Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 206/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
article: art. 17 ust.1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1200/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Ś. z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie zasiłku dla opiekuna. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził m.in., że jeżeli beneficjent do [...] czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne przyznane na stałe decyzją ostateczną, opartą o określoną i dopuszczalną prawnie wykładnię ustawy o świadczeniach rodzinnych i zarazem decyzję wydaną w warunkach faktycznie usprawiedliwionych (ze względu na rzeczywistą opiekę beneficjenta świadczenia nad niepełnosprawnym), to przyznając obecnie zasiłek dla opiekunów w niezmienionym stanie faktycznym, organ nie może kwestionować tej przyjętej wcześniej w takim stanie faktycznym wykładni. Sąd stwierdził jednocześnie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznając Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z [...] listopada 2012 r., oceniło że spełnia ona wszystkie przesłanki do jego przyznania. Przy czym Sąd zaznaczył, że rozważania dotyczące praw nabytych odnoszą się do okresu objętego decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. r. Tym samym oceniając spełnienie przez Skarżącą przesłanek do otrzymania zasiłku dla opiekuna w okresie od [...] stycznia 2014 r. do dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów organ winien dokonać tej oceny tak, jakby było to świadczenie nowe, do którego nie będzie miało zastosowania stanowisko w zakresie praw nabytych.

Ponownie prowadząc postępowanie Burmistrz Miasta i Gminy Ś. decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] przyznał E. P. (zwanej dalej również jako "Skarżąca") zasiłek dla opiekuna w kwocie [...]zł miesięcznie za okres od [...] lipca 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r. wraz z odsetkami.

Jednocześnie decyzją z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy Ś. na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567; zwanej dalej jako "u.w.z.o."), art. 17, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114; zwanej dalej jako "u.ś.r."), art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267; zwanej dalej jako "k.p.a") odmówił przyznania E. P. zasiłku dla opiekuna za okres od [...] września 2013 r. do [...] maja 2014 r., zasiłku dla opiekuna za okres od [...] maja 2015 r. do [...] sierpnia 2016 r. oraz odsetek o których mowa w art. 2 ust. 3 u.w.z.o. Organ I instancji wyjaśnił, że odmówił Skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna za okres od dnia [...] września 2013 r. do [...] maja 2014 r. (wraz z ustawowymi odsetkami) oraz za okres od dnia [...] maja 2014 r. do [...] sierpnia 2016 r. z uwagi na niespełnienie przesłanek wynikających z art. 2 ust. 2 pkt 1 pkt 2 u.w.z.o.

W odwołaniu od decyzji z dnia [...] października 2015 r. Skarżąca zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie art. 2 ust. 2 pkt. 1 i pkt. 2 u.w.z.o. związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji odmowę prawa do zasiłku dla opiekuna, z uwagi na niczym nieusprawiedliwione przyjęcie przez organ, że wymagająca opieki E. P. pozostająca w związku małżeńskim, której mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie zapewnić małżonce opieki w wymaganym tego stopniu, gdyż pracuje w gospodarstwie rolnym.

Po rozpoznaniu dowołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 u.w.z.o. oraz art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt. IV SA/Po 1200/14 nakazał rozpatrzyć wniosek o zasiłek dla opiekuna za okres od dnia [...] lipca 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r. (wraz z ustawowymi odsetkami) według przesłanek wskazanych w decyzji SKO w K. z dnia [...] listopada 2012 r., Natomiast rozpatrzenie wniosku o zasiłek dla opiekuna za okres od dnia [...] września 2013 r. do [...] maja 2014 r. oraz za okres od [...] maja 2015 r. do [...] sierpnia 2016 r. powinno być rozpatrzone według przesłanek wynikających z art. 2 ust. 2 pkt 1 pkt 2 u.w.z.o. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. w brzmieniu na dzień [...] grudnia 2012 r. na nowych zasadach.

Kolegium wyjaśniło, że z mocy art. 2 ust. 2 pkt 1 u.w.z.o. przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy podstawę prawną stanowi przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Przepis ten stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r.,

Kolegium wyjaśniło również, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Kolegium osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. według treści obowiązującej w dniu 31 grudnia 2012 roku. Przepis ten stanowi jednoznacznie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności W konsekwencji wyklucza to Skarżącą z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku dla opiekuna, mimo spełniania pozostałych przesłanek i bez względu na fakt sprawowania opieki, który wynika z ustawowego obowiązku alimentacyjnego między krewnymi. Z faktem samego sprawowania opieki nie wiąże się jednak automatycznie prawa do rekompensaty finansowej ze strony państwa ze środków publicznych w formie zasiłku dla opiekuna, w razie niespełnienia wszystkich przesłanek, które muszą zachodzić łącznie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. P. zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie art. art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z art. 2 ust. 2 pkt 1 pkt 2 u.w.z.o., poprzez błędną wykładnię polegającą na literalnym odczytaniu tego przepisu z pominięciem wykładni funkcjonalnej i systemowej, w tym zwłaszcza z uwzględnieniem racji płynących z zasad konstytucyjnych (zasady równości - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności - art. 18 Konstytucji RP) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy tj. nieuzasadnioną odmowę przyznania Skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna na osobę wymagającą opieki, pozostającą w związku małżeńskim, której małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów I i II instancji.

W ocenie Skarżącej fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza automatycznie prawa innych osób zobowiązanych do alimentacji do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne niejako zamiast współmałżonka. Sens art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. sprowadza się do tego, że w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki zawiera związek małżeński, prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskuje jej małżonek. Oznacza to niejako pierwszeństwo w uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez małżonka osoby wymagającej opieki przed innymi osobami zobowiązanymi do alimentacji, które o ten rodzaj świadczenia mogą się ubiegać. Jeżeli więc osoba wymagającej opieki zawiera związek małżeński, a współmałżonek może zapewnić jej opiekę, to może ona ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w miejsce osoby, która do tej pory taką opiekę zapewniała. Inna jest natomiast sytuacja, w której osoba wymagająca opieki znajduje się w związku małżeńskim, a współmałżonek nie chce, bądź obiektywnie nie jest w stanie. Trwanie związku małżeńskiego nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżącą podkreśliła, że organ I instancji uznał, iż współmałżonek matki Skarżącej nie jest w stanie zapewnić żonie wymaganej opieki. Stwierdziła, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje ona w związku małżeńskim. Niewątpliwie powyższa systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, jest jednak uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP. Pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagająca opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r. poz. 718; zwanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy

z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd od uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 ust. 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi.

Przed przejściem do omówienia powodów uchylenia zaskarżonej decyzji wyjaśnienia wymaga, że w ocenie Sądu organ I instancji zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku z dnia 7 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1200/14 przyznając Skarżącej decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] zasiłek dla opiekuna w kwocie [...]zł miesięcznie za okres od [...] lipca 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r. wraz z odsetkami.

W wyroku tym Sąd wskazał, że oceniając spełnienie przez Skarżącą przesłanek do otrzymania zasiłku dla opiekuna w okresie nieobjętym decyzją przyznającą świadczenie pielęgnacyjne, organ powinien oceny tej dokonać tak, jakby było to świadczenie nowe. Powodem odmowy przyznania specjalnego zasiłku dla opiekuna za okres od dnia [...] września 2013 r. do [...] maja 2014 r. oraz za okres od dnia [...] maja 2014 r. do [...] sierpnia 2016 r. było w ocenie Kolegium stwierdzenie wystąpienia negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a. u.ś.r.

Wyjaśnić wobec tego należy, że z art. 2 ust. 1 u.w.z.o. wynika, iż zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. W art. 2 ust. 2 u.w.z.o. wskazano kolejne warunki od których spełnienia uzależnia się przyznanie zasiłku dla opiekuna. Zgodnie z tym przepisem zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienione zostały w art. 17 ust. 5 u.ś.r. w tym stanowiąca podstawę odmowy przyznania Skarżącej zasiłku dla opiekuna, zawarta w pkt 2 lit. a okoliczność, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Argumentacja Skarżącej sprowadza się do wykazania, że nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim z tego tylko powodu, że małżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i bez względu na to, czy małżonek obiektywnie jest w stanie opiekę sprawować.

Zauważyć należy, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 u.ś.r. mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP.

Na skutek tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 233, poz. 1456) zmieniono przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Dokonywana nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyniosła jedynie zmianę przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającą otrzymywanie więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego w rodzinie. Należy jednak zważyć, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nadal nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. musi zatem być – w ocenie Sądu - odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 170/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim, przy czym jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto bezspornym w niniejszej sprawie pozostaje, że małżonek osoby niepełnosprawnej prowadzi gospodarstwo rolne.

Oceniając stanowisko organów administracji w kontekście powyższych uwag zauważyć trzeba, że przyznanie zasiłku dla opiekuna uwarunkowane jest spełnieniem warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. W dniu tym nie obowiązywał art. 17b u.ś.r., a z uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 wynikało, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że stosując art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej nad wykładnią językową. Wykładnia językowa wskazanego przepisu prowadzi do nieuprawnionych wniosków, iż przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie spełniają osoby zobowiązane do świadczenia alimentacyjnego względem osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli faktycznie sprawują opiekę nad tą osobą, lecz osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacjach gdy współmałżonek z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Z tego też względu w niniejszej sprawie należało odrzucić rezultaty wykładni językowej i dokonać wykładni prokonstytucyjnej. Wykładnia omawianego przepisu przyjęta przez organy rozpoznające niniejszą sprawę powoduje bowiem nieuprawnione zróżnicowanie pozycji osób, które spełniają przesłanki do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co jest nie do pogodzenia z art. 32 Konstytucji RP.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala stwierdzić czy Kolegium rozważało wpływ okoliczności prowadzenia gospodarstwa rolnego przez małżonka osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na możliwość otrzymania zasiłku dla opiekuna przez Skarżącą. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, jeżeli zważy się, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie zasiłku dla opiekuna osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych. Sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, nie wyłącza bowiem podstaw do przyznania zasiłku dla opiekuna.

Prowadząc ponownie postępowanie Kolegium, uwzględniając stanowisko Sądu zawarte w niniejszym wyroku raz jeszcze dokona oceny spełnienia przez Skarżącą przesłanek do przyznania zasiłku dla opiekuna. W szczególności Kolegium rozważy jaki wpływ na spełnienie przez Skarżącą przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia ma okoliczność prowadzenia gospodarstwa rolnego przez małżonka osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w świetle zaprezentowanej w niniejszej sprawie celowościowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.