Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 860/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4,  ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7,  art. 77
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia " [...] " nr " [...] " w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. przyznaje adwokatowi Ł. Ch. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania G. J. (skarżący) od decyzji z dnia "[...]" wydanej z upoważnienia Burmistrza "[...]" przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" (organ I instancji), w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem T. J. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.

G. J. w dniu 28 maja 2021 r. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w "[...]" wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem T. J.

Organ I instancji decyzją z dnia "[...]" odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem T. J. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jest osoba spokrewniona w pierwszym stopniu - matka, która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i może sprawować opiekę nad T. J. Ponadto organ podniósł, że wnioskodawca opiekuje się bratem od 21 lat, a jego matka ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że od 21 lat opiekuje się niepełnosprawnym bratem, co wymaga dużego wysiłku fizycznego i psychicznego. Wskazał na związane z tym ciężary. Podniósł przy tym, że matka ma 76 lat, jest schorowana (musi chodzić w gorsecie z uwagi na osteoporozę) i nie może dźwigać i opiekować się synem.

W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]", powołując się na art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.) Kolegium wskazało, że skarżący jako brat T. J. - osoby wymagającej opieki, zobowiązany wobec niego do alimentacji, mógłby uzyskać wnioskowane świadczenie jedynie na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - jako inna osoba, niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną - na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednak w przypadku, gdy osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie są spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje im jedynie pod pewnymi, kolejnymi warunkami, nałożonymi przez ustawodawcę. Z treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie trzy warunki, które wymieniono w punktach 1- 3 tego przepisu. Skarżący nie jest osobą spokrewnioną z bratem w pierwszym stopniu, ponieważ nie istnieje w linii bocznej pokrewieństwo pierwszego stopnia. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że T. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (vide: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 13 marca 2015 r.). W 2000 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego doznał porażenia czterokończynowego i obecnie porusza się na wózku inwalidzkim. Jest osobą wymagającą stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ I instancji, T. J. mieszka wraz z bratem – G. J. i matką D. J. Wywiad środowiskowy wskazuje, że T. J. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Przy czym z oświadczenia skarżącego wynika, że on wraz z bratem utrzymują się z renty wypłacanej przez ZUS. Według oświadczenia G. J. opiekuje się bratem od 21 lat, pomaga mu przy toalecie, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, wychodzi na spacery i wozi do lekarzy. Generalnie opieka skarżącego sprowadza się do pomocy przy wykonywaniu tzw. podstawowych czynności dnia codziennego, jak dbanie o higienę osobistą, ubieranie się, czy pomoc przy posiłkach. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje również, że D. J. - matka niepełnosprawnego T. J. ma 76 lat i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie wymaga opieki osób trzecich. Ponadto, z wywiadu środowiskowego wynika, że T. J. starał się o pobyt w DPS, lecz z niej zrezygnował. Z akt sprawy wynika również, że T. J. jest rozwiedziony i ma dorosłą córkę – W. J., która jest studentką.

Kolegium podniosło, że zasadnicza kwestia w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec T. J. Obowiązek alimentacyjny ciąży również na córce i byłej żonie T. J. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny ciąży na współmałżonkach (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – K.r.o.). Przy czym obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Skoro zatem obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to skarżący jest zobowiązany dopiero w dalszej kolejności (po córce, byłej żonie i matce). Wprawdzie organ I instancji nie zbadał, czy obowiązek opieki może być realizowany przez byłą żonę T. J. (nawet nie ustalono jak ona się nazywa), niemniej jednak powyższe braki pozostają bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie, gdyż są jeszcze inne osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. córka i matka, po których stronie nie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki. Fakt, iż córka studiuje nie przesądza, że nie może ona zająć się ojcem. Również okoliczność, iż matka niepełnosprawnego ma 76 lat i swoje kłopoty zdrowotne nie może decydować, iż nie może ona sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest równoznaczne z zaistnieniem sytuacji niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Skoro D. J. żyje, jest samodzielna i nie wymaga pomocy osób trzecich, to jej w pierwszej kolejności przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje by ograniczenia zdrowotne D. J. uniemożliwiały jej świadczenie opieki nad niepełnosprawnym synem. Szczególnie, że zakres tej opieki nie jest absorbujący i w zasadzie sprowadza się do zwykłych codziennych czynności. Istotny pozostaje również fakt, że przedmiotowa opieka nie jest na tyle intensywna, by uniemożliwiała jakąkolwiek możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Dlatego też brakuje podstaw dla wniosku, że skarżący rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad bratem, a zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia stosownej aktywności zarobkowej.

W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium skarżący podniósł, że jego brat nie może samodzielnie egzystować, nie jest w stanie nić zrobić. Brat ma około 180 cm wzrostu i waży około 80 kg. Wymaga całodobowej opieki, a nie okazjonalnej, w niektórych aspektach wymagana jest wiedza specjalistyczna (cewnikowanie, opatrywanie ran), którą skarżący nabył przez lata opiekując się bratem. Wskazał, że jest, że brat ma żyjącą matkę, jest to natomiast starsza schorowana kobieta, która nie ma sił, opiekować się dorosłym całkowicie sparaliżowanym mężczyzną - żadna, nawet zdrowa kobieta nie podoła sama takim obciążeniom. To samo dotyczy córki brata, która obecnie studiuje i mieszka w "[...]" czyli ok. 100 km od miejsca zamieszkania swojego ojca i nie jest w stanie w żaden sposób się nim opiekować.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta, jak i decyzja ja poprzedzająca, naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez Kolegium.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na brata uznając, że w pierwszej kolejności to matce, byłej żonie i córce wymagającego opieki przysługuje prawo ubiegania się o to świadczenie.

Na wstępie jednak wskazać należy, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnieia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W zaskarżonej decyzji Kolegium odwołało się do literalnej wykładni przytoczonych przepisów, a jego stanowisko sprowadza się do tego, że brak jest podstaw do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazało Kolegium "wprawdzie organ I instancji nie zbadał, czy obowiązek opieki może być realizowany przez byłą żonę T. J. (nawet nie ustalono jak ona się nazywa), niemniej jednak powyższe braki pozostają bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie, gdyż są jeszcze inne osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. córka i matka, po których stronie nie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki. Fakt, iż córka studiuje nie przesądza, że nie może ona zająć się ojcem. Również okoliczność, iż matka niepełnosprawnego ma 76 lat i swoje kłopoty zdrowotne nie może decydować, iż nie może ona sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest równoznaczne z zaistnieniem sytuacji niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym".

Literalna wykładnia przepisów u.ś.r. uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organy orzekające w sprawie. Taka wykładnia, zdaniem Sądu, nie jest jednak wystarczająca. Niezbędne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora ma być oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny (por. też wyrok WSA w Olsztynie z 2 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 326/21 i powołane tam orzecznictwo, jak też m.in. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2103/20).

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że matka osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie, jeszcze na etapie postępowania odwoławczego złożony został wynik badania RTG D. J., z którego wynika, że ma pogłębiona kifozę piersiową, prawostronne wygięcie osi kręgu piersiowego, stan po kompresyjnym złamaniu trzonu kręgu Th6, Th11-12 i osteofitozę. Natomiast z treści przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 9 czerwca 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że D. J., jest osoba schorowaną, sama potrzebuje pomocy, nie jest w stanie opiekować się synem, ma bardzo poważne problemy z kręgosłupem.

Na skutek przyjęcia literalnej wykładni powołanych wyżej przepisów u.ś.r., okoliczności wskazane w ostatnim akapicie nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy orzekające w niniejszym przypadku. Kolegium ograniczyło się wyłącznie do stwierdzenia, że D. J. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z tym, co wyżej podniesiono, nie jest to w omawianym zakresie okoliczność przesądzająca – zwłaszcza w sytuacji, gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście matka skarżącego jest w stanie obiektywnie sprawować realną opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Jednocześnie wyjaśnić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

W niniejszej sprawie, w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że córka wymagającego opieki jest studentką i nie może sprawować opieki nad ojcem (v: wywiad środowiskowy z dnia 9 czerwca 2021 r.). Z oświadczenia W. J. z dnia 15 czerwca 2021 r. wynika, że jest studentką, mieszka w "[...]" i z przyczyn obiektywnych nie może zapewnić opieki ojcu. Natomiast Kolegium wskazało, iż fakt, że córka studiuje nie przesądza, że nie może ona zająć się ojcem.

Zdaniem Sądu, nie zostało jednak ustalone, czy W. J., jak wskazuje Kolegium, może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. W sprawie, organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych własnych ustaleń. Oparły się jedynie na oświadczeniu W. J. i na protokole z ogólnego wywiadu środowiskowego. Aby uniknąć zarzutu braku wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny ustalić w sposób wyczerpujący, czy w zaistniałych okolicznościach faktycznych sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa oraz zawodowa W. J. pozwala jej na zorganizowanie opieki, czy też pokrycia kosztów opieki świadczonej nad niepełnosprawnym ojcem, aby nie była konieczna rezygnacja z nauki i ewentualnie z pracy. Konieczne więc będzie zbadanie sytuacji rodzinnej i zawodowej W. J. (w tym potencjalnie osiąganych dochodów) na okoliczność wykazania, że nie jest ona w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku świadczenia opieki wobec ojca, czy też partycypowania w kosztach opieki. Powyższe ustalenia winny być oparte na podstawie wszelkich możliwych środków dowodowych. Jedynie bowiem ustalenie w sposób niewątpliwy, że ze względów rodzinnych, finansowych czy zawodowych W. J. nie może wywiązać się z obowiązku opieki wobec ojca, może uzasadnić twierdzenie, że skarżący jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad ojcem, a opieka ta wymaga nie podejmowania zatrudnienia. Ustalenie ww. faktów pozwoli również na ustalenie, czy skarżący ze względu na konieczność sprawowania opieki był zmuszony zaprzestać aktywności zawodowej.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przytoczony wyżej przepis ustanawia zasadę prawdy obiektywnej, która stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej (materialnej), wyrażona również w innych przepisach Kodeksu, m.in. w art. 6, 10, 77 § 1, 80, ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Pominięcie zatem, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że organy, w tym również odwoławczy nie ustaliły wyczerpująco stanu faktycznego sprawy, tj. przede wszystkim możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca przez jego córkę. Z kolei ustalenie tych okoliczności ma bezpośredni wpływ na ocenę, czy sprawowanie opieki nad chorym bratem wymagało rezygnacji przez skarżącego z podejmowania zatrudnienia.

Dlatego prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu. Jak wskazano na wstępie świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z kolei dla oceny związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z poszukiwania pracy przez skarżącego a wykonywaniem niezbędnej opieki nad chorym bratem, konieczna jest też ocena zachowania zobowiązanych do alimentacji. Brak bowiem świadczenia pomocy przez dziecko, przy konieczności jej świadczenia, nie może pozbawić osoby opiekującej się rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki.

Ze względu na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił nie tylko zaskarżoną decyzję, ale też poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach Sąd orzekł na zasadzie art. 250 § 1 p.p.s.a.