Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 604/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 104, art. 107 § 3, art. 108
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje radcy prawnemu B. N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] stycznia 2015 r., Nr [...], Prezydent Miasta P., działając m.in. na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: "u.p.s.") oraz art. 104 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a."), przyznał E. K. pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup żywności w styczniu 2015 r. w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podniósł, że po wnikliwej analizie sytuacji bytowej wnioskodawcy uznał, iż pomoc finansowa w kwocie [...] zł na zakup żywności jest zgodna z celami pomocy społecznej i mieści się w możliwościach ośrodka pomocy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ pierwszej instancji nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb wnioskodawcy.

E. K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji niezgodność z prawem. Skarżący stwierdził, że według zaleceń lekarzy specjalistów w sytuacji wnioskodawcy – z uwagi na chorobę (zaawansowana osteoporoza) – wskazana jest dieta specjalistyczna.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz § 1 pkt. 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji wydał przedmiotową decyzję po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie i ustaleniu, że E. K. jest osobą niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, nieaktywną zawodowo z uwagi na swe schorzenia układu krążenia oraz kręgosłupa, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca utrzymuje się ze środków pomocy społecznej – zasiłku okresowego w kwocie miesięcznej [...] zł oraz z dodatku mieszkaniowego w kwocie miesięcznej [...] zł, łączny dochód rzeczywisty wynosił więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku: [...] zł, zatem jest niższy od kryterium dochodowego, które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł.

Organ odwoławczy, analizując wniosek E. K. o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności w kwocie [...] zł stwierdził, że przyznana kwota [...] zł na zakup żywności w styczniu 2015 r. w sposób wystarczający zabezpiecza zgłoszoną przez wnioskodawcę potrzebę bytową.

Kolegium, analizując akta sprawy oraz treść odwołania uznało, że argumenty podniesione przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy uznać za wystarczające by je podzielić i się z nimi zgodzić. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód miesięczny wnioskodawcy. Uwzględniając zatem posiadane środki finansowe wnioskodawca może sam zabezpieczyć z otrzymanego zasiłku celowego na żywność w tej wysokości przedmiotową potrzebę bytową w stopniu wystarczającym. Poza tym, zaświadczenie lekarskie, na które powołuje się wnioskodawca w odwołaniu oraz licznych wystąpieniach, wbrew stwierdzeniu wnioskodawcy nie wskazuje na konieczność zachowania diety specjalistycznej.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył E. K., domagając się przyznania zasiłku celowego w kwocie [...] zł, ze względu na konieczność stosowania specjalistycznej diety.

W odpowiedzi na powyższą skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed WSA z Poznaniu stawił się skarżący i jego pełnomocnik. Pełnomocnik skarżącego wniósł i wywiódł jak w skardze, nadto wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały uiszczone nawet w części. Z kolei skarżący wskazał, że Kolegium podaje nieprawdę, iż wnioskodawca nie przedłożył żadnego zaświadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] stycznia 2015 r., Nr [...], w której organ pierwszej instancji przyznał E. K. pomoc finansową w formie zasiłku celowego w kwocie [...] zł na zakup żywności w miesiącu styczniu 2015 r. Zdaniem skarżącego, taka wysokość zasiłku jest zbyt niska, aby zaspokoić jego potrzeby żywieniowe, związane ze stosowaniem kosztownej diety.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy u.p.s. (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (na dzień orzekania przez organy obydwu instancji Dz. U. z 2012 r., poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 542 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Świadczeniem pieniężnym jest m.in. zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). W sprawie poddanej sądowej kontroli łączny dochód rzeczywisty wnioskodawcy wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł, a zatem jest niższy od kryterium dochodowego.

Należy podkreślić, że kontrola decyzji uznaniowej – a z taką mamy w sprawie poddanej sądowej kontroli do czynienia – ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 K.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych.

W ocenie Sądu, w składzie rozstrzygającym przedmiotową sprawę, organ odwoławczy nie rozważył wszelkich jej okoliczności, a także nie ustosunkował się w sposób pełny do zgromadzonego materiału dowodowego oraz zarzutów zawartych w odwołaniu. Tym samym, doszło do naruszenia przez Kolegium art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013, poz. 267 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w świetle art. 77 § 1 organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 107 § 3 uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W sprawie poddanej sądowej kontroli skarżący zwracał uwagę organów na swoją chorobę. W związku z tym skarżący zgłaszał zapotrzebowanie na specjalistyczną dietę, która z kolei wiąże się z podwyższonymi kosztami jej stosowania.

Zdaniem Kolegium, zaświadczenie lekarskie, na które powołuje się wnioskodawca w odwołaniu oraz licznych wystąpieniach, wbrew stwierdzeniu wnioskodawcy nie wskazuje na konieczność zachowania diety specjalistycznej, jednakże Sąd nie zgodził się z powyższą argumentacją przedstawioną przez organ odwoławczy. Co prawda w aktach administracyjnych sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie, które rzeczywiście nie wskazuje na celowość stosowania u wnioskodawcy specjalistycznej diety. Jednakże przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy Sąd wziął z urzędu pod uwagę okoliczności sprawy rozstrzygniętej uprzednio w dniu 23 października 2015 r. w sprawie o sygnaturze II SA/Po 325/15. W aktach administracyjnych powołanej sprawy znajdowało się niezauważone przez Kolegium zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało wprost, że pacjent (skarżący) wymaga stałego i systematycznego leczenia z powodu chorób krążenia i "konieczna jest dieta specjalistyczna". Skoro zatem, zdaniem lekarza, w przypadku skarżącego "konieczne" było stosowanie specjalistycznej diety, która mogła się wiązać z większymi kosztami niż dieta zwykła, zasadne stały się zarzuty skargi, wskazujące na nierozważnie przez organ odwoławczy wszystkich okoliczności sprawy. Recypowanie rozważań prawnych poczynionych w sprawie o sygnaturze II SA/Po 325/15 na grunt niniejszej sprawy staje się tym bardziej zasadne, że Sąd dał wiarę twierdzeniom skarżącego, iż wnioskodawca przedłożył stosowne zaświadczenie lekarskie organowi pierwszej instancji. Nadto Sąd zauważa, że nawet w sytuacji gdyby skarżący zaniechał przedstawienia organowi pierwszej instancji takiego zaświadczenia w tej konkretnej sprawie (zasiłek celowy za miesiąc styczeń 2015 r.), to stanowi ono dokument, który powinien być organowi pierwszej instancji znany z urzędu, albowiem stanowił wcześniej podstawę orzekania przez ten organ o zasiłku celowym za inne okresy.

Mając na uwadze powyższe, zasadne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na wyżej wskazane naruszenia prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium ustosunkuje się do zarzutów odwołania – przede wszystkim w zakresie zaświadczeń lekarskich wskazujących na konieczność stosowania u skarżącego diety specjalistycznej. Jeżeli w aktach administracyjnych tej konkretnej sprawy nie znajduje się taki dokument, zasadne stanie się przeprowadzenie przez organ uzupełniającego postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy i jego konkretnych potrzeb żywieniowych.

Sąd podkreśla, że na obecnym etapie postępowania nie da się przesądzić, czy odwołanie jest zasadne i czy zawiera usprawiedliwione podstawy. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję jedynie ze względu na nieprawidłowe ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji oraz na brak podjęcia przez Kolegium dodatkowych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do należytego załatwienia sprawy.

W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz § 2 ust. 1-2, § 3 ust. 1 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).

Nadto Sąd wyraża zaniepokojenie faktem, że sytuacja materialna skarżącego systematycznie się pogarsza. Sąd zauważa, że podczas rozstrzygania poprzedniej skargi E. K. (zasiłek celowy za czerwiec 2014 r.) łączny dochód rzeczywisty wnioskodawcy wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł i związany był wyłącznie z pomocą socjalną otrzymywaną z ośrodka pomocy. Z kontekstu sprawy poddanej sądowej kontroli wynika, że w dalszym ciągu jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest pomoc socjalna otrzymywana z ośrodka pomocy, ale wysokość tej pomocy została zmniejszona do łącznie [...] zł miesięcznie.

W tym kontekście Sąd zwraca uwagę organom orzekającym w sprawie na fakt, że celem pomocy społecznej jest pomoc osobom najuboższym w ich codziennym funkcjonowaniu. Bezspornie skarżący należy do takich osób. Chociaż Sąd zdaje sobie sprawę z ograniczonych możliwości dysponowania środkami pomocy finansowej z opieki społecznej przez organy pomocy socjalnej, to należy mieć na uwadze, że nadrzędnym celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających "godności człowieka" (art. 3 ust. 1 u.p.s.).