Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 90/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 64a, art. 151a § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2020 r. sprawy ze sprzeciwu D. G. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z 1 sierpnia 2019 r. D. G. (dalej jako: "skarżący") wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie ciążącego na nim zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, porusza się na wózku inwalidzkim, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślił, iż nie ma żadnych perspektyw na polepszenie swojej sytuacji, nie może podjąć zatrudniania ani uzyskać renty z ZUS. Obecnie przebywa w Specjalistycznym Schronisku dla Osób Bezdomnych. Jedynym dochodem jest zasiłek stały 516,00 zł oraz dodatek pielęgnacyjny 184,00 zł. Tym samym, nie jest w stanie spłacić zaległości alimentacyjnych z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ani jednorazowo, ani w ratach. Do wniosku załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzję o przyznaniu zasiłku stałego oraz decyzję przyznającą prawo do pobytu w schronisku.

Decyzją z "[...]" r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy (dalej jako: "organ I instancji") odmówił umorzenia zadłużenia w kwocie 26.971,55 zł wraz z odsetkami. Organ I instancji ustalił, że skarżący przebywa w specjalistycznym schronisku dla bezdomnych. Nie jest zdolny do pracy. Jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Posiada wykształcenie podstawowe. Nie posiada oszczędności, wartościowych rzeczy ani nieruchomości. Przepracował około 7 lat. Przebywał w zakładzie karnym

z przerwami od 2003 r. do 2012 r. Pobyt w zakładzie karnym oraz brak zatrudnienia były powodem niełożenia alimentów. Organ I instancji stwierdził, że skarżący nie przyczyniał się do utrzymywania swojego dziecka, a koszty z tym związane ponosił Skarb Państwa. Łączne zobowiązanie na dzień wydania decyzji wynosiło 26.971,55 zł. Organ odnotował wpłaty skarżącego, dokonane za pośrednictwem komornika, w latach 2010-2012 na łączną kwotę 3.993,45 zł. Organ I instancji uznał, że umorzenia należności nie może uzasadniać przebywanie skarżącego w zakładzie karnym, ponieważ z własnej winy został pozbawiony wolności. Podniesiono, że wcześniej, pozostając na wolności, skarżący także nie przyczyniał się do utrzymania swojego dziecka. Mając powyższe na uwadze, odmówiono skarżącemu umorzenia istniejącego zadłużenia. Organ I instancji wyraził zrozumienie dla obecnej trudnej sytuacji skarżącego, spowodowanej bezdomnością i niepełnosprawnością. Jednak uznał, że umorzenie wnioskowanych należności w żaden sposób nie przyczyni się do poprawienia obecnej sytuacji skarżącego. Przebywając w schronisku dla bezdomnych skarżący ma zapewnione niezbędne potrzeby (wyżywienie, schronienie). Środki własne przeznacza na swoje potrzeby i nie są one zagrożone zajęciem komorniczym. Ponosi wydatek na sprzęt rehabilitacyjny w kwocie 100 zł co miesiąc.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z "[...]" r., uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ I instancji odmawiając umorzenia kwoty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie może ograniczyć się do konkluzji, że sytuacja dłużnika nie jest wyjątkowa, lecz porównując jego sytuację z sytuacją innych dłużników alimentacyjnych, powinien skonkretyzować, jakie stany faktyczne zasługiwałyby na zastosowanie ulgi. Organ I instancji powinien przekonać skarżącego, że nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać, jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada. Zarzucono, że uzasadnienie decyzji ograniczyło się niemal wyłącznie do wskazania, że umorzenie wnioskowanego zadłużenia w żaden sposób nie przyczyni się do poprawienia obecnej sytuacji wnioskodawcy oraz faktu, iż strona

w przeszłości nie przyczyniała się do utrzymania swojego dziecka. Organ w ogóle nie odniósł się do obecnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej strony i możliwości uzyskania przez nią zatrudnienia i dochodu. Podkreślono, że organ I instancji nie wyjaśnił jakie okoliczności przemawiałyby za umorzeniem istniejącego zadłużenia alimentacyjnego.

Decyzją z "[...]" r. organ I instancji ponownie odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 27.176,55 zł wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył takie same argumenty jak poprzednio. Podkreślił, że na podstawie dokumentów dostarczonych przez skarżącego i wypełnionej przez niego ankiety uzyskano wszystkie niezbędne informacje konieczne do rozpatrzenia wniosku. Organ I instancji przeprowadził pełne postępowanie dowodowe i istnieje możliwość oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Organ I instancji wskazał, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ponosi żadnych świadczeń na rzecz innych osób. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Fakt przebywania w ośrodku dla bezdomnych świadczy, że nie posiada wsparcia w rodzinie. Stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy w warunkach normalnych, ale zgodnie z dostarczonym orzeczeniem

o stopniu niepełnosprawności, może podjąć odpowiednie zatrudnienie w warunkach chronionych. Przyznano, że obecna sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Pomimo istnienia przesłanek umożliwiających umorzenie, organ I instancji stanął na stanowisku, że umorzenie wnioskowanych należności nie przyczyni się w żaden sposób do poprawy sytuacji skarżącego. Podkreślono, że umorzenie należności przez organ nie jest obligatoryjne. Organ I instancji uwzględnił, że są to należności Skarbu Państwa i jedyną okolicznością, którą organ może wziąć pod uwagę, przychylając się do wniosku, jest znaczący pozytywny wpływ umorzenia na poprawienie sytuacji życiowej osoby, bowiem ma ono pomóc w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji. W rozpatrywanym przypadku zaś umorzenie należności nie spowoduje poprawienia sytuacji skarżącego w żadnej kwestii, a odmowa nie spowoduje braku środków niezbędnych do przeżycia ani nie ucierpi jego godność osobista.

Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o jej uchylenie i umorzenie

w całości zadłużenia alimentacyjnego z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Decyzji zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędną wykładnię i odmowę umorzenia należności, mimo istnienia przesłanek,

- przekroczenie kompetencji poprzez interpretację, że uznanie administracyjne jest tożsame z dowolnością,

- naruszenie przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie wytycznych organu II instancji, nakazujących wziąć pod uwagę sytuację obecną strony,

a nie przeszłość.

Wskazał na nową okoliczność - decyzję Prezydenta z "[...]" r. nakazującą uiszczenie opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych w wysokości 30% dochodu to jest w kwocie 210,30 zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, zaskarżoną decyzją z "[...]" r.,

nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie

z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wskazał, że kwestia umorzenia wypłaconych należności pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu. Nie oznacza to jednak całkowitej swobody działania organu administracji publicznej. Swobodne uznanie jest ograniczone zarówno przepisami prawa materialnego, jak i przepisami procedury administracyjnej. Przepisy procedury wynikają z kodeksu postępowania administracyjnego (m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80) i nakładają na organ administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania oceny na podstawie całokształtu okoliczności sprawy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji nie wyjaśnił należycie sytuacji wnioskodawcy. Tym samym doszło do naruszenia art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa. Zarzucono też, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 kpa. Kolegium podniosło, że decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Orzekając w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ ma obowiązek uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną tego podmiotu. Ratio legis regulacji zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość m.in. zaniechania obciążenia lub rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego objętych obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, iż ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Kolegium wskazało, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego 516,58 zł oraz prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 184,00 zł. Ze złożonego oświadczenia wynika również, iż nie posiada żadnego innego majątku, nie posiada żadnej rodziny i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponosi wydatki na sprzęt rehabilitacyjny, jest osobą bezdomną. Przebywa w schronisku dla osób bezdomnych w Warszawie, uiszcza opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych w wysokości 30% dochodu to jest w kwocie 210,30 zł. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie zweryfikował czy wnioskodawca nie pobiera świadczeń rentowych, a ponadto nie zweryfikował twierdzeń strony w zakresie wydatków jakie ponosi na leczenie i rehabilitację. Dalej Kolegium argumentowało, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest instytucją wyjątkową, a zatem zaistnienie po stronie dłużnika alimentacyjnego wyjątkowych okoliczności uzasadnia zastosowanie przedmiotowego przepisu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności alimentacyjnych. Stan zdrowia skarżącego, który uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej i ograniczone dochody - zasiłki z pomocy społecznej -obciążone dodatkowo wydatkami na leczenie, uzasadniają umorzenie zaległości związanych z obiektywną niemożnością wywiązania się z ciążących zobowiązań alimentacyjnych, bez względu na czas ich powstania. Organ odmawiając umorzenia kwoty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, nie może ograniczyć się do konkluzji, że sytuacja dłużnika nie jest wyjątkowa, lecz porównując jego sytuację z sytuacją innych dłużników alimentacyjnych, powinien skonkretyzować, jakie stany faktyczne zasługiwałyby na zastosowanie ulgi.

Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że umorzenie zadłużenia ma na celu poprawę sytuacji życiowej osoby. Stwierdzono, że organ I instancji powołując się na argumentację, iż strona ma możliwość spłaty należności z otrzymywanych środków z pomocy społecznej powinien uzupełnić postępowanie dowodowe o ustalenie, jakimi realnie środkami finansowymi strona dysponuje, jakie musi ponosić wydatki i jak ma spłacić należności. W konsekwencji zaskarżona decyzja jest co najmniej przedwczesna, gdyż została wydana bez należytego wyjaśnienia

i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności, a tym samym narusza przepisy postępowania administracyjnego. W ramach ponownego postępowania konieczne jest zatem usunięcie wskazanych powyżej braków i uchybień oraz podjęcie właściwego, należycie umotywowanego rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien również ocenić, czy zachodzą ewentualnie przesłanki umorzenia należności łącznie z odsetkami w całości lub w części. Ponadto, powinien dokładnie wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, w tym ocenić sytuację bytową. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia zobowiązania dłużnika alimentacyjnego oceniając, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji, w której obiektywnie i w sposób trwały nie będzie w stanie zrealizować obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, czy też będzie miał możliwość dokonania spłaty, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Skarżący wniósł sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, domagając się jej uchylenia w całości

Zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, pomimo braku przesłanek do zastosowanie tego przepisu. Zdaniem skarżącego, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dawał wystarczające podstawy do wydania decyzji reformatoryjnej bez potrzeby kolejnego przekazywania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazując sprzeciw wraz z aktami sprawy tutejszemu Sądowi, nie odniosło się do jego treści.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności

z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodany nowelą z dnia 7 kwietnia 2017 r. art. 64a p.p.s.a. wprowadził instytucję sprzeciwu od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2018 r. poz. 2096, dalej jako: "k.p.a."), w miejsce dotychczasowej – składanej na zasadach ogólnych – skargi. Zgodnie z art. 64c § 1 i 2 p.p.s.a. sprzeciw od decyzji wnosi się za pośrednictwem organu, którego decyzja jest przedmiotem sprzeciwu, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji. Granice rozpoznania sprawy ze sprzeciwu od decyzji określa przepis art. 64e p.p.s.a., wskazując, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa

w art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, w brzmieniu mającym zastosowanie

w niniejszej sprawie, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości

i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Stosownie do § 2b art. 138 k.p.a. przepisu § 2 nie stosuje się w przypadkach, o których mowa w art. 136 § 2 lub 3 k.p.a., tj. gdy organ II instancji sam przeprowadzi konieczne postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, na zgodny wniosek wszystkich stron (art. 136 § 2 k.p.a) lub na wniosek jednej ze stron, za zgodą pozostałych stron (art. 136 § 3 k.p.a.).

Zasadą jest, że organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, co zgodnie z treścią art. 138 § 1 k.p.a. następuje przez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego. Natomiast odstępstwem od tej ogólnej zasady jest, wynikające z art. 138 § 2 k.p.a., uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej. Rozstrzygnięcie kasacyjne organu odwoławczego powinno mieć wyjątkowy charakter, gdyż zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności, każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej. Skuteczne wniesienie odwołania przenosi na organ II instancji ciężar ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej,

a postępowanie odwoławcze nie ogranicza się jedynie do kontroli decyzji organu I instancji.

W sytuacji, gdy nie ma przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej i zakończenia jej merytoryczną decyzją drugoinstancyjną, niedopuszczalne - jako niezgodne z zasadą dwuinstancyjności - jest wydanie decyzji kasacyjnej. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. albo w przypadku istotnych braków postępowania wyjaśniającego, gdy jest możliwa zgoda stron na usunięcie nieprawidłowości

w postępowaniu odwoławczym, na podstawie art. 136 § 2 i 3 k.p.a. Z mocy art. 136 § 4 k.p.a. - przepisów § 2 i 3 nie stosuje się, jeżeli przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy byłoby nadmiernie utrudnione.

W wyroku z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1781/17, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że rozstrzygając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy nie rozstrzyga o meritum sprawy. Nie przeprowadza też merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, gdyż wydając decyzję kasacyjną wskazuje właśnie na konieczność przeprowadzenia w określonym zakresie lub w całości postępowania wyjaśniającego, celem poczynienia ustaleń niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji organ odwoławczy nie może wypowiadać się także o ewentualnym naruszeniu prawa materialnego lub interesu prawnego strony skarżącej. Decyzja kasacyjna nie może bowiem spowodować "niekorzyści materialnej" dla strony; może spowodować jedynie przedłużenie postępowania administracyjnego. Decyzja kasacyjna ma charakter procesowy, gdyż podstawą jej podjęcia jest wyłącznie naruszenie przepisów postępowania. Taki sposób rozstrzygnięcia determinuje również sposób przeprowadzenia jej kontroli legalności dokonywanej przez sąd. Skoro decyzja kasacyjna jest w istocie rozstrzygnięciem procesowym, gdyż nie kształtuje ona stosunku materialnoprawnego, to możliwości rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego podlegają w tych sytuacjach istotnemu ograniczeniu, albowiem sąd dokonuje kontroli legalności tego rodzaju rozstrzygnięcia w świetle ustawowych przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. Kontrola ta nie może natomiast, co do zasady, obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej

z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne

i niedopuszczalne.

W związku z powyższym rozstrzygnięcia Sądu wymagało, czy dostrzeżone przez organ II instancji nieprawidłowości w decyzji wydanej przez organ I instancji uzasadniały zwrot sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W ocenie sądu nie uzasadniały takiego działania. Organ odwoławczy bezpodstawnie uznał, że organ I instancji powinien uzupełnić postępowanie dowodowe o ustalenie, jakimi realnie środkami finansowymi skarżący dysponuje i jakie musi ponosić wydatki. Kolegium zarzuciło organowi I instancji, że nie zweryfikował, czy skarżący nie pobiera świadczeń rentowych i nie zweryfikował, jakie wydatki ponosi na leczenie i rehabilitację. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń jasno zaś wynika jego sytuacja dochodowa, bytowa, zdrowotna i rodzinna. Załączona do akt kopia decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego na okres od 1 kwietnia 2019 r. do 29 marca 2021 r. potwierdza, że skarżący nie ma ustalonego prawa do renty. Jego jedynym dochodem, oprócz zasiłku stałego z pomocy społecznej, jest zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności. We wniosku skarżący też akcentował, że nie ma możliwości uzyskania renty z ZUS. W oświadczeniu z 19 sierpnia 2019 r. (k. 12 akt administracyjnych) skarżący wprost wskazał też, że ponosi miesięcznie wydatki jedynie w kwocie 100 zł na sprzęt rehabilitacyjny. Następnie dostarczył decyzję z ‘[...]" r. nakładającą na niego obowiązek uiszczania opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych w kwocie 210,30 zł miesięcznie, począwszy od 1 listopada 2019 r. Sąd nie znajduje tym samym potrzeby ponownego wyjaśniania kwestii uzyskiwanych przez skarżącego dochodów i ponoszonych wydatków. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy jest wystarczający do merytorycznego rozpatrzenia wniosku.

Wbrew twierdzeniu Kolegium, organ I instancji nie wskazywał, że skarżący ma możliwość spłaty zadłużenia z otrzymywanych środków z pomocy społecznych. Organ I instancji jednoznacznie wskazał, że obecna sytuacja dochodowa skarżącego nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Uwzględnił, że świadczenia, które otrzymuje skarżący z budżetu państwa, nie podlegają egzekucji komorniczej. Dlatego uznał, że umorzenie należności nic nie zmieni w sytuacji skarżącego. Odmowę uzasadniono też brakiem wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego w przeszłości, które nie było niezawinione. W świetle bezspornego stanu faktycznego sprawy obowiązkiem organu II instancji było rozważenie zasadności zajętego przez organ I instancji stanowiska i wydanie decyzji merytorycznej. Sąd nie podziela również stanowiska Kolegium, że obowiązkiem organu I instancji było skonkretyzowanie, jakie stany faktyczne zasługiwałyby na zastosowanie ulgi. Każdy przypadek jest bowiem inny i podlega indywidualnej ocenie. Rolą organu jest zaś rozważenie czy konkretna sytuacja dłużnika alimentacyjnego uzasadnia zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Mając powyższe na uwadze, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu w całości, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.

Sąd rozpatrzył sprzeciw na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 64d § 1 p.p.s.a.