Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 144/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 §1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2016r. złożonym wraz ze skargą, skarżący P. G., reprezentowany przez adwokata J. Ż., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 13 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]) Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną M. W. oraz dwojgiem dzieci w wieku 3,5 roku oraz 4 miesięcy. Skarżący pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł netto, konkubina otrzymuje świadczenie rodzinne w wysokości 178 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 1.678 zł. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Jego konkubina jest współwłaścicielką nieruchomości o powierzchni 90 m2 oraz działki do niej przylegającej o powierzchni 0,6900 ha. Skarżący wskazał, iż miesięcznie ponosi następujące koszty utrzymania kredyt 440 zł, alimenty na dziecko, które z nim nie zamieszkuje 350 zł, media 95 zł, energia elektryczna około 110 zł, podatek 540 zł rocznie, odpady komunalne 36 zł.

Argumentując wniosek skarżący wskazywał na ciężką sytuację finansową, która nie pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych. Podniósł, iż uzyskiwane dochody nie pozwalają mu na spłatę licznych zobowiązań. Korzysta z pomocy rodziców oraz Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w formie darów żywnościowych.

W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego

w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż jego miesięczne rachunki są bardzo wysokie w stosunku do uzyskiwanego dochodu. Za grudzień 2015r. wyniosły 947,64 składały się na nie wydatki na kredyt, alimenty, telewizję, Internet, telefony, energię elektryczną, składkę na żywność, za styczeń 2016 r. wyniosły 1198,11 zł, a za luty 2016r. 1557,45 zł. Wskazał, że rachunki zostały zapłacone dzięki otrzymaniu jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 2.000,00 zł oraz otrzymaniu zasiłku rodzicielskiego od miesiąca styczeń 2016r. do grudnia 2016r. w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie. Podał, iż w ostatnim okresie nie ponosił żadnych wydatków związanych z zakupem odzieży, dzieci otrzymują ubrania po starszym stryjecznym rodzeństwie oraz od znajomych. Żywność otrzymują

z MGOPS w "[...]" opłacając składkę 21 zł kwartalnie. Na pozostałe produkty żywnościowe oraz środki żywności wydatkują kwotę 500-600 zł miesięcznie. Wnioskodawca, w związku z dojazdami do pracy, ponosi również koszty zakupu paliwa w wysokości około 175 zł miesięcznie. Oświadczył, iż nie posiada rachunku bankowego, nie posiada żadnych nieruchomości jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł oraz oszczędności. Dom, w którym mieszka należy do jego konkubiny oraz jego brata P. G.. Oświadczył, że koszty związane z usługą adwokacką pokryte zostały dzięki wsparciu jego rodziny

i najbliższych. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 18 marca 2016r. poinformował, iż w oświadczeniach skarżącego nie została wskazana kwota opłat za czynności adwokackie, albowiem wysokość wynagrodzenia adwokackiego, jak również sposób rozliczenia stanowią tajemnicę adwokacką i nie mogą zostać ujawnione.

Do złożonych oświadczeń załączono dowód wpłaty kwoty 21 zł tytułem składki członkowskiej za I – III 2016r (k. 21), wyciągi z rachunku bankowego M. W. (k. 23-24), kserokopię dowodu wpłaty kwoty 311,84 zł tytułem opłat za wodę i ścieki za okres styczeń luty 2016r. (k. 25), kserokopię faktury za energię elektryczną na kwotę 232 zł za okres październik-grudzień 2015r. (k. 26), kserokopię faktury za energię elektryczną na kwotę 306,59 zł za okres grudzień 2015r –luty 2016r.(k. 27). Przedłożono również decyzję z dnia 28 stycznia 2016r. MGOPS w "[...]" w przedmiocie przyznania świadczenia rodzicielskiego okresie od 01.01.2016r. do 03.12.2016r. w wysokości po 1.000,00 zł miesięcznie (k. 28). Ponadto przedłożono decyzję Burmistrza "[...]" z dnia 12 lutego 2016r. w sprawie wymiaru podatku rolnego, od nieruchomości na 2016r. w łącznej kwocie 541 zł (k. 29), przedłożono także dowód uiszczenia dwóch rat kredytu w SKOK w kwotach 440,52 zł (k. 30), przedłożono harmonogram spłaty pożyczki w wysokości 20.000,00 zł zaciągniętej przez skarżącego na okres 5 lat (k.31). Przedłożono także kserokopię aktu notarialnego z dnia 27 listopada 2014r. (Repertorium "A" nr 4530/2014) stanowiącego umowę darowizny udziału należącego do skarżącego w wysokości ½ części we współwłasności zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w "[...]", na rzecz jego brata P. G. (k. 32-33).

Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego (czy też referendarza sądowego) pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia oraz przedłożone dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wnioskodawca nie wypełnił bowiem

w całości skierowanego do niego wezwania, pomijając pewne kwestie istotne dla oceny złożonego przezeń wniosku. W konsekwencji rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.

Niewątpliwie z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, iż wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i finansowej. Uzyskuje bowiem niewysoki dochód, który musi zaspokajać potrzeby czteroosobowej rodziny, dodatkowo płaci także alimenty na dziecko. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, zamieszkuje w domu konkubiny i brata. Rodzina korzysta z pomocy społecznej oraz rodziców skarżącego, dalszej rodziny i znajomych. Wykazane okoliczności nie stanowią jednakże automatycznej podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia go od kosztów sądowych.

Skarżący pomimo deklarowania w formularzu wniosku, iż korzysta z pomocy rodziców nie wyjaśnił jaki zakres ma udzielana mu pomoc. Ponadto nie uprawdopodobnił czy osoby udzielające mu takiej pomocy (w tym pomocy finansowej związanej z kosztami usługi adwokackiej) posiadają zdolność finansową do jej udzielania i w jakim zakresie. Wskazać należy, iż wnioskodawca był do wyjaśnień

w tym zakresie zobowiązany wezwaniem z dnia 8 marca 2016r., był również pouczony, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Niewykluczone bowiem jest, że rodzice bądź rodzeństwo skarżącego są w stanie pomóc mu w uiszczeniu kosztów sądowych bądź ich części.

Wniosek powyższy nie jest nieuprawniony w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.". Zgodnie bowiem z art. 87 K.r.o. rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Także z art. 128 K.r.o. wynika obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, postanowienie NSA z dnia 11 września 2015r., sygn. akt I OZ 1255/15, publ. CBOiS).

Biorąc pod uwagę, że skarżący korzysta z pomocy rodziców, "rodziny

i najbliższych" uzasadnione było ustalenie zakresu tej pomocy oraz możliwości finansowych tych osób. Skoro bowiem osoby te były w stanie pokryć koszty związane

z usługą adwokacką, to można przypuszczać, że są również w stanie wspomóc skarżącego w uiszczeniu kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Dodać również należy, iż od uiszczenia wpisu zależy dalsze rozpoznanie, zainicjowanej skargą wnioskodawcy, sprawy. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa. Dlaczego te koszty skarżący, czy też jego najbliżsi, mogą ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Skarżący nie wyjaśnił przy tym jakie okoliczności stoją na przeszkodzie w skorzystaniu ze wsparcia rodziny i najbliższych, także w zakresie uiszczenia kosztów sądowych.

Pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swojego brata, co nie pozostawałoby w sprzeczności

z powołanym wyżej art. 128 K.r.o. Skoro skarżący przekazał bratu w formie darowizny połowę nieruchomości, na którą składa się budynek mieszkalny, jednorodzinny, obora wraz ze stodołą oraz działka o powierzchni 0,6900ha, to może teraz oczekiwać na wsparcie finansowe, w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, z jego strony. Nie sposób nie dostrzec, iż przedmiotową umową zawartą z bratem, skarżący wyzbył się majątku w czasie kiedy toczyło się wobec niego postępowanie podatkowe. W sytuacji wyżej opisanego rozdysponowania majątkiem na rzecz rodziny, trudno przerzucić obowiązek finansowania postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego

w indywidualnej sprawie skarżącego, na ogół obywateli. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest już pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013r. sygn. akt II FZ 28/13publ. CBOiS).

Wskazać również należy, że ciężka na chwilę złożenia wniosku sytuacja finansowa skarżącego uległa nieznacznej poprawie z chwilą otrzymania świadczenia rodzicielskiego w kwocie 1.000 zł miesięcznie, tym samym dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wzrósł do kwoty 2.678 zł.

W sytuacji niewykazania przez wnioskodawcę zakresu pomocy udzielanej mu przez osoby najbliższe, zobowiązane do alimentacji, mające wpływ, jak sam wyjaśnił wnioskodawca na jego możliwości płatnicze (w zakresie utrzymania oraz w zakresie pokrycia za niego kosztów ustanowionego pełnomocnika), nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego.

W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.