Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 812/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 87 ust. 1-3, art. 95 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia 2 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. J. (zwany dalej także jako: "student", "wnioskodawca" lub "skarżący") złożył wniosek o udzielenie pomocy materialnej przez przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2019/2020.

Komisja Stypendialna Politechniki (również jako: "Komisja Stypendialna [...]", "organ pierwszej instancji"), działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm. dalej w skrócie - "k.p.a.") oraz art. 86 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, decyzją z dnia 13 lutego 2020 (nr [...]) przyznała wnioskodawcy w roku akademickim 2019/2020 stypendium socjalne w wysokości 492 zł miesięcznie w okresie od października 2019 r. do grudnia 2019 r. Odmówiła natomiast przyznania wnioskowanego stypendium od stycznia 2020r.

W uzasadnieniu decyzji Komisja Stypendialna [...] wskazała, że próg uprawniający do otrzymania stypendium socjalnego wynosi 900 zł. Zatem od stycznia 2020 r. student nie spełnia warunków określonych § 30 ust. 3 Regulaminu Świadczeń dla studentów Politechniki. Na podstawie dostarczonej przez studenta dokumentacji, mając na uwadze dochód utracony, stwierdzić należy, że średni miesięczny dochód przypadający na członka rodziny w okresie od października 2019 r. do grudnia 2019 r. wynosił 508 zł, a od stycznia 2020 r. - 1.198,638 zł.

Komisja Stypendialna [...] dodała, że na podstawie § 32 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki zwiększenie do stypendium socjalnego przysługuje studentowi w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki (także jako: "Odwoławcza Komisja [...]", "organ") , po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez A. J., decyzją z dnia 2 czerwca 2020 r. (nr [...]) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Komisji Stypendialnej Politechniki.

Odwoławcza Komisja [...] wskazała, że Komisja Stypendialna [...] błędnie wyliczyła miesięczny dochód rodziny studenta na osobę. Dochód rodziny studenta w okresie od października 2019 r. do stycznia 2020 r. zmieniał się bowiem trzykrotnie.

Zdaniem organu na dochód w październiku 2019 r., wynoszący 928,64 zł na osobę, składał się: miesięczny dochód netto ojca studenta uzyskany w firmie A. Sp. z o.o. - 1.681,78 zł; dochód roczny netto matki studenta z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego - 24.393,27 zł. Zatem w tym miesiącu stypendium socjalne nie powinno być przyznane, bowiem student przekroczył próg dochodowy w wysokości 900 zł. Natomiast na dochód w listopadzie i grudniu 2019 r., wynoszący 787,21 zł na osobę, składał się: miesięczny dochód netto ojca studenta uzyskany z firmy A. Sp. z o.o. - 1681,78 zł; dochód roczny netto matki studenta z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, pomniejszony o dochód utracony z tytułu zamknięcia działalności gospodarczej - 17.604,90 zł. Odwoławcza Komisja [...] zaznaczyła przy tym, że dochód matki studenta został pomniejszony wyłącznie o dochód utracony z tytułu zamknięcia działalności gospodarczej. Pozostały dochód uzyskany przez matkę studenta w 2018 r. nie mógł być uznany za dochód utracony, ponieważ nie mieści się w katalogu zamkniętym dochodów utraconych wymienianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym student w tych miesiącach mógł mieć przyznane stypendium socjalne, ale w kwocie 213 zł miesięcznie.

Od stycznia 2020 r. dochód rodziny studenta, wynoszący 919,56 zł na osobę, kształtował się następująco: miesięczny dochód netto ojca studenta uzyskany z firmy A. Sp. z o.o. - 1681,78 zł; dochód roczny netto matki studenta z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, pomniejszony o dochód utracony z tytułu zamknięcia działalności gospodarczej - 17.604,90 zł; miesięczny dochód netto matki studenta uzyskany z firmy B. Sp. z o. o. - 529,37 zł. Zatem od stycznia 2020 r. student nie mógł uzyskać wnioskowanego stypendium, gdyż nie zostały spełnione warunki, o których mowa w § 30 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki.

Z uwagi na fakt, że z powodu błędu Komisji Stypendialnej [...] student uzyskał w październiku 2019 r. stypendium socjalne, a w listopadzie i grudniu 2019 r. kwota przyznanego stypendium socjalnego była zawyżona, uznano, że należy utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, odstępując tym samym od nakazu zwrotu niesłusznie pobranych świadczeń.

A. J. wniósł na powyższą decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Skarżący w złożonej skardze podniósł, że Odwoławcza Komisja [...] podtrzymała w mocy nieprawidłowe wyliczenia Komisji Stypendialnej [...], uwzględniając zaświadczenia i dokumenty w niepełnej całości i wybiórczo. Wzięła do wyliczeń dochodu dochód jego ojca wyłącznie z zaświadczenia od pracodawcy za nie pełen rok. Nie zwracając się do niego o uzupełnienie dokumentów np. o PIT ojca. Natomiast u jego matki wzięła pod uwagę w wyliczeniach (zresztą nieprawidłowych) właśnie PIT.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ w uzasadnieniu skargi przedstawił dodatkową argumentację przemawiającą za zasadnością zapadłego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, choć zasadniczo nie z przyczyn w niej wskazanych.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie A. J. (dalej zwany - "skarżącym") uczynił decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki z dnia 2 czerwca 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Politechniki z dnia 13 lutego 2020 r. w przedmiocie stypendium socjalnego.

Na wstępie rozważań należy podkreślić, że Komisja Stypendialna [...] przyznała w roku akademickim 2019/2020 skarżącemu stypendium socjalne w wysokości 492 zł miesięcznie w okresie od października 2019 r. do grudnia 2019 r., natomiast odmówiła jego przyznania od stycznia 2020 r. Skarżący złożył odwołanie tylko co do części decyzji, a mianowicie odmawiającej mu przyznania mu świadczenia za okres od stycznia 2020 r., co zostało jednoznacznie określone w jego treści ("w części dotyczącej okresu od stycznia 2020 roku").

Zatem decyzja organu pierwszej instancji stała się ostateczna w zakresie nie objętym odwołaniem, tj. przyznającym skarżącemu stypendium socjalne na okres trzech miesięcy (październik - grudzień).

W ugruntowanym orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że w sytuacji, w której decyzja zawiera wyodrębnione, samodzielne rozstrzygnięcia, to strona ma prawo odwołać się zarówno od całej decyzji, jak też ograniczyć ten środek zaskarżenia do jej fragmentu, jeżeli ten fragment nie wpływa na treść pozostałych rozstrzygnięć objętych decyzją, mogących samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Dopuszczalne jest wówczas zaskarżenie i wzruszenie decyzji jedynie w części. Jeżeli odwołanie dotyczy tylko niektórych postanowień (części) decyzji, w pozostałym zakresie decyzja staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania. Decyzja wydana w trybie postępowania odwoławczego, pomimo niewniesienia odwołania, dotknięta jest z kolei wadą kwalifikowaną w postaci rażącego naruszenia prawa (zob. wyroki NSA: z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 872/13; z dnia 9 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2492/12; wyroki WSA: Opolu z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 174/18; w Łodzi z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 233/17; w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 463/16; w Warszawie z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1525/16).

Tym samym Odwoławcza Komisja [...] była zobowiązana do rozpoznania odwołania tylko we wskazanym w odwołaniu zakresie, gdyż w pozostałej części decyzja Komisji Stypendialnej [...] stała się ostateczna z upływem terminu do wniesienia odwołania.

Przechodząc dalej, to zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 85 ze zm., powoływanej dalej jako - "ustawa") student może ubiegać się o stypendium socjalne.

Stosownie do art. 87 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej.

2. Rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, która nie może być:

1) mniejsza niż 1,30 kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, 1622, 1690 i 1818);

2) większa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.).

3. W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości.

Natomiast zgodnie z art. 95 ust. 1 i 2 ustawy, regulamin świadczeń dla studentów określa:

1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania;

2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4;

3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;

4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.

Regulamin świadczeń dla studentów ustala rektor w porozumieniu z samorządem studenckim. W nowo utworzonej uczelni regulamin ustala na okres roku rektor.

Przepis § 15 Zarządzenia Rektora Politechniki nr [...] z 30 września 2019 r. wprowadzającego Regulamin Świadczeń dla studentów Politechniki (dalej w skrócie określany jako - "Regulamin") stanowi, że przyznanie oraz odmowa przyznania świadczeń dla studentów następuje w decyzji administracyjnej w trybie i na zasadach opisanych w KPA.

Student może się ubiegać o stypendium socjalne (§ 1 ust. 1 pkt 1 Regulaminu). Świadczenia, o których mowa w § 1 ust. 1 niniejszego regulaminu przyznawane są przez Rektora na wniosek studenta (§ 3 ust. 1 i § 17 ust. 1 Regulaminu).

Natomiast zgodnie z § 3 ust. 2 tego przepisu, na wniosek Samorządu Studenckiego Politechniki (dalej - jako "SS[...]") świadczenia dla studentów są przyznawane przez 1) Komisję Stypendialną - w zakresie przyznawania świadczeń dla studentów; 2) Odwoławczą Komisję Stypendialną w zakresie rozpatrywania odwołań od decyzji Komisji Stypendialnej.

Stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialne (§ 28 Regulaminu). Stypendium socjalne może być przyznane studentowi na podstawie złożonego przez niego wniosku wraz z dokumentami wskazanymi w Załączniku nr 2 do niniejszego regulaminu (§ 29 pkt 1 Regulaminu). Student ponosi odpowiedzialność za błędne lub niezgodne ze stanem faktycznym wypełnienie wniosku (§ 17 ust. 6 Regulaminu).

Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna są powoływane przez rektora (§ 5 ust. 3 i 4 Regulaminu).

W skład Komisji Stypendialnej wchodzą: 1) pracownicy Uczelni, nie będący pracownikami akademickimi - wskazani przez rektora; 2) studenci - do 2 przedstawicieli z każdego Wydziału [...] - wybierani przez organ uchwałodawczy SS[...], z zastrzeżeniem, że studenci stanowią większość składu komisji (§ 5 ust. 3 pkt 1 i 2 Regulaminu).

W skład Odwoławczej Komisji Stypendialnej wchodzą: 1) pracownicy Uczelni, nie będący pracownikami akademickimi - wskazani przez rektora; 2) studenci - do 3 przedstawicieli - wybierani przez organ uchwałodawczy SS[...], z zastrzeżeniem, że studenci stanowią większość składu komisji (§ 5 ust. 4 pkt 1 i 2 Regulaminu).

Przewodniczącym Komisji jest osoba wskazana przez rektora (§ 5 ust. 5 Regulaminu).

Wszelkie decyzje Komisji podejmowane są podczas zebrań. Zebrania odbywają się co najmniej raz w miesiącu. Z przebiegu zebrania powinien zostać sporządzony protokół, który jest podpisywany przez wszystkich członków komisji (§ 6 ust.1 Regulaminu).

Decyzje Komisji podejmowane są w głosowaniu jawnym, zwykłą większością głosów, w obecności co najmniej połowy członków, w tym przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego. W przypadku, gdy głosowanie doprowadziło do podjęcia decyzji z uwagi na tę sama liczbę głosów "za" oraz "przeciw", decydujący głos ma przewodniczący (a w przypadku jego nieobecności - wiceprzewodniczący) (§ 6 ust. 2 Regulaminu).

Decyzje wydawane przez Komisje podpisuje przewodniczący albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący (§ 7 Regulaminu).

Przenosząc powyższe unormowania na grunt niniejszej sprawy, to niezależnie od uchybienia wskazanego na wstępie rozważań, zaskarżona decyzja jest wadliwa z innych powodów, które również przemawiają za jej wyeliminowaniem z obiegu prawnego.

Decyzja Odwoławczej Komisji [...], która rozpoznała odwołanie skarżącego, nie wymienia składu komisji (podobnie jak decyzja Komisji Stypendialnej [...]). Jest to brak istotny albowiem w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z organem kolegialnym (§ 5 ust. 4 Regulaminu). W doktrynie prawa oraz judykaturze podkreśla się, że decyzja administracyjna, która jest wydana przez organ kolegialny stanowi - wyraz woli przejawiany przez zespół osób fizycznych - pełniących na podstawie określonych procedur prawnych funkcję posiadaczy tych praw i obowiązków, które ustawa przypisuje organowi kolegialnemu. Decyzje wydawane przez organ kolegialny stanowią przejaw woli członków składu orzekającego, którzy tworząc całość (...).(zob. wyrok NSA z dnia 9 marca 2011 r., I OSK 1556/10). Tym samym zaskarżona decyzja powinna wskazywać członków komisji, którzy brali udział w rozstrzygnięciu (skład organu powinien być znany).

Ponadto, w oparciu o przedstawione Sądowi akta nie można jednoznacznie stwierdzić czy obecny na posiedzeniu w dniu 2 czerwca 2020 r. skład Odwoławczej Komisji [...] pozwalał na skuteczne podjęcie rozstrzygnięcia a mianowicie czy decyzja została podjęta w obecności co najmniej połowy jej członków i czy zapadła zwykłą większością głosów lub z decydującym głosem przewodniczącego, tak jak wymaga tego unormowanie § 6 ust. 2 Regulaminu. Z załączonego protokołu posiedzenia z dnia 2 czerwca 2020 r. wynika, że na zebraniu były obecne dwie osoby, co musi w świetle zapisu § 5 ust. 4 Regulaminu, nasuwać w tym zakresie uzasadnione wątpliwości, zwłaszcza wobec braku aktu powołania komisji. Można zauważyć, że protokół posiedzenia Komisji Stypendialnej [...] z dnia 2 czerwca 2020 r., w przeciwieństwie do protokołu z dnia 13 lutego 2020 r., został podpisany przez członków komisji zgodnie z wymogiem § 6 ust. 1 Regulaminu, statuującym obowiązek podpisania protokołu przez obecnych członków komisji.

Legalność decyzji wymaga oceny jej zgodności, nie tylko z przepisami ustawy czy regulaminu, ale również z przepisami postępowania administracyjnego. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sądy administracyjne, muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Odwoławcza Komisja [...] rozpatrując odwołanie skarżącego powinna kierować się również ogólnymi przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, do których to przepisów odsyła dyspozycja § 15 Regulaminu. Ponadto, przepis § 102 Regulaminu stanowi, że w sprawach nieuregulowanych przepisami niniejszego regulaminu stosuje się przepisy ustawy oraz KPA.

W przepisie art. 11 k.p.a. została ustawiona tzw. zasada przekonywania, będąca jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia w przypadku podejmowania przez organy negatywnych z punktu widzenia strony rozstrzygnięć, które powinny być przekonująco i jasno uzasadnione. Istotną rolę w omawianym zakresie przypisuje się uzasadnieniu decyzji administracyjnej, które stanowi integralną część każdej decyzji i jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom przepisów prawa. Przede wszystkim trudno się dopatrzyć w uzasadnieniu prawnym wyjaśnienia podstawy podjętej decyzji, gdyż brak jest przytoczenia przepisów, które stanowiły podstawę prawną dla dokonanych przez organ wyliczeń miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącego, w tym uwzględnienia w nim dochodu utraconego i uzyskanego. W sentencji zaskarżonej decyzji przywołano art. 104 § 1 k.p.a. i art. 86 ust. 2 ustawy, a w uzasadnieniu podniesiono, że stypendium nie może być przyznane, gdyż nie zostały spełnione warunki, o których mowa w § 30 ust. 3 Regulaminu. Są to jedynie przepisy wskazane przez organ. Należy przy tym zauważyć, że Odwoławcza Komisja [...], zakwestionowała wyliczenia dochodu dokonane przez Komisję Stypendialną [...] stwierdzając, że wyliczenia "są błędne", nie wskazując jednak na czym te błędy polegały. Trzeba tu zaznaczyć, że sposób ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie nie został uregulowany samodzielnie w ustawie, gdyż w tym zakresie przepis art. 88 ust. 1 ustawy, odsyła do zasad określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z zastrzeżeniem odrębności zawartych w tym przepisie ustawy. Natomiast szczegółową regulację w zakresie dokumentowania i obliczania dochodu rodziny zawiera Załącznik nr 2 do Regulaminu (§ 1 - § 19), którego unormowania nie znajdują odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji.

Odwoławcza Komisja [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podała kwoty, które uwzględniła w dochodzie rodziny skarżącego w poszczególnych miesiącach, nie tylko bez dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej ale również bez podania sposobu dokonanych wyliczeń, co uniemożliwia prześledzenie przebiegu rozumowania organu, a tym samym czyni rozstrzygnięcie nieweryfikowanym. Przedstawienie sposobu myślenia organu jest szczególne ważne w sytuacji, gdy następują zmiany dochodu rodziny w stosunku do roku bazowego (2018) związane z utratą dochodu oraz uzyskaniem dochodu przez jej członków (§ 16 - § 17 Załącznika nr 2 Regulaminu). Poczynione ustalenia dotyczące wysokości dochodu rodziny skarżącego (919,56 zł na osobę w styczniu) nie mogą się ograniczać do podania kwot dochodów uzyskiwanych przez poszczególnych członków rodziny bez przedstawienia zasad ich uwzględnienia czy dokonanych operacji matematycznych.

Ponadto, odnośnie przyjętych przez organ kwot dochodów uzyskanych (2019) przez członków rodziny, organ powinien wskazać nie tylko samą kwotę uzyskanego dochodu, ale również konkretny miesiąc, z którego kwota dochodu została przez niego uwzględniona (§ 17 ust. 2 Załącznika nr 2 Regulaminu). W przypadku dochodu uzyskanego przez ojca (umowa o pracę z dnia 7 sierpnia 2019 r.) z zaświadczenia o zatrudnieniu z 7 stycznia 2020 r. wynika, że kwoty wynagrodzenia netto w miesiącach październik-grudzień 2019 r. nie były takie same. Organ powinien także przedstawić sposób wyliczenia dochodu rocznego netto matki studenta. W miesiącach listopad-styczeń dochód roczny netto matki stanowiła kwota - 17.604,90 zł i jak wyjaśnił organ był to dochód roczny netto z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, który został pomniejszony o dochód utracony z tytułu zamknięcia działalności gospodarczej. Niemniej, organ nie wskazał ani kwoty wyjściowej przyjętej do obliczenia ww. kwoty ani kwoty o jaką dochód ten został pomniejszony.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwić nie tylko stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, ale również kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez Sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Szczególnie, gdy dotyczy to sytuacji, w której organ ustala wysokość dochodu i wyprowadza z ustalonej wysokości dochodu wnioski niekorzystne dla strony, skutkujące odmową przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia. Nie było w sprawie kwestionowane, że próg dochodowy uprawniający do otrzymania stypendium socjalnego wynosi 900 zł netto na miesiąc na osobę, i jak wynika z zaskarżonej decyzji w miesiącu styczniu kwota ta została przekroczona o 19,56 zł.

Należy podkreślić, że nie jest rolą sądu czynienie w sprawie ustaleń faktycznych za organ rozpatrujący sprawę, nawet jeżeli w aktach sprawy znajdują się dokumenty mające dla sprawy istotne znaczenie. Rolą bowiem sądu jest poddanie kontroli legalności tych ustaleń, wyprowadzonych z nich wniosków i zastosowanych przepisów prawa. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych i ich szczegółowego omówienia w uzasadnieniu decyzji, ze wskazaniem podstaw tych ustaleń w zgromadzonym materiale dowodowym, a także omówienia podstaw prawnych rozstrzygnięcia.

Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem.

Uzasadnienia decyzji nie może zastępować argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę albowiem jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych odpowiedź na skargę nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu podejmuje się próby bardziej szczegółowego uzasadnienia decyzji i wykazania prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia. Taki zaś sposób procedowania jest niedopuszczalny i narusza prawo strony do obrony. Jakakolwiek próba uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia ani go uzupełniać. Rozważania i ocena powinny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2006 r., V SA/Wa 2905/05). Nie można więc zaakceptować "przedstawienia szczegółowego procedowania nad wnioskiem skarżącego i zobrazowania dokonanych wyliczeń" w odpowiedzi na skargę, składanej na etapie postępowania sądowo-administracyjnego.

Reasumując w świetle dokonanych rozważań zaskarżona decyzja musiała podlegać wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Wytyczne dotyczące dalszego postępowania w niniejszej sprawie wynikają z dokonanych rozważań.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Odwoławcza Komisja [...] (organ kolegialny) rozpozna odwołanie w zaskarżonej przez studenta części. Organ dokona jednoznacznych ustaleń w sprawie, przywołując zastosowane przepisy prawa, w tym Załącznika nr 2 do Regulaminu. Przy czym, ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącego, w tym dotyczące utraty i uzyskania dochodu, powinny wskazywać również na metodę dokonanych wyliczeń wraz z matematycznymi działaniami. Ponadto, organ załączy akt powołania komisji.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nr 49/2020 z dnia 19 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych.