Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 87/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 15 zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 17 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2021 roku sprawy ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania H.R. oraz Ż.K., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 9 grudnia 2019 r. H.R. i Ż.K. zwróciły się do organu z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w P. przy ul. A 8 (obecnie 12), oznaczoną numerem działki 4/2 (w odnowionej ewidencji gruntów działka nr 12 w obrębie [...]), która stanowiła własność H.K., a została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, decyzją Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. z [...] grudnia 1965 r.

Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta P., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 128 ust. 1 w związku z art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 65 z późn.zm. – w skrócie "u.g.n.") oraz art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), odmówił wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w P. przy ul. A 12, oznaczonej obecnie jako działa nr 12 obr. [...].

W odwołaniu od powyższej decyzji H.R. oraz Ż.K. wniosły o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wskazując jednocześnie na niejasności potwierdzające, ich zdaniem, niewypłacenie odszkodowania H.K..

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W jej uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] r. sygn. akt [...], spadek po H.K., nabyli córka H.E.R. i syn T. E. K. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] r., sygn. akt [...] spadkobiercą po T. K. jest córka Ż. K.

Jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego, decyzją Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. nr [...] z [...] r. orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości o pow. 550 m2 wraz z jej częściami składowymi położonej w P. przy ul. A 8, oznaczonej na planie pomiarowym nr działki 4/2, stanowiącej na podstawie księgi wieczystej nr hip. [...] własność H. z Ł. K.. Decyzją tą ustalono również odszkodowanie za wywłaszczony grunt i części składowe nieruchomości w wysokości 5526 zł. Na powyższą sumę składały się odszkodowanie za grunt o pow. 0,0550 ha - 2376 zł oraz za ogrodzenie z siatki drucianej na słupkach drewnianych - 3150 zł co daje łączną kwotę 5526,00 zł. Do wypłaty przyznanego odszkodowania osobom uprawnionym zobowiązany został Wydział Przemysłu i Handlu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P..

Na wniosek [...] Spółdzielni Spożywców z 19 maja 1967 r., nr [...], decyzją Miejskiej Rady Narodowej Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w P. z [...] r. nr [...] przekazano na czas nieograniczony w odpłatne użytkowanie [...] Spółdzielni Spożywców w P., teren położny w P. przy ul. A nr 8 o pow. 550 m2 oznaczony nr działki 4/1, stanowiący własność Skarbu Państwa, dla którego prowadzona jest przez Państwowe Biuro Notarialne w P. księga wieczysta KW nr [...]. Punkt 4 wspomnianej decyzji stanowi, "zaliczyć na poczet opłat rocznych kwotę złotych 5 526 zł wydatkowaną przez [...] Spółdzielnię Spożywców na pokrycie odszkodowania za przedmiotową działkę".

W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z [...] Spółdzielni Spożywców w P. z 19 maja 1967 r., informujące o tym, że 19 maja 1967 r. została wypłacona H.K. kwota 5 526 zł, czekiem nr [...], tytułem odszkodowania za wywłaszczony grunt.

Wojewoda [...] odnosząc się do zarzutu odwołania, że brak jest rzetelnych dowodów wskazujących, że dyspozycja wypłaty kwoty w wysokości ustalonej w decyzji nr [...] z [...] grudnia 1965 r. tytułem odszkodowania za wywłaszczenie została faktycznie wypłacona H.K. stwierdził, że oczywistym jest, iż dokumenty potwierdzające wprost zapłatę na rzecz H.K. nie mogły być zachowane, po niemal 54 latach od wydania decyzji odszkodowawczej. Dokumenty rachunkowe przechowywane są przez okres 5 lat, co wynika z art. 74 ust. 2 pkt 8 ustawy o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 351, z późn.zm.).

W przedmiotowej sprawie, co potwierdziło postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ pierwszej instancji, nie jest możliwe uzyskanie pełnej dokumentacji dotyczącej wypłaty odszkodowania z uwagi na upływ czasu. W orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjmuje się, że nie można z tego tytułu postawić skutecznego zarzutu niewypłacenia odszkodowania. Dokument potwierdzający odbiór kwoty odszkodowania nie mógł w takich warunkach być jedynym dowodem na potwierdzenie wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Brak takiego dowodu po upływie kilkudziesięciu lat od daty wywłaszczenia nie może być uznany za równoznaczny z brakiem wypłaty odszkodowania, co oznacza, że należy posłużyć się w realiach sprawy dowodami pośrednimi kierując się zasadą wyrażoną w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tą regułą, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Rozpatrując wniosek o wypłatę odszkodowania zgłoszony po znacznym upływie czasu, w niniejszej sprawie prawie po 54 latach od ustalenia odszkodowania, organy były w stanie zgromadzić tylko dowody pośrednie. Nie można im jednak zarzucić, że nie został zebrany pełny materiał dowodowy istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, co miałoby stanowić naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Przeciwnie, w sprawie zostały zgromadzone odpowiednie dowody i materiały, następnie materiał procesowy został prawidłowo oceniony zgodnie z wymogami przepisu art. 80 k.p.a. Zgodzić się zatem należy z organem pierwszej instancji, że brak jest jakichkolwiek podstaw, by stwierdzić, że odszkodowanie ustalone w decyzji z 1965 r. nie zostało H.K. wypłacone. Akta archiwalne sprawy odszkodowawczej zawierają wyczerpującą dokumentację zgromadzoną celem ustalenia wysokości należnego H.K. odszkodowania. Brak też jest jakiejkolwiek korespondencji po wydaniu decyzji, z której można by wnosić, że strona nie dostała odszkodowania lub nie zgadza się z wysokością należnej kwoty. Strona nie wniosła też środka zaskarżenia od decyzji.

Ponadto, jak twierdzi strona skarżąca, "H.K. jak na ówczesne czasy była kobietą wykształconą, skończyła szkołę handlową". Można zatem przyjąć, że była w pełni świadoma swoich praw, toteż założyć można, że w przypadku ewentualnego niedochowania obowiązku wypłaty odszkodowania, monitowałaby o jego wykonanie. Jak wynika z akt sprawy, H.K. zmarła [...] marca 1979 r., czyli 14 lat po wydaniu decyzji odszkodowawczej. W tym czasie nie wnosiła żadnych uwag w sprawie nieotrzymania należnego jej odszkodowania. Ponadto, zarówno we wniosku o wypłatę odszkodowania jak i odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta P. strona skarżąca informuje, że "przyszedł pracownik PSS "[...]" i podał H.K. list od PSS "[...] ". Po otwarciu okazało się, że w kopercie znajdował się czek". Dalej czytamy, że H.K. zrealizowała czek w części dotyczącej odszkodowania za ogrodzenie. Powyższe, zdaniem organu odwoławczego, przemawia za uznaniem, że należne H.K. odszkodowanie zostało wypłacone w formie czeku na kwotę określoną w decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, a fakt ewentualnego niezrealizowania czeku w całości przez osobę uprawnioną, nie uzasadnia zarzutu niewypłacenia odszkodowania. Twierdzenie, jakoby odszkodowanie nie zostało wypłacone przedstawiły zstępna H.R. w drugim pokoleniu (córka) oraz Ż.K. w trzecim pokoleniu (wnuczka) dopiero w 2019 r., czyli 54 lata po orzeczeniu dotyczącym odszkodowania. Wnioskodawczynie nie przedstawiły żadnych wiarygodnych argumentów mogących przemawiać za niewypłaceniem odszkodowania, a jedynie poprzestały na zaprzeczaniu, że zgromadzone przez organ pierwszej instancji dowody nie wskazują na wypłatę odszkodowania za grunt, gdyż nie odnaleziono dowodu wypłaty odszkodowania, a znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie o wypłacie pochodzi z [...] Spółdzielni Spożywców w P., zaś do wypłaty przyznanego odszkodowania zobowiązany był Wydział Przemysłu i Handlu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. Zdaniem Wojewody w sprawie należy mieć na uwadze, że nieruchomość wywłaszczono wiele lat temu, a sam wniosek o wypłatę odszkodowania złożony został długo po okresie, przez który właściwe państwowe jednostki miały obowiązek przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania. Niewątpliwie też dokument potwierdzający odbiór kwoty odszkodowania nie mógł w takich warunkach być jedynym dowodem na potwierdzenie wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Brak takiego dowodu po upływie kilkudziesięciu lat od daty wywłaszczenia nie może być uznany za równoznaczny z brakiem wypłaty odszkodowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H.R. i Ż.K. wniosły o wypłatę sprawiedliwego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżące podniosły zarzut naruszenia art. 21 Konstytucji. Po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu, a raczej kradzieży w majestacie prawa, H.K. straciła ponad połowę majątku. Ustalone w decyzji odszkodowanie nie stanowiło 5% wartości wywłaszczonej nieruchomości, dlatego właścicielka zdecydowała, że nie odbierze odszkodowania 2376 zł za grunt o pow. 0,0550 ha, a jedynie odbierze 3150 zł za ogrodzenie. O tym, że odszkodowanie za grunt było za niskie widać wyraźnie porównując wartość działki 2376 zł za 0,0550 ha, która jest niższa od wartości ogrodzenia 3150 zł, o którym w decyzji wywłaszczeniowej napisano, że ogrodzenie było z siatki drucianej na słupkach drewnianych i jego wartość zmniejszono o 30%, gdyż taki jest procent jego zużycia. Dodatkowo pozostała część działki tj. 0,0573 ha, która pozostała H.K., mniej atrakcyjna, ponieważ nie była przy głównej ulicy, [...] maja 1968 r. została sprzedana przez H.K. za 59000 zł. Nadto zdaniem skarżących, skoro na czeku widniej data 19 maja 1967 r., zaś zgodnie z prawem wypłata odszkodowania powinna nastąpić 10-13 miesięcy wcześniej, to z tego wynika, że H.K. odmówiła przyjęcia odszkodowania. Zdaniem skarżących na organie administracji publicznej ciąży obowiązek udowodnienia, że wypłacił odszkodowanie, a skoro dokumentu takiego nie ma, to organ winien odszkodowanie wypłacić.

Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Załączył również wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Postanowieniem z 29 kwietnia 2021 r. Sąd, wobec ustalenia, że H.R. zmarła, na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zawiesił postępowanie.

Pismem z 27 maja 2021 r. M.R. jako następca prawny H.R. i Ż.K. wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie, podtrzymując argumentację przedstawioną w skardze.

Postanowieniem z 16 lipca 2021 r. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie z udziałem następcy prawnego zmarłej skarżącej H.R. – M.R.

Postanowieniem z 16 lipca 2021 r. Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę Ż.K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 18 października 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - dalej w skrócie "ustawa covidowa"). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19(...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (vide: uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 8 września 2021 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że organ oraz uczestnik postępowania – Miasto P. reprezentowane przez Prezydenta Miasta P. nie potwierdzili możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 18 października 2021 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji, choć z możliwości tej nie skorzystały.

Przechodząc następnie do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Wojewody [...] z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z [...] r. o odmowie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1990). Zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Stosownie zaś do treści art. 129 ust. 5 pkt 2 u.g.n. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości.

Lektura akt rozpatrywanej sprawy dowodzi, że z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zwróciły się 19 grudnia 2019 r. następczynie prawne pierwotnej właścicielki nieruchomości H.K. – córka H.R. oraz jej wnuczka Ż.K.. W sprawie kwestią niesporną pomiędzy stronami postępowania pozostaje fakt, że mocą decyzji z [...] grudnia 1965 r. nr [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. w punkcie 1 orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości o pow. 550m2 wraz z jej częściami składowymi położonej w P. przy ul. A 8 oznaczonej na planie pomiarowym nr działki 4/2 (...) stanowiącej własność H. z Ł. K. Natomiast w punkcie 2 wspomnianej decyzji organ ustalił odszkodowanie za wywłaszczony grunt i części składowe nieruchomości w wysokości 5 526 zł, które przyznał na rzecz H.K. Na ustaloną sumę składało się odszkodowanie za grunt o pow. 0,0550 ha x 43 200 zł w wysokości 2 376 zł oraz odszkodowanie za ogrodzenie z siatki drucianej na słupkach drewnianych w wysokości 3 150 zł. Do wypłaty odszkodowania zgodnie z treścią decyzji zobowiązany został Wydział Przemysłu i Handlu Prezydium Rady Narodowej w P. w trybie i na zasadach przewidzianych w art. 12 ust. 2 i art. 13 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zasadniczą kwestią sporną pomiędzy stronami postępowania jest natomiast ferowane przez wnioskodawczynie i obecnie przez skarżącego M.R. (następcę prawnego zmarłej H.R.) stanowisko o braku wypłaty H.K. ustalonego decyzją z [...] grudnia 1965 r. odszkodowania, na którym to twierdzeniu opiera się obecnie żądanie wypłacenia sprawiedliwego odszkodowania.

Ze stanowiskiem tym trafnie nie zgadzają się organy obu instancji. Z pozyskanych przezeń akt wywłaszczeniowych wynika, że H.K. nie skorzystała z prawnej możliwości odwołania się od decyzji z [...] grudnia 1965 r., mimo iż decyzja ta zawierała prawidłowe pouczenie w tym zakresie. Nie kwestionowała wobec tego ani wysokości odszkodowania jak również braku wypłaty odszkodowania, na co powoływały się wnioskodawczynie i skarżący. W aktach sprawy zalega opinia o szacowaniu wartości nieruchomości i zaświadczenie z 19 maja 1967 r., z którego wynika, że Sekcja Finansowa [...] Spółdzielni Spożywców w P. zaświadcza, że w dniu 19 maja 1967 r. została wypłacona ob. H.K. kwota 5526 zł czekiem nr [...], tytułem odszkodowania za wywłaszczony grunt. Rzeczone zaświadczenie stanowiło jeden z załączników do wniosku [...] Spółdzielni Spożywców skierowanego 19 maja 1967 r. do Prezydium Rady Narodowej Wydziału Przemysłu i Handlu w P. o przekazanie terenu państwowego w użytkowanie, celem budowy pawilonu handlowego zgodnie z otrzymaną decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] znak [...] z dnia [...] sierpnia 1965 r. wydaną przez Prezydium Rady Narodowej Wydział Urbanistyki Budownictwa i Architektury. Decyzją z [...] czerwca 1967 r. Miejska Rada Narodowa Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w P. przekazała w/w grunt na czas nieograniczony w odpłatne użytkowanie Spółdzielni Spożywców w P. i w pkt 4 tej decyzji zaliczyła na poczet opłat rocznych kwotę 5 526 zł wydatkowaną przez [...] Spółdzielnię Spożywców na pokrycie odszkodowania za w/w działkę. W uzasadnieniu decyzji podkreślono: "Ponieważ [...] Spółdzielnia Spożywców w P. wydatkowała kwotę złotych 5.526 na pokrycie odszkodowania za przedmiotową działkę przeto tutejszy Wydział zaliczył ją na poczet opłat rocznych z tytułu jej użytkowania, co stanowi 5 rat rocznych zaś rata 6 wynosić będzie złotych 876."

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji o odmowie wypłaty odszkodowania podjął czynności zmierzające do odnalezienia dokumentów archiwalnych na okoliczność wypłacenia H.K. odszkodowania ustalonego wspomnianą wyżej decyzją. Świadczą o tym jednoznacznie: pisma z 14 stycznia 2020 r. skierowane do Referatu Zarządzania Dokumentacją i Bezpieczeństwa Informacji oraz do "Społem" Powszechnej Spółdzielni Spożywców, pismo z 8 maja 2020 r. skierowane do Archiwum Państwowego w Ł., pismo z 15 maja 2020 r. skierowane do Archiwum Państwowego w P. Co prawda poszukiwania czeku nie przyniosły oczekiwanego rezultatu, niemniej jednak zestawienie zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego z twierdzeniami wnioskodawców uzasadnia trafność stanowiska organu, że brak jest obecnie, po ponad 50 latach licząc od dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania podstaw ażeby skutecznie twierdzić, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie doszło do wypłaty odszkodowania na rzecz H.K.. Na uwzględnienie nie zasługuje także gołosłowne i niepoparte jakimikolwiek wiarygodnymi dowodami twierdzenie stron, że właścicielka odebrała tylko część odszkodowania za ogrodzenie, natomiast nie odebrała odszkodowania za grunt, ponieważ uznawała je za zbyt niskie. W tym zakresie skład orzekający Sądu w całości podziela pogląd organu wedle którego, skoro jak twierdzą wnioskodawczynie H.K. była jak na tamte czasy osobą wykształconą, to zdziwienie budzi fakt, iż nie zaskarżyła odwołaniem decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu oraz to, że przez wiele lat aż do śmierci (H.K. zmarła [...] marca 1979 r.) nie kwestionowała rzekomego braku wypłaty sprawiedliwego odszkodowania. Obecnie przytaczane przez wnioskodawców okoliczności wobec znacznego upływu czasu i braku bezpośredniego dowodu świadczącego o niewypłaceniu odszkodowania nie mogą skutkować ponowną wypłatą na ich rzecz odszkodowania.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 u.g.n. roszczenia odszkodowawcze przysługują przede wszystkim osobom, które zostały wywłaszczone oraz ich następcom prawnym na mocy sukcesji uniwersalnej. Jednakże, zaspokojenie osoby wywłaszczonej wyklucza dopuszczalność zgłoszenia roszczenia w przyszłości przez następców prawnych osób uprawnionych do odszkodowania (vide: wyrok NSA z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1840/19, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Roszczenie o wypłatę odszkodowania ma charakter jednorazowy i tylko wtedy, gdy roszczenie nie zostało dotychczas zgłoszone przez osobę wywłaszczoną, to następca prawny może zgłosić takie roszczenie. Zaspokojenie osoby wywłaszczonej wyklucza zaś możliwość wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym przez następcę prawnego osoby wywłaszczonej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r,. sygn. akt I OSK 2930/18 - dostępny jak wyżej).

Jak zostało to już podniesione na wstępie rozważań w rozpatrywanej sprawie ostateczną decyzją z [...] grudnia 1965 r. orzeczono o wywłaszczeniu i ustaleniu na rzecz H.K. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Decyzja w tym przedmiocie w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie prawnym i nie została z niego usunięta w prawem przewidzianym trybie. Kolejna decyzja o ustaleniu odszkodowania, tym razem wydana na wniosek następców prawnych H.K., zostałaby podjęta w sprawie poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, co oznacza, że byłaby ona obarczona kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., który stanowi, że organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Podsumowując, zebrany w sprawie materiał dowodowy pomimo braku dowodów bezpośrednich świadczących o rzekomym braku wypłaty odszkodowania, wbrew twierdzeniu stron postępowania, dostarcza wiarygodnych dowodów pośrednich uzasadniających konkluzję o dokonaniu wypłaty odszkodowania na rzecz H.K.. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej pozostają podnoszone w skardze kwestie o zaniżonej wysokości ustalonego w decyzji odszkodowania czy opóźnienia w jego wypłacie. W kontrolowanej sprawie organy dowiodły, że nie było możliwe pozyskanie dowodów jednoznacznie potwierdzających wypłatę odszkodowania z tego względu, iż organy administracji nie miały obowiązku wieczystego przechowania dokumentów księgowych związanych ze sprawą wywłaszczenia nieruchomości i wypłaty odszkodowania za tę nieruchomość. W świetle art. 7 k.p.a. inicjatywa dowodowa w postępowaniu administracyjnym nie jest zastrzeżona wyłącznie dla organu prowadzącego to postępowanie (przepis ten nakłada na organ obowiązek przeprowadzania w toku postępowania niezbędnych działań wyjaśniających również na wniosek stron). W sytuacji, gdy strona uważa określoną okoliczność za istotną, powinna współdziałać z organem w celu wyjaśnienia tej okoliczności (vide: wyrok NSA z 2 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 796/17 - dostępny na www.orzeczenia nsa.gov.pl). W konsekwencji samo zaprzeczenie przez stronę skarżącą prawdziwości dokonanych przez organ ustaleń i powołanie się na obowiązek działania organu z urzędu w trakcie postępowania wyjaśniającego nie oznacza skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych organu. W sytuacji, gdy nie da się udowodnić faktu pozytywnego w postaci wypłaty odszkodowania, przyjęte przez strony postępowania założenie, że automatycznie aktualizuje to podstawę do domagania się ustalenia i wypłaty odszkodowania doprowadziłoby w istocie do zagrożenia nadużywania prawa wynikającego z art. 129 u.g.n. Przy braku dokumentów przeczących tezie, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wypłacono, należy domniemywać, że organy administracji państwowej działały legalnie.

A zatem stwierdzić trzeba, że w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego z poszanowaniem reguł proceduralnych zdefiniowanych w przepisach art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. organy obu instancji podjęły wszelkie możliwe czynności zmierzające do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego i ustalenia na jego podstawie niewadliwego stanu faktycznego sprawy. Wyniki tych ustaleń przedstawiły jasno i klarownie w motywach rozstrzygnięć sporządzonych zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Skoro więc poddane kontroli tutejszego Sądu decyzje odpowiadają prawu materialnemu i procesowemu, a żaden z zarzutów i argumentów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie, skargę należało oddalić.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

dc