Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 353/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.145§1 pkt 1 lit. c), art. 200
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Asesor WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K.F. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017 1. Uchyla zaskarżoną decyzję w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] sierpnia 2022 r. K.F. (dalej: Skarżący, Strona), reprezentowany przez radcę prawnego P. P-B., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ odwoławczy, Dyrektor OR ARiMR) z [...] lipca 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2022 r. w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017.

Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

31 maja 2017 skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017. Ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do wariantu 2.5 - Uprawy warzywne (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 24,02 ha, wariantu 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni 75,77 ha oraz wariantu 6.2 - Produkcja nasienna towarowa lokalnych roślin uprawnych do powierzchni 24,02 ha.

W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia [...] grudnia 2017 r.

o złożenie wyjaśnień dotyczących wykrytych niezgodności na deklarowanych działkach strona poinformowała, że w dniu [...] maja 2017 r. nie posiadała tytułu prawnego do działek nr [...]. Jednak z uwagi na fakt, że rok 2017 był ostatnim rokiem realizacji programu Strona wskazała, że wniosła do Agencji Nieruchomości Rolnych opłatę za bezumowne użytkowanie ww. działek oraz wykonała na tych działkach zabiegi agrotechniczne. Do pisma dołączyła prośbę do ANR o przedłużenie umowy dzierżawy oraz odpowiedź zastępcy Dyrektora ANR odpowiadająca na jej wniosek. Następnie strona przedłożyła umowę dzierżawy działek ewidencyjnych nr: [...], z której to umowy wynika, że umowa jest zawarta od [...] marca 2017 r. do [...] marca 2018 r. Jednocześnie wskazała, że pozostałe brakujące dokumenty związane z tytułem prawnym do działek ewidencyjnych nr [...] przedłoży w terminie późniejszym.

W wyniku przeprowadzonej kontroli oraz po analizie zgromadzonego w sprawie materiału Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że strona nie przedłożyła dokumentów świadczących o ciągłości posiadania, a tym samym użytkowaniu działek ew. nr [...]. Natomiast w przypadku działek ew. nr [...] organ I instancji wskazał, że strona nie dostarczyła dokumentów potwierdzających posiadanie tytułu prawnego.

W dniu [...] czerwca 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] w sprawie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. Wskazał, iż w trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że powierzchnia deklarowana jest różna od powierzchni stwierdzonej podczas kontroli administracyjnej, co skutkowało odmową przyznania płatności i sankcjami wieloletnimi w zadeklarowanych wariantach.

W następstwie wniesionego przez Stronę odwołania, decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając swoją decyzję organ podkreślił, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na żadnym etapie uzasadnienia decyzji nie wytłumaczył jakie jest powiązanie rozstrzygnięcia decyzji z przepisami prawa zawartymi w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowego przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.; dalej: Rozporządzenie PRŚ), co skutkowało stwierdzeniem, że w sprawie nie zostało wyjaśnione istotne zagadnienie jakim jest zastosowanie pomniejszeń mających znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia w sprawie.

Z uwagi na zmianę adresu zamieszkania skarżącego wniosek został przekazany do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i tenże organ w dniu [...] kwietnia 2019 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2017 rok i nałożył sankcje w wysokości 103.671 zł.

W wyniku postępowania odwoławczego Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2019 r. i ponownie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał, iż przedłożone przez stronę dokumenty nie były przedmiotem rozpoznania przez organ I instancji.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. organ I instancji ponownie odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. W swojej decyzji organ I instancji wskazał, iż w przypadku działek nr [...] strona nie przedstawiła tytułu prawnego, w związku z czym działki zostały wykluczone z płatności, ponieważ nie spełniały przepisu prawa wynikającego z § 23 ust. 1a Rozporządzenia PRŚ. W odniesieniu do ww. działek organ I instancji nie uwzględnił odpowiednio obszarów 1.51 ha w wariancie 2.5, 28.77 ha w wariancie 4.1 oraz 1.51 ha w wariancie 6.2. W związku z tym uznał, że deklarowany kwalifikowany wynosił w wariancie: 2.5 - 22,51 ha, 4.1 - 47,00 ha oraz 6.2 - 22,51 ha. Natomiast odnosząc się do deklaracji działek ewidencyjnych nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż z dokumentów przedłożonych przez Stronę wynika, iż nastąpiło przerwanie realizacji zobowiązania. Organ I instancji odmówił przyznania Stronie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w wariancie 2.5, 4.1 oraz 6.2 i nałożył sankcję w łącznej wysokości 103.671 zł.

Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który w dniu wyrokiem z 7 października 2020 r., sygn. akt I SA/Go 279/20, uchylił zaskarżoną decyzję w całości. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że na dzień [...] maja 2017 r. skarżący nie dysponował tytułem prawnym do działek o nr ew.: [...]. W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko organu, który nie neguje faktu, że skarżący prowadził uprawę na deklarowanych w złożonym wniosku gruntach, nie neguje również tego, że zapłacił czynsz za bezumowne użytkowanie. W prowadzonym postępowaniu skarżący nie wykazał się jakimkolwiek tytułem prawnym użytkując grunty należące do ZWRSP w sposób bezumowny. W piśmie z dnia [...] stycznia 2018 r. skarżący przedłożył wyjaśnienia dotyczące działek nr [...], w którym to jednoznacznie oświadczył, że na dzień [...] maja 2017 r. nie posiadał tytułu prawnego do powyższych działek. Dodatkowo wskazał, że poniósł czynsz za bezumowne korzystanie, aby zakończyć PRŚ (2017 – ostatni rok programu). Brak tytułu prawnego potwierdza również przedłożone przez Skarżącego pismo Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) z [...] listopada 2018 r. stanowiące odpowiedź na prośbę o naliczenie czynszu za bezumowne korzystanie z ww. działek. Załącznik do tego pisma wskazuje, że ww. działki były bezumownie wykorzystywane także [...] maja 2017 r.

W ocenie WSA w Gorzowie Wlkp. z porozumienia z [...] marca 2019 r. zawartego pomiędzy KOWR a skarżącym wynika jedynie sposób, w jaki uregulowano należności z tytułu bezumownego użytkowania majątku. Treść tego porozumienie potwierdza jedynie fakt, że w danym okresie skarżący nie posiadał tytułu prawnego do przedmiotowych działek. W treści porozumienia wskazano wprost, że zawarto je po rozpatrzeniu wniosku w sprawie o rozłożenie na raty płatności należności z tytułu bezumownego użytkowania majątku. Organy ARiMR słusznie nie kwestionowały faktu, iż skarżący na dzień [...] maja 2017 r. był posiadaczem ww. działek. Jednakże w świetle art. 18 ust. 4 z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1936 ze zm. – dalej: ustawa PROW) w celu uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, czy też płatności PRŚ do zgłaszanych działek będących w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa (ZWRSP) nie wystarczy być ich posiadaczem, lecz należy mieć również do nich tytuł prawny, a takowego skarżący do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie przedstawił. Pojęcia "tytuł prawny", o którym mowa w art. 18 ust. 4 ustawy o PROW nie można rozumieć jako bezumownego korzystania z działek.

Sąd uznał natomiast za zasadne zarzuty skargi dotyczące zasadności wykluczenia z płatności działek ew. nr: [...] oraz ustalenia kary finansowej z uwagi, iż zdaniem organu I instancji doszło do przerwania ciągłości zobowiązania. Skarżący przedłożył bowiem pismo z KOWR z [...] listopada 2018 r. (wraz z załącznikiem i jego poprawioną wersją nadesłaną 19 lutego 2019 r.) potwierdzające, że w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] stycznia 2017 r. użytkował bezumownie działki o nr [...] oraz powstałe z jej podziału działki [...], natomiast działkę nr [...] w okresie od [...] stycznia 2017 r. do [...] marca 2017 r. Za bezumowne korzystanie z tych działek, w okresie od [...] listopada 2015 r. KOWR naliczył czynsz. Okoliczność bezumownego korzystania z działek w ww. okresach potwierdza również pismo KOWR z [...] listopada 2018 r. skierowane do Kierownika Biura Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zdaniem WSA w Gorzowie Wlkp. organy obu instancji skutecznie nie podważyły wiarygodności wspomnianych dokumentów. Swoją ocenę oparły zasadniczo na dwóch grupach dowodów: decyzjach Wojewody z [...] stycznia 2017 r. oraz pismach Kierownika Wydziału Kształtowania Ustroju Rolnego i Gospodarowania Zasobem KOWR. W dokumentach tych wskazano na brak użytkowania spornych gruntów przez osoby trzecie, co w ocenie Sądu nie zaprzecza możliwości bezumownego korzystania przez Skarżącego z działki. Także z pism Kierownika Wydziału Kształtowania Ustroju Rolnego i Gospodarowania Zasobem KOWR nie wynika, że Skarżący po dniu [...] listopada 2016 r. przestał bezumownie korzystać ze zgłoszonych do płatności działek. Umowa dzierżawy obejmująca ww. działki wygasła bowiem [...] listopada 2015 r., a po jej wygaśnięciu dzierżawca (Skarżący) nie wydał przedmiotu dzierżawy i władał bezumownie w części wymienionymi działkami do [...] listopada 2016 r. Po wydaniu nieruchomości i podpisaniu protokołu – zdawczo odbiorczego Skarżący pismem z [...] lipca 2018 r. poinformował KOWR, że użytkował bezumownie ww. działki oraz, że za użytkowanie nieruchomości bez tytułu prawnego zostało naliczone wynagrodzenie.

Okoliczność, że skarżący poinformował KOWR o bezumownym korzystaniu z działek dopiero 6 lipca 2018 r., a więc po wydaniu decyzji z [...] czerwca 2018 r., w której wyjaśniono skarżącemu, że do dnia jej wydania nie wpłynął żaden dokument świadczący o ciągłości posiadania wymienionych działek ewidencyjnych, pozostaje bez wpływu na ocenę, czy po [...] listopada 2016 r. skarżący bezumownie korzystał ze wspomnianych gruntów. Z pism KOWR skierowanych do organu I instancji nie wynika bowiem, że do bezumownego korzystania nie doszło.

Zdaniem WSA w Gorzowie organy nieprawidłowo uznały, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że w okresie po [...] listopada 2016 r. skarżący nie realizował podjętego zobowiązania na działce nr [...] oraz powstałych z jej podziału działek [...], naruszając tym samym art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy PROW. W konsekwencji doprowadziło to do wskazanych w skardze naruszeń § 5 w zw. z § 13a Rozporządzenia PRŚ oraz art. 19 ust. 2 i 3 rozporządzenia (UE) nr 640/2014.

Wobec powyższego Dyrektor OR ARiMR decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji z [...] grudnia 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozparzenia przez organ I instancji. W niniejszym rozstrzygnięciu podkreślił konieczność odniesienia się przez organ I instancji do uzasadnienia ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.

W dniu [...] stycznia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności PRŚ, w której przyznano Stronie płatności PRŚ na rok 2017:

- wariant 2.5. kwota w wysokości 28 970,37 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę 292,63 zł ze względu na złożenie wniosku po terminie,

- wariant 6.2. kwota w wysokości 17 827,92 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o 180,08 zł ze względu na złożenie wniosku po terminie,

Jednocześnie odmówiono Stronie przyznania płatności PRŚ w wariancie 4.1.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż ze względu na brak udokumentowanej realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego od [...] marca 2017 r. na działce nr [...] wykluczono działki rolne zadeklarowane na ww. działce ewidencyjnej. W związku z powyższym, wobec przedeklarowania powierzchni o ponad 20% w ramach wariantu 4.1. zastosowano art. 19 ust. 1 akapit drugi Rozporządzenia nr 640/2014.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik Strony wniósł odwołanie, zaskarżając powyższą decyzję w części odmawiającej przyznania płatności PRŚ w wariancie 4.1.

Decyzją z [...] lipca 2022 r.nr [...] Dyrektor OR ARiMR utrzymał

w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Podkreślił, że warunek posiadania działki nr [...] przez cały okres podjętego 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego nie został spełniony, a strona nie posiadała skutecznego tytułu prawnego umożliwiającego przyznanie płatności PRŚ do działek rolnych zlokalizowanych w granicach przedmiotowej działki ewidencyjnej. Przedmiotowa działka, będąca do [...] stycznia 2017 r. własnością Skarbu Państwa, była przedmiotem dzierżawy skarżącego do dnia [...] listopada 2015 r. Od [...] listopada 2015 r. ww. działka była użytkowana przez skarżącgo bezumownie, bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, aż do dnia [...] listopada 2016 r., co wynika z pisma KOWR z dnia [...] listopada 2019 r. Z treści tego dokumentu wynika również, iż strona od [...] stycznia 2017 r. do [...] marca 2017 r. użytkowała część (9,47 ha) działki nr [...] w formie bezumownej, co skutkowało naliczeniem opłat za bezumowne użytkowanie.

Z kolei na mocy decyzji Wojewody z dnia [...] mara 2017 r. działka nr [...] została przekazana nieodpłatnie na rzecz Parafii Rzymsko Katolickiej [...]. Formalnie nastąpiło to w dniu [...] kwietnia 2017 r. kiedy to dysponujący gruntami Oddział Terenowy KOWR, na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego, wydał grunty zlokalizowane na działce nr [...] na rzecz Gospodarstwa [...] (dalej: GROP), który to podmiot tymi gruntami dysponuje i zarządza. KOWR wydała grunty rolne zlokalizowane na działce nr [...] na rzecz GROP w dniu [...] kwietnia 2017 r. (zob. pismo z dnia [...] listopada 2018 r. znak [...]).

Organ odwoławczy ocenił, że kluczowe znaczenie dla sprawy ma okoliczność przerwania ciągłości realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce nr [...] po dniu 19 marca 2017 r. W tym kontekście należy zauważyć, iż KOWR w piśmie z dnia [...] września 2021 r. wskazał wprost, iż nie jest możliwe naliczenie czynszu za bezumowne użytkowanie za 4 dni tj. okres od [...] marca 2017 r. do [...] marca 2017 r. albowiem - uwzględniając czas jaki upłynął oraz fakt, iż działka nie jest w zasobach KOWR - nie ma możliwości zweryfikowania, czy skarżący faktycznie użytkował daną działkę. W ocenie organu skarżący nie udowodnił, iż po dniu 19 marca 2017 r. był faktycznym posiadaczem i użytkownikiem gruntów rolnych zlokalizowanych na działce nr [...]. W toku prowadzonego postępowania nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów (oświadczenia świadków, faktury dokumentujące koszty wykonania czynności agrotechnicznych, faktury świadczące o zakupie środków ochrony roślin etc.) potwierdzających fakt posiadania i użytkowania działki nr [...]. W tym zakresie inicjatywa dowodowa skarżącego ograniczyła się do nacisków na Oddział Terenowy KOWR ukierunkowanych na to, by naliczyć czynsz za bezumowne użytkowanie ww. działki w okresie [...] marca 2017 r. (pisma z dnia [...] sierpnia 2021 r., [...] września 2021 r. oraz [...] października 2021 r.), co miałoby wpłynąć na okoliczność uznania, iż przez wskazywane 4 dni Strona realizowała zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Jednakże Oddział Terenowy KOWR, nie potwierdził okoliczności stanowiących żądanie Strony, a tym samym brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, iż Skarżący po dniu [...] marca 2017 r. był użytkownikiem działki nr [...] deklarowanej w ramach wariantu 4.1.

Organ odwoławczy podkreślił, że Oddział Terenowy KOWR w piśmie znak [...] z dnia [...] października 2021 r. nie tylko kolejny raz odmówił naliczenia czynszu za bezumowne użytkowanie działki nr [...] w okresie [...] marca 2017 r., ale też wskazał, iż w chwili, gdy Strona wniosła o naliczenie czynszu (połowa roku 2021) nie jest nawet możliwy do zweryfikowania przez KOWR aspekt użytkowania gruntów w okresie ponad 4 lata wcześniejszym.

W ocenie organu odwoławczego, iż Skarżący nie był faktycznym użytkownikiem ww. działki nie tylko od [...] marca 2017 r. do [...] marca 2017 r., ale też po tym dniu i co najmniej do dnia [...] kwietnia 2017 r. kiedy to KOWR - będący urzędowo uprawnionym podmiotem - nie potwierdzając użytkowania działki przez skarżącego wydał ją na rzecz kościelnej osoby prawnej. Tym samym nastąpiło przerwanie w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a tym samym brak jest możliwości uwzględnienia przedmiotowej działki jako kwalifikującej się do płatności PRŚ na rok 2017.

Jednocześnie Dyrektor OR ARiMR stanął na stanowisku, że umowa dzierżawy zawarta w dniu [...] marca 2017 r. pomiędzy skarżącym a GROP nie może zostać uznana za dokument potwierdzający fakt użytkowania i posiadania gruntów zlokalizowanych na działce nr [...] w okresie od [...] marca 2017 r., bowiem sama umowa nie przesądza, ze dzierżawca faktycznie użytkuje dany grunt. Przedmiotem niniejszej umowy jest m.in. działka nr [...], która w dniu podpisania umowy nie stanowiła własności GROP, a pozostawała w dyspozycji KOWR. Umowa ta w ocenie organu odwoławczego jest prawnie nieskuteczna w odniesieniu do przedmiotowej działki, albowiem została zawarta ([...] marca 2017 r.) przed przekazaniem ([...] marca 2017 r.) przez KOWR (po decyzji Wojewody) działki na rzecz Parafii Rzymsko - Katolickiej [...] i to KOWR wydał działkę na rzecz GROP, a nie Skarżący. Nawet jeśli przyjąć jako zasadne wskazania pełnomocnika Strony, ze decyzja Wojewody orzekająca o przekazaniu ww. działki na rzecz organów kościoła rzymskokatolickiego podlegała wykonaniu w dniu jej wydania, to najwcześniej od dnia [...] marca 2017 r. GROP mógł podejmować kroki prawne w zakresie przedmiotowej działki. Zatem sama umowa dzierżawy musi zostać uznana za bezskuteczną i jej treść nie ma mocy dowodowej wpływającej na rozstrzygniecie.

W związku z powyższym nie została zachowana ciągłość zobowiązania PRŚ, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia PRŚ, bowiem Strona nie udokumentowała, że po dniu 19 marca 2017 r. prowadziła działalność rolniczą na działce [...], a więc nie sposób uznać, że realizowała w tym zakresie podjęte zobowiązanie. Zadeklarowany przez Stronę obszar nie kwalifikował się do płatności rolnośrodowiskowej i w związku z tym stwierdzono przedeklarowanie powierzchni.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania:

a) naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez dokonywanie ustaleń faktycznych wprawdzie na podstawie przedstawionych przez Skarżącego dokumentów, z których jednak organ wyprowadza dowolne ustalenia, sprzeczne z logiką, zasadami doświadczenia życiowego - skarżony organ ustala, że został przez ten organ stwierdzony brak posiadania przez Skarżącego objętych zobowiązaniem działek rolnych, w szczególności na działce ewidencyjnej nr [...] w okresie 4 dni w dniach [...] marca 2017 r. - [...] marca 2017 r., co zdaniem organu powoduje przerwanie ciągłości zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach wariantu 4.1. na działkach rolnych zlokalizowanych na działce ewidencyjnej nr [...];

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a) naruszenie § 5 w zw. z § 13a Rozporządzenia PRŚ w ten sposób, że organ I instancji odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej w wariancie 4.1, a skarżony organ w tym zakresie utrzymał decyzję w mocy, podczas gdy w indywidualnych okolicznościach sprawy Skarżący:

- nieprzerwanie (w tym w 2017 r.) użytkował rolniczo grunty (realizował program rolnośrodowiskowy) na zadeklarowanej i objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym działce rolnej nr [...], wraz z zapewnieniem sobie tytułu prawnego do ww. gruntów, po tym jak z dniem [...] listopada 2015 r. wygasła umowa dzierżawy z ANR (aktualnie KOWR),

- nie przerwał realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (działań agrotechnicznych określonym planem rolnośrodowiskowym) na zadeklarowanych do płatności i objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym działkach rolnych, w szczególności na działce rolnej nr [...], lecz realizację tę kontynuował w 2017 r., co powinno być uznane za bezsporne, a w każdym razie - za udowodnione - w świetle przedłożonych przez Skarżącego dokumentów, w szczególności porozumień zawartych z KOWR w sprawie zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie w okresie od [...] listopada 2016 r. - odpowiednio dla różnych działek - do [...] stycznia 2017 r., do [...] marca 2017 r. i do [...] marca 2018 r., a także umów użyczenia i umów dzierżawy zawartych z nowym podmiotem uprawnionym do gruntów – Gospodarstwem [...] - odpowiednio od [...] stycznia 2017 r. oraz od [...] marca 2017 r.;

b) naruszające przepisy uznanie w skarżonej decyzji, że działka nr [...], co do której skarżony organ nie uznał tytułu prawnego Skarżącego w okresie 4 dni w dniach [...] marca 2017 r. - [...] marca 2017 r., można było - zdaniem skarżonego organu - wykluczyć z płatności, a tym samym nie uznać działek rolnych na niej zlokalizowanych za "obszar zatwierdzony" w rozumieniu § 5 rozporządzenia PRS, ani nie uznać ich za "powierzchnię stwierdzoną", o której mowa w art. 19 ust. 2 oraz ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, podczas gdy zagadnienie tytułu prawnego nie wpływa na kwalifikowalność powierzchni i możliwość ustalenia 36,40 ha powierzchni stwierdzonej, gdy cały obszar objęty zobowiązaniem rolnośrodowiskowym Strony, w tym z działką ewidencyjną nr [...] (dotyczącą działek rolnych K1, L1, Ł1, M1, N1) był w sposób ciągły użytkowany rolniczo w 2017 r. i realizowano na nim program rolnośrodowiskowy.

W związku z powyższym pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wobec braku sprzeciwu skarżącego, Sąd uwzględnił wniosek organu i rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, wydając wyrok na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a.).

Skarga była uzasadniona, ponieważ zaskarżona nią decyzja naruszała prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie wyrokiem z 7 października 2020 r. sygn. akt I SA/Go 279/20 WSA w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję Dyrektora OR z [...] marca 2020 r. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z uzasadnienia ww. wyroku WSA wynikało, że sąd zakwestionował w nim, jako nieznajdujące przekonującego poparcia w zgromadzonych dowodach, ustalenia organu o tym, że skarżący po 17 listopada 2016 r. nie użytkował działki nr [...] oraz działek powstałych z jej podziału, w tym: działki nr [...]. Zdaniem WSA w Gorzowie Wlkp. ustalenie takie naruszało art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy PROW. Konsekwencją oparcia decyzji o wadliwe ustalenia faktyczne było naruszenie § 5 w zw. z § 13a rozporządzenia PRŚ. Ocena prawna wyrażona przez WSA de facto nakazywała organowi ponowną ocenę dowodów (bądź uzupełnienie ich o nowe) dla ustalenia czy skarżący wykazał nieprzerwane posiadanie spornych działek a w konsekwencji nieprzerwaną realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W ponownie wydanych decyzjach organy ARIMR ustaliły, że skarżący nie wykazał jedynie, by posiadał działkę nr [...] po dniu [...] marca 2017 r. W zaskarżonej decyzji uznano, że przedstawiona przez niego umowa dzierżawy tej działki zawarta [...] marca 2017 r. nie "ma mocy dowodowej" (str. 29 zaskarżonej decyzji) i "jest prawnie nieskuteczna w odniesieniu do przedmiotowej działki" (str. 32 zaskarżonej decyzji), ponieważ wydzierżawiający - Parafia Rzymsko - Katolicka stała się właścicielem działki dopiero dnia [...] marca 2017 r. na mocy decyzji Wojewody, a nadto, działka została przekazana protokolarnie nowemu właścicielowi dopiero [...] kwietnia 2016 r. Powołano się również na pismo KOWR odmawiające naliczenia czynszu za bezumowne użytkowanie działki w dniach [...] marca 2016 r., z uwagi na brak możliwości ustalenia, czy skarżący w okresie tych 4 dni faktycznie działkę użytkował. Stwierdzono również, że skarżący nie wykazał posiadania tej działki innymi dowodami, np. fakturami.

W ocenie Sądu opisane w zaskarżonej decyzji motywy odmowy uwzględnienia oświadczenia skarżącego o nieprzerwanym posiadaniu spornej działki nie są przekonujące i nie stanowią uzasadnionych przyczyn dla uznania, że skarżący nie wykazał, że po dniu 19 marca 2016 r. posiadał sporną działkę.

Z przepisów § 2 rozporządzenia PRŚ wynika, że prawnym warunkiem dla otrzymywania płatności PRŚ jest podjęcie i kontynuacja zobowiązania rolnośrodowiskowego na gruntach będących w posiadaniu rolnika. Prawną przesłanką płatności, w odniesieniu do kolejnych lat realizacji programu jest posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem. Posiadanie (art. 336 i nast. k.c.) definiuje się jako szczególny, pozostający pod ochroną prawa, stan faktyczny, z którym prawo wiąże wiele doniosłych skutków prawnych o zróżnicowanym charakterze (tak: J. Gudowski, J. Rudnicka, G. Rudnicki, S. Rudnicki [w:] J. Gudowski, J. Rudnicka, G. Rudnicki, S. Rudnicki, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe, wyd. II, Warszawa 2016, art. 336.). Posiadanie nie jest stanem prawnym, lecz faktycznym i polega na faktycznym władztwie.

Zadaniem organu była zatem ocena, czy skarżący wykazał takie właśnie władztwo nad sporną działką nr [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednak, że organy badając spełnienie tej materialnej przesłanki do przyznania płatności, skupiły się na kwestii formalnego udokumentowania prawa do gruntu. Pominęły w tej ocenie, że posiadanie ze swej istoty ma charakter faktyczny i choć może wynikać z wykonywania rzeczowego lub obligacyjnego prawa do rzeczy, to również może mieć miejsce bez takiego tytułu. W swoim postępowaniu organy w istocie badały jednak głównie stan prawny, a nie faktyczny.

Dowodziły mianowicie, że skarżący nie mógł być posiadaczem gruntu w dniach [...] marca 2016 r., ponieważ przedłożona przez niego umowa dzierżawy gruntu z Gospodarstwem [...], reprezentującym Parafię Rzymsko - Katolicką, została zawarta [...] marca 2016 r., podczas, gdy - jak ustalono - parafia stała się właścicielem gruntu dopiero [...] marca 2016 r., przez co – jak uznano – umowa stanowiła dowód bezwartościowy.

Ocena taka jest wadliwa. Należy bowiem pamiętać, że umowa, jako czynność prawna podlega wykładni (art. 65 § 1 k.c.), przy czym w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (art. 65 § 2 k.c.). W ocenie Sądu z jej treści oraz okoliczności w jakich została można w sposób uzasadniony wnioskować, czego dowodził skarżący poprzez przedstawienie umowy na dowód ciągłości posiadania, że wolą stron była dzierżawa gruntu od momentu, w którym parafia stała się właścicielem tego gruntu. Należy też zwrócić uwagę, że umowa - na co trafnie zwrócono uwagę w skardze - zawiera oświadczenie wydzierżawiającego, iż jest właścicielem rzeczy, co skarżący mógł poczytywać za zgodne ze stanem faktycznym.

Zresztą nawet przyjmując optykę organu, oczekującego wykazania stanu posiadania na podstawie dowodów potwierdzających prawo do gruntu, należy stwierdzić, że samo błędne wskazanie początkowej daty dzierżawy nie mogło przesądzać, że umowa ta nie potwierdzała, że doszło na jej podstawie do nabycia przez skarżącego obligacyjnego prawa do spornego gruntu. Sąd dostrzega również, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił również w czym upatruje prawnej nieskuteczności umowy. Nie zakwestionował bowiem ani ważności zawartych w niej oświadczeń woli (art. 82-88 k.c.), ani nie wskazał na okoliczności skutkujące bezwzględną bądź względną nieważność czynności prawnej (art. 58 i 59 k.c.).

Za dowód podważający oświadczenie skarżącego o ciągłości posiadania działki [...] nie można również uznać protokołu przekazania gruntu przez KOWR parafii z dnia [...] kwietnia 2016 r. Ta okoliczność nie zmienia bowiem postaci rzeczy, że skarżący, mógł faktycznie władać gruntem, wykorzystując go do produkcji rolnej, jak to czynił przed 20 marca 2016 r. Co przy tym znamienne, organ nie kwestionował faktu posiadania przez skarżącego gruntu do [...] marca 2016 r. Okoliczność tę należy więc zestawić ten fakt z opisanymi okolicznościami dotyczącymi umowy dzierżawy oraz oświadczeniem skarżącego, że po 19 marca 2016 r. nie wydał gruntu KOWR, lecz w sposób niezmieniony prowadził na niej działalność objętą zobowiązaniem rolnośrodowiskowym.

O braku posiadania gruntu w dniach [...] r. nie przesądza również treść pism KOWR z [...] września 2021 r. i [...] września 2021 r., którymi odmówiono skarżącemu naliczenia czynszu za bezumowne korzystanie z działki. Należy bowiem zwrócić uwagę, że przyczyną odmowy nie był ustalony przez KOWR fakt posiadania gruntu przez inny podmiot, lecz wynikający z upływu czasu brak możliwości weryfikacji twierdzenia skarżącego o bezumownym posiadaniu gruntu w okresie 4 dni w 2016 roku.

Ostatecznie Sąd uznał, że przeprowadzona ocena dowodów nie była wszechstronna i w związku z tym naruszała art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy PROW.

Sąd nie odnosił się do zastosowania przez organ prawa materialnego, ponieważ w kwestionowanym w skardze zakresie wynikało ono z poczynionych ustaleń faktycznych, które Sąd ocenił jako naruszające prawo.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ponownie oceni materiał dowodowy, uwzględniając przy tym wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia.

Orzeczenie o kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) znajduje podstawę prawną w art. 200 p.p.s.a.