Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 88/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: par. 14
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 13 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej jako ARiMR) z dnia 13 stycznia 2015 r., nr [...], mocą której organ ten uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 23 listopada 2015 r., nr [...] i ustalił W. C. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 91.691,05 zł, przyznanych na mocy decyzji z dnia 7 września 2006 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podał, że wnioskiem z dnia 21 czerwca 2006 r. W. C. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego w Kędzierzynie-Koźlu o przyznanie renty strukturalnej. W sekcji B. Oświadczenie o posiadanych i zadeklarowanych do przekazania/przekazanych działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wniosku zgłosił pięć działek ewidencyjnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych wyniosła 7,8189 ha. Zgodnie z sekcją wniosku C. Dane przejmującego użytki rolne przejmującym jest osoba fizyczna – J. O. (cel przejęcia - powiększenie gospodarstwa).

Postanowieniem z dnia 25 lipca 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu, stwierdził o spełnieniu przez W. C. wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej.

W dniu 11 sierpnia 2006 r. do siedziby organu wpłynęła korekta wniosku o przyznanie renty strukturalnej, do której strona dołączyła umowę dzierżawy z dnia 2 sierpnia 2006 r., na mocy której W. C., wydzierżawił J. O. grunty rolne o łącznej powierzchni 7,6674 ha.

W następstwie powyższego, decyzją z dnia 7 września 2006 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu, przyznał W. C. rentę strukturalną w wysokości 1.254,67 zł, wypłacaną od miesiąca sierpnia 2006 r. do miesiąca lipca 2016 r.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia 3 marca

2008 r., 6 marca 2009 r., 26 lutego 2010 r., i 28 lutego 2011 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu, podwyższył wysokość wypłacanej renty odpowiednio od miesiąca marca 2008 r. o kwotę 81,54 zł; od miesiąca marca 2009 r. o kwotę 81,50 zł; od miesiąca marca 2010 r. o kwotę 65,50 zł i od miesiąca marca 2011 r. o kwotę 45,97 zł.

W oświadczeniu z dnia 21 marca 2011 r. W. C. stwierdził, że nie posiada ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników.

Następnie decyzjami z dnia 1 marca 2012 r., nr [...], 27 lutego 2013 r., nr [...], 27 lutego 2014 r., nr [...], 2 marca 2015 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu, podwyższył wysokość wypłacanej renty odpowiednio od miesiąca marca 2012 r. o kwotę 149,10 zł, od miesiąca marca 2013 r. o kwotę w 67,14 zł, od miesiąca marca 2014 r. o kwotę 27,93 zł i od miesiąca marca 2015 r. o kwotę 75,60 złotych. Nowa wysokość renty strukturalnej wynosiła 1848,95 zł.

Kolejną decyzją z dnia 29 maja 2015 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu zmienił wysokość pobieranej renty strukturalne w następujący sposób:

- od listopada 2009 r. o kwotę 653,66 zł ( do wypłaty - 764,05 zł);

- od grudnia 2009 r. o kwotę 1400,83 zł ( do wypłaty - 16,88 zł);

- od marca 2010 r. o kwotę 1400,83 zł ( do wypłaty - 82,38 zł);

- od marca 2011 r. o kwotę 1400,83 zł ( do wypłaty - 128,35 zł);

- od marca 2012 r. o kwotę 1400,83 zł ( do wypłaty - 277,45 zł);

- od marca 2013 r. o kwotę 1400,83 zł ( do wypłaty - 344,59 zł);

- od marca 2014 r. o kwotę 1400,83 zł ( do wypłaty - 372,52 zł);

- od marca 2015 r. o kwotę 1400,83 zł ( do wypłaty - 448,12 zł);

- od kwietnia 2015 r. o kwotę 1719,38 zł ( do wypłaty - 129,57 zł).

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż zmniejszenie wynika z faktu przyznania W. C. emerytury z ZUS od dnia 17 listopada

2009 r. Powyższa decyzja, wobec braku jej zaskarżenia, stała się ostateczna.

W dalszej kolejności organ odwoławczy podał, że zawiadomieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych W. C. z tytułu renty strukturalnej.

Następnie, decyzją z dnia 23 listopada 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm. [obecnie Dz.U z 2016 r., poz. 23- dopisek Sądu] zwanej dalej K.p.a. oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438, z późn. zm.) oraz § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U z 2015 r., poz. 333), ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 93.745,54 zł. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu powołał przepisy prawne stanowiące podstawę wydania decyzji, odniósł się do okresu przedawnienia należności oraz ustosunkował się do instytucji dobrej wiary, która to zdaniem organu nie miała zastosowania w przedmiotowej sprawie. Podkreślił, że przyczyną zwrotu powyższej kwoty jest fakt posiadania przez stronę ustalonego prawa do emerytury z ZUS. Bez znaczenia zaś pozostaje fakt zawieszenia przez ZUS wypłacania emerytury, gdyż obowiązujące przepisy obowiązek zwrotu wiążą z faktem posiadania ustalonego prawa do emerytury.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. C. podniósł, że w niniejszej sprawie nie powstał obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, ponieważ zastosowanie winny mieć przepisy o dobrej wierze, które zwalniają beneficjenta z obowiązku dokonywania zwrotu.

W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 13 stycznia 2016 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438), uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji oraz ustalił dla W. C. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 91.691,05 zł. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, iż podziela rozważania zawarte w decyzji organu pierwszej instancji w zakresie terminów oraz kwot wypłat poszczególnych rat renty strukturalnej a także wysokość nienależnie pobranych płatności, wynikający z różnicy pomiędzy kwotami przyznanymi a należnymi za poszczególne okresy, za wyjątkiem rozważań dotyczących płatności zrealizowanych w roku 2009. W tym zakresie wyjaśnił, że ogólna (generalna) zasada, zawarta w art. 29 ustawy o Agencji, ustalania w drodze decyzji administracyjnej kwot nienależnie pobranych płatności, ograniczona została w postaci przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu, o których mowa w przepisach unijnych. Dla płatności zrealizowanych w okresie od marca 2008 r. do grudnia 2009 r. zastosowanie w tym zakresie mają przepisy rozporządzenia (WE) nr 796/2004. Z kolei, dla płatności realizowanych w roku 2010 i od stycznia 2011 do lipca 2013 roku stosuje się przepisy odpowiednio - art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 oraz dla obu okresów wypłacania pomocy art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. Dalej organ odwoławczy wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu przyjął, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia z przesłanek zawartych w ust. 4 i 5 art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, zwalniających stronę z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności, gdyż w sprawie nie można mówić o błędzie (pomyłce) Agencji, która byłaby przyczyną dokonania płatności na rzecz rolnika a nadto działaniom strony nie można przypisać znamion dobrej wiary, której wystąpienie umożliwiłoby odstąpienie od dochodzenia zwrotu pobranych z tytułu renty strukturalnej płatności. Odnosząc się do pierwszej przesłanki organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika z pomyłki organów ARiMR, a jest konsekwencją wyjścia na jaw - już po wydaniu decyzji przyznającej płatność - nowych okoliczności faktycznych (fakt posiadania ustalonego prawa do emerytury), które w diametralny sposób wpływały na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środkowi pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, organ odwoławczy stwierdził, że wskazany przepis znajduje zastosowanie tylko i wyłącznie do płatności wypłaconych w terminie do końca 2009 r. Dla środków zrealizowanych w kolejnych latach, z uwagi na brak wyraźnego przepisu w tym zakresie - zarówno w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1120/2009, jak i rozporządzeniu Komisji (WE) nr 65/2011 - zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. W artykule tym wskazano m.in., iż w przypadku programów wieloletnich - a za taki niewątpliwie należy uznać Plan Rozwoju Obszaru Wiejskich na lata 2007-2013, w ramach którego wypłacana jest pomoc z tytułu rent strukturalnych - okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu). Skoro więc decyzja organu pierwszej instancji ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została doręczona przed tą datą (tj. w dniu 26.11.2015 r.), należało przyjąć, iż powyższa przesłanka jest spełniona. Tym samym uznać należało, iż analiza przesłanki przedawnienia, a co za tym idzie ocena działania strony pod kątem wystąpienia dobrej wiary dotyczyć może tylko i wyłącznie płatności zrealizowanych w okresie od listopada 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., a więc środków wypłaconych w trakcie obowiązywania regulacji rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, co do których upłynął już czteroletni okres pomiędzy wypłatą płatności a zawiadomieniem o jej nienależnym charakterze (wszczęcie postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności). Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy w roku 2009 na rzecz W. C. zrealizowano nienależne płatności w łącznej wysokości 2.054,49 zł. W stosunku co do pozostałej kwoty nienależnie pobranych płatności - wypłaconej w okresie od stycznia 2010 r. do maja 2015 r. - w sumie 91.691,05 zł, rozważanie na temat dobrej wiary jest zupełnie niezasadne, gdyż brak jest przepisów nakładających na organ obowiązek badania wystąpienia dobrej wiary. Organ podkreślił, że pojęcie dobrej wiary w sensie podmiotowym, o jakim stanowi art. 7 Kodeksu cywilnego, oznacza stan świadomości podmiotu, wyrażający się w błędnym, ale usprawiedliwionym, w jego przekonaniu, o istnieniu jakiegoś prawa lub stosunku prawnego, mimo, że rzeczywisty stan prawny obiektywnie oceniany jest odmiennie. Pojęcie to odnosi się więc do intencji danej osoby, niezależnie od rezultatu jaki przyniosły jej działania. Ustalenie wystąpienia dobrej wiary, zawsze wymaga spełnienia trzech elementów, tj. przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, błędność tego przeświadczenia i możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Zdaniem organu odwoławczego, uwzględniając powyższe wywody zasadna jest teza, iż strona składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawała w dobrej wierze. Za takim podejściem omawianej problematyki przemawiają działania W. C. mające na celu zawieszenie wypłaty emerytury z ZUS i niepobieranie owego świadczenia przez cały okres korzystania z renty strukturalnej, co bezpośrednio wynika ze zgromadzonych akt administracyjnych. Takie postępowanie odwołującego wskazuje na to, że celem jego działania było uniknięcie sytuacji, w której otrzymywać będzie dwa świadczenia, mające tożsamy cel. Niewątpliwie przeświadczenie skarżącego było błędne, gdyż obowiązujące przepisy łączą obowiązek zwrotu płatności z faktem posiadania ustalenia prawa do emerytury, a nie z pobieraniem tego świadczenia (§ 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ). Zdaniem organu drugiej instancji, błędne przeświadczenie strony, iż renta strukturalna jej się należy, jest usprawiedliwione, a działaniom W. C. zmierzającym do otrzymania renty strukturalnej nie można przypisać złej wiary. Nie bez znaczenia dla opisanej sytuacji pozostaje również fakt, iż regulacje prawne związane z kwestiami ubezpieczeń społecznych (emerytalno-rentowych), w tym zwłaszcza w zakresie wyłączeń oraz podwójnego ubezpieczenia KRSU/ZUS, są skomplikowane i nierzadko wymagają fachowej wiedzy. W świetle powyższych wywodów, zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, nie sposób znaleźć takich okoliczności w przedmiotowej sprawie, które - jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z 13 stycznia 2010 roku, sygn. akt II CSK 374/09, mogłyby wykluczyć istnienie dobrej wiary, a mianowicie, u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie. Konstatując, organ odwoławczy uznał, że płatności pobrane przez W. C. w okresie od listopada 2009 r. do grudnia 2009 r., z uwagi na upływ czteroletniego terminu od dnia ich realizacji do dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oraz z powodu przyznania działaniom strony charakteru dobrej wiary, nie są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Tym samym kwota nienależnie pobranych płatności ustalona niniejszą decyzji wynosi 91.691,05 zł i stanowi sumę płatności, jakie strona otrzymała z tytułu wypłacanej renty strukturalnej w okresie od stycznia 2010 r. do końca okresu jej pobierania, tj. maja 2015 r.

W skardze na powyższą decyzję W. C. zarzucił Dyrektorowi Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1, 2 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne ich zastosowanie oraz przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 78, 80 K.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i przyjęcie, iż to skarżący pobrał nienależnie świadczenia, posiadając o powyższym wiedzę, podczas gdy skarżący nie był świadomy powyższego i działał zawsze w dobrej wierze oraz nie posiadał wiedzy dotyczącej zasad przyznawania płatności z tytułu renty strukturalnej i skutków podpisania oświadczenia w sekcji D. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że przez cały okres pobierania świadczenia działał wyłącznie w dobrej wierze, tj. pozostawał w błędnym, jednakże usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu prawo do renty strukturalnej w wysokości faktycznie wypłacanej przez cały okres objęty obecnie zaskarżoną decyzją. Powyższe skutkuje uznaniem, że w sprawie wystąpiła, określona w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, przesłanka wyłączająca - z uwagi na termin przedawnienia - dochodzenie zwrotu części płatności objętych zaskarżoną decyzją - maksymalnie za 4 lata, nie zaś za 6. Odwołując się do treści art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, które z dniem 1 stycznia 2010 r. zastąpiło rozporządzenie nr 796/2004, zgodnie z którym obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, skarżący wywodził, że do wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności niezbędne jest jednoczesne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze - wypłata nienależnego świadczenia jest konsekwencją błędu organu, po drugie - błędu tego beneficjent nie mógł wykryć (w zwykłych okolicznościach - art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009). W ocenie skarżącego, w przedmiotowej sprawie, świadczenie zostało wypłacone na skutek błędu organu, który nieprawidłowo uznał prawo skarżącego do wypłaty renty strukturalnej w wysokości faktycznie wypłacanej, zaś skarżący nie potrafił wykryć owego błędu, pozostając w absolutnym przekonaniu, iż przysługuje mu renta strukturalna w wypłacanej wysokości. Na poparcie swego stanowisko przywołał wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2013r., sygn. akt II GSK 31/12.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004, ma zastosowanie tylko do płatności wypłaconych w terminie do końca 2009 r., dla środków zrealizowanych w kolejnych latach, z uwagi na brak wyraźnego przepisu w tym zakresie, zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. W artykule tym wskazano min., że w przypadku programów wieloletnich, za który należy uznać Plan Rozwoju Obszaru Wiejskich na lata 2007-2013 w ramach którego wypłacana jest pomoc z tytułu rent strukturalnych, okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu). Skoro więc decyzja organu pierwszej instancji ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została doręczona przed tą datą (tj. w dniu 26 listopada 2015 r.), należało przyjąć, iż powyższa przesłanka jest spełniona. Zaprezentowane stanowisko potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.06.2004 r., sygn. akt FSK 162/04, w którym stwierdzono, że do powstania zobowiązania podatkowego w przypadku decyzji tworzącej zobowiązanie podatkowe wystarczające jest zachowanie terminu do orzekania w sprawie wymiaru podatku przez organ podatkowy pierwszej instancji. Tym samym organ uznał, że analiza przesłanki przedawnienia, a co za tym idzie ocena działania strony pod kątem wystąpienia dobrej wiary dotyczyć może tylko płatności zrealizowanych w okresie od listopada 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., a więc do środków wypłaconych w trakcie obowiązywania regulacji rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, co do których upłynął już czteroletni okres pomiędzy wypłatą płatności a zawiadomieniem o jej nienależnym charakterze (wszczęcie postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności). Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, albowiem w przepisie tym mowa jest o błędzie organu przyznającego płatność. W tym kontekście, naliczone W. C. płatności ustalone zostały w ostatecznej decyzji administracyjnej, a prawidłowość jej wydania nie została na żadnym etapie zakwestionowana. W związku z tym bezprzedmiotowym było badanie kolejnych przesłanek wymienionych w owym przepisie w postaci możliwości wykrycia owego błędu przez producenta rolnego.

Na rozprawie sądowej w dniu 2 czerwca 216 r., pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i argumenty w niej zawarte. Podnosił, że zaskarżona decyzja winna zostać uchylona, ponieważ organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego, nie stosując ustawy o rentach strukturalnych w rolnictwie, który to akt w kwestii zwrotu nienależenie wypłaconych należności odsyła do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w dalszej kolejności do przepisów o zwrocie należności wypłacanych przez ZUS. W tej sytuacji organ odwoławczy winien był uchylić decyzję organu pierwszej instancji.

Pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej P.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Zakres kontroli sądowej wyznaczony jest natomiast przez przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Powołana regulacja oznacza, iż niezależnie od zarzutów skargi ocenie sądu poddana jest cała sprawa administracyjnej zarówno w zakresie postępowania poprzedzającego jej wydanie jak i zastosowania prawa materialnego, z obowiązkiem przestrzegania zakazu zmiany zaskarżonego aktu na niekorzyść strony skarżącej.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, które mogłoby uzasadniać jej uchylenie.

Na wstępie przypomnieć wypada, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 13 stycznia 2016 r., nr [...], którą uchylono w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z Kędzierzyna- Koźla z dnia 23 listopada 2015 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności i ustalono dla skarżącego kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 91.691,05 zł.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy istotny jest zatem ustalenie, czy skarżący spełnił warunki zwolnienia ze zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. To, że W. C. pobrał w okresie od listopada 2009 r. do maja 2015 r. nienależne płatności z tytułu renty strukturalnej na łączną sumę 93.745,54 zł, nie budzi bowiem wątpliwości.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U z

2014 r., poz. 1438 ) - zwanej dalej "ustawą" oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich( Dz.U. Nr 114, poz. 1191, z późn. zm.) - zwane dalej rozporządzeniem.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o ARiMR obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W myśl § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Z powyższego przepisu zatem wprost wynika, że w sytuacji, gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury.

Stosownie do przepisów: art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. (mającego zastosowanie dla płatności w ramach kampanii w latach 2005 – 2009), art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. (mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 r.) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. (mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010-2013), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o naliczone odsetki. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma jednak zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, zasadę tę stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma natomiast zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jeżeli jednak beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia).

Podkreślenia również wymaga, że przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004, jak słusznie podnosił organ odwoławczy, ma zastosowanie tylko do płatności wypłaconych w terminie do końca 2009 r., gdyż dla środków zrealizowanych w kolejnych latach z uwagi na brak wyraźnego przepisu zarówno w rozporządzeniu Komisji WE nr 1120/2009, jak i rozporządzeniu Komisji WE nr 65/2011, zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) Nr 2988/95, w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1. W przypadku programów wieloletnich, okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. W odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. W związku z powyższym, zgodzić należało się z organem odwoławczym, że skoro decyzja organu pierwszej instancji została doręczona skarżącemu w dniu 26 listopada 2015 r., to należało przyjąć, że przesłanka przedawnienia, a także ocena działania strony pod katem wystąpienia dobrej wiary dotyczyć może tylko płatności zrealizowanych w okresie od listopada 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. Tym bardziej, iż zarówno działania W. C., jak i wyjaśnienia zawarte w skardze, nie dają podstaw do przyjęcia, że nie działał on w dobrej wierze.

W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż pojęcie "dobrej wiary", do którego odwołuje się art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, a które nie zostało w tym akcie zdefiniowane, stanowi tzw. klauzulę generalną w prawie, której istota wyraża się w możliwość uwzględnienia w ocenie sprawy różnych okoliczności faktycznych właściwych jedynie dla tej sprawy. To, czy w określonej sytuacji występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara zatem występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, dostępny na stronie internetowej CBOSA www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze, za taki podejściem przemawiają działania podejmowane przez W. C. podjęte na przełomie roku 2009 i 2010, w szczególności fakt złożenia do ZUS Oddziału w [...] wniosku z dnia 30 grudnia 2009 r. o zawieszenie wypłaty emerytury przyznanej przez ZUS z dniem 17 listopada 2009 r. (k nr 12 akt adm.) i nie pobieranie tego świadczenia przez okres od 17 listopada 2009 r. do 31 marca 2015 r. (k nr 18 akt adm.). Takie postępowanie skarżącego świadczy również o tym, że jego celem było uniknięcie sytuacji, w której otrzymywać będzie dwa świadczenia mające tożsamy cel. To przeświadczenie skarżącego było jednak błędne, ponieważ, obowiązujące przepisy łączą obowiązek zwrotu płatności z faktem posiadania ustalenia prawa do emerytury a nie do pobierania tego świadczenia, o czym świadczy treść cytowanego powyżej § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. W konsekwencji powyższego, zgodzić należało się z organem odwoławczym że błędne przeświadczenie strony, że renta strukturalna jej się należy, jest usprawiedliwione, a działaniom W. C. zmierzającym do otrzymania tej płatności nie można przypisać złej wiary.

W ocenie Sądu, pobrane zatem przez W. C. płatności w okresie od listopada 2009 r. do grudnia 2009 r. w kwocie 2.054,49 zł, z uwagi na upływ czteroletniego terminu od dnia ich realizacji do dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oraz z powodu przyznania działaniu skarżącego charakteru dobrej wiary, nie są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Jednocześnie, Sąd konstatuje, iż w zakresie płatności przyznanych skarżącemu z tytułu pobierania renty strukturalnej w okresie od stycznia 2010 r. do maja 2015 r., przyznane świadczenie stanowi kwotę nienależnie pobraną podlegającą zwrotowi, w kwocie 91.691,05 zł. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95, w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1. W przypadku programów wieloletnich, okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. W odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (tj. termin przedstawienia Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.8.2005, str. 1 ze zm.). Skoro zatem decyzja organu pierwszej instancji ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została doręczona skarżącemu w dniu 26 listopada 2015 r. (k nr 104 akt adm.), należało uznać, iż analiza przesłanki przedawnienia, a co za tym idzie ocena działania strony pod kątem wystąpienia dobrej wiary, nie może dotyczyć płatności zrealizowanych w okresie od stycznia 2010 r. do maja 2015 r.

Reasumując stwierdzić przyjdzie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie wynika aby przeprowadzone z respektowaniem przepisów prawa procesowego, postępowanie dowodowe wykazało spełnienia przesłanek odstąpienia od obowiązku zwrotu należności, o których mowa w cyt. wyżej przepisach art. 73 ust. 4, art. 80 ust. 3 i art. 5 ust. 3 rozporządzeń Komisji (WE). Nie doszło także do przedawnienia tej należności. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił