Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2460/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 17 sierpnia 2007 r. wniesionej przez A. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2007 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia 14 stycznia 2005 r. A. K., powołując się na trudną sytuację materialną związaną z niepowodzeniami w prowadzeniu działalności gospodarczej, złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Działalność wnioskodawczyni zlikwidowała [...] r. z uwagi na jej nieopłacalność. W chwili składania wniosku była osobą bezrobotną, nie posiadała żadnych dochodów, pozostawała na utrzymaniu matki. A. K. wskazała też, iż jako osoba bez dochodów nie jest w stanie spłacić zadłużenia w systemie ratalnym.

Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w kwocie [...] zł. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że zgodnie z zasadami art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej biorąc przy tym pod uwagę stan finansów ubezpieczeń społecznych. ZUS wskazał przypadki, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność oraz podał, że przesłanki do oceny czy zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W związku z faktem, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję ZUS uznał, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Z zebranych w sprawie dokumentów nie wynikało również, aby zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej.

Strona pismem z dnia 8 czerwca 2005 r. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy i oświadczyła, iż jej sytuacja materialna i rodzinna jest krytyczna. Stan zdrowia matki, z którą wnioskodawczyni zamieszkuje pogorszył się, a jedynym źródłem jej utrzymania jest właśnie emerytura matki.

Rozpatrując ponownie sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powtórzył argumentację organu I instancji i stwierdził, że wprawdzie wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale obecne problemy finansowe mają charakter przejściowy i sytuacja jej może ulec poprawie. Nadto organ odwoławczy podkreślił, że w świetle utrwalonego orzecznictwa NSA nie budzi wątpliwości kwestia, iż umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, której zastosowanie winny uzasadniać szczególne okoliczności.

Na powyższą decyzję A. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 9 lutego 2006 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Wa 2461/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 par.1 pkt 1 k.p.a . W świetle bowiem obowiązujących w dacie jej wydania przepisów prawa, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydawanych przez ZUS był Minister Polityki Społecznej jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne.

Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej na podstawie art. 65 § 1 oraz art. 180 i 181 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przekazał wniosek A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] Prezes ZUS w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r, w której odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu ww. decyzji organ II instancji wskazał, że pismem z dnia [...] października 2006 r. wnioskodawczyni została zawiadomiona o wszczęciu postępowania zgodnie z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz pouczona o prawie do czynnego udziału w drugoinstancyjnym postępowaniu, a także do złożenia dodatkowej dokumentacji zawierającej dowody na okoliczności powołane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ II instancji wskazał również, że pismem z dnia [...] listopada 2006 r. zawiadomiono zainteresowaną o zakończeniu postępowania w sprawie umorzenia należności oraz o przysługującym jej prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie w sprawie. Prezes ZUS podkreślił, że wnioskodawczyni została powiadomiona o terminie, w którym może zapoznać się oraz wypowiedzieć co do zebranych nowych okoliczności.

Następnie organ podkreślił, że w dniu 27 listopada 2006 r. zainteresowana zgłosiła się lecz nie wniosła do sprawy nowych okoliczności. W związku z powyższym dokonano powtórnej wnikliwej analizy sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni w oparciu o dotychczas zgromadzone dowody i przedstawione ustalenia.

Dalej Prezes ZUS stwierdził, że organ I instancji dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób trafny i zgodny z obowiązującymi w tym względzie przepisami, wobec czego nie dopatrzył się w jego postępowaniu nieprawidłowości.

Organ II instancji podkreślił, że jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z dniem [...] r. Podkreślił również że w dniu [...] listopada 2006 r. została wdrożona egzekucja administracyjna oraz że Naczelnik Urzędu Skarbowego, do którego zostały skierowane tytuły wykonawcze nie stwierdził braku majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Dalej Prezes ZUS wskazał, że zainteresowana zamieszkuje w domu stanowiącym własność swojej matki i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów. Wskazał ponadto, że matka wnioskodawczyni wymaga jej opieki i że z jej świadczenia emerytalnego pokrywane są stałe opłaty, koszt leków oraz koszty utrzymania zainteresowanej oraz jej matki. Prezes ZUS zwrócił uwagę na to, że wnioskodawczyni oświadczyła, że nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Organ podkreślił, że zainteresowana korzysta również z finansowej pomocy dalszej rodzinny- szczególnie ciotki zamieszkałej w B., u której wnioskodawczyni często przebywa świadcząc wzajemną pomoc.

W świetle powyższych faktów organ uznał, iż wskazane wyżej przesłanki całkowitej nieściągalności nie zostały spełnione.

Dalej Prezes ZUS stwierdził, że w kwestionowanej przez wnioskodawczynię decyzji słusznie uznano, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dające możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek pomimo ich nieściągalności.

Organ II instancji stwierdził, że we wniosku zainteresowana poinformowała, że jej rodzina nie posiada środków finansowych na spłatę zobowiązań, jednakże przedstawione okoliczności nie wyczerpują znamion określonych w ww. rozporządzeniu. Organ podkreślił, że na zainteresowanej jako osobie zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu składek ciąży obowiązek wykazania, że trudna sytuacja majątkowa i rodzinna uniemożliwia jej opłacenia należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki. Prezes ZUS stwierdził, że takie dowody nie zostały przedstawione.

Organ zwrócił uwagę na to, że ze złożonych przez zainteresowaną dokumentów wynika, że pozostaje ona na utrzymaniu matki, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Organ podał, że wnioskodawczyni korzysta również ze wsparcia finansowego dalszej rodziny. Podał ponadto, że zainteresowana nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy co niewątpliwie świadczy, o fakcie że nie poszukuje pracy. Organ wskazał, że rodzina wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy opieki społecznej co z kolei świadczy o tym, że sytuacja materialna zainteresowanej oraz jej rodziny nie uzasadnia przyznania pomocy szczególnej. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, brak przesłanek do umorzenia należności na podstawie ww. rozporządzenia.

Prezes ZUS wyjaśnił, że umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stosuje jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowej, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania, zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu (np. dobrowolnych lub w ramach umowy ratalnej).

Zdaniem Prezesa ZUS wskazana przez zainteresowaną sytuacja finansowa- brak środków na uregulowanie składek- nie jest samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład pozytywnej decyzji. Organ wskazał, że trudna sytuacja finansowa musi mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu i nie wykazywać tendencji do poprawy.

Jednocześnie organ II instancji poinformował zainteresowaną, że przestawione przez nią argumenty mogłyby stanowić podstawę do rozważenia możliwości udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu składek w formie układu ratalnego w dogodnych miesięcznych ratach dostosowanych do jej możliwości płatniczych po złożeniu stosownego wniosku i pełnieniu koniecznych warunków wstępnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2007 r. A. K. wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. jako niezgodnej z prawem i stanem faktycznym. W uzasadnieniu skargi A. K. stwierdziła, że ze stanowiskiem organu, że organ I instancji dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób trafny i zgodny z obowiązującymi w tym względzie przepisami prawa, nie można się zgodzić albowiem organ wydający decyzję dopuścił się dowolnej interpretacji dowodów zebranych w sprawie, w szczególności dowolnej interpretacji wyjaśnień złożonych w toku sprawy przez skarżącą. Zdaniem strony organ I instancji naruszył przepis wynikający z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w myśl którego należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Dalej A. K. wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matka bowiem nieracjonalnym byłoby przyjęcie, iż skoro skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki to taki stan rzeczy nie posiada przymiotu wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazała również, że pomoc rodziny (dalszej ciotki) nie jest świadczeniem stałym - jest świadczeniem zależnym jedynie od woli darczyńcy stąd też jest to okoliczność pozostająca bez wpływu na stały dochód zarówno skarżącej jak i jej matki. Pomoc świadczona w naturze w postaci dostarczenia żywności i odzieży pozwala skarżącej jedynie na niekorzystnie z pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej w podanych okolicznościach nie można uznać za słuszne twierdzenia organu uprawnionego, że brak korzystania z pomocy społecznej świadczy, że sytuacja skarżącej i jej matki nie uzasadnia pomocy szczególnej. Skarżąca podkreśliła, że korzystając przynajmniej na chwilę obecną z pomocy rodziny nie jest zmuszona do korzystania ze środków pochodzących z pomocy społecznej. Nie wyklucza to jednak okoliczności, że w przyszłości nie będzie ona z takowej pomocy korzystać.

W ocenie strony skarżącej nie zasługuje również na uwzględnienie stanowisko organu wydającego decyzję, iż brak statusu osoby bezrobotnej świadczy o tym, że skarżąca nie poszukuje pracy. Zdaniem strony fakt zarejestrowania przez skarżącą w PUP, w jej sytuacji życiowej nie przyniósłby żadnej korzyści.

Skarżąca podniosła, że opiekuje się chora matką, która jest osobą przewlekle chorą oraz że jej matka wymaga stałej pomocy osób trzecich. Zdaniem skarżącej skoro sprawuje opiekę nad chorą matką tym samym jest to przeszkoda dla uzyskania dochodu umożliwiającego jej opłacenie należności. Skarżąca podkreśliła, że sama ma również problemy zdrowotne.

W ocenie strony skarżącej niezrozumiałym jest, że organ wydający decyzję uznał, że własność matki (nieruchomość) jest majątkiem z którego można byłoby prowadzić egzekucję skoro na tym etapie sprawy to przedwczesne i godzi w jej prawo rozporządzania nieruchomością.

W świetle powyższego zdaniem skarżącej nieprawidłowo przyjęto, że nie wykazała, że jej trudna sytuacja finansowa i rodzinna uniemożliwia opłacenie należności. W ocenie strony stan faktyczny przedstawiony przez nią świadczy, iż uregulowanie należności przyniesie zagrożenie dla jaj egzystencji, a co za tym idzie dla niej zbyt ciężkie skutki.

W dalszej części uzasadnienia skargi A. K. stwierdziła, że w niniejszej sprawie organ pomimo tego, że już dwukrotnie zajmował się wnioskiem o umorzenie zaległości wraz z odsetkami wszechstronnie nie rozpatrzył wszystkich okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Skarżąca podkreśliła, że od czasu złożenia przez nią wniosku organ nie zdołał wyegzekwować należności oraz że w tym czasie wzrosły jedynie odsetki od należności wymagalnej kwoty podstawowej. Zdaniem skarżącej w ciągu tego okresu jej sytuacja majątkowa i finansowa nie polepsza się, ale są symptomy tego, że się pogarsza. Ponadto opieka sprawowana przez skarżącą nad członkiem rodziny (matką) pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podniesienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi.

Przed przejściem do oceny kolejnych zarzutów przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca, używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 365; powoływanego dalej jako rozporządzenie) - tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej Kpa) uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. wyżej przytoczony wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01) jak i na gruncie Kpa. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (LEX nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 § 3 Kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania.

Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 roku w/s III RN 24/96), to zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie pozostaje on aktualny także w odniesieniu

do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) -ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organ w sposób uzasadniony przyjął, że sytuacja materialna skarżącej oraz jej rodziny nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje również by rodzina skarżącej znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też innymi słowy rzecz ujmując znajdowała się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Świadczy o tym fakt, że skarżąca pomimo twierdzeń, że jej sytuacja materialna jest bardzo ciężka w szczególności, że nie pracuje, jest na utrzymaniu matki oraz korzysta z pomocy dalszej rodziny, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna co niewątpliwie świadczy o tym, że nie poszukuje pracy. Zdaniem Sądu o tym, że strona skarżąca posiada środki niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych świadczy fakt, że nie korzysta ona z pomocy społecznej. Zatem organ słusznie przyjął, iż powyższe okoliczności nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi skarżącej i jej rodziny, tym bardziej, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do należności otrzymywanych przez stronę i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika.

Sąd podziela twierdzenia organu II instancji, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dające możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych pomimo braku ich nieściągalności. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o tym, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości prowadzenia działalności.

Odnosząc się do podnoszonej wielokrotnie przez stronę kwestii konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorą matką, na wstępnie należy wskazać, iż zgodnie z § 3 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. należności z tytułu składek mogą zostać umorzone w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie w/w przesłanka nie została spełniona, albowiem skarżąca nie wykazała, że opieka którą sprawuje nad matką jest opieką która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Należy stwierdzić, że przedstawione przez stronę zaświadczenie lekarskie nie przesadza o tym, że matka strony wymaga tego typu opieki, która pozbawia wnioskodawczynię możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Potwierdzeniem tego, że w niniejszej sprawie przesłanka z § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia nie została spełniona jest w szczególności również to, że skarżąca często przebywa w B. u ciotki świadcząc jej wzajemną pomoc za otrzymywane świadczenia w naturze w postaci dostarczania żywności oraz ubrań. Zdaniem Sądu powyższy fakt potwierdza to, że matka skarżącej nie wymaga tego typu opieki, która stanowiłaby przesłankę umorzenia w rozumieniu § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia. Świadczy o tym również fakt, że skarżąca w okresie od [...] r. prowadziła działalność gospodarczą, która nie przeszkadzała stronie w sprawowaniu opieki nad chorą matką.

Należy ponadto zauważyć, że skarżąca pomimo twierdzeń, że sama ma problemy zdrowotne, nie udokumentowała okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę własną. A zatem w przedmiotowej sprawie nie istnieje możliwość umorzenia należności z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego tego, że organ wydający decyzję uznał, że własność matki (nieruchomość) jest majątkiem, z którego można byłoby prowadzić egzekucję, Sąd wyjaśnia, iż jest on bezpodstawny, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS nie formułuje takiego twierdzenia.

Mimo tego, iż skarżąca nie formułuje zarzutów w zakresie prowadzonego postępowania administracyjnego stwierdzić należy, iż Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.