Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 645/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28a
journal: Dz.U. 2017 poz 1856
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Beata Kozicka, Protokolant Specjalista Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2020 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie (dalej: organ) decyzją z [...] r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania E.S. (dalej: strona, skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z [...] r. nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 10 ust. 2 i art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz.U. 2017 poz. 2137 ze zm.).

Z akt sprawy wnika, że 13 maja 2014 r. strona złożyła do Biura Powiatowego ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. Organ decyzją z [...] r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 2587,40 zł.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm., dalej: rozporządzenie z 13 marca 2013 r.) oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania), strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Kolejne wnioski kontynuacyjne o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r. i na 2016 r. strona złożyła [...] r. i [...] r.

Organ decyzją z [...] r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 2354,53 zł na rok 2015. Następnie decyzją z [...] r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 2801,60 zł, na 2016 r.

Przyznane decyzjami środki finansowe na 2015 r. i na 2016 r. zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we Wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych.

Strona w kampanii 2017 r. nie złożyła wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia z 13 marca 2013 r.

Ponadto w związku z faktem przeprowadzonej w dniu 10-10-2014 r. kontroli w zakresie wymogów wzajemnej zgodności zostały stwierdzone uchybienia dotyczące stada zwierząt, potwierdzone kolejną kontrolą w dniu 27-08-2015 r. Powyższe skutkowało nałożeniem sankcji. W dniu 27 grudnia 2016 r. dokonano wpłaty kwoty 77,62 zł na rachunek bankowy ARiMR, za rok 2014.

W oparciu o treść § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 13 marca 2013 r., który stanowi, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt - organ zawiadomieniem z 30 października 2018 r., wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych stronie, na mocy decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych z: [...]r., [...] r. oraz [...] r. Przedmiotowe zawiadomienie zostało odebrane osobiście przez skarżącą 30 października 2018 r.

Decyzją z [...] r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 7665,91 zł z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. Była to kolejna decyzja pierwszoinstancyjna w sprawie, gdyż zapadła po uprzednim uchyleniu przez organ odwoławczy decyzji pierwszoinstancyjnej z [...] r. Przyczyną uchylenia poprzedniej decyzji była błędnie ustalona kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie i umorzenie decyzji pierwszoinstancyjnej bądź też o jej uchylenie i przekazanie do organu I instancji celem ponownego rozpatrzenia, zarzucając naruszenie art. 58 k.c. i 82 k.c., art. 7, art. 77, art. 80 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do odwołania oraz dowodu z opinii zespołu biegłych psychiatry i psychologa. Wskazała również na wyrok Sądu Rejonowego w M. z [...] r. sygn. akt [...], rozwiązujący umowę dożywocia z J. P..

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona nie złożyła wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia z 13 marca 2013 r. Obowiązek złożenia tego oświadczenia wynika z § 39 ust. 2 pkt. 4 w.w. rozporządzenia oraz z oświadczenia zawartego w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania), gdzie strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego zgodnie z warunkami i wymogami określonymi w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ pierwszoinstancyjny stwierdził, że doszło do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w latach 2014, 2015 i 2016 na następującej powierzchni 6,41 ha w 2014 i 2015 r. oraz 6,92 ha w 2016 r. Zatem organ prawidłowo ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 7665,91 zł.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936, ze zm.), art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, ze zm.), art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z 11 marca 2014 r., uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 2014.255.18, ze zm.), ani też art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania przekazanych nienależnie kwot.

Zdaniem organu kwestie poruszane przez skarżącą, dotyczące braku wpływu na możliwość kontynuacji zobowiązania są zrozumiałe dla organu, jednakże w świetle przedstawionego ustawodawstwa, brak jest przesłanek, które warunkowałyby możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji z tego tytułu. Osobiste problemy skarżącej, jej konfliktu z konkubentem (pełnomocnikiem) oraz stan zdrowia nie stanowią podstawy do uchylenia decyzji z [...] r. Zdaniem organu w każdej chwili strona mogła wycofać pełnomocnictwo i poinformować organ o zaistniałych problemach, które mają wpływ na przyznanie płatności. Wcześniejsze wycofanie się z programu PRŚ skutkowałoby ustaleniem mniejszej kwoty do zwrotu. Z orzeczeń lekarzy psychiatry i psychologa wynika, że strona jest osobą z [...] upośledzeniem umysłowym, które jednakże nie wyklucza jej z życia publicznego i nie ogranicza jej praw osobistych do podejmowania samodzielnych decyzji. Następnie organ przeanalizował przedstawioną przez stronę dokumentację lekarską, wskazując, że pierwsza informacja o hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym pochodzi z [...] r. W wyniku diagnozy orzeczono [...] stopień upośledzenia psychicznego, polegający na trudnościach w rozumieniu społecznych standardów i zachowań oraz trudności w koncentracji. Zalecono dalsze leczenie psychotropowe. W dniach [...] r. do [...] r. miała miejsce ponowna hospitalizacja, na podstawie której stwierdzono [...] upośledzenie umysłowe i uporczywe zaburzenia [...], stwierdzono również, że pacjentka nie przyjmowała żadnych leków, zalecono leki psychotropowe i wypuszczono pacjentkę ze szpitala na własne żądanie. W okresie od [...] do [...] r. miała miejsce kolejna trzecia hospitalizacja podczas, której stwierdzono u pacjentki [...], jednakże ponownie w wypisie poinformowano, że nie przyjmowała wcześniej zaleconych leków. Wypisano pacjentkę ze szpitala na własne żądanie i zlecono jej leki psychotropowe. Ostatni wypis szpitalny dotyczy pobytu w dniach od [...] r. do [...] r., rozpoznanie: upośledzenie umysłowe [...], wypisano po poprawie. W ocenie organu z przedstawionych wypisów wynika, że nasilenia choroby następowały w okresach niezwiązanych z wnioskowaniem o płatności w ramach Programu Rolnośrodowiskowego. Z wypisów nie wynika też, aby strona miała ograniczoną poczytalność, w większości przypadków wypisywała się po poprawie na własne żądanie. Ponadto strona, jak wynika z wypisów szpitalnych, nie przyjmowała regularnie leków, które miała zlecone. Wg orzeczenia lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy została orzeczona z dniem 11-01-2018 r. na okres 5 lat, nie ma więc charakteru trwałego. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności czytamy, że niepełnosprawność ma stopień [...] i strona wymaga tylko częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Reasumując, powyższe wyklucza nieświadome i ograniczone działanie strony, która napisała, że działała pod wpływem przymusu ze strony konkubenta składając w latach 2014-2016 Wnioski o płatność. Ponadto z przedłożonych do odwołania załączników można wysnuć przypuszczenie, że to strona była agresorem wobec osoby pozostającej z nią w związku, co znaczenie ogranicza istnienie przymusu przez osobę trzecią do składania wniosków o płatności. Odnosząc się do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 58 i art. 82 Kodeksu cywilnego, organ zauważył, że postępowanie prowadzone przez organ odwoławczy oraz organ I instancji jest prowadzone tylko i wyłącznie w oparciu o przepisy warunkujące przyznanie płatności rolnośrodowiskowej oraz w oparciu o przepisy K.p.a. W przedmiotowym postępowaniu żadne z tych przepisów nie zostały naruszone.

Organ stwierdził też, że nie występują przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 oraz w art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18-12-1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.).

W skardze do sądu administracyjnego i w piśmie procesowym stanowiącym rozszerzenie zarzutów skargi strona wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając;

1. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności i zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zaniechanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu przedłożonego przez stronę materiału dowodowego polegające na:

a) nieuzasadnionym pominięciu przy ocenie materiału dowodowego karty informacyjnej leczenia szpitalnego z: [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., wskazujących, iż skarżąca cierpi od kilku lat na [...] (I pobyt na oddziale psychiatrycznym: od [...] r.) oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] r. wydanego przez Powiatowy Zespół d/s orzeczeń o Niepełnosprawności w Z. wskazującego na to, że skarżąca z uwagi na swój stan zdrowia i zaburzenia psychiczne nie była zdolna do złożenia wniosku o przyznanie dotacji rolnośrodowiskowej na rok 2017 oraz była niezdolna do wykonywania zawodu w kontekście oceny, czy w niniejszej sprawie zachodzi przypadek wyjątkowych okoliczności lub siły wyższej, o których mowa w art. 47 ust. 1 pkt. b rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) lub okoliczności, o których mowa w § 45 ust. 8 rozporządzenia z 13 marca 2013 r., co mogło spowodować wydanie odmiennego rozstrzygnięcia;

b) nieuzasadnionym pominięciu przy ocenie materiału dowodowego treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w M. z [...] r. sygn. akt [...], w przedmiocie rozwiązania umowy dożywocia. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że skarżąca "samodzielnie nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego (...), sama wymaga pomocy i wielokierunkowego leczenia" podczas gdy uwzględnienie tych dokumentów w kontekście w § 45 ust 8 rozporządzenia 13 marca 2013 r. mogłoby skutkować wydaniem odmiennego rozstrzygnięcia;

2. art. 7 w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 art. 84 § 1 K.p.a. poprzez nieuzasadnione pominięcie wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego w zakresie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych: lekarza psychiatry i psychologa;

3. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji, w sytuacji gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz nie wyjaśniono okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

II. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 107 § 3, art. 11 K.p.a. polegającego na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez brak dokładnego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na podstawie jakich dokumentów organ uznał, iż skarżąca była zdolna do swobodnego podejmowania decyzji i wyrażania swojej woli, a jej stan zdrowia umożliwiał złożenie wniosku o dotację rolnośrodowiskową na 2017 r. lub informacji, o której mowa w § 23 ust 3 rozporządzenia z 13 marca 2013 r., w sytuacji gdy z żadnego z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby skarżąca, przyjmując środki psychotropowe oraz okres wzmożenia choroby, była w stanie samodzielnie dokonywać czynności prawnych i swobodnie podejmować decyzję oraz wyrażać swoją wolę. Ponadto, organ nie wskazał na jakiej podstawie dokonał samodzielnej analizy i interpretacji dokumentacji medycznej, bez zasięgnięcia wiadomości specjalnych od biegłego psychiatry lub psychologa. Powyższe doprowadziło do tego, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wybiórcze, skrótowe, nieprzekonywujące i nie spełnia kryteriów, o których mowa w art. 107 § 3 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto zgodnie z art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi oraz podstawą prawną. W ramach tej kontroli Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

W ocenie organu skarżąca występując z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, zobowiązała się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w tym do składania wniosków o przyznanie płatności z tym związanych. W wyniku realizacji kolejnych wniosków (z [...] r., [...] r. i [...] r.) organ przyznał płatności na rok 2014, 2015 i 2016, odpowiednio decyzjami z [...] r. w wysokości 2587,40 zł, z [...] r. w wysokości 2354,53 zł na rok 2015, z [...] r. w wysokości 2801,60 zł. Skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za 2017 r. do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia z 13 marca 2013 r. W związku z tym zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 13 marca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z [...] r., utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy, ustalił rolnikowi kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za trzy lata w łącznej wysokości 7.665,91 zł.

Zarówno w skardze jak i w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej strona kwestionuje złożenie wniosków o płatność rolnośrodowiskową powołując się na chorobę psychiczną.

Na potwierdzenie swego stanowiska strona przedłożyła dokumentację lekarską oraz wyrok Sądu Rejonowego w M. z [...] r. sygn. akt [...], rozwiązujący umowę dożywocia z J. P..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ samodzielnie przeanalizował dokumentację lekarską, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, zwracając uwagę, że została ona orzeczona z dniem 11-01-2018 r. na okres 5 lat, nie ma więc charakteru trwałego. Doszedł do wniosku, że skoro w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że niepełnosprawność ma stopień [...] i strona wymaga tylko częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, to wyklucza się nieświadome i ograniczone działanie strony. Nie dał również wiary, że skarżąca działała pod wpływem przymusu ze strony konkubenta składając w latach 2014-2016 Wnioski o płatność, wskazując, że to strona była agresorem wobec osoby pozostającej z nią w związku, co znaczenie ogranicza istnienie przymusu przez osobę trzecią do składania wniosków o płatności. Odnosząc się do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 58 i art. 82 Kodeksu cywilnego, organ zauważył, że niniejsze postępowanie prowadzone wyłącznie w oparciu o przepisy warunkujące przyznanie płatności rolnośrodowiskowej oraz w oparciu o przepisy K.p.a.

Stanowisko organu jest błędne. Prawdą jest, że organ prowadzi postępowanie w oparciu o przepisy prawa administracyjnego, a nie cywilnego. Jednakże musi mieć na względzie treść art. 7 K.p.a. i zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej ustalić, czy ta okoliczność, na którą powołuje się strona (choroba umysłowa) występowała w dacie złożenia pierwszego wniosku o płatność i kolejnych wniosków. Organ musi prowadzić w tym celu postępowanie wyjaśniające. Tym bardziej, że przepis art. 58 K.c. stanowi o nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą, mającej na celu obejście ustawy, bądź sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Z kolei art. 82 K.c. wskazuje, że nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Z przedłożonego przez stronę skarżącą uzasadnienia wyroku SR (k. 123-125) wynika, że J. P. [...] r. złożył pozew o rozwiązanie umowy dożywocia ze skarżącą. W uzasadnieniu pozwu podał, że od początku zawarcia umowy dożywocia, a więc od 15 listopada 2013 r. zapewniał skarżącej środki utrzymania, płacił wszystkie rachunki, dostarczał pożywienia, gdyż skarżąca jest osobą chorą psychicznie, wymagającą stałej opieki J. P.. Ponadto w marcu 2016 r. skarżąca wyprowadziła się z gospodarstwa rolnego J. P.. Sąd w oparciu o opinię biegłego psychiatry oraz zeznania świadków ustalił, że skarżąca jest osobą o znacznym deficycie intelektualnym, chorą somatycznie, upośledzoną w stopniu [...] z zaburzeniami psychicznymi charakterystycznymi dla [...]. Najbardziej wiarygodną przyczyną opuszczenia gospodarstwa jest korzystanie przez J. P. z pieniędzy skarżącej. Skarżąca sama wymaga opieki.

Organ nie ocenił tego dowodu z dokumentu w sposób należyty. Nie wyjaśnił, jak doszło do złożenia przez skarżącą wniosku o kolejną płatność rolnośrodowiskową [...] r., skoro skarżąca wyprowadziła się od powoda w marcu 2016 r. Nie wyjaśnił też kto dokonał wpłaty 77,62 zł na rachunek bankowy ARiMR w dniu 27 grudnia 2016 r., skoro to J. P. płacił wszystkie rachunki, a skarżąca nie przebywała wtedy w jego gospodarstwie.

Ponadto organ nie zwrócił uwagi, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (k.131) lekarz orzecznik wskazał, że skarżąca wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych. Już te okoliczności wskazują, że koniecznym było dopuszczenie opinii biegłych psychiatrów i psychologów na okoliczność, czy skarżąca była w stanie samodzielnie dokonywać czynności prawnych i swobodnie podejmować decyzję oraz wyrażać swoją wolę, składając zarówno pierwszy wniosek o płatność rolnośrodowiskową [...] r. jak i kolejne wnioski. Ponadto z uzasadnienia wyroku SR w M. wynika, że składając pozew o rozwiązanie umowy dożywocia J. P. wskazał, że opiekował się skarżącą. Zatem należało wyjaśnić, czy skarżąca składając oświadczenie woli znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. W zależności od tych ustaleń podejmować dalsze czynności w sprawie. Łącznie z rozważeniem zawiadomienia Prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez J. P..

Stosownie do treści art. 73 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności dowodem mogą być opinie biegłych. Strona skarżąca wniosła o dopuszczenie takiego dowodu, argumentując, że ma on kluczowe znaczenie w sprawie, albowiem wskaże na to, że skarżąca z uwagi na swój stan zdrowia i zaburzenia psychiczne nie była zdolna do złożenia wniosku o przyznanie dotacji rolnośrodowiskowej na rok 2017 oraz była niezdolna do wykonywania zawodu w kontekście oceny, czy w niniejszej sprawie zachodzi przypadek wyjątkowych okoliczności lub siły wyższej, o których mowa w przepisach unijnych. W ocenie Sądu powołanie biegłego w celu ustalenia stanu zdrowia psychicznego strony skarżącej i stwierdzenia, czy skarżąca jest w stanie składać wnioski o przyznanie dopłat rolnośrodowiskowych, czy rozumie ich treść, było konieczne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ nie posiada wystarczających wiadomości specjalistycznych dla ustalenia stanu zdrowia psychicznego strony skarżącej.

Zasadnym zatem okazał się zarzut skargi, dotyczący naruszenia art. 78 § 1 K.p.a. Jeszcze raz wskazać należy, że w myśl tego przepisu żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Ponadto celem ustalenia stanu faktycznego sprawy organ powinien przesłuchać w charakterze świadka J. P., gdyż mając na uwadze uzasadnienie jego pozwu o zniesienie umowy dożywocia, koniecznym jest wyjaśnienie, kto składał wnioski o dopłaty, czy J. P., czy strona skarżąca.

Zebranie całego materiału dowodowego w sprawie i prawidłowa jego ocena pozwoli dopiero na ustalenie, kto składał wnioski J. P., czy skarżąca. Jeśli składał je skarżąca to czy istniały okoliczności nadzwyczajne uprawniająca organ do odstąpienia od zwrotu. Na wypadek ustalenia istnienia w dacie złożenia wniosku u skarżącej choroby uniemożliwiającej rozpoznanie znaczenia składanego oświadczenia i swoich czynów, organ weźmie to pod uwagę. Zaznaczyć bowiem należy, że brak możliwości rozeznania znaczenia swoich czynów będący skutkiem choroby uniemożliwiający skarżącej dokonania złożenia wniosku skarżącej i składania kolejnych wniosków o płatność ma znaczenie w sprawie. Tak więc, nawet w sytuacji, gdy skarżąca miała w tym czasie pełną zdolność do czynności prawnych nie oznacza, że była w stanie zrozumieć znaczenie swoich czynów i racjonalnie pokierować postępowaniem.

Reasumując w toku prowadzonego postępowania organy obu instancji nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Jednocześnie nie wywiązały się z wymogu dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy (art. 77 § 1 K.p.a.), a zebrany materiał dowodowy oceniły z pominięciem reguł wskazanych w art. 80 K.p.a. W konsekwencji zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji. Motywy podjęcia kwestionowanych rozstrzygnięć, naruszają wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie decyzji nie uwzględnia wszystkich faktów wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego.

Mając na uwadze braki w zgromadzonym materiale dowodowym wydanie decyzji w rozpoznawanej sprawie jest przedwczesne.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko Sądu przedstawione w uzasadnieniu wyroku i przeprowadzi postępowanie dowodowe we wskazanym wyżej zakresie. W zależności od wyników tego postępowania wyda decyzję, rozważając czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od zwrotu pobranej płatności rolnośrodowiskowej od skarżącej, bądź też zawiadomi Prokuraturę w celu wszczęcia postępowania w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa przez J. P..

W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.