Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 97/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16, 156  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 i 4
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły Sędziowie: WSA Przemysław Żmich (spr.) WSA Włodzimierz Kowalczyk Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skarg K.G. i M.S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpoznaniu wniosku M.S., B.E., A.E. i M.E. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej P. z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], tom [...], karta [...], oznaczonej jako parcele nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej własność S.E..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej [...], tom [...], karta [...], oznaczonej jako parcela nr [...] i nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność S.E..

Pismem z dnia 24 lipca 1997 r. A.S., B.E., A.E. oraz M.E. (następcy prawni S.E. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] lipca 1974 r., sygn. akt [...], postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] kwietnia 1996 r., sygn. akt [...], postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 1982 r., sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] kwietnia 1997 r., sygn. akt [...]) złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...].

W dniu [...] listopada 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydał decyzję nr [...], utrzymaną w mocy decyzją organu naczelnego z dnia [...] maja 2000 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r.

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2001 r., sygn. akt I SA 1260/00 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2000 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 1999 r., wskazując, iż organ nie podjął Wszelkich możliwych działań zmierzających do uzyskania akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia.

Decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność przedmiotowego orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r., a następnie decyzją z dnia [...] września 2003 r., nr [...] organ naczelny utrzymał w mocy własną decyzję.

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt I SA 2569/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje z dnia [...] września 2003 r. oraz z dnia [...] maja 2003 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż w aktach sprawy brakuje oryginału orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1953 r. oraz dokumentu potwierdzającego, iż właścicielem przedmiotowej nieruchomości był S.E..

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 1082/05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku, złożoną przez Prezydenta Miasta P.. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż zaskarżony wyrok odpowiada prawu, aczkolwiek nie zawiera on pełnych wskazań, co do dalszego toku postępowania. Skład orzekający wyraził zarazem pogląd, iż organ naczelny nie uwzględnił w swoich rozważaniach pełnej treści przepisu art. 2 pkt 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 ze zm.), a także wskazał, iż przy ocenie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa należy posługiwać się - w braku dowodów bezpośrednich - dowodami pośrednimi - celem pełnego wyjaśnienia sprawy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1953 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość została zajęta w czasie wojny przez władze miejskie w związku z budową [...]. Nieruchomość ta pozostawała we władaniu władzy publicznej, także w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., z wykorzystaniem pod regulację [...] oraz pod zieleń parkową.

Pismem z dnia 30 stycznia 2013 r. (data wpływu) MS. oraz B.E., A.E. i M.E. złożył w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podnieśli w uzasadnieniu wniosku, iż organ naczelny nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, iż w dniu [...] kwietnia 1948 r. przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa. Zdaniem skarżących niemożność odnalezienia dokumentacji dotyczącej władania przedmiotową nieruchomością przez Skarb Państwa prowadzi do wniosku, iż władanie to nie miało miejsca. W skład wywłaszczonej nieruchomości ozn. jako parcele nr [...] i [...] o pow. [...] m2 wchodziły, zgodnie z pismem Urzędu Wojewódzkiego w P. Wydział Geodezji, Kartograﬁi, Katastru i Nieruchomości z dnia [...] czerwca 1998 r., nr [...] działki ewidencyjne nr [...] i [...] (obecne działki nr [...], [...] i [...]), obręb [...], karta mapy [...], objęte księgą wieczystą nr [...].

Stronami niniejszego postępowania nadzorczego są: R.O., M.S., K.G., M.S. - spadkobiercy A.S., która nabyła udział w spadku po Z.E. – spadkobiercy S.E. oraz B.E., A.E. i M.E. - spadkobiercy W.E., który z kolei nabył spadek po S.E., a także Miasto P.- obecny właściciel wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...].

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...] został złożony przez podmioty legitymowane, a orzeczenie z dnia [...] listopada 1953 r. weszło do obrotu prawnego i wywołało skutki prawnorzeczowe, a zatem organ był zobligowany do zbadania jego legalności przez pryzmat przepisu art. 156 § 1 Kpa.

Minister podał, że stosownie do art. 156 § 1 Kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Minister zaznaczył, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 Kpa i dlatego instytucja ta ma zastosowanie w sprawach, w których w sposób niebudzący wątpliwości wykazano zaistnienie jednej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Wszelkie wątpliwości dotyczące zgodności z prawem kontrolowanej decyzji należy zatem interpretować na korzyść pozostawienia decyzji ostatecznej w obrocie prawnym celem zagwarantowania bezpieczeństwa obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności organ wskazał, iż kontrolowane orzeczenie nie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Organem właściwym do orzekania o wywłaszczeniu był bowiem, w myśl art. 3 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 ze zm.), właściwy miejscowo wojewoda. Kompetencje wojewodów przejęły zaś, stosownie do art. 37 w zw. z art. 33 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) prezydia wojewódzkich rad narodowych.

Analizując przesłanki z art. 156 § 1 pkt 3, 4, 5, 6 i 7 Kpa, organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r., albowiem: - brak jest dowodów na okoliczność, iż orzeczenie to rozstrzygnęło sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie innym orzeczeniem, - orzeczenie nie zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, - wykonalność kontrolowanego orzeczenia nie budzi wątpliwości, - brakuje podstaw do twierdzenia, iż ww. orzeczenie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Organ w rozpatrywanej sprawie nie stwierdził też wydania przedmiotowego orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r. bez podstawy prawnej, albowiem istniał przedmiot kontrolowanego postępowania w postaci nieruchomości, co do której dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. oraz wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie. Badając drugą przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa Minister wskazał, że rażące naruszenie prawa zgodnie z utrwalonymi w orzecznictwie oraz doktrynie poglądami stanowi oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, tym samym występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Powszechny jest również pogląd, iż wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa następuje wówczas, gdy skutki wydanego rozstrzygnięcia są nie do zaakceptowania w praworządnym państwie.

Minister wskazał, że kontrolowane orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. – zwanego dalej "dekretem". Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa (art. 1 ust. 2 dekretu). Zgodnie zaś z art. 2 dekretu, wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które: 1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, 1) na cele użyteczności publicznej, 2) były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Jak wynika z treści orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r. przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez władze miasta P. na cele użyteczności publicznej - pod ukształtowanie [...] w okresie wojny 1939-1945 r. oraz pozostawała we władaniu władz miasta P. w dniu [...] kwietnia 1948 r., z przeznaczeniem na ten sam cel. Powyższe ustalenia organu wywłaszczeniowego potwierdza zgromadzony w sprawie przez organ nadzoru materiał dowodowy w postaci: - zaświadczenia Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich Zarządu Miejskiego [...] miasta P. z dnia [...] października 1949 r., nr [...], dotyczące zajęcia pod zieleń parkową sąsiedniej nieruchomości - parceli nr [...] o pow. [...] m2, położonej po tej samej stronie ul. [...] (lecz w większej odległości od [...] od przedmiotowej nieruchomości), - wniosku Zarządu Miejskiego miasta P. z dnia [...] grudnia 1949 r., nr [...] o wywłaszczenie parceli nr [...], - treści uzasadnienia orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1953 r., - materiałów historycznych, dotyczących budowy [...], m.in. przewodnika turystycznego [...], wydanego przez Wydawnictwo Miejskie w P. w 2000 r., artykułu z dnia [...] października 2012 r., opublikowanego w serwisie internetowym [...] pt. "[...]. Tak budowano [...]", a także informacji zamieszczonych w serwisie Wikipedia.pl (źródło: www.wikipedia.pl), z których wynika, że źródła historyczne zgodnie stwierdzają, iż budowę [...] rozpoczęły władze okupacyjne miasta P., a dokończyły władze polskie na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku; - oświadczenia przedstawiciela [...], złożonego do protokołu rozprawy z dnia [...] sierpnia 1999 r., stwierdzającego, iż w 1942 r. wszystkie nieruchomości, w tym m. in. przedmiotowa nieruchomość, zostały zajęte pod budowę [...].

Minister podkreślił, że budowa [...] stanowiła przedsięwzięcie o znacznych rozmiarach, albowiem sam [...] miał powierzchnię [...] ha. Tego rodzaju inwestycja z natury rzeczy miała charakter długotrwały, a nieruchomości zajęte pod realizację inwestycji nie mogły zostać objęte w posiadanie jednocześnie. Zgodnie z logiką i doświadczeniem życiowym, a także ze zgromadzonym materiałem dowodowym uzasadniona jest hipoteza, iż poszczególne nieruchomości, przeznaczone pod budowę [...], w tym pod ukształtowanie jego brzegów, były obejmowane w posiadanie przez władze miasta P. sukcesywnie, począwszy od okresu okupacji, gdy prowadzono prace polegające na [...] dookoła C.. Zgodnie z artykułem z dnia 5 października 2012 r., do prac w powyższym zakresie zmuszono [...] i jeńców wojennych, a prace kontynuowano po ll wojnie światowej decyzją Miejskiej Rady Narodowej miasta P.. Okoliczność sukcesywnego zajmowania nieruchomości nie zmienia faktu, iż [...], tereny do niego przyległe, niezbędne do korzystania z [...] oraz tereny funkcjonalnie z nim powiązane (m.in. tereny parkowe) stanowią całość gospodarczą i powinny być traktowane łącznie w kontekście ustalenia daty ich zajęcia oraz okresu ich użytkowania na cele użyteczności publicznej.

Organ odwoławczy podkreślił, że z materiałów mapowych znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż przedmiotowa nieruchomość położona była oraz obecnie jest położona w niewielkiej odległości od [...] - ok. kilkunastu metrów. Powyższa okoliczność potwierdza przydatność przedmiotowej nieruchomości na cel jakim jest regulacja brzegów [...]. Należy wskazać, iż treść aktualnej ortofotomapy (źródło: http://www.city.[...].pl/mapa_geopoz/) potwierdza, iż przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana pod regulację [...].

Zgodnie z treścią oświadczeń wnioskodawców, tylko część przedmiotowej nieruchomości została zajęta pod ukształtowanie [...]. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozostała część wywłaszczonej nieruchomości była wykorzystywana pod zieleń parkową. Okoliczność tą potwierdza zaświadczenie Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich Zarządu Miejskiego [...] miasta P. z dnia [...] października 1949 r., nr [...], jak również dokumentacja nadesłana przez Prezydenta Miasta P. jako załącznik do odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2003 r. w postaci uzasadnienia wniosku Zarządu Miejskiego [...] miasta P. z dnia [...] grudnia 1949 r., nr [...]. Z powyższych dowodów wynika, iż tereny położone po obydwu stronach ul. [...] w P. zostały przeznaczone po wyzwoleniu pod zieleń parkową i [...], co znalazło odbicie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego m. P., który uprawomocnił się z dniem [...] maja 1948 r. Powyższe dowody pozwalają na wysnucie wniosku: iż przedmiotowa nieruchomość została zajęta w okresie wojny 1939-1945 r. na cele użyteczności publicznej, tj. pod budowę [...] oraz pod zieleń parkową.

Zdaniem Ministra, za udowodnioną na podstawie zebranego materiału dowodowego należało uznać okoliczność władania na cele użyteczności publicznej przez władze miasta P. w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r. Świadczą o tym wyżej wymienione dowody, w szczególności zaświadczenie Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich Zarządu Miejskiego miasta P. z dnia [...] października 1949 r., nr [...], potwierdzające przeznaczenie przedmiotowego terenu na realizację zieleni parkowej w związku z budową [...]. Zgodnie zaś z treścią orzeczenia odszkodowawczego z dnia [...] sierpnia 1955 r., nr [...] S.E. złożył wniosek o odszkodowanie za pozbawienie go "prawa użytkowania" [władania] przedmiotowej nieruchomości od 1945 r. oraz za materiał budowlany ze zniszczonego budynku, który z kolei - zgodnie z oświadczeniem A.S. z dnia [...] czerwca 1999 r. - został "zabrany" przez władze S.E. w 1947 r. Ostatecznie dawny właściciel nieruchomości przeniósł się do W. w roku 1947 lub 1948 - jak twierdzi A.S.

Minister zaznaczył, że w toku postępowania nadzorczego spadkobiercy S.E. nie podważyli skutecznie ustaleń organu wywłaszczeniowego, iż przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu władz miasta P. w dniu [...] kwietnia 1948 r. Oświadczenia ww. stron są nieprecyzyjne i sprzeczne w zakresie podawanych dat, w których miały miejsce kluczowe dla sprawy zdarzenia jak budowa [...], czy też pozbawienie właściciela władania nieruchomością. W szczególności oświadczenie M.S. sformułowane w piśmie z dnia 20 września 2002 r. zawiera sprzeczną z danymi historycznymi informację, iż budowa [...] miała miejsce dopiero w latach pięćdziesiątych XX w., podczas gdy faktem powszechnie znanym jest, iż budowę [...] rozpoczęły już władze okupacyjne miasta P. w okresie 1939-1945 r., prawdopodobnie w 1942 r., albowiem datę tę wskazał przedstawiciel [...] na rozprawie dnia 19 sierpnia 1999 r. jako datę zajęcia nieruchomości pod przedmiotową budowę. Spadkobiercy S.E., występujący w postępowaniu nadzorczym, nie byli bezpośrednimi uczestnikami wydarzeń, których dotyczą ich oświadczenia, co ujemnie wpływa na ich wiarygodność.

Odnosząc się do pisma Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1951 r., nr [...], skierowanego do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, w którym wskazano, iż "(...) nieruchomość położona w P. przy ul. [...] ks. wiecz. [...] tom [...] k [...], parcela nr [...] i [...] została przeznaczona wg wytycznych regionalnych planów zagospodarowania przestrzennego m. P. na cele użyteczności publicznej. Nie stawia się przeszkód odnośnie przejęcia w/w nieruchomości na ukształtowanie [...]. Powyższe pismo nie podważa okoliczności zajęcia przedmiotowej nieruchomości przed datą jego sporządzenia, albowiem posługuje się określeniem "przejęcie", które odnosi się do stanu prawnego, podczas gdy zajęcie odnosi się do stanu faktycznego. Wyżej wymienioną zgodę na przejęcie nieruchomości można interpretować jako aprobatę dla późniejszego wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Uwzględniając powyższe rozważania organ nie stwierdził naruszenia art. 1 i 2 dekretu. Minister podał, że w zakresie pozostałych przepisów dekretu nie jest możliwa weryﬁkacja przedmiotowego orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r., z uwagi na nie odnalezienie przez organ, pomimo zachowania należytej staranności, akt postępowania wywłaszczeniowego zakończonego wydaniem tego orzeczenia. Skoro jednak nie jest dopuszczalne domniemanie rażącego naruszenia prawa, jako sprzeczne z art. 16 Kpa, konstytuującym zasadę trwałości decyzji ostatecznych, to należało przyjąć, iż pozostałe przepisy dekretu nie zostały naruszone. Wobec tego Minister uznał, że w odniesieniu do orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...] nie zaszła żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 Kpa.

Od decyzji Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] K.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wskazała, że z przedmiotową decyzją nie zgadza się, ponieważ w dokumentach sprawy brak jest dowodów potwierdzających fakt zajęcia nieruchomości w okresie wojny tj. od 1 września 1939 – do 9 maja 1945 na cele użyteczności publicznej. Skarżąca nie zgodziła się również ze stwierdzeniem, które poddaje w wątpliwość wiarygodność oświadczeń spadkobierców S.E. występujących w postepowaniu nadzorczym, tylko ze względu na fakt, iż nie byli bezpośrednimi uczestnikami wydarzeń.

Od powyższej decyzji skargę wniósł także M.S. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez niezastosowanie, polegające na niepodjęciu przez organ kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 80 w zw. z art. 107 § 3 Kpa poprzez niewskazanie przyczyn, z jakich organ odmówił wiarygodności dowodom przeprowadzonym z przesłuchania stron, jak również poprzez nie uwzględnienie całokształtu materiału dowodowego; 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 i 2 dekretu - nieuprawnione stwierdzenie, iż materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta w okresie wojny na cele użyteczności publicznej, tj. budowę [...]. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy oraz o dokonanie oceny prawnej przedmiotowej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań, co do dalszego postępowania, które wiązać będą organ.

W uzasadnieniu skarżący – powołując treść przepisów art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 1 - wskazał, że materiał dowodowy nie wskazuje, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta w okresie wojny na cele użyteczności publicznej, tj. pod budowę [...] oraz pod zieleń parkową. Organ jedynie odniósł się, iż spadkobiercy S.E. nie podważali skutecznie ustaleń organu wywłaszczeniowego, iż przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu władz miasta P. w dniu [...] kwietnia 1948, co więcej materiał zgromadzony w sprawie nie wskazuje, że ww. nieruchomość została zajęta na cele użyteczności publicznej.

Materiały mapowe znajdujące się w aktach sprawy stanowią, iż przedmiotowa nieruchomość położona była/jest w niewielkiej odległości od [...], według organu jest to przesłanka stanowiąca, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta ze względu na swą przydatność na cel jakim jest regulacja [...]. Zdaniem skarżącego, tego typu uzasadnianie, nic nie stanowi. Niezrozumiałe natomiast jest stanowisko organu uznające, iż materiał dowodowy w postaci oświadczeń wnioskodawców jest niewiarygodny bowiem spadkobiercy S.E. nie byli bezpośrednimi uczestnikami wydarzeń, co wpływa na ich wiarygodność. Niezaprzeczalnie wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej organ powinien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 Kpa). Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ograniczenie się w uzasadnieniu decyzji do stwierdzenia istotnych rozbieżności w materiale dowodowym bez ich wyspecyﬁkowania, a następnie próby wyjaśnienia stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania. Tym samym doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 80 w zw. z art. 107 § 3 Kpa poprzez niewskazanie przyczyn, z jakich organ odmówił wiarygodności dowodom przeprowadzonym z przesłuchania stron, jak również poprzez nie uwzględnienie całokształtu materiału dowodowego.

Skarżący wskazał, że organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstromym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki. Wyrażona w art. 7 Kpa zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, jak i do całokształtu przepisów prawnych służących "załatwieniu sprawy". Organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że organ jest obowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy oraz że organ powinien rozpatrzyć te dowody w ich wzajemnej łączności. Rozpatrując materiał dowodowy, organ administracji publicznej nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, ani też uwzględnić dowodu, którego nie ma w aktach sprawy.

Zdaniem skarżącego, organ nie podjął kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie dopuścił wszystkich dowodów, które mogłyby się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a przeprowadzone postępowanie nie wyczerpało całego materiału dowodowego. W konsekwencji w dokumentach sprawy brak jest dowodów potwierdzających fakt zajęcia nieruchomości w latach 1939-1945 na cele wskazane w orzeczeniu wywłaszczeniowym, a dokumentacja, oświadczenia stron wskazują w sposób jednoznaczny, że nieruchomość położona przy ul. [...] pozostawała we władaniu byłego właściciela, który zamieszkiwał w tym okresie w budynku znajdującym się na nieruchomości. Brak dokumentów potwierdzających fakt zajęcia przedmiotowej nieruchomości na cele użyteczności publicznej oraz na fakt jej pozostawienia we władaniu władz miejskich, w zestawieniu z oświadczeniem stron, stanem faktycznym na nieruchomości, obecnie nie zagospodarowanej, niezaprzeczalnie brak jest podstaw do przyjęcia, iż zrealizowane zostały przesłanki wywłaszczenia nieruchomości na cele użyteczności publicznej, a w szczególności nie sposób jest przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość była zajęta przez instytucje państwowe. W związku z tym doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 i 2 dekretu poprzez nieuprawnione stwierdzenie, iż materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta w okresie wojny na cele użyteczności publicznej, tj. budowę [...] - co jak ukazuje materiał zgromadzony w sprawie - było odmiennie.

W odpowiedzi na skargi Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o ich oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 98/14 połączył sprawy o sygn. I SA/Wa 97/14 i I SA/Wa 98/14 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz postanowił prowadzić je pod sygn. I SA/Wa 97/14.

W piśmie z dnia 21 października 2014 r. M.S. dodatkowo wskazał, że wprowadzenie dekretu do obrotu prawnego stanowiło akt bezprawia legislacyjnego. Twierdzenie to staje się niepodważalne na mocy orzeczenia Kompletu Całej Izby Pierwszej Sądu Najwyższego z dnia 11-12 maja 1928 r., sygn. akt I C 592/26 (Zb. Orz. 1928, poz. 98), zapadłego w paralelnej sytuacji faktycznej i prawnej. Wówczas Sąd Najwyższy stwierdził co następuje: "Wszelkie akty: władzy rosyjskiej, czy to ustawodawcze, czy też wykonawcze, na których oparta była i za których pomocą dokonana została taka konfiskata, nie były aktami prawa, lecz przejawami bezprawia, wynikającymi z zaprzeczenia Narodowi Polskiemu najistotniejszego jego prawa, jakiem jest prawo do samodzielnego bytu państwowego. W dalszej zaś części wspomnianego orzeczenia Sąd Najwyższy podniósł: "Wytworzone przez taki gwałt i bezprawie stosunki prywatno - prawne, których samo powstanie byłoby zgoła niemożliwe w Państwie Polskiem, mogły istnieć jedynie dopóty, dopóki istniał ówczesny stan polityczno - prawny i istniała władza, zdolna wymusić trwanie takiego stanu rzeczy; wówczas też, w związku z ustrojem państwowym rosyjskim dla zniesienia skutków takich konﬁskat i opartych na nich tytułów przez władze i sądy, wchodzące w skład owego ustroju, konieczny byłby zezwalający na ich unicestwienie przepis ustawy. Z chwilą jednak ustąpienia tamtej władzy, upadku tamtego ustroju i odzyskania przez Polskę niepodległości upadły również takie nielegalnie powołane do życia stosunki prywatno - prawne, jako sprzeczne z istniejącym od tej chwili stanem publiczno i prywatno - prawnym, odżyły natomiast prawa i tytuły legalnych właścicieli majątków skonﬁskowanych - o ile, naturalnie, nie zostały utracone w sposób, odpowiadający nowemu stanowi prawnemu w Państwie. Zacytowane orzeczenie Sądu Najwyższego stało się śmiałym zwiastunem doktrynalnego pojęcia "ustawowego bezprawia", którego sędziowie orzekający w przedstawianej sprawie: Prezes SN B. P., O. S., I. B., L. B., S. H., A. K., W. Z., B. W. (referent), W. M., A. S., W. K., T. M., S. N.. W. S., oraz S. S. jeszcze nie znali, a które na dobre zagościło w prawoznawstwie i judykaturze europejskiej dzięki działalności G.R., który wraz z innymi wybitnymi ﬁlozofami prawa podjął trudny temat obowiązywania aktów normatywnych Ill Rzeszy. R. wskazał w swoich pracach liczne orzeczenia Sądów niemieckich z 1946 r., odmawiające mocy obowiązującej przepisom stanowiącym faktycznie przejaw ustawowego bezprawia - np. postanowienie Sądu Okręgowego w W. stwierdzające: "ustawy ogłaszające przepadek mienia Żydów na rzecz państwa są sprzeczne z prawem natury i już w chwili ich wydania były nieważne. Koncept bezprawia legislacyjnego został dopracowany i uszczegółowiony przez orzecznictwo ETS. Pierwsze orzeczenia Trybunału nawiązujące do odpowiedzialności Państwa za działania władzy ustawodawczej pojawiły się już w latach sześćdziesiątych (np. w orzeczeniu w sprawie 6/60 –H. przeciwko Belgii, ECR 1960). Wyraźnie koncepcja ta została wyartykułowana dopiero w orzeczeniu z dnia [...] listopada 1991 r. w sprawie [...] i [...] A.F. i inni przeciwko Włochy (dot. braku implementacji dyrektywy), ECR 1991, I-5357, a następnie skonkretyzowana w orzeczeniu z dnia [...] marca 1996 r. w sprawach 46/93 i 48/93 – B. przeciwko Niemcy (dot. zakazu importu piwa) i T. przeciwko S. i inni (dot. odmowy rejestracji kutrów rybackich), ECR 1996, 1-1029. Z chwilą wejścia Polski do Unii Europejskiej sądy polskie zobligowane zostaną do uwzględniania dorobku orzecznictwa Trybunału przy wydawaniu wyroków w sprawach o szkody spowodowane bezprawnym działaniem władzy publicznej. W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE każde zaniechanie władzy krajowej w zakresie wprowadzenia dyrektywy do systemu krajowego daje poszkodowanym osobom uprawnienia do żądania wynagrodzenia przez państwo wszelkich szkód poniesionych z tego tytułu (tak w orzeczeniu z dnia [...] października 1996 r. w sprawie D. i inni przeciwko Niemcy, numer spraw 178/94, 179/94, 188/94 i 189/94, ECR 1996, I-4845).

Wobec powyższego skarżący stwierdził, że Sąd Okręgowy dysponuje adekwatnym narzędziem stwierdzenia nieważności dekretu, ponieważ pojęcie "nieaktu" (actum non existens) znajduje oparcie w licznych wypowiedziach doktryny i orzecznictwa zarówno w Polsce, jak i w całej Europie. Z "bezprawiem legislacyjnym" nierozerwalnie związana jest kwestia odpowiedzialności Państwa za szkody poniesione przez obywateli będące wynikiem bezprawnego działania władzy ustawodawczej. Bez obowiązku odszkodowawczego Państwa koncepcja ta byłaby w praktyce bezużyteczna. Konsekwentnie należy zatem uznać, że Sąd orzekający w wolnej Polsce po 4 czerwca 1989 r. nie powinien wykazywać swoistej abominacji względem trudnej kwestii obowiązywania narzuconego przez ciemiężcę zza wschodniej granicy aktu normatywnego godzącego w prawo własności Polaków - dekretu. Czym bowiem różni się sytuacja Sądu Najwyższego z 1928 r. od sytuacji Sądu dzisiejszego? Paralelizm jest oczywisty i narzucający się. W uzasadnieniu wyroku wydanego w roku 2014 r. można by śmiało kopiować całe passusy z orzeczenia z roku 1928. Upadek systemu komunistycznego w 1989 r. jest zatem także punktem w czasie, w którym, posługując się nomenklaturą SN z 1928 r., "upadły również takie nielegalnie powołane do życia stosunki prywatno - prawne, jako sprzeczne z istniejącym od tej chwili stanem publiczno i prywatno - prawnym. Dekret jest z całą pewnością aktem normatywnym godzącym w prawo Narodu Polskiego do samodzielnego bytu państwowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi nie są uzasadnione.

Zacząć należało od tego, że podstawowym warunkiem umożliwiającym stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa jest oczywistość naruszenia prawa, wynikająca z tego, że organ administracji wydający kwestionowaną decyzję zastosował przepis prawa materialnego w stanie faktycznym, w którym zastosowanie tego przepisu nie powinno mieć miejsca. Taki stan rzeczy musi zostać wykazany w sposób bezsporny. Dopiero wówczas może dojść do przełamania wynikającej z art. 16 § 1 Kpa zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej stabilność obrotu prawnego. W orzecznictwie sądowym wskazuje się na konieczność szczególnie ostrożnego korzystania z tej instytucji i ograniczenie jej stosowania tylko do sytuacji wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 902/09, LEX nr 746320; wyrok NSA z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 372/10, LEX nr 745225).

Zdaniem Sądu, w przeprowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...] nie zostało w sposób pewny wykazane, że kwestionowane orzeczenie zawiera wady nieważności z art. 156 § 1 Kpa, w szczególności, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Jak trafnie wskazał Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej kwestionowane orzeczenie zostało wydane w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. Przepis art. 1 ust. 1 dekretu przewidywał, że dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i znajdujących się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Z kolei z art. 2 dekretu wynikało, że wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które: 1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, 2) są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Z treści kwestionowanego orzeczenia wynika, że nieruchomości oznaczone jako parcele nr [...] i [...] o pow. [...] m2, stanowiące przed wywłaszczeniem własność S.E., zapisane w księdze wieczystej [...] tom. [...] karta [...] zostały zajęte celem ukształtowania brzegów [...] w okresie wojny 1939-1945 r. Prezydium WRN w P. wskazało, że w dniu [...] kwietnia 1948 r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Zarządu Miejskiego m. P., jest przewidziana na ten sam cel w planach zagospodarowania przestrzennego, jej zagospodarowanie jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności.

Aby zweryfikować zgodność z prawem kwestionowanego orzeczenia Minister podjął działania mające na celu uzyskanie akt postępowania wywłaszczeniowego, jednakże akta te nie odnalazły się (pisma Archiwum Państwowego w P. z dnia [...] marca 2002 r., [...] października 2002 r., pismo Archiwum Akt Nowych w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., pismo Urzędu Miasta P. z dnia [...] lipca 2002 r. ). Brak też akt dotyczących rozbudowy [...] w latach 50-tych XX w. (pismo POSiR z dnia [...] kwietnia 2003 r., pismo Urzędu Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2003 r.). Organowi nadzoru – jeżeli chodzi o sprawę wywłaszczeniową przedmiotowej nieruchomości – udało się uzyskać tylko kopię decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1953 r., której odpis znajduje się w zamkniętej księdze wieczystej [...] t. [...] wykaz [...] (pismo Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 2006 r.).

Wobec powyższego Minister – realizując wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 17 grudnia 2001 r., sygn. akt I SA 1260/00 oraz zawarte w wyroku NSA z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. Akt I OSK 1082/05 - wyjaśnił okoliczności dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na podstawie wszelkich dostępnych materiałów.

Postępowanie wyjaśniające wykazało, że: 1) z pozyskanych uwierzytelnionych urzędowo akt wywłaszczeniowych dotyczących sąsiedniej nieruchomości – parceli nr [...] w pobliżu ul. [...], położonej dalej od brzegu [...], niż parcele nr [...] i [...] wynika, że wywłaszczenie w 1954 r. sąsiedniej parceli nr [...] nastąpiło także w trybie dekretu, a w orzeczeniu stwierdzono, że parcela ta zajęta była pod zieleń parkową w okresie wojny 1939-1945 i w dniu [...] kwietnia 1948 r. znajdowała się we władaniu Zarządu Miejskiego m. P., na ten cel nadal jest przeznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego, a jej zagospodarowanie jest przewidziane według planu w pierwszej kolejności (decyzja nr [...] z dnia [...] marca 1954 r.); 2) w zaświadczeniu z dnia [...] października 1949 r., nr [...] znajdującym się w aktach wywłaszczeniowych sąsiedniej nieruchomości Zarząd Miejski m. P. stwierdził, że sąsiednia parcela nr [...] została w czasie wojny zajęta przez Gminę m. P. na cele użyteczności publicznej pod zieleń parkową – budowę [...], grunt o pow. [...] m2 przeznaczono do ukształtowania terenu nad zbudowanym istniejącym już [...], w dniu wejścia w życie dekretu i nadal grunt znajduje się w posiadaniu Gminy m. P.. Zagospodarowanie nieruchomości na wyżej wymienione cele jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności prawomocnego z dniem [...] maja 1948 r. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (zieleń publ. I fazy); 3) z treści orzeczenia o odszkodowaniu z dnia [...] sierpnia 1955 r., nr [...] wynika, że S.E. domagał się odszkodowania za pozbawienie prawa użytkowania nieruchomości od 1945 r. oraz za materiał budowlany ze zniszczonego budynku; 4) w piśmie z dnia 19 lutego 1998 r. M.S. wskazał, że za zgodą właściciela w latach 1945-1948 dokonano ukształtowania brzegu [...] na szerokości 2-3 m. i fakt ten pamięta córka właściciela A.S.; 5) na rozprawie przeprowadzonej w dniu 19 sierpnia 1999 r. A.H.– przedstawiciel [...] oświadczył, że [...] powstało w czasie okupacji i że w 1942 r. wszystkie tereny m.in. przedmiotowa nieruchomość zostały zajęte pod budowę [...]; 6) z ogólnodostępnych źródeł wynika, że plany powstania [...] narodziły się w czasie okupacji. Niemcy postanowili osuszyć [...] dookoła rzeki C. i utworzyć sztuczny akwen. Decyzją Miejskiej Rady Narodowej prace kontynuowano po II wojnie światowej, wydobyto ziemię, na brzegu usypano plaże, na które wysypano piasek. [...] było gotowe w 1952 r. (artykuł pt. "[...]". – TVN24 P.); 7) z pisma Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego przy Prezydium WRN w P. z dnia [...] stycznia 1951 r. wynika, że nieruchomość przy ul. [...] została przeznaczona według wytycznych regionalnych planu zagospodarowania przestrzennego m. P. na cele użyteczności publicznej. W piśmie tym stwierdzono - nie stawia się przeszkód odnośnie przejęcia w/w/ nieruchomości na ukształtowanie brzegów [...]; 8) z fragmentu kserokopii publikacji pt. " [...] w P. jako symbol niepodległości" (str. 147) wynika, że likwidację cmentarza przy obecnej ul. [...] rozpoczęli Niemcy w czasie okupacji, włączyli jego teren do zieleni [...]; 9) z kserokopii wniosku Zarządu Miejskiego m. P. z dnia 14 grudnia 1949 r. o wywłaszczenie szeregu nieruchomości położonych przy ul. [...], [...] i [...], zapisanych w KW [...] wykaz [...] (sąsiednich w stosunku do przedmiotowych parcel nr [...] i [...]) wynika, że w okresie wojny 1939-1945 przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez Gminę M. P. na cele użyteczności publicznej, pod zieleń parkową i pod budowę istniejącego [...], nieruchomość ta w dniu [...] kwietnia 1948 r. i obecnie znajduje się w posiadaniu i użytkowaniu Gminy na wyżej wymienione cele, co dokumentuje zaświadczenie z dnia [...] listopada 1949 r. Wydziału Ogrodów i Lasów Zarządu Miejskiego m. P.. We wniosku wskazano, że zgodnie z prawomocnym planem zagospodarowania przestrzennego nieruchomość jest użytkowana w podanych wyżej celach a dalsze prace potrzebne przewidziane są do realizacji w pierwszej kolejności prawomocnego z dniem [...] maja 1948 r. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Prace te zostały i zostaną całkowicie wykonane z funduszów publicznych Gminy m. P.. Powyższe znajduje potwierdzenie w kserokopii orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1961 r., nr [...]; 10) w piśmie zastępcy Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2003 r. powołano się na fragment kserokopii wniosku E.J. z dnia 29 lipca 1959 r., dotyczącego gruntu zapisanego w Kw [...] przy ul. [...], która wskazała, że okupant w roku 1941 nas wysiedlił i budynki zrównał z ziemią, co nastąpiło także z naszymi sąsiadami. W piśmie z-cy Prezydenta Miasta P. wskazano, że wyburzenie budynku S. E. nastąpiło w 1941 r. Mapy z 1937 r. i plany dzisiejsze potwierdzają, że dzisiejszy stan nieruchomości jest wynikiem działań okupanta oraz prac prowadzonych przez Miasto po wojnie. Prowadzone prace – uporządkowanie ruin wyburzonych w okresie wojny, budynków, likwidacji resztek starego cmentarza i ukształtowanie nabrzeża doprowadziły do tego, że sporna nieruchomość stała się częścią [...]; 11) z przewodnika turystycznego z 2000 r. autorstwa P.M.pt. [...]" (str. 19) wynika, że prace ziemne kształtujące [...] rozpoczęli Niemcy w latach II wojny światowej.

Zdaniem Sądu, omówione wyżej materiały wskazują, że już w czasie II wojny światowej teren [...] tzw. [...] w rejonie ulic [...], [...], [...] i [...], w tym m. in. parcele nr [...] i [...], zostały zajęte na cele użyteczności publicznej (art. 2 pkt 1 lit. d i f dekretu), w części bliższej zbiornika wodnego pod budowę [...], a w części dalszej pod miejskie tereny zielone - zieleń parkową. W latach 1941 r. w opisanym wyżej rejonie były wyburzane budynki. W 1942 r. zajęto powyższy teren pod budowę [...] w tym m.in. przedmiotowy grunt. W tym czasie wydobywano ziemię z [...], kształtowano [...], a w latach 1945-1948 ukształtowano [...], co potwierdził M.S. w piśmie z dnia 19 lutego 1998 r. W dacie wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) przedmiotowe grunty znajdowały się we władaniu Zarządu Miejskiego m. P. (art. 1 ust. 1 dekretu) jako jednostki zarządzającej i wykonawczej Miasta P. (art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego - Dz. U. Nr 35, poz. 294 ze zm.). Fakt ten potwierdził częściowo sam S.E. bowiem domagał się odszkodowania za pozbawienie prawa użytkowania nieruchomości od 1945 r. Ze zgromadzonych materiałów wynika, że przedmiotowe grunty w planie zagospodarowania przestrzennego prawomocnym z dniem [...] maja 1948 r. były przewidziane na cele użyteczności publicznej (budowę [...] i zieleń parkową), a ich zagospodarowanie było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu (art. 2 pkt 2 dekretu). W ocenie Sądu, pismo Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego przy Prezydium WRN w P. z dnia [...] stycznia 1951 r., gdzie wskazano - nie stawia się przeszkód odnośnie przejęcia w/w/ nieruchomości na ukształtowanie [...] należy rozumieć w ten sposób, że ówczesna władza zamierzała doprowadzić do wydania decyzji wywłaszczeniowej, aby uzyskać tytuł prawny do gruntu i w ten sposób ostatecznie uregulować stan prawny spornej nieruchomości.

Członkowie rodziny S.E. w składanych pismach wskazali, że: 1) do 1940 r. P. i S.E. mieszkali z dziećmi w domu. W 1940 r. S. aresztowano, żona wraz z dziećmi wyjechała na wieś. Po wojnie rodzina powróciła, budynek był w części zniszczony, a w części rozgrabiony. S. porządkował działkę do 1949 r. W 1949 r. został pozbawiony nieruchomości przez Zarząd Miejski (wniosek o stwierdzenie nieważności); 2) w 1949 r. S. został wyrzucony z nieruchomości (pismo M.S. z dnia 18 sierpnia 1998 r.); 3) S. powrócił w 1945 r. zamieszkał u brata E.E. , a później u znajomych i dalszej rodziny. Pracował na gruncie burzył wypalone mury, układał cegłę, zwoził materiały. W czasie okupacji przebywał na pracach przymusowych, a rodzina na wsi, domu pilnował stróż, mieszkali lokatorzy. W 1947 r. zabroniono mu wstępu na nieruchomość. Zabrano materiały i cegły w latach 1947 r. lub 1948 r. na skutek szykan przeniósł się do W. (pismo H.S. z dnia 28 czerwca 1999 r.); 4) w okresie 1945 r. - do początku 1947 r. S.E. rozebrał mury, oczyścił cegłę, zbierał inne materiały. W tym czasie władza zakazała mu jakiejkolwiek budowy zmuszając do opuszczenia nieruchomości. Władze zabrały cegły i materiały budowlane. Pod koniec 1947 r. ojciec przeniósł się do W. (pismo A.S. z dnia 27 czerwca 1999 r.); 5) teść uciekł z obozu w Niemczech w 1944 r. Po wyzwoleniu powrócił na nieruchomość, dom był zniszczony, nadawał się do rozbiórki. S.E. remontował dom, aby zamieszkał w nim syn Z.. W 1948 r. rodzina przeprowadziła się do W. (pismo B.E. z dnia 5 września 1999 r.); 6) dom był zamieszkały do końca wojny przez lokatorów i dozorcę. Dom został zniszczony w lutym 1945 r. Z. kończył gimnazjum w 1947 r. Jeszcze w 1948 r. przebywał przy ul. [...], kontynuował naukę. Rodzina opuściła posesję przy ul. [...] w 1948 r. dopiero po wejściu w życie dekretu. Grunt nie był zajęty w czasie wojny pod użyteczność publiczną. Stał dom, posiadanie gruntu przez rodzinę trwało do 1948 r. Niemcy zaprzestali prac w 1942 i 1943 r. Przebudowa i pogłębianie zbiornika miały miejsce w latach 1948, 1980 i 1990, po przeciwnej stronie posesji (pismo M.S. z dnia 10 września 1999 r.); 7) w 1945 r. dziadek rozpoczął odbudowę gromadząc materiały, czyszcząc cegłę. Z synem Z. nocowali w baraku – altance. Dziadek opuścił P. w latach 1948-1949 (pismo M.S. z dnia 20 września 2002 r.); 8) w czasie okupacji rodzina powracała na posesję kontaktując się z dozorcą domu, składając lub zabierając rzeczy gospodarstwa domowego (pismo A.S. z dnia 26 czerwca 2003 r.); 9) dom nie został rozebrany. Ze zdjęcia z sierpnia 1941 r. wynika, że istniał i był zamieszkały przez właściciela i jego lokatorów. Regulacji [...] dokonano w latach 70-tych. W 1947 r. część rodziny - żona S.E. i dzieci zamieszkiwali w W.. Dziadek został wyrzucony z posesji w 1948 r. wraz z synem (pismo M.S. z dnia 26 czerwca 2003 r.).

Zdaniem Sądu, z powyższych oświadczeń wynika, że S.E. mieszkał na nieruchomości przy ul. [...] do 1940 r. Po aresztowaniu i skierowaniu na prace przymusowe powrócił na nieruchomość w 1945 r. Jego rodzina po aresztowaniu przeniosła się na wieś, czasami powracała na posesję przy ul. [...], aby kontaktować się z dozorcą. W czasie wojny budynek mieszkalny zamieszkiwali lokatorzy i dozorca. Po wojnie S.E. porządkował posesję, gromadził materiały budowlane, odzyskiwał cegły. Pomagał mu syn Z.. Ze złożonych oświadczeń wynika, że już w 1945 i 1947 r. ówczesna władza sprzeciwiała się działaniom budowlanym dokonywanym na gruncie przez S.E., w tym czasie przejęte zostały zgromadzone na posesji materiały i cegły - oświadczenia z pkt 3) i 4). Zdaniem Sądu, najbardziej wiarygodna jest data 1945 r., dotycząca pozbawienia korzystania S.E. z nieruchomości, ponieważ tę datę wskazywał sam S.E., domagając się odszkodowania za pozbawienie go użytkowania nieruchomości od 1945 r., co wynika z treści decyzji odszkodowawczej. Jeżeli chodzi o moment opuszczenia posesji, to najbardziej wiarygodny jest 1948 r., ponieważ Z.E. ukończył szkołę w 1947 r., a na rok 1948 najczęściej wskazują członkowie rodziny S.E. w swych oświadczeniach.

Za wiarygodne Sąd uznał twierdzenia M.S. odnoszące się do okresu wykonywania prac związanych z budową J.M. wynikające z pisma z dnia 19 lutego 1998 r., gdzie strona wskazała, że za zgodą właściciela dokonano ukształtowania [...] w latach 1945-1948. To oświadczenie jest spójne ze zgromadzonym w niniejszej sprawie materiałem dowodowym. Tego waloru nie mają późniejsze twierdzenia wskazujące, że przebudowa i pogłębianie zbiornika miały miejsce w latach 1948, 1980 i 1990 i że działania te miały miejsce po przeciwnej stronie posesji (pismo M.S. z dnia 10 września 1999 r.) oraz że regulacji [...] dokonano w latach 70-tych. XX w. (pismo M.S. z dnia 26 czerwca 2003 r.).

Zdaniem Sądu, fakt zamieszkiwania w czasie wojny na posesji przy ul. [...], czy to przez rodzinę S.E., czy to przez lokatorów i dozorcę domu nie jest argumentem przemawiającym za wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07 (OTK-A 2008/10/175) z brzmienia przepisów dekretu wynika jednoznacznie, że akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia. Z drugiej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele.

Wobec tego wywłaszczenie w trybie dekretu mogło się wiązać się z samym zajęciem nieruchomości, rozumianym jako zarezerwowanie w okresie II wojny światowej określonych terenów na cele użyteczności publicznej, których zagospodarowanie przewidziane było do dalszej realizacji w planie zagospodarowania przestrzennego. Władanie spornym gruntem w dacie wejścia w życie dekretu przez organ jednostki samorządu terytorialnego potwierdził S.E. domagając się odszkodowania za pozbawienie korzystania z gruntu od 1945 r. Podawany przez członków rodziny zabór mienia i nakaz opuszczenia posesji przez poprzednika prawnego skarżących jako forma manifestacji władania gruntem przez podmiot publicznoprawny dla swoich celów dotyczy najwcześniej lat 1945 i 1947, a więc okresu wcześniejszego, niż data wejścia w życie dekretu. Ze zgromadzonych w sprawie materiałów w konfrontacji z oświadczeniami członków rodziny S.E. wynika, że "zajęcie" nieruchomości, o którym mowa w art. 1 ust. 1 dekretu przejawiało się poczynieniem na części przybrzeżnej przedmiotowej nieruchomości, już w czasie II wojny światowej, prac mających na celu ukształtowanie [...], które kontynuowano po wojnie. Jeżeli chodzi o część spornej nieruchomości położoną dalej od brzegu, grunt już w czasie II wojny światowej został zarezerwowany pod zieleń parkową i jej dalsze zagospodarowanie w tym celu było aktualne w dacie wejścia w życie dekretu. Fakt zamieszkiwania w budynku przy ul. [...] w czasie II wojny światowej świadczy jedynie o tym, że wówczas zajęciu przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2 po użyteczność publiczną nie stało na przeszkodzie faktyczne wykorzystywanie jej fragmentu, gdzie posadowiony był budynek, na cele mieszkalne.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. P. z dnia [...] listopada 1953 r., nr [...] są zgodne z prawem. Kwestionowane orzeczenie miało podstawę prawną w ówcześnie obowiązującym dekrecie wywłaszczeniowym z 1948 r., którego, ani organ nadzoru, ani Sąd nie mogły pominąć przy podejmowaniu rozstrzygnięć. Sposób rozstrzygnięcia w zakresie legalności orzeczenia wywłaszczeniowego ma pokrycie w materiale dowodowym sprawy. Brak akt wywłaszczeniowych zawęził ocenę legalności orzeczenia wywłaszczeniowego, w aspekcie podstaw nieważności z art. 156 § 1 Kpa, tylko do tych przesłanek wywłaszczenia, które wynikają z treści kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.