Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 802/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28, art. 30, art. 83b
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2020r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

M O (dalej również jako strona, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) z dnia "[...]" października 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia w dniu "[...]" maja 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w "[...]" wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za cały okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że na koncie skarżącego jako płatnika składek figurują, między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" września 2019 r. na podstawie:

1. art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ), zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek:

- na ubezpieczenia społeczne za okres "[...]"2004 r. – "[...]"2005 r. w kwocie "[...]"zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres "[...]" r., "[...]" 2004 r. – "[...]" 2004 r., "[...]" 2005 r., "[...]" 2005 r. w kwocie "[...]" zł.

za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych;

2. art. 61a § 1 ustawy k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., odmówił częściowo wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenia społeczne za okres "[...]".2004 r. – "[...]" 2005 r. w kwocie "[...]" zł w tym z tytułu:

- składek w kwocie "[...]" zł,

- odsetek w kwocie "[...]" zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres "[...]" 2004 r., "[...]" 2004 r. – "[...]" 2004 r., "[...]" 2005 r., "[...]" 2005 r. w kwocie "[...]" zł z tytułu odsetek,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres:

"[...]" 2004 r. –"[...]" 2004 r., "[...]" 2005 r. – "[...]" 2005 r. w kwocie "[...]" zł w tym z tytułu:

- składek w kwocie "[...]"zł,

- odsetek w kwocie "[...]" zł,

za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Utrzymując w mocy powołaną decyzję i uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ wskazał na treść art. 30 u.s.u.s. zgodnie, z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się instytucji umorzenia należności. Powołany przepis prawa wyklucza zatem możliwość podejmowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygnięć w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Ponadto wskazując na treść art. 28 ust.3a u.s.u.s. wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. Przepis ten nie ma zastosowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie skarżącego.

W powołanej na wstępie skardze strona wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przypisanych zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s.poprzez jego błędne zastosowanie, co doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracowników, podczas gdy w niniejszej sprawie zastosowanie znajdować powinien art. 28 ust. 1-2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt. 5 i pkt. 6 umożliwiający organowi merytoryczne rozpoznanie wniosku,

- art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, poprzez brak analizy statusu składek przedawnionych widniejących na koncie Skarżącego, co doprowadziło do objęcia przez ZUS w decyzji z dnia "[...]" 2019 roku wszystkich składek, w tym składek z tytułu ubezpieczeń za pracowników w części finansowanej przez płatnika, które na chwilę obecną uległy już przedawnieniu,

2. naruszenie przepisów prawa proceduralnego mających istotny wpływ na wynik postępowania

- art. 77 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a,") poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności pominięcia faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O, co stanowi spełnienie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt. 5 u.s.u.s. umożliwiającej wydanie decyzji o umorzeniu składek finansowanych przez płatnika za pracowników,

- art. 8 § 1 w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. poprzez rozdzielenie sprawy na dwa odrębne postępowania, podczas gdy zasada zaufania obywatela do organów państwowych wymusza procedowanie w ramach jednego postępowania, niedopuszczając tym samym możliwości odrębnego procedowania w odniesieniu do tych samych należności w zakresie różnych przesłanek wskazanych w art. 28 u.s.u.s., a co za tym idzie przedmiotem postępowania winne być wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, których umorzenia żąda strona,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu organów obu instancji do zarzutów stawianych przez skarżącego oraz określenia podstaw prawnych i przyczyn z powodu których organ nie podzielił jego stanowiska,

- art. 138 §1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O wadliwej decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że Prezes ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek finansowanych przez płatnika za pracowników opierając się na błędnym stanowisku o braku możliwości procedowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ zgodnie z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem strony do składek finansowanych przez płatnika za pracowników organ powinien był zastosować przepisy art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s,, które umożliwiają umorzenie całości lub części składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a zatem w warunkach o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu decyzji brak jest odniesienia się do zarzutów stawianych przez niego oraz wskazania przyczyn i powodów dla których organ nie podzielił jego stanowiska, co stanowi istotne naruszenie przepisów prawa proceduralnego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji w ramach kognicji sądów administracyjnych, Sąd nie stwierdził zarzucanych jej naruszeń prawa - zarówno wskazanych norm prawa materialnego, jak i przepisów procesowych - uznając tym samym, że rozpoznawana skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS odmawiająca wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określają w punktach od 1 do 6 przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w okolicznościach, które reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Zgodnie jednak z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wszystkie wskazane wyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek.

Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s.

Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 publ. Lex nr 1404591). Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Taka regulacja jest uzasadniona tym, że to nie płatnik składek, a ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest więc jedynie "pośrednikiem", który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyklucza to możliwość powoływania się w takiej sytuacji przez płatnika na okoliczności dotyczące jego sytuacji jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r., II GSK 1520/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., III SA/Łd 53/18; dostępne: www.orzeczenie.nsa.gov.pl).

Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części.

Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał brak podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Jak z powyższego wynika, regulacja ta obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Innymi słowy, sformułowanie użyte w treści powyższego przepisu odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu.

Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07).

Tym samym, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwalał na rozpoznanie merytoryczne wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek, na podstawie tego przepisu, gdyż dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia".

W tej sytuacji organ zobligowany był do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Stosownie zaś do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.

Na marginesie wskazać należy, że kwestia dotycząca umorzenia należności pod kątem oceny spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 1-2 u.s.u.s. jest przedmiotem wydanej wobec skarżącego decyzji merytorycznej z dnia "[...]" 2019 r. o odmowie umorzenia należności.

Mając powyższe rozważania na uwadze, zdaniem Sądu organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze. zm.), Sąd skargę oddalił.