Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 367/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2009-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 27c
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2009r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Opolu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Opolu kwotę 240,00 zł (słownie złotych: dwieście czterdzieści 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Opolu (zwany dalej "Wierzycielem") określił Panu J. W. wysokość zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za prowadzącego działalność gospodarczą oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników. Na podstawie tej decyzji Wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze o numerach W2-1/2006 do W2-15/2006. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. otrzymał do realizacji wymienione tytuły wykonawcze wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji z nieruchomości. Tytuły te obejmowały zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za prowadzącego działalność gospodarczą za okres od grudnia 1992r. do lutego 1993r., od października 1994r. do lutego 1996r., od marca 1996r. do grudnia 1998r. wraz z odsetkami za zwłokę, oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników za okres od grudnia 1992r. do lutego 1993r., wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 43.622,73 zł.

Pismem z dnia 19 czerwca 2007r. Nr EGI0776-27/2007 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie wystąpił do Wierzyciela z zapytaniem czy nastąpił upływ terminu przedawnienia należności objętych otrzymanymi do realizacji tytułami wykonawczymi a to ze względu na możliwość zastosowania innych środków egzekucyjnych do nieprzedawnionych należności. W odpowiedzi Wierzyciel wskazał, że należnościami, dla których nie upłynął termin przedawnienia są zaległości zobowiązanego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą za okres od czerwca 1997r. do grudnia 1998r.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny, w poszukiwaniu majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja, sporządził protokół o stanie majątkowym zobowiązanego oraz dokonał szeregu zajęć u dłużników zajętych wierzytelności będących bankami. Postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania dochodzonych zaległości. W toku przygotowań do egzekucji z nieruchomości Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie ustalił, że do tytułów wykonawczych nie został dołączony dowód doręczenia upomnienia małżonce zobowiązanego Pani U. W. Stąd też organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...]Nr [...]umorzył - na podstawie art. 59 § l pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 z późno zm. - zwanej dalej "ustawą") - prowadzone wobec Pana J. W. postępowanie egzekucyjne, ze względu na brak dowodu doręczenia upomnienia jednemu ze współmałżonków.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Opolu pismem z dnia 21 listopada 2007r. złożył zażalenie na to postanowienie, jednocześnie wnioskując o jego uchylenie. Wierzyciel zakwestionował stanowisko organu egzekucyjnego wywodząc, że sporne tytuły wykonawcze zostały sporządzone na podstawie orzeczenia Wierzyciela, zatem stosownie do § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001r. Nr 137, poz. 1541 ze zm. - zwane dalej" rozporządzeniem wykonawczym"), postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu rozpoznając zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego podzielił pogląd Wierzyciela , że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, bowiem wszystkie tytuły wykonawcze zostały wystawione w oparciu o decyzję określającą zaległości Pana J. W. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Organ nadzoru, po przeanalizowaniu sprawy stwierdził jednak, że sporne postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone z innego względu niż wskazany przez organ egzekucyjny. Zgodnie bowiem z art. 59 § 1 pkt 4 ustawy, gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu. Przepis ten wprost stanowi, że błąd co do osoby zobowiązanego jest podstawą do umorzenia postępowania, wówczas gdy w tytule wykonawczym została wskazana jako zobowiązany osoba, na której nie ciąży obowiązek. Tytuły wykonawcze zostały wystawione przez Wierzyciela na oboje małżonków J. i U. W., natomiast z porównania danych osobowych zawartych w decyzji określającej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynika, że zobowiązanym jest tylko Pan J.W.

Z definicji zawartej w art. 1a pkt 20 ustawy wynika, że zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że osobą prowadzącą działalność gospodarczą, zobowiązaną z tego tytułu do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za siebie i pracowników był Pan J. W. Postępowanie egzekucyjne może być natomiast prowadzone tylko wobec zobowiązanego, który nie uregulował swoich zobowiązań wobec Wierzyciela. Natomiast sam fakt doręczenia przez Wierzyciela współmałżonce decyzji określającej zaległości męża, nie czyni Pani U. W. zobowiązaną.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu zauważa ponadto, że zasadą w postępowaniu egzekucyjnym jest, iż tytuł wykonawczy wystawia się zwykle na jednego zobowiązanego. Odstępstwo od tej zasady przewidział ustawodawca w art. 27c ustawy, zgodnie z którym jeśli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków odrębnych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Stosowanie art. 27c ustawy jest więc uzależnione od zakresu odpowiedzialności współmałżonków za konkretne zobowiązanie i nie może mieć miejsca przypadek, gdy współmałżonek nie ponosi odpowiedzialności lub ponosi ją tylko z majątku wspólnego. Reasumując komentowany przepis (art. 27c ustawy) daje możliwość wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków, tylko wówczas, gdy są oni wspólnie, solidarnie zobowiązanymi.

Po zbadaniu wszystkich przesłanek będących podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 ustawy, Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu stwierdził, że postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone, ze względu na błąd co do osoby zobowiązanego i jako takie zostaje umorzone.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stało się podstawą skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Opolu . W skardze Wierzyciel Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Opolu wnosił o uchylenia zaskarżonego postanowienia . Zarzuca naruszenie przepisów postępowania a w szczególności:

1. art. 27 c ustawy z dnia 17 czerwca 1066 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / DZ. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm./ poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, że może on mieć zastosowanie do obojga małżonków tylko wówczas gdy są oni solidarnie zobowiązani .

2. art. 27 w zw. z art. 1a pkt 20 ustawy wskazanej wyżej poprzez niewłaściwe zastosowanie co skutkowało umorzeniem postępowania w sprawie.

3. art. 59 § 1 pkt 4 ustawy jak wyżej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w przedmiotowej sprawie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego.

W uzasadnieniu Wierzyciel podkreślił, że skoro małżonka dłużnika jest zobowiązana z majątku wspólnego z tytułu zobowiązania podatkowego współmałżonka co wynika z art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej i jeśli zgodnie z art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucja ma być prowadzona z ich majątku wspólnego, to tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków .

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnień zaskarżonego postanowienia, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2).

Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd takiego naruszenia się dopatrzył.

Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr137, poz. 926 ze zm.) podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki, przy czym w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta, stosownie do art. 29 § 1 wskazanej ustawy, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Z kolei w myśl art. 1 a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązanym jest m.in. osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, co oznacza, że zobowiązanym w rozumieniu wskazanego przepisu jest wyłącznie podatnik. Odpowiedzialność małżonka podatnika z mocy art. 29 §1 Ordynacji podatkowej ogranicza się do odpowiedzialności z majątku wspólnego za długi współmałżonka.

Stosownie do art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na oboje małżonków, w sytuacji, gdy osobą zobowiązaną jest tylko jeden z małżonków, a drugi ponosi odpowiedzialność w zakresie majątku wspólnego na podstawie art. 29 §1 Ordynacji podatkowej.

Wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Opolu stoi na stanowisku, że w takiej sytuacji powinien wystawić na podstawie art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tytuł wykonawczy wobec obojga małżonków, natomiast Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wywodzi w zaskarżonym postanowieniu, że ten sam art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawnia wierzyciela do wystawienia tytułu wykonawczego wobec małżonków tylko wtedy, gdy są oni zobowiązani solidarnie i gdy zachodzi konieczność prowadzenia egzekucji zarówno z majątku wspólnego, jak i ich majątków odrębnych.

Tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela obejmują zaległości J. W.

z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą za okres od czerwca 1997r. do grudnia 1998r.

Stosownie do art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych do tych należności stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, w tym art. 29 § 1 i 2. Oznacza to, że J. W. za wskazane zaległości w opłacaniu składek na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada, zgodnie z treścią art. 29 Ordynacji podatkowej, całym swoim majątkiem a ponieważ pozostaje w związku małżeńskim, odpowiedzialność ta obejmuje jego majątek odrębny oraz majątek wspólny (zobowiązanego i jego małżonki).

Taka sytuacja uprawnia wierzyciela do tego, aby prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków.

Zdaniem Sądu, mimo, że faktycznie zobowiązanie dotyczy tylko jednego z małżonków, prowadzi to do faktycznego "współzobowiązania" drugiego małżonka, mimo tego, że małżonek ten nie był zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wprawdzie wierzyciel nie może w takiej sytuacji żądać zapłaty zobowiązania przez drugiego małżonka, to jednak na etapie postępowania egzekucyjnego, wierzyciel sięga także do jego majątku, który jest wspólnym majątkiem dorobkowym małżonków.

Za taką interpretacją spornej kwestii opowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 2 września 2008r. sygn. akt I SA/Kr 696/08. a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 13 lipca 2009 r. o sygn. akt I SA/Op 221/09.

Zwrócić należy uwagę, że w art. 27 c mowa jest o zobowiązanym i jego małżonku. W razie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. pozostaje zatem wyłącznie podatnik, a jego małżonek takiego statusu nigdy nie ma. Odpowiednio do tego, odpowiedzialność zobowiązanego (podatnika) obejmuje jedynie jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Jeśli zatem ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 27c wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków za zobowiązanego, wówczas musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Tylko przy takim założeniu art. 27c u.p.e.a. może w ogóle mieć praktyczne znaczenie.

Jeżeli zobowiązanym jest tylko jeden z małżonków, to odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne rozciąga się jedynie na jego majątek odrębny oraz majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, a nie obejmuje majątku odrębnego małżonka zobowiązanego. O odpowiedzialności za pewne zobowiązanie publicznoprawne obojga małżonków zarówno ich majątkiem wspólnym, jak i ich majątkami odrębnymi, można natomiast mówić tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie mają jednocześnie status zobowiązanych. Gdyby przyjąć, że jedynie w tym wypadku ma zastosowanie art. 27c u.p.e.a., wówczas przepis ten byłby zbędny, ponieważ w sytuacji, w której oboje małżonkowie mieliby status zobowiązanego w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., przeciwko każdemu z nich i tak można byłoby wystawić administracyjny tytuł wykonawczy na zasadach ogólnych, tj. zgodnie z art. 26 i 27 u.p.e.a. Nawet jeśli przepis art. 27c u.p.e.a., w części dotyczącej określenia zakresu prowadzonej egzekucji (zarówno majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, jak i ich majątki odrębne), może skłaniać do odmiennego wniosku, to jednak w części odnoszącej się do określenia podmiotów, które przepis ten obejmuje (wyraźne zróżnicowanie zobowiązanego i jego małżonka, nie będącego zobowiązanym), jego brzmienie może być podstawą do przyjęcia, że ma on zastosowanie właśnie wtedy, gdy egzekucja obejmuje jedynie majątek odrębny zobowiązanego oraz majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, z pominięciem majątku odrębnego małżonka zobowiązanego.

Stanowisko Sądu, iż tytuł wykonawczy należy wystawić przeciwko obojgu małżonkom , gdy prowadzona egzekucja dotyczy majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka / odpowiadającego majątkiem wspólnym na podstawie art. 29 ordynacji podatkowej/ ma również znaczenie przypadku ewentualnych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne , bowiem tylko wówczas oboje małżonkowie są do ich wniesienia uprawnieni.

Mając na względzie powyższe, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu a to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 ustawy wyżej wskazanej.