Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 328/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2019 r. sprawy ze sprzeciwu [...] Sieci [...] Operator S.A. w [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Starosta [...] ustalił W. I. (wnioskodawcy) odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym B. , gmina L. , powiat [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni 0,5600 ha, dla której w Sądzie Rejonowym we [...], VI Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; w punkcie drugim organ zobowiązał [...] (skarżącą spółkę) do jednorazowej wypłaty na rzecz wymienionego w punkcie pierwszym decyzji odszkodowania w terminie 14 dni licząc od dnia jej uostatecznienia się. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na skutek wniosku W. I. z [...] listopada 2017 r. wszczął postępowanie o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, której właścicielem w momencie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we [...] z dnia [...] marca 1967 r., nr [...] o zezwoleniu na przeprowadzenie linii energetycznej byli małżonkowie G. i F. I.. Dalej wskazał, że w dniu [...] grudnia 1984 r. aktem notarialnym rep. A nr [...] ww. zbyli m.in. działkę nr [...] umową przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następcy prawnego – syna W. I.; w akcie ustanowiona została służebność osobista polegająca na prawie dożywotniego zamieszkiwania na piętrze, korzystania ze wszystkich pomieszczeń i urządzeń oraz użytkowania działki o pow. 30 arów. Organ zaznaczył, że przekazanie gospodarstwa odbyło się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r., nr 24, poz. 133 ze zm. – dalej "u.s.r."). Przywołał art. 55 tej ustawy i stwierdził, że wnioskodawca nabył w drodze cesji prawo do odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Wskazał, że choć w treści umowy z [...] grudnia 1984 r. brak jest zapisu, który mógłby być utożsamiany z cesją praw do odszkodowania, to zdaniem organu za ustaleniem odszkodowania przemawia art. 55 u.s.r. i dlatego w sprawie zastosowano art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 121 – dalej "u.g.n." ); organ powołał nadto uchwałę NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06. Organ stwierdził, że w sprawie uwzględniono wnioski pełnomocnika skarżącej spółki w kwestii poprawionego ostatecznie operatu szacunkowego, co do którego prawidłowości organ nie ma, jak wskazał, żadnych zastrzeżeń.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, w którym skarżąca zarzuciła organowi przede wszystkim nieuzasadnione ustalenie, że W. I. posiada legitymację czynną do dochodzenia spornego odszkodowania, Wojewoda, decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], uchylił decyzję I instancji w całości i przekazał sprawę Staroście [...] do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego w sprawie, organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż ograniczenie prawa własności polegające na zezwoleniu Zakładom Energetycznym [...] założenia i przeprowadzenia linii energetycznej 220 KV [...], zgodnie z planem trasy zaakceptowanym w dniu [...] listopada 1966 r. przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we [...], przebiegającej m.in. przez nieruchomość G. i F. I., nastąpiło na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej we [...] Wydział Spraw Wewnętrznych, nr [...] z dnia [...] marca 1967 oraz ponownie nr [...] z [...] listopada 1967 r., wraz z załącznikami do przedmiotowej decyzji wskazujący właściciela nieruchomości W. I., przez które miała przebiegać przedmiotowa linia energetyczna, co potwierdza fakt usytuowania linii na przedmiotowej działce. Organ przywołał treść art. 35 ust. 1-3, art. 36 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94 – dalej "u.z.w."), art. 233, art. 124 ust. 1, art. 128 ust. 1 i 4, art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Stwierdził, że w świetle utrwalonego orzecznictwa podmiotem uprawnionym do wystąpienia z roszczeniem jest przede wszystkim osoba wywłaszczona, przy czym możliwe jest również przejście prawa do uzyskania odszkodowania poprzez wstąpienie w ogół praw i obowiązków (sukcesja uniwersalna – dziedziczenie). Organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawca nabył przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z [...] grudnia 1984 r. i nie stanowi ona podstawy do cesji prawa do uzyskania odszkodowania za ograniczenia prawa własności nieruchomości, albowiem mechanizm następstwa prawnego pod tytułem szczególnym nie powoduje przejścia praw i obowiązków publicznoprawnych. Stwierdził, że w powołanym akcie notarialnym brak jest postanowień o przeniesieniu prawa do żądania przedmiotowego odszkodowania, przy czym powyższego nie przewidują też obowiązujące przepisy - istota roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości lub ograniczenia prawa do nieruchomości wyklucza możliwość jego przelewu, skutecznego względem organów administracji orzekających w przedmiocie jego ustalenia i wypłaty. W ocenie organu odwoławczego podstawy takiej nie daje również art. 55 (54) u.s.r., albowiem nie można utożsamiać praw i obowiązków wynikających z prowadzenia gospodarstwa rolnego z prawem do odszkodowania z tytułu ograniczenia własności. Wskazał, że z punktu rozpatrywanej sprawy podstawowe znaczenie ma art. 36 ust. 1-3 u.z.w. regulującego kwestię odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i plonach powstałe w wyniku ograniczenia prawa własności oraz okresu przedawnienia tego roszczenia, przy czym nie zostało wykazane, by wnioskodawca poniósł jakąkolwiek szkodę i kiedykolwiek występował o takie odszkodowanie. Wojewoda wskazał, że organ I instancji bezpodstawnie przyjął za podstawę roszczenia wnioskodawcy art. 55 u.s.r., a nadto zaniechał zbadania czy nie wstąpił on w ogół praw i obowiązków przysługujących dotychczasowym właścicielom nieruchomości na podstawie u.z.w., przewidującej przedawnienie roszczeń z tytułu odszkodowania, i nie przeanalizował, czy przedmiotowe roszczenie nie uległo przedawnieniu. Wojewoda wskazał organowi I instancji okoliczności wymagające ustalenia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy: czy wnioskodawca wstąpił w ogół praw i obowiązków dotychczasowych właścicieli nieruchomości na podstawie dziedziczenia (sukcesja generalna), czy powstała szkoda a odszkodowanie zostało wypłacone na rzecz poprzedniego właściciela nieruchomości, oraz jak kształtuje się kwestia przedawnienia roszczeń w kontekście art. 36 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i przepisów ogólnych.

W sprzeciwie od powyższej decyzji skarżąca spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu w celu wydania decyzji o umorzeniu postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 2096 – dalej "k.p.a.") poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że zachodzą przesłanki do wydania decyzji kasatoryjnej, podczas gdy decyzja I instancji nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a wskazane w decyzji odwoławczej okoliczności nie mają wpływu na rozstrzygnięcie,

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez brak szczegółowego uzasadnienia podstaw wydania decyzji kasatoryjnej, w tym brak wskazania przepisów postępowania, które naruszył organ I instancji oraz brak szczegółowego uzasadnienia powodów, dla których zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części,

- art. 136 §2 i §4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenie z urzędu uzupełniającego postępowania dowodowego w sytuacji, w której jego przeprowadzenie byłoby wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy i nie byłoby nadmiernie utrudnione,

- art. 138 §2 k.p.a. w zw. z art. 105 §1 k.p.a. poprzez bezzasadne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie należy umorzyć z uwagi na brak legitymacji procesowej wnioskodawcy.

W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca spółka przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sprzeciw podlegał uwzględnieniu, aczkolwiek z innych powodów, niż w nim wskazane.

Stosownie do art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej "p.p.s.a."), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Taki sprzeciw został wniesiony w niniejszej sprawie.

W myśl art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd administracyjny nie jest zatem władny odnosić się do meritum sprawy. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a., a w przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd jest władny uwzględnić sprzeciw (art. 151a § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 138 § 2 zd. 1 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy, wybierając odstępstwo od zasady wydania decyzji merytorycznej przewidzianej w art. 138 § 1 k.p.a., musi więc kierować się nie tylko stwierdzeniem istnienia przesłanek wskazanych w art. 138 § 2 k.p.a., ale też wyjaśnić, dlaczego na tle stanu konkretnej sprawy nie było zasadne rozstrzygnięcie merytoryczne (na podstawie art. 138 § 1 k.p.a.) przy uwzględnieniu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wynikających chociażby z art. 136 k.p.a. możliwości uzupełnienia tego materiału. Organ odwoławczy podejmując decyzję o zastosowaniu art. 138 § 2 k.p.a. powinien brać pod uwagę nie tylko zasadę dwuinstancyjności, ale i inne przepisy, a zwłaszcza podstawowe zasady wynikające z przepisów k.p.a., jak chociażby: wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ustaloną w art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania. Art. 138 § 2 k.p.a. winien być przy tym wykładany łącznie z art. 136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Wydanie zatem w sprawie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uzasadnione jest wówczas, gdy do jej rozstrzygnięcia nie jest wystarczające przeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 136 k.p.a.

W ocenie Sądu organ odwoławczy, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, naruszył wyżej wymienione przepisy w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewoda przedwcześnie skorzystał z uprawnienia, jakie daje mu art. 138 § 2 k.p.a. Nie uzasadnił przy tym należycie, dlaczego uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy pomijając samodzielne wyjaśnienie okoliczności, które miały decydujące znaczenie w sprawie.

Kontroli sądowej w niniejszej sprawie poddana została kasacyjna decyzja Wojewody z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], uchylająca decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], którą organ I instancji ustalił wnioskodawcy odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności na nieruchomości w związku z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we [...] z dnia [...] marca 1967 r., nr [...], o zezwoleniu na przeprowadzenie linii energetycznej. W motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano, że organ I instancji winien ustalić, czy wnioskodawca wstąpił w ogół praw i obowiązków przysługujących dotychczasowym właścicielom nieruchomości nr [...], czy z uwagi na treść art. 36 ust. 1 u.z.w. powstała szkoda a odszkodowanie zostało wypłacone na rzecz poprzednich właścicieli nieruchomości, oraz czy nie doszło do przedawnienia roszczenia. Aktualnym gestorem linii jest skarżąca spółka, zaś własność nieruchomości wnioskodawca nabył na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z [...] grudnia 1984 r.

Zasadniczą przesłanką zaskarżonego rozstrzygnięcia było uznanie, że podmiotem posiadającym legitymację czynną procesową do wystąpienia z roszczeniem o ustalenie odszkodowania jest tylko i wyłącznie osoba wywłaszczona, w stosunku do której nastąpiło ograniczenie prawa korzystania z nieruchomości, a nie każdy późniejszy właściciel nieruchomości, który nabył i korzystał z nieruchomości w stanie, w jakim znajdowała się ona już po ograniczeniu prawa do korzystania z niej. To twierdzenie wypływa ze słusznego w istocie stanowiska organu odwoławczego, że przeniesienie prawa własności nieruchomości stanowi rodzaj sukcesji pod tytułem szczególnym i powoduje przeniesienie praw i obowiązków związanych z prawem własności nieruchomości, ale tylko w sferze cywilnoprawnej, nie dotyczy to zaś sfery publicznoprawnej i istniejących w jej ramach uprawnień i obowiązków.

Mając na uwadze przedmiot sprawy administracyjnej wskazać należy, że zgodnie z obowiązującym w chwili ograniczenia prawa własności na nieruchomości nr [...] art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Natomiast w art. 36 ust. 1 i 2 tej ustawy stwierdzono, że odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy) - ust. 1. Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody - ust. 2.

Aktualnie kwestie dotyczące zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń uregulowane są w art. 124 ust. 1 u.g.n. Ustęp 4 powołanego przepisu nakazuje stosować odpowiednio art. 128 ust. 4 tej ustawy w przypadkach, gdy przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe lub powoduje nadmierne trudności lub koszty. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Art. 124 u.g.n., do którego odwołuje się art. 128 ust. 4 u.g.n. stanowi o kompetencji Starosty do ograniczenia, w drodze decyzji, sposobu korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości określonych w tym przepisie przewodów i urządzeń.

Zgodnie z przepisem art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Orzekający Sąd podziela pogląd, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., odnoszący się zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość (ostateczna decyzja). Powyższe oznacza konieczność ustalenia odszkodowania wedle reguł uwzględniających obecnie obowiązujące przepisy. Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. będzie miał zatem zastosowanie do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu, ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania, powstałych przed wejściem w życie u.g.n.

Podstawową kwestią wymagającą ustalenia w okolicznościach niniejszej sprawy jest określenie kręgu podmiotów, którym przysługuje roszczenie odszkodowawcze z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.

Wnioskodawca w czasie, gdy dokonano przedmiotowego ograniczenia, nie był właścicielem wskazanej na wstępie nieruchomości, wobec tego nie był osobą, która poniosła szkodę wywołaną budową wspomnianej linii energetycznej. Nie przesądza to jednak o braku możliwości ustalenia w niniejszej sprawie odszkodowania na jego rzecz. Istotą odszkodowania jest bowiem wyrównanie straty będącej następstwem doznanej szkody, która niewątpliwe ma też charakter majątkowy, co oznacza, że uprawnienie do uzyskania odszkodowania może być przedmiotem dziedziczenia. Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości może być dokonane tylko w drodze sukcesji uniwersalnej (spadek), bądź przekazania wierzytelności odrębną umową cesji. W przypadku dziedziczenia na nabywcę przechodzi bowiem ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym więc prawa do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (względnie ograniczenie) prawa własności nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości na rzecz osoby niebędącej w czasie tego ograniczenia właścicielem (użytkownikiem wieczystym) nieruchomości, jest ustalenie, czy osoba ta – w drodze sukcesji generalnej (dziedziczenie) lub singularnej (cesja wierzytelności) –nabyła prawo do ubiegania się o to odszkodowanie. Rację ma przy tym organ odwoławczy, że uprawnionym do powyższego nie jest każdy kolejny właściciel nieruchomości, który nabył (w drodze kupna lub darowizny) nieruchomość. Osoba taka nie mogłaby bowiem doznać uszczerbku z tytułu wyrządzenia określonych szkód np. w uprawach.

Wnioskodawca nabył przedmiotową nieruchomość tj. działkę nr [...] w na podstawie umowy z dnia z [...] grudnia 1984 r. o przekazanie gospodarstwa rolnego, stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W treści tej umowy brak jest jakichkolwiek uregulowań, które mogłyby być utożsamiane z cesją praw do odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka numer [...]. Brak też jakichkolwiek innym dokumentów, z których wynikałoby, że takowa cesja została dokonana. Powtórzyć w tym miejscu należy, że skoro przejście prawa do uzyskania odszkodowania nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości, ale poprzez wstąpienie w ogół praw i obowiązków (sukcesja uniwersalna) to podstawą przejścia prawa do uzyskania odszkodowania nie może być przejście własności nieruchomości w drodze przekazania gospodarstwa rolnego, które ma charakter umowy cywilnoprawnej.

W tej sytuacji okolicznością decydującą o zasadności przyznania wnioskowanego odszkodowania jest ustalenie, czy wnioskodawca jest spadkobiercą swych rodziców, którzy przekazali mu gospodarstwo rolne na podstawie przepisów ubezpieczenia rolniczego. Na obecnym etapie kontrolowanego postępowania jest to zatem zasadnicza okoliczność podlegająca wyjaśnieniu. Mając na uwadze art. 15 k.p.a. stwierdzić należy, że ustalenie powyższego było obowiązkiem organu odwoławczego, albowiem co do zasady winien on rozstrzygnąć sprawę co do istoty, a komentowana okoliczność stanowi procesowy, decydujący warunek merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie przedmiotowego odszkodowania. Dostrzec należy, że jedyną czynnością procesową, jaka pozostała organowi odwoławczemu, było wezwanie wnioskodawcy do wykazania, czy jest on spadkobiercą swoich rodziców bądź czy dysponuje umową przekazania wierzytelności odszkodowanie odrębną umową cesji. Organ II instancji powinien zobligować wnioskodawcę, przed wydaniem decyzji, do przedstawienia prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia lub umową cesji, co uprawniałoby do wystąpienia z żądaniem ustalenia odszkodowania. Cedowanie powyższego na organ niższej instancji nie znajduje w ocenie Sądu uzasadnienia i tym samym stanowi przekroczenie uprawnień wynikających z art. 138 § 2 k.p.a.

W zależności od wyniku poczynionych w powyższym zakresie ustaleń organ odwoławczy stanąłby przed dwiema możliwościami co do dalszego prowadzenia sprawy. W sytuacji, gdyby okazało się, że wnioskodawca nie jest spadkobiercą swych rodziców lub nie dysponuje ww. umową cesji, zaszłyby przesłanki do odmowy odszkodowania. Nie byłoby jednocześnie podstaw do uchylania decyzji organu I instancji, ale samodzielnego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Z kolei odmienne ustalenie, tj. że wnioskodawca jest sukcesorem generalnym lub w inny sposób przeszło na niego uprawnienie do żądania odszkodowania, doprowadzi organ odwoławczy do konieczności rozważenia, czy dalsze okoliczności do wyjaśnienia w sprawie dadzą się ustalić przez Wojewodę samodzielnie, czy też koniecznym będzie przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji, by to on okoliczności te ustalił, Takie rozstrzygnięcie wątpliwości w przywołanym zakresie winno zostać przy tym odpowiednio umotywowane. Na okoliczności te składać się będą dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, czy zgodnie z poprzednio obowiązującym art. 36 ust. 1 u.z.w. ustalono, że w wyniku działań związanych z ograniczeniem prawa własności nieruchomości nr [...] doszło do strat i ustalono oraz wypłacono jej poprzednim właścicielom należne odszkodowanie z tego tytułu. Odpowiedź pozytywna zamknie drogę do uzyskania odszkodowania ze względu na wcześniejsze zaspokojenie roszczenia. Jeżeli zaś ustalenie będzie takie, że przedmiotowego odszkodowania nie wypłacono, rozważyć będzie trzeba kwestię przedawnienia roszczenia w związku z art. 36 ust. 2 u.z.w.

Ustalenia opisanych wyżej kwestii mogą wymagać zwrócenia się organu do aktualnych dysponentów materiałów archiwalnych, albowiem celem postępowania wyjaśniającego będzie uzyskanie dokumentacji dotyczącej zdarzenia (zezwolenia na założenie i przeprowadzenie linii energetycznej) i jego dalszych konsekwencji prawnych sprzed przeszło 50 lat. Sąd dostrzega zatem, a organ będzie miał to na uwadze, że uzyskanie przedmiotowych dokumentów może być znacznie utrudnione, w związku z czym jego ocenie podlegać będzie, jaki zakres czynności wyjaśniających (zaangażowania czasowych i osobowych zasobów organu) uzasadni dokonanie ustaleń w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Wojewoda dopuścił się naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 136 i 138 § 2 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).