Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1050/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 4 ust. 1-3, ust. 8, ust 9
journal: Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
article: art. 80 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: par. 4 ust. 1-4, par. 5
journal: Dz.U. 1993 nr 23 poz 97
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
article: par. 1 ust. 2, par. 2 ust. 1, par. 4, par. 7
journal: Dz.U. 1970 nr 28 poz 225
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów z dnia 21 października 1970 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych.
article: art. 7,art. 75 par. 1, art. 77 par. 1 art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 128 par. 1 i par. 2, art. 46
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 2 , art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. WSA Leszek Kamiński Protokolant Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 1525/10 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w K. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie odmowy przekazania w użytkowanie wieczyste nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 marca 2011 r. (sygn. akt II SA/Kr 1525/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę P. sp. z o. o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania administracyjnego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] września 1996 r. nr [...] Zarząd Gminy Z., wydaną na skutek wniosku P. z dnia [...] marca 1993 r., odmówił przekazania P. Sp. z o.o. w S. w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej w Z., stanowiącej własność Gminy Z., obejmującej działkę nr [...]. Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wyrokiem zaś z dnia 12 marca 2007 r. (sygn. akt II SA/Kr 498/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w/w Spółki na decyzję Kolegium, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 września 2008 r.( sygn. akt I OSK 1347/07) oddalił, wniesioną przez "B." Sp. z o.o. od powyższego wyroku, skargę kasacyjną.

W dniu [...] września 2009 r. P. Sp. z o.o. w S. wystąpiło z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2004 r., uzasadniając powyższy wniosek okolicznością otrzymania, przy piśmie z Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] sierpnia 2009 r., odpisu uchwały b. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] w sprawie połączenia państwowych przedsiębiorstw przemysłu gastronomicznego na terenie województwa krakowskiego.

Wg wnioskodawcy, podstawą wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia przez poprzednika prawnego Spółki prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...] był bowiem brak przedmiotowej uchwały. Obecnie, zatem – jak wskazywano we wniosku - zachodziła przesłanka wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co uzasadniało wznowienie zakończonego postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., wznowiło postępowanie zakończone decyzją tego samego organu z dnia [...] lutego 2004 r. a następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], - działając na podstawie art. 151 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 § 2 oraz art. 149 § 2 k.p.a. - odmówiło uchylenia w/w decyzji.

Rozpoznając sprawę - na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie – Kolegium decyzją z dnia [...] października 2010 r. utrzymało w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.

Uzasadniając swoje stanowisko organ podkreślił, że podstawowym zagadnieniem, które należało rozpoznać w postępowaniu o stwierdzenie nabycia przez państwową jednostkę organizacyjną z mocy prawa, z dniem [...] grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntu, było ustalenie faktu posiadania przez tę jednostkę w w/w dacie prawa zarządu do objętego wnioskiem gruntu. Fakt ten podlegał zaś stwierdzeniu na podstawie zasad i trybu przewidzianego w rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia [...] lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Kolegium zacytowało w tym miejscu przepis § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia zauważając, że odpis cytowanej uchwały z dnia [...] grudnia 1972 r., jakkolwiek traktuje o połączeniu państwowych przedsiębiorstw przemysłu gastronomicznego na terenie województwa krakowskiego, to jednak nie wymienia żadnej konkretnie oznaczonej nieruchomości, która miałaby ulec przekazaniu, co - w myśl § 4 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia - stanowiło warunek niezbędny do uznania dokumentu jako dowodu, że przedsiębiorstwo posiadało zarząd przedmiotową nieruchomością, w rozumieniu art. . 200 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Na wyżej przedstawioną decyzję, P. Sp. z o.o. S. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając organowi naruszenie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, § 4 ust. 2 , 8 , 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych, art.80 ust.2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu oraz art.7, 75 § 1, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi akcentowano zwłaszcza, że poprzednik prawny skarżącego z dniem [...] stycznia 1973 r. przejął od byłego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa G. w K., jako użytkownika, mienie państwowe, które obecnie stanowiły działki o numerach: [...] , [...] i [...]. Poprzednik prawny skarżącego otrzymał przy tym nieruchomości i znajdujące się na nim obiekty zgodnie z obowiązującymi, ówczesnymi przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji. państwowej przedsiębiorstw i instytucji oraz zakładów nieruchomości i innych obiektów. Paragraf 2 w/w rozporządzenia Rady Ministrów przewidywał przekazanie zakładu w drodze decyzji administracyjnej, na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego, zawierającego określenie składników majątkowych zakładu. Zaznaczono przy tym, że nieruchomości, objęte postępowaniem, jako stanowiące składnik zakładu nie podlegały odrębnym przekazaniom , bo tak stanowił § 7 powyższego rozporządzenia. Dlatego też nie był sporządzony protokół przekazania gruntu.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że nie była ona uzasadniona.

Sąd pokreślił na wstępie, że fakt wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2007 r. ( sygn. akt II SA/Kr 498/04), przy niezmienionym stanie prawnym, skutkował koniecznością uwzględnienia wyrażonej w nim oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2008 r. (sygn. akt I OSK 1347/07) oceny prawnej ( art. 153 P.p.s.a.).

Mając na uwadze treść wyżej powołanych orzeczeń, a także okoliczności wynikających z akt administracyjnych, Sąd Wojewódzki zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie kwestią bezsporną była okoliczność wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2004 r. sporne było natomiast rozstrzygnięcie o odmowie uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie.

Sąd zaznaczył też, że - w kontekście wspomnianych wyżej wyroków Sądów obu instancji - niemożliwym było podnoszenie aktualnie zarzutów z zakresu prawa materialnego lub procesowego, nawiązujących do wadliwości skontrolowanego już postępowania rozpoznawczego, zakończonego w/w decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Skarżący nie mógł zatem obecnie skutecznie wskazywać ani na błędy w ustaleniach, ani na niewyjaśnienie wszystkich, istotnych okoliczności sprawy, ani także na wadliwe stosowanie przepisów prawa materialnego w postępowaniu rozpoznawczym.

Odnosząc się do meritum sprawy, Sąd Wojewódzki uznał zatem, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dokonało prawidłowych ustaleń i prawidłowej wykładni prawa materialnego.

Przytaczając treść art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 79, poz. 464 ) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu ( Dz. U. Nr 23, poz. 97 z późn. zm. ), Sąd Wojewódzki zauważył, że straciły one moc w dniu 31 grudnia 1997 r. na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 115, poz. 741 ). Dział VII tej ustawy, zatytułowany "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", w zasadzie przejął regulacje zawarte w ustawie o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Podstawę do stosowania w tej sprawie przepisów zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zmianami obowiązującymi od 30 stycznia 2004 r. - Dz. U. Nr 6, poz. 39 ) oraz w rozporządzeniu wydanym, w związku z upoważnieniem zawartym w art. 206 tej ustawy, stanowiła treść prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2007 r. ( sygn. akt II SA/Kr 498/04), gdyż stan prawny obowiązujący przy wydawaniu zaskarżonej decyzji był analogiczny jak rozpatrywany poprzednio przez Sąd .

Sąd Wojewódzki zatem zacytował treść art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust. 1, 2, 3 i 4 oraz § 5 cytowanego wyżej rozporządzenia

I stwierdził, że art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również wyżej powołanych przepisów rozporządzenia wskazuje na wagę i zasadnicze znaczenie w tym postępowaniu środków dowodowych, jakimi są dokumenty. Użycie przez ustawodawcę w treści art. 206 omawianej ustawy sformułowania "...dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach " nie jest więc zabiegiem przypadkowym. Konsekwencją zmian ustrojowych, dokonanych po zakończeniu drugiej światowej, było bowiem obowiązywanie zasady jedności własności państwowej, sformułowanej następnie w art. 128 §1 k.c., zgodnie z którą państwo było właścicielem całego mienia państwowego, zachowując w stosunku do niego pełnię uprawnień, niezależnie od tego, w czyim zarządzie mienie to się znajdowało. Uprawnienia innych niż Skarb Państwa podmiotów - w tym przedsiębiorstw państwowych określane były " zarządem i użytkowaniem " , " zarządem operatywnym ", lub " zarządem " , którego istotę unormowano następnie w art. 128 § 2 k.c. Przekazywanie mienia państwowego, a w szczególności nieruchomości ( gruntów ) - najpierw w użytkowanie, a potem w zarząd przedsiębiorstwom państwowym następowało na różnych podstawach, przewidzianych szczegółowo w przepisach i miało każdocześnie charakter sformalizowany. We wszystkich tych wypadkach zachowanie właściwej, przewidzianej w przepisach formy, stanowiącej o ważności czynności, warunkowało powstanie po stronie przedsiębiorstwa państwowego prawa użytkowania lub zarządu nieruchomości, zaś w sytuacji niezachowania wymogów wynikających z przepisów, podmiot władający nieruchomością był wyłącznie jej posiadaczem. Takim posiadaczom przepisy uwłaszczeniowe przyznały zresztą określone roszenia.

Analiza § 4 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 1998 r., a także regulacji dotyczących prawa użytkowania lub zarządu ( między innymi : dekretu z 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych – t.j. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31; ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – t.j. z 1961 r. Dz. U. Nr 18, poz. 94; rozporządzenia Rady Ministrów z 4 października 1958r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych – t.j. z 1970r. Dz. U. Nr 28, poz. 225; ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach - Dz. U. Nr 32, poz. 159; rozporządzenia Rady Ministrów z 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej - Dz. U. z 1969 r. Nr 1, poz. 1, ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Dz. U. Nr 22, poz. 99 ) wskazuje, że przepis ten uwzględnia obowiązujące na przestrzeni czasu przepisy i zasady, podając katalog aktów, mogących w rożnych okresach prowadzić do powstania po stronie przedsiębiorstwa prawa użytkowania lub zarządu nieruchomości, względnie stanowić dokonane we właściwych procedurach pośrednie potwierdzenie istnienia takich praw. Z uwzględnieniem tychże regulacji określono w § 4 ust. 1 rozporządzenia nadto konkretne wymogi, co do koniecznej treści niektórych dokumentów .

Uwzględniając powyższe Sąd Wojewódzki wskazał, że przedłożona przy wniosku o wznowienie postępowania uchwała Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] w sprawie połączenia państwowych przedsiębiorstw przemysłu gastronomicznego na terenie województwa krakowskiego nie zawiera w swej treści koniecznego oznaczenia nieruchomości. Za takie oznaczenie nie można bowiem uznać wskazania zakładów gastronomicznych - restauracja T. " w M. P., restauracja " P." w Z., czy bar " L. " w J. , o czym mowa w § 1 pkt 4 powyższej uchwały.

Sąd Wojewódzki podniósł ponadto w tym miejscu, że pojęcie " nieruchomość " ma określone znaczenie w języku prawnym a jego definicje zawiera art. 46 k.c. Legalną definicję nieruchomości gruntowych zawarto również w art. 4 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o nieruchomości gruntowej - należy przez to rozumieć grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności.

Oznaczenie nieruchomości może również nastąpić przez podanie numeru księgi wieczystej, liczby porządkowej lwh lub oznaczeń używanych w katastrze ( ewidencji gruntów). Gdyby więc – jak wywodził Sąd - stosować nawet szerokie rozumienie pojęcia "oznaczenia nieruchomości", takie oznaczenie musiałoby jednoznacznie zawierać w opisie wskazanie na grunt, jego dokładną lokalizację, powierzchnię oraz inne dane identyfikujące konkretną części powierzchni ziemi. Takich wymogów nie spełnia zaś wskazanie nazwy zakładu gastronomicznego w określonej miejscowości.

Ponadto Sąd Wojewódzki zaakcentował, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, w myśl którego nie jest dopuszczalne stwierdzenie prawa zarządu na podstawie środków dowodowych innych niż przewidziane w § 4 ust. 1 rozporządzenia, uznający regulację z § 4 ust. 3 za wydaną z przekroczeniem upoważnienia ustawowego ( vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1154/07, od którego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2009r., sygn. akt I OSK 793/08 została oddalona skarga kasacyjna). Nawet zaś, jeśli poglądu tego nie przyjmować, to w niniejszej sprawie - z uwagi na ocenę prawną, wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2007 r. ( sygn. akt II SA/Kr 498/04) - należało mieć na uwadze wyrażone w tym wyroku stanowisko, zgodnie z którym § 4 ust. 3 rozporządzenia dopuszcza dokonywanie ustaleń na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym wyłącznie w sytuacjach, gdy wymienione w ust. 1 dokumenty istniały w przeszłości, lecz nie zachowały się do czasu orzekania.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, P. sp. z o.o. w S. zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

1. art. 200 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami w oraz § 4 ust.1 pkt 8 i 9 oraz ust.3 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomości będących dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu przez uznanie, że wnoszący skargę nie spełnił warunku wynikającego z tego przepisu przedkładając uchwałę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nr [...] z dnia [...] grudnia 1972 r. w sprawie połączenia państwowych przedsiębiorstw gastronomicznych na terenie województwa krakowskiego oraz bilans przekazania - protokół zdawczo-odbiorczy przekazania zakładu sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., bowiem powyższe dokumenty nie zawierają oznaczenia nieruchomości będącej przedmiotem przekazania,

2. art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t.j. z 1991 r. Dz. U. Nr 30 poz.127 ze zm) przez przyjęcie, że stan faktyczny władania przez poprzednika prawnego spółki nie stanowił użytkowania w rozumieniu tego przepisu, przez co nie nastąpiło przekształcenie tegoż użytkowania w prawo zarządu;

3. § 4 ust. 1 pkt 8 i 9 oraz ust. 3 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu przez uznanie, że wnoszący skargę nie spełnił warunku wynikającego z tego przepisu przedkładając uchwałę Prezydium WRN z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] oraz bilans przekazania- protokół zdawczo-odbiorczy przekazania zakładu sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przez stwierdzenie, że z powodu nieoznaczenia w nich nieruchomości nie może być uwzględniony przez organy administracji w wykazywaniu sprawowania prawa zarządu,

4. § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych przez przyjęcie że z jego treści wynika obowiązek oznaczenia nieruchomości,

5.art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez nieuwzględnienie wynikającej z tego przepisu zasady równości wobec prawa, która została naruszona przez postanowienia art. 15 ustawy z 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej "Poczta Polska" (Dz. U. 1997 Nr 106,poz.675 ze zm.), art. 2 ustawy z 2 ustawy z 24.04.1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. Nr 75, poz.467) oraz art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 84, poz.948), w których stan faktycznego posiadania nieruchomości Skarbu Państwa skutkuje uzyskaniem z mocy prawa wieczystego użytkowania gruntu i prawa własności usytuowanych na nich budynków.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca Spółka wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi wraz z zasądzeniem kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że poprzednik prawny skarżącej Spółki to jest P. z dniem [...] stycznia 1973 r. przejął od byłego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa G. , jako użytkownika nieruchomości, obecnie stanowiącej działki ewidencyjne o numerach: [...] , [...] i [...].

Przedsiębiorstwo to otrzymało zarówno nieruchomości, jak i znajdujące się na nich obiekty, zgodnie z obowiązującymi ówczesnymi przepisami, to jest zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw i instytucji oraz zakładów nieruchomości i innych obiektów ( jedn. tekst Dz. U. 1970 nr 28 poz. 225). Jako podstawę prawną uchwały Prezydium WRN w K. z dnia [...] grudnia 1972 r. powołano § 1 ust. 2 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 4 października1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych prawa majątkowych Dz. U. z 1970, Nr 28, poz.225) Postanowienie § 2 w/w rozporządzenia przewidywało przekazanie zakładu w drodze decyzji administracyjnej na podstawie, protokołu zdawczo - odbiorczego zawierającego określenie składników majątkowych zakładu / § 4 rozp/. Nieruchomości objęte postępowaniem jako stanowiące składnik zakładu nie podlegały odrębnym przekazaniom, bo tak stanowił § 7 tego rozporządzenia, dlatego nie ma protokołu przekazania gruntu z oznaczeniem nieruchomości.

Skarżąca podkreślała, że wskazanie nieruchomości przewiduje jedynie § 8 rozporządzenia z 1958 r., ale dotyczy on wyłącznie wymogów wniosku o przekazanie nieruchomości kierowanego do organu administracji.

Z powyższych przyczyn – jak wywodził autor skargi kasacyjnej - poprzednika prawnego wnioskodawcy nie obowiązywał nakaz wynikający z art. 80 ust.2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., bowiem legitymował się on dokumentami, wydanymi w formie prawem (cyt.) "potwierdzonych" tj. na zasadach określonych rozporządzeniem Rady Ministrów z 4 października 1958 r.

Skarżąca Spółka zwracała też uwagę, że pojęcie zarządu wprowadziła dopiero ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. natomiast przekazanie mienia nastąpiło w roku 1973 a zatem nie można było przekazać zarządu, bo taka forma prawna władania nieruchomościami państwowymi wówczas nie istniała. Z treści powołanych przepisów prawnych wynika zaś, że poprzednik prawny Spółki powyższe nieruchomości miał w zarządzie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Podstawy te zaś odnosiły się do prawa materialnego w postaci: art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w oraz § 4 ust.1 pkt 8 i 9 oraz ust. 3 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomości będących dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t.j. z 1991 r. Dz. U. Nr 30 poz.127 ze zm.), § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. z 1970 r., Nr 28, poz. 225) jak również art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez nieuwzględnienie wynikającej z tego przepisu zasady równości wobec prawa, która została naruszona przez postanowienia art. 15 ustawy z 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej "Poczta Polska" (Dz. U. 1997 Nr 106,poz.675 ze zm.), art. 2 ustawy z 2 ustawy z 24.04.1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. Nr 75, poz.467) oraz art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 84, poz.948).

Zarzuty te należy uznać za niezasadne.

Rozpatrywana sprawa dotyczyła wniosku przedsiębiorstwa państwowego – P. w S., obecnie przekształconego w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością – P. Spółka z o.o. w S. o stwierdzenie nabycia z mocy prawa, z dniem [...] grudnia 1990 r. przez w/w Przedsiębiorstwo Państwowe prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w Z., stanowiącego działkę o numerze ewidencyjnym [...], m. in. na której znajdowała się dawniej restauracja "P.".

Istotnym przy tym było, że sprawa ta prowadzona była w trybie przepisów o wznowieniu postępowania a zatem wiążące - w sensie prawnym – były w tym przypadku ustalenia i oceny zawarte w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2007 r. ( sygn. akt II SA/Kr 498/04) i oddalającego, wniesioną od niego, skargę kasacyjną, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2008 r. (sygn. akt I OSK 1347/07), które dotyczyły decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] kończącej postępowanie zwykłe, prowadzone w przedmiocie odmowy uwłaszczenia przedsiębiorstwa.

W związku z powyższym trzeba podnieść, że po myśli art. 170 P.p.s.a. prawomocne orzeczenie sądu wiąże zarówno organy państwowe jak i wszystkie sądy a związanie to polega na obowiązku przyjmowania, iż rozstrzygnięta w prawomocnym wyroku kwestia prawna w odniesieniu do danego podmiotu kształtuje się tak, jak stwierdzono to we wspomnianym wyroku. Podkreślenia przy tym wymaga, że powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia jak również jego uzasadnienie (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz" pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, wyd. C.H.Beck, Warszawa 2011 str. 578).

W tym kontekście o tym, jakie przepisy winny być stosowane w rozpatrywanej sprawie i w jaki sposób winny być one interpretowane, przesądzone zostało we wspomnianych wyżej wyrokach sądów obu instancji. Ocena prawna, czy poprzednikowi skarżącej kasacyjnie przysługiwało w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo zarządu do spornej działki, powinna być zatem dokonywana w oparciu o przepis art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z przepisami rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomości będących dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Stwierdzić zatem należy, że we wspomnianych wyżej wyrokach przesądzone również zostało, że § 4 ust. 3 cytowanego wyżej rozporządzenia dopuszcza dokonywanie ustaleń na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym wyłącznie w sytuacjach, gdy wymienione w ust. 1 dokumenty istniały w przeszłości, lecz nie zachowały się do czasu orzekania. W analizowanym przypadku taka sytuacja zaś nie miała miejsca. Z tego więc powodu, zarzut naruszenia § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 1998 r. nie był zasadny.

Nie były trafne także zarzuty naruszenia art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami i § 4 ust. 1 pkt 8 oraz 9 w/w rozporządzenia.

Zgodnie za § 4 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia z 1998 r., właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwal komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości.

W przedłożonej przez skarżącą kasacyjnie uchwale Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...] w sprawie połączenia państwowych przedsiębiorstw przemysłu gastronomicznego na terenie województwa krakowskiego brak jest oznaczenia nieruchomości. W § 1 pkt 4 uchwały mowa jest jedynie o przekazaniu Powiatowemu Ośrodkowi Sportu, Turystyki i Wypoczynku w S. przez P. w K. restauracji" P.". Podkreślić wypada, że przekazanie restauracji, w czasie gdy obowiązywała zasada jedności własności państwowej, co - jak słusznie zwrócił na to uwagę Sąd Wojewódzki - nie musiało wcale wiązać się z przekazaniem jakikolwiek prawa do gruntu. Skoro zaś przedłożona uchwała nie określała przekazywanej nieruchomości, to nie mogła stanowić dokumentu, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 8 omawianego rozporządzenia.

Na podstawie w/w uchwały z 1972 r. przekazywaniu podlegał jedynie prowadzony na nieruchomości zakład (restauracja "P.") a nie nieruchomość.

Stąd także przepis § 4 ust. 1 pkt 9 omawianego rozporządzenia nie mógł mieć w ogóle zastosowania, gdyż odnosi się on do przekazania przed 1985 r. nieruchomości (a nie zakładu czy przedsiębiorstwa).

Odnosząc się do zarzutów dotyczących przepisów dawnych to jest art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości i § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych, należy stwierdzić, że i one nie były przytoczone prawidłowo.

Jak wyżej wspomniano, podstawą prawną do ustalania istnienia po stronie P. zarządu były przepisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy gruntowej z 1997 r. a nie przepisy poprzednio obowiązujące.

Skoro zatem brak było – w świetle tych przepisów - jakiegokolwiek dowodu, z którego można by wyprowadzić istnienie prawa użytkowania do spornej działki, które przysługiwało P. w S. to nie można było mówić o nabyciu przez to przedsiębiorstwo - z mocy art. 80 ust. 1 ustawy gruntowej z 1985 r. - prawa zarządu.

Jedynie wyjaśniająco przy tym należy wyjaśnić, że zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. przekazywanie nieruchomości nie stanowiącej składnika zakładu następowało wg przepisów o przekazywaniu zakładów. Tę kwestię regulowały przepisy § 2 - 6 cyt. rozporządzenia, które przewidywały w tym zakresie obowiązek sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego (§ 4 ust.1). W przypadku zakładów samodzielnie bilansujących się winien być też sporządzony bilans zawierający rozliczenie na dzień wydania zakładu ( § 4 ust. 2), w przypadku zaś przekazywania zakładu, który się samodzielnie nie bilansuje, rozliczenie następowało na podstawie porozumienia przekazującego i jednostki przejmującej ( § 4 ust. 3).

W związku z powyższym, na gruncie przepisów w/w rozporządzenia z 1958 r. protokół zdawczo-odbiorczy nie mógł być, jak przyjmowała to skarżąca kasacyjnie, utożsamiany z bilansem. Protokół zdawczo-odbiorczy sporządzała komisja inwentaryzacyjna składająca się z przedstawicieli przekazującego i przejmującego, zaś bilans sporządzał przekazujący (vide: zarządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1958 r. w sprawie zasad rozliczeń związanych z przekazaniem zakładów i nieruchomości między przedsiębiorstwami państwowymi ( Mon. Pol. Nr 98, poz. 540 ze zm.).

W związku z powyższym, jeśli w decyzji o przekazaniu zakładu nie była wymieniona nieruchomość to - dla wykazania przekazania do niej praw – winna ona być ujęta w protokole zdawczo-odbiorczym lub w innym dokumencie określającym bliżej przedmiot przekazania (por. Walenty Ramus - "Przekazywanie nieruchomości pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej" Wyd. Prawn., Warszawa 1973 r. str. 205). W rozpatrywanym przypadku w żadnym zaś z przedłożonych przez skarżącą kasacyjnie dokumentów nie wskazywano, że przekazaniu podlegała jakakolwiek nieruchomość.

W związku z zarzutem dotyczącym naruszenia przepisów konstytucyjnych w postaci art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zauważyć wypada, że zarzut ten był całkowicie niezrozumiały.

Skarżąca kasacyjnie Spółka twierdziła bowiem, że przepisy te, traktujące o zasadzie równości wobec prawa, zostały naruszone przez postanowienia art. 15 ustawy z 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej "Poczta Polska" art. 2 ustawy z 2 ustawy z 24.04.1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych oraz art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, podczas, gdy te ostatnie przepisy nie były w ogóle w tej sprawie stosowane. Podkreślić zatem w tym miejscu należy, iż wskazując na zarzut naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich błędną wykładnię, wypada zarzut taki sformułować starannie, przytaczając przepisy, które Sąd lub organ stosował a dokonał ich wykładni niezgodnie z postanowieniami Konstytucji. Wskazywanie na przepisy inne, nie może zaś wywrzeć jakiegokolwiek skutku. Zgodnie bowiem z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), każdy sąd może bowiem wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej konkretnego przepisu, ale tylko wtedy, gdy od odpowiedzi na pytanie zależy rozstrzygnięcie prowadzonej przez sąd sprawy.

Niezależnie od powyższego przypomnieć także wypada, że kwestia zastosowania i interpretacji przepisów prawa została w tej sprawie przesądzona we wspomnianych wyżej wyrokach Sądów obu instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - z mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - orzekł jak w sentencji.