Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 884/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 2 pkt 1, par. 7 ust. 3 i par. 26 a
journal: Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. M. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sprawą ze skargi A. K. dotyczącą wniosku z dnia [...] czerwca 2008 r. o przyznanie pomocy w ramach działania - Ułatwianie startu młodym rolnikom - objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 zajmuje się po raz trzeci, w wyniku wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. II GSK 176/10 i II GSK 2104/11.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ma na uwadze treść art. 190 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiący, że sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. II GSK 176/10 oraz w wyroku z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. II GSK 2104/11 dokonał wiążącej wykładni mających zastosowanie w sprawie § 2 ust. 2 pkt 1 w związku z § 7 ust. 3 i § 26a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 i wyjaśnił, że zgodnie z powołanymi przepisami, własność lub posiadanie skutkują domniemaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego, a dalej wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, to na rolniku ubiegającym się o pomoc spoczywa ciężar dowodu, że będąc właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa o powierzchni co najmniej 1 ha nie prowadził jednak gospodarstwa rolnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż wykładnia ta obliguje Sąd pierwszej instancji do ponownej oceny kontrolowanych decyzji przy jej uwzględnieniu oraz uwzględnieniu materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy.

Stan faktyczny sprawy oraz przebieg postępowań administracyjnych i sądowych do dnia kolejnego rozpoznawania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przedstawia się następująco:

A. K. w dniu [...] czerwca 2008r. złożyła do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania - Ułatwianie startu młodym rolnikom objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], odmówił przyznania A. K. pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" uzasadniając to niespełnieniem przez stronę warunku określonego w § 26a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Organ ustalił, iż A. K. w dniu [...] marca 2003r. stała się współwłaścicielką w części 3/16 gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,55 ha. (Akt not. Rep. A nr [...] z [...] maja 2008 r. - Postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 2007r.). Udział ten nabyła z chwilą otwarcia spadku po śmierci T. B. a zatem A. K. rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej wcześniej niż 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku.

Strona wniosła odwołanie, w którym podniosła, że po śmierci ojca T. B. stała się z rodzeństwem współwłaścicielką w 3/16 części nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 2,55 ha, co oznacza, że jej własność w tejże nieruchomości wynosiła 0,48 ha. Wskazała, że jej część spadku nie tworzyła gospodarstwa rolnego, gdyż powierzchnia użytków rolnych nie daje 1 ha. Powołała się na załączone do aktu notarialnego zaświadczenie z Sądu Rejonowego w K. [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] marca 2008 roku nr [...], w którym stwierdza się, że nie figuruje wraz z rodzeństwem w bieżącej kartotece jako współwłaściciel nieruchomości rolnej o powierzchni 2,55 ha. Wskazała, że nie występowała o przyznanie płatności bezpośrednich na ww. nieruchomość , nie korzystała z pomocy finansowej w ramach SAPARD lub Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004- 2006.Oświadczyła, że działalność rolniczą rozpoczęła w dniu 29 maja 2008r., po otrzymaniu darowizny od siostry i mamy, z którą to datą po raz pierwszy stała się właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych wyższej niż l ha, stanowiącej gospodarstwo rolne. Dołączyła także decyzję nr [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2008 wystawioną przez Wójta Gminy S. na jej siostrę I. R. jako użytkującą grunty rolne. Dołączyła również, potwierdzenie przyjęcia wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 wydane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biuro Powiatowe w K., potwierdzające iż na opisaną nieruchomość nie składała wniosku o dopłaty bezpośrednie.

Decyzją z [...] lutego 2009 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes podkreślił, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie § 26 a ust. 2 rozporządzenia , zgodnie z którym w 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą się ubiegać również inne niż określone w ust. l osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia wżycie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1. Jednocześnie zgodnie z treścią § 7 ust. 3 pkt l rozporządzenia za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej, (...) uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości powierzchni użytków rolnych, co najmniej l ha. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie dla wskazania daty rozpoczęcia działalności rolniczej podstawowe znaczenie ma zastosowanie przepis art. 925 kc, zgodnie z którym spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Chwilą otwarcia spadku, zgodnie z artykułem 924 kc, jest chwila śmierci spadkodawcy. Oznacza to, że z chwilą śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku) spadkobierca wchodzi z mocy prawa w ogół praw i obowiązków należących do spadku. W związku z tym organ uznał, że rozpoczęcie przez stronę prowadzenia działalności rolniczej, w rozumieniu § 7 ust. 3 pkt l rozporządzenia, miało miejsce w dniu 30 marca 2003 r. wraz z nabyciem udziału w spadku po śmierci spadkodawcy. Organ wskazał przy tym, że strona była współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej l ha. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 206 kc współwłaściciel włada całą rzeczą w takim zakresie, w jakim daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Odnosząc się do zarzutów Strony organ stwierdził, iż A. K. stała się współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 2,55 ha. Jej prawa odnoszą się do całej nieruchomości, a nie do 3/16 jej części. Dlatego należy uznać, iż weszła w posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych, co najmniej l ha w dniu 30 marca 2003 r., a tym samym zgodnie z § 7 ust. 3, rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej. Fakt niewystępowania przez stronę o dopłaty bezpośrednie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W związku z powyższym organ nie podzielił stanowiska strony dotyczącego daty rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej i stwierdził, iż data wskazana w odwołaniu (29 maja 2008 r.) nie znajduje potwierdzenia w świetle przepisów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. Kr. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Regionalnego Oddziału ARiMR w L. i zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, i 77 § 1 kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 206 kc i art. 140 kc oraz § 7 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania

"Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 .

W uzasadnieniu skargi wnioskodawczyni ponownie podniosła, że organ błędnie przyjął, iż stała się współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 2,55 ha w dniu 30 marca 2003r. wraz z nabyciem udziału wynoszącego 3/16 części spadku po śmierci spadkodawcy. Organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, kto był posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie dokonał oceny przedłożonych przez nią dowodów. Zarzuciła, że organ nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy prawem własności, a posiadaniem i błędnie utożsamił nabycie własności części nieruchomości z wejściem w posiadanie całej nieruchomości rolnej. Podkreśliła, że weszła w posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych wyższej niż 1 ha dopiero po dokonaniu na jej rzecz darowizny przez siostrę i mamę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po raz pierwszy rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 23 września 2009r., sygn. akt V SA/Wa 522/09, uwzględnił skargę A. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej, uchylając zaskarżoną decyzję.

Wyjaśniając powody uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" przyznawana jest co do zasady osobie fizycznej, która do dnia złożenia wniosku nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55 k.c. oraz spełnia pozostałe wymogi. Przepis § 7 ust. 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r. dopuszcza przyznanie pomocy osobie fizycznej, która przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym nabytym między innymi w drodze spadku. Jednocześnie ust. 2 tego przepisu stanowi, że osobie fizycznej, o której mowa w ust. 1 pomoc przyznaje się, jeżeli od dnia rozpoczęcia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku o udzielenie pomocy nie upłynęło więcej niż 12 miesięcy, a do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy - więcej niż 18 miesięcy.

Wyjątek od powyższej zasady został przewidziany w § 26 a ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym w 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą ubiegać się osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo zgodnie z warunkami określonymi w § 7 ust. 1, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Sąd I instancji podkreślił, że za dzień rozpoczęcia działalności rolniczej uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha. Posiadanie jest stanem faktycznym, na który składają się dwa elementy - faktyczna władza i wola wykonywania tego władztwa dla siebie. WSA odwołał się do przepisów kodeksu cywilnego i po ich analizie uznał za wadliwe stanowisko organów, które przyjęły, że od chwili nabycia w drodze dziedziczenia udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego skarżąca faktycznie posiadała to gospodarstwo.

Sądu I instancji w toku ponownego rozpoznawania sprawy nakazał przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy skarżąca władała gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku, a w szczególności czy miała wyodrębniony fizycznie obszar gruntu o powierzchni przekraczającej 1 ha i prowadziła na nim działalność rolniczą, o jakiej mowa w § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a rozporządzenia z 17 października 2007 r.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2011 r. skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 522/09, w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż w krajowym porządku prawnym wsparcie na podejmowanie działalności przez młodych rolników zostało określone jako działanie "Ułatwienie startu młodym rolnikom" – art. 5 ust.1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej na to działanie regulują przepisy rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. W § 2 ust.2 tego rozporządzenia prawodawca uznał własność lub posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha za równoznaczne z prowadzeniem działalności rolniczej. NSA zawarł w uzasadnieniu wyroku stwierdzenie, że ubiegający się o pomoc finansową w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom", który przed dniem złożenia wniosku był właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha - stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. prowadził działalność rolniczą w rozumieniu przepisów tego rozporządzenia.

NSA wskazał, iż prawodawca krajowy jako odstępstwo od zasady nieprowadzenia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku traktuje sytuację, gdy przed tą datą, ale nie dłużej niż przez okres 12 miesięcy (§ 7 ust.2) lub 14 miesięcy (§ 26 a ust.1) ubiegający się o pomoc prowadził działalność rolniczą w gospodarstwie nabytym w drodze spadku. Za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w takiej sytuacji uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha , o czym stanowi § 7 ust.3 pkt 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r.

Przepis ten, podobnie jak § 2 ust.2 omawianego rozporządzenia, wprowadza domniemanie prowadzenia działalności rolniczej poprzez wskazanie, iż sam fakt wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości oznacza, iż nastąpiło rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej. Zdaniem NSA ustalenie, że ubiegający się o pomoc przez złożeniem wniosku był właścicielem nieruchomości rolnej o określonej powierzchni lub posiadał taką nieruchomość jest wystarczające do przyjęcia, że prowadził uprzednio działalność rolniczą bez konieczności ustalania faktycznego prowadzenia takiej działalności. Rozporządzenie z dnia 17 października 2007 r. nie przewiduje ustalenia rzeczywistej daty, w której dana osoba podjęła czynności składające się na pojęcia "prowadzenia działalności rolniczej" ale wprowadza zamknięty katalog sytuacji, które uznaje za równoznaczne z podjęciem działalności rolniczej. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż przepis art. 21 ust.1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. NSA przesądził, iż zgodnie z art. 21 ust. 3 in fine ustawy ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przyjęta w tym przepisie klauzula ciężaru dowodu nie odbiega od klauzuli ciężaru dowodu regulowanej przepisem art. 6 Kodeksu cywilnego i stanowi, przewidziane w art. 21 ust.1 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich, odstępstwo od stosowania przepisów kpa. A zatem to na ubiegającym się o pomoc w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" spoczywa ciężar udowodnienia, że będąc właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha, przed dniem złożenia wniosku o pomoc nie prowadził działalności rolniczej w ogóle, lub nie prowadził przez okres dłuższy niż określony w przepisach § 7 ust.2 czy też § 26 a ust.1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. NSA podkreślił, iż prawodawca uznał sam fakt posiadania czy też własności gospodarstwa rolnego za równoznaczny z prowadzeniem działalności rolniczej. Obalenie tego domniemania, zgodnie z klauzulą ciężaru dowodu, spoczywa na stronie ubiegającej się o pomoc.

Rozpoznający sprawę po raz drugi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. V SA/Wa 615/11, oddalił skargę A. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, powołując art. 190 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazał, iż w niniejszej sprawie pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2011 r. W rozpoznawanej ponownie sprawie po wydaniu wyroku przez NSA nie nastąpiła bowiem zmiana prawa ani zmiana stanu faktycznego, tak więc wytyczne zawarte w wyroku NSA pozostały aktualne i obowiązujące. Na tym gruncie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż żaden z zarzutów podniesionych przez skarżąca w skardze skierowanej na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2009 r., nr [...], nie powinien zasługiwać na uwzględnienie. Organy orzekające w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zastosowały obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa powszechnie obowiązującego i nie naruszyły przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę w dniu 6 lutego 2013 r., tym razem ze skargi kasacyjnej A. K., wyrokiem o sygn. II GSK 2104/11 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 615/11, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W uzasadnieniu swego wyroku NSA odwołał się do swojego wyroku z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. II GSK 176/10, i potwierdził zawartą w nim wiążącą i oczywiście prawidłową wykładnię § 2 ust. 2 pkt 1 w związku z § 7 ust. 3 i § 26a rozporządzenia z 17 października 2007 r. Wyjaśnił, że zgodnie z powołanymi przepisami, własność lub posiadanie skutkują domniemaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego, a dalej wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, to na rolniku ubiegającym się o pomoc spoczywa ciężar dowodu, że będąc właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa o powierzchni co najmniej 1 ha nie prowadził jednak gospodarstwa rolnego.

Wskazał, iż przedstawiona przez NSA wykładnia obligowała Sąd pierwszej instancji do ponownej oceny kontrolowanych decyzji przy uwzględnieniu tej wykładni prawa oraz materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy – czego Sąd pierwszej instancji nie uczynił.

NSA wskazał, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd pierwszej instancji oceniając wydane decyzje i postępowanie organów obu instancji musi mieć na względzie zarówno dokonaną przez NSA wykładnię § 7 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 26a rozporządzenia z 17 października 2007 r. oraz art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, jak również treść art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy oraz cel jej wydania w świetle treści art. 22 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE z dnia 21 października 2005 r. L 277, s.1 ze zm.), dalej określanego jako rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005.

Sąd I instancji musi wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 wsparcia udziela się osobom, które mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, jako wdrażająca system wspierania rozwoju obszarów wiejskich z EFRROW jak i wydane na jej podstawie rozporządzenie z 17 października 2007 r. muszą być interpretowane w zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, bowiem wsparcie dla młodych rolników z EFRROW może i powinno być udzielane w granicach podmiotowych określonych rozporządzeniem unijnym. Wsparcie to nie może przekraczać granic zakreślonych rozporządzeniem unijnym, ale także nie powinno być udzielane w zakresie wyraźnie węższym, niż to określa art. 22 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Polskie organy powołane do rozdziału omawianej pomocy powinny zatem tak interpretować i stosować przepisy prawa, aby nie dopuszczać do uzyskania pomocy przez osoby nie spełniające kryteriów jej przyznania oraz udzielać pomocy podmiotom uprawnionym.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dokonując wykładni przepisów prawa polskiego wydanych w celu realizacji uregulowań unijnych należy mieć na względzie, iż prawo unijne nie posługuje się pojęciem własności ani posiadania, tylko ustanawia nowe kryterium "kierowania gospodarstwem rolnym", które to kryterium musi łączyć się z władaniem. Natomiast prawodawca polski dla określenia osoby uprawnionej do omawianej pomocy użył sformułowania "osoba prowadząca działalność rolniczą" i wyjaśnił, w § 2 ust. 2 pkt 1) rozporządzenia z 17 października 2007 r., że osobą taką jest właściciel lub posiadacz nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha. Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie polskie określając w § 2 ust. 2 pkt 1) krąg nieuprawnionych do uzyskania pomocy z racji wcześniejszego prowadzenia gospodarstwa rolnego, wymienia "właściciela" i "posiadacza", nie odnosi się natomiast do "współposiadacza" ani do "współwłaściciela", które to pojęcia wobec tego, że służą realizacji unijnego kryterium "kierowania gospodarstwem rolnym", nie mogą być uważane za równoważne. Jednocześnie w § 2 ust. 1 pkt 1) lit. a) tiret 4, rozporządzenie z 17 października 2007 r. stanowi, że gospodarstwo, na które przyznana została pomoc nie może być przedmiotem współwłasności lub współposiadania. Zatem uznać należy, że prawodawca stanowiąc omawiane uregulowania dostrzegał wyraźną różnicę między własnością i współwłasnością oraz posiadaniem i współposiadaniem i nie posługiwał się tymi pojęciami wymiennie, co jest szczególnie uzasadnione w kontekście unijnego kryterium "kierowania gospodarstwem rolnym". Nie jest więc trafne odwoływanie się przy wykładni przepisów prawa polskiego dotyczącego rozdziału pomocy unijnej do przepisów kodeksu cywilnego dotyczących uprawnień współwłaściciela i na tej podstawie interpretowanie rozszerzające pojęcia własności i posiadania jako obejmujących także współwłasność i współposiadanie. Rozwiązania unijne często wychodzą poza ramy cywilistyki, a w szczególności pomoc w rolnictwie wiązana jest z faktem bycia rolnikiem nie zaś z prawem do gospodarstwa rolnego, zatem samo uzyskanie udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia, jako niekoniecznie wiążące się z władztwem nad gospodarstwem rolnym, nie może być oceniane jako tożsame z byciem właścicielem i domniemaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego. Rozważania powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny weźmie pod uwagę oceniając, czy odziedziczenie udziału w spadku obejmującym udział we współwłasności gospodarstwa rolnego w okresie wcześniejszym niż określony w § 26a rozporządzenia z 17 października 2007 r. trafnie organ uznał za bezwzględną przeszkodę do uzyskania pomocy na podstawie § 7 ust. 1 pkt 1 w związku z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, bez brania pod uwagę innych okoliczności sprawy wynikających z materiału dowodowego przedstawionego przez stronę.

NSA wskazał na konieczność wzięcia także przez Sąd I instancji pod uwagę, że mimo, iż postępowanie prowadzone na podstawie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich jest sformalizowane i na wnioskodawcy spoczywa większość obowiązków procesowych, w tym ciężar udowodnienia faktów, zaś organ w mniejszym zakresie niż to przewiduje kpa czuwa nad prawami strony, to nie uwalnia to organu od konieczności przestrzegania praworządności zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 1) ustawy oraz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy. Zatem choć, zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie, to jeżeli na tle przedstawionego materiału dowodowego występują wątpliwości, organ powinien wezwać stronę do ich wyjaśnienia i ewentualnie przedstawienia dowodów.

Sąd I instancji winien zatem ocenić, czy okoliczność, że w sprawie niniejszej oprócz dowodów świadczących o nabyciu udziału w gospodarstwie rolnym w wyniku spadkobrania, w aktach znajduje się także oświadczenie strony o jego prowadzeniu od określonej daty związanej z darowiznami pozostałych udziałów i nabyciem dodatkowych działek, oraz zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu w KRUS od tejże daty, a także informacja, że wnioskodawczyni nie występowała wcześniej o płatności bezpośrednie do gospodarstwa objętego w posiadanie 29 maja 2008 r., powinna wzbudzić wątpliwości organu co trafności przyjętej koncepcji, że nabycie w drodze spadkobrania udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego stanowiło jednocześnie moment rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie, która to wątpliwość powinna prowadzić do wezwania strony do udzielenia wyjaśnień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po raz trzeci rozpoznający sprawę ze skargi A. K. dotyczącą wniosku z dnia [...] czerwca 2008 r. o przyznanie pomocy w ramach działania - Ułatwianie startu młodym rolnikom - objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zważył co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na gruncie przywołanych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, które z mocy art. 190 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiążą go jako sąd, któremu sprawa została przekazana – po przeanalizowaniu całego materiału zgromadzonego w aktach rozpoznawanej sprawy podzielił stanowisko NSA, iż na tle tego materiału dowodowego moment rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej przez A. K. nie został w toku postępowania administracyjnego jednoznacznie ustalony. Organ nie przeanalizował we właściwy sposób oświadczenia A. K., iż rozpoczęła prowadzenie gospodarstwa rolnego w dniu 29 maja 2008 r. w kontekście przedstawionych przez nią dowodów w postaci zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniu w KRUS od tej daty i informacji, że wnioskodawczyni nie występowała wcześniej o płatności bezpośrednie do przedmiotowego gospodarstwa. Składając te dowody strona podjęła kroki zmierzające do wypełnienia obciążającego ją obowiązku udowodnienia faktów. NSA przesądził, iż organ w sytuacji, gdy nadal miał wątpliwości - powinien wezwać stronę do ich wyjaśnienia i ewentualnie przedstawienia dalszych dowodów. Takie działanie organu nie byłoby naruszeniem zasady z art. 21 ust. 3 ustawy, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ będzie zobowiązany do zwrócenia się do skarżącej o uzupełnienie dowodów a następnie przeanalizowania całego zgromadzonego materiału dowodowego na tle przepisów § 2 ust. 2 pkt 1 w związku z § 7 ust. 3 i § 26a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - w kontekście unijnego kryterium "kierowania gospodarstwem rolnym". Zarówno przyjęty w ustawodawstwie unijnym obowiązek osoby "kierowania gospodarstwem rolnym" jak i przyjęty przez ustawodawcę polskiego obowiązek "prowadzenia działalności rolniczej" przez osobę ubiegająca się o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" odnosi się do aktywności ubiegającego się o pomoc w działaniu na rzecz tego gospodarstwa i przypisuje mu kompetencje do podejmowania decyzji dotyczących tego gospodarstwa i prowadzonej w nim działalności. Poprzez pryzmat takich działań A. K. ukierunkowanych na gospodarstwo należy ustalić datę rozpoczęcia prowadzenia przez nią działalności rolniczej.

Tak więc nie mając z mocy art. 21 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego organ nie będzie zwolniony, wobec treści art. 21 ust. 1 tej ustawy, od oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy podnoszone przez stronę okoliczności zostały przez nią jednoznacznie przez uzupełnienie materiału udowodnione ( art. 80 kpa).

Dopiero jednoznaczne wyjaśnienie, czy skarżąca obaliła domniemanie prowadzenia działalności rolniczej od dnia nabycia spadku pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku na mocy obowiązujących w dniu jego składania przepisów i zgodnie z wykładnią prawa materialnego dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.