Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1084/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153 art. 170
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 art. 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 72 poz 380
law: Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz  osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

SENTENCJA

Dnia 14 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2014 roku sprawy ze skargi M. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 2011 nr 72 poz. 380), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...] odmawiającą M. C. zmiany decyzji z [...], nr [...] odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Wskutek wniosku M. C. decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] odmówiono wnioskodawczyni przyznania przedmiotowego świadczenia, uzasadniając niespełnieniem przesłanki deportacji.

W wyniku kolejnego wniosku strony, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] , utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...], na podstawie art. 154 k.p.a. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt K 49/07, Dz. U. z 2009 r., nr 220, poz. 1734) podkreślił, iż stanowisko w nim zaprezentowane nie ma wpływu na uprawnienie wnioskodawczyni do świadczenia pieniężnego, bowiem nie spełnia warunku deportacji do pracy przymusowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 14 grudnia 2010 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1205/10, oddalił skargę M. C. na wskazaną decyzję z dnia 7 września 2010 r., a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną (wyrok z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 644/11).

Kolejnym wnioskiem z dnia 17 kwietnia 2013 r., sprecyzowanym w dniu 30 kwietnia 2013 r. M. C. wniosła o zmianę decyzji z dnia [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej, a organ decyzją z dnia [...] odmówił zmiany. Organ po raz kolejny wskazał, iż M. C. nie spełniła kryteriów deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. C. wyjaśniła, iż decyzja organu nie odpowiada prawdzie i jest dla niej krzywdząca. Podkreśliła, że urodziła się już w czasie wysiedlenia i wykonywania przez matkę pracy przymusowej. Matka została wysiedlona z czworgiem małoletnich dzieci a następnie wraz z dwójką dzieci została przewieziona z obozu przesiedleńczego w Ł., w lubelskie. Wniosła o merytoryczne podejście do sprawy wskazując że Sąd badał sprawę na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., a teraz obowiązuje ustawa z 25 lutego 2011 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż charakter represji jakim poddana była wnioskodawczyni, był już przedmiotem oceny zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Prowadzenie po raz kolejny postępowania wyjaśniającego w tym zakresie prowadziłoby w istocie do obejścia zakazu rozstrzygania ponownie w sprawie już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Organ przypomniał, iż w przypadku M. C. nie zostały spełnione kryteria deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Wnioskodawczyni została zmuszona wraz z członkami rodziny do opuszczenia gospodarstwa rolnego znajdującego się w miejscowości D. Rodzina zamieszkała w dwuizbowej chacie, w pobliskiej miejscowości Z. W tejże miejscowości mieszkała wychowanka matki strony A. K. Matka strony pracowała w gospodarstwie Niemca R. B. (B.). Wprawdzie strona została zmuszona do opuszczenia miejsca zamieszkania, jednak wysiedlenie to nie miało na celu zmuszenia do wykonywania pracy przymusowej na rzecz okupanta. Dopiero po osiedleniu się w miejscowości Z. matka wnioskodawczyni została skierowana do pracy na rzecz III Rzeszy, zatem nie spełnia kryteriów warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. C. zarzuciła naruszenie:

- art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, poprzez wadliwe stwierdzenie, że stan faktyczny sprawy nie odpowiada hipotezie wskazanej normy prawnej;

- art. 7. art. 77 § 1, art. 80 i art. 154 k.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i nieuzasadnione przyjęcie, że skarżąca nie spełnia kryteriów uprawniających do przyznania przedmiotowego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że jej matka nie z własnej woli zamieszkała w Z., bowiem to Niemcy ją wysiedlili z rodzinnego gospodarstwa i skierowali do pracy przymusowej.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Sąd uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nieważność postępowania lub wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Postepowanie w sprawie niniejszej zostało zainicjowane żądaniem zgłoszonym w trybie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przepis ten stanowi, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1 (tj. ustawy z dnia 31 maja 1996 r.), w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony.

M. C. zażądała zmiany ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] odmawiającej prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r., w jej dotychczasowym brzmieniu.

Jednakże rozpoznanie sprawy w tym trybie, poprzedzało prawomocne rozstrzygnięcie w trybie art. 154 k.p.a. o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...].

Wojewódzki Sądu Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012 r. oddalił skargę M. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...], którą odmówiono M. C. prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej z powodu niespełnienia przesłanki z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr. 87, poz. 395 ze zm.). Sąd Wojewódzki przyjął, iż okoliczność wykonywania pracy przez skarżącą, jej przymusowy charakter oraz czas trwania przekraczający sześć miesięcy pozostawał poza sporem. Skarżąca wraz z matką wywiezione zostały z miejscowości D. na Lubelszczyznę, jednakże po około 3 miesiącach "uciekły" i wróciły do miejscowości Z., sąsiadującej z rodzinną wsią skarżącej oraz zamieszkały u wychowanki rodziców. Dopiero w Z. matka skarżącej a później i ona sama, skierowane zostały do pracy przymusowej. Sąd ocenił , iż ustalenia te wskazują, że skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek koniecznych do uzyskania świadczenia, gdyż co prawda wykonywała pracę przymusową, jednakże nie została poddana w tym celu deportacji. Nie można bowiem uznać, iż nastąpiło odizolowanie od środowiska, rozumianego szerzej niż li tylko najbliższa rodzina. Wszak skarżąca mieszkała u bliskiej, znanej sobie osoby, nie nastąpiło też całkowite zerwanie więzi rodzinnych, skoro wraz z nią zamieszkiwała matka oraz rodzeństwo. Ponadto skarżącej nie dotknęły inne utrudnienia charakterystyczne dla deportacji: zmiana w warunkach klimatycznych czy społecznych, bariera językowa. Przytaczając rozważania Trybunału Konstytucyjnego Sąd ocenił, iż interpretacja nadana przepisowi art. 2 pkt 2 powołanej ustawy, wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., nie przemawia za zmianą decyzji ostatecznej z dnia [...] (II SA/Łd 1205/10).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lipca 2012 r. podzielił ocenę Sądu I instancji i przyjął, iż brak było podstaw do uznania, że praca przymusowa świadczona przez matkę skarżącej, a później również przez skarżącą, była wykonywana w warunkach deportacji, natomiast wcześniejsze wysiedlenie rodziny skarżącej nie miało na celu wykonywania pracy przymusowej na rzecz okupanta (II OSK 644/11).

Wobec dokonanej przez sądy oceny wypada zauważyć, że orzeczenie prawomocne - a takimi są cytowane wyżej wyroki NSA i WSA - wiążą nie tylko strony postępowania i sąd który je wydał, ale również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby (art. 170 p.p.s.a.). W orzecznictwie i doktrynie zauważa się, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądowego określona w art. 170 p.p.s.a. w odniesieniu do sądów powoduje, iż podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak to stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu nie może ona być już ponownie badana (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 stycznia 2010 r., III SA/Wr 751/09, LEX nr 564453 i powoływany tam: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 365).

Skoro zatem w prawomocnych wyrokach (II SA/Łd 1205/10 i II OSK 644/11) ) przesądzone zostało, że przesłanka deportacji do pracy przymusowej nie została przez skarżącą spełniona, to w sprawie niniejszej kwestii tej, zarówno organ jak i sąd nie mogły już badać ponownie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1999 r. sygn. akt I SA 1089/99, LEX nr 48019). Zatem nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi, naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ nie przeprowadzał już postępowania dowodowego, gdyż nie był do tego uprawniony, a więc przepisów tych naruszyć nie mógł. Nie dokonywał też oceny ustaleń faktycznych, a jedynie dokonał ich subsumcji do normy zawartej w przepisie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), prawidłowo przyjmując, iż wynikający z tej normy warunek deportacji do pracy przymusowej nie został przez M. C. spełniony. Nie zasługuje więc na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa materialnego w tym zakresie. Przepis art. 154 k.p.a. którego naruszenie skarżąca zarzucała w skardze nie miał w tym postępowaniu zastosowania, więc organy nie mogły dopuścić się jego obrazy.

Podkreślenia wymaga, iż sądy w swoich rozstrzygnięciach uwzględniły brzmienie art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r., nadane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Zmiana treści tego przepisu wprowadzona ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. nie spowodowała zmiany jego brzmienia w stosunku do tego jaki został nadany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07. Tak więc moc wiążąca oceny prawnej wyrażonej przez sąd nie ustała, stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Brak jest więc podstaw do zmiany ostatecznej decyzji z. [...], na podstawie art. 2 ustawy zmieniającej, wobec wiążącego ustalenia, iż wywiezienie skarżącej i jej rodziny nie miało charakteru deportacji do pracy przymusowej.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

d.r.