Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 46/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 101 ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [..] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z.J. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 10 marca 2021 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a z Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z.J. (dalej zwana "zainteresowaną") o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Kierownik GOPS w [...] przekazał wiosek zainteresowanej o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] Wójtowi Gminy [...] jako organowi właściwemu miejscowo. Z takim stanowiskiem nie zgodził się GOPS w [...]. Powołując się na treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) oraz art. 25 Kodeksu cywilnego stwierdził, że o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Dalej wskazał, że z dokumentów przedłożonych przez GOPS w [...] wynika, że wnioskodawczyni jako adres zamieszkania podała miejscowość [...] w [...], wskazując tym samym swoją wolę. GOPS w [...] ustalił również, że zainteresowana jest wdową i ma dwoje dorosłych dzieci: córkę A.S. zamieszkałą przy ul. [...] w A. i syna J.J. również zamieszkałego w A. Wnioskodawczyni od 9 maja 2006 r. zameldowana jest na stałe pod adresem [...], [...]. Ponadto zainteresowana podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w obecności pracowników GOPS w [...] w dniu 1 marca 2021 r. oraz pracownika Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] oświadczyła, że jej "miejsce zamieszkania było i jest w [...] w gminie [...]". Wnioskodawczyni podała, że posiada tam budynek o wielkości 20 m2 oraz około 0,5 ha ziemi "po ojcach", a w ostatnim czasie zakupiła 4 tony węgla i drzewo. Poinformowała także, że ma dwójkę dorosłych dzieci. Jej córka mieszka w A., a syn zameldowany jest w G. Zdaniem GOPS w [...] z rozmowy wynikało, że zainteresowana miejsce swojego zamieszkania koncentruje w [...], a pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] to okres przejściowy. Ww. czuje się mieszkanką gminy [...] i emocjonalnie wypowiadała się o swoim domu w miejscowości [...].

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy [...] wniósł o wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego w sprawie. Jak podał Wójt Gminy [...] zainteresowana od dnia 13 listopada 2020 r. nie przebywa na terenie Gminy [...], bowiem od tego dnia do chwili obecnej zamieszkuje w DPS "[...]" w [...] na podstawie umowy cywilno-prawnej. Zainteresowana wymaga stałej opieki i z tego względu nie może przebywać w miejscu poprzedniego zamieszkania, a okoliczności sprawy wskazują, że w domu pomocy społecznej będzie przebywać do końca życia. W tej sytuacji DPS "[...]" w [...] należało uznać za miejsce jej zamieszkania. Ponadto na podstawie wywiadu środowiskowego z 27 stycznia 2021 r. ustalono, że obecnie aktywność zainteresowanej skoncentrowana jest w [...], gdzie ma zaspokojone potrzeby zarówno mieszkaniowe jak i opiekuńcze. Zainteresowana korzysta z usług lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w SP GOZ w [...], a w trakcie pobytu w DPS "[...]" złożyła wniosek o świadczenie uzupełniające i dodatek pielęgnacyjny. Wobec tego jej pobyt ww. placówce nie może być traktowany jako krótkotrwały. Ponadto, jak sama wskazała we wniosku o skierowanie do DPS, ma problemy z poruszeniem się i obecnie porusza się na wózku inwalidzkim. Zdaniem Wójta Gminy [...] dom pomocy społecznej spełnia kryterium miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 25 K.c., co potwierdza przywołane przez niego orzecznictwo, zatem organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Wójt Gminy [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.

Przystępując do rozstrzygnięcia sporu zwrócić należy uwagę, że stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) – dalej zwanej "u.p.s.", osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ww. ustawy).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko, że w sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie ma art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Jednakże od powyższych zasad przewidziano wyjątki. W szczególności zwrócić należy uwagę na treść art. 101 ust. 2a u.p.s., który został dodany ustawą z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803). Na podstawie art. 1 pkt 20 lit. a) i b) ustawy nowelizującej wprowadzono zmiany w ustawie o pomocy społecznej poprzez dodanie w art. 101 po ust. 2 ust. 2a w brzmieniu: "2a. W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.", natomiast ust. 6 otrzymał brzmienie: "6. Dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.". Wskazana ustawa zmieniająca dotychczasową treść art. 101 u.p.s. weszła w życie z dniem 30 maja 2021 r., przy czym z treści art. 3 tej ustawy wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym tą ustawą.

Ratio legis wprowadzonych rozwiązań sprowadza się do rozłożenia ciężaru ponoszenia kosztów świadczeń na gminy będące dotychczasowym miejscem zamieszkania świadczeniobiorców, zamiast przerzucania tych wydatków na gminę, na terenie której prowadzona jest placówka. Nowelizacja przepisów przeciwdziała obciążaniu takiej gminy kosztami opieki całodobowej w sytuacji, gdy osoby korzystające z prywatnych placówek tracą zdolność do samodzielnego finansowania pobytu i kwalifikują się do skierowania do domu pomocy społecznej na zasadach określonych w art. 54 (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 101).

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że zainteresowana do 2020 r. zamieszkiwała w miejscowości [...] w gminie [...], natomiast aktualnie przebywa na podstawie umowy cywilnej w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest, z uwagi na znowelizowany stan prawny i aktualne brzmienie art. 101 ust. 2a u.p.s., organ gminy miejsca zamieszkania zainteresowanej sprzed rozpoczęcia jej pobytu w domu pomocy społecznej, tj. Wójt Gminy [...].

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.