Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 438/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 pat. 1 pkt 1 a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64 par. 1 pkt 4 i pkt 6, art. 80 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Postanowienie organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1.1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (Dyrektor) postanowieniem z [...]2018 r. nr [...] utrzymał

w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.-Z.

z [...]2018 r. nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...]zł,

w związku z prowadzonym postępowaniem, na podstawie tytułów wykonawczych z [...] 2014 r. o nr [...] i nr [...] wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, obejmujących zaległości D. K. z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PERON.

1.2. Organ ustalił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B.-Z. jako organ egzekucyjny prowadził na podstawie ww. tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku D. K.. W celu realizacji należności objętej tymi tytułami wykonawczymi dokonał, na podstawie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zajęć wierzytelności z rachunków bankowych w Banku Ochrony Środowiska - czynność z 9 lutego 2015 r., w Banku Zachodnim - czynność z 18 lutego 2016 r. Banki poinformowały organ egzekucyjny, że na rachunkach, których posiadaczem jest D. K. brak jest środków pieniężnych, co stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia.

Ponadto, w celu realizacji należności organ egzekucyjny na podstawie zawiadomienia o zajęciu udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

z 19 lutego 2016 r. podjął próbę zajęcia udziału w P. P. B.Sp. z o.o. W odpowiedzi na dokonaną czynność, syndyk masy upadłości poinformował, że

w stosunku do spółki postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach z 20 czerwca 2013 r. została ogłoszona jej upadłość

Postanowieniem z 28 czerwca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego

w B. – Z. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, z uwagi na bezskuteczność egzekucji administracyjnej. Wierzyciel nie zaskarżył ww. postanowienia. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. – Z. 20 lipca 2018 r. zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych.

W ocenie wierzyciela brak było podstaw do naliczenia i pobierania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa na podstawie art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zajęć nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności.

1.3. Przytaczając treść art. 64c § 1, art. 64c § 6a pkt 2, art. 64 § 1 pkt 4,

art. 64 § 2, art. 64 § 6, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 10, art. 64b ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz.U. z 2018 r., poz.1314), dalej "u.p.e.a.", Dyrektor wskazał, że generalną zasadą jest, iż koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem art. 64c § 2 - 4, obciążają zobowiązanego. Jednak w art. 64c § 4 u.p.e.a. ustanowiony został wyjątek przewidujący odpowiedzialność wierzyciela w sytuacji, gdy koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. § 4e u.p.e.a. Wierzyciel zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, gdy postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w sposób, który nie pozwala na pokrycie naliczonych kosztów z kwot uzyskanych w toku tego postępowania. Jeżeli organ egzekucyjny decyduje się na umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., a następie obciąża wierzyciela kosztami prowadzonej egzekucji, to w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości musi wykazać, że rzeczywiście sytuacja majątkowa zobowiązanego nie pozwala na ściągnięcie zaległości, co czyni zasadnym zastosowanie art. 64c § 4 u.p.e.a.

W ocenie Dyrektora okoliczności sprawy uzasadniają obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Bezsporne jest, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało umorzone z uwagi na stwierdzenie,

iż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zaistniała zatem przesłanka warunkująca zastosowanie rozwiązania prawnego przewidzianego w art. 64c § 4 u.p.e.a. Wierzyciel nie kwestionował zasadności zakończenia egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanego i nie wniósł zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w związku z czym postanowienie to stało się ostateczne. Za czynności dokonane w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne, kierując się regulacją zawartą w art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. Powstałe koszty egzekucyjne nie są zależne od skuteczności przeprowadzonych czynności. W związku z powyższym naliczanie i pobieranie opłat egzekucyjnych nie jest uzależnione od wyegzekwowania przez organ egzekucyjny dochodzonej należności.

1.4. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego. Każdy z zastosowanych środków egzekucyjnych ma na celu wykonanie obowiązku. Przedmiotowa czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie

z obowiązującymi w tej materii przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (art. 80 u.p.e.a.). Za podjęcie czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny pobiera opłaty egzekucyjne. W przypadku egzekucji należności pieniężnych wysokość tych opłat określona jest przez ustawodawcę albo kwotowo, albo jako określony procent egzekwowanej należności. Obowiązek uiszczenia opłat powstaje co do zasady w momencie dokonania czynności egzekucyjnej, przy czym nie zawsze moment ten jest tożsamy z wyegzekwowaniem jakiejkolwiek części należności. Wysokość opłaty jest ustalona w ustawie, a ustawa nie przewiduje także możliwości miarkowania opłaty w zależności od skuteczności prowadzonej egzekucji czy też nakładu pracy organu podatkowego. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Tym samym środek egzekucyjny nie staje się bezskuteczny, gdy na rachunku bankowym zobowiązanego nie ma pieniędzy.

Obowiązek naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie zależy od efektywności zastosowania tego środka, lecz od skuteczności dokonanej czynności tzn. istnieje rachunek bankowy, z którego zobowiązanemu przysługują lub przysługiwać będą wierzytelności i wskutek zajęcia nie może on swobodnie korzystać z tego rachunku. Zatem w takiej sytuacji po stronie zobowiązanego powstaje obowiązek uiszczenia stosownej opłaty. Co za tym idzie,

w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., obciążenie wierzyciela tą opłatą jest zasadne, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a.

1.5. Dyrektor wyjaśnił, że jedną z zasad, obowiązujących w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji. O tym, czy i jakie czynności egzekucyjne należy podjąć, decyduje organ egzekucyjny. Prowadzenie egzekucji wiąże się z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w postaci opłat egzekucyjnych i wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny. Stanowią one swoiste wynagrodzenie za prowadzenie egzekucji. Obowiązek uiszczenia opłat powstaje co do zasady w momencie dokonania czynności egzekucyjnej, przy czym nie zawsze moment ten jest tożsamy

z wyegzekwowaniem jakiejkolwiek części należności. Wysokość opłaty jest ustalona w ustawie, a ustawa nie przewiduje także możliwości miarkowania opłaty

w zależności od skuteczności prowadzonej egzekucji czy też nakładu pracy organu.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na powyższe postanowienie Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie:

1. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie

i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2. art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.-Z. z 20 sierpnia 2018 r. pomimo, że organ winien był, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie

i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

2.2. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. – Z. zostało wydane 20 sierpnia 2018 r., tj. po dacie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego 16 sierpnia 2016 r. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia wyrok TK był już ogłoszony co oznacza, że

w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą. Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw.

z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP organ odwoławczy powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżący powołał wyroki sądów administracyjnych.

2.3. Zdaniem Funduszu naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego za podjęcie, której opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Skarżący podkreślił, że czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

2.4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), określanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3.2. Dokonana w powyższych ramach kontrola zaskarżonego postanowienia wykazała, że skarga jest zasadna.

3.3. Zasadniczy spór w sprawie dotyczy oceny legalności obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w szczególności ustalenia wysokości tych kosztów.

Podstawą obciążenia strony skarżącej, kosztami postępowania egzekucyjnego za dokonane czynności były, co do zasady, przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6 u.p.e.a., a także szczegółowe regulacje art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a.

W realiach niniejszej sprawy istotnym jest, na co słusznie zwróciła uwagę strona skarżąca (pkt 2.2.), że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji, zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001r. Nr 98, poz. 1070, z 2005r. Nr 169, poz. 1417, z 2009r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

3.4. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty. Wyrok ten wywołuje określone skutki normatywne, które to zostały w sprawie zignorowane przez organy egzekucyjne. Nie dostrzegły one, że przepis taki od chwili ogłoszenia orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału. Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności przepisu, a w pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał należy go nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Nie budzi zatem wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów, wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

3.5. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej, i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

3.6. Uwzględniając niejako dyrektywy interpretacyjne płynące z powyższego wyroku Trybunału, dla zapewnienia ich realizacji w procesie stosowania przedmiotowych przepisów, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Pominięcie kwestii niekonstytucyjności wskazanych przepisów miało wpływ na wynik sprawy w zakresie przyjętej wysokości kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności, podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m.in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

3.7. Obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi organ nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego a wreszcie skuteczność podjętych czynności, w zestawieniu z wysokością ustalonych kosztów – powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Na wadę konstrukcyjną regulacji wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, została potwierdzona w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 - dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe wyroki potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.

3.8. Dodatkowo, w realiach niniejszej sprawy, w kontekście dyrektyw płynących z wyroku Trybunału nie można tracić z pola widzenia, że dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności nie były efektywne. Taka sytuacja w orzecznictwie jest oceniana jako przeszkoda dla ustalenia opłaty egzekucyjnej. Przyjmuje się, że treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ustawodawca nie zawarł bowiem jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Także w doktrynie prawa podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego. Rozumienie tego przepisu nie może być też podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", więc warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. Tym samym, opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych" (zob. np. wyrok NSA z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15 czy wyrok NSA z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16 oraz przywołane tam poglądy – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

3.9. Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W tym zakresie Sąd za zasadne uznaje zarzuty skargi.

3.10. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).