Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 602/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 252 § 1 i 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 592/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...],[...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca r. nr Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać [...] prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 20 listopada 2013 o sygn. akt I SA/Op 592/13 roku po rozpoznaniu wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi [...],[...], na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników i określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwpólnotowego pojazdu, odmówił przyznania prawa pomocy.

[...] złożył wniosek (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, iż z powodu braku środków do prowadzenia działalności i zarekwirowania samochodu, którym świadczone były usługi, zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 31 lipca 2013 r. Stwierdził przy tym, że ze względu na brak wpływów nie jest w stanie regulować zobowiązań alimentacyjnych wobec nieletniej córki i synów, czego skutkiem jest zagrożenie kontynuacji kształcenia na studiach dziennych jego synów. Jednocześnie nadmienił, iż z uwagi na przedłużające się działania organów celnych, tj. trwające 31 miesięcy postępowania podatkowe, poniósł ogromne koszty finansowe.

Referendarz, w wyniku analizy przekazanych dokumentów, uznał że skarżący nie wywiązał się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją finansową i majątkową, nałożonego pismem z 5 września 2013 r. i postanowieniem z 27 września 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy.

We wniesionym sprzeciwie skarżący, powołując się na wcześniej wydane postanowienia dotyczące jego spraw w których przyznano mu prawo pomocy (sygn. akt: I SA/Op 186/13, I SA/Op 250/13, I SA/Op 265/13) stwierdził, iż skoro był w lepszej sytuacji finansowej i przyznano mu prawo pomocy to tym bardziej takie prawo winno być przyznane gdy jego sytuacja uległa pogorszeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w piśmie z 13 września 2013 r., będącym odpowiedzią na wezwanie referendarza, skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu bądź lokalu mieszkalnego, gdyż takich nie posiada (w sprzeciwie natomiast wskazał, iż jest osobą bezdomną). Sąd zaznaczył również, iż skarżący nie wykazał, poza wydatkami miesięcznymi na zakup wyżywienia w wysokości 400 zł, iż ponosi inne koszty niezbędne do jego utrzymania (m.in. koszty zakupu odzieży, obuwia, środków higienicznych).

W ocenie Sądu postępowanie skarżącego, polegające na podawaniu nierzetelnych, niepełnych informacji na temat swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, powoduje, iż sytuacja majątkowa w dalszym ciągu pozostaje niewyjaśniona. Sąd pierwszej instancji uznał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący nie wskazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną jego sytuację finansową, należało uznać, że nie spełnia wymogów dla przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym.

Sąd pierwszej instancji podsumowując, zaznaczył że o konieczności przyznania prawa pomocy nie przesądza fakt jej przyznania w innej sprawie sądowoadministracyjnej.

[...] złożył zażalenie, w którym zaskarżył w całości postanowienie Sądu pierwszej instancji oraz wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny.

Skarżący podkreślił, że jest to kolejna sprawa przed WSA w Opolu, w której składa wniosek o przyznanie prawa pomocy a we wszystkich dotychczasowych sprawach – sygn. akt I SA/Op 186/13, I SA/Op 250/13, I SA/Op 265/13 przedmiotowe prawo pomocy było skarżącemu przyznawane. Skarżący zaznaczył również, że od momentu ostatniego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu.

Skarżący wskazał, że zawiesił prowadzenia działalności, dlatego też został zarejestrowany jako bezrobotny, nie posiada żadnego majątku, prawa do lokalu a pojazd, które służył mu w celach prowadzenia działalności gospodarczej został zajęty przez Egzekutora Izby Celnej w [...].

Po wniesieniu zażalenia skarżący przesłał pismo procesowe z dnia 7 stycznia 2014 r. do którego załączył postanowienia Dyrektora Izby Celnej w [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. Jako że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź w częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy jest sytuacja materialna skarżącego. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem.

Niewątpliwie podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz lub budzi uzasadnione wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli postanowienia Sądu pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze całokształt dokumentacji oraz oświadczeń obrazujących sytuację majątkową skarżącego i doszedł do przekonania, że uiszczenie już tylko wpisu od skargi w kwocie 993 zł wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W tym miejscy należy podnieść, że w dniu 14 stycznia 2014 roku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo [...] z dnia 7 stycznia 2014 r. wraz z załączonym postanowieniem Dyrektora Izby Celnej w [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego względem skarżącego, ze względu na nieuzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ ustalił, że skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego oraz nieruchomości ani też praw majątkowych, z których można byłoby przeprowadzić skuteczną egzekucję.

W zakresie sytuacji rodzinno-majątkowej, z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący jest osobą bezdomną oraz bezrobotną (działalność gospodarcza skarżącego została zawieszona), posiada zobowiązanie finansowe w postaci zasądzonych przez Sąd na rzecz małoletniego dziecka alimentów w kwocie [...] zł miesięcznie (wyrok Sądu Okręgowego w Opolu I Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2011 r. sygn. akt. [...]) oraz nie posiada żadnego majątku.

Podkreślić wypada, że przedstawione miesięczne wydatki na utrzymanie siebie i rodziny oraz wysokość dochodów (ich brak) i obciążeń skarżącego należy skonfrontować z wysokością wpisu sądowego należnego do uiszczenia w sprawie. Wobec tego, uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że kwota wpisu oszacowanego na 993 zł jest w warunkach rozpoznawanej sprawy wysoka, zaś Sądowi wiadomo z urzędu, że rozpoznawana sprawa [...] nie jest jedyną, w której występuje jako skarżący. Przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, również wartość wpisu winna stanowić punkt odniesienia przy dokonywaniu oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy.

W takim kontekście Naczelny Sąd Administracyjny dokonał odmiennej oceny sytuacji finansowej [...] niż Sąd pierwszej instancji.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.