Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 469/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 16 marca 2022 r., nr SKO.421.158.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

D. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 16 marca 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tuchomiu, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Tuchomie z 14 lutego 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tuchomiu, z upoważnienia Wójta Gminy Tuchomie, w dniu 14 lutego 2022 r. rozpoznając wniosek D. F. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką L. W.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1, 1a, 1b oraz 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a następnie wskazał, że na wnioskodawczyni ciąży zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz, że zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 18 lutego 2021 r. Sprawowanie opieki przez wnioskodawczynię nad matką potwierdził wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lipnicy w dniu 7 lutego 2022 r. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Bytowie z dnia 21 października 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, co zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. jest równe znacznemu stopniowi niepełnosprawności. Niepełnosprawność matki skarżącej powstała w 2020 r., kiedy miała ukończone 72 lata, wobec czego, w ocenie organu, nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, co prawda uznał, iż wspomniany artykuł jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jednak odnosząc się do skutków rozstrzygnięcia Trybunał w uzasadnieniu nadmienił m.in., że orzeczenie nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.

Rozpoznając odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 16 marca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji wskazał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być wiek, w którym wystąpiła niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, gdyż przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej się strony oraz ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych.

Odmawiając jednak przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium miało na uwadze, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W takim kontekście także sam fakt legitymowania się przez podopiecznego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bądź równoważnym) nie jest wystarczającą przesłanką uprawniającą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą zastępującą uzyskiwanie wynagrodzenia przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powinna być rozumiana jako wstąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Nie musi być to przy tym praca np. na pełen etat, czy inny rodzaj aktywności zawodowej wypełniającej opiekunowi cały czas. Jak natomiast wynika z dokonanych w toku postępowania ustaleń, zwłaszcza w ramach wywiadu środowiskowego, matka strony mimo trudności w poruszaniu się i dolegliwości bólowych, jest w miarę samodzielna, pozostaje pewną część dnia bez opieki, co dotyczy zwłaszcza godzin nocnych. Zakres działań opiekuńczych, które wykonuje strona nad swoją matką sprowadza się do przygotowywania posiłków, pomocy w wizytach lekarskich, czasem pomocy w innych czynnościach życia codziennego. Dodatkowo strona sprząta, pomaga w utrzymaniu domu, pali w piecu, dba o opał, realizuje recepty. Opisane czynności nie wymagają rezygnacji z pracy, bądź jej niepodejmowania. Wobec powyższych ustaleń nie ma mowy o szczególnych potrzebach osoby niepełnosprawnej, jak chociażby konieczność stałego kontrolowania parametrów życiowych, w tym kontrola poziomu np. insuliny, czy kontrola podawanie leków mających ratować bezpośrednio życie, w przypadku zaniechania danej dawki, stosownie do aktualnego stanu zdrowia. W ocenie Kolegium, na podstawie dokonanych ustaleń podczas wywiadu środowiskowego, jasnym jest, że rozmiar obowiązków strony związanych z opieką nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy, chałupniczo, czy na zlecenie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Przedmiotowe świadczenie nie stanowi dochodu zastępczego, lecz winno służyć możliwości podjęcia się opieki w związku z rezygnacją z aktywności zawodowej, gdy jest ona konieczna i nie można jej inaczej zorganizować, o czym nie ma mowy w niniejszej sprawie. W ocenie Kolegium, przy właściwym zorganizowaniu pomocy, strona może pogodzić aktywność zawodową, w tym aktywność, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, z opieką nad matką w opisanym przez nią zakresie.

W skardze na powyższą decyzję D.F. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ odwoławczy, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad jej matką, podczas gdy związek przyczynowo – skutkowy istnieje. W ocenie skarżącej, nie wyjaśniono wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu jej opieki nad matką przez co naruszono jej prawo do otrzymania rozstrzygnięcia realizującego słuszny interes strony. Skarżąca wskazała, że organ w sposób nieuprawniony stwierdził, że stan jej matki jest na tyle dobry by mogła funkcjonować znaczną część dnia samodzielnie, co umożliwiałoby podjęcie opiekunowi pracy. Strona nadmieniła, że wykonuje wszystkie czynności w stosunku do osoby wymagającej opieki, nie tylko te podstawowe, lecz także kluczowe do jej egzystowania. W opiece nad niepełnosprawną matką brak jest też pomocy ze strony innych osób zatem skarżąca zobowiązana jest wszelkie czynności wykonywać samodzielnie. Stan zdrowia matki skarżącej powoduje, że wymaga ona wsparcia w niektórych czynnościach, w tym w związku w zakresie własnej fizjologii, a nadto nie można pozostawić jej samej bez opieki przez wzgląd na ryzyko zasłabnięcia czy omdlenia. Pogorszeniu uległ także stan zdrowia psychicznego matki skarżącej, co powoduje konieczność zajęcia się jej dobrostanem psychicznym i niepozostawiania jej samej sobie.

W ocenie skarżącej, częstotliwość, zakres i intensywność udzielanej przez nią pomocy i opieki wobec jej niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki uniemożliwia jej podjęcie obecnie zatrudnienia, zwłaszcza w kontekście okoliczności pominiętych przez organy obu instancji, a mianowicie faktu, że skarżąca do 31 grudnia 2021 r. świadczyła osobiście stałą, długotrwałą opiekę nad ojcem. Oboje rodzice skarżącej mieszkali razem i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca otrzymywała z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem od 18 lutego 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne. Pełniąc opiekę nad ojcem, stale przebywając w domu rodziców, opiekowała się również i matką, która bez jej wsparcia i obecności potrzebowałaby co najmniej usług opiekuńczych w związku ze swoim stanem zdrowia. W dniu 31 grudnia 2021 r. zmarł ojciec skarżącej, a matka pozostałaby sama bez niezbędnej opieki, gdyby skarżąca podjęła zatrudnienie. Dodatkowo w związku z zaistniałą sytuacją znacząco pogorszył się stan zdrowia psychicznego matki skarżącej, która stale leczy się w związku ze zdiagnozowaną depresją. Pozostawienie jej nagle w związku z ustaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i koniecznością podjęcia pracy przez skarżącą, bez świadczonej jej dotychczas stałej opieki jest dla niej niezrozumiała, ponieważ tym bardziej teraz tej opieki potrzebuje. Strona nie zgodziła się z tezą przyjętą w treści decyzji przez Kolegium, że ponieważ jej matka pozostaje przez pewną część dnia bez opieki, co dotyczy zwłaszcza godzin nocnych, to sprawowanie opieki nad matką nie wymaga rezygnacji z pracy, bądź jej niepodejmowania. Z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wkluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Strona wskazała, iż jest świadoma konieczności zajścia w sprawie bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Zdaniem skarżącej, potrzeby jej niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń, zwłaszcza pogorszenia się stanu zdrowia psychicznego, rzutującego na jej kondycję fizyczną i samodzielność, powodują, że zakres opieki, jakiej obecnie wymaga, uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek zakresie, przynajmniej w najbliższym czasie.

Skarżąca mieszka w miejscowości oddalonej o ok. 9 km od domu jej matki. Każdorazowy wspólny wyjazd do lekarzy do miasta powiatowego (ok. 25 km) czy też nawet do lekarza rodzinnego (12 km) wiąże się nie tylko z kosztami, ale i czasem, który trzeba poświęcić na przygotowanie i realizację wizyty. Matka skarżącej jest osobą poruszającą się przy pomocy kuli, każdy ruch sprawia jej ból. W miesiącu skarżąca średnio dwa razy zabiera matkę do lekarza rodzinnego, do tego dochodzą wizyty u kardiologa. Przez wzgląd na wysokie ryzyko komplikacji matka strony nie zdecydowała się na kolejną operację kręgosłupa i przyjmuje codziennie silne leki przeciwbólowe i ogranicza się maksymalnie z jakąkolwiek aktywnością. Zabiegi pielęgnacyjne i podstawowe czynności dnia codziennego związane również z prowadzeniem gospodarstwa domowego w związku tym, że matka skarżącej jest osoba niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą na co dzień opieki ze strony innych osób, są czasochłonne. Skarżąca wykonuje je obecnie rezygnując z własnej pracy zawodowej i kosztem własnej rodziny, mimo że ustawodawca przewidział w takich sytuacjach pomoc państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei na podstawie art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca – D. F. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – L. W., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Bytowie z dnia 21 października 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. W przywołanym orzeczeniu wskazano, że trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej stwierdza się od 10 sierpnia 2020 r. We wniosku skarżąca złożyła oświadczenie, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 18 lutego 2021 r.

Organ I instancji odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że co prawda skarżąca nie podejmuje pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. w związku ze sprawowaną opieką, potwierdzoną przeprowadzonym wywiadem środowiskowym w dniu 7 lutego 2022 r., jednakże uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wynika, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 10 sierpnia 2020 r., zatem powstała po ukończeniu przez nią 18. roku życia, jak również po ukończeniu przez nią 25. roku życia. Według organu przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nadal ma zastosowanie, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) – z uwagi na brak działań ustawodawcy – nie zmienia we wskazanym zakresie sytuacji prawnej skarżącej.

Z kolei Kolegium, jako zasadniczy powód odmowy przyznania świadczenia wskazało na brak spełnienia przez skarżącą przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że – mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) – należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W tej ostatniej kwestii Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym – opierając się na jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części wskazanego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została na mocy ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kolegium słusznie przyjęło zatem, że data powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki matki skarżącej nie wpływa na zasadność przyznania przedmiotowego świadczenia, a zatem organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W tej sytuacji ocenie poddać należało stanowisko Kolegium co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ dokonane w toku postępowania przed organem I instancji ustalenia pozwalają przyjąć, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium stwierdziło, że samodzielność matki skarżącej wyklucza konieczność stałej i długotrwałej opieki uzasadniającej przyznanie świadczenia.

W opinii Sądu, analiza całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką.

Z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że u matki skarżącej stwierdzono niezdolność do samodzielnej egzystencji. W myśl definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jest równoznaczna ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje opiekę w zakresie wymaganym w orzeczeniu. Organy orzekające w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie są powołane do weryfikacji samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zadaniem organów w niniejszej sprawie była natomiast konfrontacja czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez skarżącą z normatywnie określonym zakresem czynności niezbędnych do świadczenia osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 lutego 2022 r. pracownik socjalny ustalił, że L. W. jest po operacji odcinka lędźwiowego kręgosłupa, ma problemy z poruszaniem się, ciągle odczuwa silne bóle, w związku z czym nie jest w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. Bóle kręgosłupa i nóg nie pozwalają jej na wykonywanie czynności życia codziennego. Matka skarżącej cierpi także na dolegliwości kardiologiczne, a problemy z nieregularnym ciśnieniem powodują u niej częste zasłabnięcia, źle sypia. Po śmierci męża ma również stany depresyjne, często płacze i popada w stany bezsilności, a stan ten wymaga towarzyszenia jej na co dzień.

Z akt sprawy, w tym z oświadczeń skarżącej wynika, że w związku ze sprawowaną opieką nad matką skarżąca wykonuje następujące czynności: mycie, kąpanie, przygotowywanie i podawanie leków, pranie, prasowanie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, realizowanie recept, dbanie o regularne badania, mierzenie ciśnienia, opłacanie rachunków, wychodzenie na spacery, palenie zimą w piecu i dbanie o opał. Skarżąca nie mieszka z matką, ale przyjeżdża do niej codziennie rano, przebywa u niej cały dzień, i wraca do domu na noc, a w razie potrzeby zostaje również na noc. Dodatkowo w oświadczeniu z 7 lutego 2022 r. matka skarżącej potwierdziła, że skarżąca przebywając u niej codziennie od rana pomaga jej przy wszystkich czynnościach, z którymi ona ze względu na swoją niepełnosprawność nie radzi sobie. Skarżąca pomaga jej w higienie osobistej, myciu głowy, przygotowywaniu i podawaniu leków, czynnościach domowych (pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy), organizuje wizyty lekarskie, realizuje recepty. Podopieczna wskazała, że ma nieregularne ciśnienie, problemy w samodzielnym poruszaniu się, zdarzają się częste zasłabnięcia w dzień i w mocy.

Ujawnione w toku postępowania okoliczności, których nie podważyło Kolegium, potwierdzają adekwatność niezbędnej opieki sprawowanej nad niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji matką skarżącej względem zakresu potrzeb określonych w orzeczeniu. Zdaniem Sądu, stwierdzenie, że matka skarżącej mimo trudności w poruszaniu się i dolegliwości bólowych jest w miarę samodzielna, ponieważ, w ocenie Kolegium "jest w stanie przynajmniej przez część dnia pozostać bez opieki, co dotyczy zwłaszcza godzin nocnych", jest bezpodstawne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, którym orzekające organy są związane. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności domowe, spożywać posiłki, czy poruszać się nie może w żaden sposób przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy.

Zdaniem Sądu, sporządzony wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

W okolicznościach niniejszej sprawy akcentowana przez Kolegium okoliczność, że stan zdrowia matki skarżącej nie wymaga stałego kontrolowania parametrów życiowych, w tym monitorowania poziomu insuliny czy też podawania leków mających bezpośrednio ratować życie, nie przekreśla niezbędności opieki sprawowanej nad nią przez skarżącą w szerokim zakresie. Z ujawnionych okoliczności faktycznych nie wynika natomiast, aby jakiekolwiek czynności życia codziennego matka skarżącej mogła wykonywać samodzielnie. Twierdzenia Kolegium w tym zakresie uznać należało za bezpodstawne.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej

o sprawowaniu przez nią opieki nad matką w sposób stały, długotrwały i kompleksowy. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi.

Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, w orzecznictwie podkreśla się, że opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi jednak oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby L. W., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia. Charakteru opieki sprawowanej nad matką oraz jej wpływu na możliwości aktywizacji zawodowej skarżącej nie podważa fakt oddzielnego zamieszkiwania skarżącej, albowiem pozostaje ona do dyspozycji matki i w gotowości do niesienia pomocy również, wówczas, gdy na noc wraca do domu. Pozostawanie matki samej na noc nie stanowi okoliczności uzasadniającej twierdzenia Kolegium o możliwości podjęcia przez skarżącą pracy.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącą opieki nad matką oraz ich związek z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie został przez Kolegium podważony w sposób, który uzasadniał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego o braku istnienia związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Nawet ewentualna potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego w związku z upływem czasu, nie wykracza poza kompetencje Kolegium wynikające z art. 136 § 1 k.p.a.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w odpowiedzi na skargę złożył organ, a skarżąca w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.