Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 346/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 16 ust 1, art 183 § 2 pkt 4 i 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 3 ust 3
journal: Dz.U. 2001 nr 71 poz 734
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.
article: art 7, 77, 10 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Go 583/08 w sprawie ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Go 583/08 uwzględniając skargę H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], uchylił tę decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta Gorzowa Wlkp. z [...] maja 2008 r. w przedmiocie dodatku mieszkaniowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności:

Prezydent Miasta Gorzowa Wielkopolskiego decyzją z dnia [...] września 2005 r., wydaną na podstawie art. 7 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku H.K. przyznał jej dodatek mieszkaniowy w kwocie 205,84 zł w tym ryczałt za brak CO (lub CW) lub inst. gazowej w kwocie 19,84 zł na okres od 1 października 2005 r. do 31 marca 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w gospodarstwie domowym H.K. w lokalu o pow. 36,32 m2 zamieszkuje 5 osób, a łączny dochód członków tego gospodarstwa składający się z renty małż. K. w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynosił 4.230,87 zł, co w przeliczeniu na jednego członka gospodarstwa dawało miesięczny dochód w wysokości 282,06 zł, natomiast wydatki na lokal za 1 miesiąc wynosiły 344,55 zł. Tym samym, w świetle przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych wnioskodawca spełniał warunki do otrzymania dodatku mieszkaniowego. Od powyższej decyzji nie wniesiono odwołania.

Pismem z dnia [...] marca 2008 r. Prezydent Miasta Gorzowa Wlkp. w celu sprawdzenia wiarygodności danych zawartych we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego i deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego, zwrócił się do Gorzowskiego Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej w Gorzowie Wlkp., dalej: GCPRiPS, z wnioskiem o udostępnienie informacji w zakresie rodzaju i wysokości otrzymywanych świadczeń przez D.K., M.K. oraz F.K. we wskazanych okresach od czerwca 2005 r. do lutego 2008 r.

W odpowiedzi na powyższe, Gorzowskie Centrum pismem z dnia [...] marca 2008 r. (data prezentaty) poinformowało Prezydenta Miasta Gorzowa Wlkp., że K.D. nie figurował w tut. bazie danych, natomiast K.F. oraz K.M. korzystali z pomocy społecznej w formie: rok 2008 – zasiłku stałego po 444 zł (styczeń-luty), rok 2007 – zasiłku stałego po 444 zł (styczeń-grudzień), rok 2006 – zasiłku stałego po 418 zł (styczeń-wrzesień), zasiłku stałego po 444 zł (październik-grudzień) oraz 2005 – zasiłku stałego po 418 zł (styczeń-grudzień).

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. znak: [...] Prezydent Miasta Gorzowa Wlkp., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznowił postępowanie z urzędu w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] września 2005 r. znak: [...], ponieważ wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Są nimi niewykazane przez skarżącą dochody uzyskiwane przez M.K. i F.K. z tytułu wypłacanego przez GCPRiPS zasiłku stałego.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. znak: [...] Prezydent Miasta Gorzowa Wlkp., na podstawie art. 151 § 1 pkt 2, art. 104 K.p.a. oraz art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), po wznowieniu postępowania wyjaśniającego uchylił własną decyzję z dnia [...] września 2005 r. znak: [...] oraz po ponownym rozpatrzeniu sprawy, przyznał H.K. dodatek mieszkaniowy w wysokości 156,69 zł, w tym ryczałt za brak CW w wysokości 15,10 zł w okresie od 1 października 2005 r. do 31 marca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że we wniosku z dnia [...] września 2005 r. o przyznanie dodatku mieszkaniowego H.K. nie wykazała osiąganych w okresie czerwiec, lipiec i sierpień 2005 r. dochodów M.K. oraz F.K. (osób wchodzących w skład jej gospodarstwa domowego), osiąganych z tytułu pobierania zasiłku stałego w kwocie po 418 zł miesięcznie. Powołując się na art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ stwierdził, że dochody te powinny być zaliczane do dochodu stanowiącego podstawę przy przyznawaniu i wyliczaniu dodatku mieszkaniowego. Tym samym skorygowano dochód przyjmując do wyliczenia dodatku mieszkaniowego dochód gospodarstwa domowego w wysokości 6.738,87 zł, tj. 4.230,87 zł (wysokość dochodu wg deklaracji) oraz 2.508,00 zł (niewykazane w deklaracji zasiłki stałe) i przyznano dodatek mieszkaniowy w kwocie 156,69 zł.

H.K. odwołała się od powyższej decyzji uznając ją za niezasadną i krzywdzącą. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że pięcioosobową rodzinę utrzymuje jedynie ze swojej i męża emerytury, zaś dwójka jej dzieci: F. i M.K. leczą się psychiatrycznie. Skarżąca przyznała też, że z GCPRiPS F. i M.K. "otrzymują około 400 zł". Skarżąca powoływała się na faktyczną niemożność opłacenia czynszu za mieszkanie, przy obniżonej wysokości dodatku mieszkaniowego, w związku z trudną sytuacją rodzinno-materialną.

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp., działając na podstawie art. 1, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 i art. 151 § 1 K.p.a. oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W ocenie SKO organ pierwszej instancji słusznie uznał, że wyszły na jaw okoliczności, nieznane organowi w dniu wydania decyzji i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznowił postępowanie w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego. Za taką okoliczność uznał ustalenie na podstawie ww. pisma GCPRiPS dnia [...] marca 2008 r. wysokości osiąganego przez gospodarstwo domowe skarżącej dochodu, w kwocie 6.738,87 zł (4.230,87 zł + 2.508 zł), a nie jak pierwotnie podano w deklaracji o dochodach 4.230,87 zł. Powołując się na art. 3 ust. 3 oraz art. 6 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy zaliczył uzyskiwane przez F.K. oraz M.K. zasiłki stałe do dochodu będącego podstawą ustalenia wysokości należnego dodatku mieszkaniowego oraz określił wysokość dodatku mieszkaniowego. Kolegium stwierdziło, że faktu wypłaty zasiłków stałych, dla córki F. i syna M., skarżąca nie kwestionowała zarówno w złożonym odwołaniu jak i w znajdującym się aktach sprawy piśmie z dnia 15 kwietnia 2008 r., w którym skarżąca podaje jednocześnie, że nie korzysta z tych pieniędzy i potwierdza, że dzieci mieszkają razem z nią i pomaga im, gdyż kwoty które otrzymują są za małe na dzisiejsze czasy. Z powyższego Kolegium wywiodło, że skarżąca potwierdziła fakt zamieszkiwania razem z dziećmi i wspólnego z nimi gospodarowania, a więc wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego.

Skargę na decyzję SKO w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] lipca 2008 r. wniosła H.K.. W uzasadnieniu skargi podała m.in., że jej dzieci – F. i M.K. złożyły na żądanie MOPS oświadczenia, w których potwierdziły fakt pobierania z GCPRiPS zasiłków stałych w kwocie 418 zł na osobę – celem samodzielnego utrzymania się. Skarżąca stwierdziła, że nie została poinformowana o tym, że pieniądze z tytułu zasiłków należy traktować jako jej dochód, gdyż ona tych pieniędzy od dzieci nie otrzymywała. W dalszej części uzasadnienia skarżąca uznała za bezzasadny zarzut braku współpracy z organem pierwszej instancji wskazując, że swoją sytuację opisała w piśmie do Kierownika Wydziału Dodatków Mieszkaniowych, na które nie dostała odpowiedzi. Ponadto H.K. zwróciła uwagę na sposób naliczania dodatku mieszkaniowego, zarzucając SKO, że przy obliczaniu dodatku mieszkaniowego posiłkuje się kwotami brutto z podatkiem i składkami zdrowotnymi, gdy po potrąceniu są to sumy niewystarczające do utrzymania rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie stwierdzając, że skarga nie wnosi jakichkolwiek nowych okoliczności, które nie były znane organowi w dacie rozpatrywania sprawy.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie przepisów procesowych, na skutek których dokonywanie oceny wykładni i zastosowania prawa materialnego przez organy administracyjne okazało się przedwczesne.

Sąd powołał się na art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, w myśl którego przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby.

Organ pierwszej instancji ustalił, a organ odwoławczy to ustalenie uznał za prawidłowe, że gospodarstwo domowe skarżącej składa się z 5 osób, tj. skarżącej, A.K. – męża, D.K. – syna, M.K. – syna oraz F.K. – córki. Konsekwencją tego ustalenia, było zaliczenie, stosownie do treści art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, do dochodów stanowiących podstawę ustalenia wysokości dodatków mieszkaniowych zarówno dochodów z tytułu renty uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża, jak i dochodów z tytułu zasiłków stałych uzyskiwanych przez M.K. oraz F.K.. Tym samym miało to bezpośredni wpływ na ustalenie wysokości dodatku mieszkaniowego w kwocie określonej w decyzji organu pierwszej instancji, utrzymanej w mocy skarżoną decyzją.

W ocenie Sądu, istotna w sprawie okoliczność, tj. skład gospodarstwa domowego skarżącej oraz dochód rodziny nie została przez organ w sposób jednoznaczny i prawidłowy wyjaśniona i ustalona.

Z treści decyzji administracyjnych wydanych rozpatrywanej sprawie wynika, że skład gospodarstwa domowego skarżącej (5-osobowy) dla określenia dochodu rodziny, został ustalony przez organ wyłącznie na podstawie treści jej wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, dołączoną deklarację o dochodach oraz pismo Gorzowskiego Centrum z 23 marca 2008 r. Jednakże zgromadzony w sprawie materiał dowodowy poddaje w wątpliwość pozostałe ustalenia.

W szczególności organ ustalając, że M.K. oraz F.K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącą, a tym samym uzyskiwane przez nich zasiłki stałe powinny być zaliczane do dochodu stanowiącego podstawę ustalenia wysokości dodatku mieszkaniowego, pominął całkowicie fakt, że przyznane im zasiłki stałe w kwocie po 418 zł dotyczą, stosownie do treści art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), osób samotnie gospodarujących. Również skarżąca w piśmie z dnia 15 kwietna 2008 r. (k. 15 akt administracyjnych) poinformowała organ pierwszej instancji, że nie otrzymuje ona od dzieci środków z zasiłku stałego, gdyż prowadzą one samodzielne gospodarstwo.

W ocenie Sądu, podstawowym, najbardziej elementarnym obowiązkiem organu administracyjnego, przygotowującego się do wydania decyzji, jest zebranie i ocena materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie (art. 7 i 77 K.p.a.). Wobec braku ustawowej definicji "okoliczności istotne w sprawie", nie jest możliwe sformułowanie uniwersalnej, zawsze poprawnej definicji tego określenia. Organ jest więc zobowiązany zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), a w szczególności organ powinien ustosunkowywać się do wniosków dowodowych strony i okoliczności faktycznych wskazywanych przez stronę dla wyjaśnienia swego postępowania (art. 78 i następne K.p.a.). Konsekwencją tego jest obowiązek organu wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji wyboru faktów uznanych przez organ za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz wskazanie przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 K.p.a.).

W niniejszej sprawie organ administracji, wbrew obowiązkom określonym w omówionych przepisach K.p.a., nie ustalił w sposób jednoznaczny oraz niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, niezmiernie istotnej okoliczności dla prawidłowego rozpoznania wniosku strony o przyznanie i określenie wysokości dodatku mieszkaniowego, tj. składu osobowego gospodarstwa domowego oraz dochodu rodziny stanowiącego podstawę do ustalenia wysokości dodatku mieszkaniowego. Postępowanie wyjaśniające dotyczące tej okoliczności, ograniczyło się bowiem do uznania za wystarczające i wiarygodne oświadczenia skarżącej w tym zakresie, zawartego we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego oraz pisma GCPRiPS z dnia 23 marca 2008 r. o tym, że dzieci skarżącej F.K. oraz M.K. w okresie od stycznia do grudnia 2005 r. pobierały zasiłek stały po 418 zł miesięcznie każde. Informacji wynikających z tychże dokumentów, w powiązaniu z pozostałymi okolicznościami sprawy w żaden sposób nie weryfikowano przy pomocy innych środków dowodowych, jak np. dokumentacji dotyczącej przyznania M.K. i F.K. zasiłków stałych oraz przesłuchania ich jak również pozostałych wspólnie zamieszkujących członków rodziny na okoliczność ustalenia osób tworzących gospodarstwo domowe skarżącej.

Zdaniem Sądu bezsporne jest, że prawidłowe ustalenie przez organ składu osobowego gospodarstwa domowego skarżącej, stanowiło stosownie do przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych (art. 3 ust. 1) niezbędną przesłankę do wydania prawidłowej – zgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Zatem bez wątpienia ustalenie tej okoliczności było istotne w sprawie, gdyż miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu niniejsze rozstrzygnięcie nie narusza zasady refermationis in peius wyrażonej w art. 134 § 2 P.p.s.a. Dokonując bowiem analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd ustalił hipotetycznie, że nawet w przypadku przejęcia przez organ administracyjny przy rozstrzyganiu sprawy 3-osbowego składu gospodarstwa domowego skarżącej poprzez wyłączenie z jego składu pobierających zasiłek stały, F.K. oraz M.K. należny dodatek mieszkaniowy wynosić będzie więcej niż ustalony w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji.

Z powyższych względów Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zw. dalej ustawą P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium odwoławcze w Gorzowie Wlkp., prawidłowo reprezentowane i zaskarżając wyrok w całości zarzuciło naruszenie przepisów postępowania.

1) art. 16 § 1 ustawy P.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia Sądu przez skład, w którym jeden z jego członków nie był sędzią,

2) art. 133 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (całości akt sprawy), tymczasem zaskarżone orzeczenie zostało wydane jedynie na podstawie części akt sprawy, tj.:

– na podstawie wyrwanego z całości części zdania H.K., zamieszczonego w piśmie z dnia 15 kwietnia 2008 r., któremu nadano całkowicie inne od rzeczywistego znaczenie i sens, bez uwzględnienia całej treści tego pisma, z której w oczywisty sposób wynika, że gospodarstwo domowe składa się z pięciu, a nie z trzech osób;

– poprzez pominięcie dowodów w postaci wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, a w szczególności pkt 10 dotyczącego liczby osób w gospodarstwie domowym, deklaracji o wysokości dochodów, z której wynika, że gospodarstwo domowe składa się z pięciu osób, a ponadto, że M.K. i F.K. (str. 2 deklaracji, Ip. 4 i 5, pozycja "źródła dochodu") pozostają na utrzymaniu rodziców; a także tego, że deklaracja powyższa została złożona przez H.K. z pouczeniem jej o treści art. 233 Kodeksu karnego, z adnotacją "potwierdzam własnoręcznym podpisem prawdziwość danych zamieszczonych w deklaracji.";

– poprzez pominięcie dowodu w postaci oświadczenia H.K. zawartego w odwołaniu z dnia 25 maja 2008 r. na stronie 2, w postaci " Z mojej emerytury i męża muszę utrzymać cała rodzinę, tj. 5 osób, w tym 2 dzieci, które leczą się psychiatrycznie, a z Gorzowskiego Centrum Pomocy Rodzinie otrzymują po około 400 zł.";

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie przed organami administracji publicznej odbyło się z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a., które to naruszenie – w ocenie Sądu – mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w sytuacji kiedy naruszenie to nie miało miejsca; choć Sąd wskazał na naruszenie powyższych przepisów nie wskazał na czym ono polega w tej konkretnej sprawie; uzasadnienie Sądu zawarte na stronie 8 (akapit pierwszy) zawiera jedynie przywołanie wymienionych tam przepisów prawa i krótkie wyjaśnienie czego ono dotyczy, z pominięciem okoliczności tej konkretnej sprawy, w sytuacji kiedy:

– oba organy administracji publicznej zebrały w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i należycie go oceniły; wbrew twierdzeniom Sądu nie pominęły okoliczności, że zasiłki stałe przyznane dzieciom strony przeciwnej, tj. M.K. i F.K. zostały wydane dla osób samotnie gospodarujących,

– stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, tj. w postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2008 r., pouczono H.K. o treści art. 10 K.p.a., że przysługuje jej prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji ma możliwość wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań;

– decyzje obu organów nie naruszają postanowień art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania, zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywiedziono, że udział w wydaniu zaskarżonego wyroku brał asesor, a zatem skład Sądu był sprzeczny z przepisami prawa, co powoduje nieważność postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 ustawy P.p.s.a.

Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy P.p.s.a. Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, z zastrzeżeniem art. 16 § 2 i 3 tej ustawy, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Wymieniona wyżej ustawa nie zawiera żadnych postanowień na podstawie, których asesorów sądowych można byłoby uznać za sędziów, upoważnionych do sprawowania sądowego wymiaru sprawiedliwości. Poza tym nawet gdyby ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dawała taką możliwość to byłaby ona sprzeczna z odpowiednimi postanowieniami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczącymi wymiaru sprawiedliwości, zawartymi w rozdziale VIII. Z postanowień tych wynika, że wymiar sprawiedliwości sprawowany jest przez sędziów oraz obywateli na zasadach określonych w ustawach.

Kasator zauważa że funkcja asesora sądowego została przewidziana w ustawie 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Zgodnie z postanowieniami art. 10 prawa o ustroju sądów administracyjnych, w sądach administracyjnych są zatrudnieni, m.in. asesorzy sądowi. Natomiast art. 26 § 2 P.u.s.a. wynika, że prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego może powierzyć asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich. Upoważnienie to sprzeczne jest z wyżej przywołanymi przepisami Konstytucji RP, a także nie wywiera żadnego skutku w odniesieniu do postanowień art. 16 § 1 P.p.s.a. albowiem przepis tego artykułu w sposób jednoznaczny wskazuje jaki powinien być skład sądu orzekającego sprawę na rozprawie. Jednocześnie – jak wcześniej podniesiono – przepis ten wyklucza możliwość powołania składu sądu w sposób inny, niż przewidziano to w ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w tej ustawie, a nie w innej). Nie przesądza to o tym, że prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może powołać asesora sądowego. W rozważanym przypadku oznacza to tylko tyle, że zgodnie z art. 16 § 1 P.p.s.a. w składzie Sądu powinni zasiadać trzej sędziowie.

Choć dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na to, że skład Sądu z udziałem asesora sądowego jest zgodny z przepisami Konstytucji RP i nie wpływa na ważność postępowania sądowego, to w ocenie skarżącego stanowisko takie pozostaje w oczywistej sprzeczności z Konstytucją RP, co w stosunku do pełnienia obowiązków sędziego w sądownictwie powszechnym zostało potwierdzone orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy zdumienie budzi niezauważanie nieważności postępowania przez Sąd i pomimo takiego stanu rzeczy orzekanie w składach sprzecznych z Konstytucją.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów Kasator rozwinął zarzuty zamieszczone w petitum skargi kasacyjnej, stwierdzając, iż organy nie musiały uzasadniać dlaczego odmówiły dania wiary oświadczeniu strony przeciwnej zawartych w piśmie z 15 kwietnia 2008 r., albowiem w przeciwieństwie do Sądu oceniły to oświadczenie w kontekście całej treści pisma. Innych dowodów przeciwnych w sprawie co do liczby osób tworzących gospodarstwo domowe złożonych przez skarżącą nie było.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania.

Z uwagi na to, iż skarga kasacyjna podnosi zarzut nieważności postępowania powołując się na to, iż skład Sądu był sprzeczny z przepisami prawa – zarzut ten jako najdalej idący, a w przypadku uznania za zasadny spełniający przesłankę z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy P.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał jako pierwszy i nie uznał go za usprawiedliwiony.

Przepis art. 16 ust. 1 ustawy P.p.s.a. stanowi, iż Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów z zastrzeżeniem § 2 i 3 (które w tym przypadku nie mają zastosowania) chyba że ustawa stanowi inaczej.

Kasator przyznaje, iż przepis art. 26 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych upoważnia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego za zgodą Kolegium Sądu do powierzenia asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich, tj. orzekanie w sprawach w tym sądzie na czas określony. W tej sytuacji fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. rozpoznawał skargę H.K. w składzie dwóch sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i asesora nie oznacza, że naruszone zostały przepisy ustawy. Joanna Brzezińska została mianowana asesorem w WSA w Gorzowie Wlkp. w trybie art. 26 § 2 P.u.s.a. W kwestii składu Sądu miał więc zastosowanie przepis art. 16 ust. 1 ustawy P.p.s.a. z uwzględnieniem także końcowej części tego przepisu, który odczytywany łącznie z art. 26 § 2 P.u.s.a. przewidywał możliwość orzekania także przez asesorów sądowych.

Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności przepisu przewidującego funkcje orzecznicze asesorów należy zauważyć, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt SK 7/06 orzekł o niezgodności art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał orzekł jednak, iż przepis ten traci moc z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, zaś czynności asesorów sadowych, o których mowa w zakwestionowanym przepisie nie podlegają wzruszeniu na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji.

W uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunał wskazał, że dopiero po upływie 18 miesięcy w przypadku braku zmiany przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy, orzeczenie doprowadzi do eliminacji przepisu z systemu prawa. Do tego czasu orzeczenia wydawane przez asesorów sądowych są – z konstytucyjnego punktu widzenia – dopuszczalne.

Z uwagi na zbliżony charakter powierzenia czynności orzeczniczych asesorom uregulowanego w prawie o ustroju sądów powszechnych oraz w ustawodawstwie dotyczącym sądownictwa administracyjnego, treść orzeczenia Trybunału oraz jego skutki należy odnosić do instytucji asesora przewidzianej w ustawach – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tym samym w dacie wydania zaskarżonego wyroku dopuszczalne było pełnienie czynności sędziowskich przez asesora.

Podkreślenia wymaga to, iż Trybunał wyłączył w tych sprawach stosowanie art. 190 ust. 4 Konstytucji, który przewiduje wznowienie postępowania, w przypadku wydania orzeczenia na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny. Jeśli wyłączone zostało wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem to tym bardziej nie jest dopuszczalne uznanie takiej sytuacji za uprawniającą do uchylenia wyroku nieprawomocnego w oparciu o przesłankę z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy P.p.s.a. Należało zatem uznać, iż do czasu upływu osiemnastomiesięcznego terminu orzekanie przez asesora sądowego było prawnie dopuszczalne, a więc skład Sądu, który wydał zaskarżony wyrok odpowiadał obowiązującym przepisom.

Za niezasadne uznał Sąd odwoławczy zarzuty naruszenia przepisu art. 133 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy P.p.s.a.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi o obowiązku Sądu Administracyjnego wydania wyroku po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

Wymagania z tego przepisu zostały spełnione, gdyż zaskarżony wyrok zapadł po zamknięciu rozprawy, a jego podstawę stanowiły akta sprawy.

Oceniając zebrany materiał Sąd pierwszej instancji trafnie podniósł zaistniałe w sprawie wątpliwości co do składu osobowego gospodarstwa domowego H.K.. Sprzeczności występujące między danymi zawartymi we wniosku i deklaracji, a twierdzeniami skarżącej zawartymi w odwołaniu oraz skardze, wymagały wyjaśnienia w drodze dodatkowych czynności procesowych. Za bezsporne należało uznać, iż dzieci skarżącej F. i M.K. pobierały stały zasiłek po 418 zł miesięcznie. Wobec sprzecznych twierdzeń skarżącej w kwestii prowadzenia wspólnego gospodarstwa, organ winien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe przesłuchując członków rodziny skarżącej, a także dołączyć do akt dokumentację w sprawie przyznania zasiłków w postaci kopii decyzji ewentualnie odpisów wniosków zainteresowanych.

Dostrzeżenie przez Sąd potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego dawało podstawę do oceny, iż w postępowaniu organ naruszył przepisy art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a. szczegółowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Odmienna ocena zebranych dowodów dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przyjmująca za miarodajne tylko te twierdzenia i dowody, które wskazują na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego skarżącej z jej dziećmi, niepoparta przekonywującymi dowodami, nie może podważyć stanowiska Sądu.

Jeśli istnieją możliwości przeprowadzenia obiektywnych dowodów, w tym także z dokumentów, co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zachodzi sytuacja, o której stanowi przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy P.p.s.a., co nakłada na Sąd obowiązek uchylenia zaskarżonych decyzji.

Z powyższych względów uznając, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zaś zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.