Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1670/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: § 4 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie NSA Aleksandra Łaskarzewska del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 145/13 w sprawie ze skargi A.G. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 9 listopada 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 145/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A.G. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 9 listopada 2012 r. nr [..]w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym, uchylił zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny organu I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że wnioskiem z dnia 16 lipca 2012 r. A.G. zwróciła się do Komendanta Stołecznego Policji o ustalenie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 2 października 1997 r. do dnia 29 lutego 2000 r. (2 lata, 5 miesięcy).

Komendant Stołeczny Policji rozkazem personalnym z dnia 31 sierpnia 2012 r. nr 3792, działając na podstawie art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.: Dz. U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310) oraz § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.), odmówił A.G. ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 2 października 1997 r. do dnia 29 lutego 2000 r. Uwzględniając bowiem fakt uczęszczania przez zainteresowaną do szkoły ponadpodstawowej, czas dojazdu i powrotu z niej oraz obowiązki związane z nauką, organ doszedł do przekonania, iż nie mogła ona stale świadczyć pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie organu, konstatację tę potwierdzają zeznania świadków, którzy mówili o "pomocy", a nie o "pracy" zainteresowanej w gospodarstwie. Co więcej, w aktach osobowych (m.in. w życiorysie) nie ma choćby wzmianki o pracy w gospodarstwie rolnym matki. Także inne zgromadzone w sprawie dowody, m.in. fakt podejmowania przez zainteresowaną pracy w technikum czy rejestrowania się w urzędzie pracy, wskazują, że nie wiązała się ona z gospodarstwem rolnym, a jedynie zamieszkiwała w nim wraz z rodzicami, pomagając im przy pewnych pracach. Zdaniem organu, nie zostały zatem spełnione przesłanki ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż A.G. nie mogła być uznana za domownika, w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.). Przedmiotowy rozkaz personalny został odebrany przez stronę w dniu 6 września 2012 r.

A.G. w dniu 20 września 2012 r. złożyła w Wydziale Kadr Komendy Stołecznej Policji pismo (datowane na dzień 19 września 2012 r.), w którym – w związku z otrzymaną odmową – wyjaśniała wątpliwości wyrażone przez organ w rozkazie personalnym z dnia 31 sierpnia 2012 r. nr [..]. Opisała w nim szczegółowo sytuację rodzinną i związaną z nią konieczność pracy na roli, w tym zakres wykonywanych przez nią czynności.

Pismem z dnia 27 września 2012 r. nr [..]/12 Komendant Stołeczny Policji wezwał zainteresowaną do sprecyzowania, czy jej pismo z dnia 19 września 2012 r. należy traktować jako odwołanie od rozkazu personalnego Komendanta Stołecznego Policji z dnia 31 sierpnia 2012 r. nr [..].

Oświadczeniem z dnia 2 października 2012 r. A.G. potwierdziła, że jej pismo z dnia 19 września 2012 r. jest odwołaniem od ww. rozkazu personalnego.

Rozkazem personalnym z dnia 9 listopada 2012 r. nr [..]Komendant Główny Policji, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny.

W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji podał, że dokumentację w postępowaniu odwoławczym w przedmiocie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 2 października 1997 r. do dnia 29 lutego 2000 r. stanowiły akta osobowe A.G., zawierające m.in. dokumenty zgromadzone podczas postępowania kwalifikacyjnego, prowadzonego dla kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji oraz pisma przedłożone przez funkcjonariusza w komórce kadrowej, tj. oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 16 lipca 2012 r. w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym oraz zeznania dwóch świadków z dnia 9 lipca 2012 r. – Z.M. i J.P., pismo J.P. z dnia 9 sierpnia 2012 r., pismo Z.M. z dnia 20 sierpnia 2012 r., zaświadczenie z Bursy Szkolnej w [..]z dnia 9 lipca 2012 r., oświadczenie wnioskodawcy w sprawie braku dokumentów potwierdzających pracę w gospodarstwie rolnym, postanowienie Wójta Gminy [..]z dnia 9 sierpnia 2012 r. nr [..]w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia, zaświadczenie z dnia 18 maja 2012 r. o zarejestrowaniu A.G. w Urzędzie Pracy w [..]jako osoby bezrobotnej w okresach: od dnia 8 września 1999 r. do dnia 29 lutego 2000 r., od dnia 4 marca 2002 r. do dnia 31 marca 2003 r., od dnia 2 czerwca 2005 r. do dnia 31 października 2005 r., od dnia 3 stycznia 2006 r. do dnia 31 grudnia 2006 r., od dnia 3 sierpnia 2010 r. do dnia 1 listopada 2010 r. oraz od dnia 12 stycznia 2011 r. do dnia 7 listopada 2011 r. i pobieraniu przez nią zasiłku lub stypendium w okresach: od dnia 3 czerwca 2002 r. do dnia 3 września 2002 r., od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 października 2005 r., od dnia 1 października 2006 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. oraz od dnia 13 kwietnia 2011 r. do dnia 14 lipca 2011 r.

Komendant Główny Policji, biorąc pod uwagę ww. dowody, jak też okres nauki zainteresowanej w szkole i związane z tym obowiązki, podzielił stanowisko wyrażone w rozkazie personalnym organu I instancji. Uznał, że nie zostało spełnione przez nią kryterium stałej pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem stałą pracą w gospodarstwie nie jest doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika. Zaznaczył także, że z życiorysu A.G. z dnia 25 stycznia 2011 r., znajdującego się w aktach osobowych, wynika, że doświadczenie zawodowe posiada ona od marca 2000 r., tj. od podjęcia pracy na stanowisku [..]w [..] [..]. Organ skonstatował ponadto, że brak jest w tym dokumencie informacji, iż strona kiedykolwiek pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców.

W ocenie Komendanta Głównego Policji, w omawianym okresie zainteresowana była młodocianą, zaś zakwalifikowanie jej pomocy, udzielanej przez ucznia szkoły ponadpodstawowej, jako świadczenie pracy w charakterze domownika na stałe, doprowadziłoby do odmiennej kwalifikacji pracy osoby młodocianej, świadczonej w ramach stosunku pracy i młodocianego domownika, świadczącego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

Odwołując się do pojęcia "domownika", w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy z dnia 20 lipca z 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, organ uznał, że powiązane jest ono ze stałym świadczeniem pracy, a nie dorywczą, choć systematyczną, pomocą. Dlatego też, w jego ocenie, stwierdzić należało, że strona nie świadczyła pracy w charakterze domownika, co nie oznacza, że nie pomagała w gospodarstwie. Przy charakterystyce domownika kładzie się akcent na pracę, która – chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy – ma być stała. Oznacza to, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Sformułowania natomiast "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego

Z kolei w kontekście tego, że A.G. była zarejestrowana w Urzędzie Pracy w [..]jako osoba bezrobotna w okresach: od dnia 8 września 1999 r. do dnia 29 lutego 2000 r., od dnia 4 marca 2002 r. do dnia 31 marca 2003 r., od dnia 2 czerwca 2005 r. do dnia 31 października 2005 r., od dnia 3 stycznia 2006 r. do dnia 31 grudnia 2006 r., od dnia 3 sierpnia 2010 r. do dnia 1 listopada 2010 r. oraz od dnia 12 stycznia 2011 r. do dnia 7 listopada 2011 r. i pobierała zasiłek lub stypendium w okresach: od dnia 3 czerwca 2002 r. do dnia 3 września 2002 r., od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 października 2005 r., od dnia 1 października 2006 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. oraz od dnia 13 kwietnia 2011 r. do dnia 14 lipca 2011 r., wnosi o zaliczenie do procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 2 października 1997 r. do dnia 29 lutego 2000 r., Komendant Główny Policji stwierdził, iż bezwzględnie obowiązującym warunkiem uprawniającym do posiadania statusu osoby bezrobotnej jest niepozostawanie w zatrudnieniu (odwołał się przy tym do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 sierpnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Rz 273/09). Zaznaczył, że obowiązkiem osoby bezrobotnej jest pozostawanie w gotowości do podjęcia zatrudnienia. Pojęcie "gotowość do podjęcia zatrudnienia" oznacza, w jego ocenie, sytuację, gdy osoba ma zamiar, chęć i możliwość wykonywania pracy i jednocześnie nie występują żadne przeszkody po jej stronie, aby świadczyć pracę. Nie może być więc uznany za bezrobotnego ten, kto podjął działalność gospodarczą albo podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Tym samym, w ocenie Komendanta Głównego Policji, brak było podstaw do uznania, że A.G., posiadając status osoby bezrobotnej, jednocześnie pracowała w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika we wnioskowanym okresie, oraz że praca ta miała charakter stały, tym bardziej, że posiadając status osoby bezrobotnej, wymieniona podlegała ubezpieczeniu z tego tytułu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższy rozkaz personalny A.G. zarzuciła naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez:

1) bezzasadne przyjęcie, że pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej po ukończeniu 16 roku życia uniemożliwia wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, zważywszy że po śmierci ojca ([..]r.) szereg obowiązków gospodarskich przejęła jej matka i rodzeństwo;

2) nieuzasadnione przyjęcie, że fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy pozbawił ją statusu osoby pracującej w gospodarstwie rolnym, podczas gdy w tym czasie pracowała w nim, korzystając ze statusu domownika.

Formułując przedstawione zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie rozkazów personalnych.

Udzielając odpowiedzi na skargę, Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym rozkazie personalnym.

Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż zgodnie z brzmieniem art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.: Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), prawo do uposażenia powstaje z dniem mianowania policjanta na stanowisko służbowe. Uposażenie policjanta składa się z uposażenia zasadniczego i z dodatków do uposażenia (art. 100). Wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat (art. 101 ust. 1). Zmiana uposażenia następuje z dniem zaistnienia okoliczności uzasadniających tę zmianę (art. 106 ust. 1).

Na podstawie art. 101 ust. 2 ww. ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.), które w § 4 ust. 1 pkt 5 stanowi, że do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Organy Policji prawidłowo przyjęły, że tymi odrębnymi przepisami są art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310), art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t. j.: Dz. U. z 1989 r. nr 24, poz. 133 ze zm.) oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.), jednakże, stosując je w zaistniałym stanie faktycznym niniejszej sprawy, błędnie uznały, że wnioskowany okres pracy skarżącej w indywidualnym gospodarstwie rolnym jej matki nie może być jej w całości wliczony do stażu służby, celem ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat.

W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. W przypadku, jeżeli organ gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

W świetle powołanego art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku - rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że analiza obowiązujących w przedmiotowej materii przepisów prowadzi do wniosku, iż aby zaliczyć skarżącej do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego, wnioskowany przez nią okres pracy w gospodarstwie rolnym matki, należało ustalić, czy we wnioskowanym okresie zainteresowana miała ukończone 16 lat, pozostawała z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwała na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracowała w tym gospodarstwie, nie będąc związaną z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż wyżej wymienione, skarżąca spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, definiujący pojęcie "domownika".

W ocenie Sądu, Komendant Główny Policji błędnie zinterpretował art. 6 pkt 2 lit. "c" ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyjmując, iż sam fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie rolnym w szkole ponadpodstawowej, wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie. O ile prawidłowo oceniono okres od dnia 8 września 1999 r. do dnia 29 lutego 2000 r., jako że w tym czasie skarżąca była zarejestrowaną osobą bezrobotną i w tym zakresie należy zgodzić się z zaprezentowanym stanowiskiem organów, o tyle pozostały objęty wnioskiem okres winien zostać jej zaliczony do stażu służby, czego nie uczyniono.

Sąd podkreślił, iż w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik, i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje zresztą już sam fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy definicji "rolnika" i "domownika". Gdyby zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Nie można zatem przyjąć, że skoro osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego.

Zdaniem Sądu i instancji, dokonując wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym", należy również zwrócić uwagę na fakt, że omawiana definicja domownika może być wykorzystywana zarówno dla celów ubezpieczeniowych, jak też uzyskania uprawnień pracowniczych, w tym – jak w niniejszym przypadku – określonych profitów finansowych, poprzez możliwość podwyższenia dodatku za wysługę lat. W pierwszej grupie spraw chodzi o zapewnienie ubezpieczenia społecznego szerszej grupie osób współpracujących z rolnikiem przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Z inną natomiast sytuacją mamy do czynienia w drugiej grupie spraw, gdy chodzi o domownika, który ubiega się o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego czy stażu służby, co niewątpliwie powinno mieć w takim przypadku wpływ na mniej rygorystyczny sposób odkodowania znaczenia pojęcia "wykonywania przez domownika pracy o charakterze stałym", w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dodać bowiem warto, że zaliczenie funkcjonariuszowi Policji do stażu służby, przypadającego po dniu 31 grudnia 1982 r. okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika nie wywołuje żadnych konsekwencji w zakresie uprawnień emerytalnych. Tak więc porównanie ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy z regulacją emerytalną, dotyczącą funkcjonariuszy Policji, przynosi efekt w postaci rozróżnienia statusu domownika jako osoby wykonującej pracę w gospodarstwie oraz domownika jako osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie ma podstaw, przy braku wyraźnego odesłania w tym zakresie, do utożsamiania obu konstrukcji podmiotowych z zakresu prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2009 r. o sygn. akt I OSK 730/08 – publ. https://cbois.nsa.gov.pl).

Sąd I instancji stwierdził, że A.G. spełnia przesłanki do uznania jej za domownika, w rozumieniu art. 6 pkt 2 ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednakże nie w całym wnioskowanym okresie pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym matki, lecz od dnia 2 października 1997 r. do dnia 7 września 1999 r. i okres ten powinien jej zostać przez organ zaliczony do stażu służby (wysługi lat), skoro skarżąca w okresie tym w gospodarstwie matki pracowała (w pozostałym objętym wnioskiem okresie – jak zostało zaznaczone – skarżąca była zarejestrowaną osobą bezrobotną). Fakt pobierania nauki w szkole ponadpodstawowej przez skarżącą nie mógł w tym okresie wpływać negatywnie na udzielaną rodzicom pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa, zważywszy że świadkowie zgodnie zeznają, iż zainteresowana pracę tę wykonywała, pomimo nauki w szkole.

Konkludując Sąd stwierdził, iż oba rozkazy personalne zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. § 4 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 6 pkt 2 ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co bez wątpienia miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Komendant Główny Policji, zaskarżając go w całości zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, w związku z art. 1 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin i art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoba, która stale pobierała naukę w szkole ponadpodstawowej w systemie dziennym mogła stale pracować w gospodarstwie rolnym;

Ponadto organ zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że skarżąca uczęszczała do szkoły ponadpodstawowej. Biorąc pod uwagę czas dojazdu do szkoły i z powrotem oraz obowiązki związane z nauką, Komendant Główny Policji słusznie doszedł do przekonania, iż nie mogła ona stale świadczyć pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie organu, konstatację tę potwierdzają zeznania świadków, którzy mówili o "pomocy", a nie o "pracy". Nauka w szkole średniej, w innej miejscowości od miejsca zamieszkania, odbywana w systemie dziennym, uniemożliwia podjęcie stałej pracy w gospodarstwie rolnym w rozmiarze pozwalającym na zaliczenie tejże pracy do okresy zatrudnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd II instancji może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały w niej wyraźnie wskazane jako naruszone. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako podanie przepisów, które w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną naruszył Sąd I instancji stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. w związku z art. 183 § 1 P.p.s.a., nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, Nr 1, poz. 1). Przypomnieć należy, iż art. 174 P.p.s.a. wymienia podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną. W świetle tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię, wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powinno być również wykazane, jak w ocenie strony skarżącej powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom, a więc pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia Sądowi II instancji ocenę jej zasadności. Podkreślić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest nie tylko zobowiązany, ale wręcz nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych w art. 174 P.p.s.a. tj. zarzutach naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż skarżący kasacyjnie uważa, że Sąd I instancji niewłaściwie zastosował wymienione w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego, wskutek czego niezasadnie przyjął, że A.G. powinna zostać uznana za domownika w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz art. 6 pkt. 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników( dz. U. z 1998r. Nr. 7, poz. 25 ze zm. ).

Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. nr 24, poz. 133, ze zm.), domownikiem był członek rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegały innemu ubezpieczeniu społecznemu, a praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło ich utrzymania.

Zgodnie natomiast z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403) domownikiem jest osoba, która spełnia trzy przesłanki: ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie tego gospodarstwa bądź w jego bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w gospodarstwie rolnym. Nowa definicja domownika poszerzyła zakres tego pojęcia, ponieważ nie jest już wymagane, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania domownika, a więc nie wyklucza prowadzenia przez niego innej działalności lub kontynuacji nauki.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji oceniając zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy uznał, że A.G. spełnia przesłanki do uznania ją za domownika, ponieważ we wskazanych okresach stale pracowała w gospodarstwie rolnym matki, zaś okoliczność uczęszczania w tym czasie do szkoły średniej nie pozbawia jej cechy domownika.

Zastosowanie przez Sąd I instancji art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynikało z odmiennej, niż uczynił to organ oceny materiału dowodowego. Ocena ta została przeprowadzona na podstawie akt sprawy – art. 133 § 1 P.p.s.a. i przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – art. 141 § 4 P.p.s.a.. Jej skutkiem było więc ustalenie przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy, z którego wynika, że A.G. w czasie gdy była uczniem szkoły ponadpodstawowej w [..]., wykonywała też stałą pracę w gospodarstwie rolnym rodziców.

Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie może zweryfikować poprawności oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd I instancji. Skarga kasacyjna w swej podstawie nie powołuje bowiem wobec zaskarżonego wyroku zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które stosował Sąd I instancji dokonując, obecnie kwestionowanej oceny materiału dowodowego. Oznacza to, że poprzez postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia wymienionych w niej przepisów prawa materialnego, nie jest możliwe zakwestionowanie stanu faktycznego sprawy. Jest on wiążący dla Naczelnego Sadu Administracyjnego.

W tym miejscu należy przypomnieć, że naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. W niniejszej sprawie, wobec niepodważenia ustaleń Sądu I instancji, co do tego że A.G. ma status domownika w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jako nietrafny należy ocenić zarzuty dotyczące naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego przez bezzasadne jego zastosowanie. Skoro Sąd I instancji ocenił, że materiał dowodowy sprawy pozwala uznać, że w/wym. stale pracowała w gospodarstwie rolnym, a prawidłowość tej oceny nie została zakwestionowana w skardze kasacyjnej, to zastosowanie art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należy uznać za prawidłowe.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że niedopuszczalne jest zwalczanie ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji przez zarzut naruszenia prawa materialnego ( por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2013r.I OSK 611/12 LEX nr 1372101). Nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Jest to konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości ( por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013r. I FSK 1092/1 LEX nr 1372071 ).

Całkowicie bezzasadny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 77, art. 77 i art. 107 K.p.a.

Przede wszystkim skarga kasacyjna zdaje się nie dostrzegać, że zaskarżony wyrok został oparty wyłącznie na przepisie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a. Oznacza to, że uchylenie obu decyzji nastąpiło z uwagi na stwierdzone naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego. Sąd nie stosował w ogóle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. Powoływanie się zatem w skardze kasacyjnej na ten przepis ustawy jako naruszony przez Sąd I instancji jest nieuzasadnione. Odnosząc się do wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego podkreślić należy, iż jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd nie dokonywał jakiejkolwiek oceny prawidłowości postępowania zakończonego rozstrzygnięciem z dnia 9 sierpnia 2012 r. Ponadto, skarżący kasacyjnie organ nie podjął nawet próby wykazania na czym jego zdaniem miało polegać to uchybienie. Takich wywodów nie zawarł również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, ograniczając się tam jedynie do stwierdzenia, że złamanie powołanych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż - zdaniem organu - rozpatrywana przez Sąd I instancji skarga powinna być oddalona. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne rozpoznanie tak gołosłownie sformułowanych wytyków, gdyż nie może on domniemywać intencji skarżącego i z urzędu doszukiwać się okoliczności uzasadniających ewentualnie postawienie tego rodzaju zarzutów.

Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.