Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2367/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi S. P. – P. G. L. L. P. R. D. L. P. w P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. dalej jako "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zespół pałacowo-parkowy, zamek, oficyna i mauzoleum zapisane w księdze wieczystej "[...]" stanowiły własność W. M. P. C.

Działki nr [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]) pokrywają się z zespołem parkowo-pałacowym według stanu na 1939 r.

Pismem datowanym na dzień [...] r., sprecyzowanym i uzupełnionym pismami z dnia [...] r. , z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r., A. S. Z., M. H. Z., Z. C. S. Z. i A. K. C. de B. wnieśli o wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości wchodzącej w skład spadku po W. M. P. C., tj. zespół pałacowo-parkowy w G. objęty księgą wieczystą KW nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w P. z wyłączeniem działek oznaczonych w ww. księdze wieczystej nr nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] nie podpadał pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm., dalej jako "dekret PKWN").

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe powołując się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2007 r. sygn. akt P 107/08. Powyższa decyzja z dnia [...] r. została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr GZ.rn.057-625-515/10.

Na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 marca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2219/10 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Wojewodę [...] do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku (podania) A. Z., M. Z., Z. Z. oraz A. C. de B. z dnia [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość położona w majątku [...] składająca się z parku wraz z zamkiem, mauzoleum i oficyną, stanowiąca obecnie działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] zapisane w księdze wieczystej nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN oraz odmówił stwierdzenia, że nieruchomość położona w majątku [...], stanowiąca obecnie działki nr [...], [...], [...] zapisane w księdze wieczystej nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN. W uzasadnieniu Wojewoda [...] wskazał, że zespół pałacowo-parkowy posadowiony był na parcelach: [...] – rola, [...] – pastwisko, [...] – las, [...] – łąki, [...] – las, [...] – rola, [...] – rola, [...] – pastwisko, [...] – łąki, [...] – podwórze, [...] – wody, [...] – rola i podwórze, [...] – łąki, [...] – łąki, [...] – łąki, [...] – rola, [...] – ogród, [...] – podwórze, [...] – podwórze, [...] – podwórze i zamek, [...] – podwórze, [...] – rola, [...] - łąki, [...] - rola i [...] – park. Powyższy sposób użytkowania aktualny jest na rok 1865, albowiem późniejsze zmiany nie zostały w nich uwidocznione. Organ wskazał, iż na działce nr [...] znajduje się obecnie budynek [...], w którym historycznie piętro było przeznaczone na mieszkanie dla intendenta zamku, zaś parter na biura majątku, archiwum I. D. oraz stróżówkę. Po 1944 r. piętro i facjatę przeznaczono na mieszkania, parter zajmowały sklepy [...], a w piwnicach mieściły się magazyny sklepowe. Na działce nr [...] usytuowany jest pałac, tzw. oficyna, która pierwotnie była gorzelnią, a po przeprowadzeniu remontu z inicjatywy I. D. powstał tam dom mieszkalny. Zamek usytuowany na działce nr [...] r. do wybuchu II wojny światowej wykorzystywany był jako muzeum, zaś po 1945 r. jako mieszkania prywatne, biuro oraz przedszkole. W latach 1945-1949 utworzono w zamku G. S. "[...]", mieszkania pracownicze, przedszkole, posterunek milicji oraz magazyn zboża. W 1951 r. zamek przejęło Muzeum Narodowe w P., by po 1976 r. w wyniku wykonanych remontów przywrócić zamkowi funkcje muzealne. Organ ponadto wskazał, że na terenie działek [...] i [...] znajdował się tzw. [...] – tj. dawna osada młyńska, na której były usadowione kurnik i obora następnie przebudowana w 1916 r. na stajnię. Obecnie w budynku obory mieści się Muzeum L.-T. W odniesieniu do parku organ wskazał, że obszar jego przekraczał 150 ha i słynął nie tylko jako arboretum (ogród dendrologiczny), ale również na początku XX w. był ośrodkiem kultury sadowniczej kształcącym ogrodników, przy czym w części obejmującej działkę nr [...] znajdowały się ogrody owocowo-warzywne oraz szkółka drzew owocowych. Znajdująca się na tej działce oranżeria użytkowana była zgodnie ze swym przeznaczeniem do 1939 r. Organ wskazał również, że w 1949 r. park w G. został przekazany Dyrekcji Lasów Państwowych, następnie w latach 1951-1973 r. teren parku (bez zamku) został przekazany A. R. .w P., a następnie tereny te znalazły się w zarządzie Lasów Państwowych, a od 1986 O. K. L. w G., które powołało na terenie folwarku Muzeum L.. Zamkiem od 1951 r. zarządza zaś Muzeum Narodowe w P. Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda [...], podzielając przytoczone orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące pojęcia nieruchomości ziemskiej, wskazał, że w niniejszej sprawie należało rozstrzygnąć, czy przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy stanowił część nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu PKWN, a zatem czy był funkcjonalnie związany z częścią nieruchomości służącej produkcji rolnej, tj. czy mógł być miejscem działań związanych z reformą rolną. Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych, organ stwierdził, że związek funkcjonalny, który musi występować pomiędzy przejmowanymi obiektami a gospodarstwem rolnym, to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna i zachodzi wtedy, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu parkowo-pałacowego i odwrotnie. Tym samym Wojewoda [...] uznał, że zespół pałacowo-parkowy w G., wraz z zamkiem i mauzoleum został bezzasadnie przejęty na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o dekret PKWN. Zarówno bowiem sposób wykorzystania, jak i zagospodarowania nie kwalifikował tego zespołu do przeznaczenia na cele reformy rolnej. Wojewoda [...] wskazał, że co prawda zespół parkowo-pałacowy stanowił integralną cześć folwarku [...], jednakże wzajemne usytuowanie obiektów wchodzących w jego skład umożliwia racjonalne wyodrębnienie części rezydencjalnej od podwórza gospodarczego, albowiem część gospodarcza i część rezydencjalna nie stanowiły terytorialnie i przestrzennie jednolitej jednostki. Były bowiem od siebie oddzielone i pełniły odmienne funkcje. Tym samym wobec braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a gospodarstwem rolnym przejęcie na cele reformy rolnej całości folwarku było nieuzasadnione. W odniesieniu zaś do części parku, w której prowadzono działalność ogrodniczą i rolniczą, tj. w odniesieniu do działek [...],[...] i [...] należało uznać, że zostały one zasadnie przejęte z uwagi na ich charakter i przeznaczenie. Ostatecznie organ wskazał, że nie może wykluczyć sytuacji, że nieruchomość wskazana w pkt 1 sentencji mogła podlegać pod działanie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. nr 15, poz. 82, dalej jako dekret o lasach).

Odwołanie od pkt 1 ww. decyzji Wojewody [...]z dnia [...]r. złożyło w imieniu S. P. – P. G. L. L. P., a także w imieniu Dyrektora O. K. L. w G. W uzasadnieniu podnieśli, że kwestia rzekomego rozdzielenia funkcji zarządczych nie została dostatecznie wyjaśniona, jak również brak jest ustaleń dotyczących charakteru gruntu, tj, wskazania czy mamy do czynienia z lasem czy z gruntem leśnym, jak również czy doszło do sporządzenia protokołu przejęcia lasu lub gruntu leśnego wobec braku możliwości wykluczenia możliwości podpadania gruntu pod przepisy dekretu o lasach. Ostatecznie wskazano, że brak jest również rozważań o przejmowaniu lasów w trybie dekretu o reformie rolnej.

Decyzją z dnia [...]r.. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu, podtrzymując stanowisko Wojewody [...], Minister wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona na cele reformy rolnej co wynika z materiału zgromadzonego w sprawie. Organ wskazał, że na dzień przejęcia jako właściciel nieruchomości była wpisana Rzesza Niemiecka. Jednocześnie wobec treści dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązywania orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1945 r. Nr 25, poz. 151) wyroki i inne orzeczenia wydane przez sądy niemieckie podczas okupacji są nieważne i pozbawione skutków prawnych. Tym samym powyższy wpis dotyczący prawa własności na rzecz Rzeszy Niemieckiej był nieważny i za właściciela nieruchomości na dzień 13 września 1944 r. należało uznać W. M. P. C. ujawnionego w księdze wieczystej jako uprawnionego w Ordynacji Rodziny C. w G.. Organ wskazał, że spadek po W. M. P. C. nabyli E. Z. z domu C. oraz A. C. de B., zaś spadek po E. Z. M. H. Z., A. S. Z. i Z. C. S. Z. Organ wskazał ponadto, że na działce o nr [...] (dawniej [...]) umiejscowiony jest zamek, który bezpośrednio przed przejęciem na cele reformy pełnił funkcję muzeum oraz, że pełnił taką funkcję w okresie późniejszym. Tym samym zamek w G. nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej, a zatem nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. W odniesieniu do działki [...] (dawniej [...]) Minister wskazał, że znajduje się na niej oficyna (pałac) oraz mauzoleum wniesione w 1899 r. z przeznaczeniem na grobowiec rodzinny. Jednocześnie oficyna pełniła funkcje mieszkalne właściciela majątku. Organ stwierdził, że zarówno mauzoleum, jak i oficyna nie były funkcjonalnie związane z gospodarczą częścią majątku, oraz, że nie ma dowodów wskazujących, że budynki te były nieruchomościami ziemskimi w świetle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., a zatem nie mogły podlegać pod działanie dekretu PKWN. W odniesieniu do pozostałych działek objętych odwołaniem tj. działek nr [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]) Minister wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje jednoznacznie na istnienie na ich terenie parku (arboretum). Jednocześnie brak jakiejkolwiek wzmianki o prowadzeniu na tym terenie działalności dotyczącej produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej co skutkuje stwierdzeniem, że również te działki nie podlegały pod działanie dekretu PKWN. W odniesieniu do zarzutów Minister wskazał, że odwołujący jest niekonsekwentny, albowiem z jednej strony kwestionuje materiał dowodowy, z drugiej zaś powołuje się na niego jako podstawę formułowanych zarzutów.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło w imieniu S. P. – P. G. L. L. P. R. D. L. P. w P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji jej poprzedzającej. Decyzjom zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego w szczególności § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej jako "Rozporządzenie") oraz art. 7, 8, 10, 12 i 77 k.p.a. W uzasadnieniu podtrzymało zarzuty zawarte w odwołaniu, jak również podniosło, że organy błędnie ustaliły brak powiązania funkcjonalnego pomiędzy kompleksem rezydencjonalnym, a gospodarstwem rolnym, które mogło samodzielnie funkcjonować bez kompleksu rezydencjonalnego. Nadto wskazał, że wiele ważnych ustaleń zostało dokonanych na podstawie publikacji historyka sztuki R. K. pt. "[...]". W ocenie skarżącego publikacja ta nie może być dowodem w sprawie albowiem jest publikacją naukową lub popularyzatorską. Ponadto autorka jest historykiem sztuki, a nie historykiem, a wskazana pozycja stanowi publikację z dziedziny historii sztuki. Podniesiono również, że okres poprzedzający wydanie dekretu został opisany w sposób lakoniczny, w przeciwieństwie do okresu np. sprzed I wojny światowej. Skarżący wskazał, że w jego ocenie informacje zawarte w tej publikacji zostały wykorzystane w sposób wybiórczy, albowiem nie wzięto pod uwagę np. informacji zawartej na stronie 360 mówiącej o budynku intendentury, obiekcie położonym na terenie rezydencjonalnym, w którym mieściły się m.in. "biura majątku", który to budynek nie zmienił dawnej funkcji. Tymczasem organ mimo, że nie pominął tej okoliczności, to nie wyciągnął z niej właściwych wniosków. W ocenie skarżącego kwesta rzekomego rozdzielenia funkcji zarządczych nie została dostatecznie wyjaśniona. Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu organu I instancji pojawiają się stwierdzenia wewnętrznie sprzeczne, np. organ I instancji ustalił, że zespół pałacowo-parkowy stanowił integralną część folwarku G., co wskazuje, na istnienie związku funkcjonalnego, a zatem winno skutkować uznaniem, że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W odniesieniu do braku uzasadnienia charakteru gruntu (las czy grunt leśny) skarżący wskazał, że organ I instancji pomimo powołania się na zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] r. nie dokonał ustaleń i nie sprecyzował jaką podstawę przejęcia wskazano w jego treści, a także w treści wpisu do księgi wieczystej z [...] r. Brak jest również analizy dotyczącej przejęcia nieruchomości w kontekście możliwości wydania decyzji na podstawie § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN. W ocenie skarżącego przejęcie przedmiotowej nieruchomości mogło nastąpić na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b lub art. 2 ust. 1 lit. c lub art. 2 ust. 1 lit. c lub art. 2 ust. 1 lit. d dekretu PKWN. Skoro zatem przedmiotowy grunt mógł być przejęty na podstawie innej jednostki redakcyjnej art. 2 dekretu PKWN, nie powinno być badane, czy grunty te podlegały pod działanie art. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Ostatecznie skarżący wskazał na naruszenie art. 10 k.p.a., albowiem nie został zawiadomiony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie i podnieść zarzutów przed wydaniem decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. W odniesieniu do podniesionych w skardze zarzutów organ wskazał, że wbrew twierdzeniom skargi organ II instancji ustalił brak istnienia związku funkcjonalnego wobec zbadania jaką funkcję pełniły zamek, oficyna i mauzoleum. Ponadto organ przyznał, że o ile funkcja zarządcy, a raczej miejsce skąd prowadzony był zarząd, może mieć znaczenie przy ocenie przy ocenie związku funkcjonalnego, to jednakże w sprawie brak jest dowodów by zarząd nad gospodarstwem rolnym wykonywany był z obiektów rezydencjalnych. Jednocześnie organ wskazał, że oddzielenie części rezydencjalnej od gospodarczej pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Organ wskazał, że przy ustalaniu powyższych okoliczności posłużył się w głównej mierze Statutem Ordynacji rodziny C. na G. z [...] r. oraz kartami ewidencyjnymi zamku w G. udostępnionymi przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, zaś zeznaniami świadków jedynie uzupełniająco. W odniesieniu do rzekomego braku rozważań dotyczących ustalenia czy nieruchomość stanowią lasy czy grunty leśne organ wskazał, że wyraźnie ustalił, że działki o nr [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]) i [...] ([...]) zajmował park (arboretum), co wynika z map i planów sytuacyjnych przesłanych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków przy piśmie z dnia [...] r., jak i cytowane publikacje. Ponadto również brak jest dowodu na to, by grunt ten był wykorzystywany do produkcji roślinnej, sadowniczej i zwierzęcej. Jednocześnie organ wskazał, że zarówno w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] r. znak [...] nr [...], jak i we wniosku do Sądu Grodzkiego Wydział Hipoteczny w P. z dnia [...] r. wskazano podstawę prawną przejęcia całej nieruchomości tj. art. 2 lit. e dekretu PKWN. Ostatecznie w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. organ podniósł, że zawiadomił strony o wniesieniu odwołania, zaś w toku postępowania odwoławczego nie były składane nowe dowody. Tym samym zapewnił stronom czynny udział, z którego skarżący nie skorzystał.

W odpowiedzi na skargę uczestnicy postępowania wnieśli o jej oddalenie. W uzasadnieniu powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz materiał dowodowy w sprawie wskazali, że majątek [...] składał się, z zespołu pałacowo-parkowego (zamek, mauzoleum, oficyna – pałac), który pełnił funkcję mieszkalno-rezydencyjną oraz kulturalną, zaś pomieszczenia gospodarskie oraz budynki mieszkalne przeznaczone dla pracowników znajdowały się w części gospodarczej lub poza terenem majątku. Część rezydialna była oddzielona od gospodarczej części majątku, a części te miały oddzielne wjazdy. Zarząd parkiem, przez dwie różne osoby mające różne zakresy obowiązków, był sprawowany z obiektu Kasy, natomiast zarząd częścią gospodarczą był sprawowany z folwarku poza parkiem. Tym samym prosperowanie części rezydialnej nie było w żadnym stopniu uzależnione od części rolnej majątku i odwrotnie. Tym samym brak jest związku funkcjonalnego pomiędzy częścią gospodarczą a pozostałą częścią majątku. Uczestnicy wskazali ponadto, że organ orzekał w oparciu o całość materiału dowodowego, a powołane publikacje nie stanowiły podstawy orzekania, lecz uzupełniały materiał dowodowy i były wykorzystywane pomocniczo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w kontrolowanej sprawie w toku postępowania sądowego, niezależnie od poczynionych ustaleń, zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z uwagi na zapadły w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2219/10, mieli obowiązek uwzględnienia w toku postępowania przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej "p.p.s.a."). Stanowi on, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu sądowym, jak również odstąpić od realizacji wskazanego trybu postępowania tj. podjęcia konkretnych czynności procesowych i dowodowych zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązał organy do rozpatrzenia merytorycznego wniosku skarżących z dnia 2 kwietnia 2008 r. o wydanie decyzji stwierdzającej, że wskazana nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Powyższy wyrok jako ostateczny wskazuje wyraźnie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów w sprawie, tj. ocenę czy nieruchomość "[...]" w świetle przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN mogła podpadać pod reformę rolną czy też nie. Powyższe wynikało z faktu, ustalonego również w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że wnioskiem wszczynającym postępowanie w sprawie A. Z., M. Z., Z. Z. oraz A. C. de B. z dnia [...]r., sprecyzowanym i uzupełnionym pismami z dnia [...] r. , z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r., wnieśli o wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości wchodzącej w skład spadku po W. M. P. C., tj. zespół pałacowo-parkowy w G. objęty księgą wieczystą KW nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w P. z wyłączeniem działek oznaczonych w ww. księdze wieczystej nr nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] nie podpadał pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Tak bowiem został określony zakres wniosku inicjującego postępowanie w sprawie. Jednocześnie należy wskazać, że z zaświadczenia Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] wprost wskazano podstawę prawną przejęcia ww. nieruchomości, albowiem napisano, iż "nieruchomość ziemska [...] położona w powiecie [...] jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. /1/ lit. e dekretu z dnia 6.9.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz-U.R.P. z 1945 r. Nr. 3 poz. 13/". Niezrozumiałym jest zatem argumentacja podnoszona w skardze, że grunty mogły zostać przejęte na podstawie innej jednostki redakcyjnej art. 2 ust. 1 dekretu PKWN, a tym samym nie powinny być oceniane w kontekście przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu.

Przechodząc do oceny wydanych decyzji należy wskazać, że w pierwszej kolejności należało rozważyć ewentualne naruszenie przez organ przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy przez organy, a na co w skardze wskazywał skarżący, albowiem stwierdzenie tych uchybień niweluje konieczność badania merytorycznego zaskarżonych decyzji. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Użycie w ww. przepisie określenia "w szczególności" nie zawęża uprawnienia do korzystania z dowodów w postaci publikacji czy opracowań, a jedynie wskazuje, że dowód taki należy ocenić tak jak pozostałe dowody. W ocenie Sądu dopuszczalnym było skorzystanie przez organy z publikacji "[...]" R. K. Należy bowiem zwrócić uwagę, że publikacja ta została wydana przez O. K. L. w G. Tymczasem ze złożonych dokumentów do akt sprawy administracyjnej wynika, że Ośrodek ten został utworzony przez Dyrektora L. P., a zatem wydawnictwa ośrodka powołanego przez statio fisci S. P. (występującego w niniejszej sprawie jako skarżący) do prowadzenia działalności muzealnej z zakresu leśnictwa, zgodnie z ustawą o ochronie dóbr kultury i muzeach, popularyzacji w społeczeństwie wiedzy o leśnictwie, kulturze leśnej oraz problematyce leśnictwa, inspirowania oraz prowadzenia badań naukowych, nadzór i właściwe prowadzenie zgodnie z projektami i wytycznymi rzeczoznawców, parku dendrologicznego (Zarządzenie Nr [...] Naczelnego Dyrektora L. P. z dnia [...] r. Zarządzenie Nr [...] Dyrektora Generalnego L. P. z dnia [...] r.). Nadto w ww. publikacji Dyrektor tego Ośrodka w nocie od wydawcy napisał, że wydanie jej miało na celu "dogłębne poznanie przez czytelnika historii obiektu, którego gospodarzem w znakomitej części są L. P.". Ponadto, jak wynika z bibliografii znajdującej się na str. 423-426 przy sporządzaniu ww. publikacji korzystano m.in. z licznych zasobów archiwalnych Archiwum Państwowego w P., czy Archiwum Archidiecezjalnego w G., jak i licznych opracowań, w tym dotyczących G. (np. Jakimowiczówna. T. "[...]" Kubaszewska A. "[...]", "[...]", Potocki S.K. "[...]" i inne.). Na marginesie należy wskazać, iż publikacja ta stanowiła również źródło do dokonania wpisów przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, co wynika z wpisów w kartach ewidencyjnych, przekazanych przez ten organ znajdujących się w aktach sprawy. W świetle powyższego kwestionowanie przez skarżącego powyższej publikacji jako dowodu w sprawie nie znajduje uzasadnienia, ani prawnego, ani też racjonalnego. Co więcej skarżąca nie przedstawiła kontrdowodu do ww. publikacji wskazującego na błędy w niej popełnione np. w postaci opinii rzeczoznawcy czy innego historyka. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia o zebranym materiale dowodowym w sprawie należy stwierdzić, iż w toku postępowania przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie było prowadzone dodatkowe bądź uzupełniające postępowanie dowodowe. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że poza złożonym odwołaniem i sformułowaniem zarzutów skarżący nie wnioskował o nowe dowody, bądź nie wskazywał precyzyjnie i szczegółowo argumentacji na poparcie sformułowanych zarzutów. Tym samym powyższego uchybienia nie można zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza, iż skarżącemu doręczono prawidłowo decyzję.

W odniesieniu do podstawy materialnoprawnej wydanych decyzji należy wskazać, że dekret PKWN wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, tj. w dniu 13 września 1944 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 17). Z tą datą też wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem (ex lege) przeszły bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Szereg postanowień dekretu w brzmieniu pierwotnym, określało konkretnie oznaczone daty na wykonanie poszczególnych zadań, związanych z realizacją reformy rolnej, zgodnie z którymi przeprowadzenie reformy rolnej na terenach kraju już wyzwolonych, powinno zostać zakończone do końca roku 1944 (art. 6, 7, 8 ust. 5, art. 9, 10 ust. 1 i 3, art. 11 ust. 1). Następnie dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), dokonano zmian w tekście pierwotnym. Efektem tej nowelizacji było też wydanie tekstu jednolitego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ogłoszonego w Dz.U. Nr 3, poz. 13, który zawierał oprócz innych zmian upoważnienia do wydania rozporządzeń wykonawczych do dekretu. Należy wskazać również, ze kwestie proceduralne związane z przeprowadzeniem reformy rolnej zostały uregulowane dopiero w Rozporządzeniu i obowiązywały od dnia 29 marca 1945 r.

W świetle powyższych zmian legislacyjnych należy zatem wskazać, że proces przejmowania gruntów na cele reformy rolnej był rozłożony w czasie na wiele lat, czego chyba nie przewidziano wcześniej, który swym rozmiarem i skomplikowaniem spraw z tym związanych, zaskoczył ówczesne władze. Wskazuje na to również rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r., które przez zakres swych regulacji, faktycznie stało się uzupełnieniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, chociaż weszło w życie sześć miesięcy później niż sam dekret, kiedy to podstawowy cel tego aktu na znacznym terytorium kraju, został już praktycznie zrealizowany, tzn. własność nieruchomości ziemskich przeszła na własność Skarbu Państwa. Natomiast na terenach kraju później wyzwolonych, miało to dopiero nastąpić. Jednocześnie należy wskazać, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialnoprawny w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia, który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednak dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również, zgodnie z zwartym tam odesłaniem, przepis "art. 1, część druga". Już z art. 2 ust. 1 zdania lit. e dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Tak jak punkty a, b i c tego przepisu nie budzą raczej wątpliwości, tak punkty (d i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości, niż nieruchomości ziemskie, np. pałaców, dworów, czy też budynków mieszkalnych, co rzekomo odpowiada celom tam określonym. Jednak nie zwraca się uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Wyraz "teren" w języku polskim jest jednoznaczny, tym bardziej, jeżeli teren ma być zarezerwowany dla określonych instytucji lub pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych, czy też na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r. II CK 653/04, OSNC 2006, nr 3, poz. 56).

Jednocześnie należy zauważyć, że próbę zdefiniowania pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dla potrzeb dekretu, podjął Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod tym pojęciem należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Jeżeli nawet na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji RP, uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, utraciły moc powszechnie obowiązującą, to nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy, czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Uchwały te zachowują swoją aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, bowiem ich wartość i przydatność dla praktyki wynika z ich treści, nie zaś z formalnie nadanego im statusu prawnego. Kolejne kryteria, w oparciu o które scharakteryzował prawodawca nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to ich powierzchnia ogólna (100 ha) bądź powierzchnia użytków rolnych (50 ha) w zależności od rejonu kraju, w którym są położone i to, iż muszą one stanowić własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych.

Tym samym art. 2 ust. 1 lit. e dekretu stanowił, iż na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowanym, że działki nr [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]) pokrywają się z przedmiotowym zespołem parkowo-pałacowym według stanu na 1939 r. Powyższe zostało potwierdzone w piśmie Dyrektora O. K. L. w G. z dnia [...] r., a także wynika z odpisu zupełnego księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., oraz pisma Starostwa Powiatowego w P. z dnia [...] r. nr [...] znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy. Jednocześnie z ww. odpisu księgi wieczystej wynika, iż w rubryce 1.9 – Komentarz, pole 1.9.0.1 – komentarz do migracji wpisano "sposób korzystania: teren rekreacyjno-wypoczynkowy, zabudowania, droga rów, las, sad, grunty orne, rola". Należy ponadto zauważyć, iż w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wniosek O. K. L. z dnia [...] r. o dokonanie odłączenia z księgi wieczystej nr [...] gruntów o łącznej powierzchni [...] ha dotyczących działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] I [...] z opisem "park dendrologiczny, zabudowania, grunty orne, drogi, nieużytki, tereny różne".

Nie jest kwestionowanym również w sprawie, że na ww. nieruchomości znajduje się zamek – przedwojenne muzeum na działce o nr [...] (dawniej [...]), przynależny do obrębu parku budynek tzw. "[...]" na działce [...] ([...]), zabudowanie tzw. "[...]" - działki [...] ([...]) i [...] ([...]), dawniejszy pałac , oraz park zajmujący powierzchnię [...] ha. Powyższe potwierdza dokument protokolarnego przekazania ww. nieruchomości z dnia [...]r. nr [...]. Z mapy "Projekt rewaloryzacji historycznego parku dendrologicznego" znajdującej się w aktach sprawy wynika, że na parcelach [...],[...],[...] oraz [...] znajdowały się zabudowania (budynki). Jednocześnie z wypisu z ewidencji gruntów z dnia [...] r. stanowiącego załącznik do decyzji Wojewódzkiego Konserwatora zabytków w K. z dnia [...] r. wynika, że na działce [...] znajduje się Mauzoleum I. D. w G. Z ww. pisma O. K. L. z dnia [...] r. wynika także, że na działce [...] ([...]) prowadzono działalność rolniczą i ogrodniczą, zaś na działkach [...] ([...]) i [...] ([...]) w części pod nazwą "[...]" funkcjonował kurnik oraz obora. Również z pisma tego wynika, że na działce [...] ([...]) znajduje się wniesiony w latach 1884-1887 budynek "[...]" zwany intendenturą, w którym do 1939 r. mieściły się biura majątku i administracja.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że jedynie działki [...] ([...]),[...] ([...]) i [...] ([...]) pierwotnie spełniały funkcję gospodarczą i jako takie mogły, jako grunty o charakterze rolniczym, zostać przejęte na cele reformy rolnej. W odniesieniu do pozostałych działek, na dzień przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN prawidłowo organy ustaliły, iż sposób ich zagospodarowania nie pozwalał na uznanie, że spełniają przesłankę "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". Nie bez znaczenia dla powyższej oceny jest fakt, iż z pisma [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...]r. nr [...] oraz znajdujących się w aktach sprawy decyzji tegoż organu wynika, że zamek w G. został wpisany do rejestru zabytków pod nr rej. [...] z dnia [...]r., poz. [...] oraz [...] z dnia [...]r., poz. [...]; pałac, czyli tzw. dawna oficyna – nr. [...] z dniem [...] r.; budynek administracyjny "[...]" – nr rej.: [...] z dnia [...] r., mauzoleum – nr rej. [...] z dnia [...] r., zaś park "arboretum" – nr rej. [...] z dnia [...] r. Powyższe decyzje ochrony konserwatorskiej wyraźnie potwierdzają, że nie tylko nieruchomości na jakich się znajdowały ww. zabytki nie miały charakteru gruntów leśnych, ale również nigdy nie zostały przeznaczone do takiej produkcji po wywłaszczeniu na podstawie dekretu PKW. Należy zwrócić przy tym uwagę na decyzję z [...] r., w której wyraźnie podniesiono, że wskazywany przez skarżącą "las" został uznany za "arboretum" jako park założony przez J. D. w [...] r. na obszarze [...] ha. Powyższa decyzja znajdująca się w obrocie prawnym przesądza zatem o charakterze działek nr [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]), jako o parku dendrologicznym. Ponadto w aktach sprawy znajduje się protokół zdawczo-odbiorczy arboretum w G. z dnia [...] r., z którego wynika, że wg planu zagospodarowania na okres [...] r. do [...] r. z dnia [...] r. Arboretum obejmowało zadrzewienia na powierzchni [...] ha, nasadzenia [...] ha, polany [...] ha, łąki [...] ha, wody użytkowe [...] ha, drogi [...] ha, rowy [...] ha zabudowania i podwórza [...] ha, rzekę [...] ha, groble [...] ha, wody nieużytkowe [...] ha (co daje [...] ha), a jedynie [...] ha stanowiły: kompostownie ([...] ha), zabudowania i podwórza ([...] ha)szkółka ([...] ha), sady i ogrody ([...] ha) oraz role ([...] ha). Z protokołu tego wynika ponadto, że od [...] r. wygasły umowy "dzierżawne" na grunty rolno-łąkowe, a jedyna działalność jaka była prowadzona na tym terenie to sprzedaż drewna opałowego dla miejscowej ludności.

Oceniając legalność zaskarżonych decyzji Sąd zbadał również prawidłowość oceny organów, czy pomiędzy ww. częściami nieruchomości zachodził "związek funkcjonalny". W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd wskazujący na znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu PKWN (również NSA w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Pojęcie "związku funkcjonalnego", jako warunku objęcia rezydencji przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażany jest pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. W istocie, więc ugruntowane w judykaturze pojęcie nie dotyczy metodologicznie związku funkcjonalnego (relacji jednostronnej zależności), lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku. Wobec stosunkowo ogólnikowo formułowanej w judykaturze definicji "związku funkcjonalnego", przy braku konsekwencji terminologicznej, ustalenie, co do występowania takiej zależności, w kontekście rozpatrzenia określonej sprawy, jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez prezentowanych w orzecznictwie sądowym. Analiza aktualnego orzecznictwa, w którym uwypuklane jest znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego", prowadzi do wniosku, iż dla oceny jego istnienia decydujące znaczenie mogą odgrywać sformułowane w judykaturze tezy:

- rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich, dwory i pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcja rolną, były dla tej produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne,

- o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne, brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron, źródła dochodów właściciela, zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski,

- istotne znaczenie dla istnienia "związku funkcjonalnego" może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy - na terenie części rezydencjalnej lub poza nią,

- dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na inne cele niż rolne (że nie należą one do części folwarcznej, lecz stanowią integralną część parku), wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie,

- rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na rzecz Państwa.

W orzeczeniach, gdzie nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego", podkreślane jest, że rezydencja właściciela majątku, co do zasady, nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie były one przydane dla celów wskazanych w lit a-c, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych. Zmiana dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. usunięto w art. 2 ust. 1 zd. wstępne wyrazy "o charakterze rolnym", nie spowodowała skutków prawnych, a więc przejęciu podlegają wyłącznie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym.

W sprawie nie były kwestionowane ustalenia faktyczne (umiejscowienie obiektu, historia powstania obiektu, sposób organizacji funkcjonowania dóbr ziemskich) lecz ich ocena. Bez znaczenia jest okoliczność, czy części majątku o różnym charakterze funkcjonalnym (mieszkalna i gospodarcza) pozostawały w pewnej bliskości (kwestia istnienia stajni, kurnika oraz ogrodnika z warzywnikiem). Istotne, czy możliwe jest wskazanie istniejącej na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej granicy pomiędzy terenami przeznaczonymi na cele rezydencjalne od wykorzystywanych na cele gospodarcze. Trafnie podnosi organ, że tereny objęte wnioskiem niewątpliwie nie służyły celom gospodarczym kompleksu folwarcznego. O "związku funkcjonalnym" nie świadczy powiązanie terytorialne (rezydencja w pobliżu części gospodarczej), ale także podmiotowe - czy w części rezydencjalnej zamieszkiwał właściciel majątku.

W toku postępowania przed organami obu instancji nie stwierdzono jednak, oceniając zgromadzony dotąd materiał dowodowy, aby okoliczności tego rodzaju w niniejszej sprawie miały miejsce. Po pierwsze brak jest jednoznacznego dowodu na istnienie takiego związku, podczas gdy dokumenty złożone przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przeczą istnieniu takiego związku. Sam skarżący powołuje się na istnienie takiego związku jedynie poprzez wskazanie osoby intendenta/zarządcy. Należy podkreślić, że dla wykazania istnienia bądź nie "związku funkcjonalnego" nie ma żadnego znaczenia okoliczność, czy część rezydencjalna był utrzymywana z dochodów pochodzących z majątku rolnego. Kwestia ta nie jest związana z obiektywnymi cechami określonej nieruchomości ziemskiej, lecz jest następstwem pewnych zastanych zwyczajów lub przyjmowania konkretnych rozwiązań organizacyjnych w wyniku bieżących decyzji osób sprawujących zarząd właścicielski całym majątkiem. Zakres zależności finansowych poszczególnych części majątku, według stanu na konkretną datę, może być związany z bieżącą koniunkturą na produkty rolne, aktualnym stanem dochodów właściciela z innych źródeł - w tym statusem zatrudnienia, oraz podejmowanymi decyzjami gospodarczymi, np. w zakresie inwestycji. Przeciwko przyjęciu normatywnego (w świetle regulacji dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej) znaczenia tej kwestii w kontekście ustalenia, czy określona część majątku ziemskiego podlega nacjonalizacji, przemawia także to, iż jej wyjaśnienie wymagałoby także przesądzenia, według stanu faktycznego, na jaki dzień należałoby dokonywać oceny. Pod uwagę można brać zarówno datę 31 sierpnia czy 1 września 1939 r. (ostatnie dni, gdy można domniemywać funkcjonowanie majątków ziemskich zgodnie z typowymi zwyczajami), czy też dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bądź datę dokonywania czynności przejęcia w zarząd Państwa. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej mógł być bowiem dopiero skutecznie wykonywany na terenach niebędących jeszcze pod jurysdykcją ówczesnego prawodawcy - zarówno w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w wersji pierwotnej, jak i po jego nowelizacji z dnia 17 stycznia 1945 r. - tereny na zachód od Wisły pozostawały pod okupacją niemiecką. W rachubę może wchodzić potencjalnie także zupełnie inna data. Należy mieć na uwadze, że warunki faktycznego funkcjonowania majątków ziemskich na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (ewentualnie jego faktycznego wykonania) miały się z reguły nijak do zwyczajów panujących wcześniej w majątkach ziemskich (w okresie międzywojennym), z uwagi na ich objęcie kilkuletnią administracją przez zarządców ustanowionych przez okupanta. Żadnych wytycznych, co do sposobu dokonywania ustaleń faktycznych w kwestii zasad funkcjonowania nieruchomości ziemskich (gdy chodzi o wskazanie konkretnej daty) nie dał ówczesny prawodawca, co potwierdza konkluzję, iż funkcjonujących w poszczególnych majątkach rozwiązań organizacyjno-finansowych nie uznał za istotne w kontekście zakresu nacjonalizacji nieruchomości ziemskich. W świetle przywołanych wyżej tez orzecznictwa, reprezentacyjna siedziba właściciela - o ile był to obiekt wyłącznie mieszkalny - nie służyła, co do zasady, produkcji rolnej. Inny natomiast status miały z natury obiekty funkcjonalnie dostosowane do zamieszkiwania przez pracowników gospodarstwa rolnego (np. tzw. czworaki). Tymczasem z kart ewidencyjnych przesłanych przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wynika, że zespół folwarczny (gospodarczy) funkcjonował w stanie zwartym zgodnie z przeznaczeniem do 1939 r., jako odrębna całość, zaś bezpośrednią łączność z częścią rezydencjonalną miał przez aleję grabowo-lipową. W skład jego wchodziły zaś stajnia, owczarnia, obora i dom mieszkalny. Zespół ten usytuowany był przy ogrodzie warzywnym i sąsiadował tylną częścią budynku mieszkalnego usytuowanego w zespole gospodarskim. Również wskazano, iż "zachowała się pierzeja zachodnia, tworzona przez skrzydło starego dworku czyli mieszkanie inspektora, owczarnię i stajnię (...)". W spisie ilustracji oraz opisach w ww. kartach wyraźnie wskazano, iż część ta, jak również ogród warzywno-owocowy stanowiły odrębnie funkcjonujący zespół majątku, nie tylko jako odrębne działki, ale również funkcjonalnie wobec faktu, że mieszkał w nim intendent, jak i pracownicy obsługujący folwark i ogród warzywny. Słusznie zatem organy ustaliły brak związku funkcjonalnego pomiędzy częścią rezydencjalną a gospodarczą na dzień wejścia w życie dekretu. Należy jeszcze raz wskazać, iż przejęciu na cele reformy może podlegać wyłącznie część nieruchomości w tym zakresie, w jakim ma ona charakter stricte rolny. Nie ma więc znaczenia, czy nastąpiło prawne wydzielenie działek. Istotną rolę odgrywa natomiast, czy możliwe jest faktyczne określenie granic części nieruchomości ziemskiej, która nie służyła ze swej natury produkcji rolnej. W orzecznictwie wskazuje się, iż celowi temu nie służyła z reguły część rezydencjalna.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.