Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 314/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 11, art. 75, art. 77 par. 1 art. 80, art. 107 par. 3, art. 145 par. 1, art. 146, art. 151 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 29 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi H. T. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 21 stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 września 2019 r., (nr [...]) Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] (dalej w skrócie - "Kierownik Biura Powiatowego ARiMR" lub "organ"), działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej powoływanej jako "k.p.a."), art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1551.), art. 73 ust. 1 i 3 w związku z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 ze zm.), ustalił H. T. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy decyzji z dnia 30 listopada 2009 (nr [...]) w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w łącznej wysokości 8.564,80 zł, w tym:

- 7.224,47 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej

- 1.340,33 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 15 maja 2009 r. H. T. (zwany dalej "stroną", "skarżącym") złożył do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie o przyznanie płatności na rok 2009, w tym: jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 14,25 ha oraz płatności uzupełniającej do powierzchni grup upraw podstawowych do działek rolnych o łącznej powierzchni 3,76 ha.

Decyzją ostateczną z dnia 30 listopada 2009 r. (nr [...]) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w wysokości 8.564,80 zł, w tym 7.224,47 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej i 1.340,33 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych.

W dniu 14 czerwca 2018 r. organ wszedł w posiadanie dokumentów potwierdzających, że strona nie była użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych na części działki ewidencyjnej o identyfikatorze [...], do których decyzją z dnia 30 listopada 2009 r. zostały przyznane płatności bezpośrednie do gruntów rolnych. Zgodnie z posiadaną przez organ umową dzierżawy z dnia 10 października 2006 r. H. T. wydzierżawił część nieruchomości rolnej położonej w P. zapisanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. (działkę ewidencyjną o wyżej wymienionym identyfikatorze), na okres 5 lat następującym osobom: J. K. na powierzchni 1,30 ha, K. L. na powierzchni 1,40 ha, I. M. na powierzchni 1,20 ha oraz W. Ł. na powierzchni 1,50 ha.

W związku z ujawnionymi dokumentami Kierownik Biura Powiatowego ARiMR postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone wyżej wymienioną decyzją z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009.

Następnie decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r., (nr [...]) organ stwierdził, że decyzja z dnia 30 listopada 2009 r., (nr [...]) została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności za 2009 r. H. T. nie był posiadaczem części gruntów na działce zadeklarowanej we wniosku.

Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] (dalej w skrócie - Dyrektor [...] oddziału Regionalnego "ARiMR") decyzją z dnia 13 maja 2019 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając ustalenia i stanowisko organu pierwszej instancji.

W dalszej kolejności, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych na mocy decyzji z dnia 30 listopada 2009 r. (nr [...]).

Rozpatrując niniejszą sprawę organ kierował się brzmieniem art. 29 ust. 1 oraz 6-8 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i podkreślił, że wydał decyzję z dnia 15 stycznia 2019 r. (nr [...]), w której stwierdził wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

Zaznaczył również, że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § k.p.a. po upływie wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a. okresu przedawnienia nie oznacza sanacji takiej decyzji. To oznacza, że decyzja taka - pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego na skutek upływu terminu przedawnienia - jest decyzją nieprawidłową, a w konsekwencji wypłacone na jej podstawie płatności należy uznać za nienależne.

Nie ulega wątpliwości, że strona utraciła prawo do uzyskania płatności przyznanej decyzją z dnia 30 listopada 2009 r. (nr [...]) a środki wypłacone podlegają zwrotowi. Na skutek wznowionego postępowania stwierdzono, że ich przyznanie nastąpiło z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu. W sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności (art. 73 ust. 4 i ust. 5 ww. rozporządzenia).

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji kwestionując stanowisko organu.

W szczególności zarzuciła decyzji naruszenie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, przejawiające się w nieuwzględnieniu faktu, że zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nie może być orzeczony, ponieważ pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem strony upłynęło 10 lat. W jej ocenie, dopiero decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności jest pierwszym powiadomieniem strony o nieuzasadnionym charakterze płatności, a więc jej doręczenie nastąpiło po upływie 10 lat.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR [...] decyzją z dnia 21 stycznia 2020 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy powołał treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i stwierdził, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie nienależnie pobranych płatności jest ustalenie czy strona pobrała nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności, a jeśli tak, to w jakiej kwocie. Wynika to z treści art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, który stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki.

W ocenie organu odwoławczego pierwszym powiadomieniem o nieprawidłowościach była decyzja organu pierwszej instancji z dnia 15 stycznia 2019 r. (nr [...]) o stwierdzeniu wydania decyzji przyznającej wnioskowane płatności na rok 2009 z naruszeniem prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1002/15). Rozpatrywana sprawa dotyczy płatności przyznawanych na rok 2009, zatem nie zachodzą negatywne przesłanki żądania zwrotu płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Ponadto strona miała pełną wiedzę, co do faktu wydzierżawienia części gruntów rolnych, które zgłosiła do płatności w 2009 r.

W rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składa się kwota płatności z tytułu płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w wysokości 8.564,80 zł. Kwota ta przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013. Tym samym brak podstaw do odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ze względu na wysokość przyznanej płatności.

Treść art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, przewiduje wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje swoim zakresem sytuację, gdy stwierdzona została nieprawidłowość, której następstwo stanowi obowiązek zwrotu. Dotyczy to nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w oparciu o decyzję, która następnie została wzruszona, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W podsumowaniu organ odwoławczy uznał, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego było zgodne z prawem.

H. T. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

Ponadto, wniósł o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o wznowienie postępowania, o jakie wystąpił w sprawie decyzji nr [...] wydanej przez Kierownika Biura Regionalnego AMiMR [...].

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa w postępowaniu administracyjnym, a w szczególności art. 151 § 2, w związku z art. 146 i art. 145 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż podstawą do wydania niniejszej, skarżonej decyzji, stanowi "decyzja nr. [...] wydana przez kierownika Biura Powiatowego A.R. i M.R. [...] w dniu 15.01.2019 roku", pomimo, że została wydana nieprawidłowo, bowiem minęły przewidziane terminy do wznowienia postępowania, wobec upływu 5 letniego terminu, od uzyskania przez organ wiedzy o zdarzeniach, na które się powołuje;

2. naruszenie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004,

- poprzez nieuwzględnienie faktu, że obowiązek zwrotu płatności nie może być orzeczony, jeśli pomiędzy datą płatności, pierwszym powiadomieniem beneficjenta jest dłuższy niż 10 lat oraz,

- wszystkie okoliczności, które zdaniem organu pierwszej instancji miałyby stanowić o podstawie prawnej do żądania zwrotu przyznanej płatności nie były znane organowi w terminie wcześniejszym niż w powołaniu się na podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że zgodnie z treścią art. 145 § 1 w związku z art. 146 k.p.a. postępowanie można wznowić w sytuacji, kiedy od ogłoszenia lub doręczenia decyzji - nie minęło 5 lat. Tymczasem wskazana przez organ data 14 czerwca 2018 r. rzekomego wejścia w posiadanie informacji jest nieprawdziwa. Treść umowa dzierżawy jego działki była znana organowi znacznie wcześniej. W 2012 r. Marszałek Województwa [...] był instytucją sprawującą nadzór nad Grupami Producentów Owoców i Warzyw i gromadził wszystkie niezbędne dokumenty, w tym przedmiotowe umowy dzierżawy. Skarżący otrzymał od T. Ł. pismo z dnia 23 marca 2012 r. złożone do Urzędu Marszałkowskiego, z którego jasno wynika, że zostały złożone umowy, które miały stać się podstawą do wznowienia postępowania. W 2015 r. Marszałek Województwa [...] poinformował, iż w związku ze zmianą ustawy dotyczącą nadzoru nad Grupami, całość prowadzenia spraw od Marszałka, przejmie dyrektor terenowego oddziału Agencji Rynku Rolnego w G. W dniu 29 września 2015 r., poinformował również, że sprawy prowadzenia Grup, a co za tym idzie decyzji w zakresie dopłat przejmuje, ale nie jako nowy twór lecz kontynuator, najpierw Agencja Rynku Rolnego, a następnie Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, co jest naturalną konsekwencją następstwa i kontynuacją organów władzy, które mogą zmieniać agendy i kompetencje. Skoro o umowach dzierżawy przedmiotowych działek organ dowiedział się już w 2012 r., to należy przyjąć, że 5 letni termin do wznowienia postępowania w sprawie przyznanych płatności minął w 2017 r.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z 15 stycznia 2019 r. skutkować będzie musiało wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W związku z faktem, iż skarżący wniósł o wznowienie postępowania, w stosunku do decyzji wydanej w dniu 15 stycznia 2019 r. , nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, zasadny jest wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy wznowieniowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalanie, uznając zarzuty skarżącego za niezasadne.

Wskazał, że art. 146 k.p.a. nie stanowi ujemnej przesłanki wznowienia postępowania ale ujemną przesłankę uchylenie wadliwej decyzji. Stosownie do treści art. 151 § 2 k.p.a. organ stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Ponadto, organ odwoławczy poinformował, że postanowieniem z dnia 3 marca 2020 r., nr [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją własną z dnia 13 maja 2019 r. (nr [...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR [...] z dnia 21 stycznia 2020 r. (nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia 24 września 2019 r., (nr [...]) ustalającą skarżącemu – H. T. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 8.564,80 zł.

Bezsporne w sprawie było, że w dniu 30 listopada 2009 r. została wydana decyzja przez Kierownika Biura Regionalnego ARiMR [...] (nr [...]) o przyznaniu skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 8.564,80 zł, w tym 7.224,47 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 1.340,33 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Decyzja stała się ostateczna. Następnie, organ pierwszej instancji otrzymał informację, że działka, do której przyznano płatność, została w części wydzierżawiona czterem osobom, z którymi skarżący podpisał w dniu 10 października 2006 r. umowy dzierżawy gruntów rolnych. Część nieruchomości rolnej położonej w P. zapisanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., na okres 5 lat wydzierżawiono: J. K. na powierzchni 1,30 ha, K. L. na powierzchni 1,40 ha, I. M. na powierzchni 1,20 ha oraz W. Ł. na powierzchni 1,50 ha (okoliczności poza sporem). W związku z tym wznowiono postępowanie, i po jego przeprowadzeniu, decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia 15 stycznia 2019 r. (nr [...]) stwierdzono wydanie - decyzji z dnia 30 listopada 2009 r. (nr [...]) o przyznaniu skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - z naruszeniem prawa.

Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji, została ona utrzymana w mocy decyzją z dnia 23 maja 2019 r. (nr [...]) przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR.

Decyzja o przyznaniu płatności skarżącemu nie została wyeliminowana z obrotu prawnego z powodu upływu 5 letniego terminu z art. 146 § 1 k.p.a.

W niniejszej sprawie skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika we wniesionej skardze postawił dwa zarzuty, a mianowicie: pierwszy zarzut - naruszenia przepisów procesowych, dotyczących wznowienia postępowania (art. 145, art. 146 i art. 151 § 2 k.p.a.), zaś drugi - zarzut naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Formując powyższe zarzuty skarżący podniósł m.in., że podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, nie mogła stanowić nieprawidłowa decyzja "nr. [...] wydana przez Kierownika Biura Powiatowego A.R. i M.R. [...] w dniu 15.01.2019 roku", gdyż minęły terminy do wznowienia postępowania, wobec wpływu 5 lat od uzyskania przez organ wiedzy o zdarzeniach, na które się w niej powołuje. Jednocześnie skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o wznowienie postępowania "o jakie wystąpił skarżący w sprawie decyzja nr. [...], przez Kierownika Powiatowego Biura A.R. i M.R. [...]".

Ponadto, skarżący wywodził, że obowiązek zwrotu płatności nie może zostać orzeczony z uwagi na to, że okres pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem skarżącego (beneficjenta) jest dłuższy niż 10 lat.

Stanowisko skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie z przyczyn wskazanych poniżej.

Stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictw (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz.1512 ze zm., dalej jako - "ustawa o ARiMR" lub "ustawa"), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z treści tego przepisu ustawy o ARiMR - wynika wprost - że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy lub pomocy, np. w konsekwencji wznowienia postępowania.

Nie ulega też wątpliwości, że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a. po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a. nie oznacza sanacji takiej decyzji.

Decyzja ta bowiem - pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia - jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 151 § 2 k.p.a., a w konsekwencji trzeba uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa - nie były należne.

Pojęcie "nienależnych" płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdującym bezpośrednie zastosowanie rozporządzeniu nr 796/2004 jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych.

W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że do nienależnego lub nadmiernego pobrania płatności dochodzi nie tylko wówczas, gdy te środki zostaną przyznane, a następnie wypłacone, na podstawie decyzji administracyjnej później ostatecznie wyeliminowanej z obrotu prawnego, ale również wtedy, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata, a następnie stwierdzone zostanie, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków, w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR nie jest zatem uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności.

Nienależną płatnością jest bowiem wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym w całości lub części na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 192/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 269/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 172/18).

Wydanie decyzji o nienależnie pobranych kwotach płatności w oparciu o art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ARiMR nie jest uwarunkowane wydaniem wcześniej decyzji o wznowieniu postępowania w sprawie decyzji ostatecznej przyznającej płatność, tym bardziej nie jest zależne od wznowienia postępowania w sprawie stwierdzania wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotyczących stwierdzania wydania decyzji z naruszeniem prawa ewentualnie może być traktowane jako przesłanka do wznowienia podstępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.).

Nie było kwestionowane w sprawie, że skarżący (co podniesiono w skardze) wniósł o wznowienie postępowania w odniesieniu do decyzji z dnia 15 stycznia 2019r. (nr [...]), stwierdzającej wydanie decyzji przyznającej płatność z naruszeniem prawa, utrzymanej następnie w mocy decyzją z dnia 23 maja 2019 r. (nr [...]) przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR. Jednak w świetle powyżej dokonanych rozważań jest oczywiste, że nie było podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania. Ponadto, nie może też budzić wątpliwości, że organy były uprawnione do procedowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w oparciu o przepisy ustawy o ARiMR.

Należy podnieść, że w niniejszym postępowaniu (w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności), nie miały zastosowania wskazane w skardze przepisy k.p.a., dotyczące wznowienia postępowania. Tym samym nie mogą odnieść skutku w niniejszym postępowaniu zarzuty dotyczące innych decyzji, w tym okoliczności związane z przekazania umów dzierżawy już w 2012 r. do Marszałka Województwa [...], a następnie do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zarzut naruszenia przepisów procesowych dotyczących wznowienia postępowania (art. 145, art. 146, art. 151 § 2 k.p.a.) jest w tej sprawie nieuzasadniony.

Przechodząc dalej, to organy trafnie wskazały na uregulowania zawarte w art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18 ze zm., zwane dalej - "rozporządzeniem nr 796/2004").

Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ustępem 3.

Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności (art. 73 ust. 4).

Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (art. 73 ust. 5).

W sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające z obowiązku zwrotu płatności określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004. Nie wystąpiła okoliczność zaistnienia pomyłki organu (co jest oczywiste) ani też takiego błędu, który nie mógłby zostać wykryty przez skarżącego. Nie mamy też, wbrew poglądowi skarżącego, do czynienia z naruszeniem art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skarżącego, organ właściwie ocenił, że nie nastąpił upływ 10-letniego terminu wynikającego z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Profesjonalny pełnomocnik już w odwołaniu zarzucał, że powiadomienia skarżącego (beneficjenta) nie mogła stanowić decyzja, stwierdzająca wydanie decyzji przyznającej płatność z naruszeniem prawa. W jego ocenie, nie było to powiadomienie lecz wyłącznie stwierdzenie naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji z 2008 r. Słusznie organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zauważył, że niniejsza sprawa dotyczy płatności przyznanych skarżącemu na rok 2009, a nie na rok 2008. Przy czym nie było w sprawie kwestionowane, że wypłata płatności nastąpiła w dniu 25 stycznia 2010 r. Skarżący nie powoływał się na istnienie dobrej wiary, niemniej to beneficjent powinien wykazać jej istnienie.

Za rzetelność danych zawartych we wniosku odpowiada rolnik. Wypełniając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność. Skarżący nie kwestionował faktu, że wydzierżawił część działki (nr [...]) innym osobom w 2006 r. i nie poinformował o tym w chwili składania wniosku (o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania). W skutek takiego działania skarżącego została przyznana płatność za 2009 r. od całej działki. Stan faktyczny sprawy w powyższym zakresie nie był sporny.

Należy ponownie podkreślić, że art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR oraz art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 stanowią samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności rolnych, która niekoniecznie musi w każdym przypadku wiązać się z eliminacją z obrotu prawnego decyzji przyznającej określoną płatność.

Unormowania powołanego rozporządzenia, także co do dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu środków w razie niezaistnienia dobrej wiary u beneficjenta, podlegają bezpośredniemu stosowaniu w każdym państwie Unii Europejskiej bez względu na odmienne regulacje proceduralne danego państwa członkowskiego. Tak więc warunkiem prowadzenia postępowania i wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności jest to, że nie upłynęły terminy przedawnienia obowiązku zwrotu płatności określone w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Dziesięcioletni termin przedawnienia wynikający z przytoczonego przepisu rozporządzenia, w razie braku dobrej wiary beneficjenta, który pobrał nienależne środki, jest dłuższy niż termin przewidziany w polskim prawie dla usunięcia z obrotu prawnego decyzji wadliwie przyznającej płatności w trybie nadzwyczajnym, jakim jest wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a.). W takim wypadku termin ten wynosi pięć lat (art. 146 § 1 k.p.a.) i gdy z powodu tej okoliczności nie można uchylić decyzji organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 151 § 2 k.p.a.).

Należy także wskazać, że pojęcie - dobrej wiary - nie zostało zdefiniowane, wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, istotą których jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym. Jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.

W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że H. T. działał w dobrej wierze, gdyż w materiale dowodowym zgromadzonym brak było dowodu potwierdzającego, że skarżący poinformował organ, o tym że nie jest posiadaczem i faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych deklarowanych we wniosku złożonym na 2009 r. Niewątpliwe strona zataiła przed organem fakt wydzierżawienia działki rolnej na okres 5 lat, o czym świadczy zebrany materiał w sprawie, w tym umowy dzierżawy z dnia 10 października 2006 r. Ważne jest, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności miał nie tylko świadomość ale przede wszystkim miał wiedzę, że taka umowa została przez niego zawarta i dotyczyła gruntów rolnych deklarowanych we wniosku. Jest więc oczywiste, że skarżący nie powinien tej okoliczności przed organem ukrywać, i to niezależnie od tego czy był w stanie w pełni ocenić skutki prawne zawarcia takiej umowy.

Zaniechanie w tym zakresie uniemożliwia przypisanie skarżącemu dobrej wiary i w konsekwencji, przekłada się na 10-letni termin przedawnienia. Należy podzielić stanowisko organu i argumentację, że skarżący (beneficjent) został po raz pierwszy powiadomiony o nieuzasadnionym charakterze przyznanej płatności w dniu doręczenia decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r., stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa przyznającej płatność, to jest w dniu 23 stycznia 2019 r. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1002/15). Nie upłynął zatem 10 letni termin, zakreślony dla dochodzenia nienależnie pobranych płatności za 2009 rok. Jak zostało już podniesione skarżący pozostawał w złej wierze.

Każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem. Powinien mieć też świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty będą podlegały kontroli w zakresie ich spełnienia. Wnioskujący o pomoc ma obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależnie bądź nadmiernie przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, w szczególności gdy dotyczy wykorzystania gruntów rolnych czy wielkości upraw.

W ocenie Sądu, organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, zaś zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na prawidłowe rozstrzygnięcia sprawy. Organy zbadały istotne okoliczności faktyczne sprawy, przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a.) i oceniły te dowody zgodnie z art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. i przekonująco wyjaśnia podstawy rozstrzygnięcia, nie naruszając przepisu art. 11 k.p.a.

Końcowo należy zauważyć, że nie każde stwierdzenie naruszenie prawa pozwala Sądowi na uchylenie decyzji w całości lub w części. Unormowanie zawarte w art. 145 § 1 pkt 1 a, b, c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi o naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszeniu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynika sprawy. W przypadku powoływania się na naruszenie przepisów prawa, skuteczne podniesienie zarzutów w tym zakresie wymaga wykazania, że powołane naruszenie miało wpływ lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący istnienia takiego wpływu nie wykazał. Także materiał dowodowy sprawy nie pozwala na stwierdzenia istnienia takiego charakteru naruszeń.

Podsumowując dokonane rozważania należy uznać, że brak było podstaw do wzruszenia i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie znalazł podstaw do uwzględnienia okoliczności, które winien wziąć pod uwagę z urzędu rozstrzygając w granicach danej sprawy, wniesiona skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.