Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 713/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 , ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Teza: Z uwagi na użyty w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

TEZY

Z uwagi na użyty w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.) Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk – Drozda Protokolant Izabela Ścieszko po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 12 stycznia 2010 r. przy udziale --- sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz koszty upomnień oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 713/09

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku B.K., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy od 12.2001 r. do 01.01.2002 r., od 03.2002 r. do 07.2005 r. w łącznej kwocie 30.498,34 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okresy 11-12.2001 r., od 03.2002 r. do 07.2005 r. w łącznej kwocie 9.001,59 zł, Fundusz Pracy za okres od 11.2001 r. do 07.2005 r. w łącznej kwocie 2.371,45 zł oraz kosztów upomnień.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.K. podniosła, że we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dostatecznie wykazała, iż w obecnej sytuacji, jak również w dalszym okresie, nie będzie w stanie uregulować zadłużenia wobec ZUS. Strona wskazała także, iż Zakład wyraził mylny pogląd, że w przyszłości wznowi działalność gospodarczą, z której będzie osiągać dochody poprawiające jej sytuację finansową. Stan jej zdrowia oraz konieczność opieki nad ciężko chorym synem (zaawansowana cukrzyca) nieosiągającym żadnych dochodów uniemożliwia jej dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Dodała, że syn złożył również wniosek o umorzenie należności wobec ZUS. We wniosku podał, że utrzymuje się wyłącznie z emerytury matki. Z kolei dochody osiągane przez nią i męża nie wystarczają na zakup drogich leków przeciwko cukrzycy. W konkluzji strona stwierdziła, że w jej przypadku są podstawy do umorzenia zadłużenia w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto podkreśliła, że ustanowienie przez ZUS hipoteki przymusowej na jej nieruchomości nie daje żadnej gwarancji odzyskania zaległości z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na rosnący dług z tytułu prywatnej pożyczki oraz z powodu ustanowionych już wcześniej hipotek na rzecz A II i V Oddział w Ł.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie znajduje podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przedstawione przez stronę okoliczności, a przede wszystkim trudności finansowe, nie są wystarczające do wydania pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia należności. Wskazane zaległości, które figurują na koncie strony, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Jednocześnie organ podkreślił, że w decyzji nr [...] z dnia [...] zostały powołane przepisy art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na podstawie których Zakład może, ale nie musi, umorzyć zaległości (nie dotyczy to należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, do których nie stosuje się ulg i umorzeń). Zgodnie z ww. przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS, np. legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Wskazał, że rozpatrując wniosek o umorzenie uwzględnił wszystkie powołane przez stronę argumenty i przedstawione dowody.

Organ podniósł przy tym, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.173,62 zł brutto, z którego potrącana jest kwota 293,40 zł na rzecz Urzędu Skarbowego Ł. oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł. W związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej potrącane kwoty pozostają w depozycie ZUS. Zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.. Organ egzekucyjny do chwili obecnej nie stwierdził bezskuteczności prowadzonego postępowania. Ponadto należności z tytułu składek nadal zabezpieczone są wpisem hipoteki przymusowej, co oznacza, że mogą być dochodzone z tego składnika majątkowego.

W związku z powyższym organ uznał, że w analizowanym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność należności i dlatego nie jest możliwe umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ podkreślił także, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a wyżej powołanej ustawy twierdząc, że spełnia przesłanki zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Przedstawiona przez stronę sytuacja nie daje wystarczających podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o powołane wyżej przepisy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił przy tym, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Ponadto ocenia się, czy jest możliwa poprawa sytuacji finansowej.

Wychodząc z powyższych przesłanek organ ten stwierdził, że konieczność sprawowania opieki nad chorym synem, pozostającym na utrzymaniu strony, nie może stanowić jedynej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem chorego syna (w tym również zakup niezbędnych leków) jest z pewnością dużym obciążeniem finansowym, lecz nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że syn R.K. w dniu 13.05.2009 r. złożył sprzeciw w sprawie orzeczenia uznającego go za zdolnego do pracy. W przypadku przyznania świadczenia, syn uzyska własny dochód, a tym samym nie będzie pozostawał na utrzymaniu strony.

Organ podkreślił przy tym, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pociągnąć zbyt ciężkie skutki dla strony i jej rodziny. Strona otrzymuje świadczenie emerytalne, a jej mąż zatrudniony jest na pełen etat z wynagrodzeniem w wysokości od 1.533,17 zł do 3.832,92 zł (zgodnie z dokumentami ZUS RCA za okres 01-04.2009r.) w oraz w wymiarze 1/2 etatu z wynagrodzeniem od 851,53 zł do 1.773,13 zł (zgodnie z dokumentami ZUS RCA za okres 03-04.2009r.). Rodzina strony uzyskuje stały dochód, a więc nie jest pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z materiałów zgromadzonych w sprawie nie wynika również, że strona poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że nie posiadała funduszy na opłacenie składek.

Organ zauważył także, iż ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który powinien poszukać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą automatycznie stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu istotne jest również to, że obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, iż muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość zastosowania ulgi w opłacie składek w formie rat. Układ ratalny może być zawarty po spełnieniu przez dłużnika warunków koniecznych do zawarcia tego układu. Mając na uwadze powyższe względy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...].

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, B.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwą interpretację;

2. przepisów prawa procesowego, tj.:

1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) przez niepodjęcie przez stronę przeciwną wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela;

2) art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

3) art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego przez zaniechanie wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydanie decyzji niespełniającej wymogów prawnych, określonych w art. 107 k.p.a.;

3. obrazę prawa przez niezastosowanie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. jako podstawy prawnej decyzji.

W uzasadnieniu skargi strona zakwestionowała w całości stanowisko zajęte w wydanych decyzjach. Jej zdaniem wszystkie argumenty, jak i zebrany w sprawie materiał dowodowy, przemawiają za dokonaniem umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego aktu.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi skarżąca poparła skargę i oświadczyła, że syn pracuje jako agent ubezpieczeniowy i mieszka oddzielnie. Pełnomocnik organu administracji wniósł natomiast o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Skarga nie jest uzasadniona, bowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności nie są uzasadnione zarzuty podniesione w skardze.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), dalej jako "u.s.u.s." należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne

i oderwane. W art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie".

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Przy czym nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Prezes ZUS w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) – dalej "k.p.a." i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Niemniej ważną czynnością organu w procesie wydawania decyzji, już po zebraniu dowodów i ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jest podstawienie tego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawa (subsumcja). Ta czynność powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 1 k.p.a.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3

ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca, wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek, uzasadnienia dla zastosowania wobec niej instytucji umorzenia należności z tego tytułu upatrywała w ziszczeniu się przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Strona argumentowała w szczególności, że sytuacja życiowa, w której się znalazła w związku z zaciągnięciem prywatnej pożyczki i zajęciami komorniczymi, całkowicie uniemożliwia jej opłacanie składek na rzecz ZUS. Dokonywane potrącenia pozbawiają ją i tak możliwości zakupu leków. Egzekucja przedmiotowych zobowiązań pozbawiłaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz egzystencjonalnych. Akcentowała przy tym konieczność sprawowania opieki nad chorym na cukrzycę synem, pozostającym na jej utrzymaniu.

W ocenie Sądu organ rozpoznający wniosek strony prawidłowo przyjął, że w stosunku do skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Analiza akt sprawy w tym względzie dowodzi bowiem, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.173,62 zł brutto, z którego potrącana jest kwota 293,40 zł na rzecz Urzędu Skarbowego Ł. oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł. W związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej potrącane kwoty pozostają w depozycie ZUS. Zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. Organ ten nie stwierdził bezskuteczności prowadzonego postępowania. Należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej, co oznacza, że mogą być dochodzone z tego składnika majątkowego.

Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiła także żadna z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Za takim stanowiskiem niewątpliwie przemawiało posiadanie przez skarżącą źródła dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, a także fakt zatrudnienia jej męża w wymiarze pełnego etatu z wynagrodzeniem brutto w wysokości od 1.533,17 zł do 3.82,92 zł (zgodnie z dokumentami ZUS RCA za okres 01-04.2009 r.) w Szkole Podstawowej Nr [...] oraz w ZSO Nr [...] w wymiarze ½ etatu z wynagrodzeniem brutto od 851,53 zł do 1.773,13 zł (zgodnie z dokumentami ZUS RCA za okres 03-04.2009 r.). Ponadto słusznie organ zauważył, że ze świadczenia emerytalnego skarżącej na poczet spłaty zadłużenia potrącana może być jedynie określona część kwoty, gdyż pozostała kwota musi pozostać osobie zobowiązanej na utrzymanie. W sytuacji zatem dokonywania potrąceń z emerytury strony na rzecz kilku wskazanych przez nią wierzycieli i tak skarżąca ma pozostawioną kwotę wolną od potrąceń.

W analogicznym zakresie ograniczenie egzekucji dotyczy także potrąceń z wynagrodzenia męża skarżącej. Podobnie za zajętym przez organ stanowiskiem przemawiał fakt niewykazania przez skarżącą, że nie posiada wystarczających środków na zakup niezbędnych lekarstw, choćby w postaci przedstawienia niezrealizowanych recept lekarskich. Prawidłowo organ przy tym przyjął, że wydatki strony na utrzymanie domu związane z uiszczaniem opłat za energię elektryczną i wodę nie mają charakteru nadzwyczajnego warunkującego konieczność umorzenia należności z tytułu składek w powyższym trybie.

W ocenie Sądu skarżąca niezasadnie powołuje jako przesłankę do umorzenia należności z tytułu składek konieczność sprawowania opieki nad chorym synem, pozostającym na jej utrzymaniu oraz ponoszenia kosztów związanych z tym utrzymaniem. Skarżąca w toku postępowania nie zakwestionowała bowiem nigdy faktu, że syn R.K. w dniu 13 maja 2009 roku złożył sprzeciw w sprawie orzeczenia uznającego go za zdolnego do pracy. Strona nie przedstawiła przy tym dowodów na potwierdzenie okoliczności, iż syn jest niezdolny do pracy i że z tego względu musi pozostawać na jej utrzymaniu. Na rozprawie w dniu 12 stycznia 2010 r. potwierdziła zaś, że syn jest agentem ubezpieczeniowym i mieszka oddzielnie.

Sąd podziela przy tym zapatrywanie organu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Skarżąca nie poniosła bowiem strat materialnych wywołanych klęską żywiołową lub wskutek innego nadzwyczajnego zdarzenia, których efektem byłby brak funduszy na opłacenie składek.

Podkreślić przy tym należy, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr 334125, a także wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 grudnia 2009 r. o sygn. akt I SA/Rz 834/09), a w ocenie zasadności umorzenia, należy brać pod uwagę okres 10-letniego przedawnienia należności.

W świetle powyższego w ocenie Sądu, stanowisko Prezesa ZUS przedstawione w zaskarżonej decyzji, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, iż ze względu na stan majątkowy i rodzinny skarżącej opłacenie przez nią należności, do których poboru zobowiązany jest ZUS, pozbawiłyby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb nie jest dowolne. Sąd nie dopatrzył się również znamion dowolności oceny organu w kwestii odmowy umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, związaną z zapewnieniem opieki synowi skarżącej. Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie organ, odmawiając umorzenia przedmiotach należności, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Samo niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Jednocześnie za niezasadne uznać należy zarzuty skargi dotyczące niewłaściwej interpretacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd, co zostało wykazane już wyżej, nie dostrzegł błędów interpretacyjnych w zakresie ustalenia przez organ zakresu znaczeniowego normy zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Za nietrafne uznać należy także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Analiza akt sprawy pod tym kątem dowodzi, że w toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała zapewniona możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Jednakże mimo prawidłowego pouczenia z takiego uprawnienia przed wydaniem decyzji przez organ nie skorzystała.

Prawidłowe wykonanie przez organ obowiązków wynikających z art. 7 i 77 k.p.a. znalazło swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym obu decyzji. W uzasadnieniach tych, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., organ wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł przy ocenie wykazania przez stronę przesłanek wskazanych we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Ponadto odnosząc się już na sam koniec do zarzutu skargi dotyczącego obrazy prawa polegającej na niezastosowniu § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia jako podstawy prawnej decyzji Prezesa ZUS stwierdzić należy, że jest on niezasadny

i najwyraźniej strona formułując tenże zarzut pomyliła kwestię niezastosowania przepisu z jego niepowołaniem w podstawie prawnej decyzji. Niewątpliwie w podstawie prawnej decyzji organ nie przywołał § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 wspominanego rozporządzenia, niemniej jednak w uzasadnieniu decyzji dokonał objaśnienia treści tego przepisu, znaczenia poszczególnych słów i terminów w nim zawartych. Wskazane zatem przez stronę uchybienie w żadnej mierze nie miało wpływu na wynik sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji wyroku.

(MSi)