Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2756/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4,5,8)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 1, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 139,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 5 ust. 2 pkt 1, par. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 164 poz 1314
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia [...] lipca 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19 - 22 marca 2013 r., powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości Nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. (dalej: Komisja Egzaminacyjna), wydaną na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, z późn. zm.; dalej: u.r.p.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: K.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania M. T., syna J. i M. (zdającego, skarżącego) od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

Powołaną wyżej uchwałą Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia uchwały wynika, że skarżący z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu ocenę dostateczną, zaś z piątej części egzaminu (prawo administracyjne) ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W złożonym od w/w uchwały odwołaniu zdający zakwestionował oceny niedostateczne wystawione za rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego (druga część egzaminu) oraz z zakresu prawa administracyjnego (piąta część egzaminu) i uzasadniając swoje stanowisko wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i stwierdzenie uzyskania przez odwołującego pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p., polegające na nie uznaniu przez Komisję Egzaminacyjną zdolności zdającego egzamin radcowski do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz stwierdzenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, wskutek niesłusznego wystawienia jednej oceny cząstkowej niedostatecznej z drugiej części egzaminu i jednej oceny cząstkowej niedostatecznej z piątej części egzaminu.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości odnosząc się do odwołania w zakresie drugiej części egzaminu (tzn. prawa karnego) stwierdziła, że w rozpatrywanej sprawie przede wszystkim należy ocenić czy rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego zachowuje wymogi formalne, czy zastosowano w niej właściwe przepisy prawa, czy wynika z niej prawidłowość ich interpretacji oraz czy zdający zaproponował poprawny sposób rozstrzygnięcia postawionego przed nim problemu, uwzględniający interes reprezentowanej przez niego strony. Należy także ocenić czy sporządzone opracowanie czyni zadość wymogom profesjonalnego opracowania prawniczego. Nie bez znaczenia jest także dla oceny kwestia, czy ewentualna kontrowersyjna koncepcja, zarzut lub wniosek są w interesie klienta, a gdyby nawet nie zostały uwzględnione przez sąd, to czy to pogarszałoby procesową lub merytoryczną sytuację klienta. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że rolą radcy prawnego jest poszukiwanie, także na drodze sądowej, wszelkich zgodnych z prawem, dróg obrony interesu swojego klienta. Oznacza to, że radca prawny jest uprawniony do takiego przedstawiania interesu swojego klienta, który nie zawsze jest zgodny z tzw. wypracowaną linią orzecznictwa i przeważającym poglądem. Granicą takiego uprawnienia jest to, aby radca prawny, w sposób rażący albo całkowicie niezgodny z prawem, nie bronił interesu klienta.

Zdaniem Komisji Odwoławczej, bez wątpienia sporządzenie apelacji jest, z punktu widzenia klienta, rozwiązaniem prawidłowym. Apelacja powinna zostać sformułowana w taki sposób, iż przedstawione zarzuty świadczą, iż egzaminowany wykazuje wiedzę i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu radcy prawnego. Pomoc prawna, której świadczenie jest podstawowym powołaniem radcy prawnego ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Wymaga to bezsprzecznie posiadania odpowiedniej wiedzy zarówno teoretycznej, jak i praktycznej, której formę weryfikacji stanowi egzamin zawodowy.

Bez wątpienia najistotniejszą kwestią zadania z prawa karnego było dostrzeżenie przez egzaminowanych błędów Sądu Rejonowego, które spowodowały wydanie niekorzystnego, z punktu widzenia klienta, wyroku. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż przy konstruowaniu zarzutów apelacji należy mieć na uwadze art. 434 § 1 kpk, zgodnie z który sąd może orzec na niekorzyść oskarżonego tylko wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek odwoławczy.

W stanie faktycznym spraw należało wskazać następujące błędy Sądu Rejonowego:

I. obrazy prawa procesowego mające wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 kpk) oraz błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia:

1) art. 7 kpk poprzez stwierdzenie, iż brak potwierdzenia zeznań pokrzywdzonej innym dowodem skutkuje ich niewiarygodnością;

2) art. 391 § 1 kpk w zw. z art. 186 § 1 a contrario kpk poprzez przyjęcie, że odmowa składania zeznań przez świadka A. R. była skuteczna;

3) art. 167 kpk i art. 366 § 1 kpk poprzez niedopuszczenie dowodu w postaci zeznań świadka T., która miała wiedzę na temat sytuacji faktycznej pomiędzy stronami;

4) 2 ust. 1 pkt 4 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych;

II. obrazy prawa materialnego:

1) art. 115 § 2 kk poprzez przyjęcie, iż przy ocenie społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę niekaralność oskarżonego;

Dodatkowo możliwe było podniesienie innych zarzutów skierowanych przeciwko karze lub środkach karnych, w tym:

- naruszenia art. 46 § 1 kk poprzez zasądzenie niższej kwoty zadośćuczynienia, niż wnioskowana przez oskarżycielkę posiłkową;

- naruszenia art. 41 a § 1 kk poprzez nie wydanie orzeczenie w zakresie nakazu opuszczenia domu;

Skarżący sporządził apelację. Komisja uznała, że skarżący sporządził apelację spełniającą wymogi formalne.

Niemniej nawet gdyby przyjąć prawidłowość pod względem formalnym niniejszej apelacji, to samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej. W tym względzie samo przyjęcie pisma i ewentualne rozstrzygnięcie Sądu nie ma znaczenia dla sprawy, o ile egzaminowany nie wykazał się niezbędnymi cechami do wykonywania pracy radcy prawnego.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów podniesionych przez skarżącego Komisja Odwoławcza co do zasady nie znalazła podstaw do jego uwzględnienia i zmiany oceny wystawionej przez egzaminatorów. Brak jest podstaw do uznania, iż doszło do naruszenia art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 u.r.p. Z akt sprawy, sporządzonych opinii oraz uchwały Komisji Egzaminacyjnej wynika, iż został oceniony całokształt materiału w sposób prawidłowy i nie naruszający wyżej wskazanych przepisów przez niezależnych od siebie egzaminatorów.

Skarżący w swojej pracy zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego w "części dotyczącej kary" oraz zarzucił "niezastosowanie środka karnego określonego w art. 39 pkt 2e kk (...) w zw. z art. 41 a § 1 kk". Jednocześnie skarżący wniósł, aby obok orzeczonej w wyroku kary oraz środków karnych "zastosować względem oskarżonego środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym na okres 10 lat" (str. 2 apelacji).

W pierwszej kolejności organ stwierdził, że zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania z prawa pracy nie może zostać ocenione pozytywnie.

Skarżący co prawda zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego jednakże tylko co do kary. Z treści pracy nie wynika w jakikolwiek sposób, aby dostrzegł błędy jakie w swoim postępowaniu popełnił Sąd Rejonowy.

W ocenie Komisji, w interesie osoby, którą skarżący reprezentował, było uzyskanie wyroku skazującego oskarżonego za zarzucane mu przestępstwo oraz nałożenie stosownych środków karnych. Wywodzenie apelacji o treści zaproponowanej przez skarżącego, nawet wniesionej na niekorzyść oskarżonego, nie zabezpieczało interesów osoby reprezentowanej przez skarżącego. To radca prawny sporządził i wniósł apelację, pomijając nawet stanowisko co do wysokości zadośćuczynienia o jakie wnosiła oskarżycielka posiłkowa (k. 32 zadania). Stąd w żadnym wypadku nie można mówić, aby wniesiona apelacja o treści przedstawionej przez skarżącego zabezpieczała interesy oskarżycielki posiłkowej.

Komisja podkreśliła, iż zadaniem fachowego pełnomocnika, jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w najszerszym zakresie zabezpieczyć interesy klienta, samo zaś wniesienie apelacji, która nie podlega odrzuceniu i podlegać będzie rozpoznaniu nawet w przypadku trafnie skonstruowanych i podniesionych zarzutów prawa procesowego, nie pozwala na uznanie, iż skarżący jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zgodnie bowiem z art. 364 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Stosownie do artykułu 365 u.r.p., oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonuje się biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie warunków formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Zadaniem profesjonalnego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby zabezpieczała ona w jak najszerszym zakresie interes strony.

W tym względzie Komisja Odwoławcza podzieliła stanowisko egzaminatora G.

Komisja Odwoławcza nie podzieliła oceny wystawionej przez SSA S. S., który pomimo wytknięcia wielu błędów w apelacji, jak i pominięcia istotnych kwestii zadania, stwierdził, iż "zdający przy rozwiązywaniu tego zadania wykazał się dostateczną umiejętnością stosowania przepisów prawa i ich interpretacji (str. 1 opinii).

Komisja Odwoławcza nie zgadza się z takim stwierdzeniem, zwłaszcza w kontekście samej treści opinii, w której egzaminator wskazał, iż skarżący "nie postawił oczywistych zarzutów obrazy przepisów postępowania (art. 7 kpk, art. 410 k.p.k., art. 391 § 1 k.p.k. w zw. z art. 186 § 1 k.p.k., art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k., tudzież zarzutu błędnych ustaleń faktycznych) Nie dostrzeżono także obrazy prawa materialnego - art. 115 § 2 k.k., polegającego na ujęciu uprzednie niekaralności oskarżonego, jako okoliczności wpływającej na stopień społecznej szkodliwości czynu w sytuacji, gdyż de facto nie mieści się ona w w/w przepisie" (str. 1 opinii).

Aktualnie skarżący twierdzi, iż "rozwiązanie zadania z prawa karnego, zaproponowane przez zdającego egzamin radcowski, związane jest z istotnymi aspektami sprawy, których egzaminator zupełnie nie dostrzegł. Tymi szczególnymi okolicznościami sprawy są istniejące stosunki rodzinne pomiędzy oskarżonym, oskarżycielką posiłkową oraz świadkiem. Oskarżony pozostaje w związku małżeńskim z oskarżycielką posiłkową, a ponadto oskarżonego i oskarżycielkę posiłkową łączy ze świadkiem pokrewieństwo w linii prostej (rodzice i córka).

Apelacja składana w imieniu oskarżycielki posiłkowej musi zatem zawierać rozwiązanie, które doprowadzi do urzeczywistnienia ochrony interesów prawych oskarżycielki posiłkowej, a jednocześnie nie naruszy jej interesów prawnych o charakterze osobistym i majątkowym, wynikających z istniejących stosunków rodzinnych" (str. 2 odwołania).

W przedmiotowym zadaniu skarżący całkowicie pominął istotne kwestie związane z błędami popełnionymi przez Sąd Rejonowy, a zatem nie wykazał się wiedzą niezbędną dla wykonywania zawodu radcy prawnego.

Za całkowicie bezzasadne Komisja uznała twierdzenia, iż "w realiach sprawy przedstawionych w zadaniu z prawa karnego zachodziły okoliczności uzasadniające niepodniesienie w apelacji oskarżycielki posiłkowej zarzutu naruszenia art. 186 kpk w zw. z art. 391 kpk oraz art. 167 kpk w zw. z art. 366 kpk" (str. 3 odwołania). W ocenie Komisji, nie można mówić, aby w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do pominięcia tak istotnych zarzutów. Właśnie ich wskazanie i podniesienie wskazywałoby, iż zdający zauważył problem, który był w zadaniu. Niemniej tego nie uczynił.

Aktualne twierdzenia skarżącego, iż brak zarzutów podyktowany był troską o relacje rodzinne jest co najmniej dziwny. Pomijając kwestię celu egzaminu zawodowego wskazać należy również, iż skarżący mógł na etapie sporządzania swojej pracy dokonywać założeń, w których podniósłby tę kwestię. Niemniej w treści pracy takich założeń nie można odszukać.

Konstruując poprawnym pod względem formalnym środek zaskarżenia skarżący powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym, merytorycznie poprawnym, zakresie, uwzględniając najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Ewentualne rozbieżności orzeczniczo-doktrynalne, które rzekomo występowały, skarżący powinien był wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony (vide: wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt. VI SA/Wa 1050/11). Skarżący oprócz podniesienia zarzutów związanych z brakiem orzeczenia środka karnego, w żaden sposób nie wykazał się wiedzą dotycząca problematyki zawartej w zadaniu. W polemikę skarżący wdał się dopiero w odwołaniu, wyjaśniając jednocześnie jaki rzekomo miał zamiar w toku rozwiązywania zadania. Niewątpliwe sama praca sporządzona przez skarżącego podlega ocenia, a nie praca łącznie z aktualnie sporządzonym odwołaniem.

Zgodzić się można z twierdzeniem, iż "zadanie nie polegało jednak na wskazaniu wszystkich uchybień dostrzeżonych przez zdającego, lecz na sporządzeniu apelacji w imieniu oskarżycielki posiłkowej, tak aby najpełniej zabezpieczała jej interes prawny" (str. 3 odwołania). Jednakże skarżący nie sprostał temu wymogowi. Sporządzona apelacja w żaden nikły sposób zabezpiecza interesy oskarżycielki. Skarżący nie zauważył błędów proceduralnych Sądu, które miały wpływ na treść orzeczenia. Co więcej, pomimo żądania przez oskarżycielkę posiłkową kwoty zadośćuczynienia 5.000 zł i zasądzenia przez Sąd jedynie kwoty 1.000 zł, skarżący w pełni zaakceptował takie orzeczenie.

Za całkowicie bezzasadne jest twierdzenie, iż "oskarżyciel posiłkowy nie miał interesu prawnego w kwestionowaniu wyroku w całości, wnioskowaniu o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji" (str. 4 odwołania).

Interes prawny oskarżyciela posiłkowego przejawiał w skazaniu za czyn popełniony w okresie od 08.2011 do 15.09.2012 r., orzeczenie kwoty zadośćuczynienia w wysokości 5.000 zł, nakazu opuszczenia lokalu.

Należy podkreślić, iż zadaniem fachowego pełnomocnika, jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w najszerszym zakresie zabezpieczyć interesy klienta, samo zaś wniesienie apelacji, która nie podlega odrzuceniu i podlegać będzie rozpoznaniu nawet w przypadku trafnie skonstruowanych i podniesionych zarzutów prawa procesowego, nie pozwala na uznanie, iż skarżący jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Brak jest zatem podstaw do uznania, iż przedmiotowa uchwała Komisji I Stopnia została podjęta z naruszeniem art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p.

Skarżący nie wskazał na czym miało polegać wyżej wymienione naruszenie, niemniej zdaniem Komisji Odwoławczej warunki egzaminu radcowskiego w 2013 r. zostały zachowane zgodnie z ustawą o radcach prawnych.

Również nie można mówić o naruszeniu art. 365 ust. 2 u.r.p., który stanowi, że "oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje". Skarżący nie wskazał na czym miało to naruszenie polegać, natomiast z zebranych dokumentów wynika jasno, iż praca skarżącego została sprawdzona przez dwóch niezależnych egzaminatorów. Świadczy o tym nawet fakt, iż skarżący otrzymał dwie różne oceny. W żadnym wypadku nie można mówić, aby praca została oceniona niezgodnie z kryteriami zawartymi w przedmiotowym przepisie. Ponadto egzaminatorzy nie wystawili skarżącemu oceny nieprzewidzianej przez przepis ustawy, a sam fakt, iż skarżący nie zgadza się z oceną nie może być podstawą do stwierdzenia takiego naruszenia.

Reasumując organ stwierdził, że pomimo, iż praca skarżącego spełniała wymogi formalne pisma procesowego, jakim jest apelacja, to jednocześnie zaproponował sposób rozstrzygnięcia zadania, który nie uwzględniał interesu osoby, którą reprezentował i to w konkretnej indywidualnej sprawie oraz wykazał brak zastosowania właściwych przepisów prawa i ich interpretacji. Te uchybienia przesądziły o negatywnej ocenie pracy. Ponadto konkretne kazusy tworzone są na potrzeby egzaminu radcowskiego, aby ustalić czy skarżący w przypadku konkretnej sprawy i konieczności udzielenia konkretnej pomocy klientowi, wykaże się należytą znajomością przepisów prawa z danej dziedziny. Nie sposób też pominąć tego, że aby praca uzyskała ocenę pozytywną muszą zostać spełnione łącznie wszystkie kryteria oceny wskazane w wymienionym wyżej przepisie. Tymczasem zaproponowany sposób rozwiązania zadania nie tylko nie zabezpieczał interesu osoby reprezentowanej, ale również wskazywał na nieznajomość wielu przepisów prawa karnego materialnego i procesowego oraz nieumiejętność ich prawidłowej interpretacji. Nie sposób zatem mówić o możliwości ocenienia pracy skarżącego na ocenę pozytywną.

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w części drugiej egzaminu radcowskiego.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie piątej części egzaminu (prawo administracyjne) Komisja uznała, że sporządzona na egzaminie praca nie może być oceniana wyłącznie według prawidłowości zastosowanych przez zdającego przepisów w zaproponowanym rozwiązaniu - w tym wypadku polegającym na sporządzeniu skargi do sądu administracyjnego. Przy uwzględnieniu treści art. 364 ust. 10 u.r.p. ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie zadanie, które wszystkie powyższe kryteria spełnia. Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej ( por. wyroki NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11; z dnia 10 stycznia 2013r., Sygn. akt II GSK 1930/11; publik, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej; CBOSA). Również w tym wypadku tymi kryteriami są:

1) zachowanie wymogów formalnych w tym wypadku sporządzenia skargi na decyzję organu administracji skierowanej do sądu administracyjnego,

2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji,

3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Sporządzona przez skarżącego skarga zawiera zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania zostały sformułowane jako naruszenie zasad orzekania i oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 zamiast art. 138 § 2 K.p.a. Zarzuty te powiązano z naruszeniem przez art. 6, art. 7 i art. 128 k.p.a. oraz dodatkowo w uzasadnieniu skargi z 149 § 2 oraz art.151 § pkt 2 k.p.a. w powiązaniu z przepisem prawa materialnego art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) Uzasadniając sformułowane w ten sposób zarzuty wyjaśniono, że organ II instancji powinien zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 149 § 2 K.p.a. organ wznawiający postępowanie powinien przeprowadzić postępowanie co do przyczyny wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Po przeprowadzeniu tego postępowania organ, który stwierdza istnienie podstaw wznowienia postępowania wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową i wydaję nową decyzję. Organ I instancji nie uchylił decyzji pierwotnej ([...] z dnia [...] lipca 2009 r.), a jedynie uznał dodatek do zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrany i zobowiązał J. Z. do jego zwrotu. Organ I instancji rozstrzygając sprawę naruszył art. 151 §1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 30 ust 1, ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tymi przepisami osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu jeżeli świadczenie rodzinne zostało przyznane na podstawie m.in. decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Organ I instancji, jak już wykazywano wcześniej, nie uchylił decyzji przyznającej świadczenie rodzinne i nie odmówił decyzją prawa stronie do świadczenia rodzinnego, jedynie decyzją wydaną w wznowionym postępowaniu uznał świadczenie rodzinne za nienależnie pobrano i zobowiązał do zwrotu. Zdaniem strony wnoszącej niniejszą skargę, decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem prawa i powinna była być przez organ II instancji uchylona i przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Z tego też względu żądanie uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest w pełni zasadne.

W odwołaniu skarżący przede wszystkim zaakcentował, iż podniesienia zarzuty naruszenia przepisów art. 138 § 1 i 2, art. 6, art. 7 i art. 128 oraz dodatkowo w uzasadnieniu skargi z 149 § 2 i art.151 § pkt 2 K.p.a. w powiązaniu z przepisem prawa materialnego art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4 u.ś.r. pozwalały na pozytywną ocenę jego pracy egzaminacyjnej. Sporządzona skarga, czego nie kwestionowały osoby oceniające odpowiadała wymogom przewidzianym dla tego rodzaju pisma procesowego. Zaskarżył decyzję organu II instancji i postawił skuteczny wniosek o jej uchylenia. Powołuje orzeczenia sądów administracyjnych z których wynika, iż przedstawienie zarzutów z uwzględnieniem również przepisów wskazanych w uzasadnieniu skargi świadczy o ich prawidłowym sformułowaniu i nie powinno mieć wpływu na uznanie, ze skonstruowana w ten sposób skarga nie odpowiada przewidzianym dla tego pisma procesowego wymogom. Według skarżącego, wykazał istotę zadania egzaminacyjnego, a mianowicie wydanie w wyniku wznowienia postępowania nieprawidłowej decyzji przez organ I instancji oraz nie dostrzeżenie tej wadliwości zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy. Ocena jego pracy powinna zostać dokonana w oparciu o ustawowe kryteria, a ocena niedostateczna z tej części egzaminu powinna zostać zmieniona na pozytywną.

Mając na uwadze kryteria ocen wskazane w omówionych przepisach art. 364, art. 365 i art. 368 ustawy o radcach prawnych należy przyjąć, iż sporządzona przez skarżącego skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim dostrzega istotę problemu, a mianowicie konieczność wniesienia skargi do sądu administracyjnego z uwagi na wydanie w wyniku wznowienia postępowania wadliwej decyzji. Pominiecie przy rozstrzyganiu sprawy przez organ I instancji treści art. 151 § pkt 2 K.p.a. i wydanie decyzji pomijającej właściwy w sprawie tryb postępowania było najistotniejszą jej wadą, którą niezależnie od argumentacji odnoszącej się do przepisów prawa materialnego należało uwzględnić w pierwszej kolejności. Wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2009 r., obligowało ten organ do wydania jednej z decyzji przewidzianej treścią art. 151 K.p.a. Organ nie mógł zatem, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Zatem istotny zarzut naruszenia art. 151 K.p.a. poprzez zaniechanie wydania jednej z decyzji przewidzianych w tym przepisie został sformułowany w skardze stanowiącej rozwiązanie zadania. Nie można bowiem dowolnie zmienić stosowanych trybów i po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. przejść do trybu określonego w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zarzut ten został dodatkowo w sposób prawidłowy uzasadniony z powołaniem właściwych przepisów. Oceny tej nie mogło zmieniać to, że znalazł się on w treści uzasadnienia sporządzonej skargi. Warunki formalne skargi do sądu administracyjnego wskazane są enumeratywnie w art. 46 (wymagania formalne dla każdego pisma strony) oraz w art. 57 § 1 (dodatkowe wymagania dla pisma będącego skargą) p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie wskazuje wymogu podania pełnych zarzutów w części wstępnej skargi. Czym innym są bowiem warunki formalne pisma będącego skargą, co do uzupełnienia których, o ile nie zostaną spełnione, skarżący winien być wezwany w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 49 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), a czym innym kwestia samej formy jej sporządzenia.

O zachowaniu ustawowych wymogów skargi nie decyduje ulokowanie zarzutów w konkretnym miejscu tej skargi. O ile zatem skarga odpowiada warunkom formalnym, określonym w powołanych wyżej przepisach, to samo miejsce umieszczenia w skardze podstaw i ich uzasadnienia czy też wniosków skargi nie może, tylko z uwagi na wymogi przejrzystości pisma zawierającego ten środek, prowadzić do stwierdzenia, że tylko z tego powodu skarga nie odpowiada wymogom pisma procesowego.

Poza tym uzasadnienie skargi napisano poprawnym językiem prawniczym, jest spójne, wskazuje na zarzuty dotyczące postępowania wznowieniowego oraz wyjaśnia znaczenie art. 30 ust.1 i ust. 2 pkt. 4 u.ś.r. Nie dostrzeżono jednak, że w tym wypadku zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art. 30 ust. 1 u.ś.r. do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy stanie się ostateczna decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie w jednej decyzji ( por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., Sygn. akt I OSK 619/10, publik. ONSAiWSA 2011/4/89).

Oczywiście również wadliwe jest rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 1 decyzji SKO z [...] marca 2013 r. Przepis art. 105 § 1 K.p.a. nie legitymuje rozstrzygnięcia o takiej treści. Procedura administracyjna nie przewiduje bowiem możliwości wydania decyzji o odmowie umorzenia postępowania. Taki wniosek jasno wynika z treści art. 104 § 2 K.p.a., który wskazuje, że decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji.

Ostatecznie o zrozumieniu przez skarżącego występującego w sprawie problemu decydował sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 138 § 1 i 2 w związku z art. 149 § 2 i art. 151 § 2 pkt 2 k.p.a., jako jednego z możliwych (podstawowych ) rozwiązań. Na stronie 4 skargi stwierdzono "organ II instancji powinien zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. organ wznawiający postępowanie powinien przeprowadzić postępowanie co do przyczyny wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Po przeprowadzeniu tego postępowania organ, który stwierdza istnienie podstaw wznowienia postępowania wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową i wydaję nową decyzję."

Przytoczone sformułowanie jednoznacznie potwierdza, iż skarżący zrozumiał istotę występującego w sprawie problemu. Formułując zarzuty słusznie wskazano, że do naruszenia przepisów o wznowieniu postępowania administracyjnego doszło na skutek wydania decyzji o treści nie przewidzianej w art. 151 K.p.a. Ostatecznie ocenę obniża niedostrzeżenie innych istotnych wad zaskarżonej decyzji, sposób sformułowania zarzutów oraz inne uchybienia formalne dostrzeżone przez egzaminatorów. Z tym, że wskazywane w jednej z opinii pominięcie w formułowanych wnioskach treści art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. stanowiącego podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych w tego rodzaju sprawach, należało uznać za oczywiste przeoczenie tego egzaminatora. Przepis ten został wskazany na str. 4 uzasadnienia skargi z zaznaczeniem jego zastosowania w sprawie.

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie za zasadne, Komisja odwoławcza uznała, że zasadne jest uwzględnienie odwołania z części piątej egzaminu radcowskiego i podwyższenia oceny do oceny dostatecznej.

Reasumując, skoro ostatecznie skarżący otrzymał oceny niedostateczne z drugiej części egzaminu, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 366 ust. 1 ustawy, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Z tego powodu Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. podjęła uchwałę jak na wstępie.

Skargę na powyższą uchwałę wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zdający, zarzucając zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy odnośnie rozstrzygnięcia odwołania w zakresie stwierdzenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, wskutek niesłusznego wystawienia jednej oceny cząstkowej niedostatecznej z drugiej części egzaminu, tj. zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 zamiast art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 7., art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., w zw. z art. 368 ust. 9 i art. 368 ust. 12 u.r.p., a także obrazę art. 139 K.p.a. poprzez:

1. obniżenie jednej oceny cząstkowej z dostatecznej na niedostateczną z drugiej części egzaminu radcowskiego;

2. nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania, polegające na arbitralnym uznaniu, że prawidłowe rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego ma przyjąć wyłącznie postać apelacji na niekorzyść oskarżonego, w której wskaże się błędy Sądu Rejonowego zamieszczone w opisie istotnych zagadnień i - w konsekwencji takiego założenia - brak wyczerpującej argumentacji, która przekonałaby, że podniesione w odwołaniu okoliczności są całkowicie niezasadne;

3. nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania, wynikające z odmowy wzięcia pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy i ostatecznego ustalenia zaskarżonej oceny cząstkowej z drugiej części egzaminu radcowskiego okoliczności podniesionych w odwołaniu, dotyczących uznania zaproponowanego przez zdającego egzamin radcowski rozwiązania zadania z prawa karnego za właściwe, zarówno pod względem prawidłowości zastosowania przepisów prawa, jak i poprawności rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony reprezentowanej.

Z uwagi na powyższe uchybienia skarżący wniósł o uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości w części dotyczącej ustalenia, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego z powodu otrzymania oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu radcowskiego wskutek dwóch niedostatecznych ocen cząstkowych z tej części egzaminu, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący uznał, że organ odwoławczy, zgodnie z art. 139 K.p.a., nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Stwierdzenie w uzasadnieniu uchwały faktu otrzymania przez składającego odwołanie dwóch ocen niedostatecznych w miejsce jednej takiej oceny z drugiej części egzaminu radcowskiego jest więc wydaniem aktu prawnego na niekorzyść strony odwołującej się. Komisja w żaden sposób nie uzasadniła, że uzyskana przez składającego odwołanie jedna cząstkowa ocena dostateczna z drugiej części egzaminu radcowskiego, nie akceptowana przez Komisję, rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Wobec powyższego należy uznać, że doszło do naruszenia art. 139 K.p.a.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] zajęła stanowisko, iż prawidłowe rozwiązanie zadania z prawa karnego miało polegać na dostrzeżeniu błędów Sądu Rejonowego. Według Komisji "należało wskazać następujące błędy Sądu Rejonowego", które były identyczne z Opisem Istotnych Zagadnień (str. 7 uzasadnienia uchwały). Komisja Egzaminacyjna stanowczo wskazała odwołującemu się, że "z treści pracy nie wynika w jakikolwiek sposób, aby dostrzegł błędy jakie w swoim postępowaniu popełnił Sąd Rejonowy" oraz że "w żadnym wypadku nie można mówić, aby wniesiona apelacja o treści przedstawionej przez Skarżącego zabezpieczała interesy oskarżycielki posiłkowej", a także iż "w przedmiotowym zadaniu Skarżący całkowicie pominął istotne kwestie związane z błędami popełnionymi przez Sąd Rejonowy, a zatem nie wykazał się wiedzą niezbędną dla wykonywania zawodu radcy prawnego (str.8, 9, 10 uzasadnienia uchwały).

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] w żadnym stopniu nie odniosła się merytorycznie do zarzutów, które odwołujący się postawił Egzaminatorowi w zakresie odmowy uznania zaproponowanego przez zdającego egzamin radcowski rozwiązania zadania z prawa karnego za właściwe, a które dotyczyły:

1. akceptacji przez oskarżycielkę posiłkową odmowy zeznań córki i braku jej zgody na ponowne przesłuchanie córki;

2. niepewności co do uzyskania ponownego skazania męża w razie doprowadzenia przez oskarżycielkę posiłkową do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania;

3. niebezpieczeństwa orzeczenia wyższej kary o charakterze majątkowym obciążającej majątek wspólny małżonków;

4. znikomej wartości kompensacyjnej zadośćuczynienia świadczonego przez jednego małżonka na rzecz drugiego w ramach wspólności ustawowej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] arbitralnie i bez żadnego uzasadnienia uznała, że nie zachodziły przesłanki do pominięcia zarzutów określonych w Opisie Istotnych Zagadnień i właśnie ich wskazanie jest jedynym prawidłowym sposobem sporządzenia apelacji. Komisja w ogóle nie wyjaśniła, dlaczego skazanie męża oskarżycielki posiłkowej za czyn popełniony w dłuższym o kilkanaście dni okresie ma być dla niej istotniejszym interesem prawnym niż interes prawny związany z bezpieczeństwem stosunków prawno - rodzinnych z własną córką.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...], podając na 7 stronie swojego uzasadnienia katalog błędów Sądu Rejonowego, które należało wskazać w punkcie 1 tego zbioru stwierdza, iż w apelacji pokrzywdzonej - oskarżycielki posiłkowej należało podnieść jako obrazę prawa procesowego naruszenie art. 7 k.p.k. poprzez stwierdzenie, iż brak potwierdzenia zeznań pokrzywdzonej innym dowodem skutkuje ich niewiarygodnością. (Z zadania wynika, że Sąd uznał zeznania pokrzywdzonej za wiarygodne i skazał na ich podstawie oskarżonego.) Powyższe stwierdzenie Komisji Egzaminacyjnej jest przejawem arbitralności przy rozstrzyganiu sprawy, wynikającym ze ścisłego stosowania Opisu Istotnych Zagadnień. Uczynienie bowiem zadość postulatowi Komisji Egzaminacyjnej doprowadziłoby do osobliwej sytuacji, w której pełnomocnik pokrzywdzonej - oskarżycielki posiłkowej żądając uchylenia wyroku podnosiłby w istocie, że zeznania jego klientki są niewiarygodne. Takie zaś działanie nie może być uznane za leżące w jej interesie prawnym.

Wszystkie te okoliczności przemawiają za uznaniem, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] swoją arbitralnością w ocenie materiału dowodowego, skutkującego brakiem podania przyczyn, z powodu których odmówiła uznania zarzutów podniesionych w odwołaniu w zakresie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego naruszyła art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 368 ust. 9 i ust. 12 u.r.p.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Natomiast z art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika, że oceny pracy dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna. Wskazany porządek prawny oznacza, że rozwiązując zadanie z zakresu prawa karnego należy skonstruować oznaczony typ pisma, który zostanie oceniony przez kompetentnego egzaminatora.

Apelacja w postępowaniu karnym jest pismem procesowym, które służy zaskarżeniu orzeczenia w całości lub w części, a także zaskarżeniu samego uzasadnienia orzeczenia. W apelacji wywiedzionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego skarży się rozstrzygnięcia lub ustalenia naruszające jego prawa albo interesy. W świetle obowiązujących przepisów, apelujący nie ma obowiązku dokonywania w apelacji określonych założeń, które wyjaśniałyby, dlaczego nie zaskarża się orzeczenia w tej lub innej części, czy też dlaczego nie podnosi się określonych zarzutów. Formułowanie określonych założeń wyczerpująco wyjaśniających wszystkie okoliczności danej sytuacji właściwe jest raczej opinii prawnej, a nie apelacji, czy aktowi oskarżenia.

Podczas egzaminu rozwiązuje się zadanie sporządzając oznaczony typ pisma i oczekuje się oceny wystawionej przez kompetentnego egzaminatora. Ze względu na fakt, że prawo jest złożonym zespołem norm postępowania, których stosowanie jest wysoce skomplikowaną czynnością, może się zdarzyć, iż nawet kompetentny egzaminator nie dostrzeże określonych aspektów sprawy, które dostrzegł zdający egzamin i na tej podstawie sporządził właściwe pismo procesowe.

Dla oddalenia niebezpieczeństwa wystawiania nieprawidłowych ocen, chociażby z powodu wyżej przedstawionego, ustawodawca wprowadził możliwość składania odwołań, w których - zdaniem składającego niniejszą skargę - będzie właśnie można przedstawiać założenia, które legły u podstaw takiego, a nie innego skonstruowania pisma. Oznacza to, że dla wydania oceny z egzaminu w postępowaniu odwoławczym niezbędne jest rozważenie całokształtu materiału sprawy, w tym wskazanego w uzasadnieniu odwołania. Dlatego też nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że założenia, które były podstawą zaproponowanego w apelacji rozwiązania zadania prawnego, a przedstawione przez odwołującego się dopiero w jego odwołaniu, ze względu na fakt ich nie dostrzeżenia przez egzaminatora, nie mogą mieć wpływu na ocenę pracy (str. 11 uzasadnienia uchwały). Takie stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] narusza odpowiednio stosowane przepisy art. 7, art. 11 i art. 80 K.p.a. w zw. art. 368 ust. 9 i ust. 12 u.r.p.

Z uwagi na powyższe okoliczności skarżący wniósł o uwzględnienie wniosków zawartych w skardze.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Komisji wniósł o oddalenie skargi.

Podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko Komisji II stopnia stwierdziła, że zarzuty skargi zdającego nie są zasadne, w związku z czym skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.

Polemizując z zarzutami skargi Komisja II Stopnia podniosła w pierwszej kolejności, że nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem organ odwoławczy w sposób prawidłowy zgromadził i ocenił cały materiał dowodowy, wyjaśniając zarazem należycie motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zarzut naruszenia art. 139 K.p.a. nie jest trafny, albowiem nie dochodzi do naruszenia zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 195/12). Skarżący otrzymał od Komisji Egzaminacyjnej ocenę niedostateczną za rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu i taką też ocenę utrzymał w mocy organ odwoławczy. Podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują zatem na akceptację.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego organ odwoławczy podkreślił, iż zdający, co w sprawie jest bezsporne, nie dostrzegł podstawowych uchybień popełnionych przez sąd I instancji, w konsekwencji czego opracowany w czasie egzaminu radcowskiego projekt apelacji nie zabezpieczył w sposób profesjonalny interesów reprezentowanej strony. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko Komisji II stopnia podniosła, iż wymienione szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały mankamenty pracy zdającego z zakresu prawa karnego doprowadziły Komisję II Stopnia do wniosku o niewystarczającym przygotowaniu prawniczym skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie są zasadne.

Reasumując Komisja stwierdziła, że zaskarżona uchwała organu odwoławczego zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało w sposób wyczerpujący, jasny i konkretny, wyjaśnione w uzasadnieniu kwestionowanej uchwały. W przedmiotowej sprawie ocena pracy zdającego z prawa karnego została ustalona prawidłowo, została także uzasadniona w sposób należyty i mimo swej surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę z dnia [...] lipca 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19 - 22 marca 2013 r., powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości Nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. (dalej: Komisja Egzaminacyjna, Komisja II Stopnia), którą po rozpatrzeniu odwołania zdającego od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia, stwierdzającej, że otrzymał on negatywną ocenę z egzaminu radcowskiego, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

Należy przy tym zauważyć, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że skarżący wykazał istotę zadania egzaminacyjnego, a mianowicie wydanie w wyniku wznowienia postępowania nieprawidłowej decyzji przez organ I instancji oraz nie dostrzeżenie tej wadliwości zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy. W związku z tym stwierdziła, że ocena jego pracy powinna zostać dokonana w oparciu o ustawowe kryteria (wskazane w przepisach art. 364, art. 365 i art. 368 u.r.p.), a ocena niedostateczna z tej części egzaminu powinna zostać zmieniona na pozytywną (dostateczną).

Zaskarżonej uchwale zarzucono w skardze naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie odwołania w zakresie stwierdzenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, wskutek niesłusznego wystawienia jednej oceny cząstkowej niedostatecznej z drugiej części egzaminu, tj. zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 zamiast art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., w zw. z art. 368 ust. 9 i art. 368 ust. 12 u.r.p., a także obrazę art. 139 K.p.a.

Jak stwierdziła wprost Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, art. 368 ust. 9 ustawy o radcach prawnych stanowi, że do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. Jednakże w art. 368 ust. 14 ustawy o radcach prawnych, ustawodawca - działając zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji - upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmującego m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.).

Z przepisu § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

Z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (tak wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11, z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 489/11).

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zgodnie z tym przepisem "egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowo-administracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

W myśl art. 365 ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Inaczej mówiąc, egzamin radcowski sprowadza się nie tylko do sprawdzenia znajomości prawa i jego stosowania, lecz jego równie ważną część stanowi ocena sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zgodnie z oceną Komisji Egzaminacyjnej, którą Sąd podziela, skarżący całkowicie pomija cel egzaminu zawodowego na radcę prawnego. Celem egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej mającej na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest świadczona. Realizacja celu egzaminu radcowskiego następuje poprzez sprawdzenie w drodze egzaminu pisemnego wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania poprzez rozwiązanie zadań z zakresów prawa wskazanych w tym przepisie. Ocena czy rozwiązania tych zadań sporządzone przez skarżącego w trakcie tego egzaminu spełniają te wymogi następuje przy zastosowaniu kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. W konsekwencji zadaniem profesjonalnego pełnomocnika było w rozpatrywanej sprawie (kazusie) sporządzenie apelacji w taki sposób, aby zabezpieczała ona w jak najszerszym zakresie interes strony. Powyższe oznacza, w ocenie Komisji, że konstruując poprawny pod względem formalnym środek zaskarżenia kandydat na radcę prawnego powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym (ale merytorycznie poprawnym) zakresie, uwzględniającym najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Podkreślenia przy tym wymaga, że rozbieżności orzeczniczo-doktrynalne zdający winien zawsze wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony.

W rezultacie Komisja Egzaminacyjna uznała, że brak jest podstaw do uznania, iż przedmiotowa uchwała została podjęta z naruszeniem art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p.

Zdaniem Komisji Odwoławczej, warunki egzaminu radcowskiego w 2013 r. zostały zachowane zgodnie z ustawą o radcach prawnych.

W ocenie Komisji nie można również mówić o naruszeniu art. 365 ust. 2 u.r.p. Skarżący nie wskazał na czym miało to naruszenie polegać, natomiast z zebranych dokumentów wynika jasno, iż praca skarżącego została sprawdzona przez dwóch niezależnych egzaminatorów. Świadczy o tym nawet fakt, iż skarżący otrzymał dwie różne oceny (3 i 2). W żadnym wypadku nie można mówić, aby praca została oceniona niezgodnie z kryteriami zawartymi w przedmiotowym przepisie. Ponadto egzaminatorzy nie wystawili skarżącemu oceny nieprzewidzianej przez przepis ustawy, a sam fakt, iż skarżący nie zgadza się z oceną nie może być podstawą do stwierdzenia takiego naruszenia.

O ile przy tym Komisja uwzględniła odwołanie skarżącego dotyczące części piątej egzaminu (prawo administracyjne), o tyle utrzymała ocenę wystawioną z egzaminu w części dotyczącej prawa karnego (część druga). Ocena ta nastąpiła według tych samych kryteriów, które decydowały o ocenie dokonanej przez komisję egzaminacyjną pierwszej instancji. Również w tym wypadku tymi kryteriami są:

1) zachowanie wymogów formalnych w tym wypadku sporządzenia skargi na decyzję organu administracji skierowanej do sądu administracyjnego,

2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji,

3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja wskazała, że skarżący sporządził apelację, która spełniała wymogi formalne. Jednakże, jak podkreśliła Komisja, zadaniem fachowego pełnomocnika, jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w najszerszym zakresie zabezpieczyć interesy klienta, samo zaś wniesienie apelacji, która nie podlega odrzuceniu i podlegać będzie rozpoznaniu nawet w przypadku trafnie skonstruowanych i podniesionych zarzutów prawa procesowego, nie pozwala na uznanie, iż skarżący jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

W ocenie Sądu, Komisja trafnie uznała, że w zadaniu z zakresu prawa karnego skarżący całkowicie pominął istotne kwestie związane z błędami popełnionymi przez Sąd Rejonowy, a zatem nie wykazał się wiedzą niezbędną dla wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja II Stopnia zgodziła się ze stwierdzeniem skarżącego, że "zadanie nie polegało jednak na wskazaniu wszystkich uchybień dostrzeżonych przez zdającego, lecz na sporządzeniu apelacji w imieniu oskarżycielki posiłkowej, tak aby najpełniej zabezpieczała jej interes prawny". Równocześnie jednak stwierdziła, że skarżący nie sprostał temu wymogowi. Sporządzona apelacja w żaden nikły sposób zabezpiecza interesy oskarżycielki. Skarżący nie zauważył błędów proceduralnych Sądu, które miały wpływ na treść orzeczenia. Co więcej, pomimo żądania przez oskarżycielkę posiłkową kwoty zadośćuczynienia 5.000 zł i zasądzenia przez Sąd jedynie kwoty 1.000 zł, skarżący w pełni zaakceptował takie orzeczenie.

Jak zauważyła Komisja, skarżący co prawda zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego jednakże tylko co do kary. Z treści pracy nie wynika w jakikolwiek sposób, aby dostrzegł błędy jakie w swoim postępowaniu popełnił Sąd Rejonowy. Według Komisji, w stanie faktycznym spraw należało wskazać następujące błędy Sądu Rejonowego:

I. obrazy prawa procesowego mające wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 kpk) oraz błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia:

1) art. 7 kpk poprzez stwierdzenie, iż brak potwierdzenia zeznań pokrzywdzonej innym dowodem skutkuje ich niewiarygodnością;

2) art. 391 § 1 kpk w zw. z art. 186 § 1 a contrario kpk poprzez przyjęcie, że odmowa składania zeznań przez świadka A. R. była skuteczna;

3) art. 167 kpk i art. 366 § 1 kpk poprzez niedopuszczenie dowodu w postaci zeznań świadka T., która miała wiedzę na temat sytuacji faktycznej pomiędzy stronami;

4) 2 ust. 1 pkt 4 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych;

II. obrazy prawa materialnego:

1) art. 115 § 2 kk poprzez przyjęcie, iż przy ocenie społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę niekaralność oskarżonego;

Dodatkowo możliwe było podniesienie innych zarzutów skierowanych przeciwko karze lub środkach karnych, w tym:

- naruszenia art. 46 § 1 kk poprzez zasądzenie niższej kwoty zadośćuczynienia, niż wnioskowana przez oskarżycielkę posiłkową;

- naruszenia art. 41 a § 1 kk poprzez nie wydanie orzeczenie w zakresie nakazu opuszczenia domu.

W ocenie Komisji, w interesie osoby, którą skarżący reprezentował, było uzyskanie wyroku skazującego oskarżonego za zarzucane mu przestępstwo oraz nałożenie stosownych środków karnych. Wywodzenie apelacji o treści zaproponowanej przez skarżącego, nawet wniesionej na niekorzyść oskarżonego, nie zabezpieczało interesów osoby reprezentowanej przez skarżącego. To radca prawny sporządził i wniósł apelację, pomijając nawet stanowisko co do wysokości zadośćuczynienia o jakie wnosiła oskarżycielka posiłkowa. Stąd w żadnym wypadku nie można mówić, aby wniesiona apelacja o treści przedstawionej przez skarżącego zabezpieczała interesy oskarżycielki posiłkowej.

Reasumując organ stwierdził, że pomimo, iż praca skarżącego spełniała wymogi formalne pisma procesowego, jakim jest apelacja, to jednocześnie zaproponował on sposób rozstrzygnięcia zadania, który nie uwzględniał interesu osoby, którą reprezentował i to w konkretnej indywidualnej sprawie oraz wykazał brak zastosowania właściwych przepisów prawa i ich interpretacji. Te uchybienia przesądziły o negatywnej ocenie pracy. Ponadto konkretne kazusy tworzone są na potrzeby egzaminu radcowskiego, aby ustalić czy skarżący w przypadku konkretnej sprawy i konieczności udzielenia konkretnej pomocy klientowi, wykaże się należytą znajomością przepisów prawa z danej dziedziny. Nie sposób też pominąć tego, że aby praca uzyskała ocenę pozytywną muszą zostać spełnione łącznie wszystkie kryteria oceny wskazane w wymienionym wyżej przepisie. Tymczasem zaproponowany sposób rozwiązania zadania nie tylko nie zabezpieczał interesu osoby reprezentowanej, ale również wskazywał na nieznajomość wielu przepisów prawa karnego materialnego i procesowego oraz nieumiejętność ich prawidłowej interpretacji. Nie sposób zatem mówić o możliwości ocenienia pracy skarżącego na ocenę pozytywną.

Podejmując taką ocenę Komisja podkreśliła, odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 225/11, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Sądowi trudno się z taką oceną nie zgodzić.

Sąd podziela również ocenę Komisji co do trafności zarzut naruszenia art. 139 K.p.a. Komisja opierała się w tej kwestii na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 195/12, w którym uznano, że nie dochodzi do naruszenia zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Skarżący otrzymał od Komisji Egzaminacyjnej ocenę niedostateczną za rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu i taką też ocenę utrzymał w mocy organ odwoławczy. Podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują zatem na akceptację.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.