Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 899/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 734 par. 1, art. 627, art. 750, art. 629-632
journal: Dz.U. 2019 poz 1145
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
article: art. 6 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 15zzs [4]
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi syndyka masy upadłości L. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 899/20

UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ("Prezes NFZ") w decyzji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.; dalej zwanej "ustawą o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej zwanej "kpa"), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2017 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia, że R. S. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług zawartych z płatnikiem składek [...] Sp. z o.o. w upadłości (wcześniej [...] sp. z o.o. w L.), w okresie od 4 sierpnia 2015 r. do 31 maja 2016 r.

Zdaniem Prezesa NFZ, umowy zawarte przez skarżącego z zainteresowanym (tj. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] oraz z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]), nazwane "umowami o dzieło", a polegające na "wysortowaniu 3 ton owoców", odpowiadają konstrukcji prawnej umowy o świadczenie usług (w rozumieniu art. 750 kc), co w konsekwencji prowadzić musiało do objęcia uczestnika postępowania obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 109 ust. 1 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Uwzględniając wynikającą z umów ich treść nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że stosunek prawny z nich wynikający uregulowany został w art. 627 kc.

Syndyk Masy Upadłości [...] sp. z o.o. w upadłości, zaskarżył ww. decyzję Prezesa NFZ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił:

- naruszenie art. 80 kpa poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów i przyjęcie, że R. S. wykonywał czynności w ramach umowy o świadczenie usług i z tych względów podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu,

- naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez uznanie, że nie został spełniony obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego R. S. w związku z wykonywaniem przez niego pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, podczas gdy nie podlegał on obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o dzieło, o czym świadczy wprost treść umowy i charakter wykonanych na jej podstawie czynności,

- naruszenie art. 85 ust. 4 w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, poprzez przyjęcie przez organ, że [...] sp. z o.o. będąc płatnikiem nie zgłosił obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego R. S. w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych, podczas gdy obowiązek taki w ogóle nie powstał w związku z wykonaniem przez R. S. czynności na rzecz [...] sp. z o. o. na podstawie umów o dzieło,

- naruszenie art. 3531 kc poprzez jego niezastosowanie oraz art. 627-653 kc poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie w następstwie arbitralnego przyjęcia, że umowa o dzieło łącząca strony jest umową o świadczenie usług,

Syndyk Masy Upadłości wniósł o:

- stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji bądź ich uchylenie w całości,

- rozpoznanie sprawy na rozprawie,

- zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych.

W uzasadnianiu skargi wskazano m.in., że czynnością powierzoną nie było samo sortowanie owoców, lecz ich wysortowanie. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego "sortować" oznacza rozdzielić coś na grupy lub kategorie według określonych cech, zaś "wysortować" oznacza sortując wybrać, wydzielić, wybrakować, dokonać selekcji. Wysortowanie owoców jest zatem czymś dalej idącym, gdzie nie wystarczy jedynie staranne działanie jak w przypadku podjęcia się samej czynności sortowania. W tym przypadku najistotniejszy jest bowiem rezultat końcowy polegający na dokonaniu wyboru spośród sortowanych owoców na dokonaniu ich selekcji. Tym samym podejmując się tej czynności osoba ją wykonująca ma ściśle, w sposób konkretny określone wytyczne zgodnie z którymi musi postępować w celu osiągniecia rezultatu. Rezultat ten jest sprawdzalny.

Z tych względów przedmiotowe umowy posiadają wszystkie cechy umowy o dzieło, w przypadku zawarcia której płatnik nie miał obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skutkuje to brakiem podstaw do uznania [...] sp. z o.o. w upadłości za płatnika składek na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy oświadczeniach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargę należało oddalić.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kc dotyczące zlecenia lub są osobami z nimi współpracującymi. Stosownie do art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Z kolei zgodnie z art. 13 pkt 2 ww. ustawy, zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Podkreślenia wymaga, że przy rozstrzyganiu o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego o charakterze umowy, na podstawie której wykonywana jest praca, nie przesądza nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot.

Na podstawie art. 734 § 1 kc przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 kc przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego przyjmuje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło - "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku niezrealizowania celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu kc, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski w: System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390 -391).

Z kolei umowa zlecenia jest umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. W myśl art. 750 kc, do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W związku z tym ustalenie, że konkretna umowa jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami" rodzi obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu.

Jednym z kryteriów, pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług, jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych.

W niniejszej sprawie przedmiot obu umów został ujęty w sposób ogólny ("wysortowanie owoców"), wykluczając tym samym jego zindywidualizowanie oraz możliwość obiektywnego zweryfikowania efektu wykonanej pracy. W umowach tych nie zostały bowiem określone w żaden sposób elementy, które miałyby charakteryzować (wyróżniać) przedmiot umowy jako dzieła. Nie sprecyzowano w nich, czego ma dokonać wykonawca jako wynik realizacji umowy w sposób charakterystyczny dla umowy o dzieło, a więc w sposób, który pozwalałby na zweryfikowanie jaki rezultat w wyniku pracy miał powstać oraz czy można wskazać wady w wykonywanych pracach i ich skutkach.

Dla porządku wskazać należy, że w piśmie z dnia [...] marca 2017 r. skarżący wyjaśnił, że dzieło w tej sprawie polegało na osiągnięciu konkretnej liczby kartonów zawierających określoną ilość owoców określonej wielkości.

Nawet uwzględniając ww. wyjaśnienia nie sposób podzielić stanowiska, że w wyniku wykonania umowy powstał rezultat, będący cechą charakterystyczną dla umowy o dzieło. Czynności wykonywane przez zainteresowanego w sposób powtarzalny nie prowadziły do powstania w przyszłości konkretnego indywidualnie oznaczonego o szczególnych cechach rezultatu w rozumieniu umowy o dzieło. Były to stosunkowo proste, ustandaryzowane, wielokrotnie i cyklicznie wykonywane umówione czynności. Nie wymagały one też posiadania szczególnych cech wykonawcy czy jego umiejętności i mogły być wykonywane przez każdą osobę, która przeszła odpowiednie przeszkolenie.

Choć każde działanie ludzkie prowadzi do jakiegoś rezultatu i wiąże się ze zmianą otaczającej rzeczywistości, powstaniem, unicestwieniem lub przerobieniem czegoś, to nie oznacza to, że zawsze rezultat działania człowieka odpowiada cechom dzieła w rozumieniu przepisów o umowie o dzieło. Aby zatem możliwa była kwalifikacja stosunku zobowiązaniowego jako umowy o dzieło rezultat działań ludzkich musi spełniać kryteria, jakie ustawodawca stawia umowom o dzieło. Wobec tego nie sposób przyjąć, jak tego oczekuje skarżący, że w okolicznościach faktycznych tej sprawy czynności "wysortowania owoców", noszą jakieś indywidualne piętno osoby wykonującej te czynności, co z kolei uprawniałoby uznania rezultatu tych czynności za dzieło w rozumieniu kc. Dokonanie tych czynności nie prowadzi do wytworzenia nowego, jako finalnego, materialnego efektu. Tego rodzaju czynności są charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług, którą definiuje obowiązek starannego wykonywania umówionych czynności.

Oceniane umowy nie zawierają też kryteriów (parametrów), w oparciu o które możliwa byłaby weryfikacja wykonania rzekomego dzieła, przez co należy rozumieć, że wykonujący powinien wiedzieć w oparciu o wskazane w umowie przesłanki, w jaki sposób dane dzieło ma być wykonane.

W konsekwencji zasadnie organ przyjął, że wykonawca zleconych czynności w ramach tej umowy nie przyjął do wykonania żadnego skonkretyzowanego i indywidualnie oznaczonego dzieła.

Nie sposób też pominąć i tej okoliczności, że wynagrodzenie z tytułu spornej umowy nie zostało, jak to powszechnie i zwyczajowo się przyjmuje, określone w sposób ryczałtowy czy kosztorysowy (art. 629 - art. 632 k.c.), lecz zostało ustalone na podstawie stawki godzinowej.

Postanowienia spornych umów nie pozwalają zatem uznać za wadliwą dokonaną przez organ kwalifikację spornych umów jako umów, do których mają zastosowanie przepisy o umowie zlecenia.

Wobec celu i charakteru tych umów, wynikających jednoznacznie ze sposobu realizacji umowy, nie mogły również zostać uznane za skuteczne zarzuty naruszenia prawa procesowego a polegające na błędnej ocenie charakteru wykonywanej przez uczestnika postępowania umowy. Swoim działaniem organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach oraz przepisów kodeksu cywilnego.

W związku z zagrożeniem epidemicznym sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Skoro zarzuty skargi okazały się niezasadne Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł o jej oddaleniu.