Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2220/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant sekr. sądowy Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...] grudnia 2020 r., 2) zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] na rzecz M. D. kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. D. wystąpił z wnioskiem w sprawie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna odmówiła przyznania w/w stypendium.

W dniu [...] marca 2021r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] wydała decyzję, mocą której utrzymała w mocy skarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z treścią § 2 ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki [...] na rok akademicki 2020/2021 oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 z późn. zm.) świadczenia z Funduszu Stypendialnego przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Uczelnia ustalając prawo do świadczeń opiera się na zapisach ustawowych, a w przypadku niejasności na stanowisku Ministerstwa Edukacji i Nauki. Ministerstwo jasno zaś określiło stanowisko wyrażone w piśmie z dnia [...].02.2019 r. sygn. [...] "Stypendia dla studentów w świetle ustawy 2.0." (w załączeniu). Jak wynika z załączonego dokumentu w ocenie resortu edukacji i nauki nie jest zasadne finansowe wspieranie ze środków publicznych kształcenia trwającego dłużej niż standardowy okres studiów, niezbędny do uzyskania wykształcenia wyższego. Terminowa realizacja procesu kształcenia przez studenta ma istotne znaczenie także z punktu widzenia finansów publicznych, szczególnie w przypadku kształcenia na studiach stacjonarnych w uczelniach publicznych, które są bezpłatne dla studentów, zaś ciężar ich finansowania spoczywa solidarnie na podatnikach. Tymczasem interpretacja części wojewódzkich sądów administracyjnych pozwala na dalsze wspieranie studentów, którzy przedłużają okres studiowania, poprzez rozpoczynanie studiów i rezygnowanie z ich ukończenia, a następnie podejmowanie studiów na innych kierunkach. Może to generować zarzuty nierównego traktowania obywateli i naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej w stosunku do studentów, którzy są w stanie zdobyć wykształcenie wyższe w okresie 6 lat.

Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiódł M. D..

Zarzucił w niej :

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 156 par. 1 pkt ustawy Kodeks Postępowania Administracyjnego (zwana dalej: KPA) poprzez wydanie aktu bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w przedmiotowej sprawie organy wadliwie zinterpretowały przepis art.93 ust. 2 pkt 1 ustawy co do okresu przysługiwania świadczenia. Z przepisu wynika że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Sposób obliczenia 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium

2. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1, art. 80 par. 1 i art. 107 par. 3 KPA poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do wykładni przepisu art.93 ust.2 ustawy z 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Materia ta była ostatnimi laty wielokrotnie przedmiotem zainteresowani Wojewódzkich Sądów administracyjnych. Stąd zaszła konieczność wypracowania na poziomie Sądu kasacyjnego wiążącego stanowiska, rozwiewającego wątpliwości interpretacyjne. Zadania tego podjął się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt III OSK 3596/21 stwierdzając, że sześcioletni okres, o którym mowa w omawianym przepisie, należy odnosić do okresu w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. W uzasadnieniu przywołanego wyżej rozstrzygnięcia wyjaśniono, że : "wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych (częściowo jeszcze nieprawomocnych), np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl.

Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.

Nie można, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie Rektor [...], wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studentkę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Wbrew twierdzeniom autorki skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie uznał, że "przysługiwanie świadczenia" (z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.) to "zarówno wystąpienie przez studenta o przyznanie świadczeń jak i pobieranie przez studenta tych świadczeń". Z prawidłowych wywodów Sądu wynika, że "przysługiwanie świadczenia" to pobieranie świadczenia, które mu rzeczywiście przysługiwało. Wywód sądu wskazuje też na to, że okres 6 lat z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy liczyć od momentu uzyskania świadczenia w postaci stypendium rektora, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium rektora. Taki sposób liczenia tego okresu, jak to trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, wynika z tego, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. Istotne jest też to, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie posłużył się pojęciem roku akademickiego (jak np. w przepisie art. 92 ust. 1 i 2 u.p.s.w.n.), tylko kalendarzowego. Zatem zabieg ustawodawcy należy uznać za świadomy. Irrelewantne zatem jest, przez jaki okres wnioskowane stypendium student mógł otrzymywać, bowiem istotne jest to w jakim okresie to stypendium mu przysługiwało i je przyznano oraz, że rzeczywiście je pobrał. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy to takiego świadczenia uzyskanego także na innych kierunkach studiów i innych uczelniach oraz na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym".

Tut. Sąd w pełni zgadza się z w/zaprezentowanym poglądem Sądu kasacyjnego i traktuje go jak własny. To sprawia, że wykładnia zaprezentowana w skarżonych decyzjach przez organy jest błędna. Stąd, także rozstrzygnięcia zawarte w decyzjach jawią się jako nieprawidłowe. Wywiedzione bowiem zostały z oceny stanu faktycznego, dokonanej przy zastosowaniu wadliwie dekodowanej normy prawnej.

W związku z powyższym, uznając że skarżona oraz utrzymana nią w mocy decyzja naruszają prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku na podstawie art.145 par.1 pkt.1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby ocenić stan faktyczny, przez pryzmat wykładni art.93 ust.2 ustawy z 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zaprezentowanej przez tut. Sąd w niniejszym uzasadnieniu.