Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 613/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 36, art. 39, art. 49 par. 1, art. 46 par. 3, art. 58 par. 1 pkt 3, art. 184 w zw. z art. 197 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia N. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 514/22 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi N. N. na postanowienie Rady do Spraw Uchodźców z dnia 12 stycznia 2022 r. nr RdU-299-1/S/21 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 21 lutego 2022 r. radca prawny P. R., działający z substytucji adwokata O. Z., działając w imieniu N. N. (dalej: "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Rady do Spraw Uchodźców z 12 stycznia 2022 r., RdU-299-1/S/21 utrzymujące w mocy postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 7 października 2021 r., RPW/131848/2021 o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej.

Do skargi został dołączony dokument pełnomocnictwa o treści: "Ja niżej podpisany .... udzielam pełnomocnictwa: adwokat O. Z. adres do doręczeń: D. Sp. k. ul. [...], [...] (imię i nazwisko pełnomocnika) do reprezentowania mnie we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do spraw Cudzoziemców." W główce dokumentu widnieją: miejsce i data sporządzenia dokumentu – [...], dnia 19.08.2021 r., dane cudzoziemca: N. N., data urodzenia [...], obywatelstwo – A.. Dokument pełnomocnictwa podpisany został nieczytelnie przez mocodawcę. Ponadto dołączono dokument udzielonego przez adwokata O. Z. pełnomocnictwa substytucyjnego dla radcy prawnego P. R.

Wobec faktu, że treść pełnomocnictwa, nie obejmowała umocowania do działania przed sądami administracyjnymi, ww. adwokat został na mocy zarządzenia Przewodniczącej Wydziału IV WSA w Warszawie z 24 marca 2022 r. wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa procesowego, z którego treści wynika uprawnienie do reprezentowania skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym bądź przed sądami administracyjnymi. Ponadto wezwano adwokata do złożenia oświadczenia dotyczącego posiadania numeru PESEL przez skarżącego. W ww. zarządzeniu tym wyznaczono siedmiodniowy termin na wykonanie wezwań, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania zostały doręczone adresatowi w dniu 8 kwietnia 2022 r. (zpo – k. 34).

W wyznaczonym terminie radca prawny P. R. przesłał do Sądu pismo z 11 kwietnia 2022 r., stanowiące odpowiedź na powyższe wezwanie. W piśmie tym złożono oświadczenie o nieposiadaniu przez skarżącego numeru PESEL. Dodatkowo wskazał, że poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia pełnomocnictwa procesowego została przez niego złożona wraz ze skargą, ale dla uniknięcia wszelkich wątpliwości ponownie załącza kserokopię pełnomocnictwa poświadczoną za zgodność z oryginałem. W piśmie z 11 kwietnia 2022 r. pełnomocnik cudzoziemca obszernie wyjaśnił również przyczynę braku pełnomocnictwa do występowania przed sądami administracyjnymi.

W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o odrzucenie skargi z uwagi na brak pełnomocnictwa do reprezentowania strony.

Postanowieniem z 2 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 514/22 odrzucił skargę wniesioną w niniejszej sprawie, za podstawę wskazując art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 46 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym nieuzupełnienie na wezwanie sądu braków formalnych w wyznaczonym do tego terminie skutkuje odrzuceniem takiej skargi.

Sąd mając na uwadze art. 57 § 1, art. 49 § 1 i art. 46 § 3, art. 58 § 1 pkt 3, art. 36 i art. 39 P.p.s.a. wskazał, że z przedstawionego stanu sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącego nie wykonał prawidłowo wezwania, albowiem w terminie do wykonania wezwania nie nadesłał pełnomocnictwa odpowiadającego treści wezwania.

Po pierwsze, przyczyną wezwania do nadesłania pełnomocnictwa uprawniającego do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi bądź wojewódzkim sądem administracyjnym była treść dołączonego do skargi pełnomocnictwa. Z treści tego pełnomocnictwa wynika, że skarżący umocował pełnomocnika do "reprezentowania we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców." Natomiast brak było umocowania do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, czy sądami administracyjnymi w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. Umocowanie obejmuje jedynie uprawnienie do działania przed Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców.

Sąd wskazał, że Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje instytucji pełnomocnictwa domniemanego. W każdym przypadku, bez względu na okoliczności, wymagane jest, aby udzielenie pełnomocnictwa miało charakter wyraźny (Z.R. Kmiecik, Zakres pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, PS 2007/4) co oznacza, że musi z jego treści wynikać zakres umocowania. Ponadto, zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą - samo załączenie pełnomocnictwa do skargi, nie wskazuje na to, że pełnomocnictwo to upoważnia do reprezentowania strony w sprawie wywołanej wniesieniem skargi. Sąd rozpoznający sprawę winien każdorazowo badać zakres udzielonego pełnomocnictwa, który musi wynikać wprost z tego pełnomocnictwa i w żadnym zakresie nie może być on dorozumiany (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 2070/11).

Po drugie skarga, w której jako skarżącego wskazano N. N., została sporządzona i podpisana przez zawodowego pełnomocnika, który pomimo prawidłowego wezwania, nie przedłożył do akt sądowych niniejszej sprawy pełnomocnictwa, z którego zakresu wynika umocowanie do działania przed sądami administracyjnymi. To na pełnomocniku skarżącego spoczywa obowiązek złożenia stosownego dokumentu pełnomocnictwa przed sądem, a warunku tego nie spełnia pełnomocnictwo, którego zakres przedmiotowy dotyczy niniejszej sprawy.

Sąd zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że adwokat, radca prawny, doradca podatkowy czy rzecznik patentowy w tym zakresie podlega bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej jest zobligowany do zachowania dużo dalej posuniętej staranności, niż wymagana od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Zawodowy charakter działalności m.in. radcy prawnego, czy adwokata powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje nie tylko jego działania osobiste, ale nawet wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienia NSA z: 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III OZ 396/21, z 17 marca 2022 r. sygn. akt I FZ 301/21). Natomiast w wyroku NSA z 15 września 2021 r. sygn. akt I OZ 272/21 wskazano, że nawet nadesłanie (na skutek wezwania przez sąd) odpisów pełnomocnictwa do danej sprawy tyle, że opatrzonego tylko pieczątką "Poświadczam za zgodność z oryginałem..." lecz bez podpisu pełnomocnika skarżących, uzasadnia odrzucenie skargi. Podobnie traktuje się powołanie na pełnomocnictwo złożone w sprawie rozumianej materialnie lecz na etapie postępowania administracyjnego i tylko powołanie się na nie przed sądem (por. postanowienie NSA z 8 grudnia 2020 r., I OZ 1008/20) jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.

Odnosząc się natomiast do kwestii wezwania do osobistego podpisania skargi w przypadku nieuwzględnienia umocowania pełnomocnika Sąd podzielił stanowisko zajęte przez NSA w postanowieniu z 27 listopada 2020 r., I FZ 252/20, dotyczące braku podstaw do dodatkowego wezwania skarżącego do podpisania skargi. W tymże postanowieniu NSA stwierdził, że po pierwsze nie ma podstaw do tego, aby doręczenia dokonać z pominięciem pełnomocnika poprzez skierowanie wezwania do usunięcia braków bezpośrednio do skarżącego, albowiem skarga została złożona i sporządzona przez adwokata (on ją podpisał) oraz oznaczono w niej pełnomocnika strony wraz z jego adresem. Analogiczna sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Świadczy to co najmniej, przy braku innych przeciwstawnych informacji do skargi wpisanych, że w imieniu skarżącego ma działać przed sądem pełnomocnik (który sporządził skargę, oznaczył się w niej jako pełnomocnik i przesłał ją do sądu). Na tej zatem podstawie pełnomocnikowi należało doręczyć wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, a nie z jego pominięciem wprost do skarżącego (art. 67 § 5 P.p.s.a.).

W dalszej kolejności Sąd podkreślił, że w przypadku nieuzupełnienia braków skargi przez skarżącego (reprezentowanego przez fachowego pełnomocnika) nie powstał prawny obowiązek ponownego wezwania o uzupełnienie braku bezpośrednio przez stronę. Z treści skargi wynika, że na etapie postępowania przed sądem skarżący nie występuje osobiście, lecz w jego imieniu działa pełnomocnik, który jednak nie przedstawił dokumentu potwierdzającego swoje umocowanie do działania przed sądem (ani z własnej inicjatywy, ani w ramach sądowego wezwania). To rolą pełnomocnika jest zatem uzupełnienie braków w terminie wyznaczonym na dokonanie tej czynności, jako że zakomunikował on sądowi złożoną skargą, iż działa nie w imieniu własnym, lecz w imieniu strony. Ponadto zauważyć należy, że ewentualne wezwanie osobiście skarżącego do podpisania skargi prowadziłoby do naruszenia art. 32 Konstytucji RP, a więc zasady równości wobec prawa. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. bez ponownego wezwania. Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów. Przywilejem takim byłoby wezwanie strony do uzupełnienia braków skargi wobec niewykonania wezwania przez jej pełnomocnika." (postanowienie NSA z dnia 9 marca 2022 r. sygn. akt I OZ 71/22).

Mając na uwadze, że w wyznaczonym terminie nie zostało nadesłane pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Sąd uznał, że zachodziła podstawa do odrzucenia skargi.

Pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

A. art. 34 i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez wymaganie od skarżącego przedłożenia pełnomocnictwa o treści innej niż przedłożone do akt sprawy w sytuacji, w której władze i organy Rzeczpospolitej Polskiej uniemożliwiają skarżącemu kontakt z pełnomocnikiem oraz złożenie przez skarżącego pełnomocnictwa o treści oczekiwanej przez Sąd, co w konsekwencji stanowiło także formę antykonstytucyjnej wykładni powołanych przepisów P.p.s.a. pozbawiającą skarżącego prawa do rozpoznania jego sprawy przez Sąd;

B. art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: "Konwencja") i naruszenie Reguły 39 ust. 1 Regulaminu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: "Regulamin"), polegające na niezrealizowaniu przez władze i organy Rzeczpospolitej Polskiej zarządzenia tymczasowego wydanego przez ETPC dnia 25 sierpnia 2021 r., a następnie przedłużonego postanowieniem ETPC z dnia 27 września 2021 r., na mocy których to postanowień ETPC nakazał władzom RP umożliwienie kontaktu skarżącego z pełnomocnikiem, co doprowadziło do braku faktycznej możliwości udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa o treści innej niż złożone już do akt spraw i w konsekwencji, poprzez pominięcie treści tych przepisów przy orzekaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, doprowadziło do pozbawienia skarżącego prawa do sądu, a przy tym także naruszenie art. 34 i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., polegające na dokonaniu ich anty konwencyjnej wykładni, poprzez nadanie im sensu skutkującego pozbawieniem Skarżącego prawa do sądu;

C. art. 34 P.p.s.a. i art. 40 P.p.s.a., oba w zw. z art. 65 § 1 kodeksu cywilnego, polegające na dokonaniu wadliwej wykładni oświadczenia woli skarżącego wyrażonego w przedłożonym do akt sprawy pełnomocnictwie, podczas gdy z okoliczności udzielenia pełnomocnictw niezbicie wynika, że intencją skarżącego było udzielenie pełnomocnictwa także w zakresie niezbędnym do uzyskania ochrony sądowej, co również skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu;

D. art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi w sprawie w której nie obowiązuje wymóg ustawowy sporządzenia skargi przez profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji, w której zaniechano prawidłowego wezwania skarżącego do zatwierdzenia skargi podpisem skarżącego,

E. art. 22 ust. 1 Dyrektywy 2013/32, w zw. także z art. 47 Karty praw podstawowych UE, poprzez odrzucenie skargi skarżącego wniesionej na podstawie pełnomocnictwa niewątpliwie udzielonego przez skarżącego, lecz obciążonego w ocenie sądu - pewnymi wadami redakcyjnymi, których można byłoby z łatwością uniknąć, gdyby polskie władze, w wykonaniu obowiązku spoczywającego na nich z mocy art. 22 ust. 1 Dyrektywy 2013/32 dopuściły skarżącego do kontaktu z profesjonalnym pełnomocnikiem,

F. art. 46 ust. 1 oraz ust. 3, jak również pkt 50 preambuły Dyrektywy 2013/32, w zw. także z art. 47 Karty praw podstawowych UE, poprzez dokonanie takiej wykładni pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego w niezwykle trudnych okolicznościach osobistych oraz bez możliwości uzyskania jakiegokolwiek rozeznania lub porady co do stanu prawnego swojej sprawy, która to wykładnia poprzez swój nadmierny i nieuzasadniony rygoryzm formalny pozbawia skarżącego wynikającego z powyższych przepisów prawa do rozpatrzenia jego sprawy co najmniej przez sąd pierwszej instancji.

Dodatkowo, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., w uzupełnieniu powyższych żądań i zarzutów zażalenia, poddano pod rozwagę Sądu kwestię nieważności dotychczasowego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, zważywszy na pozbawienie skarżącego możności obrony jego praw ze względu na okoliczności opisane obszernie w zażaleniu.

W obszernym uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego przedstawił argumentację, która według niego czyni uzasadnionymi zarzuty postawione w zażaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że przedmiotowe zażalenie dotknięte jest brakiem formalnym, albowiem nie zostało do niego dołączone stosowne pełnomocnictwo. Z uwagi jednak na to, że istotą sporu jest zasadność i skuteczność jego przedłożenia, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zażalenie do merytorycznego rozpoznania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 34 P.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. W myśl art. 35 § 1 P.p.s.a., pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Stosownie zaś do art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 P.p.s.a.). Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zd. 1 P.p.s.a.).

Podstawą odrzucenia skargi wniesionej w niniejszej sprawie był art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Stanowi on, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Takim brakiem formalnym uzasadniającym odrzucenie skargi jest brak dołączenia pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przez wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi (art. 46 § 3 w zw. z art. 37 § 1 P.p.s.a.).

Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 24 marca 2022 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia, w terminie siedmiu dni, braku formalnego skargi, pod rygorem jej odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), poprzez nadesłanie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa procesowego, z którego treści wynika uprawnienie do reprezentowania skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym bądź przed sądami administracyjnymi. Powyższe wezwanie zostało doręczone adw. O. Z. w dniu 8 kwietnia 2022 r. W zakreślonym terminie pełnomocnik nadesłał do Sądu pierwszej instancji pełnomocnictwo, tożsame jak dołączone do skargi, z którego treści nie wynika uprawnienie do reprezentacji przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi, lecz jedynie do reprezentowania cudzoziemca we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców. Wobec powyższego zasadnie Sąd pierwszej instancji orzekł o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

W ocenie NSA, zarzut naruszenia art. 34 i art. 40 p.p.s.a. w zw. z art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo jest jasne w swojej treści i brak jest podstaw do przeprowadzania analizy innej niż językowa przy wykładni jego zakresu. Z art. 40 P.p.s.a. wynika, że zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo, o którym mowa w art. 36, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 36 P.p.s.a. strona może udzielić pełnomocnictwa ogólnego (pkt 1), do prowadzenia poszczególnych spraw (pkt 2) lub może zawęzić zakres pełnomocnictwa do niektórych tylko czynności (pkt 3). Istotne jest, aby modyfikacja takiego pełnomocnictwa była jednoznaczna, bowiem jego zakres, czas trwania i skutki ocenia się zgodnie z zasadami językowymi (według treści) oraz przepisami prawa cywilnego. W szczególności powinno się analizować te kwestie w świetle art. 65 k.c. oraz przepisów odnoszących się do przedstawicielstwa (art. 95–109 k.c.). W orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku pełnomocnictwa sporządzonego przez profesjonalnego pełnomocnika według określonego wzoru czy też pełnomocnictwa sporządzonego w formie aktu notarialnego należy przyjmować, że redakcja takiego pełnomocnictwa jest fachowa i precyzyjna, a zatem jego zakres powinien być ustalany zasadniczo według wykładni językowej (wyrok NSA z 4 stycznia 2007 r., II FSK 33/06, niepubl.; postanowienie NSA z 21 grudnia 2004 r., FZ 184/04, niepubl.; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 40.).

Zdaniem NSA, analiza treści udzielonego pełnomocnictwa potwierdza stanowisko Sądu I instancji, że skarżący upoważnił profesjonalnego pełnomocnika do działania wyłącznie przed wskazanymi organami administracji państwowej (Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców). Z treści tegoż pełnomocnictwa nie wynika, by wolą skarżącego było umocowanie adwokata do działania w jego imieniu także przed sądami, a w szczególności przed sądami administracyjnymi. Umocowanie dla adwokata zostało zawężone do postępowania przed Strażą Graniczną i Urzędem do Spraw Cudzoziemców, a zatem nie jest uprawniona taka jego wykładnia rozszerzająca, której domaga się pełnomocnik skarżącego, aby uznać, że intencją skarżącego było reprezentowanie go we wszystkich możliwych postępowaniach przed organami władzy państwowej w sprawie udzielenia mu ochrony międzynarodowej, a w tym przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnictwo zostało udzielone na formularzu przygotowanym przez profesjonalnego pełnomocnika. Jego zakres powinien być zatem ustalany według wykładni językowej.

Aktualne brzmienie art. 46 § 3 P.p.s.a. (wprowadzonego na mocy art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), nie budzi wątpliwości, że złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia z obowiązku złożenia go w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Należy bowiem odróżnić sprawę administracyjną (czyli prowadzoną i załatwianą przez organy administracji publicznej) od sprawy sądowoadministracyjnej, w której sąd administracyjny nie przejmuje do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej, lecz jedynie dokonuje kontroli legalności postępowania organu administracji publicznej.

Z treści przedłożonego w rozpoznawanej sprawie pełnomocnictwa nie można wywieść wniosku, że zawiera umocowanie do reprezentacji strony przed sądem administracyjnym. Sformułowanie "we wszystkich sprawach toczących się przed Strażą Graniczną i Urzędem do spraw Cudzoziemców" uzasadnia twierdzenie, że pełnomocnik nie jest należycie umocowany do działania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga była zatem obarczona brakiem formalnym i w związku z tym pełnomocnik został prawidłowo wezwany do ich usunięcia.

Podkreślić należy, że działanie polegające na złożeniu niewłaściwego pełnomocnictwa, niezależnie od jego przyczyn, nie stanowi uzupełnienia braków formalnych skargi i uzasadnia jej odrzucenie w oparciu o przesłankę sformułowaną w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentacji zażalenia dotyczącej naruszenia art. 45 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Uznać należy, że w niniejszej sprawie skarżący korzystał z zagwarantowanego ww. przepisami prawa do udziału w postępowaniu sądowym pod warunkiem jednak dopełnienia warunków skutecznego złożenia skargi, tj. prawidłowego uzupełnienia braków formalnych, przewidzianego w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Cudzoziemiec miał również zagwarantowany skuteczny środek odwoławczy. Podzielić należy pogląd, że prawo do sądu nie jest nieograniczone. W wyroku z 10 maja 2000 r., sygn. K 21/99 (OTK 2000/4/109) Trybunał Konstytucyjny wskazał pewne ograniczenia prawa do sądu, które nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym. Już sam kształt postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia. Do ograniczeń tych można zaliczyć m.in.: terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Są one niezbędne ze względu na pozostałe wartości państwa prawnego, jak np. zaufanie do prawa czy bezpieczeństwo prawne. Te ograniczenia formalne postępowania zakreślają wyraźne granice realizacji prawa do sądu. Ogół zasad postępowania stanowi pewien model. Jest on istotny przy badaniu, czy w danej sprawie prawo do sądu nie jest nadmiernie ograniczane. Uzasadnieniem wprowadzania ograniczeń wspomnianego prawa są nie tylko wymogi formalne procedury, lecz także zbiór przesłanek zawartych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wobec powyższego nie można postrzegać ograniczenia prawa do sądu w tym, że istniejąca procedura sądowa przewiduje obowiązek wypełnienia przez stronę czy też jej pełnomocnika określonych w niej obowiązków. Nie stanowi to o pozbawieniu strony prawa do sądu.

W rozpoznawanej sprawie, przyjąć należy, że prawo do sądu zostało zapewnione skarżącemu. Umożliwiono mu uzupełnienie braku formalnego wniesionego pisma, jednak z takiej możliwości nie skorzystał w sposób odpowiedni. Niestaranne działanie pełnomocnika obciąża stronę postępowania i jest traktowane jako jej zaniedbanie. Profesjonalny pełnomocnik zobowiązany jest działać w taki sposób, aby reprezentowane przez niego strony nie poniosły szkody związanej z uchybieniem terminu do dokonania czynności procesowych lub nieprawidłowym uzupełnieniem braków formalnych.

W ocenie NSA, pełnomocnik skarżącego jest niekonsekwentny w przedstawianiu swojego stanowiska. Z okoliczności przedstawionych w "Zażaleniu na zatrzymanie w dniu 20 sierpnia 2021 r. obywatela Republiki A. N. N." z dnia 27 sierpnia 2021 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w Sokółce (którego odpis znajduje się w aktach sprawy - załącznik nr 2 do odpowiedzi na wezwanie z 8 kwietnia 2022 k. 51) wynika, że przy sporządzaniu blankietu dokumentu pełnomocnictwa był obecny prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami oraz tłumacze języków obcych, którymi posługiwali się cudzoziemcy. W dniu udzielenia pełnomocnictwa (19 sierpnia 2021 r.) Straż Graniczna umożliwiła zatem kontakt z cudzoziemcami, na tyle, aby mogli przekazać między sobą rzeczy, w tym blankiet pełnomocnictwa. Zauważyć również należy, że we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej z 20 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że potwierdza, iż ustny wniosek w tym zakresie został złożony w dniu 20 sierpnia 2021 r. bezpośrednio przez wnioskodawcę w jego obecności. Nawet zakładając, że wnoszący skargę do sądu adwokat, godzący się na świadczenie pomocy prawnej zupełnie nieznanej osobie, nie był na miejscu podpisania pełnomocnictwa, to przyjąć należy, że działający na miejscu wolontariusze (w tym prawnik specjalizujący się w pracy z uchodźcami) byli w stanie odpowiednio wcześniej przygotować odpowiedni blankiet pełnomocnictwa obejmujący także reprezentację mocodawcy przed sądami administracyjnymi. W przypadku występowania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się od niego znajomości obowiązujących przepisów, szczególnie w kwestiach tak elementarnych jak reprezentacja przed sądami. Biorąc pod uwagę treść oświadczenia zawartego we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej pełnomocnik, któremu cudzoziemiec udzielił pełnomocnictwa w dniu 19 sierpnia 2021 r., następnego dnia miał kontakt z cudzoziemcem, a zatem mógł uzyskać pełnomocnictwo obejmujące reprezentację mocodawcy przed sądami administracyjnymi. W świetle powyższego za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia przepisów dyrektywy 2013/32 oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również stanowiska pełnomocnika, w kwestii obowiązku Sądu pierwszej instancji wezwania samego skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi. Skoro skarga została sporządzona i wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, który wskazał w skardze, że zastępuje skarżącego, to Sąd pierwszej instancji, w świetle art. 37 § 1 w zw. z art. 46 § 3 i art. 49 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. prawidłowo wezwał pełnomocnika do przedłożenia pełnomocnictwa i nie był zobowiązany – z uwagi na nieusunięcie przez niego w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi – do wzywania samego skarżącego do podpisania środka zaskarżenia. Wezwanie skarżącego do podpisania skargi osobiście prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości nie korzystają. W przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. bez ponownego wezwania. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez tego pełnomocnika wiedzę i doświadczenie zawodowe, a nie dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki względem obowiązków wobec stron, które takiego pełnomocnika nie mają. (zob. postanowienia NSA: z 30 sierpnia 2022 r., II OZ 459/22; z 5 lipca 2022 r., II OZ 403/22; z 9 marca 2022 r., I OZ 71/22; z 23 maja 2017 r., II GZ 367/17; z 28 lipca 2021 r., II OZ 422/21; dostępne w CBOSA). Zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a. nie zasługiwał zatem na uwzględnienie.

W ocenie NSA, postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie było dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Nieważność postępowania występuje, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzi bezpośrednio w istotę procesu i pojawia się w razie fundamentalnych uchybień sądu dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym. Jak wyżej wskazano, działanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego było umocowane prawnie, pozbawienie strony możności obrony swych praw nie obejmuje przypadku, gdy strona (jej pełnomocnik) z własnej winy lub na skutek działań (zaniechań) innych podmiotów niż sąd pozbawiła się swych uprawnień (postanowienie NSA z 5 lipca 2022 r., II OZ 403/22).

Na marginesie odnośnie do zarzutu nierespektowania przez władze polskie wydanych przez ETPC orzeczeń zobowiązujących je do umożliwienia pełnomocnikowi kontaktu osobistego z mocodawcą należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącego może złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa niedopełnienia obowiązku czy też nadużywania władzy do organów ścigania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.