Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 31/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Janusz Walawski Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2015 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...], z dnia [...] listopada 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2014 r. nr [...] o odmowie przyznania Z. N. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] września 2014 r. Z. N. reprezentowany przez swojego brata jako pełnomocnika wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że jest całkowicie niezdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji. Nie może sam wychodzić z domu, zrobić zakupów, gotować, czy nawet sprzątać. Mieszka sam w pomieszczeniu, gdzie nie ma łazienki ani ubikacji. Utrzymuje się ze środków otrzymywanych z Ośrodka Pomocy Społecznej [...], tj. zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego, z których pokrywa bieżące wydatki, w tym zakup leków.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 2014 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił Z. N. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.

Organ podniósł, że z dokumentacji rentowej wynika, iż na przestrzeni 49 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca udokumentował tylko 16 lat, 2 miesiące i 26 dni łącznego okresu ubezpieczenia.

Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował tylko 8 miesięcy i 21 dni tych okresów.

Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że w latach 1998-2003, 2003-2007 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ponadto z dniem [...] sierpnia 2008 r. wnioskodawca zaprzestał zatrudnienia i do powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] maja 2012 r., tj. przez prawie 4 lata nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym w obecnym stanie faktycznym i prawnym brak podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83 ww. ustawy.

Organ zaznaczył jednocześnie, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik Z. N. podniósł, że wnioskodawca jest obarczony wieloma chorobami, w tym [...]. Choroba ta został u niego zdiagnozowana bardzo późno, dopiero w 2013 r., jednak nie wiadomo od kiedy się rozwijała. Wnioskodawca znajduje się obecnie w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Wyjaśnił też, że przerwy w ubezpieczeniu wnioskodawcy wynikały z jego niewiedzy, prostoty i miejsca zamieszkania. Bezskutecznie poszukiwał bowiem pracy. Zwrócił się w związku z tym o dogłębne zbadanie sprawy przez organ, w tym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz zbadanie warunków życia wnioskodawcy.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2014 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy nadal nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Przez szczególne okoliczności rozumie się bowiem wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez wnioskodawcę powyższego warunku powoduje, że nie może on skutecznie domagać się renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Z akt sprawy wynika bowiem, iż w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawca udowodnił jedynie 8 miesięcy i 21 dni okresów składkowych.

Ponadto w okresach od [...].12.1998 r. do [...].06.2003 r., od [...].11.2003 r. do [...].07.2007 r., i od [...].08.2008 r. do [...].05.2012 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Analiza przebiegu ubezpieczenia wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wskazał, iż Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2014 r. ustaliła, iż wnioskodawca był częściowo niezdolny do pracy od [...] czerwca 2010 r. do [...] maja 2012 r. i jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] maja 2012 r. do [...] października 2016 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] listopada 2013 r. do [...] października 2016 r.

Organ zaznaczył, iż orzeczona częściowa niezdolność do pracy w powyższym okresie jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała wnioskodawcy całkowicie wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.

Podnoszona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji nie ma natomiast charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy, co potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych. Odmienna interpretacja prowadziłaby bowiem do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku jako swoistej rekompensaty wszystkim osobom, które niezależnie od przyczyn braku zatrudnienia, nie wypracowały odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego.

Obecna niemożność podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Z. N. zwrócił się

o wnikliwe zbadanie sprawy jego brata przez niezawisły sąd oraz ustanowienie dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do skargi organ wyjaśnił, że sama w sobie niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. W postępowaniu administracyjnym nie zostały wykazane szczególne okoliczności uzasadniające przerwy w ubezpieczeniu skarżącego od 1998 r. Stan zdrowia mógł natomiast faktycznie znacząco utrudniać poszukiwanie i podejmowanie pracy przez Z. N. dopiero od 2010 r. - bo dopiero od tego momentu datuje się jego częściowa niezdolność do pracy. Nie ma zaś żadnej podstawy, by przyjąć, że schorzenia, które rozwijając się, nie powodują jeszcze żadnego stopnia niezdolności do pracy, jednocześnie pracę tę uniemożliwiają.

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał Z. N. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2015 r., stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy, pełnomocnik skarżącego podniósł, iż brak u skarżącego odpowiednio długiego stażu ubezpieczeniowego jest wynikiem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił, że Z. N. jest osobą

z podstawowym wykształceniem. Przed utratą zdolności do pracy pracował fizycznie przede wszystkim w sektorze budowlanym. Miejsce zamieszkania Z. N. to wieś - [...], ok. [...] mieszkańców, położona w gminie [...] o jednym z najwyższych wskaźników bezrobocia w Polsce. W latach 2000-2010 nie pracowała tam średnio co trzecia lub co czwarta (w okresach lepszej koniunktury na rynku pracy) osoba zdolna do pracy. Skarżący próbował zdobyć pracę wszelkimi możliwymi sposobami, a w okresach utraty zatrudnienia rejestrował się regularnie w miejscowym urzędzie pracy. Przyjmował wszystkie prace zlecone za pośrednictwem [...] Urzędu Pracy w [...] i stosował się do wszystkich wskazówek pracowników urzędu pracy dotyczących sposobów poszukiwania pracy m.in. osobiście składał swój życiorys w firmach i zakładach wskazanych przez urząd pracy. Poszukiwał też osobiście zatrudnienia na placach budowy przy zajęciach, w których miał największe doświadczenie. W związku jednak z tym, że powyższe starania nie przynosiły rezultatów regularnie pomagał mieszkańcom [...] przy pracach sezonowych, pracując faktycznie nielegalnie. Nie posiadając kwalifikacji, które wyróżniłyby go na ryku pracy, po przekroczeniu [...] roku życia w 2002 r., Z. N. stał się mniej atrakcyjnym pracownikiem do wykonywania robót fizycznych, pomimo prób znalezienia zatrudnienia, miał bardzo znikome szansę na angaż w rejonie dotkniętym tak wysokim bezrobociem jak [...], a w szczególności okolice [...].

W 2010 r. zaczął odczuwać dotkliwie pierwsze objawy [...]. W październiku 2010 r. z powodu trudności w poruszaniu się złamał [...]. Pomimo długiego braku ostatecznej diagnozy od tego momentu często przebywał na leczeniu w szpitalach. W ocenie pełnomocnika, stwierdzona od 2010 r., częściowa niezdolność do pracy, która niewątpliwie ograniczała i utrudniała możliwość zatrudnienia skarżącego powinna być kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W późniejszym terminie zdiagnozowano natomiast u skarżącego [...] i orzeczono o jego całkowitej niezdolności do pracy. Aktualnie skarżący znajduje się, z przyczyn zupełnie niezależnych od siebie, w bardzo trudnym położeniu, mieszka w dramatycznie złych warunkach i utrzymuje się wyłącznie dzięki okazjonalnej pomocy lokalnej społeczności.

W dniu [...] lipca 2015 r. pełnomocnik nadesłał do Sądu drogą elektroniczną kopię zaświadczenia z [...] Urzędu Pracy potwierdzającego okresy rejestracji skarżącego jako bezrobotnego oraz okresy pobierania przez niego zasiłku dla bezrobotnych o treści tożsamej z wcześniejszymi zaświadczeniami znajdującymi się w aktach administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w niniejszej sprawie byłoby zatem możliwe tylko w przypadku wykazania, że skarżący przejawiał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać w toku tego postępowania wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku Z. N. nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym.

Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2014 r. ustaliła, że skarżący był częściowo niezdolny do pracy od [...] czerwca 2010 r. do [...] maja 2012 r. i jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] maja 2012 r. do [...] października 2016 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] listopada 2013 r. do [...] października 2016 r.

Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 ww. ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zatem same zapewnienia pełnomocnika skarżącego, że stan zdrowia nie pozwalał Z. N. na wykonywanie zatrudnienia jeszcze przed datą stwierdzonej przez komisję lekarską ZUS częściowej niezdolności do pracy są dla organu rentowego niewystarczające.

Na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy skarżący, mając 49 lat, miał udokumentowane 16 lat, 2 miesiące i 26 dni łącznego okresu ubezpieczenia.

Przerwy w podleganiu przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniom emerytalnym i rentowymi wystąpiły natomiast w okresach: od [...] grudnia 1998 r. do [...] czerwca 2003 r., od [...] listopada 2003 r. do [...] lipca 2007 r. i od [...] sierpnia 20008 r. do [...] maja 2012 r. tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący miał wprawdzie stwierdzoną częściową niezdolność do pracy od 2010 r. jednakże okoliczność ta nie może być uznana za usprawiedliwienie przerw jakie wystąpiły w jego ubezpieczeniu w latach 1998-2003, 2003-2007 oraz 2008-2010. Ponadto, już w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym skarżący udowodnił jedynie 8 miesięcy i 21 dni tych okresów. Skarżący na przestrzeni dziesięciu lat poprzedzających powstanie u niego zarówno częściowej, jak i całkowitej niezdolności do pracy nie ma zatem udowodnionego nawet jednego pełnego roku ubezpieczeniowego.

Skarżący, z dniem [...] sierpnia 2008 r. zaprzestał zatrudnienia i do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy tj. przez prawie 4 lata nie ma żadnego zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Należy też zwrócić uwagę, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji rodzinnej, które zostało złożone do akt administracyjnych wynika, że to ostatnie zatrudnienie ustało z winy skarżącego, gdyż umowa o pracę został rozwiązana na podstawie art. 52 K.p.

W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika aby w okresach przerw w ubezpieczeniu, skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub na skutek innych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

O wyjątkowości podnoszonych przez skarżącego okoliczności nie może bowiem przesądzać jego subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne. Z pewnością do tych okoliczności nie można natomiast zaliczyć trudności w znalezieniu pracy, czy subiektywnych odczuć co do stanu zdrowia.

Pełnomocnik skarżącego uzasadniał przerwy w zatrudnieniu skarżącego znacznym bezrobociem panującym w rejonie, w którym zamieszkuje skarżący. Podkreślał też, że w okresach przerw w zatrudnieniu skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny, a także że z uwagi na problemy w znalezieniu zatrudnienia podejmował różne prace "na czarno" bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego.

Odnosząc się do powyższej argumentacji wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowo-administracyjnego fakt bycia osobą bezrobotną nie może być oceniany na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. Gdyby uznać rejestrację w charakterze bezrobotnego za okoliczność szczególną, wówczas każda osoba posiadająca taki status mogłaby liczyć na świadczenie w drodze wyjątku, niezależnie od tego, czy faktycznie w tym czasie poszukiwała pracy czy też nie. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie odzwierciedla bowiem rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli zainteresowanego. Chodzi zatem o przedstawienie dowodów, które potwierdzą fakt odmowy zatrudnienia w danym okresie (dniu) i – co należy zaakcentować – to na stronie spoczywa obowiązek wskazania organowi dowodów świadczących o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może bowiem sam z siebie, bez żadnej inicjatywy strony, niejako na wyrost (po omacku) szukać dowodów w sprawie, lecz powinien zasadniczo dowody te ewentualnie zweryfikować i ocenić. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący takich dowodów, tj. wykazujących aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił i jedynie pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2015 r., stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy, powołał się na te okoliczności. Powyższej oceny nie może zmienić duże bezrobocie występujące w regionie, w którym zamieszkuje skarżący, gdyż dokonując analizy chociażby ostatnich 10 lat przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy nie sposób uznać, by w tak długim okresie czasu niemożliwym było znalezienie zatrudnienia w miejscu stałego zamieszkania lub poza nim, poza wykazanym już wyżej okresem 8 miesięcy i 21 dni. Reasumując, nie sposób podzielić poglądu pełnomocnika skarżącego, iż trudna sytuacja na rynku pracy była szczególną okolicznością, która uniemożliwiała skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem judykatury, bezrobocie – samo w sobie – nie stanowi szczególnej przesłanki, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I OSK 92/05, w warunkach poważnego bezrobocia w kraju znaczna liczba osób nieposiadających stałego zatrudnienia, których stan zdrowia pogarsza się, mogłaby w trybie powołanego art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. domagać się przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W takiej sytuacji, wbrew tytułowi działu VI ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; "Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie", tryb ten stałby się nie trybem szczególnym, ale trybem powszechnym w zakresie przyznawania świadczeń. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania.

Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne także nie może być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą brak "wypracowania" uprawnień do świadczenia ustawowego. Należy zgodzić się z organem, iż osoba decydująca się na taką formę pracy musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych. Tym samym, nie można twierdzeniu Prezesa ZUS odmówić racji, że przyczyną braku uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli skarżącego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00, Lex nr 50999).

Nie istnieją również żadne inne okoliczności usprawiedliwiające okresy przerw w ubezpieczeniu skarżącego, które można by uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ prawidłowo zatem wywiódł, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w tym trybie.

Skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez skarżącego o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] października 2014 r. odpowiadają prawu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.