powyższego nie można również przyjąć, iż w sprawie miał zastosowanie § 13 ust. 8 rozporządzenia dnia 11 sierpnia 2004 r. w zw. z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004. Skarżący bowiem nigdy nie informował Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w Kluczborku o jakichkolwiek przypadkach siły wyższej. Informacja dotycząca zalewania działki nr [...], oznaczonej przez organ jako B, na której nie stwierdzono zadeklarowanego zalesienia (kod ZGR1) dotarła natomiast do organu dopiero na etapie niniejszego postępowania dotyczącego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił skargę.