Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 743/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej jako SKO lub organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U. z 2017 roku, poz. 1257 ze zm. dalej jako k.p.a.) po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania M. K. od decyzji z dnia [...] lipca 2018 roku, nr [...] wydanej przez Wójta Gminy P. odmawiającej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki na J. D. – orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i dokonana ocena prawna.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 roku, nr [...] Wójt Gminy P. odmówił M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. D.. We wcześniejszej decyzji z dnia [...] maja 2018 roku wydanej przez ten sam organ również odmówiono wnioskowanego świadczenia z uwagi na okres powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącą SKO w R. decyzją z dnia [...] lipca 2018 roku uchyliło tę decyzję i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. W dniu [...] lipca 2018 roku skarżąca złożyła pisemne oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z chwilą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2018 roku wskazał, że skarżąca nie spełniła przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 roku

o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2017 roku, poz. 1952 ze zm. dalej jako ustawa) niepełnosprawność J. D. powstała dopiero gdy miała [...] lat.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożyła M. K.. Argumentowała, że w okresie od [...] stycznia 2011 roku do [...] czerwca 2013 roku

w związku z opieką nad niepełnosprawna matką. Wyraziła obawy, że po rezygnacji

z zasiłku dla opiekuna i nie przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego może pozostać na utrzymaniu matki. Powoływała się na argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13.

Organ odwoławczy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne zostało uregulowane w art. 17 ustawy. W przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia , rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

- nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

- w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W art. 17 ust. 5 ustawy zostały zawarte warunki przesłanki wykluczające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jedną z nich jest fakt posiadania przez osobę sprawującą opiekę prawa do zasiłku dla opiekuna.

W ocenie organu odwoławczego możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależniona od eliminacji z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna. Skarżąca w swoim oświadczeniu z dnia [...] lipca 2018 roku podtrzymała swoje stanowisko, iż z chwilą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna. Wobec powyższego stanowisko skarżącej, żeby najpierw przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne, to ona wtedy zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna nie ma uzasadnionych podstaw prawnych w świetle art. 17 ust. 5 lit. b ustawy. Uwzględnienie stanowiska skarżącej i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na tym etapie doprowadziłoby do sytuacji, że skarżąca posiadałaby zarówno prawo do zasiłku dla opiekuna jak i prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Byłoby to sprzeczne w sposób rażący z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy i decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego czyniłoby nieważną - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła M. K..

Zaskarżonej decyzji zarzucała:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu

o przepisy ustawy z 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (DZ.U. z 2016 roku, poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- nie zastosowanie art. 27 ust.5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy

i przez to nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści art. 27 ust. 5 ustawy;

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując sam fakt pobierania zasiłku dla opiekuna przez skarżącą skutkuje brakiem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie

z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podnosiła, że poza uwagą organów pozostał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13

w którym TK uznał, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem skarżącej brak jest podstaw prawnych do dokonywania przez organ takiej wykładni przepisów, która prowadzi do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, może stanowić materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć. Wynikający z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ostateczny i powszechnie obowiązujący charakter orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego przesądza o tym, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku,

a zatem winny być respektowane.

Powyższe wskazuje, że zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy

z pominięciem wyroku TK wydanego w sprawie o sygn. akt K 38/13 nie może zostać uznane za prawidłowe i stanowi naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Należy podkreślić, że ze swej istoty stwierdzenie niekonstytucyjności tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia przedmiotowego wyroku w życie, w zakresie w jakim różnicuje

prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zdaniem skarżącej organ dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy poprzestał na jego literalnym brzmieniu (wykładnia gramatyczna) przyjmując, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy może on znaleźć zastosowanie. W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W tle rozpoznawanej sprawy znajdują się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym świadczeń opiekuńczych, które na przestrzeni okresu obowiązywania poddawane były wielokrotnym nowelizacjom, powodującym stan wykluczający możliwość przyjęcia, że osoby korzystające z przewidzianych w niej świadczeń mogły mieć zaufanie do w ten sposób stanowionego prawa. Zgodnie

z aktualną teorią wykładni prawa nie istnieje czyste, abstrakcyjne znaczenie przepisów, które mogłoby być przyjęte bez żadnych zabiegów interpretacyjnych. Nawet pozornie proste przepisy wymagają dokonywania pewnych założeń i przyjmowania pewnych definicji i konkretnego rozumienia słów i kontekstów (uchwała SN z 7 grudnia 2006 roku, II CZP 108/06, OSNC 2007/9/134). Teoretycy języka zgodnie bowiem wskazują, że ze względu na cechy języka prawnego, jego nieostrość, wieloznaczność, czy semantyczną otwartość (niedookreśloność), jego zależność od zmieniających się kontekstów pozajęzykowych, takich jak stosunki społeczne, ekonomiczne czy polityczne, akty twórczej interpretacji przepisów prawnych są wręcz nieuniknione.

Zastosowanie przez organy rozstrzygające w sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwie, nieracjonalne

i niweczące rato legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organy winny były zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. Interpretacja przepisów ustawowych musi być zawsze dokonywana przy zastosowaniu techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją.

Analizując całokształt sytuacji związanej ze sprawowaniem opieki nad matką przez skarżącą, w tym labilność prawa normującego kwestie uprawnienia do świadczeń z tego tytułu, w ocenie M.K. spełnianie przez nią przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego jest poza sporem. Wskazywała na to decyzja wygaszona z mocy prawa z dnie 1 lipca 2013 roku, a sytuacja faktyczna w tym zakresie nie uległa żadnej zmianie. Nie ma zatem żadnych podstaw do ponownej weryfikacji jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie skarżącej organy powołały się na fakt, że skarżąca jest beneficjentką zasiłku dla opiekuna i dlatego świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje. Jednakże umknęło uwadze organu, że analogiczne rozwiązanie zawiera przepis art. 2 ust. 5 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a mianowicie, że zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w którym osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jej zdaniem normę zawartą

w powyższym przepisie należy odczytywać w ten sposób, że niedopuszczalne byłoby pobieranie równocześnie – za te same okresy, zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji prawnej objętej niniejszą skargą jest okoliczność, że skarżąca została niejako zmuszona do wystąpienia o zasiłek dla opiekuna przez ustawodawcę, który po wygaszeniu prawa do świadczenia w sposób niekonstytucyjny w tzw. ustawie naprawczej zakreślił czteromiesięczny termin od dnia wejścia w życie ustawy do wystąpienia z odpowiednim wnioskiem.

W jej ocenie taka wymuszona sytuacja nie może pociągać za sobą aż tak daleko idących konsekwencji, jak pozbawienie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca jest zdania, że przepis art. 27 ust. 5 ustawy reguluje zbieg do różnych uprawnień w zakresie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak

i osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień i dokonania wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną w sytuacji opieki nad tą samą osobą. Nie do przyjęcia jest stanowisko, że w myśl art. 27 ustawy w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń ustalenie prawa do innego świadczenia opiekuńczego jest niemożliwe.

Wskazywała, że organ unikał przyjęcia i jednoczesnego rozpoznania

w odrębnym postępowaniu wniosku o uchylenie prawa do zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 155 k.p.a., co spowodowałoby już w początkowym etapie prowadzonego postępowania ustanie jedynej negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), gdyż pozostałe warunki strona spełniała.

W ocenie skarżącej doszło do naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i przepisów Konstytucji RP.

Zaskarżone rozstrzygniecie narusza zasadę z art. 7 Konstytucji RP – zasada praworządności (legalizmu), zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej jako p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji przeprowadza ocenę zgodności decyzji z prawem. W szczególności istotne jest ustalenie, czy

w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, iż okoliczności te nie zostały w zostały w sposób prawidłowy wyjaśnione uniemożliwia dokonanie oceny, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem,

w szczególności, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1981 roku, sygn. akt S.A. 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7).

Zdaniem Sądu dokonując oceny zarzutów przedstawionych przez skarżącą należy uznać, iż znajdują one swoje usprawiedliwione podstawy.

Organ wskazywał, iż według art. 17 ust. 5 pkt 1 b) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna i to legło u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych. Należy podzielić stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny, który w punkcie V pp.9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 roku, sygn. akt P 6/02 wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczającą się do wykładni jednego bądź dwu przepisów (zwłaszcza ograniczona do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów.

We współczesnej nauce i praktyce sądów, przeważa pogląd, zgodnie z którym wykładnię należy kontynuować przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych, bez względu na stopień jasności rezultatu wykładni otrzymanego

w wyniku zastosowania dyrektyw chronologicznie wcześniejszych (dyrektyw językowych, systemowych, funkcjonalnych. Jednakowe rezultaty interpretacji otrzymane wg tych trzech typów dyrektyw niebywale wzmacniają uzyskany rezultat wykładni

i taka sytuacja winna być typowa dla w każdym przypadku poprawnie przeprowadzonej wykładni. Różnice rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej wymagają podjęcia decyzji o pierwszeństwie którejś z nich (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2017 roku, sygn. akt I OSK 1387/17).

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego utrwalone jest stanowisko, że sądy winny stosować Konstytucję wprost, w pierwszym rzędzie kierując się podstawową dyrektywą wykładni mającej znaczenie systemowe, wykładni przepisu w zgodzie

z Konstytucją RP. Przyjęcie li tylko literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy i odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, w sytuacji gdy istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego naruszałoby to konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej. Godziłoby to również

w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej

i społecznej (art. 71 Konstytucji RP).

Należy zgodzić się, że organ wydając zaskarżoną decyzję ograniczył się do literalnej wykładni brzmienia wyżej powołanego przepisu, bez szerszego spojrzenia na system zmian w przepisach o świadczeniach rodzinnych( zasiłki) w kontekście reguł dobrej legislacji i przestrzegania zasady art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawa, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Niewątpliwie zmiany dokonane w zasiłkach ustawą z dnia 7 grudnia 2012 roku

o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (DZ.U.

z 2012 roku, poz. 1548) tj. art. 11 ust. 1 i 3 stwierdzające, iż dotychczasowe świadczenia pielęgnacyjne wygasają z dniem 30 czerwca 2013 roku (sprawa K 27/13) oraz art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (sprawa K 38/13) zostały uznane na niezgodne z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Konsekwencją wyroku sygn. akt K 38/13 było uchwalenie ustawy z 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na mocy której umożliwiono wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

W ocenie Sądu w tych okolicznościach skarżąca aby móc zabezpieczyć byt wystąpiła o zasiłek dla opiekuna.

Niewątpliwie zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Ograniczenie w okolicznościach niniejszej sprawy wykładni przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych tylko do literalnego brzmienia przepisu naruszałoby zasady demokratycznego państwa prawa określone w art. 2 Konstytucji RP.

W świetle powyżej powołanej zasady za niedopuszczalne należy uznać, doprowadzenie do sytuacji, iż w wyniku wadliwej ustawodawczej działalności państwa obywatel może zostać pozbawiony świadczenia rodzinnego pomocowego dwukrotnie wyższego, w skutek "przymusu" sytuacyjnego (skorzystał z mniej korzystanego świadczenia). Demokratyczne państwo prawa winno służyć swoim obywatelom, celem realizacji zasad sprawiedliwości społecznej, szczególnie osobom, które

w niezawinionych okolicznościach, rezygnując z pracy podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny. Otrzymywanie przez skarżącą świadczenia dwukrotnie niższego, obniża standard i tak trudnej egzystencji (w wymiarze materialnym i psychicznym).

Z tych względów fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być w okolicznościach tej sprawy przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można uznać tej sytuacji za nieodwracalną – wymaga to wyeliminowania z obrotu prawnego czy też wygaszenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest przyznane wcześniejszą decyzją. Skoro przepisy prawa (art. 27 ust. 5 ustawy) umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwzięć takiej czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 roku, sygn. akt I OSK 235/18).

W przypadku gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, to możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna.

W niniejszym postępowaniu organ może prowadzić równolegle postępowania

w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, zwłaszcza, iż skarżąca jest świadoma, iż może otrzymywać jedno z wyżej powołanych świadczeń.

Z tych też względów biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.