Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 784/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par 39 ust. 4, par 45
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Dnia 5 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant pomocnik sekretarza Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2017 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...), nr (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008 r. nr 98, poz. 634, z późn. zm.), art. 28 ust.1-4, art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013r., poz. 173), § 2, § 4 ust. 1 pkt 2, § 13 ust. 2a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r., nr 33, poz. 262 ze zm.), § 39 ust. 4, § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013r., poz. 361 ze zm.), art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 55, art. 56, art. 68 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U z 2005r. nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 937/2012 z dnia 12 października 2012r. zmieniającym rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz.Urz.L.2012.280.2), art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.UrzUE.L.2011.25.8), art. 43, art. 44 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48), art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE.L.2006.368.15), art. 3 ust 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz.UE.L.1995.312.1) - po rozpatrzeniu odwołania K. W. od decyzji Kierownika BP ARiMR w Ł. z dnia (...), nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 17 703,90 zł., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 17 703,90 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 15 maja 2012r. strona złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012r. wnioskując o przyznanie płatności w pakiecie 2 rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 uprawy rolnicze, dla których zakończono okres przestawiania do działek rolnych o łącznej powierzchni 96,26 ha. Wniosek został złożony w ramach zobowiązania rolnośrodowiskowego realizowanego od dnia 1 marca 2009r.

Decyzją z dnia (...) Kierownik BP ARiMR w Ł. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 76 045,40 zł.

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2014r. organ l instancji wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2012r. zakończone decyzją z dnia (...).

Decyzją z dnia (...) organ l instancji uchylił w całości decyzję z dnia (...) i przyznał płatność rolnośrodowiskową na 2012r. w wysokości 58 341,50 zł.

Pismem z dnia 25 czerwca 2014r. organ poinformował stronę o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności w wysokości 17 703,90 zł. Zawiadomieniem z dnia 21 sierpnia 2014r. Kierownik BP ARIMR w Ł. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na podstawie decyzji z dnia (...).

Decyzją z dnia (...) Kierownik BP ARIMR w Ł. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości 17 703,90 zł.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Wnosząc o uchylenie decyzji w całości i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji zarzuciła organowi naruszenie art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 7, 8, 11, 107 K.p.a., a także art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, wskazując że nienależna płatność została dokonana wskutek błędu organu (tj. błędnego określenia PEG w związku z art. 17 rozporządzenia Rady 73/2009 i art. 26 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009), a decyzja o ustaleniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności z dnia 25 stycznia 2013r. Strona nadmieniła także, że zarówno w decyzji nr (...) jak i w zaskarżonej decyzji nr (...) organ nie wskazał, kiedy powziął informację o zmniejszeniu powierzchni działek rolnych przez co w ocenie strony brak jest możliwości zweryfikowania twierdzeń dotyczących prawidłowości wznowienia postępowania.

W dniu 11 marca 2015r. strona złożyła pismo zawierające wniosek o zawieszenie postępowania odwoławczego ze względu na złożenie wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2012r.

Postanowieniem z dnia (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. zawiesił z urzędu postępowanie odwoławczego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, ze względu na konieczność rozstrzygnięcia przez Kierownika BP ARiMR w Ł. zagadnienia wstępnego tj. wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2012 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2012r., decyzją z dnia (...) Kierownik BP ARiMR w Ł. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2012r.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z dnia (...), nr (...) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Postanowieniem z dnia (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. podjął zawieszone z urzędu postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego na rok 2012r.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności decyzji z dnia (...), nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości 17 703,90 zł przyznanej na podstawie decyzji z dnia (...). W ramach prowadzonego postępowania nie mieści się weryfikacja wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania. Okoliczność ich wystąpienia była przedmiotem postępowania zakończonego decyzją z dnia (...), która została doręczona stronie w dniu 2 czerwca 2014r. i stała się ostateczna. W prowadzonym postępowaniu, w związku z odwołaniem strony, organ uprawniony jest jedynie rozstrzygania w kwestii ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego.

W sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012r. organ l ustalił na podstawie wniosku i ortofotomapy obrazującej zdjęcie lotnicze z dnia 8 września 2009r., że powierzchnia zadeklarowana w pakiecie rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 wynosiła 96,26 ha i była równa powierzchni stwierdzonej w tej grupie upraw. Następnie w wyniku wznowienia postępowania organ l instancji ustalił, że wyszły na jaw nowe okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a mianowicie w systemie ZSZiK pojawiła się nowa ortofotomapa obrazująca zdjęcie lotnicze z dnia 5 maja 2012r., na podstawie której ustalono że maksymalny PEG na działkach ewidencyjnych nr 5 i nr 2/9 w obrębie S., nr 36 w obrębie J., nr 5/6 w obrębie (...), jest mniejszy niż powierzchnia deklarowana we wniosku. W wyniku powyższych okoliczności organ l instancji uchylił w całości dotychczasową decyzję i ustalił, że powierzchnia zadeklarowana w pakiecie rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 wynosiła 88,79 ha. Zawyżenie powierzchni w pakiecie rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 wynosiło 8,4131%, wobec powyższego organ pomniejszył płatność o dwukrotność stwierdzonej różnicy na mocy art. 16 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 i przyznał płatność w pakiecie rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 w wysokości 58 341,50 zł. Decyzja stała się ostateczna przez co jej ustaleniami faktycznymi i konsekwencjami związany jest zarówno organ jak i strona. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie w wyniku wznowienia postępowania organ stwierdzi, że dotychczasowa decyzja była wadliwa, uchyli ją i wyda decyzję na mniejszą kwotę niż pierwotnie, bądź jej odmówi.

W sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej zastosowanie znajduje art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, a nie jak strona wskazuje w odwołaniu art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. W tym miejscu zauważyć należy, że rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011 utraciło moc na rzecz Rozporządzenia Komisji (WE) nr 640/2014, ale zgodnie z art. 43 rozporządzenia Komisji (WE) nr 640/2014 "rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 i (UE) nr 65/2011 tracą moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Rozporządzenia te stosuje się jednak nadal w stosunku do:

a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.;

b) wniosków o płatność złożonych w odniesieniu do roku 2014; oraz

c) systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103z rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007.

Zgodnie z art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajduje zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy oraz błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstanie wyłącznie wówczas, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki opisane powyżej. Bezpośrednim powodem przyznania płatności w pomniejszonej wysokości decyzją z dnia (...) było ustalenie mniejszych, niż deklarowała strona we wniosku powierzchni PEG, na podstawie ortofotomapy obrazującej zdjęcie lotnicze z dnia 5 maja 2012r., na działkach ewidencyjnych nr 5 i nr 2/9 w obrębie S., nr 36 w obrębie J., nr 5/6 w obrębie (...). Organ wyjaśnił, że ustalenie maksymalnej powierzchni kwalifikowanej w ramach działki referencyjnej (PEG) następuje w trakcie prowadzonej kontroli administracyjnej na podstawie bezpośredniego pomiaru wykonanego przez pracownika biura powiatowego na aktualnym obrazie ortofotomapy. Powierzchnie PEG stanowią różnicę pomiędzy powierzchnią całkowitą działki referencyjnej - tzn. działki ewidencyjnej, a powierzchnią obszarów nieuprawnionych do płatności (np. lasy, wody, drogi, siedliska itp.), których granice są określone na podstawie ortofotomapy. Tym samym, powierzchnie PEG są niczym innym jak systemowym odzwierciedleniem rzeczywistej wielkości powierzchni użytków rolnych, w granicach działki ewidencyjnej, na których rolnik może prowadzić działalność rolniczą w danym roku. We wznowionym postępowaniu w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2012 r. wyszło na jaw, że rolnik we wniosku na 2012 , na działkach ewidencyjnych nr 5 i nr 2/9 w obrębie S., nr 36 w obrębie J., nr 5/6 w obrębie (...) podał większą powierzchnię działek rolnych niż maksymalny PEG. Zawyżenie wyniosło łącznie 7,47 ha. Niewykrycie tej okoliczności i w efekcie przyznanie nienależnej płatności stronie decyzją z dnia (...) nie stanowiło pomyłki organu, o której mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Organ działał w oparciu o deklarację złożoną przez stronę we wniosku, a nowe ortofotomapy z dnia 5 maja 2012 r. zostały mu udostępnione dopiero po wydaniu decyzji z dnia (...) W ocenie organu odwoławczego błąd, o którym mowa w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 mógł zostać wykryty w zwykłych okolicznościach przez rolnika. Trudno bowiem twierdzić, że rolnik składając wniosek w dniu 15 maja 2012r. nie wiedział jaką powierzchnię w rzeczywistości użytkuje. Nowa ortofotomapa obrazuje, że już w dniu 5 maja 2012r. część powierzchni działek wymienionych we wniosku nie była użytkowana rolniczo. Ponadto podpisując wniosek strona oświadczyła, że zna zasady przyznawania płatności oraz zobowiązała się do niezwłocznego informowania organu na piśmie o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie płatności oraz o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności. Skoro strona złożyła takie oświadczenie to zdaniem organu nie można twierdzić, że błąd polegający na niedokładnym określeniu powierzchni działek rolnych, w sytuacji w której już przed złożeniem wniosku były nieużytkowane rolniczo, nie mógł zostać wykryty przez rolnika. To na stronie ciąży obowiązek dokładnego podania prawidłowej powierzchni działek rolnych. Pomimo natomiast złożenia niepoprawnej deklaracji strona nie poinformowała organu, że wniosek był niepoprawny i otrzymała płatność rolnośrodowiskową. Tym samym 12 miesięczny termin, o którym mowa w art. 5 ust. 3 akapit 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 w przedmiotowej sprawie nie będzie miał zastosowania. Termin ten mógłby mieć zastosowanie jedynie w sytuacji zaistnienia łącznie przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 3 akapit 1. W przedmiotowej sprawie przyznanie nienależnej płatności nie nastąpiło na skutek pomyłki właściwej władzy, zaś błąd mógł zostać wykryty w zwykłych okolicznościach przez rolnika. Tym samym zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranej w oparciu o art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu nie wystąpiły również okoliczności wyłączające konieczność zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z § 39 ust. 4 rozporządzenia z 2013r., płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi:

1) w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006;

2) mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012r.

W sprawie nie doszło do zmniejszenia powierzchni gruntów rolnych w związku z przeniesieniem posiadania, jeśli powierzchnia zmniejszenia nie przekracza 10% powierzchni zobowiązania (art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006), a ponadto, zmniejszenie zostało dokonane po 15 marca 2012 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007r. pomoc i pomoc techniczna wypłacone beneficjentowi, który nie wykonał w całości lub w części operacji lub obowiązków związanych z jej wykonaniem, lub zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej, nie podlegają zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.), lub w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3.". Zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Zgodnie z § 45 rozporządzenia z 2013r., w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 12 marca 2014r., inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2 zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust.1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

W przedmiotowej sprawie strona nie informowała o wystąpieniu siły wyższej w trybie 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006. W ocenie organu odwoławczego nie wystąpiła także żadna z okoliczności wymienionej w § 45 rozporządzenia z 2013r. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie doszło także do przedawnienia. Zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa wart. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni. Zgodnie z art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § l pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W odniesieniu do płatności za 2012r. badając okres przedawnienia należy mieć na względzie art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95. Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 rozporządzenia, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Wynikający z powyższych przepisów okres przedawnienia nie upłynął. Płatność rolnośrodowiskowa jest objęta Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, a zatem mamy tu do czynienia z programem wieloletnim, co oznacza, że stosownie do art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku nie upłynie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.Urz.UE.L.2005.209.1). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty. Jeżeli natomiast termin przedawnienia wyliczony w sposób wskazany w art. 3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 lub w art. 68 § 1 O.p. będzie upływał po dniu zamknięcia programu to stosować należy terminy przedawnienia wyliczone w oparciu o te przepisy. Zgodnie z nimi okres przedawnienia dla spraw dotyczących płatności za 2012r. wynosi 4 lata (maksymalnie 8 lat uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika lub 3 lata licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiła realizacja płatności na rzecz rolnika.

W rozpatrywanej sprawie za czas dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2012 r., czyli 15 maja 2012r. 4 letni okres przedawnienia upływa zatem 15 maja 2016r. Płatność wypłacono stronie na rachunek bankowy w dniu 25 stycznia 2013r., 3 - letni okres przedawnienia upływa zatem z końcem 2016r. W sprawie doszło do przerwania okresu przedawnienia poprzez doręczenie stronie w dniu 13 maja 2014r. postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2012r. Od dnia 13 maja 2014r. 4 - letni okres przedawnienia należy zatem liczyć na nowo i upływa on z dniem 13 maja 2018r.

Organ wyjaśnił, że uchylenie zaskarżonej decyzji przez organ II instancji wynika z faktu, że w treści rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji nie wskazano decyzji, na podstawie której przyznano płatność ustaloną później jako nienależną. Stwierdzona nieprawidłowość na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. naprawił organ odwoławczy w powyższej decyzji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wskazując na naruszenie:

- art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności;

- art. 107 § 3 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 11 K.p.a.;

- art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) rr 1122/2009;

- art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r.

wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie dokonana płatność w nadmiernej wysokości ewidentnie spowodowana została pomyłką organu, który przeprowadził przed dokonaniem płatności kontrolę zadeklarowanych powierzchni działek rolnych i w oparciu o własne pomiary określił ich powierzchnię. W tych okolicznościach pozostaje ocenić, czy organ dokonując pomiaru specjalistycznym sprzętem zgodnie z wymogami art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w związku z art. 26 rozporządzenia Komisji (WE) rr 1122/2009 mógł popełnić pomyłkę i czy zatem błąd rolnika w zadeklarowanej powierzchni działek do przyznania płatności był możliwy do wykrycia przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Organ korzystając ze specjalistycznego sprzętu nie dostrzegł pomyłki w pomiarach zadeklarowanej powierzchni działek, a dopatrzył się tej nieścisłości dopiero przy kolejnej kontroli.

Ponadto zdaniem skarżącej pomiędzy wypłaceniem płatności a doręczeniem decyzji o odzyskaniu upłynęło więcej niż 12 miesięcy - płatność miała miejsce w dniu 25 stycznia 2012r. Uwadze organu uszło też, iż zgodnie z art. 3 zdanie 4 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich - w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Skoro datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Zatem w odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, tak jak w tej sprawie, okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do dnia 31 grudnia 2015r., jednakże nie dłużej niż do dnia 30 czerwca 2016r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej p.p.s.a.) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów, wykazała, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Ł. Oddziału ARiMR z dnia (...) uchylająca decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia (...) i ustalająca skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 17 703,90 zł.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy organy w sposób uprawniony uznały, że ustalona kwota pobranych płatności w wysokości 17 703,90 zł (decyzja z dnia (...)) jest płatnością nienależną i czy wobec tego istniały podstawy do orzeczenia o jej zwrocie przez skarżącą.

W sprawie bezsporne było, że skarżącej zostały przyznane i wypłacone na jej rachunek bankowy płatności rolnośrodowiskowe za rok 2012, jak również, że rolnik realizował 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1. W roku 2012 złożył wniosek o przyznanie płatności do łącznej powierzchni gruntów 96,26 ha i do takiego obszaru została mu przyznana płatność. Ustalono, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną w 2012 r., tj. 96,26 ha, a powierzchnią uwzględnioną do płatności 88,79 ha wynosi 8,4131%.

O istnieniu podstaw do orzeczenia o zwrocie pomocy pobranej w nienależnej wysokości w odniesieniu do 2012 roku, w którym stwierdzono powierzchnię faktycznie użytkowaną mniejszą od powierzchni zadeklarowanej we wniosku, na której powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 2.1 Rolnictwo ekologiczne, przesądza treść art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8).

I tak zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Jeżeli obszar zadeklarowany we wniosku o płatność jest większy niż zatwierdzony obszar przypisany do tej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru przypisanego do tej grupy upraw (art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011). Stosownie natomiast do treści art. 16 ust. 5 ww. rozporządzenia, w przypadku, o którym mowa w ust. 3 akapit drugi, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o podwojoną różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3 % albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru.

Obowiązek zwrotu pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości płatności przewiduje art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013, zgodnie z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust. 2 pkt 1 – 4 ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności:

1) pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji; wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej;

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Właściwość i tryb ustalania kwoty pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, określają przepisy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej ( art. 28 ust. 3 ww. ustawy).

Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013, w którym wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Zwrotowi podlega też część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, jeżeli rolnik nie przestrzega wymogów w ramach wariantu określonego pakietu (§ 39 ust. 2 pkt 1). Ponadto stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia, zwrotowi podlega płatność rolnośrodowiskowa, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant.

Płatność rolnośrodowiskową nie podlega zwrotowi:

1) w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006;

2) mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie

rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r. (ust. § 39 ust. 4).

Podobna regulacja znajdowała się także w § 28 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262, ze zm.). Rozporządzenia te zostało następnie zastąpione rozporządzeniem z dnia 13 marca 2013 r.

W rozpoznanej sprawie zastosowanie znajdują powołane przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., gdyż stosownie do § 58 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. traci moc rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Zgodnie natomiast z § 46 rozporządzenia z 2013 r., przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. stosuje się do przyznania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniem wszczętym i niezakończonym ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia oraz zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. Natomiast w rozpoznawanej sprawie postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało 21 sierpnia 2014r.

Zatem przepisami krajowymi w zakresie płatności rolnośrodowiskowej są przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie § 46 tego rozporządzenia.

Przepisy tego rozporządzenia, tak jak rozporządzenia UE nr 65/2011 rozróżniają instytucje w postaci zmniejszenia, wykluczenia, odzyskiwania (zwrotu). Instytucje te charakteryzują się innymi przesłankami i powinny być stosowane zależnie od okoliczności faktycznych, które uregulowane są w przepisach.

Uwzględnienia wymaga ponadto powinność informowania Agencji przez beneficjenta o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej, wynikającą z zapisów umieszczonych we wniosku o przyznanie płatności. W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

W rozpoznawanej sprawie za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że otrzymana pomoc rolnośrodowiskowa w kwocie 17 703,90 zł stała się pomocą pobraną nienależnie, która zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., podlega zwrotowi.

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), na podstawie którego organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych, co do których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony.

Wskazać w tym miejscu należy, że nie ulega wątpliwości, iż ustalenie tego, czy środki publiczne, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zostały pobrane nienależnie, wymaga wnikliwej i szczegółowej analizy stanu faktycznego danej sprawy, a ponadto równie wnikliwej analizy szczegółowych przepisów prawa materialnego regulujących przyznanie danej płatności.

Z nienależną płatnością mamy do czynienia w sytuacji, w której wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota staje się następnie świadczeniem, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego lub – jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie – w wyniku wznowienia postępowania zapadnie orzeczenie o którym mowa w art. 151 § 2 K.p.a .

Natomiast środków tych należy dochodzić od podmiotu, który rzeczywiście podejmie wypłacone przez ARiMR środki. Zaznaczyć przy tym jeszcze raz należy, że w takim przypadku zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego (lub stwierdzenia wydania jej z naruszeniem przepisów prawa) decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

Skoro stosowne regulacje wspólnotowe i krajowe przewidują przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normują również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

Zatem wszczęcie i prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w rozpoznawanej sprawie uznać należało za prawidłowe. Podkreślić należy, że składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w dniu 15 maja 2012 r. i deklarując we wniosku realizację Pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 – Uprawy rolnicze o powierzchni 87,09 ha skarżąca musiała spełniać warunki określone w § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, tj.:

1) posiadać nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) posiadać działki rolne w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zwanych dalej "działkami rolnymi", o łącznej powierzchni co najmniej 1 ha;

3) realizować 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późno zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej,

4) spełniać warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Skoro więc, w wyniku wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia (...) o przyznaniu skarżącej płatności rolnośrodowiskowej w łącznej wysokości 76 045,40 zł, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. decyzją z dnia (...) uchylił decyzję z dnia (...) i przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 58 341,50 zł (która stała się ostateczna), to pobrana kwota środków pieniężnych 17 703,90 zł stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności podlegających zwrotowi.

Za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że brak jest możliwości zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia w zawyżonej wysokości. Stosownie do treści art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Rację mają organy, że w rozpoznawanej sprawie wypłata płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2012 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że powierzchnia zadeklarowana w pakiecie rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 wynosiła 96,26 ha, podczas gdy w wyniku nowej ortofotomapy z dnia 5 maja 2012r. ustalono, że powierzchnia deklarowana we wniosku jest zawyżona i wynosi 88,79 ha. Zawyżenie powierzchni w pakiecie rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 wynosiło 8,4131%. Wobec powyższego organ pomniejszył płatność o dwukrotność stwierdzonej różnicy na mocy art. 16 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 i przyznał płatność w pakiecie rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 w wysokości 58 341,50 zł

Podkreślić należy, że to wnioskodawca decyduje o treści wniosku, który podpisuje i wnosi do ARiMR. Składając zaś własnoręczny podpis na formularzu wniosku oświadcza, że zna zasady przyznawania płatności oraz zobowiązuje się do przestrzegania nałożonych na rolnika obowiązków, m.in. w zakresie wymogów przewidzianych dla poszczególnych wariantów.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, w sprawie tej organy ARiMR dokonały ustaleń w pełni wystarczających do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia, kierując się rozwiązaniami wynikającymi z prawidłowo wskazanych aktów prawnych, które legły u podstaw wydanych decyzji.

Odnośnie naruszenia art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez jego zastosowanie, jak już wyżej wskazano, postępowanie prowadzone w trybie 29 ust. 1 i 2 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Nie jest w tym postępowaniu warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2014r., sygn. akt II GSK 1415/12, LEX nr 1452674), jednak w tej sprawie wydana została w dniu (...) decyzja ostateczna o przyznaniu płatności w pomniejszonej wysokości na rok 2012. To ostatnie postępowanie dotyczyło przyznanego stronie prawa do świadczeń ze środków publicznych za rok rozliczeniowy, natomiast drugie z postępowań dotyczyło ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranej płatności w świetle złożonej przez stronę wcześniejszej deklaracji i stwierdzonych dopiero ex post okoliczności faktycznych. Są to zatem dwa różne postępowania i różny jest też przedmiot wydanych w ich wyniku decyzji. Decyzja wydawana na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania z przyznanego stronie uprawnienia.

Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 21 ust. 2 pkt ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Za znajdujące oparcie w prawie sąd uznał również stanowisko organów obu instancji, że w sprawie nie wystąpiły określone w art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności, ponieważ sankcjonowane nieprawidłowości znacznie przekraczają kwotę 100 euro.

W sprawie nie upłynął również termin przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UL. 1995.312.1). Zgodnie z art. 3 ust. 1 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W rozpoznawanej sprawie płatność rolnośrodowiskowa jest objęta Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, a zatem mamy tu do czynienia z programem wieloletnim, co oznacza, że okres przedawnienia w każdym przypadku nie upłynie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.Urz.UE.L.2005.209.1). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty. Jeżeli natomiast termin przedawnienia będzie upływa po dniu zamknięcia programu, to zgodnie z nimi okres przedawnienia dla spraw dotyczących płatności za 2012r. wynosi 4 lata (maksymalnie 8 lat uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika lub 3 lata licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiła realizacja płatności na rzecz rolnika.

Zdaniem sądu, za prawidłowe należy więc uznać stanowisko organu, że wynikający z powyższego przepisu okres przedawnienia nie upłynął.

W rozpatrywanej sprawie za czas dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2012 r., czyli 15 maja 2012r. 4 letni okres przedawnienia upływa zatem 15 maja 2016r. Płatność wypłacono stronie na rachunek bankowy w dniu 25 stycznia 2013r., 3 - letni okres przedawnienia upływa zatem z końcem 2016r. W sprawie doszło do przerwania okresu przedawnienia poprzez doręczenie stronie w dniu 13 maja 2014 r. postanowienia z dnia 23 kwietnia 2014 r. o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie przyznania płatności na 2012 rok oraz poprzez doręczenie w dniu 9 września 2014 r. zawiadomienia z dnia 21 sierpnia 2014 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać także należy, że w myśl art. 5 ust. 2 rozporządzenia 65/2011 obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Jak wskazał organ, płatności rolnośrodowiskowe w niniejszej sprawie nie wynikały z pomyłki ARiMR, lecz wynikały z podania przez rolnika większej powierzchni działek rolnych niż rzeczywista wielkość użytków rolnych. Nastąpiło więc zmniejszenie pola zagospodarowania, a rolnik składając wniosek nie uwzględnił tego faktu. W dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności za rok 2012 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. – jak wynika z akt sprawy – nie posiadał informacji, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku na rok 2012. Jak wynika z akt sprawy (w tym z uzasadnienia zaskarżonej decyzji z dnia 30 czerwca 2015 r.) w wyniku aktualizacji ortofotomapy stwierdzono, że część działek (nr 5 i nr 2/9 w obrębie S., nr 36 w obrębie J., nr 5/6 w obrębie (...)) nie była użytkowana rolniczo. Wydruki z systemu ZSZiK załączono do akt i obrazują stwierdzone nieprawidłowości.

W tym stanie rzeczy sąd stwierdził, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania są niezasadne.

Mając powyższe na uwadze, sąd stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

B.K.