Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1248/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136  ust. 3 i  art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania K. C. od decyzji Starosty [...] Nr [...] z dnia [...] października 2011r. o domowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta W. położonej w W., przy ul. [...], oznaczonej jako archiwalna działka nr [...] z obrębu [...]- utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2011 r., sprostowanej następnie postanowieniem Nr [...] z dnia [...] listopada 2011r. Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta W. położonej w W., przy ul. [...], oznaczonej jako archiwalna działka nr [...] z obrębu [...].

Od wskazanej wyżej decyzji odwołanie wniosła K.C., podnosząc naruszenie art. 7 , art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., art. 10 k.p.a poprzez niepodjęcie przez organ I instancji niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz w konsekwencji nie zebrania oraz nie rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy.

Wojewoda [...] rozpoznając złożone odwołanie wskazał, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania o zwrot, stanowiła obszar [...] ha, położona była w W. przy ul. [...].

Aktem notarialnym Nr Repertorium [...] z dnia [...] grudnia 1972 r. nabyto ww. nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa od korzystających wówczas z nieruchomości podmiotów tj: M.M., K.C., J.M., A.M. Z treści tego aktu wynika ponadto, że małżonkowie M. (po którym następnie dziedziczyły dzieci: K.C., J.M., A.M.) oraz M. M. na mocy aktu notarialnego nr rep. [...] z dnia [...] kwietnia 1947 roku nabyli udział wynoszącego 1/18 niepodzielną część osady włościańskiej położonej we wsi W. gminy M., powiatu [...] zapisaną w tabeli likwidacyjnej pod nr [...] zawierającą powierzchnię [...] m2. Na mocy tego aktu strony umówiły się, że zamierzają dokonać podziału posiadanej wspołwłasności i po potwierdzeniu tego podziału przez odnośne władze na rzecz małżonków M. w zamian za należącą do nich 1/18 część powyższej nieruchomości przypadnie część grunt u o pow. [...] m2 , opisana szczegółowo w akcie.

Na mocy decyzji Nr [...] o lokalizacji inwestycji z dnia [...] listopada 1971 r. wydanej przez Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego Geodezji Prezydium Rady Narodowej W. ustalony został jako teren osiedla mieszkaniowego "[...]" w W. [...], w rejonie ulic [...], [...], [...] i [...] w granicach oznaczonych na szkicy sytuacyjnym nr [...]. W skład tego terenu objętego powyższą lokalizacja wchodziła również opisana wyżej nieruchomość. Z powyższych względów organ odwoławczy stwierdził, że na mocy aktu notarialnego sprzedano Skarbowi Państwa w dniu [...] grudnia 1972r. w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958r. udział wynoszący 1/18 część nieruchomości, stanowiący część nieruchomości objętej decyzją Nr [...] o lokalizacji inwestycji z dnia [...] listopada 1971 r. wydanej przez Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego Geodezji Prezydium Rady Narodowej W., będący w posiadaniu: K.C., J.M., A.M. i M.M.

Odnosząc się do argumentów strony, iż organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia prawa własności przysługującego do nieruchomości, organ podkreślił, że legitymację czynną do wszczęcia postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, ma tylko poprzedni właściciel albo jego spadkobierca. Krąg podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu nieruchomości został ograniczony przez ustawodawcę tylko i wyłącznie do poprzednich właścicieli oraz ich spadkobierców, a brak wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, pochodzącego od wszystkich spadkobierców dawnej nieruchomości wywłaszczanej stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości.

W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie ustalono, iż brak wniosku pochodzącego od wszystkich współuprawnionych, dlatego organ I instancji zasadnie uznał, że wniosek ten nie jest kompletny i nie spełnia wymogów art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Tym samym organ odwoławczy uznał , że postępowanie Starosty [...] należy uznać za prawidłowe i zgodne z przepisami prawa.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] maja 2012 roku wniosła K.C. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, tj. art. 30 § 4 K.p.a., poprzez pozbawienie udziału w sprawie w charakterze strony J.M., Z.M. oraz B.M., przez co nie z własnej winy nie brały one udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego stosownie do art. 145 §1 pkt.3 K.p.a.;

2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a poprzez niepodjęcie niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz art. 86 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie i niedopuszczenie przez organ dowodu z przesłuchania strony;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 roku (t.j Dz.U. Nr 102, poz. 651) poprzez uznanie, iż K.C. i pozostali wnioskodawcy nie mają legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości i odmowę zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. (dawna działka [...]) na ich rzecz. W konkluzji skargi wniesiono o uwzględnienie wniesionej skargi i uchylenie w całości decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] maja 2012 roku oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] Nr [...] z dnia [...] października 2011 roku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. W myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych /Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm./, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny /tu decyzja/ dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu /wydania decyzji, jak i stan faktyczny, a wynikający z akt administracyjnych( art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej ppsa).

Z akt administracyjnych wynika, iż w wyniku umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1972 r., zawartej w formie aktu notarialnego (Rep. [...] ), M.M., K.C., J.M., A.M., w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), sprzedali Skarbowi Państwa działkę o powierzchni [...] ha, położoną w W. przy ul. [...]. Z treści przywołanego aktu notarialnego wynika również , iż małżonkowie M. M. (po którym spadek nabyły dzieci: K. C., J. M. , A. M.) oraz M. M., stali się właścicielami niepodzielnego udziału wynoszącego 1/18 części nieruchomości osady włościańskiej położonej we wsi W., gminy M., powiatu [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej pod nr [...] ,zawierającą powierzchnię [...] m2. Z zapisów tego aktu wynika zatem, że przedmiotem umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1972 r. był udział wynoszący 1/8 w wyżej opisanej nieruchomości, nie zaś użytkowana działka o pow. [...] ha. Naturę prawa współwłasności określa min. niepodzielność wspólnego prawa. Polega to na tym, że każdy ze współuprawnionych ma prawo do całej rzeczy, a żaden nie ma prawa do jej wyodrębnionej części. Wspólność trwa dopóty, dopóki istnieje stosunek współwłasności. Współwłaściciele zatem mogą układać się między sobą co do sposobu korzystania i używania wspólnego prawa w granicach określonych niepodzielnością tego prawa. Fakt korzystania przez następców prawnych małżonków M. z części nieruchomości o pow. [...] m2 nie narusza istoty współwłasności.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa u.g.n.", z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może wystąpić poprzedni właściciel lub jego spadkobierca.

Przepisy rozdziału 6 działu III ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (art. 216 ust. 1).

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organów administracji, iż w świetle powołanego przepisu 136 ust. 3 ustawy żądanie zwrotu może dotyczyć tylko całości lub części nieruchomości i tylko o zwrocie całości lub części organ może orzekać. Z przepisu tego nie wynika bowiem, by zwrot części nieruchomości mógł dotyczyć udziałów we współwłasności. O możliwości zwrotu części nieruchomości przepis ten wskazuje bowiem wyłącznie w kontekście niewykorzystania tej części na cel określony w wywłaszczeniu. Cel wywłaszczenia realizowany jest na nieruchomości lub jej fizycznie określonej części, a nie na udziale we własności nieruchomości. Konsekwencją orzeczenia o zwrocie nieruchomości lub jej części jest nie tylko zmiana właściciela, lecz także fizyczne wydanie nowemu właścicielowi przedmiotu zwrotu. Tym samym nie jest możliwy zwrot udziału we własności nieruchomości.

Taka sytuacja, wyłączająca możliwość zwrotu nie wydzielonej (idealnej) części nieruchomości, zachodzi w rozpoznawanej sprawie, gdyż przedmiotem nabycia od małżonków M. był udział wynoszący 1/18 części w działce o powierzchni [...] ha.

W związku z tym brak było podstaw w rozpoznawanej sprawie do uwzględnienia żądania skarżących i wydania przez organy administracji orzeczenia o zwrocie na ich rzecz części przedmiotowej nieruchomości w postaci udziału w wysokości 1/18 części.

Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty skarżących.

Na potwierdzenie swojej tezy, że przedmiotem zwrotu, o jakim mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., jest wywłaszczone prawo, a nie nieruchomość gruntowa jako rzecz lub jej fizycznie wydzielona część, skarżący przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1828/09. W wyroku tym, WSA stwierdził między innymi, że nie ma jakichkolwiek podstaw aby twierdzić, iż w pojęciu "poprzedni właściciel", użytym w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie mieszczą się wywłaszczeni współwłaściciele, w sytuacji kiedy wywłaszczenie dotyczyło tylko i wyłącznie udziału w nieruchomości i że przeciwna interpretacja art. 136 ust. 3 u.g.n., która wyłącza spod instytucji zwrotu nabyty przymusowo przez Skarb Państwa udział w nieruchomości jest nie do pogodzenia z art. 21 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r., Nr 36 poz. 175). Uszło jednak uwadze skarżących, że przywołany wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2010 r. został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r., I OSK 1284/10. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu Sądu I instancji i uznał, że z brzmienia art. 136 ust. 3 zd. pierwsze u.g.n. wynika, że przedmiotem zwrotu może być bądź to wywłaszczona nieruchomość, bądź jej część. Mając na względzie jednak definicję działki gruntu, zawartą w art. 4 pkt 3 u.g.n., nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem części nieruchomości rozumie się wyłącznie wydzielony fizycznie obszar tej nieruchomości, nie zaś udział w prawie współwłasności. Wydaje się, że takie stanowisko można uznać za ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Podobne argumenty zostały bowiem przywołane w wielu orzeczeniach (por. np. wyrok NSA z dnia 23 marca 2004 r., OSK 31/04, LEX nr 158935; wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r., II SA/Kr 1119/08, LEX nr 531021; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 stycznia 2009 r., II SA/Bk 736/08, LEX nr 477382).

Sąd nie dopatrzył się również w rozpoznawanej sprawie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poza kognicją sądu w niniejszej sprawie pozostaje natomiast kwestia czy krąg stron postępowania, został ustalony prawidłowo. Natomiast okoliczność braku udziału strony w postępowaniu, stanowi przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłankę wznowienia postępowania. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ta przesłanka wznowieniowa nie jest uwzględniania przez sąd, bez podniesienia w tym zakresie zarzutu przez osobę, której przysługuje prawo złożenia wniosku o wznowienie postępowania i okoliczności z tym związane nie mogą stanowić podstawy uchylenia decyzji. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. II OSK 1109/07 wskazano, że wprawdzie brak udziału strony bez jej winy w postępowaniu administracyjnym stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), jednak wznowienie postępowania z tej przyczyny następuje wyłącznie na wniosek strony (art. 147 k.p.a.). W postępowaniu administracyjnym to strona rozporządza swoimi prawami procesowymi. Zasadę rozporządzalności prawami procesowymi przez stronę należy mieć na uwadze przy dokonywaniu wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Zatem nie może zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 4 kpa (w skardze błędnie podano art. 145 § 1 pkt 3 kpa) w związku z art. 30 § 4 kpa poprzez brak udziału w postępowaniu J. M., Z.M. oraz B.M.

Również za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i 77 kpa poprzez brak podjęcia przez organ kroków zmierzających do odszukania dokumentu potwierdzającego zniesienia współwłasności nieruchomości opisanej w akcie notarialnym z dnia [...] kwietnia 1947 r. Wbrew zarzutom skargi, organ zgromadził niezbędne dokumenty, dokonał oceny ich wiarygodności, wydając trafne rozstrzygnięcie. Nie ma żadnych przesłanek, że istnieje dokument znoszący współwłasność nieruchomości o pow. [...] m2 opisanej w akcie notarialny z 1947 roku, dodatkowo należy zauważyć, że organ wielokrotnie zwracał się do pełnomocnika skarżącej w postępowaniu administracyjnym o przedłożenie takiego dokumentu.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.).