Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1716/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 138 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 8b
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 62, art. 144, art. 491(2)
journal: Dz.U. 2015 poz 233
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 739/16 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od P. M. na rzecz Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 739/16, w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie przyznania płatności z tytułu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 – uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 14 maja 2008 r. [A] spółka cywilna złożyła do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Białobrzegach (zwany dalej: Kierownik BP) wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na 2008 rok.

Decyzją z [...] maja 2009 r. Kierownik BP przyznał stronie pomoc z tytułu płatności ONW. Na skutek złożonego odwołania Dyrektor Mazowieckiego OR ARiMR decyzją z [...] maja 2010 r. uchylił w całości rozstrzygnięcie organu I instancji i umorzył postępowanie przed tym organem z uwagi na brak po stronie spółki przymiotu strony postępowania. W wyniku złożonej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 stycznia 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 705/10 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję. Złożona przez organ odwoławczy skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2012 r. sygn. akt II GSK 1201/11.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Kierownik BP ARiMR decyzją z [...] kwietnia 2016 r. umorzył postępowanie w całości.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ I instancji podał, że z załączonej do wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych umowy spółki cywilnej wynika, że spółkę cywilną [A] zawiązali wspólnicy: skarżący (P. M.) oraz R. M. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, X Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych, wydanym w sprawie [...], ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika R. M., będącej wspólnikiem spółki. Postanowienie to uprawomocniło się 6 sierpnia 2015 r.

Organ I instancji wywiódł, że zgodnie z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, dalej: p.u.n.), postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 30 § 1 k.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, w sprawach dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich spółka cywilna może być uznana stroną postępowania administracyjnego (por. uchwała NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12).

Zgodnie z art. 874 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwana dalej: k.c.), spółka cywilna ulega rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. W takim przypadku rozwiązanie spółki następuje ex lege i nie wymaga dokonywania w tym celu przez wspólników żadnych czynności. Dlatego z dniem upadłości wspólnika spółki – R. M., spółka cywilna [A] utraciła przymiot strony przedmiotowego postępowania. Z uwagi na fakt, że podmiot wnioskujący o płatność ONW na 2008 r. uległ z mocy prawa rozwiązaniu i nie doszło do skutecznego wstąpienia do toczącego się postępowania innych podmiotów, organ I instancji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący, wnioskując o jej uchylenie.

Decyzją z [...] lipca 2016 r. Dyrektor OR ARiMR, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Organ odwoławczy wywiódł, iż płatności ONW przyznaje się na wniosek strony. Wyjątkowo, na podstawie obowiązujących przepisów prawa materialnego, przyznanie płatności z wniosku podmiotu, który przestał istnieć może nastąpić tylko po złożeniu stosownego wniosku w odpowiednim terminie. W art. 25 ust. 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64 poz. 427 ze zm.) ustawodawca przewidział w ww. ustawie ewentualne wstąpienie do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy w przypadku – śmierci wnioskodawcy, rozwiązania osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przekształcenia wnioskodawcy lub innego zdarzenia prawnego, na wniosek złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne (§ 8b ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 40 poz. 329 ze zm.).

Zdaniem Dyrektora ARiMR, skoro żaden podmiot nie wstąpił do postępowania na miejsce spółki, to ze względu na fakt jej rozwiązania, postępowanie wywołane wnioskiem spółki na rok 2008 stało się bezprzedmiotowe ze względu na brak strony postępowania. Stwierdził, że skarżący nie złożył wniosku o wstąpienie do postępowania w trybie określonym w art. 25 ww. ustawy, tym samym nie może być uznany za stronę postępowania w sprawie, co skutkuje umorzeniem postępowania odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję Dyrektora OR ARiMR, stwierdzając naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a.

Zdaniem Sądu, bezsporną w niniejszej sprawie jest okoliczność, że spółka cywilna [A] z dniem 26 czerwca 2015 r. uległa rozwiązaniu z mocy prawa z uwagi na upadłość jednego z jej wspólników. Ma tu zastosowanie art. 874 § 2 k.c., niezależnie od okoliczności, że ogłoszona upadłość wobec R. M. jest upadłością konsumencką. Przepis ten, wbrew zarzutom skargi, nie eliminuje ze swojej dyspozycji upadłości konsumenckiej, do której stosuje się przepisy p.u.n. Spółka utraciła więc podmiotowość prawną na gruncie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, co powoduje, że utraciła zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu o płatności unijne.

Sąd podzielił stanowisko organów, że wobec tego podmiotu – spółki cywilnej – nie może być od 26 czerwca 2015 r. wydana decyzja administracyjna. Jednak nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżącemu – jako jednemu ze wspólników rozwiązanej spółki – nie przysługuje prawo strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem spółki, po jej rozwiązaniu.

Dalej Sąd wskazał, że NSA w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, stwierdził, że spółka cywilna może być uznana za producenta rolnego (rolnika) na podstawie jej zakwalifikowania do kategorii: jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Utożsamianie spółki cywilnej z jednostką organizacyjną wymaga potraktowania spółki w sposób przedmiotowy jako rezultatu zawarcia umowy spółki, a więc jako prawnego "urządzenia społecznego" działającego na podstawie tej umowy, którego substratem są przede wszystkim osoby realizujące określone, wspólne cele.

Zdaniem WSA, interes prawny wspólnika do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym, o którym mowa w art. 28 k.p.a., po rozwiązaniu spółki cywilnej wynika chociażby z odpowiedzialności wspólników za majątek spółki. Dotychczasowa wspólność łączna ulega z chwilą rozwiązania spółki z mocy prawa przekształceniu we wspólność w częściach ułamkowych (art. 875 § 1 k.p.a.). Każdy ze wspólników może dochodzić samodzielnie przypadającej mu części wierzytelności. Poza tym cytowany przez organ odwoławczy przepis art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 8b ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia ONW, dotyczące płatności ONW przewidują następstwo prawne po rozwiązaniu jednostki organizacyjna nieposiadającej osobowości prawnej, którą w tej sprawie była spółka cywilna.

Za niezasadne Sąd uznał stwierdzenie organu odwoławczego, że nie ma normy powszechnie obowiązującego prawa, z której skarżący – jako wspólnik rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej – mógłby wywieść swoje prawo do uzyskania tych płatności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy pozbawił skarżącego prawa strony, ponieważ w sprawie nie został złożony właściwy wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania, o którym mowa w § 8b ust. 1 i 2 rozporządzenia ONW.

Tymczasem, zdaniem Sądu, z samego faktu, że w sprawie nie został złożony wniosek transferowy nie można wnioskować, że skarżącemu – jako wspólnikowi rozwiązanej spółki cywilnej – nie przysługuje prawo strony. Stroną bowiem jest nie tylko ten, kto złożył wniosek o wstąpienie do postępowania jako następca prawny, ale i ten, kto tego nie uczynił, ale miał do tego prawo.

W związku z powyższym Sąd uznał, że organ odwoławczy bezpodstawnie pozbawił skarżącego prawa strony i nie rozpoznał odwołania merytorycznie. Tym samym zasadny okazał się zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. Zaskarżona decyzja jest bowiem rozstrzygnięciem formalnym podjętym na skutek uznania, że skarżącemu nie przysługuje legitymacja procesowa w niniejszej sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy powinien zatem – zgodnie z regulacją art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – merytorycznie rozpoznać złożone przez skarżącego odwołanie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 875 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że z powyższego przepisu wynika interes prawny wspólnika do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania wnioskowanej płatności, podczas gdy powyższy przepis wprowadza ogólną regułę w odniesieniu do majątku wspólnego wspólników i nie może być odczytywany, że jest podstawą do uznania – w postępowaniach administracyjnych dotyczących płatności rolnośrodowiskowych, ONW czy systemów wsparcia bezpośredniego – wspólników spółki cywilnej za stronę postępowania w sytuacji gdy przepisy szczególne dotyczące tych płatności regulują szczegółowo, w jakich tylko ściśle określonych sytuacjach inne podmioty niż wnioskodawca mogą wstąpić do troczącego się postępowania i tym samym być uznane za stronę postępowania;

2) art. 144 w zw. z art. 62 i art. 491 (2) ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w powyższym stanie faktycznym mają one zastosowanie, podczas gdy ww. przepisy nie mają zastosowania w sprawie, gdyż dotyczą one upadłego, a w powyższej sprawie stroną postępowania administracyjnego była spółka cywilna, a nie R. M., w stosunku do której ogłoszono upadłość.

Zarzucono też naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że organ II instancji nie powinien rozstrzygać odwołania formalnie, a powinien rozpoznać sprawę merytorycznie, a tym samym nie powinien wydawać rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., podczas gdy w ocenie organu II instancji w stanie faktycznym i prawnym sprawy należało zastosować wskazany powyżej art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., gdyż wnoszący odwołanie nie był stroną postępowania administracyjnego,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez niezasadne uznanie, że skarżącego należy uznać za stronę postępowania administracyjnego, podczas gdy w ocenie organu II instancji przepis art. 28 k.p.a. nie ma w sprawie zastosowania, gdyż w sprawach dotyczących przyznania płatności ONW zastosowanie mają przepisy szczególne, a zasada sukcesji generalnej nie ma zastosowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania określone w § 2 powołanego przepisu.

Wnoszący skargę kasacyjną oparł zarzuty kasacyjne na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Analizując ich treści oraz towarzyszącą im argumentację Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że kluczowe dla rozpoznania tej sprawy jest wyjaśnienie, czy byłemu wspólnikowi spółki cywilnej przysługuje prawo wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji umarzającej postępowanie w sprawie z powodu rozwiązania spółki.

Stosownie do przepisów regulujących przyznawanie oraz realizację płatności ONW (zob. art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, § 2 rozporządzenia ONW), płatność ta jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w tym spółki cywilnej (zob. uchwała (7) sędziów NSA z 30 maja 2012 r., sygn. akt GPS 2/12), którym przyznany został status producenta rolnego (art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów), pod warunkiem, że spełniają oni określone w przepisach prawa krajowego i unijnego wymogi. Przepisy te dopuszczają również możliwość wstąpienia w miejsce dotychczasowego producenta rolnego jego następcy prawnego. Należy jednak zauważyć, że skorzystanie z tej możliwości jest dobrowolne i wymaga spełnienia ściśle określonych warunków przez następcę prawnego oraz dochowania terminu przewidzianego dla tej czynności.

Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i § 8b ust. 1-6 rozporządzenia ONW w razie śmierci wnioskodawcy, rozwiązania osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przekształcenia wnioskodawcy lub innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistnieje następstwo prawne, albo w razie zbycia całości lub części gospodarstwa rolnego, całości lub części przedsiębiorstwa wnioskodawcy w toku postępowania, następca prawny wnioskodawcy albo nabywca gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy, jeżeli nie sprzeciwia się to przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy, oraz istocie i celowi działania, w ramach którego ma być przyznana pomoc. Natomiast, gdy do następstwa prawnego doszło w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW przez rolnika do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tej płatności, a więc tak jak to miało miejsce w tej sprawie, płatność ONW przyznawana jest następcy prawnemu rolnika pod warunkiem, że grunty rolne, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności ONW, w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek, były w posiadaniu rolnika lub jego następcy prawnego. W takim przypadku następca prawny rolnika wstępuje do toczącego się postępowania w jego miejsce na wniosek złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne. Następca prawny rolnika podaje we wniosku numer identyfikacyjny albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru oraz dokument potwierdzający zaistnienie następstwa prawnego albo kopię tego dokumentu poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji. Wniosek ten następca prawny rolnika składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW przez rolnika. Termin do złożenia tego wniosku nie podlega przywróceniu.

W stanie faktycznym sprawy spółka cywilna wystąpiła do organu z wnioskiem o przyznanie płatności ONW na rok 2008. W toku postępowania przed organem I instancji spółka ulegała rozwiązaniu z mocy prawa, na podstawie art. 874 § 2 k.c. Postanowieniem z 26 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie X Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych ogłosił upadłość jednego ze wspólników tej spółki. Postanowienie to uprawomocniło się 6 sierpnia 2015 r. W związku z tym organ decyzją umorzył postępowanie w sprawie. Od tej decyzji były wspólnik wniósł odwołanie. Organ odwoławczy decyzją umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku, gdy z wnioskiem o przyznanie płatności ONW występuje spółka cywilna, to wówczas ona jest stroną tego postępowania, a nie jej wspólnicy. Organ wskazał też, że odwołujący się nie skorzystał z przysługującego mu prawa i nie wstąpił we właściwym terminie do toczącego się postępowania jako następca prawny rozwiązanej spółki cywilnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte przez organ stanowisko znajduje oparcie w stanie prawnym i faktycznym sprawy, co również pozwala przyjąć, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu.

Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się co do zasady przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy, rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), oraz przepisy Unii Europejskiej wydane w trybie tego rozporządzenia stanowią inaczej.

Przepisy k.p.a. nie regulują przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. W orzecznictwie jak i w piśmiennictwie przyjmuje się, że jedną z przesłanek bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego jest wniesienie odwołania przez podmiot niebędący stroną postępowania.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stworzona na potrzeby postępowania administracyjnego konstrukcja prawna strony wymaga więc wykazania przez podmiot istnienia po jego stronie, tzw. interesu prawnego lub obowiązku. W prawie brak jest legalnej definicji interesu prawnego, co nakazuje odwołać się do poglądów doktryny i judykatury. Ich autorzy wskazują, że interes prawny powinien cechować obiektywizm, indywidualizm, konkretyzm, a jego istnienie powinno być prawnie chronione oraz powinno mieć potwierdzenie w okolicznościach faktycznych sprawy będących przesłankami stosowania danego prawa materialnego. Według obiektywnej koncepcji strony postępowania, co do której przychyla się skład orzekający w tej sprawie, o tym czy i kto posiada interes prawny można orzec wyłącznie na podstawie właściwych norm materialnoprawnych, które pozwalają na ustalenie podmiotu, którego uprawnienie bądź obowiązek podlega konkretyzacji w postępowaniu administracyjnym.

W okolicznościach sprawy przedmiotem postępowania było przyznanie płatności ONW na rok 2008 dla spółki cywilnej. Spółka ta przed zakończeniem postępowania przez organ I instancji została rozwiązana z mocy prawa i żaden z byłych wspólników rozwiązanej spółki cywilnej nie wstąpił jako następca prawny do tego postępowania. W tej sytuacji prawidłowo organ uznał, że jedyną stroną tego postępowania była spółka cywilna (do momentu jej rozwiązania), co z kolei obligowało organ I instancji do umorzenia postępowania w sprawie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., a w konsekwencji również umorzenie przez organ odwoławczy postępowania odwoławczego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Przesłanie decyzji organu I instancji byłemu wspólnikowi rozwiązanej spółki cywilnej nie miało wpływu na sytuację procesową tego wspólnika. Fakt otrzymania decyzji nie sprawił bowiem, że były wspólnik stał się stroną postępowania wywołanego wnioskiem złożonym przez zlikwidowaną spółkę cywilną. Podobnie, wskazanie w nagłówku decyzji organu I instancji danych osobowych i adresowych podmiotu, któremu przesłano decyzję organu pierwszej instancji. Wskazanie innego podmiotu nie jest równoznaczne z uznaniem jego za stronę postępowania. Należy bowiem odróżnić "skierowanie" decyzji do strony postępowania od wskazania podmiotu, któremu jest ona przesyłana, np. byłemu wspólnikowi rozwiązanej spółki cywilnej, pełnomocnikowi strony. W rozpoznawanej sprawie treść decyzji nie pozostawiała żadnych wątpliwości, co do tego, że podstawą umorzenia postępowania była utrata przez spółkę cywilną podmiotowości, na skutek jej rozwiązania. Z tego względu byłemu wspólnikowi rozwiązanej spółki cywilnej, który nie złożył wniosku transferowego dla płatności ONW na rok 2008, w wyznaczonym przepisami terminie, nie przysługuje prawo wniesienia odwołania od decyzji umarzającej postępowanie w sprawie. Nie może on wykazać istnienia po jego stronie, tzw. interesu prawnego. W tym postępowaniu były wspólnik zlikwidowanej spółki cywilnej może co najwyżej wykazać się posiadaniem interesu faktycznego, co jednak nie uprawnia go do złożenia odwołania od decyzji w sprawie wywołanej z wniosku spółki cywilnej. Wniesienie odwołania przez taką osobę powinno skutkować umorzeniem postępowania odwoławczego. W judykaturze jak i literaturze przedmiotu wyrażany jest pogląd, że o braku interesu prawnego w byciu stroną postępowania organ odwoławczy powinien rozstrzygać na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (zob. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne..., s. 284; uchwała składu (7) sędziów NSA z 5 lipca 1999 r., sygn. akt OPS 16/98 – ONSA 1999, nr 4, poz. 119), a nie – na podstawie art. 134 k.p.a.

Powyższe oznacza również zasadność zarzutu niewłaściwego zastosowania przez Sąd I instancji przepisów, o których mowa w punkcie I. 2) petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 144 w zw. z art. 62 i art. 491(2) p.u.n., skoro w niniejszej sprawie stroną postępowania była spółka cywilna, a nie jej wspólnik, w stosunku do którego ogłoszono upadłość.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok narusza prawo. Jednocześnie Sąd uznał, że istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona, co z kolei pozwoliło na uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 151 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).