Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1212/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 34
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Daniel / spr. / Sędziowie WSA Waldemar Michaldo Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2013 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Wojewody z dnia 27 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Starosta K. decyzją z [...] listopada 2011 r., w oparciu o art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.), orzekł o odmowie zwrotu działek: nr [...] ,[...] ,[...] ,[...] itd... , położonych w obr. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonych parcel katastralnych: l. kat. [...] ,[...] ,[...] ,[...] ,[...] b. gm. kat. C. , na rzecz J.G .

W uzasadnieniu w/w decyzji Starosta K. wskazał m.in., iż zawnioskowane do zwrotu w/w parcele: l. kat. [...] ,[...] ,[...] ,[...] ,[...] b. gm. kat. C. (o zwrot których pismem z 28 listopada 1997 r. wystąpiła J.G. ), znajdują się obecnie w granicach działek ewidencyjnych: nr [...] ,[...] ,[...] itd.. obr. [...] m. K. Starosta K. wskazał ponadto, iż orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 marca 1954 r. nr [...] wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa, dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych, m.in. parcele katastralne: l. kat. [...] o pow. 0,1668 ha i l. kat. [...]o pow. 0,1941 ha, stanowiące współwłasność: J.G. w 1/2 części, D.P. w 1/4 części oraz A.P. w 1/4 części. Z kolei decyzją Urzędu Dzielnicowego Wydziału Gospodarki Komunalnej z 29 listopada 1980 r. nr [...] wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego przy ul. [...] parcele katastralne położone w b. gm. kat. C. : l. kat[...] o pow. 0,3703, l. kat. [...] o pow. 0,1429 ha, l. kat. [...] o pow. 0,2685 ha, l. kat. [...] o pow. 0,0182 ha, stanowiące również współwłasność: J.G. w 1/2 części, D.P. w 1/4 części oraz A.P. w 1/4 części.

Zgodnie z ustaleniami organu I instancji osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości są zatem: J.G. , D.P. i A.P. , Z uwagi na fakt, iż z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości nie wystąpili wszyscy uprawnieni, organ I instancji odniósł się do niego w sposób negatywny orzekając o odmowie zwrotu działek na rzecz J.G. .

Odwołanie od decyzji złożyła J.G. , podnosząc m.in., iż podjęła czynności zmierzające do ustalenia losów. D. i A.P. . Zasadnym wydaje się zawieszenie postępowania, a jeżeli postępowanie nie zostanie zawieszone i zaskarżona decyzja stanie się prawomocna to aktualny właściciel lub użytkownik wieczysty będzie mógł nieruchomość zbyć lub obciążyć.

Decyzją z [...] czerwca 2012r., znak:[...] , Wojewoda , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyraźnie wynika, iż w razie śmierci poprzedniego właściciela, jedynymi uprawnionymi do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości osobami są jego spadkobiercy, przy czym z wnioskiem wystąpić muszą wszyscy uprawnieni. Pogląd taki podzielany jest powszechnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego przykładem są wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1371/04, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 1227/07, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w wyroku z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1507/10, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 29 lutego 2008 r., sygn. akt IISA/Kr 1232/07. Co szczególnie istotne, to w opinii sądów administracyjnych organ administracji publicznej nie ma obowiązku ustalania i poszukiwania zainteresowanych. Nie ciążą na nim również obowiązki w zakresie inicjowania postępowań zmierzających do ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli, albo podmiotów dziedziczących po takich osobach. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest postępowaniem wszczynanym przez sąd powszechny na wniosek spadkobiercy lub innej osoby zainteresowanej, tj. takiej której praw dotyczy wynik postępowania spadkowego (art. 506 i 510 § 1 k.p.c.). Organ administracji publicznej jakim jest starosta nie spełnia tych wymogów, a zatem nie ma uprawnień by skutecznie wystąpić do sądu spadku z takim wnioskiem (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1227/07). Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest podzielne, co wynika z całokształtu regulujących tą instytucję przepisów. Podobnie jak wywłaszczenie, także zwrot nieruchomości w całości lub w części odnosi się do nieruchomości jako wydzielonej części powierzchni ziemi należącej do wszystkich poprzednio współuprawnionych albo ich spadkobierców, którzy łącznie maja obowiązek dokonania wynikających z art. 140 ugn rozliczeń finansowych, w tym także zwrotu nieruchomości zamiennych, co jest warunkiem koniecznym dla zaspokojenia roszczenia. Tylko w takiej sytuacji jest też możliwe wystąpienie wynikającego z mocy prawa skutku, o którym mowa w art. 138 ust. 2 ugn. Tym samym legitymację procesową w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości posiadają poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy lub też osoby, które nabyły spadek lub udział w spadku. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda na zwrot nieruchomości wszystkich spadkobierców. Prawną formą udokumentowania spadkobrania po poprzednim właścicielu jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez sąd rejonowy właściwy wg ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy bądź przedstawienie notarialnego poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w formie aktu notarialnego przed notariuszem.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z powszechnie przyjętym w orzecznictwie poglądem - wykazanie następstwa prawnego (praw do spadkobrania) po poprzednim właścicielu nieruchomości nie jest elementem formalnym wniosku o zwrot nieruchomości. W związku z tym, nie wykazanie następstwa prawnego (praw do spadku) po poprzednim właścicielu prowadzi do odmowy zwrotu nieruchomości. Zgodnie z odpisami ksiąg wieczystych w/w działki (z wyjątkiem wskazanych działek nr[...] i nr [...] ) stanowią własność Gminy K. przy czym działka nr [...] oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz W.B. (księga wieczysta nr [...] ), działka nr [...] oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz A.S. i A.S. (księga wieczysta nr [...] ), działka nr [...] oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz M.P. (księga wieczysta nr[...] ), działka nr [...] oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz D.M. i T.M. (księga wieczysta nr[...] ), działka nr [...] oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz L.M. (księga wieczysta nr [...] ), działka nr [...] oddana została w użytkowanie wieczyste na rzecz M.M. i H.M. (księga wieczysta nr [...] ), działki nr [...] i nr [...] oddane zostały w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] " (księgi wieczyste nr [...] i nr [...] ).

Po ustaleniu przez Starostę K. na podstawie aktów wywłaszczeniowych osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości (tj.J.G. , D.P. i A.P.) pismami z: 6 kwietnia 2010 r., 30 sierpnia 2010 r., 19 maja 2011 r. i 14 czerwca 2011 r. zwrócono się do wnioskodawczyni z prośbą o dołączenie wniosków o zwrot nieruchomości od pozostałych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, a w przypadku ich śmierci - postanowień właściwego sądu stwierdzających nabycie prawa do spadku po zmarłych wraz z oświadczeniem woli wszystkich spadkobierców (przy czym pisma z 6 kwietnia 2010 r. i 30 sierpnia 2010 r. skierowane do T.M. nie zostały odebrane). W odpowiedzi na pismo Starostwa Powiatowego w K. z 19 maja 2011 r. J.G. , wskazała, iż nie jest w posiadaniu postanowień spadkowych po D.P. i A.P. . Jednocześnie w treści odwołania podkreśliła, iż podjęła czynności "zmierzające do ustalenia losów D. i A.P. ", a zatem jak wskazała odwołująca się "zasadnym wydaje się zawieszenie postępowania".

Biorąc zatem pod uwagę regulację zawieszenia postępowania administracyjnego określoną w art. 98 § 1 kpa organ w dniu 9 maja 2012 r. skierował do J.G. pismo z informacją, iż odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości z powodu braku wniosku o jej zwrot pochodzącego od wszystkich uprawnionych osób w omawianym postępowaniu o zwrot nie wyklucza sytuacji, iż przedmiotowa sprawa będzie mogła być ponownie rozpatrzona po ustaleniu wszystkich uprawnionych podmiotów i złożeniu wniosków o zwrot przez wszystkie uprawnione do tego osoby, które przedstawią jednocześnie stosowne dokumenty potwierdzające ich uprawnienie do ubiegania się o zwrot tych nieruchomości. W razie usunięcia tej przeszkody strona będzie więc mogła domagać się ponownego rozstrzygnięcia sprawy zwrotu tej samej nieruchomości w zmienionym jednak w aspekcie podmiotowym.

Odnosząc się do sformułowania sentencji zaskarżonej decyzji Starosty K. , niejako na marginesie, organ odwoławczy wskazał, iż zawnioskowane do zwrotu parcele: l. kat. [...] , l. kat. [...] l. kat. [...] l. kat. [...] , l. kat. [...] odpowiadają obecnie tylko częściom działek: nr [...] , nr [...] , nr [...] , nr [...] , nr [...] , nr [...] , nr [...], nr [...] obr. [...] m. K/. , co powinno było znaleźć swoje odzwierciedlenie w sentencji decyzji Starosty K.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła J.G. zarzucając, iż podjęte przez nią próby ustalenia następców prawnych D. i A.P. nie przyniosły skutku. W jej ocenie organy administracji publicznej postępują niesłusznie, domagając się od skarżącej czegoś, co jest fizycznie niemożliwe. Jeżeli muszą występować wszyscy potencjalni współwłaściciele, to organ administracji publicznej może w trybie art. 34 k.p.a. wystąpić do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu. Skarżąca podkreśliła, iż domaga się zwrotu jedynie swojego udziału w nieruchomościach, to jest 1/2. W jej ocenie postępowanie organu oraz przepisy prawa naruszają prawo własności podane w Konstytucji, pozbawiając jej możliwości domagania się zwrotu udziału w nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Skarga nie jest zasadna ponieważ zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Zgodnie z brzmieniem art. 145 §1 pkt. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz. U.2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd uchyla decyzję ze względu na naruszenie przepisów postępowania tylko jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie kwestię sporną stanowi dopuszczalność orzeczenia zwrotu na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.) wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji gdy wniosek w sprawie zwrotu nie pochodzi od wszystkich uprawnionych do zwrotu nieruchomości tj. współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców.

Już na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem w orzecznictwie sadowo-administracyjnym wniosek o zwrot nieruchomości pochodzący tylko od niektórych osób uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w tym współwłaścicieli nieruchomości (lub ich spadkobierców), stanowi negatywną przesłankę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości. (por. wyrok WSA w Białymstoku z 22 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 736/08 - Lex 477382, wyrok NSA z 30 czerwca 1995 r. sygn. akt IV SA 414/94 , wyrok NSA z 9 lutego 2012 r. lex 1126280) .Powyższy pogląd w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. Trzeba przy tym podkreślić, że niezłożenie wniosku przez wszystkich uprawnionych nie uniemożliwia wydania decyzji merytorycznej. Wniosek o zwrot winni jednakże złożyć wszyscy właściciele (współwłaściciele) nieruchomości lub ich aktualni spadkobiercy. Oznacza to, że tylko wspólnie posiadają legitymację procesową do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu. Taką konieczność, a nie tylko możliwość współwystępowania, określa się w doktrynie jako legitymację procesową łączną, której brak nie uniemożliwia zakończenia sprawy, ale prowadzi do wydania decyzji o odmownym załatwieniu wniosku, będącej rozstrzygnięciem merytorycznym (G. Bieniek (w:) G. Bieniek, S. Kalus, Z. Mamaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 440).

Nieuprawniony jest zatem zarzut skargi, iż w sytuacji gdy podejmowane przez J.G. - uprawnioną do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych jako działki nr r [...] ,[...], [...] ,[...] itd... obr. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonych parcel katastralnych: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] l. kat. [...] , l. kat. [...] b. gm. kat. C. – próby ustalenia następców prawnych pozostałych współwłaścicieli ww nieruchomości tj. D.P, i A.P. nie przyniosły skutku to należy dokonać zwrotu udziału przypadającego na rzecz skarżącej. Wadliwe jest bowiem stanowisko, iż zwrot nieruchomości w trybie art. 136 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami mógłby nastąpić na rzecz części osób uprawnionych. Jeżeli wywłaszczona nieruchomość należała poprzednio do kilku współwłaścicieli, względnie gdy po poprzednim właścicielu pozostało kilku spadkobierców, zwrot nieruchomości wywłaszczonej może nastąpić jedynie na rzecz wszystkich współwłaścicieli. Złożenie wniosku przez część uprawnionych i jego nieuzupełnienie skutkować zatem winno oddaleniem wniosku z uwagi na brak legitymacji wnioskodawców do nabycia prawa (por. wyrok WSA w Gdańsku z 24. 07. 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 201/2008, Lex 56313).

Niezasadny jest także zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organ administracji normy z art. 34 § 1 k.p.a należy bowiem zważyć, że przepis ten ma charakter procesowy i stanowi ab initio , że organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Zgodnie z poglądami doktryny pojęcie nieobecności należy odnieść do sytuacji gdy osoba będąca stroną postępowania opuściła miejsce stałego zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. i nie jest znane jej miejsce pobytu ( Kodeks postepowania administracyjnego. Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski (red.) C.H. Beck 2009 s. 217). Przede wszystkim jednak należy wskazać, że wyłącznie procesowy charakter art. 34 k,p,a, przesąda o tym , że przedstawiciel procesowy nie jest zatem uprawniony do podejmowania w imieniu nieobecnego czynności procesowych lub pozaprocesowych o charakterze materialnoprawnym i składać oświadczenia woli o popieraniu bądź sprzeciwianiu się wnioskowi o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok NSA z 5. 03. 1998 r., sygn. akt IV SA 1106/96, Lex nr 45954, wyrok WSA w Wa-wie z 9.11. 2006 r. , I SA/Wa 1370/06, Lex 320779)).

Nadto należy dodać, że wydanie decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie z uwagi na niezłożenie wniosku przez wszystkie osoby uprawnione i zarazem zobowiązane, a tylko przez J.G. nie zamyka w przyszłości tym osobom prawa do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości, o ile wniosek zostanie złożony przez wszystkich byłych właścicieli lub ich spadkobierców. Ponowne złożenie wniosku przez wszystkie osoby zobowiązane do jego złożenia nie będzie czynić postępowania w sprawie bezprzedmiotowym z uwagi wcześniejsze wydanie decyzji merytorycznej o odmowie zwrotu nieruchomości. W takich okolicznościach nie będzie miała miejsca bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na tożsamość spraw administracyjnych w zakresie podmiotowym. Skoro pierwszy wniosek nie pochodzi od wszystkich osób zobowiązanych do jego złożenia, to późniejsze złożenie wniosku przez wszystkie strony nie czyni obu spraw administracyjnych tożsamymi z uwagi na różną ilość podmiotów składających wniosek (por. wyrok NSA z 9. 02. 2012 r. , sygn. akt I OSK 316/11, Lex 1126280).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30. 08. 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako bezzasadną.