Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 271/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...]r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...]r. nr [...] o odmowie umorzenia skarżącemu M. J. należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy.

Stwierdził, że 14 kwietnia 2020r. wpłynął do organu wniosek strony o umorzenie składek.

W jego uzasadnieniu skarżący powołał się na swą trudną sytuację finansową i zdrowotną. Podnosił, że do powstania zadłużenia doszło na skutek długotrwałej choroby. Stwierdził, że prowadzi jednoosobowo transport międzynarodowy busem, [...] 2019r. zachorował i nie pracował do listopada, a w lutym transport stanął z powodu pandemii. Spowodowało to, że nie ma pracy i źródła utrzymania. Obecnie leczenie przyniosło skutek, stan zdrowia strony poprawił się na tyle, że od sierpnia 2020r. wróciła do pracy w ramach samozatrudnienia, co pozwala na osiągnięcie stałego dochodu ok. 3 000 – 4 000 zł miesięcznie (formularz ROF, karta 37 i nast. wspólnych akt administracyjnych).

Decyzją z [...]r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł.

Należności na ubezpieczenia społeczne, o których organ rozstrzygnął w ww. decyzji obejmowały poszczególne miesiące od listopada 2003r. do stycznia 2012r., w tym nieprzerwanie od grudnia 2004r. do marca 2007r. oraz od czerwca 2007r. do stycznia 2012r.

Należności na ubezpieczenie zdrowotne dotyczyły poszczególnych miesięcy od listopada 2003r. do lutego 2020r., w tym nieprzerwanie od grudnia 2004r. do marca 2007r. oraz od czerwca 2007r. do lutego 2020r.

Składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych obejmowały nieprzerwanie okresy od lutego 2005r. do lutego 2007r. oraz od czerwca 2007r. do stycznia 2012r.

Natomiast przyczyną odmowy był fakt, że – w ocenie ZUS - w przypadku strony nie zachodzą konieczne ku temu przesłanki, ani określone w ustawie systemowej, ani rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określającym zasady umarzania tych należności.

Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS zbadał sprawę po raz kolejny, jednak zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy pierwotne rozstrzygnięcie.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ podniósł, że – zgodnie z oświadczeniem - skarżący prowadził działalność gospodarczą od 1999 r. do 2011 r. Wówczas jako pracodawca był zobowiązany do regulowania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Od 2005 r. pozostawał w stosunku pracy i miał obowiązek regulować jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jednakże w 2011 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu międzynarodowego z powodu objawów choroby uniemożliwiającej prowadzenie pojazdów ciężarowych zawodowo. Skarżący oświadczył, że w maju 2019 r. wskutek rozwoju choroby i pojawienia się ostrych zaburzeń widzenia doszło do pogorszenia się jego stanu zdrowia, a w konsekwencji do hospitalizacji. Prowadzona wówczas egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. była od lat bezskuteczna, bowiem faktycznie nie prowadził działalności gospodarczej, nie miał też żadnego majątku, który mógłby zostać zajęty. Egzekucja w tym zakresie nie przyniosła żadnych skutków.

Dalej strona wyjaśniła, że prowadzona od maja 2020 r. intensywna terapia lekarska doprowadziła do cofnięcia się choroby do tego stopnia, że możliwe było podjęcie przez nią pracy. Skarżący podniósł, że suma zaległości w zasadzie uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Dodatkowo wartość odsetek jest wyższa niż kwota miesięcznych dochodów, jakie mógłby uzyskać. Dlatego uważa, że istniejące zadłużenie powoduje, że podjęcie jakiejkolwiek pracy ponad kwotę wolną od zajęcia jest ekonomicznie nieuzasadnione - ewentualna egzekucja stawia pod znakiem zapytania sens takiej czynności, nie jest stanie uzyskać wynagrodzenia ponad kwotę 3.000,00 zł - 3.500,00 zł.

Wspomniał, że posiada zobowiązanie alimentacyjne względem dziecka w kwocie [...]zł. W konsekwencji, po odliczeniu alimentów, pozostała kwota podlegałaby zajęciu, co oznacza, że nie otrzyma do swojej dyspozycji żadnego wynagrodzenia i nie będzie miał środków nawet na żywność. Z podobnych powodów nie istnieje ekonomiczny sens podjęcia na nowo własnej działalności gospodarczej w pełnym wymiarze, gdyż w takiej sytuacji wszystkie środki z tytułu dochodów zostałyby zajęte na poczet zadłużenia. Wtedy nie byłby w stanie spłacać nawet zobowiązań alimentacyjnych wobec dziecka.

Stwierdził też, że nikt nie podejmie się pracy w sytuacji, gdy zajęte zostanie 100 % wynagrodzenia na zadłużenie i alimenty, co doprowadzi do braku środków na utrzymanie. Umorzenie zadłużenia za lata ubiegłe pozwoli mu na powrót, po latach choroby, do normalnego funkcjonowania, na regulowanie danin publicznych oraz na pracę wg legalnych zasad.

Prezes ZUS stwierdził, że z przedłożonych dowodów wynika, że skarżący:

— jest żonaty,

— prowadzi działalność gospodarczą zaliczaną do mikroprzedsiębiorców, która wygenerowała:

w 2017 r. - przychód w wysokości [...]zł, dochód w wysokości [...]zł,

w 2018 r. - przychód w wysokości [...]zł, dochód w kwocie [...]zł,

w 2019 r. - przychód w wysokości [...]zł, dochód w kwocie [...]zł,

w okresie od stycznia do czerwca 2020 r, (wg KPiR) - przychód w wysokości

[...]zł, dochód w kwocie [...]zł,

— nie pobiera świadczenia rentowego czy emerytalnego,

— nie posiada dochodu z innych źródeł,

— nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy,

— nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej,

— nie korzysta z innych form pomocy,

— ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 2.000,00 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości od 400,00 zł do 500,00 zł, koszty związane z leczeniem w wysokości od 200,00 zł do 300,00 zł oraz inne w wysokości 1.000,00 zł,

—prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje dochód w wysokości 4.000,00 zł netto miesięcznie.

— posiada zobowiązania finansowe z tytułu podatków w nieokreślonej wysokości oraz alimentacyjne w wysokości [...]zł; zobowiązania są spłacane w dobrowolnych wpłatach,

— nie posiada ruchomości, nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności.

Wg Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w okresie od 1 czerwca 1999 r. do nadal strona prowadzi działalność gospodarczą A (kod PKD 49.41.Z-Transport Drogowy Towarów). Organ ustalił także, że skarżący:

- podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu w B Sp. z o.o. (zgłoszenie od [...]r., od [...] udzielony urlop bezpłatny na wniosek zaineresowanego)

- ma czynny tytuł do ubezpieczeń jako pracownik w C Sp. z o.o. (zgłoszenie od [...]r., ostatnia deklaracja złożona została za [...]z podstawą minimalnej krajowej),

- na podstawie danych pozyskanych z Bazy Ksiąg Wieczystych nie figuruje jako właściciel czy współwłaściciel majątku nieruchomego,

- zostało wdrożone przymusowe postępowanie egzekucyjne na należności ż tytułu składek.

Organ dokonał analizy kwestii przedawnienia należności i stwierdził, że nie nastąpiło.

Stwierdził, że ustawa z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) od 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ wszczęcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych dla poszczególnych funduszy oraz składane wnioski w drodze ustawy abolicyjnej z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), zwaną dalej ustawą abolicyjną.

Dalej organ wskazał, że w przypadku strony nie zachodzi całkowita nieściągalność długu, toczy się bowiem wobec niej postępowanie egzekucyjne. Strona prowadzi aktywną działalność gospodarczą, w wyniku której w okresie od stycznia do czerwca 2020r. osiągnęła dochód wynoszący prawie [...]zł. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która osiąga 4 000 zł dochodu miesięcznie. Powoduje to, że dochody gospodarstwa strony są wyższe, niż minimum przewidziane dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynoszące 2 123,68 zł, co wskazuje, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych strony jest możliwe. Ponadto ZUS ustalił, że na podstawie ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, skarżący otrzymał pomoc udzieloną przez Prezydenta Miasta T. w wysokości 5.000,00 zł. Odnosząc się do argumentu strony wskazującej na jej długotrwałą chorobę organ podniósł, że skarżący nie wykazał, że jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy, zresztą prowadzi działalność gospodarczą. Nadto sam fakt choroby nie jest wystarczający do umorzenia należności, konieczne jest także wystąpienie skutku w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu. Natomiast strona uzyskuje dochód z działalności gospodarczej. Analizując przesłankę uzasadnionego interesu strony także uznał, że nie została ona spełniona, gdyż strona nie jest zagrożona ubóstwem.

W skardze na to rozstrzygnięcie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i zasądzenie kosztów postępowania, aczkolwiek nie sformułowała co do niej konkretnych zarzutów.

W uzasadnieniu podniosła, że celem umorzenia należności z tytułu składek jest również przywrócenie ekonomicznego funkcjonowania jednostki, która nie poradziła sobie w działalności gospodarczej. Zdjęcie ze strony zadłużenia z tego tytułu pozwoliłoby mu wrócić do normalnego ekonomicznego funkcjonowania w społeczeństwie. Aktualnie podejmowanie pracy, która przynosiłaby dochody wyższe, niż kwota wolna od zajęcia egzekucyjnego jest ekonomicznie nieuzasadnione. W sytuacji, gdy suma odsetek jest wyższa, niż kwota dochodów, jakie strona mogłaby osiągnąć, należy rozważyć, czy zasadnym jest utrzymywanie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanu zadłużenia, który sprawia, że skarżący nie może podjąć legalnej pracy, płacić składek na ubezpieczenie społeczne i normalnie funkcjonować w społeczeństwie płacąc daniny publiczne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął następujące stanowisko:

Skarga nie jest uzasadniona.

Na wstępie Sąd przeanalizował sprawę pod kątem ewentualnego przedawnienia należności, jednak doszedł do przekonania, że ono nie nastąpiło.

Wg stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2002r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ww. przepis był nowelizowany. Ustawa z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie 1 stycznia 2003 r.

Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249 oraz WSA w Gliwicach z 16 stycznia 2020r., sygn. akt I SA/Gl 1140/19.

Skoro najstarsze wymagalne należności dot. listopada 2003r., to termin ich przedawnienia wynosił 10 lat.

Mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., do którego dodano ust. 5a-5d. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Wobec powyższego, 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012r. upłynąłby co do zasady z dniem 1 stycznia 2017r. Natomiast na str. 4 dec. I instancji organ wskazał, że w 2007r. nastąpiło wszczęcie egzekucji administracyjnej, co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Następnie 22 grudnia 2014r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, (Dz. U. z 2012r., poz. 1551) zwaną ustawą abolicyjną. Zgodnie z art. 1 ust. 15 ww. ustawy bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji. Zatem bieg terminu przedawnienia powtórnie został zawieszony od 22 grudnia 2014r. do 24 listopada 2017r. czyli na okres 2 lat i 11 miesięcy i dwóch dni. Po tym dniu rozpoczął on bieg po raz kolejny. Doliczając 2 lata, 11 miesięcy i 2 dni do dnia 24 listopada 2017r. otrzymujemy 26 października 2020r., podczas gdy decyzja I instancji została wydana [...]r. Faktem jest, że decyzja II instancji została wydana [...]r., tym niemniej nie można zapominać, że w roku 2007 zostało wobec strony wszczęte postępowanie egzekucyjne (dec. I instancji, str. 4), które zakończyło się dopiero 18 września 2014r. Na str. 6-14 organ zawarł tabele, z których szczegółowo wynika, kiedy zakończyła się egzekucja należności objętych poszczególnymi tytułami wykonawczymi i kiedy uprawomocniły się decyzje o abolicji.

Prowadzi to do wniosku, że zasadna jest ocena organu, że należności strony z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Wobec takiego ustalenia, Sąd przystąpił do zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie.

Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia w odniesieniu do wnioskodawcy którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020, poz. 266 t.j. – dalej powoływana jako ustawa) oraz rozporządzenia wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji ustawowej tj. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (t.j. Dz. U. z 2003r., nr 141, poz.1365 – w dalszej części przytaczana jako rozporządzenie). Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez wnioskodawcę nie powoduje konieczności uwzględnienia jego wniosku. Zatem nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejś z przesłanek umorzenia, organ, podejmując decyzję w przedmiocie wniosku właśnie z uwagi na jej uznaniowy charakter nie jest zobowiązany do udzielenia wnioskowanej ulgi.

Zgodnie z art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020, poz. 266 t.j):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Analizując kolejno przesłanki całkowitej nieściągalności Sąd stwierdza, że w badanej sprawie stanowisko organu jest zasadne, bowiem w odniesieniu do części z nich strona nie wykazała, że zachodzą, co do części zaś nie zachodzą w sposób oczywisty, tak jak to jest w przypadku przesłanek określonych w pkt. 1, 3 i 4a.

Co do pozostałych przesłanek strona nie wykazała, że złożono w stosunku do niej wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego lub że toczyło się postępowanie likwidacyjne. Toczy się natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora ZUS w R., w toku którego nie został stwierdzony brak majątku albo taki stan majątkowy strony, który wskazywałby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (dec. I instancji, str. 7). Stan egzekucji w toku potwierdza sam skarżący argumentując nieopłacalność podjęcia zatrudnienia w sytuacji, gdy osiągnięte wynagrodzenie pozostałe po zapłaceniu alimentów zostanie zajęte przez komornika. Natomiast do oceny istnienia trwałej nieściągalności czy też stwierdzenia, że nie jest możliwe uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, właściwy jest wyłącznie organ egzekucyjny. (Tak WSA w Warszawie, w wyroku z 19 maja 2009r., sygn. akt V SA/Wa 40/09).

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że nie została spełniona żadna z przesłanek ustawowych, umożliwiających organowi umorzenie należności.

Natomiast jedyną podstawą ich umorzenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jest istnienie "uzasadnionego przypadku", o którym mowa w cytowanym wyżej ust. 3a ustawy na zasadach określonych w rozporządzeniu ministra, wydanym na podstawie delegacji ustawowej przewidzianej w art. 28 ust. 3b ustawy.

Stosownie do tego ostatniego przepisu, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wykonując tę delegację, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (t.j. Dz. U. z 2003r., nr 141, poz.1365).

W myśl jego § 3:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając sytuację strony przez pryzmat tych przesłanek, również należy podzielić pogląd organu co do tego, że w przypadku strony one nie zachodzą.

Co do pierwszej z nich, z akt sprawy wynika, że skarżący i jego małżonka osiągają miesięczne dochody w wysokości ok. [...]zł ([...]zł dochodu z działalności gospodarczej strony : 6 miesięcy od stycznia do czerwca + ok. 4 000 zł miesięcznie dochodu żony). W ocenie Sądu kwota taka z pewnością umożliwia stronie spłacanie zadłużenia bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnośnie drugiej zauważyć należy, że okresy nieopłacania składek trwały po kilka, a nawet kilkanaście lat, tak jak to jest w przypadku składki na ubezpieczenie zdrowotne, w przypadku której zaległości obejmują okres od czerwca 2007 r. do lutego 2020r., zatem nie mogły być spowodowane klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem. Na żadne nadzwyczajne zdarzenie zresztą skarżący się nie powołuje.

W zakresie przesłanki trzeciej przyznać trzeba rację organowi, że sama choroba jako taka nie uzasadnia umorzenia należności. W takim przypadku konieczne jest jeszcze wystąpienie skutku takiej choroby w postaci pozbawienia strony możliwości uzyskiwania dochodów. Natomiast strona cały czas prowadziła działalność gospodarczą i dochody takie uzyskiwała.

Z powyższego wynika, że nie została spełniona żadna z przesłanek koniecznych dla umorzenia należności z tytułu składek, ani określona w ustawie, ani w rozporządzeniu. W takim zaś wypadku, decyzja ZUS nie narusza prawa, a skarga podlega oddaleniu.

Końcowo Sąd orzekający przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Natomiast w przedmiotowej sprawie trudno nie zauważyć, że skarżący nie płacił ciążących na nim należności składkowych całymi latami, co wskazuje na jego stosunek do tych danin. Jest on profesjonalnym przedsiębiorcą i to jego obciążają konsekwencje podejmowanych decyzji biznesowych. Jeśli prowadzona przez niego działalność w tak długich okresach nie pozwalała mu na regulowanie składek na ubezpieczenia społeczne, to koniecznym było podjęcie rozwiązań pozwalających na naprawę tej sytuacji, a nie dalsze generowanie zaległości.

ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy i ich porównanie w konkretnym przypadku.

Natomiast zarówno okres, jaki obejmują kwoty objęte wnioskiem (zaległości dotyczą lat 2003 – 2012), jak i ich suma wynosząca ponad [...]zł wskazują, że umorzenie zaległych składek poprawiłoby w sposób nieuzasadniony konkurencyjność strony w stosunku do tych przedsiębiorców, którzy ciążące na nich obowiązki wykonują co do zasady terminowo i w pełnym zakresie.

Wreszcie stoi temu na przeszkodzie art. 84 Konstytucji, nakazujący każdemu zobowiązanemu ponoszenie danin publicznych na jednakowych zasadach. Stosownie bowiem do powołanego przepisu, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności a jej umorzenie przy braku takiej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, które – zdaniem Sądu – w przedmiotowej sprawie nie zachodzą, to niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne i naruszające zasady uznania administracyjnego.

Zatem także interes publiczny przemawia przeciwko umorzeniu należności.

Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).