Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 888/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2013r. sprawy ze skargi P.J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 12 czerwca 2004 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. wpłynął "Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004" złożony przez skarżącego P. J.. Składając wniosek producent rolny zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu ONW. W w/w wniosku skarżący ubiegał się o płatność z tytułu ONW do łącznej powierzchni 22,04 ha (ONW - Nizinne strefa I - 2004), na którą otrzymał płatność na podstawie decyzji z dnia [...] r. na kwotę [...]zł.

Dnia 15 maja 2005 r. do BP ARiMR w G. wpłynął "Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005", złożony przez skarżącego, w którym ubiegał się o płatność z tytułu ONW do powierzchni 25,38 ha (ONW -Nizinne strefa I - 2005). Decyzją z dnia [...] r. skarżącemu zostały przyznane płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni 20,55 ha na kwotę: [...] zł.

W dniu 10 maja 2006 r. do BP w G. wpłynął "Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006", złożony przez skarżącego, w którym ubiegał się o płatność ONW do powierzchni 12,62 ha (ONW - Nizinne strefa I - 2006). Ponieważ kontrola administracyjna wniosku wykazała błąd kontroli zobowiązań ONW, do producenta w dniu 04 września 2006 r. zostało wystosowane wezwanie do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w dniu 05 września 2006 r. oświadczył, że nie dotrzymał zaciągniętego zobowiązania, czemu jednak nie jest winny, gdyż dzierżawione przez niego grunty od Lasów Państwowych zostały bez jego wiedzy sprzedane W. G.. W dniu [...] r. Kierownik BP ARiMR w G. wydał decyzję o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni 6,73 ha w wysokości [...] zł.

W dniu [...] r. Kierownik BP w G. wydał decyzję, którą uchylił decyzję ostateczną z dnia [...] r. oraz odmówił skarżącemu przyznania płatności ONW na rok 2005. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Kierownik BP wskazał, że wnioskodawca nie był w posiadaniu wszystkich gruntów rolnych zgłoszonych do płatności od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji. Na podstawie uzyskanych wyjaśnień ustalone zostało, że przed dniem wydania decyzji tj. [...] r. została zerwana umowa dzierżawy działki ewidencyjnej nr 289/4LP, na której skarżący zadeklarował 6 działek rolnych o łącznej powierzchni 14,20 ha.

W związku z zaprzestaniem przez producenta rolnego prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na części działek rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G., działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu ONW przyznanych decyzją z dnia [...] r. oraz decyzją z dnia [...] r.

W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. działając z upoważnienia Prezesa ARiMR decyzją Nr [...] ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w wysokości [...] zł.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym podniósł, że nie zgadza się z tym, że nieuczciwie pobrał dopłaty ONW i ma teraz zwrócić przedmiotowe płatności wraz z odsetkami. Producent wskazał, że w 2002 r. wydzierżawił od Lasów Państwowych grunty o powierzchni 15,20 ha. Dużymi nakładami środków z kredytów przedmiotowe grunty zostały doprowadzone do stanu dobrej kultury rolnej. Otrzymane w 2004 r. dopłaty poprawiły sytuację finansową gospodarstwa rolnego. W styczniu 2006 r. okazało się, że ziemia została sprzedana. Nowy właściciel przystąpił do uprawy w/w gruntów. Odwołujący w tej sytuacji został bez dzierżawy i z kredytami. Zdaniem producenta dopłaty za rok 2005 zostały prawidłowo przyznane, gdyż wnioskodawca spełniał wszystkie praktyki dobrego gospodarowania.

W ramach postępowania odwoławczego ustalono, że w sprawie przyznania płatności z tytułu ONW na rok 2005 Kierownik BP w G. nieprawidłowo zastosował tryb wznowienia postępowania, gdyż okoliczność utraty przez skarżącego posiadania działki ewidencyjnej nr 289/4LP znana była organowi przed wydaniem decyzji z dnia [...]r. Producent rolny składając bowiem wniosek o przyznanie płatności na rok 2006 w dniu 10 maja 2006 r. wskazał, że działka nr 289/4LP została sprzedana W. G..

W dniu [...] r. została wydana przez Dyrektora OR ARiMR w T. decyzja Nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika BP w G. z dnia [...] r. Od przedmiotowej decyzji strona wniosła odwołanie. W dniu [...] r. Prezes ARiMR wydał decyzję Nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do WSA w Warszawie, który po jej rozpoznaniu w dniu 25 października 2011 r. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR. NSA w Warszawie wyrokiem z dnia 07 maja 2013 r. oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie wniesioną przez Prezesa ARiMR.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego od decyzji Kierownika BP w G. Nr [...] z dnia [...] r., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczywszy stan faktyczny sprawy organ II instancji podał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" Kierownik BP ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone nienależnie skarżącemu środki publiczne za lata 2004 - 2005 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy.

Organ odwoławczy podał, że zasadą jest, iż w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, pobrane dotychczas płatności podlegają zwrotowi (§ 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.). Jednakże w § 9 ust. 2 w/w rozporządzenia przewidziane zostały wyjątki od powyższej zasady, kiedy przy spełnieniu określonych przesłanek, obowiązek zwrotu płatności ONW zostaje wyłączony. Zgodnie z przedmiotową regulacją, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, obowiązek zwrotu płatności ONW jest wyłączony, jeżeli we wskazanym terminie zostanie złożone oświadczenie przejmującego zawierające zobowiązanie tego podmiotu do kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem oraz zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, położonych na obszarach ONW, w okresie objętym zobowiązaniem (oświadczenie o przejęciu zobowiązań ONW).

Mając na uwadze powyższe wyłączenie obowiązku zwrotu płatności ONW w przypadku przekazania gospodarstwa lub jego części na rzecz innego podmiotu jest możliwe również w przypadku, gdy przekazanie gospodarstwa lub jego części następuje pomiędzy dotychczasowym dzierżawcą a właścicielem w związku z rozwiązaniem zawartej umowy dzierżawy. Natomiast nie jest możliwe wyłączenie obowiązku zwrotu płatności ONW na podstawie ww. regulacji § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ONW w przypadku przekazania działek rolnych pomiędzy dotychczasowym dzierżawcą a nowym właścicielem, bowiem o skutecznym przejęciu zobowiązania można mówić wyłącznie w przypadku bezpośredniego przekazania posiadania gruntów pomiędzy przekazującym a przejmującym posiadanie tych gruntów. Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie skarżącego oraz W. G. (nabywcy gruntów dzierżawionych przez odwołującego) nie łączy żądana umowa, na podstawie której zostałoby przeniesione posiadanie gruntów rolnych. W ocenie organu obowiązek zwrotu płatności w oparciu o przepis § 9 ust. 2 w/w rozporządzenia nie może zostać wyłączony.

Organ podał, że zobowiązanie ONW zostało zaciągnięte przez skarżącego do działek rolnych o łącznej powierzchni 22,04 ha z dniem 16 lutego 2005 r. (data otrzymania pierwszej płatności ONW). Na powierzchnię objętą zobowiązaniem składały się m.in. grunty o powierzchni 15,19 ha (powierzchnia deklaracji w 2004 r.) dzierżawione od Lasów Państwowych. Z akt sprawy wynika, że 5- letnie zobowiązanie ONW nie zostało przez producenta dotrzymane, gdyż w roku 2006 wskutek sprzedaży przez Lasy Państwowe gruntów wydzierżawionych W. G., skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na w/w powierzchni.

Organ uznał, że doszło do przekazania działek rolnych między dotychczasowym dzierżawcą a nowym właścicielem, brak było i jest na gruncie przepisów dotyczących płatności ONW podstaw prawnych do przeniesienia zobowiązania ONW i tym samym nie zachodzi możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW. Sama okoliczność polegająca na dalszym prowadzeniu działalności rolniczej na działce ewidencyjnej nr 289/4LP przez innego producenta rolnego, nie zwalnia od zwrotu płatności ONW producenta, który podjął się zobowiązania.

W ocenie organu rozwiązanie umowy dzierżawy, która pierwotnie miała obowiązywać do dnia 31 grudnia 2006 r. nastąpiło w związku ze sprzedażą działki nr 289/4LP. W tych okolicznościach w sprawie mógłby znaleźć zastosowanie przepis § 9 ust. 5 pkt 1 w/w rozporządzenia. Warunkiem jednak uznania przez organy siły wyższej, o której mowa powyżej jest zgłoszenie jej wystąpienia przez producenta rolnego w terminie 10 dni roboczych, od dnia w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23.12.2006 r. ze zm.) przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie powyższy termin nie został dochowany. Producent poinformował pisemnie Kierownika BP w G. o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej na działce nr 289/4LP w dniu 10 maja 2006 r. (adnotacja producenta we wniosku obszarowym na rok 2006). Z wyjaśnień strony wynika, że w styczniu 2006 r. producent został poinformowany o sprzedaży dzierżawionej przez niego nieruchomości. Z kolei w dniu 15 lutego 2006 r. odwołujący podpisał ugodę z W. G. dotyczącą poniesionych nakładów dla przygotowania w/w działki do kolejnego roku gospodarczego.

Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 ww. jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Organ II instancji wskazał, że w zaskarżonej decyzji Kierownik BP w G. niewłaściwie określił powierzchnię niedotrzymania zobowiązania ONW, a w konsekwencji kwotę nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2005. Zauważył, że w 2006 r. producent prowadził działalność rolniczą na powierzchni 6,73 ha (powierzchnia stwierdzona przez Kierownika BP) i do takiej powierzchni producentowi została przyznana płatność. Biorąc pod uwagę, iż skarżący prowadził w 2004 r. działalność rolniczą na obszarze 22,04 ha - co oznacza, że pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej obejmowało działki rolne o powierzchni 22,04 ha - strona jest zobowiązana do zwrotu płatności ONW za rok 2004 do powierzchni 15,31 ha, zaś za rok 2005 do powierzchni 13,82 ha. Tym samym nienależnie pobrana kwota płatności wynosi [...] zł. Na wysokość tej kwoty składają się:

powierzchnia gruntów objętych zobowiązaniem ONW w 2004 r. 22,04 ha,

powierzchnia gruntów do których przyznano płatność ONW w 2005 r. 20,55 ha;

powierzchnia gruntów do których przyznano płatność ONW w 2006 r. 6,73 ha;

powierzchnia, za którą powinien być dokonany zwrot (2004) - 15,31 ha (22,04-6,73);

powierzchnia, za którą powinien być dokonany zwrot (2005) - 13,82 ha (20,55-6,73);

Kwota do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania wieloletniego ONW (rok 2004) -(15,31 ha x [...] zł) =[...] zł,

Kwota do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania wieloletniego ONW (rok 2005) -(13,82 ha x [...] zł) =[...] zł,

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm.) pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej (...) a właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, określają przepisy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Następnie organ odwoławczy podał, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001, Polskie wydanie specjalne Rozdział 3 Tom 34 P. 308 -329) oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, ze zm.).

Jednakże w ocenie organu w niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania. Wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2004, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 16 lutego 2005 r., natomiast decyzja Nr [...] o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] r., decyzją Nr [...] z dnia [...] r. została doręczona stronie za potwierdzeniem odbioru w dniu 09 sierpnia 2010 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. W sprawie nie ma również zastosowania termin 4 lat, gdyż nie można przyjąć, iż rozwiązanie umowy dzierżawy, o którym producent niezwłocznie nie poinformował Kierownika BP ARiMR, wobec świadomości strony o obowiązkach wynikających z podjętego zobowiązania, stanowi przesłankę uzasadniającą działanie beneficjenta w dobrej wierze. Ustalenie wystąpienia dobrej wiary, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, błędność tego przeświadczenia i możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach.

W nawiązaniu do powyższego organ wziął pod uwagę przede wszystkich fakt, iż strona składając wniosek o przyznanie płatności miała obowiązek zapoznania się z warunkami wynikającymi z przyznania płatności z tytułu ONW, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Zauważył, iż strona składając w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, podpisała oświadczenie w tab. X wniosku na stronie 4, pkt 4 "Oświadczenia i zobowiązania", że: zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a zatem była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Jednocześnie producent podejmując zobowiązanie ONW, na działkach nie będących jego własnością, winien mieć świadomość ryzyka, że w każdej chwili może nastąpić rozwiązanie umowy dzierżawy i wiążących się w tym powinności.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001/art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy odpłatności. Celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001/art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie, płatność z tytułu ONW za lata 2004-2005 przekazana na rachunek bankowy skarżącego nie wynikała z pomyłki ARiMR. Organ uznał, że ww płatności są płatnościami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 (art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004), jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 49 ust. 4 i ust. 5 (art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Nr 796/2004).

W skardze do sądu P. J. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego, zarzucając naruszenie art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001) poprzez nie uznanie faktu, że beneficjent działał w dobrej wierze, a nie dotrzymanie pięcioletniego terminu zobowiązania z tytułu ONW.

W jego ocenie, dokonał on wszelkich starań aby w sposób prawidłowy poinformować organ administracji publicznej o pozbawieniu go, bez jego winy, dzierżawionych gruntów. Wyjaśnił, że składając wniosek o ONW w roku 2004, był przekonany, iż będzie użytkował dzierżawione grunty, aż do końca podjętego zobowiązania. Sprzedaż ich bardzo go zaskoczyła, gdyż licząc na długoletnią dzierżawę, podjął liczne inwestycje. Podał, że jego zamiarem nie było pozyskanie płatności ONW, które nie były mu należne, dlatego też we wniosku o płatność wskazał, iż dzierżawione grunty zostały sprzedane.

Wskazał, że był świadomy pięcioletniego okresu zobowiązania oraz faktu, iż nie wolno mu pobierać płatności, które są nienależne i korzystając z tej wiedzy poinformował organ o zaistniałej sytuacji.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), nie uzasadnia uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW za lata 2004-2005. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...]r., nr [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1).

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, to zwraca: całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności: na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW, na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha; część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Jednakże w § 9 ust. 2 w/w rozporządzenia przewidziane zostały wyjątki od powyższej zasady, kiedy przy spełnieniu określonych przesłanek, obowiązek zwrotu płatności ONW zostaje wyłączony. Zgodnie z przedmiotową regulacją, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, obowiązek zwrotu płatności ONW jest wyłączony, jeżeli we wskazanym terminie zostanie złożone oświadczenie przejmującego zawierające zobowiązanie tego podmiotu do kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem oraz zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, położonych na obszarach ONW, w okresie objętym zobowiązaniem (oświadczenie o przejęciu zobowiązań ONW).

W piśmie z dnia 18 sierpnia 2010 r. skarżący podał, że w 2002 r. wydzierżawił od Lasów Państwowych grunty o powierzchni 15,20 ha. Ponadto w tym samym piśmie podał, że w styczniu 2006 r. owe grunty zostały sprzedane. Poza tym z akt administracyjnych sprawy wynika, że zobowiązanie ONW zostało zaciągnięte przez skarżącego do działek rolnych o łącznej powierzchni 22,04 ha z dniem 16 lutego 2005 r. (data otrzymania pierwszej płatności ONW). Na powierzchnię objętą zobowiązaniem składały się m.in. grunty o powierzchni 15,19 ha (powierzchnia deklaracji w 2004 r.) dzierżawione od Lasów Państwowych. Z akt sprawy wynika, że 5- letnie zobowiązanie ONW nie zostało przez producenta dotrzymane, gdyż w roku 2006 wskutek sprzedaży przez Lasy Państwowe gruntów wydzierżawionych W. G., skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na w/w powierzchni.

Zdaniem Sądu słusznie organ wskazał na fakt, że iż strona składając wniosek o przyznanie płatności miała obowiązek zapoznania się z warunkami wynikającymi z przyznania płatności z tytułu ONW, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Strona składając w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, podpisała oświadczenie w tab. X wniosku na stronie 4, pkt 4 "Oświadczenia i zobowiązania", że: zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a zatem była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Jednocześnie producent podejmując zobowiązanie ONW, na działkach nie będących jego własnością, winien mieć świadomość ryzyka, że w każdej chwili może nastąpić rozwiązanie umowy dzierżawy i wiążących się w tym powinności. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku wniosku o przyznanie płatności ONW za 2005 r.

Ponadto skarżący potwierdził w złożonej skardze, że był świadomy pięcioletniego okresu zobowiązania oraz faktu, iż nie wolno mu pobierać płatności, które są nienależne.

Z powyższego wynika fakt niedotrzymania przez skarżącego terminu pięcioletniego okresu zobowiązania, któremu ten nie zaprzecza.

Kolejną kwestią podnoszoną przez skarżącego jest pozostawanie przez niego w jego ocenie w dobrej wierze, co do zgłoszenia organowi zaprzestania użytkowania wydzierżawionych przez niego gruntów od Lasów Państwowych w wyniku ich sprzedaży W. G.. Również i w tym przypadku wymaga wyraźnego podkreślenia, że skarżący zobowiązał się w składanych wnioskach za 2004 r i 2005 r. na piśmie do niezwłocznego informowania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżący poinformował pisemnie Kierownika BP w G. o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej na działce nr 289/4LP w dniu 10 maja 2006 r. (adnotacja producenta we wniosku obszarowym na rok 2006). W dniu 05 września 2006 r. oświadczył organowi, że nie dotrzymał zaciągniętego zobowiązania, czemu jednak nie jest winny, gdyż dzierżawione przez niego grunty od Lasów Państwowych zostały bez jego wiedzy sprzedane W. G. w dniu 8 stycznia 2006 r. Z kolei jak wynika z oświadczenia skarżącego z dnia 6 lipca 2010 r. w dniu 15 lutego 2006 r. podpisał on ugodę z W. G. dotyczącą poniesionych nakładów dla przygotowania w/w działki do kolejnego roku gospodarczego. W oświadczeniu tym podał, że nie widział konieczności powiadomienia ARiMR w ciągu 10 dni o zmianie użytkowania gruntu.

Reasumując powyższe należy stwierdzić, że nie można zgodzić się ze skarżącym z twierdzeniem, że pozostawał w dobrej wierze skoro przez kilka miesięcy pozostawał w bezczynności, co do wypełnienia przez niego ciążącego obowiązku wobec organu, którego był świadom. Przyjąć bowiem należy, że podpisując w dniu 15 lutego 2006 r. ugodę z W. G. dotyczącą poniesionych nakładów dla przygotowania w/w działki do kolejnego roku gospodarczego skarżący był świadom zaistniałej sytuacji, zaś organ pierwszą informację uzyskał od niego, przyjmując nawet za datę poinformowania organu wskazywaną przez skarżącego datę złożenia przez niego wniosku o przyznanie płatności na 2006 r, a nie datę złożenia wyjaśnień, dopiero w dniu 10 maja 2006 r.

Należy podkreślić, że skarżący na rozprawie administracyjnej do protokołu oświadczył, że informację o rozwiązaniu przez Lasy Państwowe umowy dzierżawy gruntów powziął w dniu 31 grudnia 2005 r, a zatem wcześniej niż twierdził to w dotychczasowym postępowaniu przed organami administracyjnymi.

Zgodnie z § 9 ust. 5 ww. rozporządzenia, płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności; wykonania prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. Nr 180, poz. 1112), lub wykonania w odniesieniu do tych gruntów uprawnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy, przez Agencję Nieruchomości Rolnych; przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW; wygaśnięcia umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu upływu czasu, na jaki została zawarta ta umowa, jeżeli jej wygaśnięcie nastąpiło po upływie 5 lat i 30 dni od dnia, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności ONW stała się ostateczna, a przed upływem 5 lat od dnia wypłaty tej płatności; innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

W przedmiotowej sprawie rozwiązanie umowy dzierżawy, która pierwotnie miała obowiązywać do dnia 31 grudnia 2006 r. nastąpiło w związku ze sprzedażą działki nr 289/4LP. W ocenie organu w tych okolicznościach w sprawie mógłby znaleźć zastosowanie przepis § 9 ust. 5 pkt 1 w/w rozporządzenia. Warunkiem jednak uznania przez organy siły wyższej, o której mowa powyżej jest zgłoszenie jej wystąpienia przez producenta rolnego w terminie 10 dni roboczych, od dnia w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23.12.2006 r. ze zm.) przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zgodzić się należy z twierdzeniem organu odwoławczego, że w przedmiotowej sprawie powyższy termin nie został dochowany.

Zarzut skarżącego odnośnie naruszenia art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001 r.) należy uznać za bezzasadny, ponieważ organ stwierdził, że w niniejszej sprawie przepisy odnośnie 4 lat przedawnienia nie mają zastosowania, ponieważ nie działał on w dobrej wierze, ponieważ od czasu zmiany stanu faktycznego upłynął okres kilku miesięcy zamiast 10 dni, natomiast okres 10 lat nie upłynął od okresu między datą pierwszej płatności pomocy ONW (16 lutego 2005 r.) a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności.

Konkludując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy prawidłowo rozpoznały sprawę, ponieważ 5 - letnie zobowiązanie ONW nie zostało przez skarżącego dotrzymane, gdyż w roku 2006 wskutek sprzedaży przez Lasy Państwowe gruntów wydzierżawionych W. G., skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na w/w powierzchni, a ponadto nie powiadomił organu w terminie 10 dni o zaistniałej sytuacji, a posiadając o tym wiedzę uczynił to dopiero kilka miesięcy później, a zatem również z uchybieniem kryterium niezwłoczności, czego konsekwencją było ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW za lata 2004-2005.

Biorąc, zatem pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczność Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.