Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1108/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64, 64 a
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2018 r. przy udziale - sprawy ze skargi E.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...]r. o [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania E. R., utrzymało w mocy decyzję, wydaną z upoważnienia Burmistrza T. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy zwolnienia od dnia 1 lipca 2017 r. z obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt ojca A. R. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w S. O. z filią w S. w kwocie 41,26 zł miesięcznie, ustalonej umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 930, ze zm.; dalej jako u.p.s.).

W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny sprawy i rozważania prawne. Wskazał, że organ I instancji w motywach swego rozstrzygnięcia podniósł, że decyzjami z [...] r. A. R. został skierowany do DPS (nr [...]); ustalono częściową opłatność za pobyt w DPS w wysokości 70% jego dochodów, tj. w kwocie 744,09 zł (nr [...] zmieniona decyzją nr [...] z [...]r.) Wyjaśniono, że koszt utrzymania mieszkańca w tym DPS-ie wynosi 2.990,00 zł miesięcznie; osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach pobytu A. R. w DPS jest zstępna (córka) E. R.. Z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wynikało, że E. R. mieszka samotnie i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę; dochód obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. wyniósł 1.943,26 zł. Ustalono, że ponosi następujące wydatki: czynsz - 200,00 zł; energia - 30,00 zł; telefon - 70,00 zł; ubezpieczenie – 82 zł + 150,00 zł; spłata kredytu - 391,00 zł; odpłatność za pobyt ojca w DPS - 500,00 zł. Razem wydatki wyniosły 1.273,00 zł. Organ także zaznaczył, że decyzją Nr [...] z [...] r. rozłożono E. R. spłatę kwoty 4.693,20 zł wnoszonej zastępczo przez Gminę T. za pobyt A. R. w DPS w okresie od dnia 7 lipca 2014 r. do dnia 30 września 2015 r. na 10 rat w wysokości 500,00 zł miesięcznie od miesiąca grudnia 2015 r. do września 2016 r. W dniu 13 lipca 2016 r. do organu wpłynął wniosek E. R. o zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. W związku z powyższym organ wystąpił do Wnioskodawczyni z propozycją zawarcia, w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. umowy, w sprawie wnoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, począwszy od miesiąca października 2016 r., uwzględniając wcześniejsze zobowiązanie strony do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Umowa został zawarta w dniu 1 września 2016 r., którą ustalono opłatę w wysokości 41,26 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 października 2016 r. Organ wskazał, że strona pracuje w Centrum Nowoczesności "A" w T. na czas nieokreślony i w miesiącu maju 2016 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 1.943,26 zł; dochód przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarujące, tj. kwotę 1.902,00 zł. Tym samym, zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 2 lit. a, zaistniała podstawa do naliczenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w wysokości 41,26 zł miesięcznie. Zdaniem organu sytuacja życiowa strony nie wskazuje na wystąpienie szczególnych okoliczności umożliwiających zwolnienie jej z obowiązku tej opłaty (np. zdarzenie losowe, długotrwała choroba czy niepełnosprawność). Natomiast wskazywanie przez stronę na negatywne relacje z ojcem, który w przeszłości nadużywał alkoholu, co miało wpływ na jej życie i umieszczenie w rodzinie zastępczej, nie mogą uzasadniać całkowitego zwolnienia z opłaty w trybie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o jej uchylenie w całości i odstąpienie od zobowiązania jej do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca A. R. w DPS. Odnosząc sie do uzasadnienia decyzji wyszczególniła swoje miesięczne opłaty: czynsz - 430,00 zł; opłata za energię elektryczną - 50,00 zł; opłaty telekomunikacyjne - 69,99 zł; rata kredytu mieszkaniowego - 388,01 zł; utrzymanie samochodu - 200,00 zł; koszty ubezpieczeń - 234,83 zł; rata kredytu na zakup piekarnika - 94,90 zł; rata za zakup aparatu telefonicznego - 125,16 zł. Miesięczny koszt opłat wynosi 1.592,89 zł. Stwierdziła, że organ uznał iż jej sytuacja majątkowa jest dobra, o czym świadczyć ma fakt wzięcia kredytu na zakup piekarnika i aparatu telefonicznego. Podała, że jej "wynagrodzenie nie jest zbliżone ani do średniej arytmetycznej, ani do mediany zarobków w Polsce" lecz zdecydowanie niższe, w związku z czym jej sytuacja nie jest dobra lecz co najwyżej dostateczna. Nawet gdyby jej sytuacja była lepsza, to państwo zabierałoby jej więcej pieniędzy na pokrycie kosztów utrzymania ojca i w ogólnym rozrachunku zostałoby jej w kieszeni tyle co teraz. W związku z tym nie pnie się po drabinie awansu w pracy, nie szuka lepiej płatnej pracy, co skutkuje brakiem rozwoju zawodowego, ekonomicznego, intelektualnego. Zwróciła się z prośbą o rozpatrzenie jej sprawy w kontekście przytoczonego przez OPS art. 7 kpa. Odnosząc się do kosztów utrzymania ojca w DPS chciałaby wiedzieć za co płaci i jakie jest uzasadnienie dla tak wysokiej kwoty, ponieważ nigdy nie zostało jej to szczegółowo przedstawione. Zwróciła uwagę na fakt, iż po uiszczeniu wszystkich opłat, kwota która jej pozostaje nie pozwala na zaplanowanie jakichkolwiek oszczędności - żyje "od pierwszego do pierwszego". Opisała też jak wyglądało jej dzieciństwo z powodu alkoholizmu ojca - przebywała w rodzinach zastępczych do 18 roku życia, a potem samodzielnie prowadziła gospodarstwo domowe. Musiała zadbać o własne finanse tak by było ją stać na podstawowe opłaty, wyżywienie, szkołę, a w późniejszym czasie na studia. W tym okresie ojciec nie był zainteresowany jej sytuacją życiową i nie wspierał jej w samodzielnym życiu. Na koniec zaakcentowała, że obciążanie odpowiedzialnością finansową za brak rodzicielskich zachowań ojca uważa za nadużycie prawne, niezgodne z normami społecznymi i zasadami współżycia społecznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po zapoznaniu się z treścią odwołania i aktami sprawy podzieliło słuszność stanowiska zawartego w decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w T., akcentując ponoszenie kosztów utrzymania ojca w DPS w wysokości 500,00 zł od miesiąca grudnia 2015 r.; umowę ustalającą miesięczną opłatę za pobyt ojca w DPS w wysokości 41,26 zł miesięcznie począwszy od października 2016 r., która strona podpisała. Podkreślono, że decyzją z dnia 6 września 2016 r. organ ustalił, że E. R. będzie ponosić opłatę, od dnia 12 lipca 2016 r. w kwocie 41,26 zł miesięcznie i jednocześnie zwolnił z wnoszenia opłaty za okres od 12 lipca do dnia 31 września 2016 r. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uchyliło tą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na błąd dotyczący terminu zwolnienia strony z obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt ojca. Kolejną decyzją z 2 grudnia 2016 r. organ ustalił stronie od dnia 12 lipca 2016 r. opłatę w wysokości 41,26 zł miesięcznie zwalniając jednocześnie z wnoszenia opłaty w okresie od dnia 12 lipca do 30 września 2016 r.; decyzją z dnia [...] r. umorzył wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odpłatności E. R. za pobyt ojca A. R. w DPS uzasadniając, że odpłatność została ustalona począwszy od 1 października 2016 r. na podstawie umowy zawartej w dniu 1 września 2016 r.; strona wnosi opłatę na bieżąco, zgodnie z umową.

Wyjaśniono, że decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ I instancji odmówił zwolnienia E. R. z obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie 41,26 zł miesięcznie, ustalonej umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., a w wyniku wniesionego odwołania Kolegium Odwoławcze uchyliło tą decyzję wskazując na konieczność doprecyzowania przez stronę wniosku o zwolnienie z odpłatności, tj. czy chodzi o opłatę wynikającą z umowy, czy też o zwrot odpłatności za pobyt ojca w DPS wniesionej zastępczo przez gminę. E. R. w dniu 14 lipca 2017 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w T. oświadczenie, że przedmiotem jej żądania jest opłata wynikająca z umowy w wysokości 41,26 zł i chciałaby aby z dniem 1 lipca zwolniono ją z tych kosztów. W konsekwencji decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji odmówił zwolnienia od dnia 1 lipca 2017 r. z obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt ojca A. R. w DPS w kwocie 41,26 zł miesięcznie.

Dodatkowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach omawiając regulacje prawne ponoszenia spornej odpłatności wskazało, że Strona, jako córka A. R. jest zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ponieważ ponoszona przez ojca opłata za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w S. nie pokrywa rzeczywistych kosztów utrzymania mieszkańca w tej placówce. Natomiast sytuacja życiowa Strony nie wypełnia żadnej z przesłanek z art. 64 i art. 64a u.p.s. Wyjaśniono, że powoływanie się na trudne dzieciństwo, brak opieki ze strony ojca, co skutkowało umieszczeniem jej w rodzinie zastępczej, mogłoby stanowić podstawę całkowitego zwolnienia z tej opłaty gdyby strona przedstawiła prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu ojca władzy rodzicielskiej nad nią i gdyby ta władza nie została mu przywrócona (art. 64a) ale takiego orzeczenia Strona nie przedstawiła. Zauważono, że katalog zwolnień z opłaty za pobyt członka rodziny w dps jest katalogiem otwartym, co oznacza, iż mogą wchodzić w grę także inne przesłanki takiego zwolnienia; decyzja w tym zakresie podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Jednak oprócz w/w okoliczności za zwolnieniem z wnoszenia z opłaty nie przemawia także sytuacja dochodowa strony i ponoszone miesięczne wydatki. Nie można bowiem uznać, że spłata kredytów na zakup piekarnika (94,90 zł) i na zakup aparatu telefonicznego (125,16 zł) ma pierwszeństwo przed obowiązkiem partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS. Umieszczenie ojca w domu pomocy społecznej i zagwarantowanie mu w tej placówce stałej opieki, nie zwalnia osób zobowiązanych do alimentacji z obowiązków nałożonych na nich przez przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Poprzez umieszczenie osoby w DPS, pomoc społeczna wyręcza rodzinę w sprawowaniu opieki nad osobą wymagającą całodobowej opieki, jednakże me oznacza to, że zastępuje ją całkowicie, bowiem pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Zauważono, iż ustalona Stronie kwota opłaty w wysokości 41,26 zł miesięcznie stanowi nadwyżkę ponad 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Oplata ta, oraz opłata wnoszona przez mieszkańca DPS, tj. A. R. wysokości 744,09 zł nie pokrywają kosztów utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w S., gdyż koszt ten wynosi 2.990,00 zł. Powstałą różnicę musi pokryć Gmina T. - ze środków publicznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną Strona wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w sprawie. Zakwestionowała ich prawidłowość zarzucając naruszenie prawa tj: art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., które to normy obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy; art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie prawdy obiektywnej; art. 8 k.p.a., który zobowiązuje organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; wadliwą interpretację art. 64 u.p.s. W uzasadnieniu podtrzymała argumenty z odwołania. Przedstawiając swój pobyt w rodzinach zastępczych podkreśliła, że nie jest dla niej jasne dlaczego teraz państwo polskie wymaga by poczuwała się do bycia córką skoro z ojcem wiążą ją tylko więzy krwi, a nie więzy rodzinne. Podważa zasadność twierdzeń organu, że spłata kredytu za piekarnik i telefon nie ma pierwszeństwa przed obowiązkiem partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS – co uważa, że jest naruszeniem "1 Protokołu art. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności" wskazując, że w XXI wieku posiadanie np. samochodu nie jest luksusem, a oczywistością i koniecznością i fakt ten ma poparcie w najnowszym orzecznictwie sądowym. Jeśli spłata kredytu za piekarnik i telefon nie ma pierwszeństwa przed obowiązkiem partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS, to wnosi o ustalenie i uzasadnienie, które produkty z punktu widzenia państwa są jej niezbędne. Uzasadnienie jakie przedstawiono w decyzji Kolegium uważa za pogwałcenie art. 2 Konstytucji oraz wykorzystywaniem braków w ustawie o pomocy społecznej, w której nie ma bezpośredniego odniesienia do klauzuli generalnej dotyczącej "sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, niemniej klauzula ta pośrednio wyraża się w klauzuli interesu społecznego". Zarzuciła, że organy nie odniosły się i nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie podnoszonych przez nią okoliczności braku relacji i więzi między nią a ojcem. Choć w aktach znajdują się dokumenty potwierdzające tę okoliczność; nie uzasadniły dlaczego jej sytuacja rodzinna nie zasługuje na potraktowanie jako sytuacji szczególnej. W przedstawionej sytuacji skarżąca uważa, że organ II instancji naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wyjaśnił, że decyzje w spornym zakresie są wydane w ramach uznania administracyjnego i nie naruszają granic tego uznania; są zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej, a te nie przewidują zwolnienia dziecka z opłaty za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej ze względu na okoliczność, iż rodzic w przeszłości nie wywiązywał się z opieki rodzicielskiej, co skutkowało umieszczeniem w rodzinie zastępczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie została ona wydana z naruszeniem przepisów mogących skutkować jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przyznaje się prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2 powołanego przepisu). Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy) wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s. - obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (aktualne w sprawie 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.902 zł);

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W przypadku nie wywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2 a z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3).

Natomiast zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. W przypadku odmowy zawarcia umowy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się, zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, w drodze decyzji administracyjnej.

Za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone przepisami o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Osobą samotnie gospodarującą, zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy, jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Wobec powyższych uregulowań prawnych skoro miesięczny koszt utrzymania ojca skarżącej w Domu Pomocy Społecznej wynosi 2990 zł; on sam ponosi odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70% swojego miesięcznego dochodu, które nie pokrywają w pełni kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej - to koniecznym stało się wskazanie osób zobowiązanych do ponoszenia opłat oraz ustalenia zakresu ich zobowiązań.

Zauważyć należy, że analiza tego zagadnienia musi uwzględniać nie tylko literalne brzmienie przepisów, ale również cały kontekst uregulowań prawnych w tym zakresie. Zdaniem składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie materialnoprawne uregulowania w tym zakresie są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości interpretacyjnych, a organy orzekające w sprawie prawidłowo je zastosowały.

W normie z art. 61 ust. 1 u.p.s. ustawodawca określił podmioty zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Wymieniono w nim w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Kolejności podmiotów wskazana w powołanym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych; dopiero w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. W art. 61 ust. 3 przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, tj. mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni bądź wstępni. Gminie przysługuje prawo występowania o zwrot wniesionych w tym celu opłat. Natomiast na podstawie art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można, na ich wniosek, zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty.

W świetle powyższych uregulowań ustawy o pomocy społecznej, uwzględniając treść zawartych w tej ustawie przepisów odnoszących się do postępowania w sprawach udzielania świadczeń z pomocy społecznej, należy rozpatrzeć kwestię formy, w jakiej następuje określenie osoby (bądź osób) zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zakresu tego zobowiązania (wysokości należnych od nich kwot) – w niniejszej sprawie nastąpiło to w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Zawarcie umowy na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy, ma na celu określenia wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członka rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09, LexPolonica nr 2237493).

Przenosząc powyższe ustalenia na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać zatem, że na skarżącej ciąży obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej – tj. ojca, bowiem ustawodawca w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy obciążył zstępnych obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ich wstępnych w domu pomocy społecznej, a jednocześnie nie przewidział, aby istnienie tego obowiązku zależało od zgody tych zstępnych, ale jedynie od ich sytuacji dochodowej, tj. od ustalenia, czy dochód przekracza, czy też nie przekracza 300 % kryterium dochodowego odpowiednio osoby w rodzinie, lub osoby samotnie gospodarującej – w tej sprawie jest to kwota 41,26 zł miesięcznie.

Natomiast sporne w sprawie okoliczności dotyczące obowiązku strony partycypowania powyższą kwotą w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej wynikające z sytuacji rodzinnej, majątkowej, negatywnych relacji z ojcem, jego alkoholizmu, przebywania w rodzinie zastępczej, jak również niemożność ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w sytuacji spłacania powstałych wcześniej zobowiązań ratalnych za dokonane zakupy – były analizowane przez organy w oparciu o art. 64 i art. 64a u.p.s. Natomiast zarzuty skarżącej dotyczące domniemanego naruszenia art. 64 jawią się jako nietrafione. Zgodnie z tą normą osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Natomiast przepis w art. 64 a u.p.s. statuuje wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w DPS jedynie w przypadku istnienia prawomocnego orzeczenia w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej – co w niniejszej sprawie nie zaistniało; umieszczanie skarżącej i przebywanie w rodzinach zastępczych nie było poprzedzone takim wyrokiem niwelującym więzy rodzinne z ojcem.

Podsumowując stwierdzić więc należy, że zarówno z systematyki ustawy o pomocy społecznej, jak i ze sformułowań, którymi posłużył się ustawodawca wynika obowiązek odpłatności za pobyt w DPS-ie, a od w/w opłaty można (charakter fakultatywny nie obligatoryjny przepisu) zwolnić całkowicie lub częściowo zobowiązanego tylko w wyjątkowych sytuacjach określonych przez prawo.

W niniejszej sprawie organy przeanalizowały dokładnie sytuację rodzinną, życiową, majątkową i bytową skarżącej. W oparciu o ustalony stan faktyczny wskazały, że brak jest szczególnych okoliczności w sytuacji życiowej strony uzasadniających zwolnienie z wnoszenia opłaty (jak np. zdarzenie losowe, długotrwała choroba, niepełnosprawność). Natomiast powoływanie się przez stronę na negatywne relacje z ojcem, który w przeszłości nadużywał alkoholu, co miało wpływ na umieszczenie jej w rodzinie zastępczej nie mogą uzasadniać całkowitego zwolnienia z wnoszenia opłaty w trybie art. 64 u.p.s. Poza tym organy przedstawiając zestawienie wydatków skarżącej zasadnie uznały, że określona umową z 1 września 2016 r. kwota 41,26 zł odpłatności za pobyt ojca skarżącej w DPS-ie nie przekracza jej możliwości finansowych, uniemożliwiających prawidłową egzystencję mimo utrzymywania się z jednego wynagrodzenia za pracę.

Również bierna postawa Strony w zakresie aktywności zawodowej i ewentualnego rozwoju czy awansu pozostaje jej wyłączną wolą i nie może stanowić okoliczności eskulpującej od ponoszenia obowiązku spornej odpłatności.

Twierdzenia skarżącej, że pociąganie jej do "odpowiedzialności finansowej za brak rodzicielskich zachowań mojego ojca uważam za nadużycie prawne, które również przyjmuje się jako niezgodne z normami społecznymi i zasadami współżycia społecznego" jest wyłącznie subiektywnym odczuciem i nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Strona nadal pozostaje córką - zstępnym swego ojca, zobowiązanym do alimentacji zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - art. 128 kreującego treść obowiązku alimentacyjnego jako dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O tej kolejności przesądza art. 129 w § 1 stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Zauważyć należy, że wspólnym mianownikiem zarzutów jest de facto brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nieprawidłowości proceduralne jak naruszenie prawdy obiektywnej i zasady z art. 8 k.p.a.. Niemniej nie sposób dopatrzyć się takich uchybień, które mogłyby mieć wymierny wpływ na kształt rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że czynności dowodowe winny ogniskować się wokół okoliczności odpowiadającym konkretnym przesłankom (również negatywnym) zawartym w przepisach prawa materialnego. Jeśli zatem podmiot stosujący prawo poczynił odpowiednie działania celem ustalenia sytuacji finansowej strony i stwierdził jej sytuację bytową, ustalił prawidłowo pokrewieństwo i zobowiązanie do ponoszenia spornej odpłatności - to zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. są całkowicie chybione.

Podsumowując, zdaniem Sądu postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić wadliwości, uzasadniającej jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Organy w toku prowadzonego postępowania w sposób należyty wyjaśniły bowiem okoliczności stanu faktycznego oraz dokonały prawidłowego ustalenia mającej zastosowanie normy. Sporządzone natomiast uzasadnienia decyzji wyjaśniają podstawę prawną przyjętego rozstrzygnięcia w sposób wyczerpujący, tak aby strona mogła zrozumieć przesłanki i argumenty, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy.

Tym samym nie naruszyły wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i zasady z art. 8 k.p.a. prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie ani zarzucanego art. 2 Konstytucji skoro orzekły zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Mając powyższe na uwadze, działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę w całości.