Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 729/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 10,40,43,61a
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Paweł Dąbek (spr.) WSA Inga Gołowska Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi P. Z. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. oraz z dnia 8 czerwca 2017 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Wydanymi dnia 26 kwietnia 2017 r. postanowieniami znak [...] oraz [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] odmówił P. Z. (dalej: skarżący) wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 24 czerwca 2009 r., nr [...] i z dnia 3 lutego 2010 r., nr [...].

W uzasadnieniach organ pierwszej instancji wskazał, że zobowiązany złożył zarzuty w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Zdaniem skarżącego tytuły wykonawcze nigdy nie zostały doręczone prawidłowo, ponieważ kierowane były na błędny adres (ul. [...] w K.), gdzie nie zamieszkuje on od roku 2006, a w roku 2011 sprzedał położoną tam nieruchomość. Wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów zostały rozpoznane odrębnymi postanowieniami, w których odmówiono przywrócenia terminu. Organ wskazał też, ze zarzuty zostały wniesione z uchybieniem siedmiodniowego terminu, a zatem należało odmówić wszczęcia postępowania w ich przedmiocie, zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a.

Skarżący nie zgodził się z powyższymi rozstrzygnięciami i wniósł w terminie zażalenia. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, dotyczących prawidłowości doręczeń tytułów wykonawczych, możliwości przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku wadliwego doręczenia tytułów wykonawczych oraz przepisów określających zasady funkcjonowania rejestru CEIDG. Nadto zarzucił bezpodstawne odstąpienie od postępowania dowodowego oraz naruszenie art. 10 k.p.a. przez zaniechanie zawiadomienia skarżącego i pozbawienie go możliwości czynnego udziału w sprawie. Wskazał, że wyprowadził się i wymeldował spod adresu [...], a zapisu w ewidencji nie zmienił. Nie każdy, czyj adres jest ujawniony w CEDIG był pouczony o obowiązku zmiany tego adresu i skutkach zaniechania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniami z dnia 8 czerwca 2017 r., nr [...] oraz [...] AG utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy uznał, że tytuły wykonawcze były doręczane pod prawidłowy adres. Wskazał na treść ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, z której wynika obowiązek zmiany danych adresowych oraz domniemanie prawdziwości zapisów CEDIG. Dyrektor zauważył, że skarżący mimo zbycia nieruchomości nadal posługiwał się adresem przy ul. [...], wskazywał go w deklaracjach, zeznaniach i formularzach. Z akt sprawy wynika nadto, że skarżący zamieszkiwał pod tym adresem.

Organ odwoławczy wskazał też, że co prawda wniosek o prawidłowe doręczenie tytułów wykonawczych nie został rozpatrzony odrębnie, niemniej jednak ta kwestia została rozstrzygnięta w postanowieniach odmawiających przywrócenia terminu oraz wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów. Organ odwoławczy zauważył też, że organ egzekucyjny mógł wydać postanowienia w obu tych sprawach jednego dnia, nie musiał dysponować ostatecznym postanowieniem w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów, by rozstrzygnąć sprawę samych zarzutów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. organ odwoławczy zauważył, że przepis ten odnosi się do postępowań kończących się przez wydanie decyzji, a nie postanowienia czy zawiadomienia. Dla realizacji prawa dostępu do akt, wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. wysłanie wezwania do zapoznania się z nimi nie jest konieczne.

Skarżący wniósł w terminie skargi na powyższe postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zarzucił im naruszenie art. 43 i art. 44 k.p.a., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez ich niewłaściwą wykładnię prowadzącą do uznania, że można przyjąć wobec niego tzw. fikcję doręczenia, skoro pod danym adresem nie zamieszkiwał, nie prowadził działalności w okresie doręczania kontrolowanych tytułów wykonawczych, nie został pouczony o skutkach i jakichkolwiek konsekwencjach związanych z doręczeniem pism w trybie tzw. fikcji doręczenia. Wskazał też, że niektóre tytuły wykonawcze doręczano jego synowi, nie będącemu domownikiem, ponieważ skarżący nie miał z nim kontaktu ze względu na rozwód oraz z nim nie zamieszkiwał. Skarżący wniósł o wystąpienie do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. o wydanie uwierzytelnionego odpisu raportu poborcy skarbowego, na który organ powoływał się w uzasadnieniach. Formułując wnioski co do sposobu zakończenia postępowania sądowego skarżący zwrócił się o uchylenia postanowień obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Organ odwoławczy w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.

Postanowieniem z dnia 16 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył obie sprawy (I SA/Kr 729/17, I SA/Kr 731/17) do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, prowadząc je dalej pod sygn. akt I SA/Kr 729/17.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Skarżący kwestionował postanowienia, dotyczące odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów oraz odmowy wszczęcia postępowania w sprawie tych zarzutów. Należy zwrócić uwagę na pewną wewnętrzną sprzeczność, na której opierają się twierdzenia skarg dotyczących różnych postanowień. Skarżący wywodził bowiem, że w ogóle nie doszło do skutecznego doręczenia zawiadomień o zajęciu wierzytelności wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Niemniej ocena wniosków o przywrócenie terminu została dokonana przez organy w osobnych postanowieniach, będących odrębnymi przedmiotami zaskarżenia. W niniejszej sprawie należało ocenić, czy zasadnie organy odmówiły wszczęcia postępowań w przedmiocie wniesionych zarzutów. Rozstrzygnięcia organów można uznać za prawidłowe, w przypadku ustalenia, że odpisy tytułów wykonawczych zostały prawidłowo doręczone skarżącemu w datach wskazanych przez organ. W takim bowiem przypadku bezspornym jest, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu i tym samym organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowań w przedmiocie wniesionych zarzutów.

W myśl art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej oznaczona jako u.p.e.a.), jeżeli jej przepisy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zastosowanie znajdzie zatem przepis art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przypadkiem innej uzasadnionej przyczyny, gdy postępowania nie można wszcząć jest sytuacja, w której strona zgodnie z prawem powinna swój wniosek złożyć w konkretnym terminie i czyni to z uchybieniem tego terminu. Takim przypadkiem jest prawo strony do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego - zgodnie z art. 29 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązany winien to uczynić w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego. Orzecznictwo sądowoadministracyjne stoi na stanowisku, że w sytuacji uchybienia terminowi do wniesienia zarzutów, organ egzekucyjny nie rozpatruje merytorycznie podniesionych przez stronę argumentów, a uzasadniona jest - na podstawie art. 61a k.p.a. - odmowa wszczęcia postępowania w tej sprawie (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r., II FSK 3770/14, Lex nr 2227160; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 września 2017 r., I SA/Gd 543/17, Lex nr 2391681 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 lipca 2017 r., I SA/Bk 354/17, Lex nr 2330520).

Dla dokonania oceny prawidłowości zaskarżonych postanowień należało zatem ustalić, czy zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostały wniesione z uchybieniem terminu. Z uwagi na treść zarzutów skarg zasadniczą kwestią było ustalenie – jak już zostało to zaznaczone wcześniej, czy doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych.

Stosownie do art. 40 § 1 k.p.a., pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Zasadą jest, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 42 § 1 k.p.a.). W myśl art. 43 § 1 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Za utrwalony w orzecznictwie należy uznać pogląd, że doręczenie w trybie art. 43 § 1 k.p.a. powoduje skutek bezpośredni dla strony, tj. że doręczenie pisma w razie nieobecności adresata w mieszkaniu, do rąk dorosłego domownika, który podjął się doręczenia pisma adresatowi, uważa się za równoznaczne z doręczeniem pisma samemu adresatowi, co oznacza też, iż dniem doręczenia pisma adresatowi w taki zastępczy sposób jest dzień jego doręczenia do rąk dorosłego domownika (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 21 stycznia 1999r., SA/Sz 31/98, Lex nr 57483; z dnia 20 lutego 2009r., I OSK 480/08, Lex nr 515193). Doręczenie zastępcze, o którym mowa w art. 43 k.p.a., skutkuje tym, że od daty tego doręczenia zastępczego rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania (zażalenia, zarzutów), gdyż pokwitowanie odbioru decyzji (postanowienia, tytułu wykonawczego) przez osobę w tym trybie, uznaje się jak doręczenie jej adresatowi.

W niniejszej sprawie niezbędna jest przede wszystkim ocena, czy doszło do skutecznego doręczenia korespondencji pod adresem ul. [...] w K.. W związku z zarzutami skarg konieczne jest ustalenie, czy doręczenia dokonywano w miejscu zamieszkania skarżącego oraz czy osoba odbierająca korespondencję, była domownikiem w rozumieniu art. 43 § 1 k.p.a.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że powyższy adres w momencie dokonywania doręczeń figurował jako adres skarżącego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 33 zd. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2168) domniemywa się, że dane wpisane do CEIDG są prawdziwe. Dodatkowo, stosownie do art. 30 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorca jest obowiązany złożyć wniosek o:

1) zmianę wpisu - w terminie 7 dni od dnia zmiany danych, o których mowa w art. 25 ust. 1, powstałej po dniu dokonania wpisu do CEIDG;

2) jego wykreślenie z CEIDG - w terminie 7 dni od dnia trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej.

Podobne obowiązki wynikały z przepisów ustawy z dnia 13 października 1995r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2017 r. poz. 869 – dalej: u.z.e.i.p.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy podatnicy, z zastrzeżeniem ust. 2a, są obowiązani do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego albo organu właściwego na podstawie odrębnych przepisów. Zgłoszenie identyfikacyjne osób fizycznych zawiera m. in. adres miejsca zamieszkania, adres miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy (art. 5 ust. 2). W myśl art. 5a ust. 1 u.z.e.i.p., podatnicy będący osobami fizycznymi rozpoczynającymi działalność gospodarczą w ramach wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej składają zgłoszenie identyfikacyjne albo aktualizacyjne. Szczególną kategorią podmiotów, obowiązanych do dokonywania zgłoszenia identyfikacyjnego są podatnicy podatku od towarów i usług lub podatku akcyzowego, do których odnosi się art. 6 ust. 1 u.z.e.i.p. Stosownie do art. 9 ust. 1 tej ustawy, podmioty, o których mowa w art. 6 ust. 1, 1a i 10, mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych.

Skarżący był podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i podatnikiem podatku od towarów i usług. Zatem ciążył na nim obowiązek wskazania aktualnego adresu zamieszkania w myśl powyższych przepisów.

Jak wynika ze zgromadzonych przez organy dokumentów, skarżący był także zameldowany pod wskazanym adresem od dnia 5 sierpnia 1997 r. do dnia 21 lipca 2011r. Samo posiadanie zameldowania na pobyt stały nie musi być jednoznaczne z zamieszkiwaniem pod tak wskazanym adresem, niemniej kolejne ustalenia organów oraz włączone do akt sprawy dowody wskazują, że w przypadku skarżącego zarówno adres zameldowania, jak i adres zamieszkania się pokrywały. W dokumencie pn. "Protokół o stanie majątkowym zobowiązanego", sporządzonym w dniu 29 czerwca 2012 r. skarżący wskazał jako swój adres zamieszkania ul. [...] w K., a protokół został przez niego podpisany. Nadto również w akcie notarialnym, sporządzonym w dniu 27 kwietnia 2011 r. powyższy adres został wskazany jako adres zamieszkania skarżącego. Akt notarialny stanowił umowę sprzedaży nieruchomości (użytkowania wieczystego gruntu oraz własności budynku). W jego treści skarżący – jako sprzedający – zobowiązał się wydać przedmiot umowy kupującemu do dnia 9 lipca 2011r. Wskazano w nim też, że do czasu wydania nieruchomości ponosić będzie wszystkie koszty, związane z jej posiadaniem. Syn skarżącego, potwierdzając odbiór korespondencji również nie oświadczył, aby adres pod którym dokonywano doręczenia był nieprawidłowy.

Dodatkowo wskazać należy, że w skardze zawarto wniosek o wystąpienie do organu podatkowego o wydanie uwierzytelnionego odpisu raportu poborcy skarbowego oraz dopuszczenie tego dokumentu jako dowodu w sprawie. Do skargi dołączono fotokopię wspomnianego raportu. Zgodnie z art. 106 § 3 sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Już z samej fotokopii tego dokumentu, mimo słabej jakości można odczytać, że wspomniany raport pochodzi z końca roku 2015. Nawet jeżeli w dniu datowania poborca skarbowy ustalił, że skarżący pod spornym adresem nie mieszka, dokument wystawiony w roku 2015 w żaden sposób nie może być przydatny do ustalenia, czy skarżący zamieszkiwał pod tym adresem w latach 2009 i 2010, tj. w momencie doręczania odpisów tytułów wykonawczych.

Wszystkie powyższe okoliczności wskazują w ocenie Sądu, że skarżący zamieszkiwał pod adresem ul. [...] w K. przynajmniej do połowy 2011r. i używał tego adresu jako adresu zamieszkania. Twierdzenia, jakoby nie zamieszkiwał pod tym adresem od roku 2006 ocenić trzeba jako gołosłowne i nie mające oparcia w materiale dowodowym. W konsekwencji przyjąć należy, że pod wskazanym adresem nastąpiło skuteczne doręczenie tytułów wykonawczych.

Kolejnym zagadnieniem, które należało ocenić jest to, czy doręczenie do rąk syna skarżącego - G. Z., było doręczeniem do rąk dorosłego domownika skarżącego. Kwestia wieku syna skarżącego nie była w sprawie przedmiotem sporu, skoro zatem skarżący tego nie kwestionował, przyjąć należało że syn był osobą dorosłą w chwili dokonywania doręczenia.

W. zauważyć, że orzecznictwo sądowe interpretuje pojęcie "domownika" stosunkowo szeroko. Wskazuje się, że wystarczające dla uznania określonej osoby za domownika, o którym mowa w art. 43 k.p.a. jest, aby osoba odbierająca pismo zamieszkiwała z adresatem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe lub też, aby będąc krewnym lub powinowatym, przebywała ona w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy oraz czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 27 września 2017 r., II SA/Łd 522/17, Lex nr 2366392; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 stycznia 2017 r., IV SA/Po 668/16, Lex nr 2240940). Przyjmuje się również, że za "domownika" w rozumieniu art. 43 k.p.a. może być uznana także osoba (w szczególności najbliższy krewny), która, nie będąc zameldowaną w jednym mieszkaniu z adresatem pisma (i posiadając inne mieszkanie lub dom), przebywa w jego mieszkaniu i pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym (por. np. postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2011 r. o sygn. akt II GSK 2247/11 oraz powołane tamże poglądy doktryny: G. Łaszczyca (w:) G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz,. Wyd. Zakamycze 2005, s. 519) i dla której mieszkanie adresata jest jej aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2014 r., II GSK 1175/13, Lex nr 1572620; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 października 2016 r., II SA/Gl 499/16, Lex nr 2158490).

W niniejszej sprawie należy przyjąć, że syn skarżącego przynajmniej okresowo i za jego zgodą przebywał w lokalu przy ul. [...], co pozwala uznać go za dorosłego domownika. Wobec tego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych nastąpiły nie tylko pod prawidłowym adresem skarżącego, ale również do rąk dorosłego domownika. Oznacza to, że doręczenia były skuteczne w świetle przepisów k.p.a.

Nie jest rzeczą sporną, że skarżący wniósł zarzuty dopiero kilka lat po odebraniu przesyłek przez syna pod adresem przy ul. [...]. Skoro doręczenia były skuteczne, termin do wniesienia zarzutów rozpoczął swój bieg w dniu doręczenia tytułów wykonawczych dorosłemu domownikowi. Termin ten nie został skarżącemu przywrócony. W związku ze znacznym uchybieniem terminu do wniesienia zarzutów, zasadne było odmówienie wszczęcia postępowań w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W zażaleniach skarżący podnosił też kwestie naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepis art. 10 § 1 k.p.a. ma walor zasady ogólnej i w zakresie, w jakim dotyczy decyzji nie znajduje zastosowania do postanowień. Organ ma bowiem obowiązek zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, niezależnie od tego czy zostało ono zakończone wydaniem decyzji lub postanowienia. Natomiast tylko przed wydaniem decyzji organ zobowiązany jest umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2017 r., II OSK 2516/15, Lex nr 2328725).

Mając powyższe na uwadze Sąd skargi oddalił, za podstawę biorąc art. 151 p.p.s.a.