Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 258/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1989 nr 28 poz 149
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki.
article: art. 2, art. 17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 3, art. 20, art. 24, art. 26, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 9, art. 79a, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 134, art. 145 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 1, art. 205 § 2, art. 239 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 66 ust. 1 pkt 16, art. 66 ust. 1 pkt 28, art. 81 ust. 8 pkt 2, art. 81 ust. 8 pkt 9b
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 6 ust. 2a pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 95 ust. 1, art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
journal: D
article: art. 15 zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019 r., [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Z. K. kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania Z. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] listopada 2019 r., [...] o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2019 r. Z. K. wniosła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna T. K.. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2014 r., [...] o zaliczeniu syna do znacznego stopnia niepełnosprawności, z zaznaczeniem, że orzeczenie wydaje się na stałe. Z. K. przedłożyła także decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 1997 r., [...] o przyznaniu zainteresowanej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149, dalej "r.ws.u.w.e."). Wnioskodawczyni dołączyła także pisemne oświadczenie, w którym zaznaczyła, że domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o otrzymywaną emeryturę EWK (to jest emeryturę z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem ze względu na jego stan zdrowia – uw. Sądu) stosownie do tego, jak orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (II SA/Go 833/18).

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., [...] Prezydent – powołując się między innymi na art. 2, 17, 20, 24, 26 i 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, obecnie Dz. U. 2020 r., poz. 111 – uw. Sądu, dalej "u.ś.r.") – odmówił przyznania Z. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem T. K.. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i pkt 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a nadto jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Z. K. zaznaczając, że osoby pozostające na emeryturze i zajmujące się niepełnosprawnym dzieckiem powinny mieć prawo do świadczenia w takiej samej wysokości jak rodzice, którzy zrezygnowali z pracy, aby opiekować się własnym dzieckiem. Przywołała na poparcie swego stanowiska wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 2018 r. Przyjęto w nim, że narusza zasadę równości taka interpretacja prawa, która pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby otrzymujące emeryturę niższą od jego wysokości. Wobec tego rodzicowi należy się wsparcie do kwoty obecnego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołująca się wyjaśniła też, że synem opiekuje się od 1982 r. Wymaga on stałej opieki i pielęgnacji. Cierpi na mózgowe porażenie dziecięce spastyczne czterokończynowe, padaczkę lekooporną, nie porusza się samodzielnie, wymaga podawania posiłków, nie potrafi się sam umyć i ubrać. Z. K. podkreśliła, że choć jej syn spełnia warunki do przyznania ze względu na jego opiekę świadczenie pielęgnacyjne, to jednak (w domyśle: w jej sytuacji, ze względu na emeryturę EWK – uw. Sądu) istnieją przeszkody do przyznania tego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej "K.p.a.") utrzymało rozstrzygnięcie Prezydenta w mocy. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie zaistniała przesłanka negatywna przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Kolegium przyjęło, że wskazany wyżej przepis nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych, że ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zwróciło zwłaszcza uwagę na komplikacje, jakie niosłoby za sobą rozwiązanie proponowane przez Z. K. (to jest uznanie, że możliwe jest wypłacanie różnicy pomiędzy emeryturą świadczeniem pielęgnacyjnym). Na poparcie swego stanowiska Kolegium przywołało wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2019 r., II SA/Po 697/19.

Skargę na decyzję Kolegium wniosła Z. K.. Powołując się na art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.") wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Sąd.

Wyjaśniła, że od 38 lat opiekuje się niepełnosprawnym synem, cierpiącym na mózgowe porażenie dziecięce czterokończynowe i epilepsje lekooporną. Mimo sprawowania opieki udało jej się dorywczo pracować przez 20 lat, a w oparciu o przepisy r.ws.u.w.e. utrzymała wcześniejszą emeryturę (EWK). Aktualnie jednak obowiązujące ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na posiadane prawo do emerytury i to w każdym przypadku, niezależnie od wysokości takiej emerytury. Z. K. podkreśliła, że problem różnić pomiędzy wysokością świadczeń został dostrzeżony w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wnioski z niego płynące wskazywałyby, iż zasadnym byłoby przyznanie z powołaniem na przepisy Konstytucji RP – art. 71 ust. 1 (skarżąca błędnie wskazała na "art. 7 ust. 1" – uw. Sądu) – różnicy pomiędzy obecną wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymywaną emerytują. W przeciwnym razie osoba sprawująca opiekę, posiadająca z tego tytułu wcześniejszą emeryturę, byłaby w gorszej sytuacji, od osób, które nigdy nie pracowały, a też opiekują się niepełnosprawnymi dziećmi.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Następnie do akt wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika Z. K., Podtrzymał on stanowisko wyrażone w skardze na nadto sprecyzował, że wnosi o uchylenie decyzji obu instancji. Wystąpił także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W piśmie przedstawiono bardzo szeroką argumentację prawną odwołującą się do dwóch alternatywnych koncepcji zarysowanych w orzecznictwie: jednej, dla której reprezentatywne jest orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, zwłaszcza wyrok z dnia 20 lutego 2019 r., II SA/Go 833/19 (gdzie opowiedziano się za dopuszczalnością przyznania osobom znajdującym się w takiej sytuacji jak Z. K. świadczenia pielęgnacyjnego pomniejszonego o wysokość wypłacanej emerytury) oraz drugiej, dla której reprezentatywne jest orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (przywołano wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., II SA/Po 808/19, gdzie opowiedziano się za możliwością wystąpienia przez zainteresowaną osobę o zawieszenie prawa do emerytury, co otwierałoby drogę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości).

Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. pełnomocnik Z. K. zwrócił się o przyspieszenie rozpoznania sprawy wnosząc także o rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym (k. 26 akt sądowych).

Prośba ta została uwzględniona przez Przewodniczącego Wydziału, a sprawę niezwłocznie wyznaczono na najbliższy termin posiedzenia niejawnego – [...] grudnia 2020 r. (k. 28 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, jednak Sąd już na wstępie zaznacza, że przyjął inne, aniżeli pierwotnie zaprezentowała Z. K. w skardze, stanowisko co do wynikłego w sprawie zagadnienia prawnego. Sąd przyjął bowiem pogląd, który dopiero w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2020 r. pełnomocnik skarżącej dopuścił powołując się na alternatywny nurt w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 P.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 P.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., a w szczególności art. 17. Organy uznały, że przeszkodą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawy, a mianowicie opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do emerytury.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła [...] listopada 2019 r. mając ustalone od [...] grudnia 1997 r. prawo do wcześniejszej emerytury. Swe żądanie (co szerzej umotywowała w skardze) uzasadniała różnicą w wysokości pobieranej emerytury ([...] zł) a aktualną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł) domagając się przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej tą różnicę. Niekwestionowane było również to, że od przejścia na wcześniejszą emeryturę skarżąca sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym synem.

Spór pomiędzy Z. K. a organami dotyczy zbliżonej sytuacji i tych samym przepisów, co w sprawach rozpoznanych przez tutejszy Sąd pod sygnaturami II SA/Po 662/19 i II SA/Po 697/19, II SA/Po 827/19, IV SA/Po 982/19, IV SA/Po 824/19 czy II SA/Po 1012/19 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni poglądy wyrażone w uzasadnieniach wyroków wydanych w tych sprawach, a niniejsze orzeczenie kontynuuję kształtującą się w ten sposób linię orzeczniczą.

Dyskusja wobec potrzeby funkcjonalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. zapoczątkowana została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 listopada 2018 r., II SA/Go 1045/18 (ten i kolejne przywołane wyroki opublikowano w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd tam wyrażony podtrzymany został w dalszych orzeczeniach sądów administracyjnych (między innymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., III SA/Kr 137/19, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 września 2019 r., III SA/Gd 472/19, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19 i z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19). Przyjęto w nich, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie wynosiło ono [...] zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego w orzecznictwie (powołanych wyżej wyrokach) poglądu, zgodnie z którym zasada równości wymaga odrzucenia wyników językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

Sąd zgadzając się ze stwierdzeniem, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę, nie podziela poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata tak rozumianej różnicy powoduje bowiem dalsze komplikacje, w szczególności pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto mogą się rodzić wątpliwości co do zachowania zasady równości, a też trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia na przykład w sytuacji otrzymania trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Warto zwrócić uwagę, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1398, dalej "u.ś.o.z."). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 u.ś.o.z.), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne – kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b u.ś.o.z.). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28 u.ś.o.z. i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 266) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe komplikacje – pomimo, że z pozoru zdają się mięć charakter techniczny czy rachunkowy – zdaniem Sądu mogą rodzić daleko idące trudności w organizacji wypłaty "wyrównujących" świadczeń pielęgnacyjnych i emerytury. Celowe jest zatem poszukiwanie takiej wykładni, względnie sposobu zastosowania prawa, która otworzy możliwość przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r.

Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 53, dalej "u.e.r.FUS"), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, wbrew stanowisku Kolegium, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.FUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.FUS).

Sąd zaznacza, że ma świadomość, iż emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Niemniej warto natomiast zaakcentować, że wspomniany art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS stanowi o zawieszeniu tego prawa, a więc czymś więcej, aniżeli tylko o wstrzymaniu wypłaty. Zawieszenie prawa należy więc poczytywać jako zdarzeniwe materialnoprawne, czasowe ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Pomijając pewne spory w doktrynie dotyczące kwalifikacji instytucji z art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS., na potrzeby zagadnienia jakie wynikło w niniejszej sprawie, nie ma przeszkód, aby zawieszenie prawa do emerytury (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) traktować jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Zauważyć należy, że samo Kolegium w zaskarżonej decyzji także akcentowało nie tyle posiadanie przez skarżącą samego prawa do emerytury, ale przede wszystkim wypłatę tego świadczenia. W takiej sytuacji zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zdaniem Sądu, o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r., czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Powyższe zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji.

Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 u.e.r.FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

Odnośnie wyjaśnienia przez skarżącą, że zrezygnowała z pracy, by zająć się niepełnosprawnym synem, Sąd zgadza się, że z dotychczas zebranych i przesłanych akt administracyjnych nie wynikają okoliczności, które wykluczałyby uznanie, że spełniła ona warunek określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie organ taki związek przyczynowy jest. Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w 1997 r. by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem, która wówczas miał 15 lat. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

Skarżąca zwróciła uwagę na okoliczności w jakich nabyła prawo do świadczenia emerytalnego będąc wieku produkcyjnym. Zgodnie z r.ws.u.w.e., obowiązującym w okresie kiedy skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę, (§ 1 ust. 1) matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego – bez względu na wiek – jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia. Skarżąca przed rozpoczęciem stałej i długotrwałej opieki nad synem pracowała zawodowo a zdecydowała o rezygnacji z zatrudnienia jedynie w celu sprawowania całodobowej opieki nad zstępnym, co umożliwiały przytoczone wyżej przepisy rozporządzenia. Musiała więc w dacie przejścia na wcześniejszą emeryturę (1997 r.) spełniać wskazane wyżej przesłanki w tym braku możliwości kontynuowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wobec tego uznać należy, że zrezygnowała z pracy z uwagi właśnie na ciężką sytuację rodzinną, wymagającej od niej jako matki zajmowania się poważnie chorym synem. To, że znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony datuje się od 1998 r. nie oznacza, że stan zdrowia syna skarżącej przed tą datą nie spełniał warunku niepełnosprawności wymaganej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w § 1 ust. 3 r.ws.u.w.e. odpowiadają stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury skarżącej na podstawie r.ws.u.w.e. wskazuje, że zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.

Należy także uzupełniająco zwrócić uwagę, że zarówno na tle przepisów r.ws.u.w.e., jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym (którego wówczas nie było – uw. Sądu), jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy.

W ocenie Sądu, legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, sprawowanie tej opieki nieprzerwanie i nadal (to wymaga formalnego potwierdzenia w ramach postępowania wyjaśniającego) uzasadnia uznanie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad tym dzieckiem.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organy przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią wcześniejszej emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.) nie pouczając jej i nie wzywając do wykazania, że zawiesiła prawo do emerytury i wstrzymano wypłatę tego świadczenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wyjaśnią kwestię pozostałych przesłanek przyznania świadczenia poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Następnie, po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii, wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym, w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku, rozstrzygną sprawę.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji (punkt I. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800). Sąd zasądził na rzecz Z. K. kwotę [...]zł, na którą złożyły się [...] zł (wynagrodzenie adwokata) oraz [...] zł (opłata skarbowa od pełnomocnictwa – k. 19 akt sądowych) (punkt II. sentencji wyroku). Sąd nadmienia, że niniejsza sprawa należała do kategorii zwolnionych z wpisu sądowego (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Opłata skarbowa od pełnomocnictwa była mimo to opłatą należną i konieczną, gdyż nie wyłączono jej stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1546).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 28 akt sądowych).