Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2504/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 105 par 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2013 roku nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2013 r. poz. 267 – dalej jako "kpa") Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2013 roku nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1979 r. nr [...], zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wsi L. i K. gmina S. , w części dotyczącej działki oznaczonej przed scaleniem nr [...] o pow. 2,00 ha położonej w miejscowości L. i uznając brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy umorzył postępowanie w całości.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia [...] września 1979 roku nr [...] Wojewoda [...] zatwierdził projekt scalenia gruntów wsi L. i K. gmina S.

Wnioskiem z dnia 10 marca 2012 roku R.P. , wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1979 roku nr [...] w części dotyczącej działki oznaczonej przed scaleniem nr [...] o pow. 2,00 ha położonej w miejscowości K. Zarzucił, że w tej części, decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności z naruszeniem art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 roku o scalaniu i wymianie gruntów. Zdaniem R.P. , podczas prac scaleniowych, bez zgody jego dziadków tj. A. i W.P., objęto scaleniem działkę nr [...], na której znajdowały się budynki stanowiące ich odrębną od gruntu własność. Powołał się na decyzję Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] września 1975 r. l.dz.[...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi L. (bez budynków).

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 roku nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1979 roku nr [...], zatwierdzającej ww projekt scalenia wskazując, że w wyniku przeprowadzonej analizy akt sprawy nie znaleziono podstaw do stwierdzenia nieważności ww decyzji. Przywołując art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ wskazał, że brak udziału w postępowaniu na prawach strony może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania, nie jest natomiast samoistną podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji.

Zdaniem organu, z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] marca 1969 r. L.dz.[...] w sprawie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów K. wynika, że działki oznaczone nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 7,07 ha stanowiące własność Państwowego Funduszu Ziemi dotychczas figurujące w rejestrze gruntów K. na W.P. (jako dzierżawcę) przepisano na J.P. (ojca skarżącego), który je następnie użytkował na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] października 1968 roku.

Dziadkowie skarżącego A. i W. małż. P. zam. w m. K. na podstawie Aktu Własności Ziemi z dnia [...] czerwca 1975 r. nr [...] wydanego przez Naczelnika Gminy w S. stali się właścicielami działek nr nr [...] i [...], o łącznej pow. 6,27 ha, położonych we wsi L. Następnie decyzją z dnia [...] września 1975 r. l.dz.[...] Naczelnik Gminy w S. przejął na własność Skarbu Państwa ww gospodarstwo rolne stanowiące ww. działki nr nr [...] i [...] o pow. 6,27 ha (bez budynków). Budynki wyłączone z gospodarstwa stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności a W.P. uzyskał prawo dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha.

Postępowanie scaleniowe gruntów wsi L. i K. gmina S., zostało zainicjowane decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1978 r. nr [...].

W międzyczasie umową sprzedaży z dnia [...] grudnia 1978 r. nr rep. A [...] K. i J. małż. P. (rodzice skarżącego) nabyli od Państwowego Funduszu Ziemi dzierżawioną dotychczas nieruchomość w m. K. oznaczoną jako działki nr nr [...] i [...] o pow. 5,22 ha. Scaleniem objęto m.in. powyższe grunty K. i J. małż. P. oznaczone jako działki nr nr [...] i [...], o łącznej pow. 5,22 ha oraz grunty Państwowego Funduszu Ziemi oznaczone m.in. jako działka nr [...] o pow. 2,00 ha.

Projekt scalenia gruntów wsi L. i K. gmina S. został zatwierdzony ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1979 r. nr [...]. W wyniku postępowania scaleniowego K. i J. małż. P. wydzielono grunty oznaczone jako działka nr [...] o pow. 5,22 ha, w skład której weszła m.in. część kwestionowanej przez skarżącego przedscaleniowej działki nr [...] wraz z zabudowaniami.

Następnie w wyniku wymiany gruntów wsi K., zatwierdzonej decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w C. z dnia [...] października 1990 r. nr [...] K. i J. małż. P. w zamian za grunty oznaczone jako działka nr [...] o pow. 5,22 ha otrzymali grunty oznaczone jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 5,48 ha.

Grunty oznaczone jako działki nr [...] i nr [...] stanowią obecnie własność uczestników postępowania A. i D. małż. P., którzy nabyli je na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 2008 r. Rep. A nr [...] od P.P. (brata skarżącego).

Organ I instancji ustalił ponadto, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w C. stwierdził, że spadek po W.P., zmarłym dnia [...] września 1985 r., nabyli żona A.P. w 1/4 części oraz dzieci: J.P., A.S. i K.P.po 1/4 części każde z nich, natomiast spadek po A.P., zmarłej dnia [...] kwietnia 1988 r., nabyły po 1/3 części dzieci: J.P., A.S. i K.P.

Do akt złożono także umowę darowizny z dnia [...] stycznia 2013 r. Rep. A nr [...] oraz umowę darowizny z dnia [...] marca 2013 r. Rep. A nr [...], mocą której skarżący R.P. - syn K. i J. małż. P. – nabył "udział wynoszący 2/3 części w zabudowaniach stanowiących spadek po A. i W. małż. P., a pozostałe 1/3 części przysługuje K.P.".

Organ wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów, grunty pod zabudowaniami nie mogły być objęte scaleniem bez zgody ich właściciela (samoistnego posiadacza). Uznał jednak, że skoro przed scaleniem działka nr [...] o pow. 2,00 ha znajdowała się w Państwowym Funduszu Ziemi, to w spornym postępowaniu wymagana była jedynie zgoda podmiotu reprezentującego Skarb Państwa na objęcie scaleniem tych gruntów a nie zgoda dziadków skarżącego zajmujących budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności. Właściciele tego typu budynków stanowiących odrębny przedmiot własności powinni być traktowani jak strony czyli uczestnicy scalenia. W ocenie organu okoliczność, że A. i W. małż. P. nie zostali wykazani jako uczestnicy scalenia, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji scaleniowej z 1979r. gdyż pominięcie stron w postępowaniu może być przesłanką do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Analiza akt sprawy prowadzona z urzędu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wykazała podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji stosownie do innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 Kpa.

Na skutek złożonego przez R.P. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił swoją pierwotną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia z 1979r. i umorzył postępowanie administracyjne w całości. W uzasadnieniu wskazał, że w czasie wydania decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1979 roku zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wsi L. i K. gmina S. , działka oznaczona jako nr [...] o pow. 2,00 ha położona w miejscowości K. znajdowała się w Zasobie Państwowego Funduszu Ziemi. Uznał zatem, że w tej sytuacji R.P. nie można uznać za stronę postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1979 roku, w części dotyczącej działki oznaczonej jako nr [...], bowiem swe roszczenia do tej działki wywodzi on z następstwa po A. i W.P., a ci nie byli jej właścicielami. Tym samym, postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

Skargę do tut. Sądu na powyższą decyzję złożył R.P. . Skarżący wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] września 2013 roku nr [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji w celu zmiany decyzji z dnia [...] czerwca 2013 roku nr [...] na decyzję stwierdzającą nieważność oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżonym decyzjom zarzucił naruszenie przepisów postępowania, administracyjnego, w szczególności art. 7, 8, 9, 75 § 1, 77 § 2, 78 § 1 i art. 80 k.p.a., oraz naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazał, że nabył od spadkobierców A. i W.P. udział w nieruchomościach budynkowych a przez to ma interes prawny by być stroną postępowania. Ponownie zarzucił, że decyzja scaleniowa z 1979r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż jego dziadkowie pomimo, iż pobudowali budynki na dzierżawionym gruncie nie zostali wykazani jako uczestnicy scalenia ( jako strona). Ponownie podniósł, że scaleniem objęta była działka o nr [...] w miejscowości L. będąca w zasobie Państwowego Funduszu Ziemi, na której posadowione były budynki dziadków stanowiące ich odrębną od gruntu własność. Podniósł, że jego dziadkowie zdali na rzecz Państwa niezabudowane działki nr [...] i [...] położone w miejscowości L. , natomiast sporna działka oznaczona nr [...] położona była w miejscowości K. odległej o około 3 km i tam jego dziadkowie mieszkali. Według skarżącego A. i W.P. w miejscowości K. dzierżawili od PFZ działki o numerach [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uczestnicy postępowania A. i D. małż. P. wnieśli o oddalenie skargi, w międzyczasie złożyli wniosek o zawieszenie postępowania do czasu ustalenia następców prawnych zmarłej w dniu [...] sierpnia 2013r. uczestniczki postępowania K.P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W postępowaniu sądowoadministracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 dalej jako "ppsa"). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ppsa decyzja podlega uchyleniu, gdy narusza przepisy postępowania w sposób, mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia jak również gdy doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie z wniosku R.P. o stwierdzenie nieważności decyzji scaleniowej z 1979r. zostało umorzone na podstawie art. 105 § 1 kpa. Organ co prawda nie przywołał tego przepisu w podstawie prawnej decyzji, ale uchybienie to, wobec oczywistej treści uzasadnienia decyzji, nie miało wpływu na wynik sprawy. Słusznie organ przywołał w uzasadnieniu podstawowy dla wyniku sprawy art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Prawidłowo przywołano też poglądy prezentowane w orzecznictwie, w tym pogląd WSA w Warszawie wyrażony w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2401/05 wskazujący, że "Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego". Przy czym "Interes prawny", którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu, a tej cechy po stronie skarżącego nie wykazano.

W toku postępowania ustalono, że dziadkowie skarżącego - małżonkowie P. na podstawie Aktu Własności Ziemi z 1975r. w trybie "uwłaszczenia" nabyli gospodarstwo rolne we wsi L. o łącznej powierzchni 6,2700 ha, następnie decyzją z dnia [...] września 1975 roku ww gospodarstwo rolne rolnego obejmujące działki oznaczone jako nr [...], nr [...] oraz nr [...], za wyjątkiem budynków zostało przejęte na rzecz Państwa. Z decyzji z dnia [...] września 1975 r. l.dz.[...] wynika, że z dotychczasowego gospodarstwa pozostawiono im do dożywotniego użytkowania jako grunt pod budynkami - 0,5000ha.

Grunt o powierzchni 2,0000 ha w m. K. , co do którego skarżący kwestionuje legalność postępowania scaleniowego nigdy nie stanowił własności jego dziadków. Był on własnością Państwa w dyspozycji Państwowego Funduszu Ziemi (PFZ), i pozostawał w latach 60-tych jedynie w ich dzierżawie – na co wskazuje sam skarżący w skardze. Tereny te od końca lat 60-tych dzierżawili a następnie zakupili 1978r. małżonkowie J. i K.P. Ojciec skarżącego zmarł a spadek po nim nabyli P.P. i K.P. – która zmarła w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji scaleniowej z 1979r. Z akt sprawy wynika, że na skutek dziedziczenia po J.P. w rodzinie P. powstał konflikt. Okoliczność ta jest istotna - dla zobrazowania stanu faktycznego sprawy. Skarżący wywodzi bowiem swoje prawa od dziadków A. i W.P., i kwestionuje scalenie gruntów z 1979r. w stosunku do położonych w m. K. nieruchomości, które w dacie scalenia stanowiły własność Państwowego Funduszu Ziemi a wyniku scalenia przypadły jego rodzicom J. i K.P. W sprawie istotne jest także jednoznaczne zastrzeżenie, że dziadkowie skarżącego na podstawie AWZ nabyli gospodarstwo rolne we wsi L. i to gospodarstwo we wsi L. o pow. 6,2700 ha we wrześniu 1975r. przekazali na rzecz Państwa, natomiast mieszkali w m. L. Wcześniej, jeszcze w latach 60-tych małżonkowie A. i W.P. dzierżawili grunty w m. K. Grunty te, jak ustalił organ I instancji, pod koniec lat 60-tych przeszły następnie w dzierżawę małżonków J. i K.P. czyli rodziców skarżącego, a w 1979r. w wyniku scalenia stały się ich własnością.

Skarżący, jak wynika ze skargi, wywodzi własność budynków wybudowanych przez małżonków P. w m. K. ze stosunku dzierżawy. Nie wskazał jednak podstawy prawnej uzasadniającej jego twierdzenia.

Prawo cywilne rozróżnia trzy rodzaje nieruchomości: nieruchomości gruntowe, budynkowe i lokalowe. Zgodnie z legalną definicją określoną w art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego - nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Zasadą jest, że części powierzchni ziemskiej, które odpowiadają definicji określonej w art. 46 § 1 Kc tzn. stanowiące odrębny przedmiot własności - zawsze są nieruchomościami gruntowymi i do nich zastosowanie ma zasada superficies solo cedit. Co do zasady budynki i wyodrębnione w nich lokale są więc częściami składowymi gruntu (art. 48 Kc). Aby zaś można było mówić o nieruchomościach budynkowych czy lokalowych – tj. budynkach i lokalach jako osobnych nieruchomościach nie związanych trwale z gruntem [czyli z nieruchomością gruntową] – musi to wynikać z wyraźnego przepisu prawa.

Wśród nieruchomości gruntowych, uwzględniając funkcję przeznaczenia, ustawodawca wyodrębnił dodatkowo kategorię nieruchomości rolnych. I tak zgodnie z art. 461 Kodeksu cywilnego nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Grunty pod budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi, a także konieczne do korzystania z tych budynków, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego też są nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) według art. 461 Kc [por. uchwałę SN z 30 maja 1996 r. w sprawie III CZP 47/96, OSNC 1996, nr 11, poz. 142, LEX Nr 25822]. Osobną definicję w kodeksie cywilnym przypisano gospodarstwu rolnemu, za które stosownie do art. 553 Kc uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z przywołaną już generalną zasadą superficies solo cedit budynki są częścią składową gruntu (art. 48 Kc i dzielą jego los prawny. Jako wyjątek od tej zasady ustawodawca wyróżnił budynki będące odrębnym od gruntu przedmiotem własności tj. stanowiące odrębne "nieruchomości budynkowe". Są nimi trwale z gruntem związane budynki, które na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Granice przestrzenne nieruchomości budynkowych wyznacza konstrukcja nieruchomości budynkowej co oznacza, że pokrywają się one z bryłą budynku. Oprócz części naziemnej nieruchomość budynkowa obejmuje także część podziemną [fundamenty, piwnice], natomiast pozostały obszar nad i pod powierzchnią gruntu, należy do właściciela gruntu [por. Ignatowicz J., System prawa cywilnego, Tom II, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, PAN 1977, s. 115]. Jako przykład przepisu szczególnego należy w pierwszej kolejności przywołać art. 235 Kc ustanawiający zasadę odrębnej własności budynków wzniesionych przez użytkownika wieczystego na użytkowanym przez niego gruncie. Nieruchomości budynkowe dzielą los prawny użytkowania wieczystego, które jest w tym przypadku prawem głównym. Jako prawa związane użytkowanie wieczyste i własność budynków nie mogą być przedmiotem samoistnych rozporządzeń; ich zbycie dopuszczalne jest tylko łącznie [por. orzeczenie SN z 14 listopada 1963, w sprawie III CO 60/63, OSN 1964, Nr 12, poz.246, LEX Nr 105560]. Innym przykładem przepisu przewidującego powstanie nieruchomości budynkowych jest art. 5 dekretu z 26 października 1945 o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Przepisy dekretu ustanawiały odrębną własność budynków znajdujących się na gruntach przechodzących na własność gminy m. st. Warszawy stanowiąc, iż budynki pozostają własnością dotychczasowych właścicieli – pomimo zmiany podmiotu prawa własności gruntu. Osobną kategorię nieruchomości budynkowych stanowią budynki wchodzące w skład gospodarstw rolnych przekazywanych Państwu za rentę i spłaty pieniężne. Rolnicy przekazujący Państwu gospodarstwo rolne zachowywali własność budynków, natomiast własność gruntu, na którym budynki zostały wzniesione, przypadała Skarbowi Państwa.

Po raz pierwszy umożliwiono rolnikom zatrzymanie budynków jako odrębnych od gruntu przedmiotów własności na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. 1968 r. Nr 3 poz. 15). Budynki, stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności, z chwilą śmierci rolnika, przechodziły na własność Państwa, chyba że uprzednio zostały przez niego zbyte (art. 4 ust. 2 ww ustawy); było to zatem prawo czasowe i osobiste, odpowiadające instytucji dożywocia. Reguła ta została potwierdzona w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i zapłaty pieniężne (Dz. U. 1974 r. Nr 21 poz. 118 ze zm.) a następnie w ustawie z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. 1977 r. Nr 32 poz. 140 ze zm.), z tym że od 1 stycznia 1978 r. własność budynków stała się prawem dziedzicznym. Jeżeli własność budynków zatrzymanych przez rolnika na podstawie ww ustawy nie wygasła przed dniem 1 stycznia 1978 r., stała się z tym dniem prawem dziedzicznym i z tym dniem właściciele budynków uzyskali również związaną z prawem własności budynków służebność gruntową w zakresie niezbędnym do korzystania z budynku [por. wyrok SN z dnia 25 czerwca 1997 r. w spawie II CKU 63/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 208, szerzej w tym zakresie porównaj H. Cioch, H. Witczak, Zasada superficies solo cedit w prawie polskim, Rejent 1999, nr 5, s. 13 i przywołane tam przykłady]. Dopiero w art. 57 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (Dz. U. 1982 r. Nr 40 poz. 268 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1983 r., do budynków pozostawianym rolnikom z przekazywanych przez nich gospodarstw wprowadzono zasadę superficies solo cedit. Przepis stanowił, że z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik może wyłączyć i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki lub ich część, przy czym z własnością wyłączonej nieruchomości związana była służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Zasada ta, jak wskazał Sąd Najwyższy, obowiązywała tylko na przyszłość, tj. w sytuacji gdy przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa czy na rzecz osoby trzeciej następowało po dacie 1 stycznia 1983r. (por. wyrok SN z dnia z dnia 13 września 2012 r., V CSK 400/2011, LexPolonica nr 4134973, www.sn.pl). W wyniku tej regulacji w istocie doszło do różnorodności sytuacji prawnej zatrzymanych przez rolników nieruchomości budynkowych, i każdorazowo sytuacja ta była uzależniona od daty przekazania gospodarstwa rolnego. Uporządkowaniu tego stanu rzeczy miało służyć unormowanie zamieszczone w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. 1989 r. Nr 10 poz. 53 ze zm.). Przepis ten wskazywał, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. O przeniesieniu własności orzekał organ administracji, a decyzja miała charakter konstytutywny.

W sprawie niniejszej skarżący nie wykazał, że budynki, które zajmowali jego dziadkowie mieszkając w m. K. wchodziły w skład gospodarstwa rolnego w m. L. , do którego tytuł uzyskali z dniem [...] listopada 1971r. na mocy Aktu Własności Ziemi z 1975r., a które to gospodarstwo [...] września 1975r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i zapłaty pieniężne przekazali na rzecz Państwa. Decyzja z [...] września 1975r. określa, iż zbywcom przysługuje dożywotnie prawo użytkowania gruntu pod budynkami o powierzchni 0,5000 ha, natomiast skarżący (z niewyjaśnionych przyczyn), opierając się na przedmiotowej decyzji domaga się wzruszenia decyzji scaleniowej z 1979r. w stosunku do nieruchomości o powierzchni 2 ha (stanowiącej obecnie część działki [...]), nadto w stosunku do nieruchomości położonej w sąsiedniej miejscowości (jak twierdzi sam skarżący, oddalonej o 3 km od gruntów gospodarstwa przekazanego na rzecz Państwa) czyli w stosunku do nieruchomości położonej w m. K. podczas gdy gospodarstwo rolne, do którego małżonkowie P. uzyskali tytuł prawny i które zdali na rzecz Państwa położone było w m. L. Grunty w m. K. w latach 60-tych małżonkowie P. jedynie dzierżawili a zatem, jeżeli wznieśli na nich budynki, to budynki te stosownie do zasady superficies solo cedit stanowiły własność właściciela gruntu, a wiec z data zakończenia scalenia – stały się własnością rodziców skarżącego.

Uzasadnienie zakażonej decyzji nie precyzuje jednoznacznie, czy sporne grunty w m. K. były objęte decyzją z [...] września 1975r. czy też nie. Wskazuje jedynie, że w dacie kwestionowanego scalenia dziadkowie skarżącego nie byli ich właścicielami a zatem, skarżący nie ma interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności. W aktach sprawy nie ma żadnego dowodu wskazującego na to, że owe 2 ha stanowiące część działki nr [...] wchodziły w skład ww gospodarstwa.

W tym miejscu należy jednak podkreślić, że nawet gdyby przyjąć, że ww grunty pod budynkami w m. K. wchodziły w skład przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa, to z chwilą zmiany stosunków prawnych na gruncie i zmiany podmiotu prawa własności w stosunku do ww gruntu, realizacja roszczeń wynikających z przywołanych wyżej ustaw dotyczących zdawania gospodarstw rolnych w zamian za świadczenia - stawała się niemożliwa. Wskazał na to Sąd Najwyższy w cytowanym już wyroku V CSK 400/2011. Co do zasady bowiem, odbrębna własność budynku jako nieruchomości budynkowej jest ściśle związana z prawem do gruntu (jak to ma miejsce przy użytkowaniu wieczystym). Z tego też powodu użytkowanie wieczyste można ustanowić jedynie na gruncie należącym do Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego. Utrzymywanie natomiast odrębnej własności nieruchomości budynkowej oraz nieruchomości gruntowej nie jest racjonalne. Zdaniem Sądu Najwyższego taka dwoistość nie została wyeliminowana nawet przez unormowanie przewidziane w art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. 1989 r. Nr 10 poz. 53 ze zm.). Przepis ten nie miał bowiem zastosowania, jeżeli Skarb Państwa przed wejściem w życie ustawy rozporządził działką na rzecz osoby trzeciej, a także wówczas, gdy działka gruntu, na którym usytuowane są budynki "porolnicze", stanowi współwłasność Skarbu Państwa i innej osoby fizycznej lub prawnej.

Nawet zatem jeśli przyjąć, że grunty pod budynkami dziadków skarżącego o powierzchni 2 ha w m. K. wchodziły w skład przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego (co w żaden sposób nie wynika z akt sprawy!) to i tak z chwilą gdy rodzice skarżącego uzyskali je w wyniku przeprowadzonego w 1979r. scalenia, roszczenia byłych właścicieli (właścicieli budynków) w stosunku do ww gruntu nie mogły być realizowane. Jedynymi dysponentami tego typu gruntu, także gdy idzie o rozporządzenia w postępowaniu scaleniowym, stawali się właściciele gruntu a nie właściciele budynków na nim posadowionych. Prawo do zajmowania ww budynków, jako prawo osobiste, wygasało z datą śmierci uprawnionych na podstawie przepisów regulujących przekazywanie gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za stosowne świadczenia.

Gdy natomiast mowa, jak w skardze, o budynkach wybudowanych na gruntach dzierżawionych, to oczywiste jest, że w świetle zasady superficies solo cedit w postępowaniu scaleniowym wystarczająca w tym zakresie była zgoda właściciela gruntu ponieważ osobne prawo własności budynku (jako nieruchomości budynkowej) nie istniało. Sąd podziela zatem stanowisko organu, wskazujące na to, że skarżący nie wykazał dotychczas interesu prawnego do kwestionowania we własnym imieniu decyzji scaleniowej Wojewody [...] z dnia [...] września 1979 r. nr [...], zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wsi L. i K. gmina S. . O przypisaniu skarżącemu interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa nie może przesądzać w tym wypadku zawarta w formie aktu notarialnego umowa przenosząca na niego stosowny udział w prawie własności nieruchomości budynkowej skoro nie wykazano w ogóle praw do nieruchomości budynkowej jak również samego jej istnienia. Skarżącego nie można też traktować jako następcy prawnego po A. i W.P., gdyż nie należał do kręgu spadkobierców po nich a jedynie, jak twierdzi, nabył udział w przedmiocie wchodzącym w skład spadku (choć istnienia tego przedmiotu nie wykazał).

Otwartą pozostaje natomiast kwestia dziedziczenia po K.P. (matce skarżącego), która zmarła w toku postępowania przed organem II instancji. Rozpoznając wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu ustalenia jej spadkobierców Sąd zważył, że zawieszenie postępowania z powodu śmierci strony dopuszczalne jest w przypadku śmierci, która nastąpiła w toku sprawy prowadzonej przed sądem administracyjnym a nie w toku postępowania administracyjnego (art. 124 § 1 pkt. 1 ppsa). Uwzględniając przy tym, że stronami postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego byli aktualni właściciele nieruchomości, co do której skarżący kwestionuje scalenie tj. małżonkowie P. Sąd uznał, że udział spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości nie jest w sprawie wymagany.

Skarżący zarzucił, że w sprawie naruszono szereg przepisów postępowania oraz art. 153 ppsa, ale nie uzasadnił swojego stanowiska a Sąd nie dopatrzył się naruszenia procedury w zakresie zgłoszonym w skardze.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja umarzająca postępowanie jako bezprzedmiotowe nie narusza przepisów prawa, a skarga została oddalona na podstawie art. 151 ppsa. Na marginesie można tylko dodatkowo zwrócić uwagę, że z dołączonych do akt sprawy dokumentów dotyczących scalenia gruntów zakończonego decyzją z dnia [...] września 1979 roku nr [...] wynika jednoznacznie, że zarówno ojciec skarżącego J.P. jak i dziadek skarżącego W.P. byli uczestnikami scalenia i zajmowali stanowisko w sprawie. W.P. osobiście złożył swój podpis w dokumentacji artykułując uwagi do projektu scalenia w dniu [...] czerwca 1979r. i wnosząc aby działka przyzagrodowa 0,5 ha została wydzielona na dz. Nr [...] od szosy do budynków (k. 55 kwestionariusza życzeń uczestników scalenia gruntów obręb L. gm. S. ).

Kwestia złożonego przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania scaleniowego z 1979r. była przedmiotem osobnego rozpoznania i zakończyła się wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Sprawa ta była przedmiotem osobnej skargi i rozpoznania przez tut. Sąd w dniu 27 lutego 2014r. pod sygnaturą IV SA/Wa 2394/13.