Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1994/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 4, art. 5 ust. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 a
journal: Dz.U. 2013 poz 1388
law: Ustawa z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych  dokumentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa, sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Protokolant ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją Nr [...] z [...] kwietnia 2018 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] lutego 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że K. [...] P. s. [...], ur. [...] lutego 1951 r. w P. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690).

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym prawnym.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2017 r. K. [...] P. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji.

W toku postępowania wnioskodawca podał, że w oświadczeniu lustracyjnym złożonym w [...] grudnia 2007 r. nie przyznał się do pracy, służby i współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. W sprawie tej prowadzono postępowanie lustracyjne i orzeczeniem z [...] maja 2012 r. Sąd Okręgowy w [...] Wydział [...] uznał, że złożone oświadczenie lustracyjne jest zgodne z prawdą. W dniu [...] września 2012 r. Sąd Apelacyjny w [...] utrzymał orzeczenie Sądu I instancji w mocy. Wnioskodawca wskazał, że został zarejestrowany jako tajny współpracownik SB bez swojej zgody i wiedzy, nigdy nie podpisał zobowiązania do współpracy z SB, nie pobierał żadnego wynagrodzenia za udzielone informacje, nigdy nie podpisywał się pseudonimem.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że K. P. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Pismem z [...] marca 2018 r. K. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w decyzji utrzymującej w mocy własną decyzję, przywołał treści art. 4 ustawy o działaczach opozycji i wskazał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy w Dzienniku rejestracyjnym b. WUSW w [...], sygn. akt IPN [...] t. 1, dotyczące K. P., z których wynika, że ww. [...] lutego 1980 r. został zarejestrowany przez Wydział [...] do numeru [...] jako TW (tajny współpracownik) pseudonim "[...]". W dniu [...] listopada 1980 r. sprawę zdjęto z ewidencji, a akta przekazano do archiwum, gdzie otrzymały numer [...]. Z zapisów w Dzienniku archiwalnym teczek personalnych i wyeliminowanej agentury sygnatury I WUSW [...], sygn. akt IPN [...] wynika, że [...] listopada 1980 r. do archiwum zostały przekazane teczka personalna i teczka pracy K. P. ps. "[...]". Teczka pracy w dniu [...] stycznia 1990 r. została zniszczona za protokołem [...].

Dalej organ wskazał, że w archiwum IPN odnaleziono teczkę personalną Pana K. P. – tajnego współpracownika pseudonim "[...]", sygn. IPN [...]. W części III tej teczki zatytułowanej "Rezultat pozyskania" znajduje się informacja sporządzona przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa, że w dniu [...] maja 1979 r. podczas rozmowy werbunkowej w kawiarni "[...]" K. P. wyraził zgodę na współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa i w trakcie rozmowy przekazał informacje na temat przygotowań w stowarzyszeniu [...] do wizyty papieża w [...] i [...], na temat członka [...] z [...], działacza antysocjalistycznego z L. [...] K. – kandydata na członka [...]. Informację tę organ ocenił jako sporządzoną przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa przy udziale wnioskodawcy (na podstawie informacji uzyskanych od K. P. podczas werbunku na tajnego współpracownika), a zestawienie jej treści z zapisami ewidencyjnymi (Dziennik rejestracyjny b. WUSW w [...], sygn. akt IPN [...] t. 1, Dziennik archiwalny teczek personalnych i wyeliminowanej agentury sygnatury I WUSW [...], sygn. akt IPN [...] wskazuje na wytworzenie dokumentu w ramach działań operacyjnych związanych ze zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Dokument ten wypełnia więc dyspozycje art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jako dokument wytworzony przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa.

Ponadto podano, że w teczce personalnej Pana K. P. - tajnego współpracownika pseudonim "[...]", sygn. IPN [...] znajdują się notatki służbowe funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa z [...] października 1978 r., [...] kwietnia 1979 r. i [...] maja 1979 r. z rozmów operacyjnych przeprowadzonych z K. P. w kawiarni "[...]" z okresu przed pozyskaniem ww. jako tajnego współpracownika. W trakcie tych rozmów wnioskodawca przekazywał między innymi informacje o stowarzyszeniu [...] oraz pracownikach Wojewódzkiego Ośrodka Szkoleniowego w [...].

W ocenie organu z treści notatek wynika, że K. P. prowadząc rozmowy w kawiarni "[...]" był świadom, że prowadzi je z funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa, gdyż na pierwszą z nich umówił się z funkcjonariuszem telefonicznie, zaś podczas rozmowy przeprowadzonej [...] maja 1979 r. wnioskodawca poprosił funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa o interwencję w sprawie zwrotu literatury zabranej podczas rewizji. Uznał, że wnioskodawca przekazując te informacje funkcjonariuszowi wystąpił w charakterze pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

Podobny charakter mają notatki służbowe, znajdujące się w aktach sprawy operacyjnego sprawdzenia "[...]", sygn. IPN [...], sporządzone przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa z rozmów operacyjno - sondażowych przeprowadzonych z wnioskodawcą między innymi w dniu [...] stycznia 1982 r. i w dniu [...] kwietnia 1982 r. w mieszkaniu wnioskodawcy, podczas których przekazał on funkcjonariuszowi informacje o członkach Stowarzyszenia [...], sytuacji [...] w [...], o członkach Zarządu Regionu NSZZ "Solidarność". Informacje te przekazane przez wnioskodawcę i następnie spisane w formie notatek przez funkcjonariusza należy, zdaniem organu, uznać jako dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, czym wypełniają dyspozycje art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy i nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności – okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś – czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. Nie byłoby więc celowe przesłuchanie wnioskodawcy. Decyzja administracyjna wydana przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach ma charakter decyzji deklaratoryjnej, która potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów).

Odnosząc się do wyroku Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...] (sygn. [...]) w sprawie zadośćuczynienia za internowanie organ stwierdził, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej przy podejmowaniu decyzji w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez ten Sąd.

Wyjaśnił także, że całość zgromadzonej dokumentacji została udostępniona skarżącemu w dniu [...] stycznia 2018 r. w Oddziale IPN w [...] (w tym płyta CD z cyfrowymi kopiami akt, na które powołał się organ w kwestionowanej decyzji). Cyfrowa kopia akt o sygn. IPN [...] t. 1-5 dotycząca postępowania lustracyjnego zawiera kopię teczki personalnej K. P. – tajnego współpracownika ps. "[...]", sygn. IPN [...] oraz kopię akt sprawy operacyjnego sprawdzenia kryptonim "[...]", sygn. IPN [...], wymienionych w decyzji Prezesa IPN nr [...].

Skargę na wskazaną na wstępie decyzję wniósł K. P., zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

• art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez jego błędną wykładnię, czego konsekwencją było przyjęcie że dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej są dokumentami wytworzonymi przez lub przy udziale skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, podczas gdy skarżący nigdy nie był tajnym informatorem i nie wiedział o sporządzeniu tychże dokumentów;

• art. 5 ust. 1 w zw. z ust. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (dalej: ustawa o działaczach opozycji) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że decyzja wydawana w tym trybie jest decyzją deklaratoryjną ograniczającą się tylko do poświadczenia istnienia określonych faktów i stanu prawnego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zaniechanie ustalenia przez organ w jakich okolicznościach zostały sporządzone dokumenty dotyczące skarżącego, które zachowały się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej oraz jaka jest ich treść;

• art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego i nieustalenia czy dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej rzeczywiście są dokumentami wytworzonymi przez lub przy udziale skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa;

• art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparła oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wprawdzie w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące skarżącego, jednak nie oznacza to, że dokumenty te są dokumentami, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy. Skarżący bowiem nigdy nie podpisał zobowiązania do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa, a nawet nie wyraził ustnej zgody na podjęcie takiej współpracy. Skarżący nie otrzymał również z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Wszelkie kontakty ze Służbą Bezpieczeństwa skarżący utrzymywał tylko i wyłącznie w sytuacjach, gdy na spotkania nalegali funkcjonariusze SB. Wielokrotnie zdarzało się również tak, że skarżący był wzywany na przesłuchania i rozmowy ostrzegawcze, a w jego mieszkaniu Służba Bezpieczeństwa przeprowadzała przeszukania – rewizje. To Służba Bezpieczeństwa gromadziła informacje o skarżącym, korzystając z informacyjnych źródeł osobowych takich jak tw. ps. "[...]' oraz tw. ps. "[...]". Ostatecznie rejestracja skarżącego jako tajnego współpracownika nastąpiła bez jego zgody i wiedzy.

Nadto przypomniał, że w okresie od [...] maja 1982 r. do [...] lipca 1982 r., na podstawie decyzji z dnia [...] maja 1982 r. nr [...] skarżący był internowany i przebywał w Zakładzie Karnym w [...] koło [...]. Powyższe świadczy o tym, że skarżący podejmował działalność określaną jako godzącą w podstawowe interesy PRL, co wyklucza jego świadomą współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa. Poza tym w teczce personalnej skarżącego znajduje się postanowienie o zakończeniu współpracy z uwagi na nieszczerość skarżącego w kontaktach z funkcjonariuszami, poinformowanie o odbywanych rozmowach przełożonych skarżącego oraz utrzymywanie przez skarżącego kontaktów z osobami podejrzanymi o działalność antysocjalistyczną.

Wskazał także na postępowania prowadzone przed Sądem Okręgowym w [...] (sygn. akt: [...]) oraz przed Sądem Apelacyjnym w [...] (sygn. akt: [...]) w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego oraz postępowanie prowadzone przed Sądem Okręgowym w [...] (sygn. akt: [...]) o zadośćuczynienie za wykonanie wobec skarżącego decyzji o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu [...] grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego. Materiał dowodowy zgromadzony we wszystkich tych sprawach jednoznacznie przemawiał za tym, że skarżący nigdy nie godził się na podjęcie współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa.

W ocenie skarżącego, organ wydając decyzję w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycyjnych nie mógł pominąć wskazanych powyżej okoliczności, a co doprowadziło do stwierdzenia że ujawnione dokumenty nie spełniają przesłanek z art. 4 pkt 2 ustawy o działach opozycji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna i jako taka nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), orzekająca o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ww. ustawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Jednocześnie stwierdzenia spełnienia warunków, o którym mowa w art. 4 ustawy Prezes IPN dokonuje w formie decyzji, co wynika wprost z normy zawartej w art. 5 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy. Z powyższych zaś unormowań wynika, że rozstrzygnięcie Prezesa IPN w powyższym zakresie stanowi prejudykat (zagadnienie wstępne) wobec decyzji podejmowanej w sprawie potwierdzenia, że dana osoba ma status działacza opozycji antykomunistycznej, czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Prezes IPN jest zaś organem współdziałającym, którego stanowisko wyrażone w decyzji ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania ws statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej.

Należy również zauważyć, że niewątpliwie w oparciu o przyznane kompetencje Prezes IPN nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy, ani też do ustalania stanu faktycznego dotyczącego przeszłości wnioskodawcy. Niemniej by możliwe było wykonanie zadania powierzonego Prezesowi IPN, konieczne jest dokonanie przez organ oceny czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki określone w art. 4 ustawy warunki. Wymaga to więc nie tylko ustalenia czy w zasobach IPN zachowały się jakiekolwiek dokumenty związane z osobą wnioskodawcy, ale zbadania przez organ, że zachowane dokumenty wykazują cechy opisane w art. 4 ustawy. Organ zobowiązany jest dokonać oceny czy zachowane dokumenty niewątpliwie dotyczą osoby wnioskodawcy, jak też że dokumenty zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub wytworzone przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W przedmiotowej sprawie organ mimo, że wskazywał na inne rozumienie kompetencji wynikającej z art. 5 ustawy, to jednak taką właśnie ocenę odnalezionych dokumentów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarł. Organ przytoczył jakie dokumenty świadczące o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa odnalazł w swoich zasobach, a także wyraził ocenę, które dokumenty zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy (informacje sporządzone przez pracownika organu bezpieczeństwa sporządzone na podstawie ustnych relacji przekazanych przez skarżącego). Z uzasadnienia decyzji nie wynika co prawda, jak należy rozumieć udział w tworzeniu dokumentu, co świadczy o naruszeniu zasady przekonywania, którą organ powinien kierować się przy sporządzaniu uzasadnienia. Jednak organ wykazał, że spośród ujawnionych dokumentów część z nich taką cechą się charakteryzuje. Oznacza to, w istocie, że można na podstawie tych dokumentów stwierdzić, że zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji pochodzących od wnioskodawcy, przekazanych w ramach współpracy ze służbami bezpieczeństwa, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa.

Dokonując oceny prawidłowości decyzji Prezesa IPN, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że w decyzji wydawanej na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy organ nie rozstrzyga o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa. Organ prowadzący przedmiotowe postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący współpracował czy też nie współpracował ze służbami bezpieczeństwa. Temu służy odrębny tryb postępowania uregulowany w ustawie z 18 października 2006r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2017r., poz. 2186 ze zm.). Ustawa ta zawiera także legalną definicję pojęcia współpracy z organami bezpieczeństwa (art. 3a ustawy). W procedurze, która kończy się wydaniem decyzji w trybie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy, organ nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń faktycznych w zakresie właściwym dla innego postępowania przeprowadzanego na podstawie odrębnych przepisów prawa materialnego. Przedmiotem niniejszego postępowania jest zlokalizowanie dokumentów powstałych w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Powyższe oznacza, że istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 ww. ustawy jest ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu było zatem – jak słusznie wskazał Prezes IPN w uzasadnieniu decyzji – odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Organ odzwierciedla zatem, a nie ustala na nowo stan faktyczny, który miał miejsce w przeszłości. Stąd – jak zasadnie wskazał organ – brak było podstaw do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i w konsekwencji dopuszczenia dowodu w postaci zeznań skarżącego.

Jeszcze raz wypada przypomnieć, że przepis art. 4 ustawy wprowadza wyraźne kryteria dokumentu, którego istnienie wskazywałoby na okoliczność współpracy ze służbami bezpieczeństwa, a mianowicie samodzielne wytworzenie tego dokumentu przez wnioskodawcę lub udział wnioskodawcy w jego wytworzeniu. Oczywiście biorąc pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu polegać musi na osobistym jego opracowaniu i podpisaniu ( jak w przypadku dokumentu będącego dwustronna umową), ale niewątpliwie musi tego rodzaju dokument charakteryzować obiektywna współpraca wnioskodawcy w jego powstaniu. Określone więc w art. 4 ustawy cechy dokumentu dotyczącego wnioskodawcy podlegają niewątpliwie ocenie właściwego organu, a więc Prezesa IPN. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, notatki sporządzone przez funkcjonariusza służby bezpieczeństwa relacjonujące spotkania ze skarżącym podczas których skarżący przekazywał funkcjonariuszowi informacje, spełniają kryteria określone w omawianym przepisie, noszą bowiem cechy dokumentów wytworzonych przy udziale wnioskodawcy. Notatki te, choć niewątpliwie zostały sporządzone przez funkcjonariusza, to ich treść odzwierciedla informacje przekazywane przez skarżącego, co powoduje, że udzielając tego rodzaju informacji jako tajny informator brał on udział w wytworzeniu dokumentów, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje, czy informacje te miały istotny charakter dla służby bezpieczeństwa, gdyż istotne jest to, że służyły operacyjnemu zdobywaniu informacji. Bez znaczenia jest również to, czy skarżący podpisał zobowiązanie do współpracy i czy otrzymywał za tę współpracę wynagrodzenie. Przepis art. 4 ustawy takich kryteriów bowiem nie wprowadza.

Art. 4 pkt 2 ustawy stanowi, że dokumenty muszą zostać wytworzone w ramach czynności wykonywanych przez osobę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Ustawa nie definiuje pojęcia "w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika". Próba wytłumaczenia tego pojęcia została zawarta w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2017r. (sygn. akt VIII SA/Wa 574/17). Mianowicie z dokumentów musi w sposób nie budzący wątpliwości wynikać, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Za dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora uważa się takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora – bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać. Przy tym jeśli istnieją dokumenty spełniające warunki opisane w ustawie, Prezes IPN ma obowiązek zarejestrować ten fakt. To zaś będzie miało przełożenie na sytuację osoby ubiegającej się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak wyżej była o tym mowa, zagadnieniem poprzedzającym potwierdzenie statusu czy to działacza czy osoby represjonowanej, jest stwierdzenie czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale, w warunkach określonych w przepisie. Jakkolwiek Sąd rozumie poczucie krzywdy czy rozgoryczenie osób, które ubiegają się o przyznanie im statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a którym statusu odmawia się z uwagi na istnienie określonych dokumentów, niejednokrotnie wytworzonych przy użyciu groźby wobec tych osób bądź ich bliskich, to jednak – o czym świadczą analizowane zapisy ustawy – wolą prawodawcy dla oceny tego statusu wprowadzono właśnie kryteria określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. I wedle tych kryteriów ma obowiązek działać Prezes IPN, a rolą Sądu jest sprawdzenie czy ustalenia organu są prawidłowe

W ocenie sądu powołane przez organ dokumenty, wymienione w części historycznej niniejszego uzasadnienia posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego, w ramach pełnionych czynności tajnego informatora, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Notatki zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji przekazanych przez skarżącego, gdyż konkretyzują te informacje i właśnie one są cechą istotną tych dokumentów.

Z powyższych względów sąd doszedł do przekonania, że choć organ nie w pełni umotywował swoje stanowisko to braki te nie powodują konieczności wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, bowiem ocena dokumentów pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 4 ustawy jest prawidłowa.

Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, bo choć organ zaprezentował nieprawidłową wykładnię art. 5 ustawy, to jednak prawidłowo zastosował ten przepis, nie ograniczając się jedynie do wykazania, że w zasobach IPN znajdują się jakiekolwiek dokumenty dotyczące osoby skarżącego, ale wskazując na ich treść oraz charakter. Z uwagi na kompetencje przyznane organowi w ramach tego przepisu wynika, że organ nie miał obowiązku dokonywać oceny dokumentów i faktów przedstawianych przez skarżącego, dlatego twierdzenia zawarte w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie. Skarżący nie podważa autentyczności powołanych przez organ dokumentów. Utrzymuje jedynie, że faktycznie nie współpracował z organami bezpieczeństwa. Jak już była o tym mowa powyżej, w postępowaniu dotyczącym spełnienia przesłanek z art. 4 omawianej ustawy organ nie bada tej kwestii, ale bada czy w archiwach IPN zachowały się dokumenty o powyżej omówionych cechach. W ocenie Sądu Prezes IPN co do zasady prawidłowo ocenił, że w zasobach archiwalnych IPN znajdują się dokumenty spełniające kryterium określone w art. 4 pkt 2 ww. ustawy.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.