Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1024/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spraw.) Sędzia WSA Andrzej Góraj Protokolant referent-stażysta Paweł Wyszyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. znak: [...], o odmowie przyznania M. L. świadczenia w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 8 września 2009 r. M. L. wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie prawa do renty w drodze wyjątku. We wniosku podniósł, że odmówiono mu prawa do renty w trybie zwykłym z uwagi na niespełnienie wymogów odnośnie lat pracy. Poinformował, że od 1998 r. choruje na [...] i od tego czasu, z uwagi na stan zdrowia nie pracuje zarobkowo. W 2005 r. przeszedł bardzo poważną operację z powodu stwierdzonego [...]. W 2006 r. przeszedł kolejną operację. Aktualnie cierpi na wiele schorzeń, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej. Jego trzyosobowa rodzina korzysta ze świadczeń pomocy społecznej MOPS w K. Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...] listopada 2005 r. orzekł u niego znaczny stopień niepełnosprawności oraz ograniczoną zdolność samodzielnej egzystencji. Jedyną osobą mogącą pełnić funkcję jego opiekuna jest żona, która w zaistniałej sytuacji nie może podjąć pracy na pełeny etat. Dlatego też w 2007 r. MOPS w porozumieniu z Powiatowym Urzędem Pracy w K. skierował żonę do prac użyteczno-społecznych za wykonywanie, których otrzymuje 272 zł miesięcznie i jest to jedyny dochód, który rodzina może przeznaczyć na żywność i przedmioty codziennego użytku. Córka studiuje aktualnie na studiach dziennych i jedynym źródłem jej utrzymania jest stypendium w wysokości 400 zł miesięcznie. Wnioskodawca podkreślił, że aktualny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a tym samym nie jest w stanie spełnić wymogów do uzyskania świadczenia z ZUS w normalnym trybie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., odmówił przyznania M. L. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podniósł, że zainteresowany legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2009 r., stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy od dnia 1 lipca 2009 r. Tymczasem w okresach od dnia 1 czerwca 1990 r. do dnia 30 czerwca 1998 r. i od dnia 11 maja 1999 r. do dnia 30 czerwca 2009 r., wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy, które nie zostały usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami, gdyż całkowita niezdolność do pracy nie mogła stanowić przyczyny braku ubezpieczenia we wskazanych okresach. Legitymowanie się przez 46-letniego mężczyznę łącznym okresem ubezpieczenia 10 lat, 6 miesięcy i 11 dni jest nieadekwatne do jego wieku i przy uwzględnieniu daty powstania całkowitej niezdolności do pracy.

W następstwie wniesionej przez M. L. skargi, powyższe decyzje Prezesa ZUS zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 569/10.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż organ rozpatrując sprawę uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy. Organ pominął bowiem w uzasadnieniach obu decyzji istotną okoliczność znaną mu w chwili rozstrzygania sprawy, że M. L. od dnia 28 sierpnia 1998 r. był częściowo niezdolny do pracy. Organ powinien zatem sprawdzić tę okoliczność i ustalić co było przyczyną orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy i jakie prace były dla skarżącego wskazane w okresie od powstania częściowej niezdolności do pracy do chwili powstania u niego całkowitej niezdolności do pracy, a następnie ustalić, czy na terenie zamieszkania M. L. lub w pobliżu istniały możliwości podjęcia pracy zgodnie z zaleceniami lekarskimi i jak kształtował się lokalny rynek pracy w tym okresie (chodzi tu zwłaszcza o okres od dnia 11 maja 1999 r. do dnia 30 czerwca 2009 r.).

Sąd zaznaczył jednocześnie, iż na skarżącym również spoczywa inicjatywa dowodowa i dlatego powinien on wykazać jakie były przyczyny braku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w okresie poprzedzającym powstanie częściowej niezdolności do pracy, to jest od dnia 1 czerwca 1990 r. do dnia 30 czerwca 1998 r.

Prezes ZUS, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. wydaną na podstawie na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ponownie odmówił przyznania M. L. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ podkreślił, że wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w trybie tego przepisu.

Organ wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] września 2010 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił u M. L. częściową niezdolność do pracy od 28.08.1998r. do 30.06.2009r. oraz całkowitą niezdolność do pracy od 1.07.2009r. do 31.10.2011r. Zaznaczył przy tym, że orzeczona od 28.08.1998r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia, tylko ją ograniczała. Wnioskodawca udokumentował zaś okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 10 lat, 6 miesięcy i 11 dni. Z przedłożonej dokumentacji wynika natomiast, że w okresach od 1.06.1990 r. do 30.06.1998r. i od 11.05.1999r. do 30.06.2009r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez M. L. zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniemi emerytalnym i rentowym. W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wyjaśnił jednocześnie, że nadesłane przez M. L. kopie dokumentacji medycznej zostały ponownie ocenione przez głównego lekarza orzecznika ZUS, który w opinii z [...] grudnia 2010 r. stwierdził, że nadesłane dokumenty nie są nowymi dowodami leczenia i były znane lekarzowi orzecznikowi w chwili wydania orzeczenia.

Odnosząc się do wskazywanych przez wnioskodawcę problemów zdrowotnych od 1998 r. organ wyjaśnił, że samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Początków niezdolności do pracy nie można opierać na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności.

Odnosząc się z kolei do wyjaśnień M. L. odnośnie przerw w ubezpieczeniu w latach 1999-2009 organ stwierdził, iż faktycznie wnioskodawca zamieszkuje w miejscowości, która w latach 1999-2009 była zagrożona wysokim bezrobociem. Będąc częściowo niezdolnym do pracy od 28.08.1998r. do 30.06.2009r. oraz całkowicie niezdolny do pracy od 1.07.2009r., wnioskodawca mógł jednak poszukać zatrudnienia w zakładach pracy chronionej, ale takich prób nie podejmował. Ponadto mógł poszukać zatrudnienia poza miejscem zamieszkania. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z [...] stycznia 2011 r. wynika z kolei, że M. L. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku tylko w krótkich okresach czasu od 24.12.2001r. do 5.03.2003r. i od 28.09.2005r. do 1.11.2005r.

Analizując przebieg zatrudnienia wnioskodawcy należy zatem dojść do wniosku, że nie był osobą aktywną zawodowo. W sprawie nie zostały wykazane natomiast szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych.

Organ zaznaczył jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy, ocenie podlega również sytuacja materialna z tym, że nie stanowi jedynego kryterium przesadzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W skierowanym do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. L. zarzucił, że organ nie spełnił wszystkich wytycznych określonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwłaszcza w zakresie ustalenia podstaw i stwierdzonych schorzeń w dacie orzekania o niezdolności do pracy 28 sierpnia 1998 r., gdy został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Podkreślił, że wówczas nie zaskarżył orzeczenia lekarza orzecznika ZUS tylko dlatego, że nie posiadał okresów składkowych i nieskładkowych, które uprawniałyby go do świadczenia z ZUS. Zaznaczył, że przyczyną braku aktywności zawodowej w okresie objętym badaniem Prezesa ZUS był stan jego zdrowia, gdyż ciężko chorował. Podniósł też nową okoliczność, która pojawiła się na etapie ponownego rozpoznania sprawy przez organ tj. wykrytą u jego żony chorobę [...], która powoduje, że w chwili obecnej pozostaje praktycznie bez środków do życia.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2011 r., o odmowie przyznania M. L. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko podkreślając, że na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca miał 46 lat i udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 10 lat, 6 miesięcy i 11 dni, które są nieadekwatne do jego wieku. Organ zaznaczył, że wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może ono pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. W ubezpieczeniu wnioskodawcy występują natomiast przerwy w okresach od 1.06.1990r. do 30.06.1998r. i od 11.05.1999r. do 30.06.2009r., w czasie których nie podejmował on zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Ze sprawy nie wynika jednocześnie, aby nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w wykazanych okresach nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy.

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ zaznaczył, że było prowadzone postępowanie wyjaśniające dotyczące aktywności zawodowej wnioskodawcy. Przed wydaniem decyzji odmownej przeanalizowano też kształtowanie się lokalnego rynku pracy w latach 1999-2009 i ustalono, że stopa bezrobocia w woj. [...] była znacznie wyższa od stopy bezrobocia w kraju. Z Powiatowego Urzędu Pracy w K. uzyskano natomiast informację, że wnioskodawca był zarejestrowany dwukrotnie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w okresach: od 24.12.2001r. do 5.03.2003r. i od 28.09.2005r. do 1.11.2005r. Z Urzędu nie otrzymał propozycji pracy oraz nie korzystał z form pomocy na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z dyspozycją Sądu, przeprowadzono też postępowanie orzecznicze. Opinią z [...] listopada 2010 r. główny lekarz orzecznik ZUS orzekł, że M. L. jest częściowo niezdolny do pracy od 1999 r. z powodu następstw przebytych chorób i przebytej operacji. Zaznaczył jednocześnie, że nie jest rolą lekarza orzecznika ZUS określanie prac, które może on wykonywać po otrzymaniu orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy, gdyż jest to rola lekarza medycyny pracy lub Komisji ds. orzekania o niepełnosprawności. Kolejną opinią z [...] grudnia 2010 r. lekarz orzecznik ZUS orzekł, że dołączone do pisma z 27 grudnia 2010 r. dokumenty nie są nowymi dokumentami leczenia i były znane orzecznikowi wcześniej.

Organ ponownie podkreślił, że orzeczona od 28 sierpnia 1998 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia, tylko ją ograniczała, a całkowitą niezdolność do pracy ustalono dopiero od 1 lipca 2009 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nadal nie pozwala zatem na stwierdzenie, że wnioskodawca nie spełnił warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przedstawiona sytuacja materialna nie stanowi natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. L. zarzucił organowi naruszenie:

1) prawa materialnego, w szczególności art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, uprawniające do otrzymania świadczenia o którym mowa w tym przepisie,

2) prawa formalnego, w szczególności art. 7, 77 i 80 k.p.a. przez naruszenie naczelnych zasad postępowania administracyjnego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, nierozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia krzywdzącego w sposób oczywisty interes skarżącego, a to w związku z wnioskami, że "trudno przyjąć, że w przerwach w ubezpieczeniu był Pan ciężko chory", oraz że "częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia a jedynie ją ograniczała".

W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji poprzedzającej z [...] lutego 2011 r.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że niewłaściwym jest odwoływanie się do kryterium całkowitej niezdolności do pracy jako przesłanki "szczególnych okoliczności", pozwalających na przyznanie prawa do świadczenia w trybie określonym w art. 83 ustawy emerytalnej. Nie jest też prawdziwym twierdzenie organu, że skoro skarżący nie odwołał się od orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy (zamiast całkowitej), to godził się z takim orzeczeniem w całości. W chwili bowiem wydawania tego orzeczenia (1999 r.) z punktu widzenia skarżącego, nie miało to znaczenia, gdyż i tak nie miał wymaganych okresów składkowych do uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Gdyby jednak w 1999 r. zdawał sobie sprawę, że 12 lat później orzeczenie to będzie przeszkodą w uzyskaniu świadczenia w drodze wyjątku, to prawdopodobnie podjąłby drogę odwoławczą dążąc do uzyskania orzeczenia odpowiadającego jego stanowi zdrowia. Skarżący zarzucił, że Prezes ZUS interpretuje w sposób niewłaściwy przepis art. 83 ustawy emerytalnej, dokonując tym samym nieuzasadnionej generalizacji, uogólnienia. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 733/08 podkreślił, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową.

Skarżący jako bezrefleksyjne określił stwierdzenie organu, że w jego stanie zdrowia (chorując na [...]) powinien poszukać pracy w zakładach pracy chronionej lub zmienić miejsce zamieszkania.

W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie "szczególnymi okolicznościami" jest wszystko, co sprawiało, że na rynku pracy był pracownikiem mniej atrakcyjnym od innych, a przy tak dużym bezrobociu jak w K. w latach dziewięćdziesiątych nie miał żadnych szans na znalezienie pracy. Tym samym całkowicie bezzasadnym jest twierdzenie Prezesa ZUS, że mając orzeczoną częściową niezdolność do pracy miał tylko ograniczoną, a nie wyłączoną możliwość podjęcia zatrudnienia.

Skarżący zarzucił ponadto, że Prezes ZUS nie ustalił, wbrew wytycznej Sądu, jaką ewentualnie pracę mógłby podjąć na konkretnym rynku pracy będąc ciężko chorym człowiekiem, co czyni zasadnym zarzut niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Ne jest też zrozumiałe stwierdzenie Prezesa ZUS, że "w przerwach w ubezpieczeniu skarżący nie był ciężko chory".

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podkreślił, iż samo powoływanie się na obiektywnie istniejące w regionie bezrobocie, przy jednoczesnym niewykazywaniu niemal żadnej aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia, niezainteresowanie zakładami pracy chronionej i brak rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy, w żadnym razie nie dowodzi wystąpienia w sprawie szczególnych okoliczność. Nie jest natomiast rzeczą organu ustalanie "jaką właściwie pracę miałby podejmować skarżący", skoro z materiału dowodowego wynika, że żadnej nie poszukiwał. Trudno natomiast uznać argument skarżącego o niemożliwości znalezienia przez niego odpowiedniego zatrudnienia w sytuacji, kiedy nie wskazuje on na żadne dowody, iż w ogóle takiej pracy poszukiwał, natomiast dokumentacja zebrana samodzielnie przez organ wskazuje na co najmniej bierność w poszukiwaniu zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie może być więc sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. Świadczenie to nie ma bowiem charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest zatem możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jest zasadne.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym.

Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w ubezpieczeniu M. L. w latach 1990-1998 oraz w latach 1999-2009. Skarżący, z niespełna roczną przerwą od 1 lipca 1998 r. do 10 maja 1999 r., pozostawał poza ubezpieczeniem od 1990 r. do 2009 r., gdy uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy. Przy czym należy podkreślić, że w latach 1990-1998 M. L. nie miał orzeczonej częściowej ani całkowitej niezdolności do pracy i nie wskazał w toku postępowania przyczyn pozostawania poza ubezpieczeniem w tym okresie. Pozostawanie poza ubezpieczeniem od 1999 r. skarżący tłumaczył natomiast stanem swojego zdrowia. Skarżący miał orzeczoną od 1999 r. częściową niezdolność do pracy, jednak w jego ocenie to orzeczenie było wadliwe, gdyż już w 1999 r., z uwagi na stan zdrowia, był całkowicie niezdolny do pracy.

W toku postępowania przed organem skarżący został poddany ponownemu procesowi orzeczniczemu i lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] września 2010 r. ustalił u niego częściową niezdolność do pracy od 28 sierpnia 1998 r. do 30 czerwca 2009 r. oraz całkowitą niezdolność do pracy od 1 lipca 2009 r. do 31 października 2011 r.

Należy oczywiście zgodzić się ze skarżącym, że jego stan zdrowia, częściowa niezdolność do pracy oraz wysoki stopień bezrobocia, ograniczały w pewnym stopniu możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia od 1999 r., nie usprawiedliwiało to jednak braku po jego stronie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez tak wiele lat. Częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała bowiem możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia, tylko ją ograniczała, a całkowitą niezdolność do pracy ustalono u niego dopiero od 1 lipca 2009 r. Brak natomiast jakichkolwiek dowodów na to, że skarżący w latach 1999-2009 oraz wcześniej w latach 1990-1998, gdy nie miał jeszcze orzeczonej częściowej niezdolności do pracy, podejmował próby znalezienia zatrudnienia. Z informacji przekazanej przez Powiatowy Urząd Pracy w K. wynika zaś, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny tylko w okresach od 24 grudnia 2001 r. do 5 marca 2003 r. oraz od 28 września 2005 r. do 1 listopada 2005 r.

Na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy skarżący, mając 46 lat, miał udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 10 lat, 6 miesięcy i 11 dni. Przy czym, w 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy nie miał udowodnionych żadnych okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym.

Organ prawidłowo zatem wywiódł, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia w tym trybie.

Skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione.

Należy jednocześnie zaznaczyć, iż wbrew zarzutom skargi, Prezes ZUS rozpoznając ponownie sprawę zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 569/10 i podjął działania mające na celu uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie, natomiast w uzasadnieniu decyzji ustosunkował się do kwestii orzeczonej w stosunku do skarżącego od 1998 r. częściowej niezdolności do pracy.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2011 r. odpowiadają prawu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.