Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 380/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-12-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2 i art. 2; art. 4 i art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Marii Walkiewicz sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Nr VIII Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie w całości kosztów zakupu obuwia i odzieży jesienno - zimowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 2 ust. 1, art. 4, i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało kwestionowaną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że po rozpatrzeniu wniosku J. K. z dnia 11 października 2006 r. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie w całości kosztów zakupu obuwia i odzieży jesienno - zimowej, w kwocie nie niższej niż 350,00 zł, organ pierwszej instancji - decyzją z dnia [...] ([...]) - odmówił wnioskodawcy przyznania takiego świadczenia. Odmowę przyznania zasiłku uzasadnił zaś brakiem współdziałania wnioskodawcy z organem pomocy społecznej, wyrażającym się odmową podpisania wywiadu środowiskowego i utrudnianiem pracownikom Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej prowadzenia postępowania w sprawie.

Od tej decyzji J. K. wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] Nr [...], utrzymało pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie w mocy.

Strona zaskarżyła decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Wyrokiem z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 271/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy, uchylił decyzję pierwszej i drugiej instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że fakt nieposiadania przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej prawidłowej legitymacji służbowej (legitymacje wystawione były na nieobowiązujących już drukach) pozwolił J. K. zasadnie zakwestionować ich upoważnienie do wykonywania czynności służbowych, tj. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Niedopatrzenie organu w zakresie wyposażenia pracowników w prawidłowe dokumenty upoważniające do działania nie może obciążać strony postępowania egzekwującej normatywne wymogi stawiane pracownikom socjalnym.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego celem rozpatrzenia wniosku J. K. z dnia 11 października 2006 r., organ pierwszej instancji - decyzją z dnia [...], odmówił stronie przyznania zasiłku celowego na pokrycie w całości kosztów zakupu obuwia i odzieży jesienno-zimowej. W uzasadnieniu odmowy organ decyzyjny wskazał, że J.K. posiada możliwości, przy wykorzystaniu których mógłby we własnym zakresie poprawić swoją sytuację bytową. Jednak, wykazuje małą aktywność zawodową i niechęć do podjęcia (lub prób podjęcia) zatrudnienia i zarobkowania, choćby dorywczego. Przy czym, nie stoi temu na przeszkodzie stan zdrowia strony, gdyż zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez lekarza medycyny pracy z dnia 7 sierpnia 2007 r. jest ona zdolna do pracy w zawodzie pracownika administracyjno - biurowego z obsługą komputera, przeciwwskazania dotyczą tylko ciężkiej pracy fizycznej.

Organ pierwszej instancji poinformował, że w ramach tzw. prac społeczno-użytecznych, dokonał "rezerwacji" miejsca pracy dla J. K. w D. Stowarzyszeniu Pomocy Ofiarom Przemocy "Karta 99", na stanowisku pracownika administracyjno - biurowego, a praca polegałaby na udzielaniu porad i pomocy prawnej. Wnioskodawca nie skorzystał jednakże z tej propozycji i w ogóle nie zgłosił się (mimo dodatkowego zaproszenia) na spotkanie w tej sprawie. Swą nieobecność tłumaczył brakiem biletów komunikacji miejskiej, co dla organu I instancji było niezrozumiałe z uwagi na to, że otrzymał on w miesiącu grudniu 2007 r. następujące świadczenia: zasiłek okresowy w wysokości 418 zł (lista wypłat świadczenia z dnia 6 grudnia 2007 r.), zasiłki celowe na zakup opału – łącznie 900 zł (lista wypłat świadczenia z dnia 6 grudnia 2007 r.) oraz 850 zł zasiłek celowy na zakup opału, odzieży i obuwia jesienno-zimowego (lista wypłat świadczenia z dnia 20 grudnia 2007 r.). Zdaniem organu orzekającego, J. K. nie wykazał żadnej chęci współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Jego postawa jest wybitnie roszczeniowa, niekiedy z zamierzonym utrudnianiem przeprowadzania określonych czynności procesowych, czym wpływa na przewlekłość postępowania (np. kilkakrotne awizowanie pism, utrudnianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy dokonywanie zmian, w poprzednio dobrowolnie złożonych, oświadczeniach). Deklaracja J. K. dotycząca aktywnego poszukiwania przez niego pracy, jest gołosłowna. Taki brak współdziałania z organem pomocy społecznej upoważnia zatem do odmowy udzielenia świadczeń ze środków publicznych. W dalszej części obszernego uzasadnienia organ pierwszej instancji odniósł się szczegółowo do treści oświadczenia strony z dnia 22 lutego 2008 r. dotyczącego zebranych dowodów i materiałów w sprawie z wniosku z dnia 11 października 2006 r. o przyznanie zasiłku celowego.

W odwołaniu od decyzji z dnia [...], J. K. zarzucił nieuzasadnione zastosowanie w jego sprawie przepisu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz niezastosowanie się organu pierwszej instancji do dyspozycji tej ustawy zawartej w art. 16 ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2 poprzez nieudzielenie wnioskowanego świadczenia, przy spełnieniu przez niego warunków uprawniających do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Odwołujący się wskazał też na naruszenie przepisów art. 106 ust. 5 w związku z art. 107 ust. 4 oraz art. 8 ust. 3 i art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przez rozstrzygnięcie sprawy bez ustalenia jego sytuacji w miesiącu złożenia wniosku o świadczenie oraz art. 7 i art. 77 kpa, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, jak również art. 75, art. 76 i art. 123 kpa przez nieprzeprowadzenie dowodów ze wskazanych przez niego dokumentów.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów J. K. wskazał, że organ pierwszej instancji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił przyznania zasiłku celowego, bezzasadnie zarzucając mu brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, polegający na niepodjęciu zatrudnienia w ramach prac społeczno użytecznych, zarezerwowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Stwierdził, że zarzuty organu decyzyjnego są bezzasadne i pozbawione podstawy prawnej, gdyż do wykonywania takich prac może skierować bezrobotnego tylko Prezydent W., zaś Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma w tej mierze żadnych uprawnień. J. K. stwierdził, że z uwagi na wiek, posiada status osoby będącej w szczególnej sytuacji na rynku pracy i z tego względu przysługuje mu pomoc w podjęciu zatrudnienia, a w przypadku niemożności zapewnienia zatrudnienia - odpowiednie świadczenie pieniężne, a z akt sprawy nie wynika, jaki ma zawód i jakie kwalifikacje uzyskał w okresie pozostawania bez pracy. Na zaświadczeniu wydanym przez Inspektora Powiatowego w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. w dniu 24 stycznia 2008 r. widnieje, że od zarejestrowania się w PUP nie odmówił przyjęcia ani jednej propozycji zatrudnienia oraz skierowania do prac społecznie użytecznych. J. K. wskazał, iż w sprawach z wniosków z dnia 2 lutego 2006 r., 1 września 2006 r. oraz 1 września 2007 r. w złożonych oświadczeniach napisał, że za załatwienie sprawy, z wypłaconych świadczeń, nie udzieli korzyści majątkowej. Pod oświadczeniami podpisali się pracownicy socjalni, co potwierdza, iż zostały one złożone na ich żądanie. Organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, jaki wpływ miał ten fakt na rozstrzygniecie niniejszej sprawy.

W dalszej części odwołania J. K. podniósł, że pracownicy socjalni, przeprowadzając aktualizację wywiadu środowiskowego w dniu 28 stycznia 2008 r., nie posiadali protokołu wywiadu aktualizowanego, a po wypełnieniu aktualizacji, nie dali mu wypełnionego druku do przeczytania i podpisania, a przed przystąpieniem do przeprowadzania wywiadu nie uprzedzili o odpowiedzialności karnej za udzielanie nieprawdziwych informacji. Protokół aktualizacji okazano mu dopiero w dniu 18 lutego 2008 r., a jego treść była całkowicie niezgodna z podanymi przez niego informacjami i przedłożonymi dokumentami, w związku z czym odmówił podpisania tego dokumentu. W tej sytuacji zaskarżona decyzja wydana została bez przeprowadzenia wymaganej prawem aktualizacji wywiadu środowiskowego. Ponadto J. K. wskazał, że dokumenty zebrane przez organ pierwszej instancji, dotyczące jego sytuacji w 2007 r. i 2008 r. nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku z dnia 11 października 2006 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpoznając sprawę podało, że powołana na wstępie ustawa o pomocy społecznej, w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według zaś jej art. 4 osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Natomiast w art. 11 ust. 4 tej ustawy prawodawca zdecydował, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, przyznawany na podstawie art. 39 ust. 1 powoływanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Z przywołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że fakt pozostawiania bez pracy i w niedostatku, nie stanowi samoistnej przesłanki do żądania przyznania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Na osobie wnioskującej o udzielenie pomocy środkami społecznymi, ciąży obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej w zakresie rozwiązywania jej trudnej sytuacji życiowej, a zwłaszcza wykazania, że wykorzystała własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

J. K. ma lat 60. Jest osobą posiadającą wyższe wykształcenie prawnicze. Od kilku lat pozostaje bez zatrudnienia i systematycznie korzysta ze wsparcia środkami publicznymi. Po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, z przyczyn proceduralnych, decyzji organów pierwszej i drugiej instancji dotyczących odmowy przyznania zasiłku celowego (z wniosku z dnia 11 października 2006 r.) organ pierwszej instancji, ponownie odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na brak jej współdziałania z organem pomocy społecznej, wyrażający się m.in. niepodjęciem zatrudnienia, stosownego do jej wykształcenia i predyspozycji. Zauważyć przy tym należy, że J. K. nawet nie podjął próby skorzystania z przedstawionej propozycji pracy.

Podkreślić trzeba, że pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła dochodów zainteresowanych. Ma ona zastosowanie dopiero wówczas, gdy osoba nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, przy użyciu własnych uprawnień zasobów i możliwości. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd ten znajduje poparcie. Sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej nie wykorzystała własnych możliwości i uprawnień, stanowi przesłankę do oddalenia skargi na odmowę przyznania pomocy. J. K. niewątpliwie ma możliwości, przy wykorzystaniu których, mógłby we własnym zakresie poprawić swoją sytuację bytową, a mianowicie wykorzystując posiadane wykształcenie.

Mimo składania zapewnień o aktywnym poszukiwaniu zatrudnienia, nie podjął on żadnej pracy, ani nie wykazał, że istotnie pracy poszukuje, zasłaniając się ochroną tajemnicy korespondencji. Przy przedstawieniu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej konkretnej propozycji zatrudnienia, nie skorzystał z niej. Takie działanie, zdaniem Kolegium, upoważnia do odmowy udzielenia świadczeń ze środków pomocy społecznej.

Jak dalej wskazało Kolegium, wbrew przekonaniu odwołującego się, działalność Ośrodka Pomocy Społecznej nie ogranicza się wyłącznie do udzielania zasiłków pieniężnych i sporządzania listy bezrobotnych bez prawa do zasiłku, korzystających ze świadczeń oraz przekazywania tej listy do Powiatowego Urzędu Pracy. Organ pomocy społecznej uprawniony jest do podejmowania wszelkich działań zmierzających do udzielenia różnego rodzaju wsparcia i pomocy, m.in. również do aktywizacji zawodowej, poprzez kierowanie do prac społecznie użytecznych, jeżeli tylko istnieją ku temu możliwości (art. 45 ustawy o pomocy społecznej). Sposobność powierzenia J. K. pracy w D. Stowarzyszeniu Pomocy Ofiarom Przemocy "Karta 99", wynikła z kontaktów i współdziałania pracowników Ośrodka z różnymi instytucjami pozarządowymi. Organ wskazał na możliwość poprawy sytuacji materialnej strony, poprzez podjęcie proponowanego zatrudnienia.

W świetle powyższego, za nieuzasadniony należy uznać podniesiony w odwołaniu zarzut, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie przejął uprawnień i obowiązków Powiatowego Urzędu Pracy we W., wobec czego nie może kierować osób bezrobotnych do prac społecznie użytecznych. Art. 17 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, wśród zadań gminy, obowiązek współpracy z urzędem pracy w zakresie upowszechniania ofert pracy oraz informacji o wolnych miejscach.

Nie ma znaczenia dla sprawy przywołane przez odwołującego się zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy, że nie odmówił podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz skierowania do prac społecznie użytecznych. Zaświadczenie nie jest dowodem jego aktywnej postawy w tym zakresie. Treść zaświadczenia została sformułowana w sposób lapidarny, na jego wniosek i nie zmienia ono faktu, iż odmówił podjęcia zatrudnienia zaproponowanego mu przez organ pomocy społecznej.

Nieprawdziwe jest stwierdzenie odwołującego się, że nie okazano mu protokołu aktualizacji wywiadu środowiskowego, w dniu jego sporządzenia (28 stycznia 2008 r.), a dopiero w dniu 18 lutego 2008 r. w trakcie zapoznawania się w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z całością dokumentacji. Z akt sprawy wynika, że J.K. odmówił podpisania wywiadu zarówno w dniu 28 stycznia 2008 r., jak i po zapoznaniu się z innymi aktami sprawy dnia 18 lutego 2008 r. twierdząc, że nie zgadza się z treścią potrzeb i oczekiwań zawartych w jego części II.

Bezzasadny jest zarzut J. K., że nie można rozpatrywać jego wniosku z 11 października 2006 r., według aktualnej sytuacji życiowej strony, a należy uwzględnić stan sprawy w miesiącu złożenia wniosku. Po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu decyzji organów pierwszej i drugiej instancji w przedmiocie odmowy przyznania stronie zasiłku celowego, organ pierwszej instancji zobligowany był do ponownego przeprowadzenia postępowania w tej sprawie i rozpoznania na nowo wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej, w tym m.in. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej rodziny (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Odnośnie do podniesionej przez odwołującego się kwestii złożenia oświadczeń, jakoby na żądanie pracowników socjalnych, gdzie J. K. m.in. stwierdził, iż nie udzieli korzyści majątkowej z przyznanych świadczeń, Kolegium uznało, iż oświadczenia te nie mają związku z rozpatrywaną sprawą. Jeżeli odwołujący się uważa te oświadczenia za próbę wyłudzenia od niego korzyści majątkowych przez pracowników Ośrodka, może złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa w uprawnionych do jego rozpatrzenia organach ścigania. Odwołujący się powinien być jednak świadomy, że zgodnie z art. 212 § 1 kk pomówienie osoby, osób, instytucji o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w oczach opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, stanowi przestępstwo zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Takiej samej karze podlega ten, kto znieważa funkcjonariusza publicznego podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych (art. 226 §1 kk).

Na tę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. J. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Formułując zarzuty skargi podał, że decyzja Kolegium narusza:

- prawo materialne, tj. art.11 ust. 2 w związku z art. 2 ust.1, art. 8 ust. 3, art. 17 ust. 2 pkt 5, art. 45, art. 106 ust. 3, art.107 ust.1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.), przez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione zastosowanie;

- przepisy postępowania, tj. Kodeksu postępowania administracyjnego w postaci:

1) art. 7 i art. 77 § 1, przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego,

2) art. 10 § 1 i art. 73 § 1, przez uniemożliwienie mu w postępowaniu odwoławczym korzystania z podmiotowych praw strony, przy braku okoliczności przewidzianych w art. 10 § 2 i art. 74 § 1,

3) art. 107 § 3, przez niewskazanie powodów, dla których dowodom wskazanym przez skarżącego organ drugiej instancji odmówił wiarygodności i mocy, w tym dokumentom urzędowym, które to naruszenia miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Uzasadniając zarzuty skarżący m.in. wskazał, że art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej upoważnia organ pomocy społecznej do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej w przypadkach wskazanych w tym przepisie, a w szczególności w przypadku braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadnionej odmowy podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Zdaniem skarżącego, obowiązek udzielenia mu skutecznej pomocy w otrzymaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ciążył z mocy ustawy na właściwym organie administracji publicznej i powinien być wykonany w przewidzianym przez ustawę terminie.

Skarżący twierdzi, że trzema zaświadczeniami z dnia 2 listopada 2006 r., 24 stycznia 2008 r. i 21 lutego 2008 r., wydanymi z upoważnienia Prezydenta W. przez uprawnionych pracowników Powiatowego Urzędu Pracy we W., udokumentował swój status bezrobotnego w rozumieniu art. 2 ust.1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zaświadczenia potwierdzają, że w okresie rejestracji w PUP stosował się do wszystkich ustawowych obowiązków bezrobotnego, a w szczególności nie odmówił przyjęcia propozycji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zgłaszał się w wyznaczonych terminach do Urzędu w celu potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy i odbioru kart referencyjnych do pracodawców. Zaświadczenia te, są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 76 § 1 kpa i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Organy decyzyjne nie przeprowadziły dowodu przeciwko treści tych dokumentów w trybie art. 76 § 3 kpa.

Z kolei, jak podaje skarżący, trudna sytuacja na rynku pracy osób w wieku powyżej 50 lat, a w szczególności w wieku przedemerytalnym, jest faktem powszechnie znanym w rozumieniu art. 77 § 4 kpa i nie wymaga dowodu.

Jak dalej podniósł skarżący, rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672) taksatywnie wymienia zakres informacji i dokumenty, których można wymagać od strony w postępowaniu administracyjnym o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej. Zaś wskazane zaświadczenia są zgodne z wymogiem § 7 ust. 1 pkt 13 tego rozporządzenia. Zresztą, w myśl zasady praworządności wyrażonej w art. 6 i pierwszym zdaniu art. 7 kpa organ administracji publicznej może żądać od strony wyłącznie informacji i dokumentów, których obowiązek udzielenia lub przedłożenia wynika z przepisu prawa. Zasada ta znajduje również wyraz w treści art. 220 § 2 kpa.

Skarżący wskazał, że ze względu na wiek przedemerytalny i udokumentowany zaświadczeniem lekarskim zły stan zdrowia, nie był w stanie znaleźć pracy we własnym zakresie, a publiczna służba zatrudnienia nie udzieliła mu skutecznej pomocy w jego podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Spełnił zatem wymogi z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

W opinii J. K., przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie przewidują obowiązku dokumentowania przez bezrobotnego poszukiwania pracy we własnym zakresie.

Z kolei, prowadzona przez niego z pracodawcami korespondencja jest objęta tajemnicą korespondencji, chronioną przez art. 49 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 23 kodeksu cywilnego.

Natomiast, art. 67 ust. 2 Konstytucji RP zapewnia obywatelowi pozostającemu bez pracy nie z własnej woli i nie mającemu innych środków utrzymania prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa.

Skarżący twierdzi, że organ drugiej instancji błędnie wywiódł z treści art. 45 ustawy o pomocy społecznej, że pracownicy pomocy społecznej są uprawnieni do kierowania bezrobotnych do prac społecznie użytecznych, jeżeli tylko istnieją ku temu możliwości.

Z art. 17 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej wynika obowiązek współpracy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z Powiatowym Urzędem Pracy we W. w zakresie upowszechniania ofert pracy i informacji o wolnych miejscach pracy oraz upowszechniania informacji o usługach poradnictwa zawodowego. Prace społecznie użyteczne nie są objęte pośrednictwem pracy prowadzonym na podstawie art. 36 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w związku z czym PUP nie podaje do wiadomości bezrobotnych, a także pracowników MOPS wolnych miejsc prac społecznie użytecznych.

Właściwość organów administracji publicznej w sprawach prac społecznie użytecznych, tryb kierowania bezrobotnych do wykonywania tych prac, zasady finansowania i organizowania prac społecznie użytecznych regulują przepisy art. 73a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 25 października 2005 r. w sprawie trybu organizowania prac społecznie użytecznych (Dz.U. Nr 210, poz.1745).

Na podstawie art. 73a ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 36 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wyłącznie Prezydent W. lub upoważniony przez Prezydenta dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy we W. albo inny pracownik tego Urzędu może skierować bezrobotnego bez prawa do zasiłku, korzystającego ze świadczeń z pomocy społecznej, do wykonywania prac społecznie użytecznych w miejscu zamieszkania.

Zdaniem skarżącego, w obowiązującym stanie prawnym, z uwzględnieniem statutu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz regulaminu organizacyjnego MOPS, dyrektor i pracownicy Ośrodka nie posiadają, żadnych uprawnień do ustalania podmiotów, w których Gmina Wrocław będzie organizować prace społecznie użyteczne, rezerwacji miejsc wykonywania prac dla wskazanych przez siebie bezrobotnych oraz kierowania bezrobotnych do wykonywania tych prac.

W piśmie z dnia 21 grudnia 2007 r. Nr [...], stanowiącym informację publiczną, dyrektor MOPS jednoznacznie potwierdził, że:

1) MOPS nie przejął od PUP we W. zadań w zakresie organizacji prac społecznie użytecznych,

2) pracownicy MOPS nie kierują bezrobotnych bez prawa do zasiłku, korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej, do wykonywania prac społecznie użytecznych i nie posiadają do tego pełnomocnictw.

Powołane pismo jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 i § 2 kpa i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Organ drugiej instancji nie przeprowadził dowodu przeciwko treści tego dokumentu w trybie art.76 § 3 kpa.

Nadto skarżący dodał, że dyrektor i pracownicy MOPS, którym Prezydent W., w trybie art. 110 ust. 7 i ust. 8 w związku z ust. 1 ustawy o pomocy społecznej udzielił upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do zadań gminy, są uprawnieni do działania wyłącznie w granicach upoważnienia i działają w imieniu organu. Jak już wcześniej wykazano, dyrektor ani inni pracownicy nie są uprawnieni do kierowania do prac społecznie użytecznych. Kolegium nie wyjaśniło kto, w rozumieniu zaskarżonej decyzji, jest organem pomocy społecznej uprawnionym do kierowania bezrobotnych do prac społecznie użytecznych, a także nie wskazało ze stanowiska służbowego, imienia i nazwiska pracownika MOPS, który według wiedzy posiadanej przez organ wystawił dla niego skierowanie.

W przekonaniu J. K., pogląd organów decyzyjnych, że wykazał brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej przez niezgłoszenie się w dniu 14 grudnia 2007 r. do Działu Analiz, Programów i Szkoleń MOPS po odbiór skierowania do prac społecznie użytecznych pozostaje w sprzeczności z materiałem dowodowym i przedstawionym stanem prawnym. Skarżący wskazał, iż pismem z dnia 13 grudnia 2007 r., którego odpis znajduje się w aktach sprawy, zawiadomił kierownika Działu o niemożności zgłoszenia się w wyznaczonym terminie, wskazując powód. Poza tym, pismo to nie stanowiło wezwania w rozumieniu art. 50 § 1 w związku z art. 54 § 1 kpa i niezastosowanie się do niego nie mogło powodować żadnych skutków prawnych.

Z kolei, odmowa podpisania przez niego protokołu aktualizacji wywiadu środowiskowego, datowanego na dzień 28 stycznia 2008 r., spisanego niezgodnie z udzielonymi informacjami i przedłożonymi dokumentami, nie stanowiła braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W jego przekonaniu, nie miał obowiązku podpisania protokołu, z którego treścią się nie zgodził, natomiast pracownik socjalny, stosownie do wymogu art. 68 kpa, był zobowiązany do odnotowania w protokole zgłoszonych uwag, co do treści tego dokumentu oraz powodów odmowy podpisania protokołu. Dopiero w oświadczeniu końcowym z dnia 22 lutego 2008 r. przedstawił on swoje zastrzeżenia w tej sprawie.

Skarżący podniósł także, że z treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że w postępowaniu administracyjnym o udzielenie pomocy społecznej pod uwagę bierze się dochód strony, odpowiednio do okoliczności, z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub miesiąca, w którym wniosek został złożony, zaś z art. 106 ust. 3 ustawy, iż świadczenie pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W świetle powołanych przepisów, na sposób załatwienia wniosku z dnia 11 października 2006 r., nie powinny mieć więc żadnego wpływu okoliczności zaistniałe w roku 2007 i 2008.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Nadto w piśmie procesowym z dnia 25 listopada 2008 r. stanowiącym odpowiedź na złożony przez skarżącego wniosek dowodowy, Kolegium stwierdziło, że w ramach pracy socjalnej, która może obejmować różnego rodzaju działania, m.in. w celu wzmocnienia aktywności podopiecznych ośrodka pomocy społecznej i rozwinięcia ich samodzielności (art. 45 ust. 1 powołanej ustawy), organ pomocy społecznej miał prawo poinformować J. K. o znanych organowi ofertach pracy i zaproponować podopiecznemu podjęcie zatrudnienia, co pozwoliłoby na poprawę jego sytuacji bytowej. Przepis art. 17 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem, że do zadań własnych gminy należy także współpraca z powiatowym urzędem pracy w zakresie upowszechniania informacji o ofertach pracy oraz o wolnych miejscach pracy, a także informacji o usługach poradnictwa zawodowego i o szkoleniach.

Do tego typu działań nie jest konieczne, jak zdaje się twierdzić J. K., przekazanie przez Prezydenta W. Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej zadań z zakresu publicznej służby zatrudnienia. Działania podejmowane przez pracowników ośrodka pomocy społecznej w ramach pracy socjalnej nie mają też charakteru czynności podejmowanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2008 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), w szczególności nie kierują swych podopiecznych do prac społecznie użytecznych.

Zdaniem Kolegium, fakt odmowy podjęcia zatrudnienia nie podlega żadnej wątpliwości, gdyż nie kwestionuje go nawet skarżący, który wyłącznie stara się dowieść, że tego typu oferta nie powinna być skierowana przez organ pomocy społecznej, którego to poglądu nie podziela Kolegium.

Kolegium wyjaśniło też, że zawarte w zaskarżonej przez J. K. decyzji sformułowanie, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dokonał "rezerwacji" dla niego miejsca pracy, nie oznaczało, że Dyrektor lub inny pracownik MOPS "zarezerwował dla skarżącego u dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy we W." skierowanie do prac społecznie użytecznych w D. Stowarzyszeniu Pomocy Ofiarom Przemocy "Karta 99". Tak zwana "rezerwacja" polegała na wyszukaniu odpowiedniej dla J. K. oferty zatrudnienia i spowodowanie, aby mógł z niej skorzystać, gdyż do pracy tej J. K. posiada odpowiednie kwalifikacje. Do tego typu działań upoważniają pracowników socjalnych przepisy ustawy o pomocy społecznej, a także fakt, że sprawy związane z koordynacją zadania polegającego na organizowaniu prac społecznie użytecznych we W. powierzone zostały Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

W myśl art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Naruszenie tej zasady zostało w ustawie obwarowane sankcją w postaci odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje współdziałania osoby czy też rodziny z organem pomocy społecznej zatem prawne rozumienie tego pojęcia nie może odbiegać od rozumienia potocznego. W Słowniku języka polskiego przez współdziałanie rozumie się; "działać, funkcjonować wspólnie z Kimś albo czymś, pomagać Komuś w jakiejś działalności". (Słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002 str. 1150).

Brak współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej został przekonująco wykazany przez organ pierwszej instancji jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., które przede wszystkim dostrzegają go w niepodejmowaniu przez J. K. stosownego zatrudnienia mimo fachowego prawniczego przygotowania. Wprawdzie powołuje się on na zły stan zdrowia, ale nie dowodzi tego przy pomocy stosowanego zaświadczenia lekarskiego, które wyłączałoby takie możliwości zainteresowanego. Co więcej lekarz medycyny pracy nie widzi przeciwwskazań by skarżący podjął pracę "społecznie użyteczną" wskazana przez ośrodek, co należy uznać (to wskazanie) za jak najbardziej dopuszczalne w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej i słusznie tak ocenione przez organ odwoławczy. Skarżący nie stawił się na spotkanie w tym celu z pracownikiem socjalnym zasłaniając się brakiem środków na bilet komunikacji miejskiej, ale to nie przekonuje, skoro w grudniu gdy do tego spotkania miało dojść otrzymał zasiłek okresowy w wysokości 418 zł, zasiłki celowe na zakup opału - łącznie 900 zł, oraz zasiłek celowy na zakup opału, odzieży i obuwia jesienno - zimowego.

Skarżący utrudnia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego – dopiero czynności tej można dokonać z udziałem funkcjonariuszy Policji. Kiedy organ pierwszej instancji ustala czy skarżący ma rodzinę przeczy jej istnieniu, kiedy organ ten wykazuje, że brat skarżącego żyje wówczas zaskoczony (por. wywiad środowiskowy) twierdzi, że brat nie jest w stanie tego obowiązku spełnić względem niego. Można uznać tę okoliczność za wystarczającą do odmowy przyznania świadczenia bowiem obowiązek alimentacyjny ma pierwszeństwo przed pomocą społeczną.

Przy tych okolicznościach istotne znaczenie z punktu widzenia racji powyższych, negatywnych decyzji ocenianych przez Sąd, ma i to, że skarżący nie czyni starań o dodatek mieszkaniowy ze względu na powierzchnię mieszkaniową zajmowanego lokalu wykluczającą to świadczenie: starania w tym zakresie stałyby się skuteczne po zamianie lokalu mieszkalnego.

Niezależnie od powyższego nie można nie dostrzegać, że skarżący z pomocy społecznej korzysta od lat, co Sądowi jest znane z Urzędu (sprawy zarejestrowane w tutejszym Sądzie od maja 2005r.).

Okoliczność ta w zestawieniu z powyższymi względami dodatkowo świadczy, iż skarżący czyni sobie z pomocy społecznej stałe źródło utrzymania, a przecież nie taki jest cel pomocy społecznej. Ustawa bowiem w art. 2 ust. 1 za cel pomocy społecznej uważa jedynie wspieranie osób (rodzin) w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a nie wyręczanie ich w tym, a tym bardziej stanowienia stałego źródła dochodu. Nie może być bowiem tak, iż długoletnia praktyka niesienia pomocy przez organ pomocy społecznej wykształci w osobie (rodzinie) przekonanie, iż jest to obowiązek organu. To także stanowi kolejny wzgląd uzasadniający odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Z powyższych przyczyn skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).