Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1759/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant st. ref. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. S. kwotę 1796 (jeden tysiąc siedemset dziewięćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z [...] maja 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej k.p.a.) w związku z art. 9a, art. 98 ust. 3, art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3, ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm., dalej u.g.n.), po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] marca 2016 r., Nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Prezydent Miasta O. decyzją z [...] marca 2016 r., Nr [...], ustalił odszkodowanie w wysokości 161.800,00 zł, za grunt położony w O., przeznaczony pod ulice, oznaczony jako działki: nr [...] o pow. 0,0353 ha, nr [...] o pow. 0,1168 ha i nr [...] o pow. 0,0165 ha, który w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właścicieli – J. i M. małż. S., zatwierdzonego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] czerwca 1993 r., Nr [...], stał się własnością Miasta O. z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna, tj. z dniem [...] lipca 1993 r. oraz orzekł o wypłacie przez Miasto O. na rzecz A. S. kwoty 22.283,00 zł, będącej różnicą pomiędzy odszkodowaniem ustalonym a wypłaconym w kwocie 139.517,00 zł przez Miasto O. na rzecz A. S. w dniu 26 kwietnia 2013 r., na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody [...] Nr [...] z [...] czerwca 2013 r., znak: [...].

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. S., składając jednocześnie w dniu 27 kwietnia 2016 r. oświadczenie, że potwierdza wszystkie czynności radcy prawnego P. B. dokonane w sprawie, co do której została wydana decyzja Prezydenta Miasta O. z [...] marca 2016 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania.

Wojewoda [...] rozpatrując odwołanie, w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu odwołania w zakresie braku udziału pełnomocnika A. S. - radcy prawnego P. B. w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Organ stwierdził, że ze znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa wynika, że radca prawny P. B. został umocowany przez A. S. jedynie do prowadzenia negocjacji dotyczących uzgodnienia wysokości odszkodowania za przedmiotowe działki, cyt. "O., dnia [...] października 2014 r. Pełnomocnictwo Niniejszym upoważniam radcę prawnego P. B. z kancelarii [...] - do prowadzenia negocjacji dotyczących uzgodnienia wysokości odszkodowania w sprawie prowadzonej przed Prezydentem O. o odszkodowanie za przejęcie nieruchomości ([...]). A. S."

Wobec powyższego, organ odwoławczy uznał, że pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu P. B., nie obejmuje umocowania do reprezentowania wnioskodawczyni w postępowaniu administracyjnym. Słusznie Prezydent Miasta O. w piśmie z 18 kwietnia 2016 r. wskazał, że A. S. nie przedłożyła do akt sprawy dokumentu rozszerzającego zakres działania radcy prawnego P. B. Natomiast wystąpiła do Urzędu Miasta O. z pismem z 27 lutego 2015 r., w którym między innymi prosi cyt. "Jednocześnie bardzo proszę o informowanie mnie o sprawie na bieżąco. A. S. ". Dopiero w postępowaniu odwoławczym, w oświadczeniu z 27 kwietnia 2016 r., A. S. stwierdziła, cyt. "Oświadczam, że zakres udzielonego pełnomocnictwa należy rozumieć w ten sposób, że tenże jest pełnomocnikiem w sprawie - na każdym jej etapie, co zresztą było do tej pory przyjmowane przez organ, i co zgłoszono do protokołu, w którym nie odnotowano jednak zgłoszenia, że pełnomocnictwo obejmuje także dalsze postępowanie administracyjne."

Wojewoda [...] uznał, że udzielone przez A. S. pełnomocnictwo upoważnia radcę prawnego P. B. do działania na etapie postępowania odwoławczego, a złożone odwołanie uznał za skuteczne.

Dalej Wojewoda [...] ustalił, że na wniosek J. i M. małż. S., decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z [...] czerwca 1993 r., Nr [...] został zatwierdzony podział nieruchomości położonej w O., oznaczonej nr [...] o pow. 0,8810 ha. Działki gruntu wydzielone pod ulice, oznaczone nr [...] o pow. 0,0353 ha, nr [...] o pow. 0,1168 ha i nr [...] o pow. 0,0165 ha, stosownie do obowiązującego wówczas przepisu art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stały się własnością Miasta O., co zostało ujawnione w księdze wieczystej Nr [...].

Byli właściciele nieruchomości wystąpili o ustalenie i wypłatę należnego odszkodowania za wymienione działki.

Prezydent Miasta O. decyzją z [...] kwietnia 2013 r. orzekł o wypłacie odszkodowania w wysokości 139.213,00 zł na rzecz A. S., za przedmiotowe działki.

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S., decyzją Nr [...], z [...] czerwca 2013 r., uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, jednocześnie orzekł wypłatę odszkodowania w wysokości 139.517,00 zł, w pozostałym zakresie decyzję utrzymał w mocy.

Po rozpatrzeniu skargi A. S., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 mają 2014 r., sygn. akt. I SA/Wa 1810/13 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2013 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] kwietnia 2013 r., bowiem jak ustalił, decyzja organu I instancji zapadła z rażącym naruszeniem art. 98 ust. 3 u.g.n. Sąd wskazał, że postępowanie administracyjne o ustalenie odszkodowania w drodze decyzji nie może być wszczęte dopóki nie zostaną przeprowadzone rokowania w sprawie uzgodnienia wysokości odszkodowania i rokowania te zakończą się wynikiem negatywnym a fakt ten zostanie udokumentowany.

W następstwie powyższego wyroku, Prezydent Miasta O. decyzją z [...] września 2014 r., Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, wobec braku przeprowadzonych negocjacji w zakresie uzgodnienia wysokości odszkodowania.

Przeprowadzone negocjacje w dniu 16 stycznia 2015 r. w sprawie uzgodnienia wysokości odszkodowania nie dały pozytywnego rezultatu, w związku z czym na wniosek radcy prawnego P. B. (wniosek wniesiony do protokołu z negocjacji w dniu 16 stycznia 2015 r.) Prezydent Miasta O. zawiadomieniem z 30 marca 2015 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w drodze decyzji administracyjnej.

Decyzją z [...] maja 2015 r., Nr [...] Prezydent Miasta O. określił odszkodowanie na rzecz A. S. w wysokości 168.684,00 zł i jednocześnie orzekł o wypłacie przez Miasto O. odszkodowania w kwocie 29.167,00 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy odszkodowaniem ustalonym a wypłaconym na rzecz strony.

W postępowaniu odwoławczym Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W ponownym postępowaniu Prezydent Miasta O. podjął próbę ugodowego załatwienia kwestii wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W dniu 8 grudnia 2015 r. zostały przeprowadzone negocjacje, podczas których nie doszło do uzgodnienia kwoty odszkodowania.

Prezydent Miasta O. zaskarżoną decyzją z [...] marca 2016 r., Nr [...] ustalił odszkodowanie w wysokości 161.800,00 zł, za przedmiotową nieruchomość na podstawie operatu szacunkowego wykonanego przez rzeczoznawcę majątkowego – I. T. (uprawnienia nr [...]), w dniu 30 października 2015 r., gdzie wartość rynkowa nieruchomości została określona na kwotę 161.800,00 zł.

W świetle podnoszonych przez stronę zarzutów dotyczących prawidłowości sporządzenia przez rzeczoznawcę majątkowego I. T. operatu szacunkowego i wniosku strony o ustalenie wysokości odszkodowania na podstawie przedłożonego przez stronę operatu szacunkowego wyceny przedmiotowej nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego P. S., Wojewoda [...] dokonał oceny wartości dowodowej obydwu operatów szacunkowych, i tym samym ustaleń w zakresie możliwości ustalenia wysokości odszkodowania na ich podstawie.

Wojewoda [...] powołał przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie i dalej wskazał, że na podstawie ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z [...] czerwca 1993 r. Nr [...] zatwierdzającej na wniosek właściciela projekt podziału nieruchomości położonej w O. oznaczonej jako działka nr [...], zostały wydzielone m.in. działki: nr [...] o pow. 0,0353 ha, nr [...] o pow. 0,1168 ha i nr [...] o pow. 0,0165 ha przeznaczone pod ulice, stosownie do powołanych w decyzji założeń do nowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta O., zatwierdzonego Uchwalą nr [...] Rady Miejskiej w O. z [...] maja 1991 r.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego rejonu "[...]" w O. - uchwalonym uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w O. (publ. Dz. U. Woj. [...] Nr [...], poz. [...] z dnia [...].11.2004 r.), przedmiotowe działki położone są na terenie przeznaczonym pod: działka nr [...] - pod ulicę dojazdową (symbol w planie 33D, 34D), działka nr [...] - pod drogi wewnętrzne, istniejące i projektowane, których zaliczenie do odpowiednich kategorii dróg publicznych może nastąpić w drodze odrębnej uchwały organu stanowiącego jednostkę samorządu terytorialnego (symbol w planie 36 Dw) i działka nr [...]- pod ulicę dojazdową (symbol w planie 35D, 37D).

Powyższe wskazuje, że cel przejęcia nieruchomości jest tożsamy z celem przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego. Na dzień wydania decyzji o podziale działki: nr [...] o pow. 0,0353 ha, nr [...]o pow. 0,1168 ha i nr [...] o pow. 0,0165 ha, przeznaczone były pod ulice.

Z operatu szacunkowego z 30 października 2015 r. wynika dlaczego przy ustaleniu, że cel przejęcia nieruchomości jest tożsamy z celem przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego, biegła nie określiła wartości nieruchomości na podstawie transakcji nieruchomościami "drogowymi", do czego obliguje przepis § 36 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Biegła wyjaśniła, że wobec braku rynku nieruchomości drogowych, ustalenie wartości nieruchomości mogło nastąpić na podstawie transakcji nieruchomościami przeznaczonymi pod zabudowę mieszkaniową i mieszkaniowo usługową, bowiem taka zabudowa przeważała wśród gruntów przyległych do przedmiotowej nieruchomości, na dzień wydania decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości, tj. na dzień 17 czerwca 1993 r.

Biegła stwierdziła, że przeprowadzona analiza rynku uniemożliwia określenie wartości rynkowej przedmiotu wyceny w oparciu o odnotowane transakcje kupna - sprzedaży nieruchomości drogowych, a jedynie wskazuje tendencje na rynku takimi transakcjami. Jak wykazała transakcje działek nabywanych pod drogi, położonych na rynku lokalnym są nieporównywalne do działek wycenianych pod względem: atrakcyjności lokalizacji, dostępności, otoczenia i sąsiedztwa. Również analizowany rynek regionalny nie może posłużyć do określenia wartości przedmiotu wyceny, z uwagi na odmienne cechy analizowanych rynków w stosunku do rynku miasta O.

Z uwagi, że przeprowadzona analiza wykazała brak na rynku transakcji kupna - sprzedaży nieruchomości drogowych, podobnych do przedmiotu wyceny, do określenia wartości przedmiotowych działek, analizą objęto rynek nieruchomości o przeznaczeniu przeważającym wśród gruntów przyległych, tj. przewidzianych pod zabudowę mieszkaniowo - usługową, mieszkaniową jednorodzinną z dopuszczeniem usług, położonych na terenie lokalnego rynku miasta O. obrębu nr [...], zawężając do południowej części tego obrębu.

Z uwagi na niewielką ilość transakcji kupna - sprzedaży nieruchomości przeznaczonych pod zabudowę, podobnych do przedmiotu wyceny, analizą objęto również transakcje sprzedaży działek położonych w pobliżu przedmiotu wyceny.

Biegła objęła analizą rynek lokalny miasta O. w okresie od stycznia 2013 r. do października 2015 r., opierając się o zestawienie 4 nieruchomości gruntowych niezabudowanych (Tabela nr 5 operatu szacunkowego). Ustaliła, że średnia cena nieruchomości przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową wyniosła 78,78 zł zł/m2.

Wartość przedmiotowych działek określono w podejściu porównawczym, metodą porównywania parami.

Na podstawie analizy zachowań rynku określono cechy i przypisano im wagi mające wpływ na wartość nieruchomości, tj. atrakcyjność lokalizacji (30%), dostępność komunikacyjna, jakość drogi dojazdowej (30%), powierzchnia działki ( 20%), sąsiedztwo i otoczenie (20%) (tabela Nr 6 operatu szacunkowego). Biegła ze zbioru transakcji nieruchomości podobnych do dalszych obliczeń wyselekcjonowała 3 najbardziej podobne do przedmiotu wyceny pod względem przeanalizowanych cech rynkowych wpływających na wartość i dokonała ich opisu.

Po zastosowaniu współczynników korygujących wartość 1 m2 szacowanych działek wyniosła 96,00 zł, zaś wartość nieruchomości została określona w łącznej wysokości 161.800,00 zł, tj. działki nr [...] w wysokości 33.900,00 zł, działki nr [...] w wysokości 112.100,00 zł i działki nr [...] w wysokości 15.800,00 zł.

W świetle dokonanych ustaleń organ odwoławczy stwierdził, że ustalona w analizowanym operacie wartość przedmiotowej nieruchomości jest wartością rynkową i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania w wysokości 161.800,00 zł za przedmiotowe działki.

Jednocześnie Wojewoda [...] podzielił stanowisko organu I instancji, że przedłożony przez A. S. poprawiony operat szacunkowy sporządzony w dniu 1 grudnia 2014 r. przez rzeczoznawcę majątkowego P. S. (uprawnienia nr [...]), opatrzony klauzulą aktualności z dnia 1 grudnia 2015 r. nie może stanowić podstawy ustalenia odszkodowania w przedmiotowej sprawie. Zawiera bowiem wady dyskwalifikujące jego wartość dowodową w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania za przedmiotowe działki. Rzeczoznawca majątkowy nie przeprowadził analizy rynku nieruchomościami drogowymi, która w świetle przywołanych unormowań prawnych jest obligatoryjna przy ustalaniu wartości nieruchomości przeznaczonych pod drogi.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzje Wojewody [...] z [...] maja 2016 r. wniosła A. S. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 40 § 2 k.p.a. poprzez niedoręczanie korespondencji ustanowionemu pełnomocnikowi strony co skutkowało niemożnością zajęcia stanowiska w sprawie,

b. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji na jakiej podstawie organ odmówił wiarygodności operatowi szacunkowemu z dnia 1 grudnia 2014 r. sporządzonemu przez rzeczoznawcę majątkowego P. S.,

c. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, poprzez nie dokonanie porównania operatów szacunkowych przedłożonych przez strony i nie przesłanie ich do komisji działającej przy Polskim Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Wyceny Nieruchomości,

d. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte rozpatrzenie i ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowe skutkujące uznaniem, iż operat szacunkowy sporządzony przez biegłą I. T. jest logiczny i spójny,

e. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez udział w postępowaniu i wydawanie opinii przez rzeczoznawcę majątkowego I. T. przy ponownym rozpoznaniu sprawy,

f. brak zapisu w decyzji o pierwszym złożonym wniosku przez byłych właścicieli 08.07.2008 roku, w którym to Urząd Miasta O. odmówił przyznania odszkodowania odpowiadając, że cyt.: "sprawa odszkodowania uległa przedawnieniu" (pismo o nr [...] z dnia 11.08.2008 r.).

W konsekwencji powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta O., zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, ewentualnie wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie odwołania i ustalenie wysokości odszkodowania na A. S. w kwocie 205.070,00 zł.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd dokonując kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Należy zauważyć, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien "zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań" (art. 10 § 1 k.p.a.). Tylko w wyjątkowych sytuacjach organ może odstąpić od tej zasady, jednak winien to odnotować w aktach sprawy, podając jednocześnie przyczyny tego odstępstwa (art. 10 § 2 i 3 k.p.a.).

Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych, istotnych jego fazach, z przyczyn leżących po stronie organu administracyjnego. Przesłanka ta, odnosząca się do wznowienia postępowania, ma także zastosowanie w odniesieniu do pełnomocnika strony. W orzecznictwie przyjmuje się, że pominięcie przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok NSA z 10 lutego 1987 r., SA/Wr 875/86, ONSA 1987/1/13).

Z momentem ustanowienia pełnomocnika strona uzyskuje uprawnienia do występowania przed organem za jego pośrednictwem bądź też łącznie z nim, organ administracji państwowej natomiast staje przed obowiązkiem prowadzenia postępowania przede wszystkim z udziałem tego pełnomocnika. Konieczność ta wynika wprost z art. 40 § 2 k.p.a., który ustala, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika organ administracji państwowej pisma doręcza temu pełnomocnikowi. Przepis ten nie przewiduje żadnych modyfikacji tej zasady. Należy wobec tego wnioskować, że w razie ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do kierowania pism bezpośrednio do strony postępowania administracyjnego.

W aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo z [...] października 2014 r., którym A. S. upoważniła radcę prawnego P. B. do prowadzenia negocjacji dotyczących uzgodnienia wysokości odszkodowania w sprawie prowadzonej przed Prezydentem O. o odszkodowanie za przejęcie nieruchomości ([...]).

Zawiadomieniem z 30 marca 2015 r. Prezydent Miasta O. zawiadomił radcę prawnego P. B. jako pełnomocnika A. S. o wszczęciu postępowania o ustalenie odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej.

Decyzja Prezydenta Miasta O. z [...] maja 2015 r. ustalająca odszkodowanie została doręczona radcy prawnemu P. B. jako pełnomocnikowi A. S.

Odwołanie od tej decyzji na podstawie znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa wniósł radca prawny P. B. Wojewoda [...] pismem z 10 lipca 2015 r. zwrócił się do A. S. o informację, czy zakres udzielonego radcy prawnemu P. B. pełnomocnictwa obejmuje reprezentację w postępowaniu odwoławczym od decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] maja 2015 r., gdyż znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo nie obejmuje umocowania do działania na etapie postępowania odwoławczego. Z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2015 r. wynika, że A. S. w piśmie z 14 lipca 2015 r. oświadczyła, że upoważnia radcę prawnego P. B. do reprezentowania w sprawie prowadzonego przez Wojewodę [...] postępowania odwoławczego od decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] maja 2015 r.

Organ I instancji, po uchyleniu decyzji z [...] maja 2015 r., ponownie prowadząc postępowanie informował radcę prawnego P. B., jako pełnomocnika A. S., o podejmowanych w sprawie czynnościach.

Decyzja Prezydenta Miasta O. z [...] marca 2016 r. została doręczona radcy prawnemu P. B. Odwołanie od tej decyzji wniósł radca prawny P. B. W odwołaniu podniósł m.in., że z treści decyzji dowiedział się, że poza jego osobą prowadzona była przez organ korespondencja ze stroną. Jako pełnomocnik nie zna, ani treści pism kierowanych przez organ do strony, ani czynności wyjaśniających, ani tym bardziej czynności dowodowych. Takie postępowanie stanowi bezwzględną przesłankę do uchylenia decyzji, bowiem strona pozbawiona została możności obrony swych praw, poprzez pominiecie przez organ pełnomocnika w toku postępowania.

W piśmie z 27 kwietnia 2016 r. skierowanym do Wojewody [...], A. S. złożyła oświadczenie, że potwierdza wszystkie czynności radcy prawnego P. B. dokonane w sprawie, co do której została wydana decyzja z [...] marca 2016 r. Prezydenta Miasta O. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Oświadczyła jednocześnie, że zakres udzielonego pełnomocnictwa należy rozumieć w ten sposób, że tenże jest pełnomocnikiem w sprawie – w każdym jej etapie, co było do tej pory przyjmowane przez organ, i co zgłoszono do protokołu, w którym nie odnotowano jednak zgłoszenia, że pełnomocnictwo obejmuje także dalsze postępowanie administracyjne.

Oświadczenie A. S. z [...] kwietnia 2016 r. wyjaśnia w sposób nie budzący wątpliwości, jak należy interpretować zakres udzielonego przez nią radcy prawnemu P. B. pełnomocnictwa z [...] października 2014 r. Zakres udzielonego pełnomocnictwa obejmuje każdy etap postępowania o odszkodowanie w sprawie prowadzonej przez Prezydenta O. pod nr [...].

Jednocześnie należy stwierdzić, że organ I instancji przed wydaniem decyzji z [...] maja 2015 r., jak i decyzji z [...] marca 2016 r. nie miał wątpliwości, że A. S. w postępowaniu reprezentowana jest przez pełnomocnika radcę prawnego P. B.. Świadczy o tym kierowanie decyzji do pełnomocnika oraz informowanie pełnomocnika o podejmowanych czynnościach w sprawie.

Skoro więc w niniejszej sprawie do strony były skierowane:

pismo z 28 grudnia 2015 r. zawierające odpowiedź biegłej oraz wyjaśnienia do treści operatu szacunkowego,

pismo z 14 stycznia 2016 r. kierowane do biegłej,

pismo z 14 stycznia 2016 r. kierowane do strony celem wniesienia ewentualnych uwag do opinii,

pismo z 2 lutego 2016 r. zawierające stanowisko biegłej,

pismo z 17 lutego 2016 r. kierowane do bieglej,

pismo z 2 (powinno być 24) lutego 2016 r. z załącznikiem stanowiącym wyjaśnienia biegłej z 22 lutego 2016 r.

a pełnomocnik o tych pismach nie został powiadomiony, nastąpiło naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. Z tego wynikają takie konsekwencje, że jeżeli strona powinna o czynnościach organu dowiadywać się przez pełnomocnika, albowiem inna forma w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego nie jest przewidziana, to pominięcie tego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym musi być traktowane i jest równoznaczne z pominięciem strony. Bez znaczenia prawnego zatem jest fakt osobistego udziału strony w toczącym się postępowaniu, jeżeli nie może ona korzystać z pomocy swego pełnomocnika.

Prawo udzielenia pełnomocnictwa wiąże się z prawem do cofnięcia pełnomocnictwa w każdym czasie, a także do chwilowego eliminowania czynności pełnomocnika, czy też jego udziału w poszczególnych fazach postępowania administracyjnego. Jest to jednak prawo mocodawcy a nie jego strony przeciwnej, czyli organu administracji państwowej, który ze względów oczywistych nie może mieć uprawnień do ingerowania w realizowanie tego pełnomocnictwa bądź też zakłócenie jego toku. Odwrotnie, z mocy przepisów zawartych w art. 9 i 10 k.p.a. organy administracji państwowej są obowiązane czuwać, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a także umożliwiać im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jeżeli zatem strona powołuje adwokata jako swego pełnomocnika w postępowaniu przed organami administracji państwowej, to czynność ta jedynie wzmacnia gwarancje zrealizowania tych zasad.

Pominięcie zatem przez organ administracji państwowej pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym, co oznacza, że staje się ono tym samym przesłanką do wznowienia postępowania.

W postępowaniu przed organem I instancji pominięcie pełnomocnika nastąpiło z winy organu. W tym stanie rzeczy nastąpiło naruszenie prawa dające podstawy do wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżąca ustanowiła pełnomocnika, który miał działać w postępowaniu administracyjnym, korzystając tym samym z możliwości przewidzianych w art. 32 k.p.a. W świetle tego przepisu pełnomocnictwo obejmuje dokonywanie wszystkich czynności prawnych - poza takimi, których charakter wymaga osobistego działania strony. Jeżeli organ I instancji miał wątpliwości co do zakresu pełnomocnictwa, powinien był wystąpić o wyjaśnienie jego zakresu.

Wobec wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania, nie jest celowe rozważanie, czy doszło do naruszania przepisów postępowania w kontekście właściwego wyjaśnienia sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Koszty te obejmują wpis sądowy uiszczonego przez skarżących, ustalony zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego, ustalone w oparciu o wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną przez skarżącą.