Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 5/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-02-22 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 244 par. 1, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 42 ust. 2.
journal: Dz.U. 2001 nr 79 poz 855
law: Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia A w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia na skutek sprzeciwu skarżącego na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 5/13 o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie A w [...], działając przez pełnomocnika z wyboru, radcę prawnego N. K., wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, z dnia 31 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Do skargi stowarzyszenie załączyło urzędowy formularz wniosku PPPr, składany przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, podpisany przez jego regulaminowego przedstawiciela W. K. Wniosło w nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazało, że działalność Stowarzyszenia oparta jest na pracy społecznej członków. Stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nie prowadzi żadnej działalności, z której mogłoby czerpać dochody. W przedmiotowej sprawie wystąpiło w obronie interesu prawnego mieszkańców Gminy Grodków przed legalizacją wadliwej i sprzecznej w zakresie wskazanym w skardze decyzji organów I i II instancji. Z uwagi na fakt, że dla całej Gminy wydano 5 decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wydanych na podstawie tego samego wadliwego raportu i z naruszeniem tych samych zasad procedury, koniecznym stało się wystąpienie ze skargą do WSA w Opolu, co skutkuje obowiązkiem uiszczenia 5 wpisów sądowych. Wydatek ten stanowi niedające się przezwyciężyć obciążenie finansowe dla Stowarzyszenia, które jak już wskazano wyżej nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Stowarzyszenie wskazało, że nie ma konta bankowego, ani środków finansowych w kasie. Podało, rodzaj prowadzonej działalności powołując § 6 regulaminu Stowarzyszenia, ogólnie można go zakwalifikować jako działanie na rzecz ochrony środowiska. Do wniosku Stowarzyszenie załączyło wykaz kosztów w postępowaniu, wskazało tam wynagrodzenie radcy prawnego 480 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł, wpis sądowy 200 zł, przejazd na rozprawę 41 zł, łącznie 738 zł.

Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając to niespełnieniem przez niego przesłanek materialnych określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), warunkujących przyznanie tego prawa.

Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy został doręczony pełnomocnikowi skarżącego - radcy prawnemu N. K. w dniu 25 stycznia 2013 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. W dniu 4 lutego 2013 r. wpłynął do Sądu sprzeciw na wyżej podane postanowienie referendarza sądowego, wniesiony za pośrednictwem poczty w dniu 1 lutego 2013 r. (data stempla pocztowego). W sprzeciwie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego, zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych, jakie legły u podstaw zakwestionowanego postanowienia, polegający na przyjęciu, że skarżące Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło, że nie może ponieść kosztów sądowych. Podniesiono, że zgodnie z przyjętym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, sąd powinien wziąć pod uwagę aktualną sytuację materialną, a nie przyszły i hipotetyczny stan rzeczy. Ponadto, nie znajduje uzasadnienia dokonywanie oceny możliwości zarobkowych wnioskodawcy czy też wskazywanie, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna planować wydatki związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym przed wszczęciem tego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2013 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd.

Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie skarżące Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych i stąd też powinno wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Interpretacja użytego w przywołanym przepisie zwrotu "środki" wskazuje, że pod pojęciem tym należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest także wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Oceniając przedłożony wniosek pod kątem spełniania przez Stowarzyszenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd zauważył w pierwszej kolejności, iż wnioskodawca jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) regulująca zasady działania tego typu organizacji, określiła także sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 42 ust. 2 przywołanej ustawy, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z powyższego wynika zatem, że stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a koszty te winny być pokrywane przez samych członków organizacji, w wielkości i na zasadach, jakie sami określą. Obowiązkiem władz stowarzyszenia jest także ustalenie wysokości tych składek tak, aby zapewniały realną działalność nakreślaną jej celami regulaminowymi. Zaniechanie pobierania składek na działalność stowarzyszenia z pominięciem obowiązku np. uiszczania wpisów od skarg kierowanych do sądu administracyjnego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie stanowi automatycznie podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Taka postawa prowadziłaby w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa.

Sąd podziela w tym względzie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06; postanowienie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1149/12; obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl), że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.

Uwzględniając powyższe wywody, Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłankę wynikającą z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Trudno przyjąć, aby Stowarzyszenie nie było w stanie ustalić składek na poziomie gwarantującym uiszczenie wymaganego w sprawie wpisu. Zwłaszcza wobec treści zaświadczenia Starosty Brzeskiego dołączonego do akt sprawy, z którego wynika, że Stowarzyszenie zostało wpisane do ewidencji stowarzyszeń w dniu 11 lutego 2011 r., a zatem jego członkowie dysponowali niezbędnym czasem w celu zgromadzenia środków na jego działalność, w tym na koszty sądowe. Prawie dwuletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia dawał gwarancję uskładania środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego, nawet przy niewielkiej comiesięcznej wysokości składki. Z akt sprawy nie wynika także, aby Stowarzyszenie podjęło kroki mające na celu usprawnienie zdobycia niezbędnego majątku przez np. działania podane w ww. postanowieniu NSA z dnia 20 grudnia 2006 r.

Nie zasługuje ponadto na akceptację argument przedstawiony we wniosku, że o jego zasadności świadczy obowiązek uiszczenia przez Stowarzyszenie wpisu jeszcze w czterech innych postępowaniach sądowych, bowiem w żadnym postępowaniu Stowarzyszenie nie uiściło wpisu od skargi. Sądowi znany jest bowiem z urzędu fakt, że skarżące Stowarzyszenie w każdej ze wszczętych przez siebie przed tut. Sądem spraw (tj. II SA/Op 3/13, II SA/Op 5/13, II SA/Op 6/13, II SA/Op 7/13 i II SA/Op 8/13), złożyło wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych, nie próbując ponieść ciężaru uiszczenia wpisu chociażby w jednej z nich. Zdaniem Sądu, zwolnienie organizacji społecznej działającej na zasadach stowarzyszenia i rezygnacja z opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania stanowiłaby w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa. Zwolnienie od kosztów powinno zatem ograniczać się do przypadków, w których zdobycie środków przez stronę na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Obciążenie członków skarżącego Stowarzyszenia składkami na poczet wszczętego postępowania, oznaczałoby bowiem wydatkowanie przez nich (przyjmując tylko liczbę czterech założycieli), nie więcej niż 50 zł przez jedną osobę. Kwota ta – w ocenie Sądu, nie stanowi natomiast bariery finansowej, biorąc pod uwagę przeciętną wysokość wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania, co do których Sąd posiada stosowną wiedzę, a także możliwość rozłożenia zgromadzenia tejże kwoty na prawie dwuletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia.

Odnosząc się natomiast do przywołanych w sprzeciwie orzeczeń sądów administracyjnych, mających jakoby potwierdzać zasadność żądania Stowarzyszenia dotyczącego zwolnienia go od kosztów sądowych, zważyć należy, że orzeczenia te nie zostały wydane w stanie faktycznym dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy stowarzyszenia, ale osób fizycznych i w jednym przypadku – spółki z o.o. Ocena wniosków o przyznanie prawa pomocy musi natomiast uwzględniać charakter prawny podmiotu zwracającego się o tę pomoc, z uwzględnieniem jego indywidualnych warunków, w tym możliwości zdobycia środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w ugruntowanym już orzecznictwie uznał natomiast, iż członkowie stowarzyszenia powinni przewidywać, że ich skuteczne działanie będzie generować określone koszty. Powinni zatem podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia środków na prowadzoną działalność. Brak stałego źródła dochodów nie może bowiem przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia, zwłaszcza kiedy sama strona pozbawia się możliwości pozyskania środków finansowych nie podejmując żadnych kroków w celu ich zapewnienia. Dopiero bowiem, gdyby kroki te okazały się niewystarczające, stowarzyszenie mogłoby skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Pozbawienie stowarzyszenia zwykłego składek członkowskich, które mogą być jedynym źródłem dochodów tego rodzaju podmiotu, prowadzi natomiast do uniemożliwienia realizacji jego zadań, które nie mogą jednakże być finansowane przez Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 807/12 – umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). W postanowieniu z dnia 23 października 2012 r. Sąd stwierdził z kolei, że organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie, którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenia tego typu utrzymują się generalnie ze składek uiszczanych okresowo przez ich członków. Trzeba jednocześnie zauważyć, że istnieje realna możliwość podwyższania składek członkowskich, a także możliwość zwiększenia liczby jego członków, co mogłoby istotnie wpłynąć na zwiększenie się dochodu pozwalającego na uiszczenie wpisu od skargi (sygn. akt II OZ 927/12 – umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny wyraził także stanowisko, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową (por. postanowienie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06, www.qov.pl). Jako kolejne orzeczenie potwierdzające prezentowaną przez NSA linię orzeczniczą, przytoczyć także warto postanowienie z dnia 17 kwietnia 2012 r., w którym Sąd stwierdził, [...] że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, a więc jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany. Oznacza to, że błędne jest założenie przyjęte w zażaleniu, zgodnie z którym, skoro członkami Stowarzyszenia są osoby niezamożne, do których dostosowane zostały niewielkie kwoty składek, to powinno to uzasadniać przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy. W takiej sytuacji Stowarzyszenie powinno było rozważyć taką formę działania, która gwarantuje uzyskanie dodatkowych środków finansowych niż tylko ze składek, a więc formę stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Forma ta umożliwiłaby pozyskanie środków z prowadzenia działalności gospodarczej, darowizn, spadków i zapisów, a także otrzymanie dotacji, bądź skorzystanie z ofiarności publicznej (sygn. akt II OZ 252/12, LEX 1138287).

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał spełniania przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., która pozwalałaby na zwolnienie go od kosztów sądowych i stąd działając na zasadzie art. 254 § 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.