Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1610/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi M. P. (dalej: "skarżący") jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. wydane w przedmiocie zarzutów skarżącego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

2. Stan sprawy przedstawia się następująco:

2.1. Dyrektor A. S.A. (dalej również: "wierzyciel") w dniu [...] r. wystawił na skarżącego tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] obejmujące należności w opłacie abonamentowej rtv za okres od stycznia 2009 r. do października 2013 r., a następnie przesłał je do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej również: "organ egzekucyjny") w celu przeprowadzenia wobec skarżącego egzekucji.

2.2. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia skarżącego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., przy czym zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczone zostało skarżącemu w dniu [...] r., w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 23 ze zm., dalej: "k.p.a.") a dłużnikowi zajętego prawa majątkowego w dniu 5 września 2014 r.

2.3. Skarżący w dniu 18 września 2014 r. wniósł środek prawny, doprecyzowany w dniu 14 października 2014 r. jako zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - zarzut nieistnienia obowiązku, przewidziany w art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. nieistnienie obowiązku (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., zwanej dalej: "u.p.e.a" lub "ustawą egzekucyjną").

2.4. Postanowieniem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 34 u.p.e.a. w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1204, dalej również: "ustawa o opłatach abonamentowych") A. S.A. Dyrektor [...] uznał zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za niezasadny.

2.5. A. S.A. Dyrektor [...], po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]) wydanym na podstawie art. 34 i art. 17 § 1a u.p.e.a. w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Skarga skarżącego wniesiona od ww. postanowienia została odrzucona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 23 listopada 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 1320/15).

2.6. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 17 § 1 oraz art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a. uznał zgłoszony zarzut za nieuzasadniony, powołując się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia na ostateczne postanowienie wierzyciela o nieuznaniu zarzutu skarżącego.

2.7. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej również: "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]) wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 oraz art. 34 § 5 u.p.e.a. postanowił utrzymać zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego w mocy.

Uzasadniając stanowisko, organ odwoławczy wskazał na wiążący charakter stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów wniesionych przez skarżącego w dniu [...] r., które zawarte zostało w ostatecznym postanowieniu wierzyciela z dnia [...] r. Wyjaśnił, że jego rola, jako organu nadzoru nad organem egzekucyjnym, ogranicza się do sprawdzenia rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego pod względem formalnym.

Natomiast zarzuty skarżącego wskazane w piśmie z dnia [...] r. organ odwoławczy uznał za wniesione po upływie terminu i odmówił ich rozpatrzenia.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji organu I i II instancji Poczty Polskiej,

- umorzenie niezasadnego postępowania egzekucyjnego i jego kosztów,

- uchylenie dokonanego zajęcia emerytury,

zarzucając naruszenie:

"1. zasad postępowania administracyjnego w szczególności art. 7 i 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszelkich występujących w sprawie okoliczności związanych z wyrejestrowaniem odbiornika RTV, przepływem korespondencji między stronami, błędnie wystawionym tytule wykonawczym przez wierzyciela.

2. zasad działania organów administracji publicznej w sposób wzbudzający zaufanie do obywateli,

3. naruszenia art. 27 § 1 pkt 2, art 33 § 1 pkt 1,7,10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Z1001 nr 36,poz,161 ze zm.) w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr 4.08.2014r o którym dowiedziałem się telefonicznie dzwoniąc do Urzędu Skarbowego z pisma nieodebranego nr [...] [...] Urzędu Skarbowego (dalej zwanego [...]US) w K. z dnia [...]r odczytanego przez urzędnika Działu Egzekucji [...]US."

W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że odbiorniki rtv posiadał jedynie do końca 1999 r. i 30 grudnia 1999 r. dokonał ich wyrejestrowania w okienku A. w K., gdyż opuścił mieszkanie nr [...] przy ulicy [...] w K. Stwierdził, że nie posiada dowodów wyrejestrowania odbiornika, podnosząc w tym zakresie, że nie ma obowiązku przechowywania dokumentów przez tak długi okres, a fakt wyrejestrowania winien zostać odnotowany w rejestrach pocztowych.

Podniósł również, że kierowana do niego korespondencja na adres: K., ul. [...] nie została mu skutecznie doręczona.

4. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przystępując do rozważań, należy wskazać, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności wymienione enumeratywnie w art. 33 § 1 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 27 października 1999 r., IV SA 11 04/96, LEX nr 47780), przy czym prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutów może być realizowane w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty mogą być wnoszone w terminie siedmiu dni od pouczenia zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Orzecznictwo sądowe, podkreślając rangę dotrzymania terminu do wniesienia zarzutów i ich petryfikacji, wskazuje, że po upływie terminu do wniesienia zarzutów nie jest dopuszczalne zgłaszanie nowych zarzutów lub uzupełnianie zarzutów już wniesionych o nowe podstawy faktyczne lub prawne (zob. wyroki NSA: z dnia 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10, LEX nr 1410622; z dnia 6 marca 2012 r., II FSK 1441/10, LEX nr 1424264; z dnia 1 września 2011 r., II FSK 407/10, LEX nr 954961; z dnia 26 sierpnia 2011 r., II FSK 474/10, LEX nr 1068722). Zobowiązany nie może także zgłosić nowych podstaw zarzutów w toku postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów oraz ewentualnego postępowania zażaleniowego, nawet jeżeli "nowe" podstawy zarzutu nie mogły być zgłoszone w terminie, w tym czasie bowiem jeszcze nie istniały (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2006 r., III SA/Wa 2485/04, CBOSA; Piotr Przybysz, Postępowanie Egzekucyjne w Administracji, Warszawa, 2015, s. 200).

Na uwagę zasługuje również orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2014 r. (I SA/Po 632/13, CBOSA), w którym Sąd ten podkreślił, że zarzuty wykazują wiele odrębności w stosunku do innych środków zaskarżenia, a szczegółowa i wyczerpująca regulacja zawarta w art. 27 § 1 pkt 9, art. 33, 34 i 35 u.p.e.a. powoduje, że nieuprawnione są próby wskazywania na możliwość analogicznego albo odpowiedniego stosowania, w trybie art. 18 u.p.e.a., do instytucji zarzutów przepisów dotyczących zażaleń lub odwołań. Zarzuty nie posiadają cechy dewolutywności, gdyż rozpatrywane są przez organ egzekucyjny prowadzący postępowanie i przysługują w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego a nie w jego toku. Nie stanowią one środka prawnego, który byłby w każdym czasie alternatywny lub konkurencyjny dla innych instytucji możliwych do wdrożenia po upływie terminu z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Podstawy prawne zarzutów wymienione w art. 33 § 1 u.p.e.a. mają różnorodny charakter, gdyż wnoszący zarzuty może m.in. kwestionować dopuszczalność egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego ze względów formalnych (pkt 6) lub merytorycznych (pkt 1 i 2), zarzucać wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne (art. 33 § 1 pkt 3-4, 6-7, 9-10) czy też poddawać w wątpliwość celowość wszczęcia egzekucji lub zastosowania danego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 5 i 7-8, zob. R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie...., 2008, s. 112-113; P. Przybysz, Postępowanie..., 2006, s. 144-145). Na związanie organu egzekucyjnego podstawą prawną zarzutów i jego ograniczony zakres kognicji w tej materii wskazuje orzecznictwo sądowe przyjmujące, że jeżeli zobowiązany wskazał jednoznacznie podstawę prawną zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego w terminie do jego złożenia, to nawet jeżeli organ zauważyłby, że uzasadnienie zarzutu odpowiada innemu przypadkowi, wskazanemu w art. 33 u.p.e.a., nie jest uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 tejże ustawy (wyroki NSA z dnia: 17 maja 2012 r., II FSK 2267/10, LEX nr 1244198; 6 marca 2012 r., II FSK 1441/10, LEX nr 142426; 14 września 2007 r., I OSK 522/07, LEX nr 3743937).

Na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. wierzyciel uprawniony jest do wyrażenia swego stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów, przy czym, wykonując to uprawnienie a zarazem i obowiązek, wierzyciel winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku stanowiącego podstawę zarzutu w świetle dokonanej analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w postanowieniu powinien uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 lutego 2008 r., II SA/Op 391/07, LEX nr 524688). Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., wypowiedź wierzyciela w zakresie zarzutów poniesionych w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Kończąc wstępne rozważania, zwrócić uwagę jeszcze należy na treść § 1a art. 34 u.p.e.a., z którego wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się meritum sprawy.

Z akt sprawy wynika, że wobec skarżącego wszczęto postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] z dnia [...] r. wystawione przez wierzyciela – A. S.A. Dyrektora [...] i obejmujące należność z tytułu opłat abonamentowych za okres od stycznia 2009 r. do października 2013 r.

Sąd stwierdza, że doręczone skarżącemu w dniu 19 września 2014 r., w trybie art. 44 k.p.a. (na adres zamieszkania, o którym miał wiedzę organ egzekucyjny: K., ul. [...]; karta 62 i 80 akt administracyjnych), tytuły wykonawcze zawierają pouczenie o terminie do zgłoszenia zarzutów, określają jakie zarzuty mogą zostać wniesione oraz zawierają informację, że upomnienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 29 października 2013 r.

Wobec ujawnionych w toku postępowania wątpliwości co do adresu zamieszkania skarżącego, organ egzekucyjny ustalił, że skarżący mieszka w K. przy ul. [...] (karta 154 akt administracyjnych). Wprawdzie żona skarżącego w dniu 30 marca 2015 r. oświadczyła, że skarżący jest tylko zameldowany pod ww. adresem, to jednak nie wskazała jego miejsca zamieszkania (karta 170 akt administracyjnych). W zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, złożonych w dniu 18 września 2014 r., skarżący oświadczył, że nie mieszka w K. Akta sprawy zawierają korespondencję kierowaną do skarżącego, na adres: K., ul. [...] i odebraną przez skarżącego (karta 69, 77 akt administracyjnych). Skarżący przyznał w skardze, że w połowie września 2014 r. został poinformowany przez listonosza (z którym "umówił" się, że o korespondencji z urzędu skarbowego, izby skarbowej itp. będzie informowany telefonicznie) o przesyłce z urzędu skarbowego w K., jednak nie odebrał jej osobiście. Ostatecznie, na wezwanie organu egzekucyjnego, skarżący w piśmie z dnia [...] r. poinformował, że obowiązującym adresem dla organów urzędowych i innych osób jest adres: [...] K., ul. [...] (karta 196 i 194 akt administracyjnych).

W terminie przewidzianym na wniesienie zarzutów (w dniu [...] r., po rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu egzekucyjnego, karta 152 i 190 akt administracyjnych) skarżący wniósł o wstrzymanie egzekucji, stwierdzając, że zaszło nieporozumienie. Wyjaśnił, że nie ma własnego mieszkania i nie mieszka w K.; mieszka u nowej partnerki życiowej. Od 2008 r. roku jest emerytem i poważnie chorym człowiekiem, który częściej jest w szpitalu niż poza nim. Podniósł, że Premier D. T. oświadczył, że emeryci i renciści nie muszą płacić abonamentu.

Zarzut ten, po przeprowadzonej ze skarżącym rozmowie telefonicznej, został zakwalifikowany przez organ egzekucyjny jako zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - zarzut nieistnienia obowiązku przewidziany w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

W pismach z dnia 11 listopada 2014 r. i 24 listopada 2014 r. skarżący złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, które nie zostały przez wierzyciela oraz organ egzekucyjny rozpatrzone, wobec złożenia ich z uchybieniem terminu określonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

W piśmie z dnia 9 września 2016 r. skarżący ponownie wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, do których organ odwoławczy się nie odniósł, zasadnie podnosząc, że wniesione zostały po upływie terminu na ich złożenie.

Jak już Sąd wyjaśnił, na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji wykluczone jest w późniejszym czasie składanie nowych zarzutów oraz uzupełnianie zarzutów wniesionych w terminie (wyrok NSA z 2 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3259/13. LEX nr 2036528). W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku zauważono, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są specyficznym środkiem zaskarżenia. Są one środkiem prawnym przysługującym zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego a nie w jego toku. Wynika to wprost z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który to przepis zakreśla zobowiązanemu do zgłoszenia takich zarzutów siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów ich uzupełniać, powołując nowe podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu.

Z powyższych względów podniesione w skardze nowe zarzuty nie mogą być przedmiotem rozważań i oceny Sądu.

Wierzyciel poinformował, że skarżący w dniu [...] r. dokonał rejestracji odbiornika pod adresem: ul. [...] i otrzymał książeczkę – dowód zarejestrowania odbiorników rtv, a następnie został mu przydzielony numer identyfikacyjny [...]. Z uwagi na nieuregulowanie opłat abonamentowych, wierzyciel kilkukrotnie zawiadamiał skarżącego o konieczności zapłaty zaległych opłat oraz wysłał mu upomnienie, które zostało doręczone w dniu [...] r.

Odnosząc się do zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, wskazał na brak dokumentów potwierdzających wyrejestrowanie odbiorników przez skarżącego i wyjaśnił, że rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2003 r. (Dz.U. 2013 r., poz. 1676) oraz każdy z aktów prawnych obowiązujących przed wejściem w życie ww. rozporządzenia nakłada na abonenta obowiązek powiadomienia placówki A. (obecnie A. S.A.) m.in. o: zmianie miejsca zamieszkania, miejsca używania odbiorników, zgubienia lub zniszczenia dowodu rejestracji oraz o fakcie zaprzestania używania odbiorników. Ponadto podniósł, że nie posiada dokumentu – oświadczenia skarżącego o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych, stwierdzając przy tym, ze samo zaistnienie u osoby uprawnionej ustawowych przesłanek do zwolnienia z opłat abonamentu rtv nie powoduje zmiany stanu prawnego do czasu, kiedy uprawnienia nie zostaną zgłoszone w urzędzie pocztowym.

Odnosząc się do wskazanego przez skarżącego stanowiska Premiera Donalda Tuska, że emeryci i renciści nie muszą płacić abonamentu rtv, wierzyciel stwierdził, że ta wypowiedź nie mieści się w katalogu zarzutów wymienionych w art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a. i nie ma znaczenia dowodowego w sprawie.

Rozstrzygnięcie spornych zagadnień niniejszej sprawy należy poprzedzić kilkoma uwagami dotyczącymi charakteru uiszczania opłat abonamentowych.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Z kolei z art. 3 § 1 u.p.e.a. wynika, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. W przepisie tym wyszczególniono zatem dwie kategorie obowiązków: obowiązki wynikające z decyzji lub postanowień właściwych organów i obowiązki wynikające bezpośrednio z przepisów samego prawa, o ile są to obowiązki znajdujące się w zakresie administracji rządowej lub administracji samorządu terytorialnego.

Prawem materialnym regulującym obowiązki związane z posiadaniem odbiorników rtv jest ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Zgodnie z jej przepisami (art. 1 i art. 2 ust. 1), w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.), za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Opłaty te stanowią dochód publiczny.

Według Trybunału Konstytucyjnego abonament rtv to "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zadań państwa" (wyrok z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt K 2/03, OTK-A 2004/8/83; wyrok z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, OTK-A 2010/3/22).

Analiza przepisów ustawy o opłatach abonamentowych (art. 2 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 1 i 4) wskazuje, że pobór abonamentu rtv odbywa się na zasadzie tzw. samoobliczenia - obowiązek uiszczania, wysokość oraz termin zapłaty opłaty abonamentowej wynika wprost z przepisów tej ustawy. Tryb decyzyjny ustawodawca zastrzegł jedynie w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art. 7 ust. 6-7). Również Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu - czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek COF za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika COF jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Innymi słowy, stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych.

Kontrola obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej została powierzona operatorowi wyznaczonemu w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1), natomiast nadzór - ministrowi właściwemu do spraw łączności (art. 7 ust. 2). Z kolei, zgodnie z art. 7 ust. 3-5 ustawy o opłatach abonamentowych, zaległa opłata abonamentowa podlega egzekucji administracyjnej w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym.

Skarżący potwierdził fakt zarejestrowania odbiorników radiowo-telewizyjnych, natomiast na podniesioną okoliczność ich wyrejestrowania w dniu 30 grudnia 1999 r. nie przedstawił jakichkolwiek dowodów.

Twierdzenie wierzyciela, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych, jest w pełni zasadne.

Należy bowiem wyjaśnić, że po raz pierwszy opłaty "za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych" zostały ustawowo usankcjonowane mocą art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r., dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r., a ich wysokość była kształtowana przez Radiokomitet w porozumieniu z Ministrem do Spraw Cen i ogłaszana w wielokrotnie zmienianym zarządzeniu przewodniczącego Radiokomitetu z dnia 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M.P. Nr 41, poz. 264, ze zm.). Obowiązki rejestracyjne w dacie rejestracji wynikały z przepisów rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 15 września 1985 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 236). Zgodnie z § 6 tego rozporządzenia posiadacz odbiorników mógł w każdym czasie dokonać ich wyrejestrowania. Niedopełnienie tego wymogu oznaczało, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwał do końca obowiązywania ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r.

W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa o radiofonii i telewizji. Ustawa nie zawierała przepisów intertemporalnych istotnych dla rozstrzygnięcia omawianego zagadnienia. Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Ponieważ w tej ustawie z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji, ustawodawca połączył obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych, pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji obowiązek taki ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym. W takiej sytuacji znajdowały się osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy o radiofonii i telewizji miały zarejestrowane odbiorniki rtv. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika.

Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie ustawa o opłatach abonamentowych, której regulację już wyżej przedstawiono. Również i ta ustawa nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych, a zatem znajduje bezpośrednie zastosowanie także do spraw "w toku". Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 187, poz. 1342) dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).

W tym stanie rzeczy obowiązek ponoszenia opłaty abonamentowej ciąży m.in. na podmiotach, które w dacie wejścia w życie ustawy o opłatach abonamentowych miały zarejestrowany odbiornik, a zatem również na skarżącym.

Zatem chcąc uwolnić się od tego obowiązku, skarżący zobowiązany był powiadomić urząd pocztowy o zaprzestaniu używania odbiornika, czyniąc to zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa: z § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342, obowiązujący od dnia 13 grudnia 2007 r.), tj. poprzez złożenie w placówce operatora publicznego "Formularza zgłoszenia zmiany danych", którego wzór określa załącznik nr 3 do rozporządzenia, bądź zgodnie z wcześniej obowiązującymi przepisami prawa - § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 141, poz. 1190), stosownie do którego posiadacz książeczki, o której mowa w § 2 ust. 2, powiadamia placówkę operatora publicznego o zmianie nazwiska albo nazwy (firmy), miejsca zamieszkania albo siedziby, miejsca używania odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, zgubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiorników, w terminie 7 dni od dnia powstania zmiany lub zaistnienia zdarzenia. Analogiczne rozwiązania w tym zakresie przewidywał także obowiązujący wcześniej akt normatywny, tj. § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338), jak również aktualnie obowiązujący akt prawny - § 11-12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676).

Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z wymienionych ustaw, bez jego późniejszego wyrejestrowania zgodnie z przepisami aktów wykonawczych, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (aktualnie jest to opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Skarżący, wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § pkt 1 u.p.e.a.), winien przedstawić dowody potwierdzające, że ten obowiązek nie istnieje. W niniejszej sprawie wymagałoby to przedłożenia dowodu wyrejestrowania odbiornika. Zdaniem Sądu, to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Choć w Kodeksie postępowania administracyjnego nie została zdefiniowana problematyka prawna ciężaru dowodu, to zgodnie przyjmuje się, że ciężar dowodu ciąży na tym, kto z danego stanu wywodzi korzystne dla siebie skutki. Konstrukcja powołanych wyżej regulacji prawnych, nakładających na abonenta obowiązek powiadomienia o zaprzestaniu używania odbiornika przesądza o obowiązku wykazania dokonania tegoż powiadomienia przez skarżącego. Wspomniane regulacje dotyczące sposobu wyrejestrowania odbiornika i dokumentowania tej okoliczności uniemożliwiają skuteczne zastąpienie dowodu wyrejestrowania pisemnym oświadczeniem.

Bezsporne jest, że skarżący nie przedstawił dowodu wyrejestrowania odbiorników, podnosząc jedynie, że dokonał takiej czynności 30 grudnia 1999 r. Sąd podziela w pełni pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrażony w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 927/15, że regulacja dotycząca opłat abonamentowych, która obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika, nakazuje przechowywać taki dokument, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika. Wyrejestrowanie odbiornika jest zatem okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i w interesie skarżącego było zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie tej okoliczności.

Odnosząc się z kolei do kwestii zwolnienia z opłat abonamentowych, wskazać należy na art. 4 ustawy o opłatach abonamentowych, zgodnie z którym zwalnia się od opłat abonamentowych min.:

1) osoby, co do których orzeczono o:

a) zaliczeniu do I grupy inwalidów lub

b) całkowitej niezdolności do pracy, na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, z późn. zm.), lub

c) znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 Nr 127, poz. 721, z późn. zm.), lub

d) trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, z późn. zm.);

2) osoby, które ukończyły 75 lat;

3) osoby, które otrzymują świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy z właściwego organu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej lub rentę socjalną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub innego organu emerytalno-rentowego;

4) osoby, które ukończyły 60 lat oraz mają ustalone prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

W myśl ust. 3 art. 4 ustawy o opłatach abonamentowych zwolnienia określone w ust. 1 pkt 1 i 3 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Zwolnienie zaś określone w ust. 1 pkt 2 przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ukończyła 75 lat (art. 4 ust. 3a dodany przez art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. (Dz.U.2015.1324) zmieniającej ustawę z dniem 9 października 2015 r.).

Rodzaje dokumentów oraz wzór oświadczenia potwierdzające uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych określa rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 16 lutego 2010 r. (Dz.U.2010.29.152 ze zm.), a wcześniej, zagadnienie to uregulowane było rozporządzeniem Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 2 czerwca 2005 r. (Dz.U.2005.104.879, ze zm.).

Przez wzgląd na powyższe, za zgodne z prawem należy uznać stanowisko wierzyciela - że sam fakt nabycia uprawnień do zwolnienia nie jest podstawą do zaprzestania ich wnoszenia, gdyż warunkiem koniecznym do zwolnienia od opłat abonamentowych jest dopełnienie stosownych formalności w dowolnym urzędzie pocztowym, a status abonenta zwolnionego z obowiązku regulowania opłaty abonamentowej abonent uzyskuje od następnego miesiąca po dokonaniu formalności.

Skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczność złożenia w placówce pocztowej stosownego oświadczenia o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnienia z opłat abonamentowych. Wierzyciel słusznie zauważył, że dla realizacji ustawowej powinności, jaką jest niewątpliwie obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, nie ma znaczenia powołane przez skarżącego stanowisko Premiera Donalda Tuska.

Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma także znaczenia podniesiony przez skarżącego zarzut nieotrzymania upomnienia. Obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej jest obowiązkiem wynikającym wprost z przepisu prawa (powołanego wyżej art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej), który po zarejestrowaniu odbiornika należy realizować bez wezwania. Zatem postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego mogło być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Niemniej wierzyciel oświadczył, że w dniu 29 października 2013 r. doręczył skarżącemu upomnienie, na które skarżący nie zareagował.

W ocenie Sądu, stanowisko wierzyciela zawarte w ostatecznym postanowieniu z dnia [...] r. oraz zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.