Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 790/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędziowie Czesława Socha (spr.) NSA Jan Grabowski Protokolant Grażyna Zboralska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 511/04 w sprawie ze skargi I. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w sprawie dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 listopada 2005 r. o sygnaturze III SA/Gd 511/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę I. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia [...] sierpnia 2004 r. o nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.

Sąd I instancji przyjął za prawidłowe stwierdzenie niedopuszczalności odwołania z uwagi na jego wniesienie przez doradcę podatkowego, a więc osobę nieuprawnioną.

Powyższa ocena została sformułowana w toku postępowania odwoławczego wszczętego wniesieniem w dniu 10 maja 2004 r. przez doradcę podatkowego W. G. odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Słupsku z dnia 20 kwietnia 2004 r. Pismem z dnia 2 czerwca 2004 r. W. G. został zobowiązany do dostarczenia dokumentu pełnomocnictwa. W dniu 15 czerwca 2004 r. organ celny II instancji otrzymał pełnomocnictwo udzielone doradcy podatkowemu W. G. przez I. L.. Dokument ten upoważniał do reprezentowania interesów mocodawcy przed organami administracji oraz sądami administracyjnymi w sprawie odwołania od decyzji organu I instancji. Pismem z dnia 21 lipca 2004 r. wyjaśniono I. L. przepisy regulujące reprezentację strony w postępowaniu celnym oraz podatkowym. Wezwano również do dostarczenia prawidłowego pełnomocnictwa lub wniesienia odwołania samodzielnie w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma.

Sąd I instancji przyjął, że do oceny dopuszczalności reprezentowania osoby fizycznej w postępowaniu celnym przez doradcę podatkowego mają zastosowanie, zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 ze zm.), przepisy dotychczasowe zawarte w ustawie z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) z wyjątkiem przepisów proceduralnych.

Sąd, powołując się na przepis art. 253 § 3 Kodeksu celnego, stwierdził, że umocowanie do reprezentowania osób w postępowaniu niedotyczącym towaru związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej przysługiwało osobie fizycznej posiadającej pełną zdolność do czynności prawnych jako przedstawiciel bezpośredni. Zdaniem Sądu I instancji uprawnienie do działania dla adwokata lub radcy prawnego przewidziane w art. 263 § 2 Kodeksu celnego nie uzasadnia działania tychże podmiotów w innym charakterze, a więc na zasadach przewidzianych w art. 263 § 3 powołanej wyżej ustawy.

Zdaniem Sądu I instancji zmiana powyższych przepisów Kodeksu celnego dotyczących przedstawicielstwa w zakresie, jaki jest istotny w niniejszej sprawie, ma jedynie znaczenie redakcyjne. Na mocy art. 75 z zastrzeżeniem art. 78 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622 ze zm.) przedstawicielem może być każda osoba, o której mowa w art. 4 pkt 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. UE.L z dnia 19 października 1992 r.). Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów określenie "osoba" oznacza osobę fizyczną, osobę prawną oraz o ile obowiązujące przepisy przewidują taką możliwość, stowarzyszenie osób uznane za zdolne do podejmowania czynności prawnych a nie posiadające przy tym osobowości prawnej. Natomiast przepis art. 78 Prawa celnego ogranicza krąg podmiotów mogących dokonać zgłoszenia celnego jako przedstawiciele bezpośredni osób zainteresowanych.

Sąd uznał, iż doradca podatkowy jest zupełnie innym podmiotem niż osoba fizyczna ze względu na odmienną istotę oraz źródła ich praw, obowiązków i odpowiedzialności a także ze względu na funkcjonowanie doradców podatkowych według określonej pragmatyki zawodowej w specyficznych strukturach zawodowych. Interpretacja inna pozostawałaby w sprzeczności z unormowaniami dotyczącymi poszczególnych korporacji prawniczych, które to przepisy przewidują różny zakres reprezentacji strony w postępowaniu przed organami administracji publicznej dla członków poszczególnych korporacji. Sąd przyjął, że z treści art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 ze zm.) wynika jedynie możliwość reprezentowania w postępowaniu przed organami administracji publicznej w sprawach obowiązków podatkowych.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że wniesiona skarga jest bezzasadna i dlatego podlega ona oddaleniu.

W skardze kasacyjnej Ireneusz Lewiński zaskarżył w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania. Powołał się na rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 75 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622 ze zm.) w związku z art. 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. UE.L z dnia 19 października 1992 r.) oraz art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 ze zm.).

W uzasadnieniu podał, że uniemożliwienie stronie prawa do reprezentacji w postępowaniu celnym przez doradcę podatkowego jest wadliwe. Z przepisów ustawy korporacyjnej, jak i przepisów celnych wynika uprawnienie doradcy podatkowego do reprezentowania strony także w innych postępowaniach niż podatkowe. Przepis korporacyjny nie ma charakteru zakazu zajmowania się w ramach wykonywania zawodu innymi sprawami niż obowiązków podatkowych, jak to błędnie przyjął Sąd I instancji. Zakaz taki nie wprowadza też żaden inny przepis korporacyjny. Przeciwnie, zarówno przepisy korporacyjne, jak i celne nadają takie uprawnienia. Chodzi o art. 31 ustawy o doradztwie podatkowym, jak i też art. 99 ust. 2 pkt 5 – Prawa celnego. Wykładnia powyższa wynika też z treści art. 253 § 2 pkt 1 i art. 254 § 2 Kodeksu celnego. Doradca podatkowy może podobnie jak adwokat i radca prawny występować jak pełnomocnik, skoro uprawniony jest do składania uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa (art. 137 § 3 – Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 – Kodeksu celnego). Oznacza to, że o ile ustawa korporacyjna zabraniałaby doradcy podatkowemu w ramach wykonywania zawodu zajmowania się sprawami celnymi, to w świetle powyższych przepisów byłoby to nieracjonalne i powodowałoby wprowadzenie wzajemnie wykluczających się przepisów. Działanie takie jest niedopuszczalne w państwie prawa.

Skarżący podkreślił przy tym, że w niniejszym postępowaniu w ramach jednej decyzji określono stronie zarówno obowiązki celne, jak i podatkowe. Uznanie zatem braku uprawnień do reprezentacji w świetle powyższego nie jest uzasadnione.

Dyrektor Izby Celnej w Gdyni nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania.

Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.

Powołany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego jest nieuzasadniony.

W ocenie skarżącej, Sąd I instancji niewłaściwie przyjął, że wykładnia podanych przepisów uniemożliwiła reprezentowanie strony w postępowaniu celnym przez doradcę podatkowego.

W przedmiotowej sprawie chodzi o ocenę wydanych orzeczeń (organu II instancji i wyroku I instancji) w okresie, kiedy Rzeczpospolite Polska stała się członkiem Unii Europejskiej. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że jest to już okres obowiązywania ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawa celnego (Dz.U. Nr 68, poz. 622) wprowadzonej na podstawie art. 1 i 25 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisów wprowadzających ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 zew zm.) i rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnoty Kodeks Celny (Dz.U. UE.L z dnia 12 października 1992 r. ze zm.). Zgodnie z art. 26 powyższej ustawy – Przepisów wprowadzających ustawę – Prawo celne, przepisy dotychczasowe tj. ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Za przepisy dotychczasowe niewątpliwie należy uznać Tytuł VII Kodeksu celnego. Oznacza to, że przepisy dotychczasowe Kodeksu celnego Tytułu VIII dotyczące "przedstawicielstwa w sprawach celnych" w tym okresie nie obowiązywały a obowiązywała w całości powołana wyżej ustawa – Prawo celne.

Skarga kasacyjna w swoich zarzutach odwołuje się do niewłaściwej wykładni art. 75 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne w związku z art. 4 rozporządzenia Rady (EWG) ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny oraz art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 ze zm.). W ocenie skarżącej, niewłaściwa wykładnia tych przepisów uniemożliwiła reprezentowanie strony w postępowaniu celnym przez doradcę podatkowego. W związku z tym należało ocenić – czy przepisy te znajdowały w sprawie zastosowanie i czy istotnie zostały naruszone w sposób podany przez skarżącego.

Sąd I instancji przyjął, że przepisy powołane w skardze kasacyjnej nie miały zastosowania. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela powyższą ocenę z następujących powodów.

W pierwszej kolejności należy ocenić jaki rodzaj umocowania został złożony w sprawie. Z akt administracyjnych wynika, że w dniu 9 maja 2004 r. na żądanie organu II instancji skarżący złożył pełnomocnictwo i upoważnił doradcę podatkowego W. G. do reprezentowania jego interesów przed organami administracji oraz sądami administracyjnymi w sprawie dotyczącej odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Słupsku nr [...]. Chodzi zatem o decyzję organu I instancji z dnia 20 kwietnia 2004 r. uznającej za nieprawidłowe zgłoszenie celne z dnia [...] marca 2004 r. o nr [...] i określającej wartość celną towaru, kwotę długu celnego i kwotę podatku od towarów i usług. Treść udzielonego umocowania wskazuje, że nie wynika z art. 75 powołanego wyżej – Prawa celnego lecz z art. 136 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacji podatkowej (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) obowiązującej w związku z treścią art. 73 powyższego – Prawa celnego. Chodzi więc o prawną instytucję pełnomocnictwa udzielonego na zasadach ogólnych, gdyż z mocy powyższego art. 73 – Prawa celnego przepis art. 75 jako przepis szczególny wyłączył stosowanie art. 136 – 138 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. powołanej wyżej – Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że powołany przepis nie daje doradcy podatkowemu uprawnień do bycia pełnomocnikiem strony w postępowaniu przed organami celnymi. Podobnie jak też art. 75 – Prawa celnego dotyczący przedstawicielstwa, a więc innej prawnej instytucji. W enumeratywnym wyliczeniu podmiotów mogących być przedstawicielem, nie wymienia się doradcy podatkowego. Udzielony zakres umocowania nie daje też uprawnień wynikających z art. 99 ust. 2 pkt 5 – Prawa celnego, do którego także odwołał się skarżący.

Skarżący sformułowany zarzut w efekcie sprowadza do wykładni, że w art. 75 – Prawa celnego użyto pojęcie "że przedstawicielem może być każda osoba, o której mowa w art. 4 pkt 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego". O ile przepis użył pojęcie "osoba", to art. 4 pkt 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego wyjaśnił, że pojęcie to oznacza osobę fizyczną, osobę prawną, jeżeli obowiązujące przepisy przewidują taką możliwość – stowarzyszenie osób uznane za zdolne do podejmowania czynności prawnych a nie posiadające przy tym osobowości prawnej. W konsekwencji, rodzaj pełnomocnictwa udzielonego doradcy podatkowemu nie można też było uznać za ustanowienie go jako osoby fizycznej przedstawicielem strony postępowania celnego w rozumieniu art. 75 – Prawa celnego w związku z art. 4 – Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Dał temu wyraz także Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela powołane także przez Sąd I instancji stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu do wyroku z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie o sygnaturze GSK 8/04 (opublikowane w ONSA i WSA 2004/1/28). Doradca podatkowy jest zupełnie innym podmiotem niż osoba fizyczna ze względu na funkcjonowanie w specyficznych dla każdego z nich strukturach zawodowych i społecznych. Podobne różnice występują przy zestawieniu statusu osoby fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych, wykorzystywaną przy realizacji jej praw obywatelskich i przyjmowanych zobowiązań, ze statusem osoby wykonującej np. zawód notariusza czy pełnionej funkcję organu administracji publicznej, realizującego zadania określone przepisami z różnych gałęzi prawa w ramach skonkretyzowanych stosunków prawnych. W żadnym razie nie można zamiennie posługiwać się podmiotami mającymi tak wyraźnie odmienne statusy. Wbrew twierdzeniom skargi, uprawnień takich nie daje powołana ustawa korporacyjna o doradztwie podatkowym, skoro wyraźnie określa w jakich sprawach doradca podatkowy jest uprawniony do występowania w charakterze pełnomocnika. Oznacza to, że powyższa ustawa zawiera także ograniczenia podmiotowo-przedmiotowe. Uprawnień takich nie daje także powołany w skardze art. 31 ustawy o doradztwie podatkowym, skoro nie dotyczy pełnomocnictwa lecz możliwości świadczenia usług doradztwa. Uprawnienie to nie jest równoznaczne z instytucją pełnomocnictwa, o którym była mowa wyżej.

Powołanie się także na art. 253, 254 – Kodeksu celnego nie jest również uzasadnione. Przepisy te nie obowiązywały już w okresie wydania skarżonego postanowienia, jak też wyrokowania przez Sąd I instancji. Nadto, jak to już wyżej wskazano, przepisy dotyczące przedstawicielstwa w sprawie nie miały zastosowania.

Odwołanie się skarżącego także do przepisów związanych z uprawnieniem do składania uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa nie może być skuteczne. Uprawnienie to dotyczy wiarygodności umocowania i ma związek z prawniczymi zawodami korporacyjnymi.

Powyższe oznacza, że dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena jest prawidłową i nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Skarga wobec tego podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.