Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 771/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Referent-stażysta Izabela Wędrak, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2005 r. na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Ł. – A. A. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomoc- nienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. B. od decyzji Nr [..] z dnia [..] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. przez Inspektora Urzędu Miasta Ł., w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego M. B., na podstawie art. 4 ust. 1 – 2, art. 5 ust. l i 2, art. 3 pkt 13, art. 6 ust. l, art. 47 ust. 1 – 2, art. 8 ust. 4, art. 12 ust. l ustawy z dnia 18 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 roku, Nr 228, poz. 2255 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podał, iż decyzją Nr [...] z dnia [...] organ I instancji przyznał M. B. zasiłek rodzinny na okres od l maja 2004 roku do 31 sierpnia 2004 roku w wysokości 43,00 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji poinformował M. B. , iż warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego jest spełnienie kryterium dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. Miesięczny dochód na jednego członka rodziny w kwocie 0,00 złotych nie przekroczył określonego w przepisach progu dochodowego wynoszącego 504,00 złotych i tym samym wnioskodawcy przysługuje zasiłek rodzinny.

Od powyższej decyzji wniósł odwołanie M. B. i domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy i ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wnioskodawca podniósł, iż spełnia wymogi ustawy o świadczeniach rodzinnych i powinien mieć przyznany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170,00 złotych miesięcznie.

Organ I instancji, po zapoznaniu się z odwołaniem strony wniósł o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpoznając odwołanie podniosło, iż M. B. urodzony 14 czerwca 1985 roku jest uczniem IV klasy Liceum Ogólnokształcącego w Ł. Ukończył 19 lat i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Na podstawie decyzji ZUS stwierdzono, że od lipca 2003 roku wznowiono na rzecz M. B. wypłatę świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, z tytułu niepłacenia alimentów przez ojca. Matka wnioskodawcy żyje, a w aktach sprawy nie ma orzeczenia o zasądzeniu na rzecz wnioskodawcy alimentów również od matki.

Organ ustalił nadto, iż M. B. złożył oświadczenie, że w roku 2002 nie osiągał dochodów podlegających opodatkowaniu i nie rozliczał się z Urzędem Skarbowym. Dochód na jednego członka rodziny wyniósł 0,00 złotych, kryterium dochodowe dla rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 504,00 złotych, a więc dochód rodziny w przeliczeniu na osobę za 2002 roku nie przekroczył określonego w przepisach kryterium dochodowego.

Organ dalej wywodził, iż zgodnie z przepisem art. 4 ust. l i 2 ustawy z dnia 18 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 roku, Nr 228, poz. 2255 ze zm.) zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się.

W myśl art. 5 ust. l i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 złotych. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 złotych.

Zgodnie z przepisem art. 3 pkt. 13 powołanej wyżej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów. Zgodnie z przepisem art. 6 ust. l tejże ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, do ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z przepisem art. 47 ust. l i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w okresie od dnia l maja 2004 roku do dnia 31 sierpnia 2005 roku wysokość miesięcznego zasiłku rodzinnego wynosi: 43,00 złotych na pierwsze i drugie dziecko; 53,00 złotych na trzecie dziecko; 66,00 złotych na czwarte i kolejne dziecko. W okresie, o którym mowa w ust. l, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2002.

Dalej organ wskazał, iż w myśl art. 8 pkt. 4 powołanej wyżej ustawy do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Zgodnie z art. 12 ust. l. ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się. Dodatek ów przysługuje w wysokości 170,00 złotych na dziecko. Z powyższego wynika, że warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego dla osoby pełnoletniej uczącej się, na okres od l maja 2004 roku do chwili ukończenia 21 roku życia jest spełnienie kryterium wieku dziecka, dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę ustalonego na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w 2002 roku oraz niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub "z zasądzeniem od obojga rodziców" na rzecz osoby uczącej się alimentów.

Organ konkludując wskazał, iż prawo do zasiłku rodzinnego wygasa z chwilą ukończenia nauki, chociażby osoba uprawniona nie ukończyła 21 lat życia. Prawo do dodatków do zasiłku rodzinnego przysługuje pod warunkiem, że na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny. Dodatki do zasiłku rodzinnego nie przysługują, jeżeli nie przysługuje zasiłek rodzinny na to dziecko, choćby spełnione zostały pozostałe warunki wymagane do przyznania dodatków.

W ocenie organu w niniejszej sprawie bezsporne jest, że dochód M. B. w przeliczeniu na osobę za 2002 roku wynoszący 0,00 złotych nie przekroczył określonego w przepisach kryterium dochodowego. M. B. w chwili składania wniosku uczył się i nie ukończył 21 roku życia. Zdaniem organu niespełniona jest jednak przesłanka "zasądzenia od obojga rodziców" alimentów na rzecz wnioskodawcy. M. B. ma zasądzone alimenty tylko od swojego ojca M. B., a w aktach sprawy nie ma orzeczenia o zasądzeniu alimentów od matki.

Sumując swe rozważania organ odwoławczy podniósł, iż kodeks postępowania administracyjnego, w przepisie art. l ust. l, normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych i zgodnie z przepisem art. 19 tegoż kodeksu, organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji przeprowadził bardzo szczegółowo postępowanie wyjaśniające. Ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania świadczeń rodzinnych oraz zasady ich wypłaty. Wobec tego organ I instancji i organ odwoławczy nie mogą w sposób uznaniowy, z pominięciem przepisów ustawy, orzec o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w postępowaniu odwoławczym nie stwierdziło nieważności decyzji. W związku z tym, że decyzja organu I instancji o przyznaniu zasiłku rodzinnego została wydana w sytuacji, gdy nie spełnione zostały wymogi określone przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie.

W dniu 16 sierpnia 2004 roku od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wywiódł M. B. Skarżący podniósł, iż w ocenie organu spełnia wszystkie kryteria do przyznania zasiłku rodzinnego, za wyjątkiem tego, iż ma zasądzone alimenty wyłącznie od ojca, M. B. Skarżący podał, iż ma alimenty zasądzone podobnie jak pozostałe troje jego rodzeństwa od ojca "na ręce matki". Matka skarżącego B. B. jest osoba chorą – inwalidką, niezdolną całkowicie do żadnej pracy, co orzekła komisja lekarska w 1994 roku. Skarżący podniósł, iż nie rozumie, skąd w takiej sytuacji żądanie zasądzenia alimentów na jego rzecz od obojga rodziców. Domaganie się alimentów od matki jest w ocenie skarżącego absurdem, gdyż z orzeczenia komisji lekarskiej o stanie jej zdrowia wynika wniosek, iż ona sama wymaga opieki, a nadto ma na utrzymaniu jeszcze trójkę małoletnich dzieci. Tym samym nie jest w stanie płacić jakichkolwiek alimentów. Skarżący podniósł, iż to właśnie powyższe okoliczności sprawiły, iż znalazł się w rodzinie zastępczej, która wychowała go do ukończenia pełnoletności.

Zdaniem skarżącego niespełnienie jednego kryterium wynikającego z bezdusznego i nieżyciowego przepisu nie może przekreślić jego szansy życiowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: u.p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. 1 u.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 u.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji uchybień, które nie pozwalają na pozostawienie jej w obrocie prawnym.

Organy administracji ferujące decyzje w niniejszym postępowaniu, prawidłowo wskazały na przepisy ustawy z dnia 18 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), jako na podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Zbędne wydaje się przytaczanie w ramach niniejszego uzasadnienia konkretnych przepisów, które przywołane zostały przez organy ferujące kwestionowane decyzje. Prawidłowość owego wskazania przepisów nie wzbudza zastrzeżeń sądu. Nie była ona również kwestionowana przez skarżącego. Uwagę skupić wypada jedynie na treści przepisu art. 4 ust. 2 przywołanej powyżej ustawy stanowiącego, iż prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się.

Mając na uwadze sytuację skarżącego prawidłowo organ przyjął, iż dyspozycja tegoż przepisu obejmuje skarżącego jak osobę uczącą się. W takiej sytuacji zasadnie przywołał organ przepis art. 3 pkt 13 mówiący, iż ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów.

Nieprawidłowość kwestionowanej decyzji organu odwoławczego wynika z interpretacji powyższego przepisu art. 3 pkt 13 omawianej ustawy. Przepis ten stanowi, iż osobą uczącą w rozumieniu ustawy jest osoba pełnoletnia i ucząca się. Powyższe kryteria w sposób niebudzący wątpliwości spełnia skarżący i tak to przyjął organ. Dalszą okolicznością kwalifikującą osobę uczącą się jest jej niepozostawanie na utrzymaniu rodziców. Organ ustalił, iż skarżący jest osobą samodzielną, a zatem nie pozostaje na utrzymaniu rodziców. Przepis statuuje jednak dalej, iż nie każde niepozostawanie na utrzymaniu rodziców osoby pełnoletniej i uczącej się sprawia, iż mamy do czynienia z osobą uczącą się w rozumieniu ustawy. Przepis wymaga mianowicie, aby owo niepozostawanie na utrzymaniu rodziców nastąpiło w związku ze śmiercią rodziców lub z zasądzeniem od rodziców na rzecz owej osoby alimentów.

Powyższy zapis ustawy, w zakresie odnoszącym się do niniejszej sprawy organ odwoławczy zinterpretował w ten sposób, iż niepozostawanie na utrzymaniu rodziców winno nastąpić w związku z zasądzeniem od "obojga" rodziców na rzecz skarżącego alimentów. Powyższa wykładnia przepisu art. 3 pkt 13 omawianej ustawy obarczona jest oczywistym błędem polegającym na dodaniu do treści przepisu własnego znamienia, jeszcze dalej niż czyni to ustawa, kwalifikującego dyspozycję przepisu. Taki zabieg interpretacyjny jest niedopuszczalny z punktu widzenia znanych nauce prawa zasad wykładni.

Ustawa co prawda posługuje się zwrotem "zasądzeniem od rodziców", ale nie precyzuje bliżej tego, czy chodzi o jednego rodzica, czy też o oboje rodziców. W takiej sytuacji interpretacji powyższego zwrotu dokonać wypada analizując cały przepis. Skoro warunkiem uzyskania statusu osoby uczącej się w rozumieniu omawianej ustawy jest konieczność niepozostawania na utrzymaniu rodziców, to dalsze określenie w ustawie, w związku z jakimi zdarzeniami owo "niepozostawanie na trzymaniu" winno nastąpić, należy interpretować uwzględniając społeczny i socjalny charakter omawianych regulacji prawnych.

Ponadto domaganie się przez ustawodawcę konieczności legitymowania się przez pełnoletnią osobę ubiegającą się o zasiłek rodzinny, wyrokiem (bądź wyrokami) opiewającymi na zasądzenie alimentów od obojga rodziców, byłoby niczym nieuzasadnionym rygoryzmem prawnym i w istocie czyniłoby z owej regulacji martwy przepis. Ponadto trudno racjonalnemu ustawodawcy zarzucać, iż nie wziął w takiej sytuacji pod uwagę tego, iż sytuacja rodzinna i majątkowa rodzica może prowadzić do oddalenia żądań alimentacyjnych pełnoletniego dziecka. W takiej sytuacji pełnoletnia osoba ucząca się, z tej tylko przyczyny, iż oddalone zostało jej powództwo o zasądzenie alimentów, chociażby z uwagi na niedostatek rodzica, pozbawiona byłaby statusu osoby uczącej się w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do takich konkluzji należałoby dojść stojąc na stanowisku zaprezentowanym przez organ. Niepodobna natomiast ich zaakceptować.

W ocenie sądu, skoro ustawodawca przesłankę "niepozostawania na utrzymaniu rodziców" wiąże między innymi z zasądzeniem alimentów od rodziców na rzecz pełnoletniego dziecka, to wystarczającym dla przypisania stronie statusu osoby uczącej się, w rozumieniu omawianej ustawy, jest ustalenie, iż owo niepozostawanie na utrzymaniu rodziców ma związek z zasądzeniem alimentów chociażby od jednego z rodziców.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "a" u.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji należało stwierdzić, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzja ta nie podlega wykonaniu. (art. 152 u.p.s.a.).

Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej (art. 151 u.p.s.a.).