Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1241/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie posiada majątku. Jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura obciążona zajęciami komorniczymi.

Z oświadczenia skarżącego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. nie posiada żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro.

Jego miesięczny dochód wynosi około 3.850 zł brutto i jest przedmiotem zajęcia. Z kwoty tej potrącana jest kwota 939 zł miesięcznie. Po wszelkich potrącenia, kwota emerytury wynosi 2.093 zł netto.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 14 października 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, oraz wykazanie, czy rzeczywiście prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: informację o osobach wspólnie zameldowanych pod wskazanym adresem (pismo z dnia [...] r.); tabela obrazująca miesięczne wysokości kosztów bieżącego utrzymania; oświadczenie wnioskodawcy o nie posiadaniu własnych rachunków bankowych, ani wspólnych rachunków bankowych ze swoją żoną i o nieposiadaniu lokat; decyzja o waloryzacji emerytury skarżącego z [...] r.; druczek nadania świadczenia emerytalnego wnioskodawcy; kserokopie dukał biletów kolejowych; kserokopie rachunków opłat za media (prąd, woda, telekomunikacja); zeznanie podatkowe PIT – 37 skarżącego za 2013 r.; niekompletna kserokopie tytułów wykonawczych; akt notarialny, wyłączający z dniem [...] r. majątkowa wspólność ustawową w małżeństwie wnioskodawcy.

Z uwagi na to, że z nadesłanych materiałów wynikało, że skarżący nie mieszka jednak sam, powstało domniemanie, że nie prowadzi samodzielnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 6 listopada wnioskodawca wezwany został do wykazania jakie relacje rodzinne łączą go z M.L., S.L. i P. L.. Wezwano skarżącego do wykazania całokształtu aktualnej sytuacji majątkowej tych osób. Wezwanie to, podobnie, jak wcześniejsze, doręczone zostało do rąk pełnomocnika wnioskodawcy, będącego adwokatem.

W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...] r., pełnomocnik procesowy stwierdził, że P. L. jest synem skarżącego ([...] lat), M. L. jest jego synową ([...] lat), S.L. jest wnukiem skarżącego ([...] lat), natomiast M.L. jest żoną skarżącego.

Dom, w którym skarżący jest zameldowany stanowi wyłączną własność żony skarżącego. Wnioskodawca korzysta na zasadzie użyczenia z jednego pokoju w tym domu oraz posiada dostęp do części wspólnych nieruchomości. W piśmie tym podkreślono, że stan taki wynika z tego, że od 2002 r. małżonkowie F. i M.L. pozostają w rozdzielności majątkowej i przeprowadzili już podział majątku wspólnego.

Pełnomocnik procesowy skarżącego podkreślił, że dom, w którym mieszka strona jest domem dwurodzinnym. Z tego także właśnie powodu, skarżący nie jest w stanie podać dochodów, wyciągów bankowych posiadanych przez innych współmieszkańców, zeznań podatkowych oraz ewentualnych dokumentów świadczących o braku uzyskiwania przez te osoby dochodu z uwagi na fakt, że z osobami tymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku F.L., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nadesłał dokumenty i materiały źródłowe, które w sposób dostateczny mogły wykazać jedynie jego osobistą, indywidualną sytuację majątkową. Wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, pominął jednocześnie w zupełności wykazanie sytuacji domowej swoich domowników. A właśnie zdolność do ponoszenia kosztów sądowych przez wnioskodawcę jest rozpatrywana w aspekcie stanu majątkowego nie tylko jego samego, lecz również w aspekcie sytuacji majątkowej osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Przechodząc do analizy przedłożonego przez wnioskodawcę materiału źródłowego, w pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (oświadczenie na urzędowym druku formularza PPF).

W toku postępowania okazało się jednak, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z M.L., a następnie należało stwierdzić, że wnioskodawca jest zameldowany pod jednym adresem razem ze swoją żoną, jak również ze swoim synem, synową i wnukiem.

W tym stanie rzeczy powstało domniemanie, że skarżący nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego, lecz pozostaje w pięcioosobowym gospodarstwie domowym – razem ze swoją żoną, synem i jego rodziną. Faktu przeciwnego wnioskodawca nie zdołał w żaden sposób wykazać. Zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa, rzadko zdarza się bowiem, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe ( np. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane).

Należy odnieść się do dwóch kwestii: po pierwsze zasady i istoty prowadzenia (funkcjonowania) wspólnego gospodarstwa domowego oraz skutków ustroju rozdzielności majątkowej w małżeństwie wnioskodawcy w aspekcie jego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Wnioskodawca stwierdził, że dom, który zamieszkuje, jest wyłączną własnością jego żony i korzysta jedynie na "zasadzie użyczenia" z jednego pokoju i posiada dostęp do części wspólnych nieruchomości. Trudno jednak przyjąć, że skarżący jedynie przebywa w jednym pokoju i korzysta z części wspólnych nieruchomości nie prowadząc jednocześnie wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca mieszkając w jednym budynku (lokalu) mieszkalnym – nawet, jeśli jest to dom dwurodzinny – z pewnością prowadzi wspólną kuchnię ze swoimi domownikami i partycypuje w kosztach mieszkania i utrzymania budynku (np. opłaty za media, zakup środków czystości). Jest to tym bardziej uzasadniona konstatacja, że skarżący nie mieszka razem z osobami obcymi, czy też dalszymi krewnymi, ale mieszka ze swoją najbliższą rodziną, tj.: ze swoją żoną, ze swoim snem, synową i wnukiem.

Hipotetycznie, sytuacja przeciwna, tzn. taka, w której skarżący rzeczywiście nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoimi najbliższymi jest oczywiście prawdopodobna, okoliczność taka powinna być jednak wykazana w sposób jasny, wyraźny i nie budzący żadnych wątpliwości. Nie jest wystarczające jedynie samo stwierdzenie, że zajmuje się tylko jeden pokój w budynku dwurodzinnym i korzysta się z części wspólnych nieruchomości. Złożenie jedynie takiego oświadczenia nie obala domniemania, że skarżący pozostaje jednak we wspólnym gospodarstwie domowym.

Odrębną kwestią jest kwestia ustroju majątkowego w małżeństwie skarżącego w aspekcie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Należy kategorycznie stwierdzić, że ustrój rozdzielności majątkowej obowiązujący w małżeństwie wnioskodawcy nie ma żadnego znaczenia w aspekcie jego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Okoliczność obowiązywania takiego ustroju w małżeństwie wnioskodawcy nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Jest to o tyle istotne, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza przecież zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał zastosowanie w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno, oddzielnie) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe. Generalnie ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie "obowiązuje" przy odpowiedzialności finansowej, majątkowej małżonka, która wynika z przepisów prawa materialnego, w tym, szeroko pojętych czynności cywilnoprawnych.

W związku z powyższym, w judykaturze ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub nawet pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.).

W tej sytuacji strona została zobowiązana do wykazania swojego osobistego stanu majątkowego, jak również i stanu majątkowego swojej żony. Tymczasem wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek, żądanych w tym zakresie, dokumentów źródłowych.

Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy miała także obowiązek wykazać stan majątkowy pozostałych domowników, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym (swojego syna i synowej).

Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w obu wezwaniach referendarza sądowego, skierowanych do wnioskodawcy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami – w tym przypadku, ze swoją żoną, swoi synem, synową i wnukiem – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane tylko i wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.