Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 594/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  i 1b oraz 17 ust. 5  pkt 1  lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 kwietnia 2020 r. nr w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez K. S. (zwaną dalej skarżącą) decyzja z dnia 6 kwietnia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz.111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. , znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w zw. z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny M. S..

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca w dniu 13 stycznia 2020 r. (data wpływu do organu) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – M. S.

Organ pierwszej instancji - Prezydenta Miasta - decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w zw. z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny M. S.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy mające w sprawie zastosowanie, tj. art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ stwierdził, że niepełnosprawność M. S. istnieje od 26-go roku życia - co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności.

Organ wskazał, że co do zasady nie kwestionuje konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem przez skarżącą, jednakże z uwagi na fakt, iż przesłanka określona w art.17 ust. 1b, pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie została spełniona, nie może rozstrzygnąć o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ podał, że znany jest mu pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym to stwierdzono niekonstytucyjność ww. przepisu. Podkreślił, jednakże, że ustawodawca pomimo kilkukrotnej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zdecydował się na eliminację art. 17 ust. 1b pkt 1 z treści ustawy. Tym samym obowiązywał on na dzień orzekania w sprawie.

Organ ustalił, że skarżąca na mocy decyzji z dnia [...] 2019 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem, przyznany od dnia 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Mając na uwadze powyższe, organ odmówił więc przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jest ona dla niej krzywdząca, a organ nie wyjaśnił wszystkich przesłanek koniecznych do wydania rozstrzygnięcia. Wskazała także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt. K 38/13, z którego wynika, że przepis art. 17 ust. 1b uznany został za niezgodny z Konstytucją RP - w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, tj. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie skarżącej organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę powyższej okoliczności.

Pismem z dnia 18 marca 2020 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało skarżącą, że może zapoznać się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Nadto w piśmie tym wskazało, że jeżeli w intencji strony jest otrzymanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winna ona wystąpić do organu pierwszej instancji o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i wykazać ten fakt przed organem odwoławczym w terminie 30 dni od dnia otrzymania pisma.

W piśmie z dnia 26 lutego 2020 r. (data wpływu do SKO - 1 kwietnia 2020 r.) skarżąca oświadczyła, że w razie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy SKO wskazało, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy.

Kolegium stwierdziło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

W myśl art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje, że "obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo". Przepis powyższy jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwie. Krewnymi w linii prostej są - zgodnie z art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - osoby, z których jedna pochodzi od drugiej.

Wskazało dalej Kolegium, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pozostawania w związku małżeńskim opiekuna z osobą wymagającą opieki. Kolegium podkreśliło bowiem, że ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest nie do pogodzenia ze założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Co więcej, prowadziłaby do nieakceptowanego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki (por. wyroki, sygn. akt II SA/Po 39/18, sygn. akt I SA/Lu 200/18). W niniejszej sprawie zatem obowiązek ten dotyczy skarżącej względem małżonka.

Zgodnie z orzeczeniem z dnia 27 października 2017 r. Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności mąż skarżącej, posiada znaczny stopnia niepełnosprawności, symbol przyczyny niepełnosprawności "10-N". Orzeczenie wydano na czas określony tj. do 31 października 2020 r. Podano także, że nie jest możliwym ustalenie od kiedy niepełnosprawność istnieje. Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium podniosło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazał, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Do dnia wydania niniejszej decyzji ustawodawca nie "poprawił" ww. stanu prawnego w kierunku naszkicowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Organ pierwszej instancji dostrzegł powyższe w uzasadnieniu decyzji, jednakże stanął na stanowisku, że nie jest możliwym rozważenie przyznania świadczenia, bowiem omawiany przepis wciąż wiąże organy administracji publicznej.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) sądy te – wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. np. orzeczenia o sygn. akt II SA/Bd 366/15 z dnia 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 434/15 z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 818/14 z dnia 23 października 2014 r.).

Kolegium wyjaśniło więc, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kolegium nie podzieliło zatem oceny organu pierwszej instancji o zaistnieniu jednej z przesłanek odmownych.

Zwróciło jednakże uwagę na art. 17 ust. 5 pkt 1b, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W badanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca na mocy decyzji z dnia [...] 2019 r., nr: [...] pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem, przyznany od dnia 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Pismem z dnia 26 lutego 2020 r. (data wpływu do Kolegium 1 kwietnia 2020 r.) skarżąca poinformowała SKO, że w razie przyznania prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje ona ze specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Taką też deklarację składała wcześniej przed organem pierwszej instancji.

W takim stanie faktycznym i prawnym (art. art. 17 ust. 5 pkt 1 b ww. ustawy) nie jest możliwe przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje utrwalone stanowisko, zgodnie z którym w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest także rezygnacja z przysługującego zasiłku dla opiekuna, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna. Strona w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie fakt jego pobierania. Nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna (II SA/Lu 569/19 z dnia 12 grudnia 2019 r.).

Tym samym, dopóki w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Pobieranie jednego z wymienionych świadczeń wyklucza bowiem przyznanie drugiego z nich. Z uwagi, że skarżąca nie zrezygnowała z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (do czego wzywało Kolegium pismem z dnia 18 marca 2020 r) należało utrzymać w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca podniosła, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów o świadczeniach rodzinnych. Wskazała na wyrok WSA w Gdańsku o sygn. akt III SA/Gd 733/19 z dnia 6 lutego 2020 r., w treści którego dopuszczono możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym. Podniosła, że organy administracji zastosowały błędną wykładnie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uzasadnia skargę.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto, w myśl art. 17 ust. 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m. in: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (pkt 1 lit. b).

Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć spór, czy na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie da się ustalić czy niepełnosprawność dorosłej osoby, w tym wypadku niepełnosprawnego męża skarżącej, nad którym skarżąca sprawuje opiekę, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia, stosownie do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu przy rozstrzygnięciu tego sporu należy wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Zasadnie zatem podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP). Tym bardziej należy zatem opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją.

Zdaniem Sądu wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo, że trafnie zauważyło Kolegium powyższe kwestie, to błędem było utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji braku uprzedniej rezygnacji przez skarżącą pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego decyzją z dnia [...] 2019 r., nr: [...].

W ocenie Sądu na przeszkodzie przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia nie może bowiem stać fakt, że jest już ona beneficjentką świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który otrzymuje z uwagi na opiekę nad mężem. Co prawda, stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku dla opiekuna, jednakże - w myśl art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r.

o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18) "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Kierując się zatem zasadami zawartymi w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ winien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego (odpowiednio także - jak w niniejszej sprawie - zasiłku dla opiekuna). Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia, bowiem organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (tutaj zasiłek dla opiekuna), czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje, wyprowadzana z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego (tutaj zasiłku dla opiekuna), stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego/zasiłku dla opiekuna (art. 155 k.p.a.) w odrębnym punkcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego" (por. także wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18; wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 904/17).

Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny zatem rozważyć także i powyższe możliwości jej załatwienia. Najistotniejszą kwestią powinno być dla nich takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i to świadczenia jak najbardziej korzystnego, a jednocześnie nie pozbawić jej należnego - z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki - wsparcia.

Przypomnieć również należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści tego przepisu wynika więc jednoznacznie, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia rodzinnego, posiada data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Wniosek ten jest więc czynnikiem, który uruchamia postępowanie w przedmiocie wydania decyzji w sprawie świadczenia, które może być przyznane od miesiąca złożenia wniosku w organie. Skoro więc wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony przez skarżącą do organu w dniu 13 stycznia 2020 r. (data wpływu do organu pierwszej instancji; k. 14 akt administracyjnych), to organy - mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - winny rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od stycznia 2020 r., uwzględniając - dla zachowania ciągłości świadczeń - doprowadzenie do "wygaszenia" decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna z końcem roku 2019 r.

Wobec powyższego kontrolowane decyzje organów obydwu instancji są w ocenie Sądu wadliwe.

Organy przy ich wydawaniu decyzji dopuściły się naruszenia oprócz przepisów prawa materialnego – odpowiednio art. 17 ust. 1 i 1b oraz 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych - także przepisów postępowania – artykułów: 7, 8, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, poprzez nieustalenie wszystkich wskazanych, a istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności wynikających z art. 17 ust. 1, 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Organy winny rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b został uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz właściwej wykładni 17 ust. 5 pkt lit. b tej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy w ponownym rozpoznaniu sprawy winny więc stwierdzić, czy istnieją, czy też nie, negatywne przesłanki wynikające z regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania przedmiotowego świadczenia skarżącej.

Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.

Ustalenia zawarte w tym wyroku, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. wiążą zatem orzekające organy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.