Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1641/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2019 r. sprawy ze skarg A. Z. i N. V. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, że wnioskiem z 20 września 2012 r. A. Z. ,M. Z. , M. G., E. P., A. C., J. M. , W. G. , M. R., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócili się do Wojewody [...] , w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości położone w miejscowości [...] , gm. [...] , pow. [...] , stanowiące działki nr:

1) [...], [...], [...], [...], [...], [...]- objęte aktualnie księgą wieczystą [...]prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] ;

2) [...] - objętą aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] (przy czym wnioskiem objęta jest ta część przedmiotowej nieruchomości, która dawniej stanowiła parcele [...] -[...] i [...] -[...]);

3) [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objęte aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...];

4) [...] - objętą aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] (przy czym wnioskiem objęta jest ta część przedmiotowej nieruchomości, która stanowiła dawniej parcelę [...]);

5) [...] - objęta aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...]Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] (przy czym wnioskiem objęta jest ta część przedmiotowej nieruchomości, na której znajduje się willa "[...]");

6) [...] - objęta aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] (przy czym wnioskiem objęta jest ta część przedmiotowej nieruchomości, na której znajdują się ruiny Zamku [...]);

7) [...] - objęta aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] (przy czym wnioskiem objęta jest ta część przedmiotowej nieruchomości, na której znajduje się willa "[...]");

8) [...] - objęta aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] (przy czym wnioskiem objęta jest ta część przedmiotowej nieruchomości, na której znajduje się willa "[...]");

9) [...] - objęta aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] (przy czym wnioskiem objęta jest ta część przedmiotowej nieruchomości, na której znajduje się willa "[...]");

10) [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objęte aktualnie księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] ;

nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.).

Rozpoznając wniosek Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że zgodnie z zebranym materiałem dowodowym do przedmiotowych nieruchomości znalazł zastosowanie dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, w związku z czym nie podlegały one przejęciu w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji Wojewody z dnia [...] października 2014 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Minister wyjaśnił, że organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 40 § 5 kpa, w wyniku czego uniemożliwił N. V. wzięcie czynnego udziału w postępowaniu, obronę swych praw i interesów. Ponadto Minister zwrócił uwagę na konieczność przeprowadzenia wnikliwszej analizy materiału dowodowego, m.in. oświadczeń Starosty [...] poświadczających, że działki objęte wnioskiem przeszły na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. w celu oceny, czy przedmiotowe dokumenty stanowiły zaświadczenia w rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r., czy oświadczenie wiedzy reprezentanta Skarbu Państwa. Organ odwoławczy zlecił też wyjaśnienie, dlaczego organ pierwszej instancji wydał swą decyzję w oparciu o protokół 10 i 11 z dnia 6 czerwca 1945 r. pomijając protokół z 17 kwietnia 1945 r. Dodatkowo zobowiązał do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty jednoznacznie wskazujące na przyczynę zmiany stanowiska Starosty [...] względem podstawy przejęcia przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa, tj. zmianę podstawy wpisu na dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oraz o dokumenty na jakich oparł swój osąd.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r. umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 § 1 kpa. W uzasadnieniu Wojewoda ponownie stwierdził, że skoro do nieruchomości objętych wnioskiem położonych w [...] znalazł zastosowanie dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, to prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jest bezprzedmiotowe, gdyż te nieruchomości nie podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWM o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Wojewody, odwołania od niej wnieśli A. Z., M. Z. , M. G., E. P., A. C. i, J. F., W. G., M. R., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem wszczynającym postępowanie lub ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Wojewody. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że podstawą umożliwiającą wszczęcie i prowadzenie postępowania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia jest stwierdzenie przejęcia wnioskowanej nieruchomości na Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W związku z tym w pierwszej kolejności należy zbadać w jakim trybie objęta wnioskiem nieruchomość przeszła na Skarb Państwa. Z protokołu nr 10 i 11 przejęcia przez Nadleśnictwo [...] (k. 1149-1145) majątku leśnego [...] , będącego dawniej własnością C. L. wynika, że lasy dóbr [...] , będące własnością L. C. przeszły na Skarb Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa. Przejęcia tego majątku dokonano 6 września 1945 r. Na własność Państwa przejęto łącznie 825,82 ha, a szczegółowe zestawienie powierzchni przedstawiono w załączniku nr 1 (k. 1144-1143). Wraz z lasami i gruntami leśnymi zostały przejęte też wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody, grunty deputatowe administracji i straży leśnej oraz wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na terenie obiektu leśnego (szczegółowy ich opis zawierają załączniki do protokołu - k. 1137-1128). Przejęcie majątku [...] na Skarb Państwa na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa wynika również z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r. Co prawda w pierwszej części ewidencji podano, że nieruchomość [...] o powierzchni ogólnej 750 ha oraz [...] o powierzchni 105,7 ha przeszła na podstawie art. 2 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednakże ewidencja ta zawiera dodatkową rubrykę wyłączono z zapasu ziemi, lasy na podstawie dekretu z 12.XII.1944 r. o powierzchni 750 ha oraz 105,7 ha (k.782-781). Tym samym w ocenie organu prawidłowa interpretacja zapisów widniejących w ewidencji prowadzi do wniosku, że cały majątek leśny wraz ze znajdującymi się w jego obrębie nieruchomościami (Osiedlem [...]) został wyłączony z przejęcia na cele reformy rolnej, a podstawą jego przejęcia był dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa.

Odmienną podstawę przejęcia majątku [...] wskazano natomiast w protokole w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej majątku [...]. [...] (k. 1091-1090). Zgodnie z treścią tego protokołu majątek [...], folwark [...], o ogólnej powierzchni 787 ha przejęto na mocy pkt 1 art. 2 i art. 6 dekretu. Jednakże w protokole tym nie opisano granic nieruchomości, podano tylko lakonicznie "wg planów leśnych". Ponadto nie wskazano w nim jaka litera przepisu art. 2. ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej miała zastosowanie do przedmiotowej nieruchomości.

Organ odwoławczy stwierdził, że przejęcie majątku na cele reformy rolnej wynika pośrednio również z protokołu, zgodnie z którym w dniu 17 kwietnia 1945 r. Kierownik Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] przekazał Nadleśniczemu Lasów Państwowych [...] lasy z majątków przejętych przez Państwo na cele reformy rolnej, w tym m.in. lasy [...] o łącznej powierzchni 750,06 ha, [...] o powierzchni 105,60 ha wraz ze wszystkimi willami i innymi budynkami zajętymi na mieszkania dla pracowników leśnych wg załączonego wykazu oraz tartak wraz ubocznymi urządzeniami (k. 786), przy czym załączony wykaz nie zachował się. Określenie z majątków przejętych przez Państwo na cele reformy rolnej jest ogólne i nie zawiera dokładnej podstawy przejęcia majątku.

Omówienia wymagają również oświadczenia Starosty [...], dołączone do wniosków o założenie ksiąg wieczystych dla działek ewidencyjnych powstałych z przekształcenia dawnych parcel gruntowych, wchodzących w skład przedmiotowego majątku [...]. Starosta [...], działając na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako organ właściwy w zakresie gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa, oświadczył, że parcele gruntowe położone we wsi [...], odpowiadające działkom ewidencyjnym, szczegółowo wymienionym w oświadczeniach, na mocy art. 2 ust. 1 pkt e PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, stanowią własność Skarbu Państwa (m.in. k. 779, 776, 771, 769, 766, 762, 754, 393, 333, 289, 256, 191, 150, 106, 38). Starosta jednoznacznie wskazał jako podstawę wydania oświadczenia art. 11 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów niniejszej ustawy oraz odrębnych ustaw, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. Tymczasem zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach wieczystych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. (1) lit. b), c), d) i e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego/starosty, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Zaświadczenie wydawane jest na wniosek uprawnionego podmiotu. Zatem Minister uznał, że oświadczenie starosty nie jest zaświadczeniem wydanym na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. i należy je traktować jedynie jako jednostronne oświadczenie wiedzy, które zresztą uległo zmianie. Ze zgromadzonych akt sprawy wynika, że Starosta wystąpił o zmianę podstawy przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa na dekret o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa. W ocenie organu oświadczenia Starosty [...], wskazujące jako podstawę przejęcia dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, sporządzone zostały w oparciu o wybiórczą analizę zachowanych dokumentów. Jak wynika z pisma Starostwa Powiatowego w [...] z dnia 18 grudnia 2017 r. oświadczenia sporządzono na podstawie m.in. wypisów z rejestru gruntów i wyrysów map ewidencyjnych dla poszczególnych działek, wykazów synchronizacyjnych oraz ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r., tymczasem wniosek o zmianę podstawy przejęcia na dekret o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oparty był m.in. również o ewidencję nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r., z tą różnicą, że wzięto pod uwagę dane zawarte w kolumnie 7 - wyłączenie lasów na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa. Uwzględniono także informacje zawarte w protokole nr 10 i 11 przejęcia majątku leśnego Lasy [...] z dnia 17 kwietnia 1945 r. (k. 1038-1037).

Minister wskazał ponadto, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. [...] oddalono wniosek Starosty [...] o zmianę podstawy prawnej nabycia nieruchomości położnych w [...]. Jednakże wniosek ten połączony był ze zmianą podmiotu właścicielskiego tych nieruchomości, a Sąd oddalając wniosek wskazał na niemożność wpisu własności tych nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa - Starosty [...] oraz Skarbu Państwa w trwałym zarządzie [...] Parku Narodowego, bowiem z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że własność tych nieruchomości nabyło Nadleśnictwo Państwowe [...] (k. 797-796). Do wniosku nie dołączono natomiast żadnych dokumentów potwierdzających fakt trwałego zarządu [...] Parku Narodowego. Tym samym Sąd nie ocenił zasadności zmiany podstawy przejęcia nieruchomości. Poza tym trzeba mieć na uwadze, że deklaratoryjny wpis w treści księgi wieczystej, zgodnie z ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, nie jest objęty domniemaniem zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, gdyż domniemanie to nie obejmuje podstawy wpisu. Domniemanie określone w art. 3 tej ustawy dotyczy istnienia prawa, a nie jego pochodzenia. Treść księgi wieczystej w zakresie podstawy przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa nie wiąże zatem organu. Dowód ten powinien zostać oceniony w konfrontacji z pozostałymi dostępnymi w sprawie dowodami.

Mając na względzie, że dokumenty poświadczające przejęcie przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej nie wskazują litery przepisu art. 2. ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, fakt, że z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r. (k.782-781), wynika, że de facto cała nieruchomość została wyłączona z przejęcia na cele reformy rolnej, bowiem ze względu na leśny charakter nieruchomości podlegała ona przejęciu na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa, a także uwzględniając zachowany bardzo szczegółowy protokół przejęcia majątku na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa, to Minister uznał, że brak jest możliwości prowadzenia postępowania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia.

Wobec powyższego organ odwoławczy uznał stanowisko organu pierwszej instancji za prawidłowe, skoro bowiem przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia ustanawia administracyjny tryb rozstrzygania jedynie czy dana nieruchomość podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to brak potwierdzenia przejęcia nieruchomości w tym trybie uniemożliwia rozpoznanie sprawy merytorycznie. W związku z wystąpieniem przesłanki bezprzedmiotowości postępowania z art. 105 § 1 kpa, zainicjowane postępowanie o stwierdzenie, że nieruchomości położone w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], stanowiące działki szczegółowo wymienione we wniosku, nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podlegało więc umorzeniu.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2019 r. stała się przedmiotem skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. Z. i N. V., reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników.

A. Z. w swojej skardze zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów postępowania z zakresu postępowania dowodowego w postaci art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa poprzez:

a) dokonanie oceny dowodów w postaci:

- ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r.,

- protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] w folw. [...] ,

- protokołu z przekazania nieruchomości Nadleśniczemu Lasów Państwowych [...] przez Kierownika Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...],

- oświadczeń Starosty [...] z kwietnia 2010 r.

z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy,

b) poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią dokumentu - ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r.,

- co doprowadziło do poczynienia wadliwych ustaleń faktycznych, jakoby nieruchomości objęte postępowaniem nie były traktowane przez Skarb Państwa jako przejęte w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podczas gdy z dokumentów tych w sposób spójny i jednoznaczny wynika, że SP w taki właśnie sposób traktował te nieruchomości;

naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 105 § 1 kpa w zw. z § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że postępowanie nadawało się do umorzenia jako bezprzedmiotowe, pomimo że w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy organy administracji publicznej nie miały podstaw do odstąpienia od zbadania, czy nieruchomości objęte postępowaniem podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej

- które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do umorzenia postępowania zamiast do wydania decyzji w przedmiocie tego, czy nieruchomości objęte postępowaniem podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej, czy też nie;

3. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 6 w zw. z art. 20 kpa w zw. z art. 2 § 1 kpc poprzez podjęcie się przez organ orzekania w przedmiocie tego, czy nieruchomości objęte postępowaniem administracyjnym podpadały pod działanie dekretu PKWN o lasach, podczas gdy rozstrzyganie w przedmiocie sporów własnościowych należy do kręgu spraw cywilnych, a zatem do wyłącznych kompetencji sądów powszechnych, zaś wyjątki muszą wprost wynikać z przepisów prawa

- które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do poczynienia wadliwych wniosków, prowadzących do przyjęcia, że nieruchomości objęte postępowaniem nie mogły podpadać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej, gdyż podpadały pod działanie dekretu PKWN o lasach;

4. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej poprzez:

a) przyjęcie, że zaświadczenie starosty stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej wydawane jest wyłącznie na wniosek uprawnionego podmiotu, podczas gdy zaświadczenie takie może zostać wydane również z urzędu,

b) przyjęcie, że oświadczenia Starosty o tym, że parcele gruntowe położone we wsi [...] stanowią własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN o reformie rolnej były jedynie oświadczeniami wiedzy Starosty nie wydanymi w trybie naruszonego przepisu, podczas gdy sądy wieczystoksięgowe traktowały te oświadczenia jako tytuły stanowiące podstawę wpisu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości w księgach wieczystych

- które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do umorzenia postępowania zamiast do wydania decyzji w przedmiocie tego, czy nieruchomości objęte postępowaniem podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej, czy też nie;

5. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej w zw. z art. 1 pkt 1 i 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa w zw. z art. 19 dekretu PKWN o reformie rolnej w zw. z art. 9 dekretu PKWN o lasach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej na własność Skarbu Państwa nie mogły przejść nieruchomości, które następnie podlegały przejęciu na podstawie art. 1 dekretu PKWN o lasach, podczas gdy z uwagi na fakt, że dekret PKWN o reformie rolnej wszedł w życie przed dekretem PKWN o lasach mogło dojść do takiej sytuacji, w której to, wskutek przejęcia danej nieruchomości na cele reformy rolnej nie mogła ona zostać przejęta na mocy dekretu PKWN o lasach, gdyż w czasie wejścia w życie tego dekretu stanowiła ona już własność Skarbu Państwa albo własność taką stanowiła część tej nieruchomości, przez co pozostała jej część nie spełniała obszarowych kryteriów przejęcia na mocy dekretu PKWN o lasach;

6. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 3 ust. 1 UKWH poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że domniemanie zgodności prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie obejmuje podstawy wpisu tego prawa w księdze wieczystej, podczas gdy domniemanie to rozciąga się również na podstawę wpisu.

N. V. w skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji:

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, 77 i art. 107 § 3 kpa przez niedopuszczalną arbitralność w ocenie zgromadzonych dowodów, brak uwzględnienia całości argumentów podniesionych przez skarżących w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i w konsekwencji nienależyte uzasadnienie wydanego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia, a także brak wskazania dowodów umożliwiających poparcie tez przytoczonych przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji i niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa,

a w konsekwencji:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu o reformie rolnej, polegające na błędnej wykładni wymienionych przepisów, poprzez przyjęcie, że przedmiotowe nieruchomości nie podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu reformie rolnej, lecz podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa,

a w konsekwencji:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez uznanie za bezprzedmiotowe prowadzenie postępowania i wydania decyzji w trybie § 5 rozporządzenia w sytuacji, gdy zdaniem organu odwoławczego nieruchomości objęte przedmiotowym wnioskiem nie podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, lecz na podstawie dekretu o przejęciu lasów i w konsekwencji utrzymanie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w mocy.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 1 października 2019 r. Sąd zarządził połączenie spraw o sygn. akt: IV SA/Wa 1641/19 ze skargi A. Z. i IV SA/Wa 1642/19 ze skargi N. V. do łącznego rozpoznania, a także rozstrzygnięcia i prowadzenie ich pod sygnaturą IV SA/Wa 1641/19.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W świetle art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrolny charakter postępowania sądowoadministracyjnego oznacza m.in., że sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, tzn. nie może co do zasady zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia w tej sprawie. Ocena legalności działania administracji publicznej dokonywana jest na podstawie akt sprawy, tj. na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego, stosownie do regulacji art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to w szczególności, że sąd administracyjny zasadniczo nie czyni własnych ustaleń faktycznych, a orzeka na podstawie ustalonego przez organ i wynikającego z akt administracyjnych stanu faktycznego (argumentum ex art. 106 § 3 tej ustawy; por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2546/12, dostępny na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W aspekcie ustaleń faktycznych obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim dokonanie oceny, czy materiał dowodowy został przez organ prawidłowo zebrany i oceniony (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 789/14, dostępny na wskazanej wyżej stronie internetowej). Równocześnie należy zwrócić uwagę na okoliczność, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie pod kątem respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych, dochowania wymaganej prawem procedury i zgodności działania z prawem materialnym, a nie celowości czy słuszności lub sprawiedliwości społecznej i z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia.

Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do konstatacji, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie naruszenia przepisów prawa.

Nie ulega wątpliwości, że art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) przewidywał przejście wskazanych w nim nieruchomości z mocy prawa (ex lege) na własność Skarbu Państwa. Takie stanowisko zostało wyrażone po raz pierwszy w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1948 r. w sprawie C 344/48 (Państwo i Prawo 1949 r., nr 4, s. 122), a później wielokrotnie było powtarzane także jako zasada prawna (vide: uchwała 7 sędziów SN z dnia 13 października 1951 r., w sprawie C 427/51 (OSN 1953, Nr 1, poz. 1); uchwała 7 sędziów SN z dnia 7 czerwca 1962 r., w sprawie I CO 11/62 (OSNC 1963, Nr 6, poz. 112). Stanowisko to jest konsekwentnie przyjmowane również we współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego (vide chociażby: uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., w sprawie III CZP 90/91 (OSNC 1992, Nr 5, poz. 72); uchwała SN z dnia 6 grudnia 2005 r., w sprawie III CZP 90/05 (OSNC 2006, Nr 11, poz. 179); uchwała TK z dnia 16 kwietnia 1996 r., w sprawie W 5/95 (OTK Zb.Urz. 1996, Nr 2, poz. 13); wyrok TK z dnia 3 lipca 2007 r., w sprawie SK 1/06 (OTK-A Zb.Urz. 2007, Nr 2, poz. 73). Powyższy pogląd zachował swą aktualność także przy ocenie charakteru prawnego decyzji wydawanych na podstawie § 5 rozporządzenia, które uważa się za deklaratywne, a ich wydanie za niekonieczne dla przejścia na Skarb Państwa własności nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu (vide chociażby: wyrok TK z dnia 3 lipca 2007 r., sygn. akt SK 1/06; wyrok SN z dnia 28 lipca 2004 r., sygn. akt III CK 296/03, Biuletyn SN, 2005, nr 1, s. 11; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 2444/92).

Przepisy art. 2 dekretu precyzowały jakiego rodzaju nieruchomości ziemskie zostają przeznaczone na cele reformy rolnej. Cele te zostały wymienione w art. 1 dekretu. W przypadku ustalenia, że nieruchomość spełniała wymogi określone w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu przechodziła w całości, bez żadnego wynagrodzenia i z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. Do przejścia własności takiej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa prawodawca nie przewidział wydania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej. Potwierdzenie przejęcia nieruchomości następowało przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela do księgi hipotecznej (gruntowej), na wniosek pierwotnie właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego (od wejścia w życie dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, tj. 30 sierpnia 1946 r. – na wniosek starosty) oparty na zaświadczeniu tych organów stwierdzającym, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Aktem wykonawczym do dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. było rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. W przepisie § 5 i § 6 ustanawiało ono administracyjny tryb rozstrzygania sporów o to, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu, ale dotyczyło to wyłącznie nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zgodnie z § 5 rozporządzenia strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że jedynie w odniesieniu do orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ówczesne wojewódzkie urzędy ziemskie zobowiązane zostały do uprzedniego wydania stosownej decyzji administracyjnej, od której odwołanie przysługiwało do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (§ 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w związku z art. 68 i art. 72 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.). Dopiero w razie wydania takiej decyzji organ wydawał zaświadczenie, które stanowiło podstawę dokonania wpisu w księdze hipotecznej (art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie dekretu i § 12 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. oraz art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach hipotecznych). Natomiast w pozostałych wypadkach przejęcie nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b-d dekretu, następowało z mocy samego dekretu (ex lege), a wpis w księdze hipotecznej dokonywany był wyłącznie na podstawie zaświadczenia (§ 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach wieczystych). Zaświadczenia te w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów prawnych (art. 68 i nast. rozporządzenia Prezydenta o postępowaniu administracyjnem) nie miały charakteru decyzji administracyjnych, ale były wyłącznie dokumentami (zaświadczeniami) wymaganymi przez przepisy prawa w celu urzędowego potwierdzenie istnienia określonego stanu prawnego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości (art. 68 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta o postępowaniu administracyjnem). Stanowisko to jest zgodne z orzecznictwem zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 890/06), jak i Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 25 marca 1999 r., sygn. akt III RN 165/98 pub. OSNP 2000/3/90). Zaświadczenie takie stanowiło w istocie czynność materialno-techniczną polegającą na potwierdzeniu zaistniałego stanu prawnego.

Badanie prawidłowości objęcia określonej nieruchomości ziemskiej przepisami dekretu odbywa się zatem w różnym trybie uzależnionym od charakteru nieruchomości ziemskiej. Prawidłowość objęcia przepisami dekretu nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, do których miała zastosowanie regulacja § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., badana jest przez organ w postępowaniu administracyjnym (art. 2 § 3 kpc). Natomiast kontrola prawidłowości objęcia przepisami dekretu nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b, c i d dekretu, do których nie miał zastosowania § 5 rozporządzenia, odbywa się przed sądem powszechnym w postępowaniu cywilnym (art. 2 § 1 kpc).

Przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował odrębny od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej akt prawny nacjonalizujący. Był nim dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Zgodnie z treścią art. 1 pkt 1 tego dekretu lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodzą na własność Skarbu Państwa. Jednocześnie w pkt 2 tego przepisu lit. a-e wskazano, że wraz z lasami i gruntami leśnymi przechodzą na własność Skarbu Państwa - o ile stanowią własność lub współwłasność tej osoby – wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody, grunty deputowane administracji i straży leśnej, wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na terenie obiektu leśnego przechodzącego na własność Skarbu państwa niezależnie od swego przeznaczenia, wszelkie nieruchomości i ruchomości służące do prowadzenia gospodarstwa leśnego (zabudowania, urządzenia techniczne, transportowe, komunikacyjne itp.) niezależnie od swego położenia, wszelkie zapasy materiałowe (remanenty) zarówno w lesie jak i w zakładach przemysłowych przechodzących na własność Skarbu Państwa. Zatem, jeśli parcele leśne przekraczały obszar wskazany w tym dekrecie, to podpadały pod działanie przepisów tego dekretu. A contrario zatem, dopuszczalne jest orzekanie w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej, która oprócz użytków rolnych obejmowała również lasy, jedynie do takich nieruchomości ziemskich, w skład których wchodziły lasy i grunty leśne, które nie przekraczały 25 ha. Lasy i grunty leśne o powierzchni powyżej 25 ha nie podlegają w ogóle przepisom dekretu o reformie rolnej. Tym samym nie odnosi się do nich dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ani akt wykonawczy do tego dekretu, czyli rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nacjonalizacja takich nieruchomości leśnych następowała bowiem w odrębnym trybie, tj. dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Obecnie obowiązujące przepisy prawa nie przewidują wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie przejęcia na własność Państwa lasów o omawianej powierzchni, nawet decyzji o charakterze deklaratoryjnym. Orzekanie o wyłączeniu lasów o obszarze ponad 25 ha spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej – w oparciu o rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – było więc niedopuszczalne.

Istotne zatem znaczenie dla możliwości uruchomienia i prowadzenia postępowania administracyjnego w powołanym trybie ma jednoznaczne i niewątpliwe ustalenie przez organ, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) podstawę jej przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podstawa prawna przejęcia danej nieruchomości przez Skarb Państwa determinuje bowiem dalsze czynności w sprawie, w tym przede wszystkim właściwość organów administracji. W związku z tym w pierwszej kolejności należy zbadać w jakim trybie objęta wnioskiem nieruchomość przeszła na Skarb Państwa.

W rozpoznawanej sprawie brak jest jednoznacznych dokumentów potwierdzających, że przedmiotowy majątek L. C. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tylko w takiej sytuacji organ administracyjny byłby uprawniony do orzekania o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie tego przepisu.

Z protokołu nr 10 i 11 przejęcia przez Nadleśnictwo [...] majątku leśnego Las [...] wynika, że Lasy [...] , będące własnością L. C. przeszły na Skarb Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa. Na własność Państwa przejęto łącznie 825,82 ha. Wraz z lasami i gruntami leśnymi zostały przejęte też wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody, grunty deputatowe administracji i straży leśnej oraz wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na terenie obiektu leśnego. Przejęcie majątku [...] na rzecz Państwa na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa wynika również z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r. Wprawdzie w pierwszej części ewidencji podano, że nieruchomość [...] o powierzchni ogólnej 750 ha oraz [...] o powierzchni 105,7 ha przeszła na podstawie art. 2 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednakże ewidencja ta zawiera dodatkową rubrykę wyłączono z zapasu ziemi, lasy na podstawie dekretu z 12.XII.1944 r. o powierzchni 750 ha oraz 105,7 ha. Interpretacja zapisów widniejących w ewidencji doprowadziła organ do prawidłowego wniosku, że cały majątek leśny wraz ze znajdującymi się w jego obrębie nieruchomościami ([...] ) został wyłączony z przejęcia na cele reformy rolnej, a podstawą jego przejęcia był dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Odmienną podstawę przejęcia majątku [...] wskazano natomiast w protokole w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej majątku [...] folw. [...]. Zgodnie z treścią tego protokołu majątek [...] , folwark [...] , o ogólnej powierzchni 787 ha przejęto na mocy pkt 1 art. 2 i art. 6 dekretu. Jednakże w protokole tym nie opisano granic nieruchomości, podano tylko lakonicznie "wg planów leśnych". Ponadto nie wskazano w nim jaka litera przepisu art. 2. ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej miała zastosowanie do przedmiotowej nieruchomości. Przejęcie majątku na cele reformy rolnej wynika pośrednio również z protokołu, zgodnie z którym w dniu 17 kwietnia 1945 r. Kierownik Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] przekazał Nadleśniczemu Lasów Państwowych [...] lasy z majątków przejętych przez Państwo na cele reformy rolnej, w tym m.in. lasy [...] o łącznej powierzchni 750,06 ha, [...] o powierzchni 105,60 ha wraz ze wszystkimi willami i innymi budynkami zajętymi na mieszkania dla pracowników leśnych wg załączonego wykazu oraz tartak wraz ubocznymi urządzeniami. Określenie "z majątków przejętych przez Państwo na cele reformy rolnej" jest ogólne i nie zawiera dokładnej podstawy przejęcia majątku. Z oświadczenia Starosty [...] dołączonego do wniosków o założenie ksiąg wieczystych dla działek ewidencyjnych powstałych z przekształcenia dawnych parcel gruntowych wynika, że parcele gruntowe położone we wsi [...], odpowiadające działkom ewidencyjnym, szczegółowo wymienionym w oświadczeniach, na mocy art. 2 ust. 1 pkt e PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, stanowią własność Skarbu Państwa. Starosta jednoznacznie wskazał jako podstawę wydania oświadczenia art. 11 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów niniejszej ustawy oraz odrębnych ustaw, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. Tymczasem zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach wieczystych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego/starosty, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Zaświadczenie wydawane jest na wniosek uprawnionego podmiotu. Powyższe oświadczenie Starosty [...] wskazujące jako podstawę przejęcia dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, sporządzone w oparciu o wybiórczą analizę zachowanych dokumentów, uległo zmianie. Starosta wystąpił bowiem o zmianę podstawy przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa na dekret o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa. Wniosek ten połączony był ze zmianą podmiotu właścicielskiego tych nieruchomości. Wniosek Starosty o zmianę podstawy prawnej nabycia nieruchomości położnych w [...] został przez Sąd oddalony postanowieniem z dnia 31 stycznia 2013 r. Sąd nie ocenił zasadności zmiany podstawy przejęcia nieruchomości. Oddalając wniosek Sąd wskazał na niemożność wpisu własności tych nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa - Starosty [...] oraz Skarbu Państwa w trwałym zarządzie [...] Parku Narodowego, bowiem z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że własność tych nieruchomości nabyło Nadleśnictwo Państwowe [...]. Do wniosku nie dołączono natomiast żadnych dokumentów potwierdzających fakt trwałego zarządu [...] Parku Narodowego. Jak wynika z pisma Starostwa Powiatowego w [...] z 18 grudnia 2017 r. oświadczenia sporządzono na podstawie m.in. wypisów z rejestru gruntów i wyrysów map ewidencyjnych dla poszczególnych działek, wykazów synchronizacyjnych oraz ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r., tymczasem wniosek o zmianę podstawy przejęcia na dekret o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oparty był m.in. również o ewidencję nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wg stanu na dzień 1 stycznia 1949 r., z tą różnicą, że wzięto pod uwagę dane zawarte w kolumnie 7 - wyłączenie lasów na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa.

Wbrew zarzutom skargi o przejęciu majątku we wskazanym trybie nie może świadczyć wyłącznie fakt ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości na podstawie dekretu o reformie rolnej. Brak jest bowiem jednoznacznych dowodów stwierdzających przeznaczenie nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Dokumenty poświadczające przejęcie przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej nie wskazują litery przepisu art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Natomiast z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o reformie rolnej wynika, że cała nieruchomość została wyłączona z przejęcia na cele reformy rolnej, bowiem ze względu na jej leśny charakter podlegała ona przejęciu na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Dowodu takiego, stwierdzającego przejęcie majątku na podstawie dekretu o reformie rolnej, nie przedstawili również wnioskodawcy, którzy sami mają wątpliwości co do tego, na jakiej podstawie nastąpiło przejęcie na własność Skarbu Państwa rzeczonego majątku, czego dowodem jest toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w [...] I Wydziałem Cywilnym i dostarczona organowi przez ten Sąd informacja w postaci uwierzytelnionej kserokopii pozwu skierowanego przez nich do Sądu Okręgowego w [...] I Wydziału Cywilnego przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora [...] Parku Narodowego, Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Starostę [...], [...] Parkowi Narodowemu o wydanie nieruchomości, które są przedmiotem również niniejszego postępowania. W treści pozwu powodowie stwierdzili, że "majątek określany nazwą [...], będący dawniej własnością L. C. , został przejęty na własność Skarbu Państwa – z mocy prawa – na podstawie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. nr 15, poz. 82 ze zm.).". W dalszej treści pozwu powodowie stwierdzili, że "przejęcie przedmiotowego majątku w bezpośredni zarząd państwowy przez Dyrektora Lasów Państwowych [...] zostało stwierdzone protokołem nr [...] i [...] przejęcia majątku leśnego Las [...] będącego dawniej własnością C. L. przez Nadleśnictwo Państwowe [...] ". Co więcej powodowie na zasadzie domniemania przyjęli, że "protokołem nr 10 i 11 stwierdzono również przejęcie nieruchomości, na której znajdowały się ruiny Zamku w [...]". Natomiast we wniosku z 20 września 2012 r. inicjującym postępowanie administracyjne w tej sprawie wielokrotnie podkreślali, że w ich ocenie "nieruchomości objęte wnioskiem nie podlegały pod przepisy dekretu PKWN o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa".

Ustalenia organów administracyjnych znajdują zatem oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie można zgodzić się ze skarżącymi, że organy administracyjne nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, a materiał dowodowy został zebrany w sposób niewyczerpujący. Materiał dowodowy, na podstawie którego organy administracyjne dokonywały ustaleń był wytworzony kilkadziesiąt lat temu i choćby z tego względu działania organów administracyjnych w jego gromadzeniu doznają ograniczeń. Analiza zaś dostępnych w sprawie dokumentów i lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji Ministra pozwalają uznać wyrażone jedynie domniemanie za prawidłowe, że przejęcie przedmiotowych nieruchomości nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Brak jest jednakże jednoznacznych dowodów na wystąpienie rzeczywiście takiej podstawy przejęcia przedmiotowego majątku. Zauważyć przy tym trzeba, że także wnioskodawcy, na których spoczywa ciężar dowodu, jeżeli wywodzą oni z niego korzystne dla siebie skutki prawne, nie przedstawili jakichkolwiek dowodów pozwalających na wysnucie wniosków odmiennych niż wynikające z treści dokumentów odszukanych przez organy. Jeżeli skarżący uważają, że czynności te są niewystarczające, uprawnieni byli do zgłaszania w tym przedmiocie stosownych wniosków, czy też dowodów, czego jak wynika z akt sprawy nie uczynili. W sprawie nie zostało wykazane, że objęte wnioskiem nieruchomości zostały przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W tej sytuacji brak było podstaw do wydania w tej sprawie decyzji merytorycznej, rozstrzygającej, czy przedmiotowe nieruchomości podpadały pod dekret o reformie rolnej, skoro nie można było w ogóle ustalić jednej, wyłącznej podstawy jej przejęcia przez Skarb Państwa. Zatem w kontrolowanej sprawie ziściły się przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 kpa. Wydanie takiego orzeczenia zamykało drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy na mocy przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, a tym bardziej do analizy przesłanek w nim zawartych, co jest kwestią wtórną. Za nietrafny należy więc uznać zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Gdyby zaskarżona decyzja, wydana została w powołaniu na przepisy rozporządzenia i stwierdzałaby, że nieruchomości ziemskie, podlegają działaniu dekretu o reformie rolnej w sytuacji, gdy nieruchomości te stanowiły lasy – musiałaby być oceniona jako naruszająca prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94 (OSN Nr 11 z 1994 r., poz. 212) oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94 (OSN Nr 11 z 1994 r., poz. 215) - ponieważ dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) i nie ma przepisu, który przewidywałby właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie tego uchylonego już obecnie dekretu – spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. To oznacza, że skarżący wyłącznie przed sądem powszechnym mogą domagać się ustalenia, czy Skarb Państwa prawidłowo został wpisany jako właściciel przedmiotowej nieruchomości. Prawo własności jest bowiem instytucją prawa cywilnego i spory (roszczenia) dotyczące własności są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 kpc. Zgodnie z art. 2 § 1 i art. 3 kpc rozpoznawanie spraw cywilnych należy do sądów powszechnych, chyba że na mocy przepisów szczególnych zostały przekazane do właściwości innych sądów lub organów. Tylko zatem przepis szczególny mógłby doprowadzić do przekazania takiej sprawy na drogę postępowania administracyjnego. W tej sytuacji nie można zarzucić skutecznie organom administracyjnym naruszenia § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie zakwestionowali skutecznie ustaleń organów orzekających w sprawie, a mianowicie, że nieruchomość objęta wnioskiem nie została przejęta przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Brak jest bowiem w tym zakresie jednoznacznych dowodów. W następstwie tego brak było podstaw do prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Tym samym w ocenie Sądu, w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym sprawy jedynym słusznym rozstrzygnięciem było umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa, gdyż wskazany w rozporządzeniu tryb ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze dekretu o reformie rolnej. Dopuszczalność orzekania w trybie decyzji administracyjnej ograniczona jest bowiem tylko do nieruchomości ziemskich i to wyłącznie do nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Żadne przepisy prawa nie dopuszczają natomiast możliwości merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gruntów leśnych. Takiej podstawy nie daje w szczególności dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, gdyż został on z dniem 1 października 1990 r. uchylony. Wyklucza to wydawanie z powołaniem się na ten akt prawny jakichkolwiek orzeczeń administracyjnych, nawet decyzji deklaratoryjnych. W tej sytuacji skarżący, jako następcy prawni byłej właścicielki spornych gruntów, mogą dochodzić swych roszczeń wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Z uwagi na powyższe, prawidłowo organ uznał, że w kontrolowanej sprawie ziściły się przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego. W świetle bowiem art. 105 § 1 kpa bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego i z tego powodu nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Zatem wydanie takiego orzeczenia zamykało drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy na mocy przepisu prawa materialnego. Wobec tego, że nie mieliśmy do czynienia z rozstrzygnięciem merytorycznym, tym samym również nie mogły odnieść zamierzonego skutku podniesione przez skarżących zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Ponadto w kontrolowanej sprawie w istocie zarzuty naruszenia prawa materialnego – w sposób niedopuszczalny – zmierzają przede wszystkim do podważenia dokonanej przez organy analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, mającym w ocenie autorów skarg świadczyć o tym, że sporna nieruchomość została przejęta na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Jak wynika z art. 133 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 tej ustawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy to tym samym, badając legalność zaskarżonej decyzji, sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego. Podstawą orzekania sądu jest zatem materiał zgromadzony przez organy w toku całego postępowania przed tymi organami oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 powołanej ustawy). Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności działań organów administracji publicznej. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że bierze on pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a ponadto należy zwrócić uwagę, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym – i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych – jest dopuszczalne jedynie w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Z rozważań organu odwoławczego wynika, że uwzględnił on cały materiał zgromadzony w aktach sprawy, nie pominął żadnego z dowodów tam zawartych, ani też nie oparł się na dowodach, których nie było w aktach. Takowych też nie wskazują skarżący. W sprawie brak jest jednoznacznych dowodów, które pozwoliłyby ustalić, czy przedmiotowa nieruchomość była przejęta na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W niniejszej sprawie zachodzi wobec tego sytuacja, w której nie sposób ustalić, czy nieruchomość objęta wnioskiem była przejęta faktycznie na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy przepisów dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Podjęta przez skarżących polemika z dokonaną przez organy administracyjne oceną zabranych w sprawie dowodów potwierdziła tylko kluczową dla przedmiotowej sprawy konkluzję, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty w różny sposób opisują podstawę przejęcia nieruchomości wchodzących w skład majątku. Ponadto z samego faktu pierwszeństwa w zastosowaniu danego aktu prawnego nie można wywodzić twierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie właśnie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Takie wnioskowanie pozbawione jest logicznych podstaw rozumowania i nie wynika z argumentacji prawniczej.

Podsumowując zatem ustalenia poczynione przez organy administracyjne przyjąć należy, że uniemożliwiają one merytoryczne rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy w zakresie wystąpienia przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Skoro nie można z całą pewnością stwierdzić, że majątek przejęty został na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, a wręcz przeciwnie zebrane w sprawie dowody i ich analiza wskazują, że mogła ona zostać przejęta na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa, to brak było podstaw do prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia. Tym samym, w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym sprawy jedynym słusznym rozstrzygnięciem było umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 kpa, gdyż wskazany w rozporządzeniu tryb ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze dekretu o reformie rolnej.

W konsekwencji zarzuty skargi nie są zasadne, bowiem w istocie rzeczy w tym zakresie stanowisko zaprezentowane przez skarżących stanowi polemikę z wnioskami organu, dotyczącymi oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Odmienna ocena zgromadzonych w sprawie dowodów nie może decydować o skuteczności stawianych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy zostały wyjaśnione, a organom obu instancji nie można przypisać zarzutu dowolności w orzekaniu. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji obowiązkowi wynikającemu z powołanych w skargach przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego sprostały, a swoje stanowisko, jak też przesłanki, jakimi się kierowały podejmując rozstrzygnięcia, przedstawiły w sposób spełniający standardy wynikające z respektowania uregulowanej w art. 11 kpa zasady przekonywania.

Z przedstawionych względów Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.