Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 50/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 101 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.S. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego postanawia: wskazać Burmistrza [...] jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 marca 2021 r. Burmistrz [...] zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.S. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego.

W uzasadnieniu wskazano, że 4 stycznia 2021 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek złożony w dniu 14 grudnia 2020 r. przez E.S. przebywającego w Stowarzyszeniu [...] przy ul. [...] w [...] o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków zgodnie z załączonymi fakturami, który został przekazany przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...]. W ocenie wnioskodawcy nie jest on organem właściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania strony, które znajduje się w [...].

Jak wskazał Burmistrz [...] wnioskodawca - E.S. był zameldowany na terenie Gminy [...] pod adresem [...]. Zgodnie jednak z oświadczeniem zainteresowanego opuścił on na trwałe Gminę [...] w 1983 r. oraz jako miejsce swojego centrum życiowego przyjął Miasto [...]. Wnioskodawca sam wskazuje, że od wielu lat zamieszkuje na terenie Miasta [...] i to jest jego miejsce, stałego pobytu i życia. Ponadto zainteresowany wskazał, że przebywał w [...] i chce nadal tam pozostać, jako w miejscu dla niego odpowiednim. W piśmie skierowanym do M-GOPS w [...] zainteresowany zwrócił się z prośbą o niezmuszanie go do opuszczenia [...], gdzie czuje się "jak w domu". W ocenie Burmistrza [...] uwzględniając wykładnię art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876) w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego, o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Na potwierdzenie swojego stanowiska przywołał orzecznictwo NSA. Ponadto zaznaczył, że E.S. prawdopodobnie nie dopełnił jedynie przez okres wielu lat obowiązku meldunkowego na terenie Miasta [...]. Zgodnie bowiem z oświadczeniem osoby zamieszkującej pod adresem: [...] - w najbliższym sąsiedztwie - A.K., nie był on w miejscu swojego zameldowania od czasu, gdy ww. tam zamieszkała tj. od października 1984 r.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] w pierwszej kolejności odwołując się do treści definicji legalnej osoby bezdomnej z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stwierdził, że w przypadku osób bezdomnych, w tym E.S. przebywającego w Stowarzyszeniu [...] w [...], w celu ustalenia właściwości miejscowej nie znajduje zastosowania art. 101 ust. 1 ww. ustawy w zw. z art. 25 K.c., a jedynie art. 101 ust. 2 tej ustawy, który jest wyjątkiem od generalnej zasady i stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Jak wskazał Prezydent Miasta [...] intencją ustawodawcy w przypadku osób bezdomnych było stworzenie takiego przepisu, który pozwalałby dla celów postępowań administracyjnych w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej ustalić właściwość miejscową pomimo bezdomności i braku miejsca zamieszkania wnioskujących. A zatem, by przepis ten znalazł zastosowanie, nie jest konieczne przebywanie wnioskującego o pomoc pod adresem ostatniego zameldowania - wręcz przeciwnie, gdyby bowiem wnioskujący na stałe tam przebywał (zamieszkiwał), nie mógłby w ogóle zostać uznany za osobę bezdomną. Art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w żadnym razie nie wskazuje na konieczność przebywania/zamieszkiwania, czy występowania jakiegokolwiek innego, poza formalnym, wynikającym z faktu meldunku, związku bezdomnego z adresem. Ponadto nie można również uznać, że sam fakt braku zameldowania się E.S. na terenie m. [...], może wpłynąć na wykładnię art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż aktualny stan faktyczny wskazuje, że zainteresowany posiada ostatnie miejsce zameldowania na terenie Gminy [...], pod adresem: [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej zwanej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.

Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; dalej zwanej "u.p.s."). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ww. ustawy). Ustawodawca pojęcie osoby bezdomnej zdefiniował w art. 6 pkt 8 u.p.s. wskazując, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.

Jak wynika z akt sprawy E.S. aktualnie przebywa w placówce prowadzonej dla bezdomnych przez Stowarzyszenie [...] w [...]. Zainteresowany wskazał, że przebywał w [...] i chce nadal tam pozostać, jako w miejscu dla niego odpowiednim.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności stanowią, że E.S. jest osobą bezdomną, o której mowa w art. 6 pkt 8 u.p.s. Miejsce jego pobytu, które znajduje się w ww. stowarzyszeniu w [...], nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Pobyt w tego typu ośrodkach jest bowiem pozbawiony cechy trwałości i nie można przyjąć, że jest miejscem, w którym koncentruje się działalność życiowa i cele przebywających tam osób. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów ostatnim miejscem stałego zameldowania zainteresowanego jest Gminy [...] pod adresem [...]. W przypadku osób bezdomnych ustalenie właściwości miejscowej organu odbywa się na podstawie przyjętej fikcji prawnej, polegającej na tym, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały. Z kolei samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego.

Z tych względów należało uznać, że stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., organem właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku E.S. o przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego i celowego jest Burmistrz [...], bowiem to Gmina [...] jest miejscem ostatniego zameldowania wyżej wymienionego na pobyt stały.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.