Wyrok NSA, sygn. akt V SA 35/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Policja
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Milicja Obywatelska działająca w zakresie sobie właściwym nie jest formacją zmilitaryzowaną natomiast działając tempore belli w szczególnych okolicznościach -może mieć taki właśnie charakter. Wobec tego grupie operacyjnej Milicji Obywatelskiej, wydzielonej z powodów nadzwyczajnych i działającej na specjalnych podstawach prawnych, w sytuacji podporządkowania zadaniom i strukturze wojskowości można przypisać charakter zmilitaryzowany.

TEZY

Milicja Obywatelska działająca w zakresie sobie właściwym nie jest formacją zmilitaryzowaną natomiast działając tempore belli w szczególnych okolicznościach -może mieć taki właśnie charakter. Wobec tego grupie operacyjnej Milicji Obywatelskiej, wydzielonej z powodów nadzwyczajnych i działającej na specjalnych podstawach prawnych, w sytuacji podporządkowania zadaniom i strukturze wojskowości można przypisać charakter zmilitaryzowany.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Genowefy K.-G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 listopada 2000 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Genowefa K.-G. złożyła skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 21 listopada 2000 r., (...) utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z 6 czerwca 2000 r., (...). Mocą tej ostatniej decyzji pozbawiono Skarżącą uprawnień kombatanckich. Uprawnienia te Skarżąca otrzymała na podstawie decyzji ZBoWiD z 1979 r., z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie 17 lipca 1945 - 31 maja 1947 r. Pod tym terminem kryła się służba Skarżącej w MO.

Niekorzystne dla Skarżącej rozstrzygnięcia organu administracji były motywowane okolicznością, iż wedle art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. osoby, które miały przyznane uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej, uprawnienia te tracą w wyniku procesu weryfikacyjnego. Możliwe jest jedynie zachowanie tych uprawnień, gdyby osoby te brały udział w walkach z UPA lub Wehrwolfem /w ramach służby w wojsku lub służbach zmilitaryzowanych/. Skarżąca w czasie służby MO brała udział w "walkach z bandami" /tak w deklaracji członkowskiej ZBoWiD/. Działo się to na terytorium woj. szczecińskiego, w miejscowości D. w okolicach N. Skarżąca konsekwentnie podaje /także w odwołaniu/, że w jej wypadku "bandy" były złożone z niemieckiego podziemia. W zaskarżonej decyzji organ administracji nie kwestionując tej okoliczności podaje zarazem, iż nie jest możliwe uznanie tego rodzaju działalności za działalność kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 1991 r., ponieważ MO nie była "służbą zmilitaryzowaną", zaś zwalczanie band /ukraińskich lub odpowiednio - niemieckich/, aby mogło mieć prawne skutki w zakresie udanego zarzutu w czasie postępowania weryfikacyjnego musiało odbywać się w ramach służ zmilitaryzowanych, do których milicji się nie zalicza, o czym świadczy utrwalone orzecznictwo SN i NSA.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Nie wchodząc na grunt kwestii, którą rozstrzygał skład powiększony NSA /uchwała z dnia 12 czerwca 2000 r." OPS 5/00/ i gdzie przyjęto iż milicja Obywatelska nie byłą służbą zmilitaryzowaną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, należy wskazać, że stan faktyczny sprawy /niedostatecznie zdaniem sądu wyjaśniony/ jest odmienny. Skarżąca konsekwentnie /także w okresie uzyskiwania uprawnień kombatanckich, a więc wtedy, gdy brak było podejrzeń o stronnicze przedstawienie sprawy w zakresie okoliczności ówcześnie bez prawnego znaczenia: w zwalczaniu jakich band Skarżąca uczestniczyła/ mówi o udziale w specjalnej grupie operacyjnej, której zadaniem było zwalczanie band niemieckiego podziemia. Nie o to więc idzie, że Skarżąca zwalczała te ugrupowania jako milicjantka. lecz dlatego, że była członkiem "grupy operacyjnej". W tej sytuacji stanowisko co do braku "zmilitaryzowanego charakteru" milicji en bloc nie rozwiązuje sprawy charakteru formacji, w jakiej Skarżąca działała. Można bowiem prezentować pogląd /podzielany przez sąd w niniejszej sprawie/, iż milicja działająca w zakresach sobie właściwych nie jest formacją zmilitaryzowana, natomiast działając tempore belli w szczególnych okolicznościach - ma taki właśnie charakter. W każdym razie - uchwała OPS 5/00, czy - przykładowo - orzeczenie SN z dnia 14 października 1999 r. III RN 93/99 - OSNAPU 2000 nr 15 poz. 572 takiej możliwości interpretacyjnej nie zaprzecza, ani jej nie wyklucza. Jednak kwestie związane z uczestnictwem Skarżącej w ramach grupy operacyjnej nie zostały w ogóle w postępowaniu wyjaśnione. W szczególności zaś powstaje problem jak Skarżąca znalazła się we wspomnianej grupie /czy została tam skierowana i jakim aktem, czy była zmobilizowana itd./; czy chodzi o działanie będące konsekwencją rozkazu nr 306 MON z grudnia 1945 w sprawie skoordynowania działań Wojska Polskiego z Milicją Obywatelską w walce z nasilającymi się działaniami band; co konkretnie było przedmiotem działania Skarżącej jako członkini grupy operacyjnej. Kwestie te nie zostały w sprawie wyjaśnione, pozostając przesłonięte faktem, iż Skarżąca była jednocześnie milicjantką co - przy przyjęciu tezy o braku zmilitaryzowanego charakteru MO sensu largissimo - eliminowało w oczach organu administracji potrzebę prowadzenia dokładniejszego badania okoliczności faktycznych sprawy co do zwalczania band niemieckich. Jednakże jeśli przyjąć, że teza o braku zmilitaryzowanego charakteru przez MO dotyczy normalnych, zwykłych kompetencji i zadań milicji, to działalności w jej ramach specjalnych, wydzielonych grup operacyjnych, gdyby okazało się, że są one podporządkowane zadaniom i strukturze wojskowości, co przeprowadzano z nadzwyczajnych powodów i na specjalnych podstawach prawnych - można byłoby przypisać wspomnianej grupie i działalności w niej Skarżącej - charakter zmilitaryzowany. Wydaje się wątpliwe, aby w odniesieniu do grup operacyjnych, działających na mocy rozkazu MON i współdziałających z wojskiem należało opowiadać się za kryterium "zmilitaryzowania" tak, jak je ujęto w uchwale OPS 5/00 w stosunku do milicji en bloc, tj. jako przeprowadzenia zmilitaryzowania tej służby w drodze aktu normatywnego, analogicznego do tego, jaki wydano w stosunku do PKP. Ustalenie charakteru wydzielonej grupy operacyjnej tak co do zasady, jak i w konkretnej sprawie wymaga przeprowadzenia dodatkowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy.

W związku z tym należy także wskazać, że postępowanie administracyjne w zakresie spraw kombatanckich podlega ogólnym zasadom i standardom rzetelnej procedury i nie ma w tym zakresie wyłączeń dotyczących stosowania zarówno przepisów dotyczących zasad ogólnych, jak i art. 77 Kpa. Ponieważ ustaleń o których wyżej mowa w sprawie nie przeprowadzono, a zatem uznać to należy za uchybienie, rzutujące na wynik sprawy. W tej sytuacji na postawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. W kwestii kosztów orzeczenie oparto na art. 55 tejże ustawy.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne sędziego Z. Szonerta do wyroku V SA 35/01

Stan faktyczny sprawy wskazuje, że skarżąca, jako funkcjonariusz MO, brała udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem w latach od 17.07.1945 r. do 31.05.1947 r. /według zaświadczenia Woj. Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie z dnia 12.09.1998 r./. W związku z powyższym uprawnienia otrzymała wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w ww. okresie.

W życiorysie swoim i deklaracji członkowskiej skarżąca podaje, że brała czynny udział we wszystkich akcjach organizowanych przeciw wrogim elementom. Udział w walce z grupą żołnierzy niemieckich tzw. "niedobitktów" sygnalizuje dopiero w odwołaniu od decyzji Kierownika Urzędu z dnia 6.06.2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Nie wynika przy tym, że były to tzw. grupy "Wehrwolfu".

Skarżąca podaje, że służbę w MO pełniła w miejscowości D. oraz w Komendzie Powiatowej MO w N. Nie ma podstaw przypuszczać, że służbę tę pełniła w szczególnych lub odmiennych warunkach, niż powszechnie obowiązujących funkcjonariuszy MO, którzy w miarę potrzeb wydzielani byli także do grup operacyjnych realizujących zadanie specjalnie samodzielnie lub we współdziałaniu ze służbą bezpieczeństwa lub wojskiem. Artykuł 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach uznający za działalność kombatancką uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, został zmieniony przez art. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach. Przepis ten otrzymał brzmienie, według którego za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz militaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 1999 r. III RN 93/99 orzekł, że MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu ww. przepisu. Stanowisko Sądu Najwyższego w tej sprawie potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12 czerwca 2000 r. OPS 5/00, stwierdzając, że MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Brak jest zatem, w mojej ocenie, zarówno podstaw faktycznych jak i prawnych do kwestionowania w niniejszej sprawie utrwalonej linii orzecznictwa sądowego, znajdującego także umocowanie w założeniach aksjologicznych ustawy o kombatantach wyrażonych w jej preambule.