Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 799/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 par. 1 pkt 9, art. 33, art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi "I" sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 11 maja 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.67.2022.MT w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z dnia 28 stycznia 2022 roku, nr 2207-SEE.711.7.91.2021.5; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej jako "Dyrektor IAS" lub "organ drugiej instancji"), po rozpatrzeniu zażalenia I. Sp. z o.o. z siedzibą w Gdańsku (dalej jako "Skarżąca" lub "Spółka") na postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Gdańsku (dalej jako "Naczelnik US" lub "organ pierwszej instancji") z dnia 28 stycznia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Naczelnik US w lipcu 2019 r. wszczął do majątku Skarżącej postępowania egzekucyjne na podstawie dwóch tytułów wykonawczych wystawionych przez D. C. O.F.P.P. S.A.: nr [...] z dnia 4 lipca 2019 r. i nr [...] z dnia 16 lipca 2019 r. Następnie, Naczelnik US wszczął kolejne postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 lutego 2020 r., nr [...], wystawionego przez U. F. G.

Pismem z dnia 24 marca 2020 r. Spółka zgłosiła zarzuty nieistnienia obowiązku w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2021 r. wierzyciel zajął stanowisko w sprawie zarzutów, uznając je za nieuzasadnione. Pismem z dnia 4 maja 2021 r. wierzyciel poinformował, że jego stanowisko ma charakter ostateczny. Następnie, ostatecznym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2021 r., Naczelnik US uznał ww. zarzuty Skarżącej za niezasadne.

Pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r. Skarżąca złożyła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej m.in. w przedmiocie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], podnosząc zarzut wygaśnięcia części zobowiązań. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2021 r. Naczelnik US odmówił wszczęcia postępowania w części dotyczącej zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułów z uwagi na uchybienie terminowi do złożenia zarzutów. Postanowieniem z dnia 25 października 2021 r. Dyrektor IAS utrzymał ww. postanowienie w mocy.

Pismem z dnia 21 grudnia 2021 r. Skarżąca ponownie złożyła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, powołując się na zajęcie egzekucyjne dokonane na podstawie ww. tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] oraz [...], podnosząc, że zadłużenie zostało w całości uregulowane bądź też nie jest wymagalne.

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2022 r. Naczelnik US umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w przedmiocie zarzutów zgłoszonych pismem z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z dnia 4 lipca 2019 r., nr [...] z dnia 16 lipca 2019 r. oraz nr [...] z dnia 17 lutego 2020 r.

W uzasadnieniu ww. postanowienia organ pierwszej instancji powołał stan faktyczny sprawy oraz treść art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako "k.p.a.") i stwierdził, że brak jest podstaw do merytorycznego orzeczenia w sprawie zarzutów zgłoszonych pismem z dnia 21 grudnia 2021 r. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostały już zbadane merytorycznie przez Naczelnika US, w ostatecznym postanowieniu z dnia 7 czerwca 2021 r., w którym uznano zarzuty strony za nieuzasadnione. Postępowanie egzekucyjne w tej sprawie zostało następnie podjęte na podstawie postanowienia organu z dnia 20 lipca 2021 r. Jednocześnie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że co do zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] zarzuty były już składane przez stronę – pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r. Naczelnik US w dniu 24 sierpnia 2021 r. wydał postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie ww. zarzutów z uwagi na ich wniesienie po upływie ustawowego terminu, które to postanowienie zostało utrzymane w mocy ostatecznym postanowieniem Dyrektora IAS z dnia 25 października 2021 r.

Organ zauważył, że nie jest dopuszczalne ponowne rozstrzyganie sprawy już rozstrzygniętej innym postanowieniem ostatecznym. W niniejszej sprawie ma miejsce tożsamość podmiotu, który składa wniosek, przedmiotu żądania strony, stanu faktycznego i stanu prawnego, zatem wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, które miałoby zapaść w wyniku rozpoznania kolejnego wniosku w tej samej sprawie, byłoby nieuzasadnione. Zaistniały więc w ocenie organu podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Skarżąca wniosła zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika US, zarzucając rażący błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym uznaniu, że zarzuty podniesione przez Skarżącą zostały rozpatrzone i rozstrzygnięte innym postanowieniem, które rzekomo ma być prawomocne i ostateczne, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie prowadzi do wniosku, że żadne z przytoczonych zdarzeń nie miało miejsca. Powyższy błąd prowadził zdaniem Skarżącej do nieprawidłowego zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przepis ten nie znajduje zastosowania.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2022 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu ww. postanowienia organ drugiej instancji przedstawił rozważania odnoszące się do art. 105 § 1 k.p.a. oraz powołał poczynione w sprawie ustalenia, po czym w ślad za Naczelnikiem US uznał, że wydanie przez organ egzekucyjny merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie ponownie zgłoszonych pismem z dnia 21 grudnia 2021 r. zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], nr [...] oraz nr [...] było bezprzedmiotowe. Tym samym Dyrektor IAS stwierdził, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniały podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca zaskarżyła ww. postanowienie Dyrektora IAS w całości, zarzucając:

1) rażący błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym uznaniu, iż zarzuty podniesione przez Skarżącą zostały rozpatrzone i rozstrzygnięte innym postanowieniem, które rzekomo ma być prawomocne i ostateczne, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że żadne z przytoczonych zdarzeń nie miało miejsca, co prowadziło do nieprawidłowego zastosowania art. 105 § 1 k.p.a., podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przepis ten nie znajdzie zastosowania,

2) naruszenie przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zarzutów skarżącej dotyczących nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie postanowienia Naczelnika US, a także o nakazanie organom administracyjnym ponownego rozpoznania sprawy.

W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła, że stanowisko organów jest nieoparte na przepisach powszechnie obowiązującego prawa i nielogiczne. W jej ocenie nie doszło do wydania ostatecznego i prawomocnego postanowienia rozstrzygającego kwestię podnoszonych zarzutów. Nie jest zatem prawidłowe stwierdzenie, że w toku postępowania administracyjnego sprawa została już poprzednio rozstrzygnięta innym postanowieniem – w szczególności organ nie przedstawił dowodów na poparcie tego twierdzenia. Tym samym według Skarżącej brak jest podstawy prawnej, na której można byłoby oprzeć wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że w piśmie z dnia 21 grudnia 2021 r. przedstawiła ostateczne i jednoznaczne dowody potwierdzające spełnienie świadczenia objętego tytułem wykonawczym, w związku z czym postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Dalsze prowadzenie egzekucji nie jest w ocenie Spółki działaniem opartym na przepisach prawa i nie pogłębia zaufania obywateli do organów administracji skarbowej. Końcowo Skarżąca podniosła, że działanie organu prowadzi do powstania szkody w majątku Spółki, która ponosi trudy i ciężary postępowania egzekucyjnego, mimo że uregulowała dobrowolnie swoje zobowiązania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, a w przypadku uzupełnienia jej braków formalnych – o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika US umarzające postępowanie w zakresie zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co na podstawie powołanego art. 119 pkt 3 p.p.s.a. pozwoliło na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 28 stycznia 2022 r. z obrotu prawnego.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości uznania przez organy, że postępowanie w sprawie zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...],[...] oraz [...] należało umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte z chwilą złożenia do organu egzekucyjnego przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji, natomiast wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1607/12; wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").

Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), w jego brzmieniu znajdującym zastosowanie do niniejszej sprawy, zobowiązany ma prawo wniesienia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni, o czym pouczenie zawiera tytuł wykonawczy.

Instytucja zarzutów, jako środka prawnego przysługującego zobowiązanemu, uregulowana została w art. 33 i nast. u.p.e.a. Stanowią one swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, który uruchamia postępowanie wpadkowe toczące się w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego, które służy zbadaniu zasadności podjęcia i prowadzenia egzekucji.

Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 – również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.

Jak stanowi art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Jak wynika z art. 17 § 1 zd. 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia.

W związku z tym umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość następuje w formie postanowienia, na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1326/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 191/18; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 523/11; CBOSA).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie wyjaśnia, że instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (A. Wiktorowska [w:] Postępowanie administracyjne, 1996, s. 160), zastojem trwałym i ostatecznym postępowania (J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 459), przy czym wyżej powołany art. 105 k.p.a. kładzie akcent na bezprzedmiotowość, tj. brak przedmiotu postępowania administracyjnego. W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji (postanowienia), albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym wypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 105).

Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy zatem do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Te przyczyny dzieli się na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1238/19; CBOSA). Bezprzedmiotowość postępowania, w rozumieniu przyjętym na gruncie art. 105 § 1 k.p.a., zachodzi wówczas, gdy w sprawie nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej. W tej sytuacji jakiekolwiek rozstrzygnięcie – pozytywne czy negatywne – staje się prawnie niedopuszczalne.

O braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy można mówić np. gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania czy też sprawa ma cywilny charakter, bądź sprawa została już ostatecznie lub prawomocnie zakończona. Określenie "postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe" obejmuje zatem m.in. sytuację funkcjonowania w obrocie prawnym orzeczenia rozstrzygającego w sposób ostateczny daną sprawę. Kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe nawet wtedy, gdy wydane orzeczenie kończące sprawę jest wadliwe. Niedopuszczalne jest bowiem ponowne rozstrzyganie sprawy już rozstrzygniętej innym orzeczeniem ostatecznym, jako że prowadziłoby to do naruszenia obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 6/22; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 494/18; CBOSA). Innymi słowy, zawarta w uprzednio wydanym rozstrzygnięciu norma indywidualna oraz skonkretyzowany w niej w sposób autorytatywny stosunek administracyjnoprawny determinują zakres stanu rzeczy osądzonej. Dopóki norma taka pozostaje w obrocie prawnym, stan rzeczy osądzonej będzie stanowił przeszkodę do ingerencji w wynikające z niej uprawnienia i obowiązki. Tożsamość spraw istnieje, gdy występują te same podmioty w sprawie oraz dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III FSK 341/22; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 485/21; CBOSA).

Sprawa musi zatem dotyczyć tych samych podmiotów oraz tego samego przedmiotu, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony (por. wyroki NSA: z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt II FSK 3825/17 oraz z dnia 10 czerwca 1994 r. sygn. akt II SA 1192/93, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 191/18, CBOSA; J. Borkowski (w:) Komentarz, 2004, s. 732).

Należy również zauważyć, że przepis art. 105 § 1 k.p.a. jest podstawą obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracyjnego, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu. Organ jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. W przeciwnym razie wydane na skutek merytorycznego rozpoznania sprawy rozstrzygnięcie byłoby obarczone wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Stąd też organ prowadzący postępowanie powinien z urzędu badać, czy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.

Ponadto, decyzja ostateczna oznacza rozstrzygnięcie sprawy w sposób definitywny. Dopiero, gdyby nastąpiła eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym ostatecznego rozstrzygnięcia, wówczas otworzyłaby się możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 417/13; CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że Skarżąca pismem z dnia 21 grudnia 2021 r. złożyła zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez D. C. O. F. P.P.S.A. – nr [...] z dnia 4 lipca 2019 r. i nr [...] z dnia 16 lipca 2019 r. – oraz tytułu wykonawczego wystawionego przez U. F. G. z dnia 17 lutego 2020 r., o numerze [...]. W treści pisma Skarżąca wyraźnie wskazała, że całe zadłużenie "zostało uregulowane bądź też nie jest wymagalne".

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Skarżąca złożyła również pismem z dnia 24 marca 2020 r. (zarzut nieistnienia obowiązku), a w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...]– pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r. (zarzut wygaśnięcia obowiązku). Ostatecznym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2021 r., dotyczącym zarzutów zgłoszonych pismem z dnia 24 marca 2020 r., Naczelnik US uznał zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) oraz zarzut niespełnienia wymogów określonych w art. 27 (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.) za nieuzasadnione. Odnośnie natomiast zarzutów wniesionych pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r., Naczelnik US postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2021 r. odmówił wszczęcia postępowania, z uwagi na uchybienie terminowi do złożenia zarzutów. Ostatecznym postanowieniem z dnia 25 października 2021 r. Dyrektor IAS utrzymał ww. postanowienie w mocy.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekający w niniejszej sprawie zaznacza, że dla stwierdzenia tożsamości ww. spraw oraz sprawy stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania konieczne było ustalenie, że zarzuty zostały zgłoszone przez ten sam podmiot, ten sam organ administracji publicznej był właściwy do ich rozpoznania, a także że zaistniał tożsamy stan faktyczny, to znaczy postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie tych samych tytułów wykonawczych, a ponadto – że zachodzi tożsamość podstaw prawnych zgłoszonych zarzutów (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2022 r., sygn. akt II FSK 3825/17, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 191/18; CBOSA).

Tymczasem w niniejszej sprawie tożsamość podstaw prawnych zgłoszonych zarzutów nie występuje.

W zarzutach wniesionych w dniu 21 grudnia 2021 r. Skarżąca podnosi zarzut wygaśnięcia obowiązku (tj. zarzut z art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.) oraz zarzut braku wymagalności obowiązku (tj. art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), twierdząc, że całe zadłużenie zostało uregulowane bądź też nie jest wymagalne. Skarżąca nie wskazuje przy tym, by zarzuty te odnosiły się do konkretnego z tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone są czynności, należy je zatem odnosić do wszystkich ww. tytułów: nr [...] z dnia 4 lipca 2019 r., nr [...] z dnia 16 lipca 2019 r. oraz nr [...] z dnia 17 lutego 2020 r.

Należy zwrócić uwagę, że ostatecznym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2021 r. Naczelnika US uznał za nieuzasadnione zarzuty odnoszące się do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], przy czym były to zarzuty nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) oraz niespełnienia wymogów określonych w art. 27 (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.). Podstawy prawne ww. zarzutów były zatem inne niż podstawy prawne zarzutów zgłoszonych w sprawie, której dotyczy niniejsze postępowanie.

Jednocześnie, ostatecznym postanowieniem z dnia 25 października 2021 r. Dyrektor IAS odmówił wszczęcia postępowania z wniosku z dnia 11 sierpnia 2021 r. w części dotyczącej zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...]. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2021 r. Skarżąca podniosła zarzut wygaśnięcia obowiązku co do wierzycieli P. P. S.A. D. C. O. F. i P. M. G., a więc zarzut z art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Nie był natomiast podnoszony w ww. postępowaniu zarzut braku wymagalności obowiązku, który Skarżąca podniosła w zarzutach z dnia 21 grudnia 2021 r.

W związku z powyższym Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że organy pierwszej i drugiej instancji niezasadnie uznały, że sprawa administracyjna dotycząca ww. zarzutów z dnia 21 grudnia 2021 r. została już poprzednio rozstrzygnięta innym, ostatecznym postanowieniem, a w konsekwencji błędnie uznały prowadzone postępowanie za bezprzedmiotowe. Pomiędzy ww. sprawami a sprawą, której dotyczy niniejsze postępowanie, brak bowiem tożsamości z uwagi na inne podstawy prawne zgłaszanych zarzutów.

Tym samym podniesiony przez Spółkę w treści skargi zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. okazał się zasadny.

Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że wbrew zarzutom skargi organy nie wskazywały, by zarzuty na prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] oraz [...] zostały rozpatrzone i rozstrzygnięte postanowieniami, które są prawomocne. Organy zwracały natomiast uwagę na ostateczność postanowienia Naczelnika US z dnia 7 czerwca 2021 r. oraz Dyrektora IAS z dnia 25 października 2021 r. Jak wynika z wyżej przedstawionych rozważań odnoszących się do art. 105 § 1 k.p.a., stan rzeczy osądzonej występuje już w przypadku, gdy istnieje orzeczenie rozstrzygające daną sprawę w sposób ostateczny.

Niemniej jednak, w niniejszej sprawie, pozostaje to bez znaczenia dla wydanego rozstrzygnięcia z uwagi na brak tożsamości podstaw prawnych zarzutów zgłaszanych w ww. postępowaniach egzekucyjnych.

Końcowo, mając na uwadze podnoszone przez Skarżącą w treści skargi twierdzenia odnoszące się do zasadności zgłoszonych zarzutów, Sąd wyjaśnia, że stwierdzenie przez organ wystąpienia podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego wykluczało merytoryczne rozpoznawanie wniosku (w niniejszej sprawie – zarzutów) inicjującego to postępowanie (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt I OSK 2452/16; CBOSA). Uznanie – jakkolwiek błędne – przez organy administracji, że w sprawie zarzutów do postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...],[...] i [...] zapadły już postanowienia ostateczne wykluczało potrzebę i dopuszczalność prowadzenia przez te organy jakiegokolwiek dalszego postępowania wyjaśniającego, w tym co do okoliczności wskazywanych w skardze. Ocenie Sądu podlegały jedynie prawidłowość czynności procesowej, jaką było umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego i zasadność utrzymania przez Dyrektora IAS w mocy postanowienia wydanego w tym przedmiocie przez Naczelnika US. Tym samym argumentacja Skarżącej mająca świadczyć o zasadności zgłoszonych w piśmie z dnia 21 grudnia 2021 r. zarzutów nie podlegała analizie i podnoszony przez nią zarzut naruszenia art. 33 u.p.e.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji art. 105 § 1 k.p.a., ponieważ brak było podstaw do uznania postępowania w sprawie wniesionych przez Skarżącą w dniu 21 grudnia 2021 r. zarzutów za bezprzedmiotowe, a tym samym do umorzenia ww. postępowania.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzję organu drugiej instancji, a także poprzedzającą ją decyzję Naczelnika US z dnia 28 stycznia 2022 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażone w niniejszym uzasadnieniu wyroku stanowisko Sądu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu drugiej instancji na rzecz Skarżącej kwotę 100 zł, tj. kwotę odpowiadającą kwocie uiszczonego wpisu od skargi.