Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1425/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 16,  art. 17 ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z  art. 135,  art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając na podstawie z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735,- dalej "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania I.C., od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], sprostowanej postanowieniem z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.

I.C. (strona, skarżąca) w dniu 24 lutego 2021 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – T.C..

Organ I instancji decyzją z dnia [...]r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca nie spełnia warunków art.17 ust. 1b pkt 2 oraz ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.111 ze zm. - dalej "u.s.r."). Wskazało, że z załączonego do wniosku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. wynika, że matka skarżącej została uznana za osobę niepełnosprawna mając ukończony 65 rok życia.

Decyzją z dnia [...] r. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, uchyliło decyzję organu I instancji. Wskazało w uzasadnieniu, że nie podziela stanowiska jakoby czas, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki miał wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wskazał, że art. 17 ust. 1b u.s.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stwierdziło, że organ I instancji nie ustalił na czym polega opieka, którą sprawuje skarżąca nad matką.

Na wezwanie organu I instancji, w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2021 r. skarżąca opisała zakres i sposób sprawowania opieki nad matką akcentując, że matka jest osobą leżącą i całkowicie niesamodzielną.

Decyzją z dnia [...] r. sprostowaną postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.s.r. Matka strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia [...] r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto nie jest spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 u.s.r. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że z oświadczenia strony z dnia [...] lutego 2021 r. wynika, iż ojciec skarżącej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazał także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. dotyczący art. 17 ust. 1b u.s.r. i stwierdził, że Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej od kilku lat jednoznacznie i niezmiennie stoi na stanowisku, że warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. nie uległy zmianie.

W odwołaniu skarżąca wyraziła niezadowolenie podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia zarzucając jej naruszenie art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a. poprzez naruszenie zasad postępowania wyrażonych w tych przepisach oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.s.r. poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.s.r. z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13; przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia czy małżonek niepełnosprawnej ze względu na swój stan zdrowia jest w stanie zapewnić całodobową opiekę nad niepełnosprawną żoną; art. 138 § 2a K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wytycznych organu odwoławczego co do obowiązku zastosowania Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazała, że matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje na nieuleczalną chorobę — [...]. Wymaga całodobowej opieki i wsparcia we wszystkich czynnościach. Jest niesprawna ruchowo, nie porusza się samodzielnie, nie jest w stanie samodzielnie usiąść, zmienić pozycji w łóżku, podnieść głowy ani rąk, nie spożywa samodzielnie posiłków i wymaga pełnej obsługi w zakresie czynności pielęgnacyjnych i higienicznych. Stwierdziła, że cały ciężar opieki spoczywa na skarżącej, a zakres i rozmiar opieki sprawowanej nad matką jest tak duży, że nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Przywołało przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w szczególności art. 17 u.s.r. akcentując, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO stwierdziło, że pomija moment powstania niepełnosprawności. Wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i podkreśliło, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Powołało się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Dalej stwierdziło, że matka strony legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednakże w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit.a u.s.r., gdyż matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim i obowiązek alimentacyjny współmałżonka wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji. Strona ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie przedstawiła do akt sprawy dowodu potwierdzającego, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie takiej opieki sprawować, a z oświadczenia skarżącej wynika, że jej ojciec nie jest osobą niepełnosprawną. Dalej wyjaśniło, że prawo do wnioskowanego świadczenia może zostać ustalone wyłącznie na osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. SKO stwierdziło, że organ i instancji nie jest uprawniony do uzyskania informacji o stanie zdrowia męża osoby wymagającej opieki. Skarżąca może uzyskać dokumentacje medyczną i przedłożyć organowi i instancji, jeżeli ma z tego tytułu osiągnąć określone uprawnienie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO (sprostowanej pismem z dnia [...]r.) skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm. – dalej "K.p.a.") poprzez naruszenie zasad postępowania wyrażonych w tych przypisach, polegające na zaniechaniu przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w sprawie i należytego pouczenia strony występującej w postępowaniu bez profesjonalnego pełnomocnika o konieczności przedstawienia dowodów na okoliczność spełnienia przez stronę przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. podczas gdy organ ograniczył się do oparcia orzeczenia na jednozdaniowym oświadczeniu strony, że jej ojciec, a mąż niepełnosprawnej matki, sam nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności przy jednoczesnym wezwaniu strony do wykazania, jakie czynności przy niepełnosprawnej matce wykonuje; art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz niepodjęciu działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym, w szczególności niewyjaśnieniu czy małżonek niepełnosprawnej ze względu na swój stan zdrowia jest w stanie zapewnić opiekę nad niepełnosprawną żoną oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.s.r. poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez nią przesłanek ustawowych gwarantujących nabycie prawa do tego świadczenia w związku z osobistą, faktyczną, całodobową opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia na jego podstawie z ograniczeniem uzasadnienia do stwierdzenia, że niepełnosprawna T.C. pozostaje w związku z małżeńskim z osobą nie posiadająca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jako wyłącznej przyczynie odmowy przyznania świadczenia, podczas gdy utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych przesądziło, że przy jego stosowaniu należy bezwzględnie dokonywać innych poza wykładnią czysto literalną sposobów wykładni i każdorazowo badać czy małżonek osoby niepełnosprawnej, zobowiązany w pierwszej kolejności do sprawowania opieki, faktycznie opiekę taką ze względu na stan zdrowia i własne predyspozycje sprawować jest w stanie; art. 2, art. 18 i art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie wobec strony zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej oraz nakazu ochrony i opieki nad rodziną, polegającej na odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy spełniła ona ustawowe przesłanki przesądzające o nabyciu prawa do tego świadczenia, podczas gdy inne osoby znajdujące się w analogicznej do skarżącej sytuacji faktycznej uprawnienie do takiego świadczenia nabyły. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji .

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów w postaci zaświadczeń lekarskich z dnia: [...] września 2021 r., [...]września 2021 r. i [...]października 2021 r. na okoliczność stanu zdrowia Z.C. - małżonka niepełnosprawnej T.C.; o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zarzuciła, że pomimo utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych organ zastosował niewłaściwą, bo wyłącznie literalną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.e. i w konsekwencji odmówił przyznania świadczenia na jego podstawie z ograniczeniem uzasadnienia do stwierdzenia, że niepełnosprawna pozostaje w związku z małżeńskim z osobą nie posiadająca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej doszło do naruszenia także przepisów prawa materialnego, które bez wątpienia miały istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.s.r. poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez nią przesłanek ustawowych gwarantujących nabycie prawa do tego świadczenia w związku z faktyczną, całodobową opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Szeroko argumentowała, iż orzecznictwo sądów administracyjnych przesądziło, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym albo z uwagi na stan zdrowia nie może wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Wskazała, że konieczne jest stosowanie wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.s.r. Stwierdziła dalej, iż z zaświadczeń lekarskich wydanych już po wydaniu decyzji przez SKO wynika, że stan zdrowia ojca skarżącej uniemożliwia mu opiekę nad niepełnosprawną żoną.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta, jak i decyzja ja poprzedzająca, naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez skarżącą i przez SKO.

W związku wnioskiem skarżącej o przeprowadzenie dodatkowych dowodów z dokumentów w postaci zaświadczeń lekarskich wystawionych już po dacie wydania decyzji SKO Sąd podkreśla, że przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I FSK 1377/20, LEX Nr 3173350), zwłaszcza że prowadziłoby to do dokonania nowych ustaleń faktycznych, które nie podlegałyby już kontroli instancyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 1815/20, LEX Nr 3144275). Z tego też względu tut. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na matkę uznając, że w pierwszej kolejności to ojcu, małżonkowi osoby wymagającego opieki przysługuje prawo ubiegania się o to świadczenie.

Na wstępie jednak wskazać należy, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.111 ze zm. - dalej "u.s.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.s.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W zaskarżonej decyzji SKO odwołało się do literalnej wykładni przytoczonych przepisów, a jego stanowisko sprowadza się do tego, że brak jest podstaw do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazało SKO organ I instancji oparł się na oświadczeniu strony o tym, że jej ojciec a mąż niepełnosprawnej nie jest osobą niepełnosprawną.

Literalna wykładnia przepisów u.s.r. uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organy orzekające w sprawie. Taka wykładnia, zdaniem Sądu, nie jest jednak wystarczająca. Niezbędne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.s.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.s.r. Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora ma być oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Na skutek przyjęcia literalnej wykładni powołanych wyżej przepisów u.s.r., okoliczności wskazane w ostatnim akapicie nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy orzekające w niniejszym przypadku. Wbrew zatem literalnej wykładni 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Powyższe byłoby dopuszczalne, w sytuacji gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. A zatem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

W okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym powinno więc uwzględniać, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.s.r. nie można stosować, w sytuacji gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. W kontrolowanej sprawie jedyną przesłanką odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia było zaś ustalenie, że mąż osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu uznać należy, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie ojciec skarżącej jest w stanie sprawować opiekę nad swoją niepełnosprawną żoną.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające – stosownie do art. 153 p.p.s.a. – uwzględnią ocenę prawną Sądu, wyrażoną w niniejszym wyroku i ocenią, czy ojciec skarżącej, biorąc pod uwagę jego podeszły wiek i stan zdrowia, jest obiektywnie zdolny do sprawowania prawidłowej całodobowej, stałej opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną, czy też taka możliwość jest wykluczona. Oceny niemożności sprawowania opieki należy dokonać kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Dokonując tej oceny, nie można z góry zakładać, że tylko osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym nie jest zdolna do sprawowania pełnej i efektywnej opieki nad osobą tego wymagającą.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ze względu na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił nie tylko zaskarżoną decyzję, ale też poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.