Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1354/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 61a par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 66 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 25 par. 1, art 27, art. 33 par. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 46 poz 275
law: Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń - tekst jednolity.
article: art.51 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
article: art. 60, art. 64 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu podania o umorzenie mandatu karnego kredytowego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] 2014 r., II. przyznaje adwokatowi A. O. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana


UZASADNIENIE

W dniu 23 lipca 2014 r. T. K. wniósł do Urzędu Miasta i Gminy P. podanie, w którym zwrócił się o umorzenie mandatu karnego nałożonego na niego przez funkcjonariusza Straży Miejskiej w P. za palenie papierosa w miejscu niedozwolonym. W swoim podaniu wnioskodawca wskazał, iż mandat karny został na niego nałożony niesłusznie i nieprawnie, bowiem papierosa palił w pokoju w którym sam mieszka i zakwestionował dopuszczalność wymierzenia mandatu z tego tytułu, wskazując że mieszkanie to nie przystanek i planie w nim nikomu nie szkodzi. Nadto wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną, ma problemy z chodzeniem, a wymierzony mandat jest dla niego duża sumą, w sytuacji gdy nie ma za co wykupić leków.

Burmistrz Miasta i Gminy P. postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r. zwrócił T. K. podanie z dnia 19 lipca 2014 r. w sprawie umorzenia mandatu karnego kredytowego nałożonego na wnioskodawcę za palenie tytoniu w miejscu niedozwolonym.

Organ wyjaśnił, iż na podstawie art. 13 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, orzekanie w sprawach dotyczących naruszeniu zakazów ustanowionych w powołanej ustawie następuje na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Tym samym organem właściwym do rozpoznania ewentualnego wniosku o umorzenie mandatu jest właściwy sąd rejonowy. W świetle powyższego stosownie do art 66 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadniony jest zwrot podania wnioskodawcy.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł T. K. podnosząc, iż mandat otrzymał za palenie tytoniu w pokoju, który zajmuje w domu pomocy społecznej. Wyjaśnił, iż był wówczas sam i nikomu nie szkodził. Wskazał, iż jest chory przewlekle i jeżeli zapłaci mandat to nie będzie go stać na leki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Kolegium stwierdziło, iż bezspornym w sprawie jest, że T. K. został ukarany w dniu 15 stycznia 2014 r. mandatem karnym kredytowym w kwocie 50 zł nałożonym przez funkcjonariusza straży miejskiej w P. za wykroczenie polegające na paleniu tytoniu w miejscu niedozwolonym, tj. w zajmowanym pokoju w Domu Pomocy Społecznej w P.. Jednocześnie jak ustalono w niedalekiej odległości od pokoju znajduje się wydzielona palarnia, a na terenie całego obiektu (poza wydzielonym do tego miejscem) znajdują się tabliczki informujące o zakazie palenia tytoniu. Ukarany został pouczony o przysługującym mu prawie odmowy przyjęcia mandatu, z czego nie skorzystał. Skarżący nie skorzystał także z prawa złożenia do sądu powszechnego wniosku o uchylenie mandatu. W dniu 11 lipca 2014 r. wystosowane zostało do ukaranego upomnienie wzywające do uregulowania należności z tytułu wystawionego mandatu wraz z kosztami upomnienia, opiewające na 61,60 zł. Kwoty wynikającej z upomnienia wnioskodawca nie uregulował, a jedynie w Urzędzie Miasta i Gminy P. złożył w dniu 29 lipca 2014 r. podanie o umorzenie kwoty mandatu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało dalej, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 66 § 3 k.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Niewątpliwe właściwym do rozpoznania spraw związanych z nałożonymi mandatami karnymi tak przez Straż Miejską, jak i przez Policję lub inne uprawnione do tego organy, jest właściwy miejscowo sąd powszechny. Co więcej choć T. K. został pouczony o przysługującym mu prawie odmowy przyjęcia mandatu i wiążącymi się z tego konsekwencjami polegającymi na skierowaniu sprawy do sądu powszechnego, to jednak z prawa tego nie skorzystał. Stąd też zaszły ustawowe przesłanki do zwrotu podania w trybie art. 66 § 3 K.p.a.

Skargę na powyższą decyzję wniósł T. K. podnosząc, iż nikomu nie szkodził paląc tytoń w pokoju jednoosobowym, a ukaranie go mandatem było złośliwością ze strony kierownika domu pomocy społecznej, który zawiadomił Straż Miejską. Podniósł, iż kwota mandatu jest dla niego zbyt duża.

Pismem z dnia 23 marca 2015 r. profesjonalny pełnomocnik T. K. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego:

- art. 66 § 3 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy organ do którego został skierowany wniosek o umorzenie należności z tytułu mandatu karnego był organem właściwym do rozpoznania wniosku;

- art. 61 k.p.a., poprzez to, iż nie zostało wszczęte postępowanie w sprawie złożonego wniosku, pomimo okoliczności uzasadniających konieczność jego wszczęcia, przy czym organ administracji publicznej pozostawał właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku;

- art. 7 k.p.a. i 9 k.p.a., polegającego w szczególności na zaniechaniu ustalenia prawidłowej treści złożonego wniosku, albowiem z jego treści wynikało, że skarżący nie domaga się uchylenia mandatu karnego, a jedynie umorzenia należności wynikającej z nałożonego na niego mandatu karnego.

Strona podniosła, iż art. 100 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach wykroczeń wprost przewiduje, że ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Grzywna ta stanowi dochód budżetu państwa, a gdy nałoży ją funkcjonariusz organu podległego władzom jednostki samorządu terytorialnego - stanowi dochód tej jednostki samorządu. Tym samym stanowi ona niepodatkową należność budżetową samorządu terytorialnego o charakterze publiczno-prawnym, o której mowa w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Dalej pełnomocnik skarżącego zauważył, iż zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Art. 55 tej ustawy przewiduje następujące ulgi, a mianowicie: umorzenie należności w całości lub w części, odroczenie terminu spłaty należności lub ich rozłożenie na raty. Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy organem właściwym w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego jest wójt, burmistrz, prezydenta miasta, starosta lub marszałek województwa.

Stosownie do treści art. 67 ustawy o finansach publicznych przesłanki zastosowania ulg, o których mowa w art. 55 tej ustawy określono w Dziale III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przewiduje, iż przesłanką umorzenia należności publiczno-prawnej (w tym mandatu karnego) jest ważny interes wnioskodawcy oraz interes publiczny.

Wojewódzki Sąd administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło przy jego wydaniu do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonej kognicji uznać należy, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, aczkolwiek nie sposób zgodzić się z całością przedstawionej w niej argumentacji.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż przesłanką wszelkich rozstrzygnięć organów administracji winny być kompletne ustalenia faktyczne. Zasada powyższa wynika wprost z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i znajduje zastosowanie nie tylko do wydawanych w toku postępowania administracyjnego decyzji, lecz również w stosunku do innych orzeczeń, w tym postanowień.

Zasadniczą przesłanką faktyczną wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu podania stronie, bądź przekazania podania strony według właściwości jest zaś ustalenie przedmiotu żądania strony.

Brak jednoznacznego wyjaśnienia treści żądania strony, stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. Jeżeli bowiem charakter pisma budzić może wątpliwości, to organ administracji ma obowiązek, stosownie do postanowień powołanych wyżej przepisów, wyjaśnić rzeczywistą wolę strony i treść jej żądania. Jednocześnie podkreślić należy, iż w sprawach, w których strona nie sprecyzuje przepisów prawa, w ramach których żąda by jej sprawę rozpatrzono, organy administracji mają obowiązek rozpatrzenia sprawy na tle wszystkich przepisów, jakie w danym wypadku mogłyby mieć zastosowanie. Nie można przy tym jednakże przyjąć, że jeżeli podanie jest zredagowane niezręcznie, bądź mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. Jest to niedopuszczalne chociażby dlatego, że prowadzi do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji wnoszącego podanie, co zaistniało w niniejszej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2188/00, niepubl.).

Powyższym wymogom organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie sprostały, albowiem nie ustaliły w sposób jednoznaczny treści żądania strony.

W swoim podaniu T. K. wniósł bowiem o "umorzenie mandatu", a więc użył sformułowania charakterze kolokwialnym, które nie jest stosowane w jakimkolwiek akcie prawnym, w tym w szczególności w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz. U. poz. 385 z 201 3 r., ze zm., dalej k.p.s.w.), który to akt prawny konstytuuje instytucję uchylenia prawomocnego mandatu karnego – art. 101 § 1, 1a i 1b k.p.s.w., ustawie z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. poz. 482 z 201 3 r., ze zm., dalej k.w.), który przewiduje zamianę grzywny na pracę społecznie użyteczną – art. 25 § 1 k.w., ustawie z dnia z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z 1997 r., ze zm. dalej k.k.w.), który przewiduje umorzenie grzywny – art. 51 § 1 k.k.w., czy też w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. poz. 885 z 2013 r. ze zm. dalej u.f.p.), która przewiduje umorzenie niepodatkowej należności budżetowej samorządu terytorialnego o charakterze publiczno-prawnym – art. 64 ust. 1 u.f.p.).

Zauważyć przy tym należy, iż dla każdej z wyżej wskazanych instytucji prawnych ustawodawca przewiduje odmienne przesłanki i tryb zastosowania.

Zgodnie z art. 101 § 1 k.p.s.w. prawomocny mandat karny podlega niezwłocznie uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie albo na osobę, która popełniła czyn zabroniony przed ukończeniem 17 lat, albo gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia wykroczenia z przyczyn, o których mowa w art. 15-17 Kodeksu wykroczeń, w myśl § 1a tego samego artykułu prawomocny mandat karny podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono wbrew zakazom określonym w art. 96 § 2 oraz podlega uchyleniu w części przekraczającej jej dopuszczalną wysokość gdy grzywnę nałożono w wysokości wyższej niż wynika to z art. 96 § 1-1b k.p.s.w., zaś w myśl § 1b, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego została nałożona grzywna tym mandatem lub gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Uprawniony do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna (art. 101 § 2 k.p.s.w.

Zgodnie z art. 25 k.w. sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna (§ 1), nadto sąd może zarządzić wykonanie zastępczej kary aresztu (§ 2).

W toku postępowania w przedmiocie zamiany tej kary grzywny wymierzonej za popełnienie wykroczenia na zastępczą karę aresztu znajduje przy tym zastosowanie art. 51 § 1 k.k.w., który stanowi, że jeżeli skazany, z przyczyn od niego niezależnych nie uiścił grzywny, a wykonanie tej kary w innej drodze okazało się niemożliwe lub niecelowe, sąd może, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, grzywnę umorzyć w części, zaś wyjątkowo - również w całości, przy czym nie zarządza się egzekucji, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna. Regulacja art. 51 § 1 k.k.w. pozwala zatem sądowi odstąpić od orzeczenia zastępczej kary aresztu, w sytuacji gdy skazany, z przyczyn od niego niezależnych, nie uiścił grzywny, a wykonanie tej kary w innej drodze okazało się niemożliwe lub niecelowe. Jeżeli zatem stan majątkowy ukaranego po prawomocnym skazaniu uległ z przyczyn od niego niezależnych znacznemu pogorszeniu, to sąd może, w szczególnie uzasadnionych wypadkach (np. utraty pracy w wyniku redukcji zatrudnienia, choroby, wypadku) grzywnę umorzyć w części, a nawet w całości (analogicznie w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 października 2014 r., sygn. K 9/13, publ. Lex).

Wreszcie zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy, to jest niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, a orzekanie w tych sprawach następuje w postępowaniu administracyjnym przez właściwy organ administracji publicznej.

Wskazanie na rozbieżności pomiędzy wskazanymi wyżej instytucjami prawnymi, jest o tyle istotne, że zarówno w uzasadnieniu podania, jak i późniejszym zażaleniu na postanowienie o jego zwrocie T. K. podnosił różnego rodzaju argumenty, takie jak brak szkodliwości jego czynu, niezasadność wymierzenia mu grzywny oraz tego, iż jego sytuacja osobista i majątkowa jest tego rodzaju, że jeżeli zapłaci mandat to nie będzie go stać na niezbędne leki.

Podnoszona przez skarżącego w podaniu argumentacja nie pozwalała zatem na ustalenie jednoznacznej treści jego podania, albowiem obejmowała zarówno zakwestionowanie popełnienia przez T. K. wykroczenia, bowiem zgodnie z art. 1 k.w. wykroczeniem jest wyłącznie czyn społecznie szkodliwy, a zdaniem wnoszącego podanie jego czyn nie charakteryzował się jakąkolwiek szkodliwością i nie wypełniał znamion przypisanego mu wykroczenia bowiem do palenia papierosów doszło w zajmowanym przez niego pokoju w Domu Pomocy Społecznej w P., zakwestionowanie zasadności wymierzenia mu grzywny w drodze mandatu, co miało być skutkiem złośliwości, jak i wskazanie na niemożność uiszczenia wymierzonej grzywny ze względu na sytuację majątkową i osobistą (zdrowotną) wnoszącego podanie.

W przypadku wątpliwości co do przedmiotu żądania, organ powinien zaś ustalić wszczęcia jakiego postępowania żąda skarżący, nie zaś domniemywać, czego wniosek dotyczy. Organy władzy publicznej nie mogą bowiem dokonywać swobodnej kwalifikacji przedmiotu żądania wszczęcia postępowania administracyjnego.

Organy nie poczyniły przy tym jakichkolwiek ustaleń co do treści żądania skarżącego ograniczając się jedynie do zwrotu podania, z ogólnym wskazaniem, iż właściwym w sprawie jest sąd powszechny.

Dopiero jednoznaczne i pewne ustalenie jaka jest treść żądania strony pozwała zaś na określenie organu właściwego do jego rozpoznania, względnie ustalenie, iż właściwym w sprawie objętej podaniem jest sąd powszechny.

O ile bowiem wnoszący podanie domagałby się uchylenia prawomocnego mandatu, to niewątpliwie właściwym w sprawie byłby sąd powszechny.

Gdyby wnoszący podanie domagał się umorzenia wymierzonej mu grzywny na podstawie art. 51 § 1 k.k.w., to koniecznym byłoby zweryfikowanie czy toczy się na podstawie art. 25 1 lub § 2 k.w. postępowanie wykonawcze dotyczące wymierzonej kary grzywny związane z jej zamianą na prace społecznie użyteczne lub zastępczą karę aresztu. Zauważyć bowiem w tym miejscu trzeba, iż ewentualne umorzenie wymierzonej grzywny w oparciu o przepisy art. 51 § 1 k.k.w. możliwym jest dopiero w przypadku prowadzenia przez właściwy sąd powszechny postępowania wykonawczego zainicjowanego w oparciu o art. 25 § 1 lub 2 k.w., a dotyczącego zamiany orzeczonej grzywny na pracę społecznie użyteczną, lub zarządzenie zastępczej kary aresztu, co oznacza, iż osoba, której za popełnienie wykroczenia wymierzono grzywnę w drodze mandatu karnego nie może skutecznie wystąpić z wnioskiem o jej umorzenie przed wszczęciem przez sąd postępowania wykonawczego.

Odmienna sytuacja zachodziłby natomiast w sytuacji gdy skarżący domagałby się umorzenia nałożonej na niego grzywny na podstawie art. 64 ust. 1 u.f.p. prezentując pogląd, iż jest to tryb postępowania dopuszczalny w sprawach grzywien nałożonych prawomocnym mandatem karnym. W tej sytuacji organ winien ocenić jaki organ jest właściwy miejscowo i rzeczowo dla rozpoznania tego rodzaju wniosku, a następnie w przypadku stwierdzenia swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, dokonać oceny czy do grzywien orzekanych za wykroczenia w postępowaniu mandatowym stosuje się przepisy ustawy o finansach publicznych dotyczące udzielania ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym. W zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń co do stanu prawnego organ winien bądź odmówić na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wszczęcia postępowania w przypadku ustalenia, iż niedopuszczalnym prawnie jest procedowanie w ramach postępowania administracyjnego przedmiocie udzielania ulg w spłacie grzywny nałożonej za wykroczenie w postępowaniu mandatowym. Z art. 61a § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wynika bowiem, że uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest oczywisty brak podstaw prawnych do wydania w jego toku decyzji załatwiającej wniesione żądanie. Natomiast w przypadku stwierdzenia, iż jest to dopuszczalne merytorycznie organ winien rozpoznać wniosek orzekając w formie decyzji na podstawie art. 64 § 1 u.f.p.

Niezależnie od powyższego uchybienia o charakterze zasadniczym Sąd pragnie nadto wskazać, iż orzeczenie SKO w K. zapadło z naruszeniem art. 66 § 3 zdanie drugie k.p.a. polegającym na orzeczeniu w przedmiocie zwrotu podania w formie decyzji, w sytuacji gdy wskazany wyżej przepis wprost wskazuje, iż zwrot podania następuje w drodze postanowienia.

Stąd też wobec ustalenia, iż zaskarżone postanowienie oraz utrzymane przez nie w mocy postanowienie organu I instancji zapadły z naruszeniem prawa procesowego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i lit. c oraz art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Uwzględnienie skargi czyniło – zgodnie z art. 152 p.p.s.a. – koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (pkt III sentencji).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić, iż strona wnosząca podanie już na etapie postępowania sądowego dokonała sprecyzowania jego treści wskazując w piśmie z dnia 23 marca 2015 r., iż stanowi ono wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i udzielnie ulgi w spłacie nałożonej grzywny poprzez umorzenie należności.

Powyższe rodzi po stronie organu obowiązek dokonania oceny czy takowe postępowanie administracyjne może być wszczęte. Wiążącej oceny w tym zakresie nie może dokonać na obecnym etapie postępowania orzekający w sprawie Sąd, albowiem brak jakiegokolwiek odniesienia się przez organy obu instancji do powyższego zagadnienia związanego z wykładnią przepisów ustawy finansach publicznych oraz przepisów regulujących egzekwowanie i wykonywanie grzywien nakładanych w drodze mandatu karnego za wykroczenia uniemożliwia Sądowi dokonanie wiążącej wykładni tych przepisów.

Przypomnieć bowiem trzeba, iż do zadań sądów administracyjnych należy kontrola władczych działań organów administracji publicznej, której to kontroli sąd administracyjny dokonuje z punktu widzenia zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności. Natomiast sąd administracyjny nie może zastępować organu i w miejsce niedokonanego przez organ merytorycznego rozpoznania sprawy, sprawę merytorycznie rozpoznać, a taka sytuacja zaistniałaby w rozpoznawanej sprawie, gdyby to Sąd I instancji (a nie organ administracji), dokonał oceny czy, doprecyzowane przez stronę w stopniu wystarczającym dopiero na etapie postępowania sądowego, podanie strony podlega rozpoznaniu postępowaniu administracyjnym.

Odnosząc się do argumentacji podnoszonej w tym zakresie w pismem procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia 23 marca 2015 r. wskazać należy, iż choć prawidłowym jest powtarzany w tym piśmie w ślad za orzecznictwem sądów administracyjnych pogląd, iż grzywna nakładana w drodze mandatu karnego stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publiczno-prawnym, o której mowa w art. 60 u.f.p. (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. II GSK 1076/13, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 maja 2013 r., sygn. I SA/Sz 257/12, wyroki WSA w Warszawie z dnia 14 maja 2013 r., sygn. V SA/Wa 2527/12 i z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. V SA/Wa 253/11, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. I SA/Bd 1006/10 - wszystkie dostępne w CBOSA), to jednak w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, a odmiennie niż w przywołanych powyżej orzeczeniach nie przesądza to jeszcze – o czym w dalszej części uzasadnienia – o dopuszczalności stosowania w stosunku do grzywien wymierzanych za wykroczenia, w tym do grzywien wymierzanych w drodze mandatu karnego, trybu udzielania ulg w spłacie zobowiązań o jakim mowa w art. 64 ust.1 u.f.p.

Okoliczność, że art. 100 k.p.s.w. przewiduje, że grzywna nałożona w drodze mandatu karnego stanowi dochód budżetu państwa, a gdy nałoży ją funkcjonariusz organu podległego władzom jednostki samorządu terytorialnego - stanowi dochód tej jednostki samorządu, nie przesądza bowiem w żaden sposób, iż do grzywien wymierzanych w tym trybie stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Nie może bowiem budzić wątpliwości, iż także każda grzywna wymierzana przez sąd powszechny za popełnienie czynu zabronionego pod groźbą kary (to jest za wykroczenie lub przestępstwo) stanowi dochód budżetu państwa, co jednakże nie wskazuje na dopuszczalność procedowania nad udzielaniem ulg w spłacie wymierzanych przez sądy powszechne grzywien przez organy administracji, albowiem stanowiłoby to naruszenie wynikającej z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP zasady podziału władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.

Samodzielnego i wystarczającego argumentu za zastosowaniem w stosunku do grzywien nakładanych w drodze mandatu karnego przepisów ustawy o finansach publicznych umożliwiających udzielanie ulg w spłacie nie może także stanowić określenie w art. 100 k.p.s.w., iż ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem tryb egzekucji administracyjnej prawodawca w art. 27 k.k.w. przewidział także dla niektórych środków karnych orzekanych przez sądy powszechne, to jest dla nawiązki i przepadku, mogącego obejmować nie tylko przepadek rzeczy, lecz także przepadek korzyści uzyskanej z przestępstwa, bądź jej równowartości (a więc kwoty pieniężnej), co do których nie budzi wątpliwości brak podstaw dla udzielania ulg w ich spłacie przez organy administracji publicznej orzekające w postępowaniu administracyjnym na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważenia wymaga jaka jest wzajemna relacja norm prawnych zawartych w szeroko rozumianym ustawodawstwie karnym obejmującym między innymi kodeks wykroczeń, kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia i kodeks karny wykonawczy regulujących wykonywanie kar o charakterze majątkowym wymierzanych za tego rodzaju czyny, to jest za wykroczenia, z regulacjami dotyczącymi dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego będących środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym.

Pamiętać przy tym należy, iż celem wymierzania kar za wykroczenia nie jest uzyskanie dochodów budżetu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz osiągnięcie celów kary w zakresie społecznego oddziaływania oraz celów zapobiegawczych i wychowawczych, które ma ona osiągnąć w stosunku do ukaranego (art. 33 § 1 k.w.), zaś okoliczność iż grzywna za wykroczenie nakładana jest w drodze mandatu karnego, a nie w następstwie orzeczenia sądu nie zmienia zarówno przesłanek jej wymierzenia, jak i celów jakie jej wymierzenie ma osiągnąć.

Podkreślić wreszcie należy, iż postępowanie mandatowe jest szczególnym rodzajem postępowania w sprawach o wykroczenia regulowanym kompleksowo i kompletnie przez przepisy kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i nie znajdują do niego zastosowania przepisy procedury administracyjnej. Przyjęcie mandatu karnego jest nadto uprawnieniem, a nie obowiązkiem obywatela, od którego zależy, czy zostanie na niego nałożona grzywna w drodze prawomocnego mandatu karnego, czy też w razie odmowy przyjęcia mandatu karnego, organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, wystąpi do sądu z wnioskiem o ukaranie.

Dla oceny dopuszczalności stosowania w stosunku do grzywien nakładanych w drodze mandatu karnego przepisów art. 64 § 1 u.f.p. koniecznym jest zatem stwierdzenie, czy w zależności od tego czy grzywna za to samo wykroczenie nałożona została prawomocnym mandatem karnym, czy też orzeczeniem sądu, racjonalnym jest różnicowanie trybu jej wykonywania, w tym w szczególności udzielania ulg w spłacie grzywny i umożliwianiu organom administracji ingerowania w proces wykonywania kary grzywny, na przykład poprzez jej umarzanie lub rozkładanie na raty w trybie przepisów ustawy o finansach publicznych, co będzie miało wpływ na wykładnię wskazanych wyżej przepisów z punktu widzenia zasady racjonalności prawodawcy.

Inaczej rzecz ujmując rozpatrując zagadnienie ewentualnego udzielania ulg w spłacie grzywien nałożonych za wykroczenie prawomocnym mandatem karnym rozważyć należy, czy przywołane wyżej przepisy art. 25 k.w. i art. 49 i 51 k.k.w. znajdują zastosowanie do grzywien nałożonych za wykroczenia prawomocnymi mandatami karnymi, a jeśli tak – na co wskazuje chociażby treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 października 2014 r., sygn. K 9/13, to jaka jest relacja tych przepisów w stosunku do art. 64 § 1 u.f.p., w tym w szczególności czy nie stanowią one przepisów szczególnych, wyłączających w stosowanie stosunku do grzywien nałożonych za wykroczenia, w tym w nałożonych w drodze mandatu karnego (a będących niewątpliwie niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publiczno-prawnym) regulacji zawartej w art. 64 § 1 u.f.p.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla strony skarżącej z urzędu Sąd orzekł w punkcie II sentencji stosownie do treści art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).