Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2705/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 11-13 marca 2015 r. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 11-13 marca 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej: "skarżący lub zdający"), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 507 ze zm., dalej także: "u.r.p."), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Do wydania powyższych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

W dniach 11-13 marca 2015 r. skarżący zdawał egzamin radcowski.

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna uznała, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Skarżący wniósł odwołanie od uchwały z dnia 9 kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 14 w Warszawie. Uchwale tej zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 365 ust. 2 i 3 w zw. z art. 364 ust. 1 u.r.p. przez niewłaściwe określenie ocen cząstkowych zadań z zakresu prawa karnego, prawa cywilnego oraz prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, wskutek zaniechania dokonania oceny jego pracy:

- z prawa karnego (część pierwsza egzaminu radcowskiego) w sposób wszechstronny i wnikliwy, pominięcie przy ocenie kwestii zachowania wymogów formalnych z art. 427 k.p.k., nieprawidłowe zastosowanie kryteriów oceny pracy przez zaniechanie zastosowania pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w u.r.p. (art. 365) w związku z dowolnym przyjęciem, że uchybienia w pracy przewyższają jej pozytywne strony i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że praca egzaminacyjna nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo:

a) dokonania przez zdającego prawidłowego sposobu rozwiązania zadania, tj. sporządzenia apelacji,

b) sporządzenia przez zdającego pracy z zachowaniem wymogów formalnych apelacji karnej, która umożliwiała zainicjowanie drogi postępowania sądowego apelacyjnego i osiągnięcie przez reprezentowaną stronę określonego skutku, tj. uzyskanie przez stronę orzeczenia o zadośćuczynieniu za doznaną krzywdę,

c) poprawności zaproponowanego przez zdającego rozstrzygnięcia, które przy zachowaniu poleceń zawartych w zadaniu w sposób możliwie najszerszy uwzględniało interes strony reprezentowanej przez zdającego.

W uzasadnieniu zdający dodatkowo podniósł, że sporządzona przez niego apelacja karna została oceniona przez dwóch niezależnych egzaminujących z prawa karnego. Obie egzaminujące uznały, że zdający prawidłowo wybrał sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego oraz zachował wymogi formalne apelacji. Egzaminująca B. N. uznała zasadność kasatoryjnego wniosku. Pomimo tego w konkluzji ocen cząstkowych egzaminujące osoby wystawiły oceny negatywne, co jest wyrazem braku konsekwencji w ocenie pracy zdającego.

- zaniechania dokonania oceny pracy z prawa cywilnego (część druga egzaminu radcowskiego) w sposób wszechstronny i wnikliwy, pominięcie przy ocenie kwestii zachowania wymogów formalnych z art. 368 k.p.c. art. 126 k.p.c. i nast., nieprawidłowe zastosowanie kryteriów oceny pracy przez zaniechanie zastosowania pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w u.r.p. (art. 365) w związku z dowolnym przyjęciem, że uchybienia w pracy przewyższają jej pozytywne strony i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że praca egzaminacyjna nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo dokonania przez zdającego prawidłowego wyboru rozwiązania zadania, tj. sporządzenia apelacji, sporządzenia pracy z zachowaniem wymogów formalnych pisma procesowego apelacji, który umożliwiał zainicjowanie drogi postępowania sądowego apelacyjnego i osiągnięcie przez reprezentowaną stronę określonego skutku, tj. uzyskanie orzeczenia prawokształtującego oraz zasądzającego koszty procesu za obie instancje, zastosowania się przez zdającego do treści "Instrukcji dla Zdającego" w sposób ścisły i precyzyjny oraz uwzględnienia przy rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego uzasadniających zaproponowany przez zdającego sposób rozwiązania zadania, a więc wykazania się przez zdającego umiejętnością samodzielnej interpretacji przepisów prawa przy ścisłym zachowaniu założeń egzaminacyjnych, poprawności zaproponowanego rozstrzygnięcia, które przy ścisłym zachowaniu poleceń zawartych w zadaniu w sposób możliwie najszerszy uwzględniało interes strony reprezentowanej przez zdającego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wybrał prawidłowy sposób rozwiązania zadania sporządzając apelację. Apelacja spełniała wymogi formalne, co zostało stwierdzone przez obu egzaminatorów. W odniesieniu do wskazanych przez egzaminatorów uchybień skarżący podniósł, że nie wskazanie paragrafu przepisu art. 233 k.p.c., który został naruszony stanowi drobną usterkę niepozbawiającą sformułowanego zarzutu znaczenia prawnego, nie można uznać za błędne przywołania oprócz art. 233 k.p.c. także art. 227 w zw. z art. 217 k.p.c. jako generalnie dotyczących istoty postępowania dowodowego w procedurze cywilnej, gdy chodzi o zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 534 k.c. zdający wyszedł poza proste zastosowanie tegoż przepisu do stanu faktycznego i wyraźnie zastrzegł, że nawet w razie przyjęcia wykładni, iż termin określony w tym przepisie biegnie od daty zawarcia umowy przedwstępnej, to i tak nie byłaby możliwa obrona przy zastosowaniu tego unormowania wobec dopuszczalności podniesienia zarzutu nadużycia prawa podmiotowego z art. 5 k.c., sformułowanie wniosku ewentualnego (o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania) było wyrazem tzw. ostrożności procesowej; wszak pełnomocnik skarżącego nigdy nie ma pewności, czy sąd II instancji wyda wyrok reformatoryjny. W efekcie wyciągnięte przez egzaminujących wnioski zostały oparte o powierzchowną analizę, bez uwzględnienia powyższych okoliczności, co doprowadziło do nieuzasadnionego wystawienia negatywnej oceny dla pracy zdającego z prawa cywilnego.

- zaniechania dokonania oceny pracy z prawa gospodarczego poprzez dokonanie oceny pracy przez obu egzaminatorów sprawdzających pracę przy braku uwzględnienia zastrzeżenia poczynionego przez zdającego na początku pracy, mówiącego: "Jako radca prawny M. R., udzielający pomocy prawnej mojemu klientowi Wynajmującemu Ł. Z. przedkładam mu następujący projekt umowy najmu lokalu użytkowego z moją rekomendacją". Ponadto zdający zarzucił egzaminatorowi r. pr. A. G., że nie zastosował się w swej ocenie pracy egzaminacyjnej do wymogów art. 365 u.r.p., mówiącego o stopniowalności oceny egzaminacyjnej.

W zakresie uwag egzaminatorów do zadania z zakresu prawa gospodarczego, skarżący podniósł, że:

1) w komparycji projektu umowy najmu lokalu użytkowego zdający odwołał się do wpisu Wynajmującego do CEiDG,

2) wskazanie w komparycji projektu umowy najmu lokalu użytkowego, że Zarząd Spółki składa się obecnie z dwóch osób nie było istotne i nie miało żadnych negatywnych konsekwencji, gdyż - jak wskazał r.pr. A. G. w swej ocenie cząstkowej - zdający przyjął prawidłową reprezentację najemcy przez prokurenta samoistnego;

3) odpis KRS-u najemcy został zasygnalizowany w komparycji umowy i wymieniony jako drugi załącznik do umowy,

4) w § 1 ust. 2 projektu umowy przewidziano przez wykropkowanie wpisanie daty zawarcia umowy, od którego to dnia miał biec termin 24 miesięcy trwania stosunku najmu; zarzut braku tego elementu esentalii negoti jest zatem chybiony;

5) bezpodstawny jest zarzut rzekomego braku regulacji na temat sposobu przeprowadzenia i zakresu prac adaptacyjno - remontowych; dane te są zawarte w załączniku nr 1 do projektu umowy; stanowi to rozwiązanie przyjmowane często w praktyce, pozwalające na uniknięcie nadmiernego rozbudowania samej umowy przez liczne dane o charakterze technicznym, rachunkowym itp. a dające możliwość całościowego i szczegółowego uregulowania tych kwestii w załączniku do umowy;

6) niejasne i niezgodne z treścią art. 483 § 1 k.c. są uwagi zawarte na karcie drugiej oceny cząstkowej Egzaminującego SSO M. K., a zwłaszcza twierdzenie: "Kara umowna winna być również uzależniona wysokością od stopnia naruszenia umowy - inaczej wynajmujący naraża się na zarzut miarkowania kary umownej i odmowy jej zapłaty.", niezależnie od tego Egzaminujący ma na uwadze jedynie główne świadczenie najemcy, a bezzasadnie pomija inne świadczenia.

W uzasadnieniu odwołania zdający podniósł, że wskazane przez egzaminatorów uchybienia w przygotowanym projekcie umowy, powinny być uznane za obniżające ocenę, ale nie mogą stanowić podstawy do wystawienia oceny niedostatecznej.

Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz zmianę ocen cząstkowych zadań z zakresu prawa karnego, prawa cywilnego oraz prawa gospodarczego na oceny pozytywne i podjęcie uchwały o ustaleniu pozytywnego wyniku radcowskiego egzaminu zawodowego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wydając zaskarżoną uchwałę wskazała, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Kontroluje ona tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa karnego wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa karnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p., na ocenę niedostateczną.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podniosła, że zdający nie przedstawił poprawnego sposobu rozstrzygnięcia problemu prawnego, z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. Egzaminowany nie zauważył istoty większości zagadnień poruszonych w zadaniu egzaminacyjnym, a istotnych z punktu widzenia oskarżyciela posiłkowego, w związku z czym sporządzona przez niego apelacja nie zabezpieczała należycie interesu oskarżyciela posiłkowego. Egzaminator radca prawny M. S. wprawdzie nie miała zastrzeżeń odnośnie języka, stylu i staranności pracy, za to zauważyła, że zdający nie przytoczył stanowiska orzecznictwa.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zgodziła się z egzaminatorem SSO w Warszawie B. N., że praca odwołującego jedynie "w miarę poprawnie" zachowuje wymogi pisma procesowego, gdyż odwołujący się wskazując, że dołącza 2 odpisy apelacji, wykazał się brakiem znajomości przepisu art. 446 § 2 k.p.k. W ocenie Komisji rację ma też ten egzaminator, że zarzuty i wnioski pracy zostały sformułowane w sposób niepełny i niejasny. Odwołujący nie potrafił prawidłowo formułować zarzutów apelacyjnych oraz nie wiedział, w jaki sposób należy uzasadniać środek odwoławczy. Samo zachowanie wymogów formalnych jest dalece niewystarczające dla uznania w świetle art. 365 ust. 2 u.r.p., że praca zasługuje na ocenę pozytywną. Konieczne jest także, przynajmniej w dostatecznym zakresie, zastosowanie właściwych przepisów prawa, umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Od profesjonalnego pełnomocnika nie oczekuje się wyłącznie umiejętności sporządzania pism procesowych z zachowaniem wymogów formalnych. O skuteczności takiego pisma decyduje przede wszystkim jego merytoryczna zawartość. To, że zdający sporządził apelację zamiast opinii prawnej, wcale nie świadczy, wbrew jego twierdzeniom, że w sposób prawidłowy rozwiązał zadanie. O tym, czy zadanie zostało w sposób prawidłowy rozwiązane, decyduje treść apelacji, a w szczególności to, czy zostały podniesione trafne zarzuty, na podstawie czego można ocenić, że osoba zdająca egzamin prawidłowo stosuje przepisy prawne i umiejętnie je interpretuje. Samo sporządzenie apelacji z zachowaniem wymogów formalnych bez podniesienia zasadnych zarzutów w ogóle nie zabezpiecza interesu reprezentowanej strony. Osoba, która potrafi jedynie wskazać, że należy skarżyć wyrok, i przy sporządzaniu apelacji zachować jej wymogi formalne, a nie wie, jakie zarzuty należy postawić, aby zabezpieczyć interes reprezentowanej strony procesu, nie może liczyć na miano profesjonalnego prawnika.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia skarżący w sporządzonej na egzaminie apelacji nie postawił dwóch zasadniczych zarzutów: obrazy prawa materialnego, tj. 280 §1 k.k. oraz naruszenia prawa procesowego art. 182 §1 k.p.k. W interesie reprezentowanej strony było przede wszystkim doprowadzenie do skazania oskarżonego za wszystkie zarzucane mu trzy czyny. Brak właściwych zarzutów w apelacji odnośnie dwóch czynów może doprowadzić do tego, że oskarżony całkiem niesłusznie nie poniesie jakiejkolwiek odpowiedzialności karnej za dwa przestępstwa popełnione na szkodę reprezentowanej strony. Brak zatem tych dwóch zarzutów jest karygodnym działaniem na niekorzyść reprezentowanej strony.

Komisja wskazała, iż zgodnie z art. 434 §1 k.p.k., zarówno w brzmieniu sprzed 1 lipca 2015 roku, jak i po tej dacie, sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego tylko w razie stwierdzenia uchybień podniesionych w środku odwoławczym lub podlegających uwzględnieniu z urzędu. Brak tych zarzutów w pracy egzaminacyjnej świadczy zatem o poważnych brakach w znajomości prawa karnego, co zaakcentowała egzaminator SSO B. N. Błędy sądu rejonowego przy wydawaniu zaskarżonego wyroku były podstawowe i rzucające się w oczy. W kontekście zeznań pokrzywdzonego ewidentne było, że zostało na nim popełnione przestępstwo rozboju, a nie zwykłej kradzieży. P. D. zaś, stosownie do treści art. 115 §11 k.k., nie był osobą najbliższą dla oskarżonego i tym samym nie mógł skorzystać z przewidzianego w art. 182 §1 k.p.k. prawa do odmowy zeznań. Osoba o podstawowej znajomości prawa karnego nie powinna mieć żadnych problemów z dostrzeżeniem tych usterek. Jednocześnie odwołujący się, na co zwrócili uwagę obaj egzaminatorzy, postawił w apelacji całkowicie nietrafny zarzut obrazy art. 7 k.p.k. Treść tego zarzutu jest rażąco sprzeczna z powołanymi w nim dowodami. Ze wskazanych w nim zeznań świadków nie wynika, że to oskarżony dokonał wybicia szyb w samochodzie oskarżyciela posiłkowego. Zarzut ten nie został w ogóle uzasadniony i został postawiony w apelacji zupełnie bezrefleksyjnie. Postawienie zaś zasadnego zarzutu dotyczącego braku orzeczenia o środku karnym z art. 46 §1 k.k. (skonstruowanego w sposób wielce nieporadny) żadną miarą nie może w ocenie Komisji równoważyć poważnych błędów pracy egzaminacyjnej zdającego. Ponadto zarzuty dotyczące naruszenia art. 280 §1 k.k. oraz art. 182 §1 k.p.k. są zdecydowanie dalej idące, aniżeli zarzut obrazy art. 46 §1 k.k., gdyż istotą postępowania karnego jest przede wszystkim uzyskanie wyroku skazującego. Taki wyrok jest bowiem wiążący w postępowaniu cywilnym, w którym po zakończeniu postępowania karnego zawsze można dochodzić od sprawcy przestępstwa odszkodowania i zadośćuczynienia. Brak zatem w apelacji sporządzonej w ramach egzaminu radcowskiego trafnych zarzutów dotyczących nieprzypisania oskarżonemu dwóch czynów zabronionych powinien przesądzać o ocenie niedostatecznej.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zarzucanie przez skarżącego w odwołaniu braku konsekwencji w ocenie jego pracy sporządzonej przez SSO B. N. może świadczyć jedynie o niezrozumieniu tego, co zostało napisane przez tego egzaminatora w uzasadnieniu oceny cząstkowej. SSO B. N. stwierdziła, że wniosek o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania mógł być postawiony odnośnie czynów z art. 288 §1 k.k. i z art. 278 §1 k.k. W zakresie czynu z art. 157 §1 k.k. taki wniosek jest błędny i w tej części należało wnosić o zmianę wyroku poprzez orzeczenie, w związku ze skazaniem za ten czyn, środka karnego z art. 46 §1 k.k. W każdym razie wnoszenie apelacji o uchylenie wyroku w całości było błędne. Powołanie się zaś przy składaniu tego wniosku na przepis art. 454 k.p.k. świadczy o nierozumieniu zawartych w tym przepisie reguł, co w przypadku zdającego wskazuje na nieumiejętność prawidłowego interpretowania przepisów prawa karnego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważyła, że pomimo braku zastrzeżeń odnośnie staranności, stylu i języka pracy egzaminatora radcy prawnego Moniki Starzyńskiej, to w pełni podzieliła ocenę drugiego egzaminatora SSO B. N., że praca została napisana "nieporadnym językiem". W ocenie Komisji uzasadnienie apelacji jest niezwykle lakoniczne i w ogóle brak jest umotywowania zarzutów apelacyjnych. Tymczasem egzamin radcowski ma za zadanie zweryfikować znajomość przez zdających przepisów prawa, w tym również prawa materialnego. Złożenie apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji, która spełnia wymogi formalne i której może zostać nadany bieg, w praktyce może odnieść pożądany skutek, niemniej jednak takie działanie jest niewystarczające w warunkach egzaminu radcowskiego. Komisja egzaminacyjna musi bowiem mieć możliwość dokonania rzetelnej oceny pracy osoby zdającej i zweryfikowania jej umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego. Ponadto wskazane przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej uchybienia pracy dowiodły niewłaściwego zastosowania przez zdającego zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego, co w efekcie doprowadziło do nienależytego zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa cywilnego wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p. na ocenę niedostateczną.

W ocenie Komisji II stopnia pozytywnym elementem pracy zdającego jest sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej, oraz zachowanie wszystkich elementów wskazanych w art. 368 § 1 k.p.c. w zw. z art. 126 k.p.c., (przy nieprawidłowym zakresie zaskarżenia). Powyższe pozytywne aspekty dostrzeżone w pracy zdającego nie pozwalają jednak na uznanie - w myśl przepisu art. 364 ust. 1 u.r.p. jego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, gdyż zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes reprezentowanej strony. Samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Komisja podkreśliła, że egzamin radcowski ma za zadanie zweryfikować znajomość przez zdających przepisów prawa, w tym również prawa materialnego. Samo złożenie apelacji od wyroku sądu I instancji, która spełnia wymogi formalne i której może zostać nadany bieg, w praktyce może odnieść pożądany skutek. Niemniej jednak takie działanie jest niewystarczające w warunkach egzaminu radcowskiego. Komisja egzaminacyjna musi bowiem mieć możliwość dokonania rzetelnej oceny pracy osoby zdającej i zweryfikowania jej umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdający powinien wykazać się umiejętnościami, o których mowa w art. 365 ust.2 u.r.p. Przedstawione stanowisko odnośnie podniesionych w odwołaniu zarzutów oraz wskazane przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej uchybienia, co do których zdający nie wniósł zarzutów, wskazują na niewłaściwe zastosowanie przez zdającego przepisów prawa procesowego i materialnego (nieprawidłowo skonstruowane zarzuty, lakoniczne ich uzasadnienie, nieprawidłowy zakres zaskarżenia, brak podniesienia kompetentnych zarzutów apelacyjnych z ich właściwym uzasadnieniem), co w efekcie doprowadziło do nienależytego zabezpieczenia interesu reprezentowanej przez zdającego strony.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uwzględniając skalę ocen (niedostateczny, dostateczny, dobry, bardzo dobry, celujący) oraz istotne i liczne uchybienia pracy zdającego, stwierdziła, że brak jest podstaw do uznania, iż zasługuje ona na wyższą ocenę. Pozytywne aspekty w pracy zdającego dostrzeżone przez egzaminatorów, tj. wniesienie apelacji, zachowanie wymogów formalnych (z błędnie określonym zakresem zaskarżenia), przy uwzględnieniu rangi i liczby stwierdzonych uchybień, nie pozwalają na uznanie - w myśl przepisu art. 364 ust. 1 u.r.p. - przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa gospodarczego wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p., na ocenę niedostateczną.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyjaśniła, że prawidłowe przygotowanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegało na przedstawieniu projektu umowy najmu, której postanowienia potwierdzą znajomość przez zdającego przepisów prawa, w szczególności z zakresu Kodeksu cywilnego i Kodeksu spółek handlowych, zarówno w części teoretycznej, jak również umiejętności ich praktycznego zastosowania. W szczególności ocenie podlegała umiejętność prawidłowego posługiwania się terminologią prawniczą, formułowania treści poszczególnych postanowień umowy i ich systematyzowania w zakresie spójności, czytelności, jednoznaczności oraz przydatności w jej stosowaniu. W tym zakresie ocenie podlegało przede wszystkim wskazanie w treści zadania obligatoryjnych postanowień umowy, jak również wzbogacenie treści umowy o dodatkowe postanowienia, które powinny służyć należytej ochronie interesu wynajmującego. Jednocześnie zdający zobowiązany był wypełnić wszystkie polecenia zawarte w treści pkt III zadania.

Analizując wniesione odwołanie Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważyła, że zgodnie z pkt III ust.3 zadania z prawa gospodarczego, zdający zobowiązany był w umowie powołać dokumenty identyfikujące strony umowy i wykazujące należyte umocowanie osób reprezentujących strony przy zawieraniu umowy. W komparycji umowy najmu, tak jak podaje skarżący, w opisie wynajmującego wskazał jedynie nr wpisu do CEiDG, natomiast nie wskazał wydruku z ewidencji, który zgodnie z poleceniem powinien być przywołany w celu identyfikacji wynajmującego. W tym zakresie skarżący nie wykonał polecenia egzaminacyjnego.

W ocenie Komisji zarzut egzaminatorów, z którym polemizuje skarżący, dotyczący wskazania dwóch członków zarządu w opisie najemcy, nie był istotnym w ocenie pracy. Egzaminatorzy zgodnie uznali, że pomimo tego błędu, zdający prawidłowo wskazał reprezentację najemcy w osobie prokurenta. W zakresie zarzutu dotyczącego zasygnalizowania odpisu KRS najemcy w komparycji umowy i wśród załączników do umowy, Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że zgodnie z art. 206 § 1 pkt 1 k.s.h., zdający przy opisie najemcy powinien wskazać oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki oraz numer pod którym spółka jest wpisana do rejestru, czego nie uczynił.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie zgodziła się również z zarzutem dotyczącym daty zawarcia umowy. Zdający w § 1 ust. 2 umowy wykropkował miejsce do wpisania daty zawarcia umowy, od którego to dnia miał biec termin 24 miesięcy trwania stosunku najmu, czego nie można uznać za wykonanie zadania egzaminacyjnego. Zgodnie z założeniami prawidłowo wykonanego zadania z zakresu prawa gospodarczego, zdający miał przygotować projekt umowy ważnej, regulującej trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony. Zgodnie z art. 659 k.c., zdający winien zatem precyzyjnie określić czas na który zawarto umowę. Pozostawienie wykropkowanego miejsca tego warunku nie wypełnia, w związku z czym zdający w tym zakresie nie określił istotnych postanowień umowy.

W kontekście kolejnego zarzutu dotyczącego braku regulacji dotyczącej sposobu przeprowadzenia i zakresu prac adaptacyjno - remontowych, odwołujący się wskazał na załącznik nr 1 do przygotowanej umowy najmu, który określa sposób i zakres prac adaptacyjno - remontowych. Treść załącznika nr 1 do umowy nie została przygotowana przez zdającego, w związku z tym zdający również nie wypełnił zadania w części zobowiązującej zdającego do wprowadzenia do umowy postanowień regulujących zakres oraz sposób przeprowadzenia przez najemcę prac adaptacyjno - remontowych lokalu.

Zdający zakwestionował uwagi pierwszego z egzaminatorów SSO Macieja Kruszyńskiego dotyczące kary umownej podnosząc, że są one niejasne i niezgodne z treścią art. 483 §1 k.c., oraz pomijają inne świadczenia najemcy. Analizując ten zarzut Komisja Egzaminacyjna II stopnia podniosła, że zdający w wyodrębnionej części umowy zatytułowanej "Czynsz oraz warunki jego płatności", w § 9 zawarł postanowienie, w myśl którego "Na wypadek odstępstwa (incydentalnego) przez Najemcę od postanowień niniejszej umowy Wynajmujący zastrzega sobie od najemcy karę umowną w wysokości 5000 zł". Postanowienie sformułowane w ten sposób jest zdaniem Komisji praktycznie niestosowalne, poza tym w zakresie w jakim miałoby się odnosić do zapłaty czynszu, co zostało zakwestionowane przez egzaminatorów, jest nieważne z mocy prawa. Kara umowna zgodnie art. 483 §1 k.c., może być zastrzeżona jedynie w celu naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Z tego też powodu ocena egzaminatorów dotycząca nieprawidłowości tego postanowienia była słuszna.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że zdający nie kwestionuje innych istotnych błędów dostrzeżonych w jego pracy, a dotyczących nieprawidłowości w określeniu wysokości stawki czynszu, braku terminu płatności czynszu, nieprawidłowym sformułowaniu postanowienia dotyczącego klauzuli waloryzacyjnej, braku określenia przyczyn wypowiedzenia umowy. W kontekście tych istotnych błędów, zarzuty stanowiące podstawę odwołania dotyczą kwestii o mniejszym ciężarze gatunkowym.

Mając na uwadze powyższe Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że umowa najmu przygotowana przez zdającego w ramach rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego nie mogła uzyskać pozytywnej oceny, a zarzuty sformułowane przez zdającego w odwołaniu okazały się nieskuteczne. Ich analiza doprowadza do wniosku, że zdający nie wykonał wszystkich poleceń w ramach zadania. Natomiast w innych obszarach stanowiących również miarę prawidłowo wykonanego zadania, jak określenie istotnych postanowień umowy, określenie stawki czynszu, waloryzacji, wypowiedzenie umowy najmu, zdający popełnił błędy, które całkowicie dyskwalifikują jego pracę. Analiza podniesionych zarzutów i sporządzonej umowy najmu potwierdza zdaniem Komisji brak znajomości przez zdającego przepisów dotyczących takiej umowy w stosunkach między przedsiębiorcami oraz brak umiejętności formułowania treści postanowień w języku prawniczym. W związku ze stwierdzonymi błędami przygotowana przez zdającego umowa najmu nie wypełniła kryterium uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował, w tym przypadku wynajmującego. Analiza pełnej treści umowy nie pozwoliła też na przyjęcie, że jej postanowienia mogłyby być skutecznie zrealizowane w celu ochrony interesu wynajmującego.

Mając powyższe na względzie Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że popełnione przez zdającego uchybienia świadczą o niewystarczającym opanowaniu materiału z tego zakresu prawa i umiejętności jego stosowania w praktyce. Komisja egzaminacyjna podkreśliła, ze egzamin radcowski ma sprawdzić kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej, a osoba oczekująca takiej pomocy ma prawo wymagać od radcy prawnego właściwego przygotowania. Praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 u.r.p. Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości. Celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdającego, zatem ocena jego pracy nie polega na rozważaniu, czy w praktyce, pomimo popełnienia przez egzaminowanego błędów terminologicznych, niespójności i braku precyzji w formułowaniu postanowień, można byłoby dokonać takiej interpretacji, która konwalidowałyby występujące uchybienia.

W tych okolicznościach sprawy Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymała w mocy rozstrzygnięcie I instancji.

Zdający wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z [...] sierpnia 2015 r. Zaskarżonej uchwale zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 365 ust. 2 i 3 w zw. z art. 364 ust. 1 u.r.p. przez niewłaściwe określenie ocen cząstkowych zadań z zakresu prawa karnego, prawa cywilnego oraz prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku całego zawodowego egzaminu radcowskiego, wskutek zaniechania dokonania oceny pracy:

- z prawa karnego (część pierwsza egzaminu radcowskiego) w sposób wszechstronny i wnikliwy, pominięcie przy ocenie kwestii zachowania wymogów formalnych z art. 427 k.p.k., nieprawidłowe zastosowanie kryteriów oceny pracy przez zaniechanie zastosowania pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w u.r.p. (art. 365) w związku z dowolnym przyjęciem, że uchybienia w pracy przewyższają jej pozytywne strony i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że praca egzaminacyjna nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo:

a) dokonania przez zdającego prawidłowego sposobu rozwiązania zadania, tj. sporządzenia apelacji,

b) sporządzenia przez zdającego pracy z zachowaniem wymogów formalnych apelacji karnej, która umożliwia zainicjowanie drogi postępowania sądowego apelacyjnego i osiągnięcie przez reprezentowaną stronę określonego skutku, tj. uzyskanie przez stronę orzeczenia o zadośćuczynieniu za doznaną krzywdę,

c) poprawności zaproponowanego przez zdającego rozstrzygnięcia, które przy zachowaniu poleceń zawartych w zadaniu w sposób możliwie najszerszy uwzględniało interes strony reprezentowanej przez zdającego;

- z prawa cywilnego (część druga egzaminu radcowskiego) w sposób wszechstronny i wnikliwy, pominięcie przy ocenie kwestii zachowania wymogów formalnych z art. 368 k.p.c. oraz art. 126 k.p.c. i nast., nieprawidłowe zastosowanie kryteriów oceny pracy przez zaniechanie zastosowania pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w u.r.p. (art. 365) w związku z dowolnym przyjęciem, że uchybienia w pracy przewyższają jej pozytywne strony i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że praca egzaminacyjna nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo:

a) dokonania przez zdającego prawidłowego wyboru rozwiązania zadania, tj. sporządzenia apelacji,

b) sporządzenia przez zdającego pracy z zachowaniem wymogów formalnych pisma procesowego apelacji, który umożliwiał zainicjowanie drogi postępowania sądowego apelacyjnego i osiągnięcie przez reprezentowaną stronę określonego skutku, tj. uzyskanie orzeczenia prawokształtującego oraz zasądzającego koszty procesu za obie instancje,

c) zastosowania się przez zdającego do treści "Instrukcji dla Zdającego" w sposób ścisły i precyzyjny oraz uwzględnienia przy rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego uzasadniających zaproponowany przez zdającego sposób rozwiązania zadania, a więc wykazania się przez zdającego umiejętnością samodzielnej interpretacji przepisów prawa przy ścisłym zachowaniu założeń egzaminacyjnych,

d) poprawności zaproponowanego przez zdającego rozstrzygnięcia, które przy ścisłym zachowaniu poleceń zawartych w zadaniu w sposób możliwie najszerszy uwzględniało interes strony reprezentowanej przez zdającego;

- z prawa gospodarczego (część trzecia egzaminu radcowskiego) dokonanie oceny pracy przez obu egzaminatorów sprawdzających pracę przy braku uwzględnienia zastrzeżenia poczynionego przez zdającego na początku pracy, mówiącego: "Jako radca prawny M. R., udzielający pomocy prawnej mojemu klientowi Wynajmującemu Ł. Z. przedkładam mu następujący projekt umowy najmu lokalu użytkowego z moją rekomendacją". Ponadto Egzaminator r. pr. A. G. nie zastosował się w swej ocenie pracy egzaminacyjnej do wymogów art. 365 u.r.p., mówiącego o stopniowalności oceny egzaminacyjnej.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały, uchylenie poprzedzającej ją uchwały oraz zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Zdający w uzasadnieniu skargi poparł stanowisko przedstawione w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia 9 kwietnia 2015 r.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa.

Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36(1) do 36(9) u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. 2013 r. poz. 1685 ze zm.), wydanym na podstawie art. 36(1) ust. 16 u.r.p.

Zgodnie z art. 36(4) ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego zostały określone w art. 36(5) u.r.p. Kryteria oceny prac wymienione zostały w przepisie art. 36(5) ust. 2 u.r.p., do których ustawodawca zaliczył w szczególności: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Stosownie do art. 36(6)ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia (art. 36(6) ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji II stopnia w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36(8) ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36(8) ust. 11 u.r.p.). W myśl przepisu art. 36(8) ust. 12 u.r.p. do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a.

Zgodnie z art. 36(8) ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. 2014r. poz. 1193 ze zm.).

W myśl § 5 pkt 3 powołanego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

W zaskarżonej uchwale Komisja II stopnia przyjęła, że zaproponowane przez skarżącego rozstrzygnięcia w ramach rozwiązania zadania z części egzaminu radcowskiego z prawa karnego, z prawa cywilnego oraz z prawa gospodarczego nie spełniają minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Organ podkreślił, że spełnienie kryteriów formalnych i wniesienia środka odwoławczego (apelacji), w przypadku zadania z prawa karnego i prawa cywilnego, nie stanowi poprawnego sposobu rozstrzygnięcia przez zdającego istoty problemu prawnego, z uwzględnieniem interesu strony którą reprezentuje, gdyż o skuteczności środka odwoławczego decyduje przede wszystkim jego merytoryczna zawartość. Organ wykazał na istotne uchybienia i braki sporządzonych przez zdającego apelacji, które nie pozwoliły na wystawienie oceny pozytywnej oraz podkreślił jednolitą ocenę w tym zakresie wszystkich egzaminatorów. Także w odniesieniu do pracy z zakresu prawa gospodarczego Komisja II stopnia wskazała na popełnione przez zdającego merytoryczne błędy oraz na brak rozwiązania zadania egzaminacyjnego w niezbędnym zakresie, zgodnie z przyjętymi założeniami.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, że sposób rozwiązania powyższych zadań egzaminacyjnych przez skarżącego świadczy o niewykonaniu istoty tych zadań, gdyż w sporządzonych apelacjach zabrakło podstawowych ich elementów, odpowiednio: w przypadku zadania z prawa karnego – zarzutu obrazy art. 280 § 1 k.k. oraz naruszenia art. 182 § 1 k.p.k., a nie obrazy art. 7 k.p.k., jak zrobił to skarżący; w przypadku zadania z prawa cywilnego skarżący określił nieprawidłowy zakres zaskarżenia oraz podniósł bezzasadnie zarzut naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie sprawy przez orzekający sąd, gdy powinien ewidentnie zarzucić naruszenie art. 527 § 2 k.c. oraz art. 527 § 1 k.c. Także sporządzona przez skarżącego umowa najmu nie spełniała podstawowych wymogów egzaminacyjnych zadania z prawa gospodarczego, z uwagi na nieprawidłowości w zakresie stawki czynszu, terminu płatności, waloryzacji, warunków wypowiedzenia umowy oraz niewykonania wszystkich poleceń egzaminacyjnych. Powyższe pozwala na stwierdzenie, iż skarżący działając jako pełnomocnik należycie nie zabezpieczył interesów reprezentowanych przez niego stron.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady prac skarżącego są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy, a następnie Komisja II stopnia prawidłowo uznali, że rozwiązania wymienionych zadań egzaminacyjnych zaproponowane przez skarżącego nie spełniło oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Oceny wystawione przez wszystkich egzaminatorów, zdaniem Sądu zostały również w sposób prawidłowy uzasadnione, a stanowiska tego – ze względu na wagę stwierdzonych naruszeń nie zmienia odrębność oceny pracy przez jednego z egzaminatorów z punktu widzenia języka, stylu i jej staranności. Wady sporządzonych przez skarżącego prac są bowiem na tyle istotne, iż nawet przy założeniu, że praca z zakresu prawa karnego, cywilnego lub gospodarczego pod względem redakcji i jej staranności nie budziłaby zastrzeżeń – ocena ich wartości merytorycznej nie mogłaby ulec zmianie.

Sąd wskazuje, że Komisja II stopnia szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązania zaproponowane przez skarżącego były nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, nie była wybiórcza tylko kompleksowa przy uwzględnieniu skali ocen przewidzianej w art. 36(5) u.r.p.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Także pod względem zgodności z zasadami dotyczącymi przedmiotowego postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 36(5) ust. 2 u.r.p. Sąd nie stwierdził, aby ocena materiału dowodowego sprawy wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów, w związku z czym korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organy w ocenie materiału dowodowego nie są skrępowane żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonują według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone, Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń, co ma miejsce także w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, wystawione przez egzaminatorów oceny zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie w całości podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja II stopnia zaś w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązania zaproponowane przez skarżącego były nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniu skarżącego Komisja II instancji wskazała także na pozytywne elementy jego prac, porównała i wyważyła je z elementami negatywnymi prawidłowo uznając, że elementy negatywne przeważyły nad pozytywnymi. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, w rozumieniu art. 36(4) ust.10 u.r.p.

Skład Sądu orzekającego w sprawie podziela przy tym stanowisko znajdujące odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że określone w art. 36(5) ust. 2 u.r.p. kryteria oceny pracy muszą być spełnione łącznie. Tylko bowiem praca, która jest poprawna pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes stronny, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający zasługuje na ocenę pozytywną. Okoliczność, że z redakcji przepisu art. 36(5) ust. 2 u.r.p. wynika, że katalog wymienionych w nim kryteriów oceny nie jest zamknięty stanowiska tego nie zmienia, a użycie w omawianym przepisie sformułowania "w szczególności" oznacza, że kryteria te są decydujące przy ocenie prac egzaminacyjnych i ustaleniu wyniku egzaminu radcowskiego.

Biorąc powyższe pod rozwagę, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.