Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 3/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 marca 2020 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Strona podała, że na początku prowadzenia działalności gospodarczej płaciła składki będąc równocześnie na emeryturze z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Po 12 latach dowiedziała się, że posiada zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wskazała, że podczas wizyty w Oddziale ZUS została poinformowana przez pracownika, że nie musi opłacać składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie została wtedy poinformowana o fakcie, że miesięczne dochody z tego tytułu nie mogły przekraczać 50 % kwoty najniższej emerytury. Oświadczyła, że działała w zaufaniu do organu państwa i zwracała się z pytaniami, gdy miała jakiekolwiek wątpliwości. Gdyby wiedziała o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne mogłaby odliczyć zapłacone składki od podatku dochodowego od osób fizycznych. W związku z tym zobowiązanie jest podwójne. Dodała, że opiekowała się dzieckiem z wadą serca, a obecnie sama zaczęła chorować. Podarowała dom córkom z zapisem, że może w nim mieszkać do końca życia. Córki posiadają swoje zobowiązania m.in. kredyty bankowe i dlatego nie mogą pomóc finansowo.

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] lutego 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku B. utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 237/19 uchylił zaskarżoną decyzję z [...] lutego 2019 r. WSA stwierdził, że organ dokonał prawidłowo analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." i prawidłowo ustalił, że w przypadku Strony nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałaby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Natomiast Sąd zarzucił organowi, że nie dokonał prawidłowej oceny ogólnej przesłanki umorzenia należności wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) – dalej też jako: "rozporządzenie". Zdaniem Sądu, organ nie wskazał, że pomimo egzekwowania należności Strona będzie w stanie opłacać należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej. Według WSA, ZUS w ocenie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych Wnioskującej powinien przeanalizować określone minimum socjalne oraz minimum egzystencji. Ponadto organ rozpatrując ponownie sprawę powinien uwzględnić ocenę wynikającą z niniejszego wyroku WSA, rozważyć czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu i majątku Strony może realnie prowadzić do popadnięcia w ubóstwo, powodując korzystanie z pomocy społecznej oraz czy ze względu na stan zdrowia Strona spełnia przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. WSA polecił również organowi rozważenie możliwości uwzględnienia słusznego interesu Strony mając na uwadze jej sytuację materialną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2019 r. ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2018 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Zakład nie stwierdził wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Następnie organ dokonał analizy wystąpienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W zakresie przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Zakład stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, lecz nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ wskazał, że Strona decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Odnosząc się do zarzutu Strony, że gdyby wiedziała o obowiązku opłacania ubezpieczenia zdrowotnego mogłaby te kwoty odliczać od podatku dochodowego Zakład wyjaśnił, że przedsiębiorca ma obowiązek monitorowania poprawności składanych dokumentów rozliczeniowych i terminowego opłacania naliczonych składek. Odliczeniu od podatku dochodowego mogą podlegać tylko te składki zdrowotne, które zostały faktycznie opłacone. Składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają odliczeniu w roku, w którym zostały opłacone, a nie w roku którego dotyczą, dlatego istnieje możliwość odliczenia zaległych składek pod warunkiem prowadzenia działalności.

Przechodząc do rozpoznania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ podkreślił, że nie odnosi się ona do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zdaniem organu brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały, a Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Strona prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i nadal prowadzi działalność gospodarczą. Pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 222,09 zł netto. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2019r. osiągnęła dochód w wysokości 100,00 zł (według oświadczenia).

Organ podkreślił, że ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną Wnioskującej, a przedstawione wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym na poziomie 650,00 zł miesięcznie, do których wliczono: opłaty eksploatacyjne (450,00 zł) i koszty leczenia (200,00 zł), a nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań itp. wydają się realne i nie pozwalają na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek bez ryzyka pozbawienia Strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak wydatki te nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie Strona musi ponosić. Zakład podkreślił, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Odnosząc się do wskazanej przez Sąd konieczności rozważenia sytuacji materialnej Strony, mając na uwadze minimum socjalne oraz minimum egzystencji, Zakład podał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosi 1 197,47 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za II kwartał 2019 r., opublikowane w październiku 2019 r.). Zatem dochód Strony jest wyższy od wskazanej kwoty, co pozwala stwierdzić, że w jej sytuacji nie zachodzi groźba ubóstwa. Strona nie korzysta również ze wsparcia z pomocy społecznej.

Z kolei opracowania Instytutu Prac i Spraw Socjalnych dotyczące minimum egzystencji podają kwotę na jednego członka gospodarstwa emeryckiego w wysokości 560,01 zł (źródło: obliczenia IPiSS na podstawie danych średniorocznych GUS z 28.03.2019 r.). W przypadku gospodarstwa domowego Strony, biorąc pod uwagę dochód jakim dysponuje, należy uznać, że przesłanka ubóstwa nie zachodzi.

Organ zauważył również, że z pobieranego przez Stronę świadczenia emerytalnego można prowadzić skuteczną egzekucję bez uszczerbku dla bieżącego utrzymania, ze względu na kwotę wolną od zajęcia, która jest prawnie chroniona. Postępowanie egzekucyjne w administracji jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji do majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęcia są ustalone przepisami prawa. Dodatkowo organ wskazał, że Strona nie zamknęła działalności gospodarczej, której prowadzenie nastawione jest na zysk.

Ponadto organ zwrócił uwagę na dokonaną w 2009 r. na rzecz córek darowiznę domu. Zdaniem Zakładu w świetle art. 897 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) córki w przypadku trudnej sytuacji finansowej winny Stronę wspomóc. Strona przepisała również córkom dwie inne nieruchomości gruntowe.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzi również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Strona przedstawiła do sprawy dokumentację medyczną z przebiegu leczenia oraz orzeczenie o niepełnosprawności z [...] grudnia 2015 r., a następnie z [...] stycznia 2018 r., w którym orzeczono lekki stopień niepełnosprawności. Zakład podkreślił, że nie bagatelizuje problemów zdrowotnych jednak w przypadku Zobowiązanej nie zachodzi ww. przesłanka, ponieważ otrzymuje ona świadczenie emerytalne, które wypłacane jest bez względu na stan zdrowia. Działalność gospodarcza jest nadal czynnie prowadzona, co nie wyklucza, że może generować dochód.

Reasumując organ podał, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie Zakładu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżąca podniosła, że przez 12 lat nigdy nie otrzymała żadnego zawiadomienia w zakresie zaległości względem ZUS. Przez ZUS została poinformowana, że nie musi opłacać składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Dodała, że nigdy nie ukrywała, że nie opłaca tej składki. Źródłem utrzymania Skarżącej jest emerytura wypłaca w kwocie 1 222,09 zł netto. Utarg z działalności gospodarczej wynosi 100 zł na rok. W marcu 2020 r. będzie 10 lat jak nieruchomość zapisała córkom wierząc, że nie ma żadnego długu. Teraz one mają swoje kredyty w bankach, a jedna we frankach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia Skarżącej umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne dotyczących wymienionych w decyzji okresów z lat 2006, 2007, 2009-2015 w kwocie 20 622,06 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 15 062,00 zł.

Na wstępie należy podać, że na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności" zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia, dotyczą Skarżącej jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Niniejsza sprawa podlega zatem ocenie z punktu widzenia ww. przesłanek. Zauważyć jednak należy, że sprawa ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 237/18 (prawomocny) uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z powodu braku wyjaśnienia kwestii istnienia przesłanek umorzenia wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. W wyroku tym Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę ZUS "rozważy, czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu i majątku skarżącej może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącej w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej oraz czy skarżąca ze względu na swój stan zdrowia spełnia przesłankę wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nadto organ w sposób wszechstronny rozważy możliwość uwzględnienia słusznego interesu skarżącej (art. 7 k.p.a.), mając na uwadze jej sytuację materialną. ZUS weźmie przy tym pod uwagę to, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym (...)".

Jednocześnie Sąd przesądził w tym wyroku, że "organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, że w przypadku Skarżącej nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałaby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s." Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Sąd stwierdził, że nie została spełniona przesłanka określona w pkt 2.

Mając na uwadze powyższe podnieść należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W świetle tego przepisu ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Sąd nie może zatem formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu oraz reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Zmierzają do uniknięcia błędów już popełnionych oraz wskazują kierunek, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości (por. wyrok WSA z 30 stycznia 2013r., IV SA/Po 1152/12).

W związku z powyższym tut. Sąd jest związany ww. poglądem prawnym wyrażonym w wyroku z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 237/18, co do niewystąpienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. Ponadto związany jest stanowiskiem o braku przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem Skarżąca nie wykazała, aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. Jednocześnie z analizy zaskarżonej decyzji i materiału dowodowego nie wynika, aby zaszły istotne zmiany, które uzasadniałyby odmienną ocenę braku tych przesłanek, a argumentacja organu w oparciu o zebrany materiał dowodowy jest uprawniona.

W świetle powyższego obecnie należy ocenić czy w sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia.

W ocenie Sądu na akceptację zasługuje stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym kontekście podnieść należy, że Skarżąca powołuje się na problemy zdrowotne. Wobec Skarżącej orzeczono lekki stopień niepełnosprawności (orzeczenie z 11 stycznia 2018 r.). Niemniej jednak prowadzi działalność gospodarczą, a zatem trafnie organ podnosi, że choroba nie uniemożliwia Skarżącej prowadzenia działalności gospodarczej, choć Sąd zdaje sobie sprawę z uciążliwości jaką może być wskazywany stan zdrowia. Okoliczność ta w kontekście § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłości choroby czy przewlekłej choroby członka rodziny, nad którym sprawuje opiekę, musi jednak być powiązana z pozbawieniem zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zatem wobec otrzymywania emerytury i prowadzenia działalności gospodarczej wykluczona jest ta przesłanka. Choroba nie jest przeszkodą w prowadzeniu działalności gospodarczej przez Skarżącą i uzyskiwania dochodu z tytułu emerytury.

Zdaniem Sądu nie jest jednak prawidłowa dokonana przez organ ocena przesłanki umorzenia należności wynikająca z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Organ powołując się na wysokość dochodu w gospodarstwie domowym Skarżącej w kwocie 1 211,86 zł netto z tytułu świadczenia emerytalnego oraz dochody z prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej (które w 2019 r. wyniosły 100 zł) stwierdził, że Skarżąca może spłacić zaległe składki, zatem w kwocie 20 622,06 zł oraz wyliczone odsetki za zwłokę w wysokości 15 062 zł. W tym kontekście organ wskazał, że istnieje możliwość spłaty tych należności w ramach układu ratalnego.

W ocenie Sądu stanowisko organu nie jest adekwatne z punktu widzenia normy prawnej określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15, CBOSA). NSA w wyroku z 17 października 2017 r., II GSK 1498/17 (dostępny - jak i wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu - na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.) wskazał, że wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ocenie Sądu, organ nie wykazał, że pomimo egzekwowania należności Skarżąca będzie w stanie opłacić te należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej. Z danych zebranych przez organ wynika, że na dochód Skarżącej składa się przede wszystkim świadczenie emerytalne w kwocie 1 211,86 zł netto i nieznaczny dochód roczny z działalności gospodarczej (mały handel) – 100 zł w 2019 r. (według oświadczenia za I półrocze, s. 2 oświadczenia z [...] września 2019r.), co nie zostało podważone. Na wydatki natomiast składają się stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu i opłat eksploatacyjnych w wysokości 450,00 zł oraz kosztów leczenia w wysokości 200,00 zł. Pozostaje kwota w granicach ok. 600 zł miesięcznie, a zatem na dzień przypada w granicach ok. 20 zł, która to kwota niewątpliwie przeznaczana jest na wyżywienie, środki czystości, czy sporadyczny zakup obuwia i ubrania. Organ podnosi, że nie są to nadzwyczajne wydatki, z czym Sąd się zgadza, jednakże są konieczne, niezbędne dla życia każdego człowieka. W konsekwencji skoro po poniesieniu stałych wydatków z tytułu czynszu i opłat eksploatacyjnych pozostaje na dzień 20 zł na pokrycie kosztów pozostałego utrzymania, to powstaje pytanie z jakich środków miałyby być spłacone zaległości z tytułu składek w łącznej kwocie z odsetkami w wysokości 35 684,06 zł, nawet gdyby miały być płacone w ratach. Trudno mówić o możliwości wygospodarowania środków na spłatę zaległości przy osiąganych dochodach przez Skarżącą. Prawdą jest, że w poprzednio wydanym wyroku WSA zalecił dokonanie przez ZUS oceny możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych z uwzględnieniem minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. W tym kontekście organ podał, że dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosi 1.197,47 zł, a zatem poniżej dochodów Skarżącej. Sąd zauważa, że w przypadku Skarżącej przekroczenie jest nieznaczne, tj. 40 zł (1.211,86 zł + 100 zł : 6). Tak nieznaczna różnica nie może przesądzać o uznaniu nie istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Wobec tego, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe jednoosobowo, a wykazywane wydatki są konieczne, niezawyżone oraz realne, to nie można powoływać się na minimum egzystencji przewidzianej na jednego członka gospodarstwa emeryckiego i stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami w kwocie 35 684,06 zł nie pozbawiłoby Zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przy czym należy mieć na uwadze, że ulga w postaci rozłożenia spłaty zaległości na raty musi mieć charakter realny. Na ten aspekt zwrócił już uwagę WSA w poprzednio wydanym wyroku z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 237/18 podnosząc: "Organ stwierdził również, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżąca spłaciła zadłużenie w systemie ratalnym. Powyższe stanowisko budzi zdziwienie Sądu, gdyż układ ratalny musi mieć realne podstawy. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że płatnik może spłacić zadłużenie w ratach, nie wskazując źródła finansowania oraz wysokości ewentualnych rat."

Zdaniem tut. Sądu obecnie rozpoznającego sprawę to stanowisko jest nadal adekwatne.

Odnośnie do kwestii związanej z ewentualną możliwością zwrócenia się przez Skarżącą o pomoc do obdarowanych córek, którym darowała dom, zauważyć należy, że w piśmie załączonym do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek podała, że względu na zły stan zdrowia kilka lat temu darowała dom córkom z jej prawem do zamieszkania w nim do końca życia. Jednocześnie podała, że córki mają także zaciągnięte kredyty w tym jedna z nich we frankach i jak wyjaśniła dalej w związku z tym nie może liczyć na pomoc. W skardze te okoliczności powtórzyła wskazując, że darowizna miała miejsce ok. 10 lat temu. Z wyjaśnień Skarżącej wynika, że nie może liczyć na pomoc córek, co nie zostało skutecznie podważone. Nadto Sąd podkreśla, że oceny sytuacji majątkowej Wnioskodawcy należy dokonać na dzień wydania decyzji w przedmiocie ulgi, a nie sprzed wielu lat. Okoliczność wyzbywania się majątku może mieć ewentualnie wpływ na ocenę sprawy rozpoznanej w granicach uznania administracyjnego. Niemniej jednak i to wymaga ustalenia jakie były to nieruchomości. Organ podaje, że obok domu były jeszcze darowane inne dwie nieruchomości. Jednak to wymaga doprecyzowania jaki charakter miały nieruchomości, jakiej były wielkości, w jakich datach dokonano darowizny. Powyższe tym bardziej jest uzasadnione, że Skarżąca wskazuje dom, w którym ma prawo dożywotniego zamieszkania. Ponadto twierdzenie organu o możliwości pomocy finansowej córek nie może abstrahować od ich sytuacji materialnej w kontekście podnoszonej przez Skarżącą okoliczności zaciągniętych przez córki kredytów. Nie uwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy prowadzi do niedopuszczalnej oceny dowolnej, a nie swobodnej (art. 80 k.p.a.).

Ponadto Sąd zauważa, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych wyroku Sądu Apelacyjnego w G. – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] wynika, że Sąd ten odstąpił od obciążenia Skarżącej kosztami postepowania. W konkluzji stwierdził: "Zasądzenie od ubezpieczonej tych kosztów stanowiłoby dla skarżącej obciążenie skutkujące istotnym dodatkowym uszczerbkiem niezbędnego jej utrzymania."

Ocena tut. Sądu jest zatem zbieżna także ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w G. co do możliwości płatniczych Skarżącej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności tut. Sąd stwierdza, że została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ zatem przyjmie powyższe ustalenie co do wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i ponownie oceni sprawę, tym razem w ramach uznania administracyjnego. Należy zatem mieć na uwadze, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne będzie miała charakter uznaniowy, nie przesądzając obecnie czy pozytywny czy negatywny. Sąd zauważa, że nie ma kompetencji do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać organowi udzielenia takiej ulgi. W przypadku wystąpienia nawet przesłanki umorzenia składek, Zakład nie ma obowiązku ich umorzyć, jednakże obowiązany jest dokonać oceny sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego.

Odnośnie do zarzutu, że przez 12 lat nie wysyłano żadnego powiadomienia o zadłużeniu należy podnieść, że kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny przez Sąd Apelacyjny w G. w ww. wyroku, w którym stwierdzono co następuje: "Z dokumentacji podatkowej przedstawionej przez ubezpieczoną w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż w okresach spornych ubezpieczona nie spełniała warunków do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z powodu przekroczenia przychodu - ubezpieczona nie zaprzeczyła tym okolicznościom i nie przedstawiła dowodów, które pozwoliłyby na poczynienie odmiennych ustaleń. Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 6g ustawy systemowej (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wspomniany pięcioletni termin przedawnienia stosuje się także do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem [...] stycznia 2012 r., a przedawnienie zgodnie z obowiązującymi do tej daty przepisami jeszcze nie nastąpiło, z tym, że bieg pięcioletniego terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia [...] stycznia 2012 r. Bieg przedawnienia, w myśl ust. 5b art. 24 ulega zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony - w przypadku ubezpieczonej od dnia [...] lipca 2016 r., tj. od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 2006-07 do 2015-12."

W tej sytuacji należy stwierdzić, że nieprzedawnienie składek zostało ocenione i przesądzone przez Sąd Apelacyjny. Wobec jednak tego, że między datą orzekania przez Sąd Apelacyjny a wydaniem decyzji przez ZUS w przedmiocie umorzenia składek nastąpi upływ czasu, organ obowiązany będzie ponownie ocenić kwestię przedawnienia na dzień wydania decyzji.

W przedmiocie dokumentu złożonego przez Skarżącą na rozprawie w dniu [...] marca 2020 r. (tj. zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2020 r.; k. 28 akt sądowych) podnieść należy, że Sąd ocenia zaskarżoną decyzję na dzień jej wydania. Wobec tego, że organ ponownie będzie rozpatrywał sprawę, to nie ma przeszkód, aby Skarżąca na poparcie swojej argumentacji złożyła dokument, który został sporządzony po wydaniu decyzji i nie był znany organowi. Obowiązek złożenia dowodów obrazujących sytuację majątkową i zdrowotną obciąża Skarżącą.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.