Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 71/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) NSA Janina Kosowska Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 758/05 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku o wpisanie do rejestru terenów, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby i ziemi oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 758/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę [...] S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku o wpisanie do rejestru terenów , na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby i ziemi .

Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] Nr [...] Starosta Powiatowy w K. na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (DZ. U. nr 100, poz. 1085 ze zm.), art. 102 ust. 1 , art. 106 i 110 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska odrzucił wniosek [...] S.A. z siedziba w P. w sprawie wpisania do rejestru terenów, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby lub ziemi, zanieczyszczonych przez inny podmiot, na terenie działek Nr [...] w miejscowości K. i wpisał do rejestru gruntów, działkę Nr [...] w K., której obowiązek rekultywacji spoczywa na [...] SA z siedzibą w P. stwierdzając, że uzgodnienie warunków rekultywacji spoczywa na zobowiązanym.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że [...] S.A. z siedzibą w P. wystąpił z wnioskiem o wpisanie do rejestru prowadzonego przez Starostę K. terenów, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby lub ziemi zanieczyszczonych przez inny podmiot, na terenie działki Nr [...] w miejscowości K., w związku z prowadzoną na niej działalnością polegającą na dystrybucji paliw. Wnioskodawca do wniosku nie dołączył wymaganych na podstawie art. 12 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby lub ziemi przez inny podmiot, a także wiarygodnie nie wykazał, że sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot prowadzący na nieruchomości działalność. W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wskazano na powyższe braki, zobowiązując stronę do ich usunięcia. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca wystąpił o zawieszenie postępowania do czasu sporządzenia stosownych badań. Postanowieniem z dnia [...] Starosta K. zawiesił postępowanie do czasu przeprowadzenia badań.

W dniu [...] wnioskodawca dostarczył sprawozdanie z badań przypowierzchniowej warstwy gruntów w celu określenia stanu ich zanieczyszczenia produktami naftowymi na terenie Stacji Paliw [...] Nr [...] w K., co doprowadziło do podjęcia zawieszonego postępowania w dniu [...] przez Starostę.

Organ stwierdził, że z przedłożonego sprawozdania wynika, że na terenie nieruchomości, na której znajduje się stacja paliw Nr [...] w K., w sposób znaczny zostały przekroczone standardy jakości gleby lub ziemi wykazane w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (Dz. U. Nr 165, poz. 1359). Uznał, że kwestia odpowiedzialności za spowodowanie zanieczyszczeń jest osobną sprawą. Wyjaśnił przy tym, że w jego ocenie z chwilą połączenia obu spółek, co miało miejsce w dniu [...] zgodnie art. 465 § 3 Kodeksu handlowego spółka [...] S.A. wstąpiła we wszelkie prawa i obowiązki przejętej Spółki A. W tym stanie rzeczy uznano , że [...] S.A. przejął również odpowiedzialność za szkody spowodowane zanieczyszczeniem gruntów przejętych od Spółki A. i zgodnie z art. 102 i art. 106 ustawy Prawo ochrony środowiska winien przeprowadzić rekultywację terenu uzgadniając wcześniej jej warunki.

W odwołaniu od powyższej decyzji [...] S.A. w P. wniósł o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że w [...] organ wydał decyzję dotkniętą wadą - bez daty. Stwierdził, że z obowiązującego w chwili połączenia spółek art. 465 § 3 kodeksu handlowego wynikało jedynie, że sukcesja uniwersalna obejmuje zakres stosunków cywilnoprawnych. Następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego regulowały natomiast przepis materialnego prawa administracyjnego i wymagały każdorazowo indywidualnego rozpoznania. Nie może być więc mowy o sukcesji uniwersalnej w zakresie uprawnień i obowiązków publicznoprawnych następującej z mocy prawa na podstawie art. 465 § 3 kodeksu handlowego. Sukcesja administracyjnoprawna w procesie łączenia spółek została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 Kodeksu spółek handlowych i zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2001 r. Dopuszczalność przeniesienia odpowiedzialności administracyjnej za zanieczyszczenie środowiska w zakresie odpowiedzialności za zanieczyszczenie gleby i ziemi wprowadziła dopiero ustawa - Prawo ochrony środowiska. W związku z tym administracyjnoprawna odpowiedzialność sprawcy zanieczyszczeń środowiska była na gruncie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska niezbywalna, a więc nierozerwalnie związana z osobą sprawcy. Tak więc sprawcą zanieczyszczenia na stacji paliw w K. jest Spółka A.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję . W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do art. 465 § 3 Kodeksu handlowego obowiązującego w dniu [...] (data wykreślenia spółki przejętej z rejestru handlowego) spółka przejmująca [...] S.A. wstąpiła w ogół praw i obowiązków spółki przejętej. Połączenie spółek prawa handlowego na mocy tego przepisu powoduje następstwo prawne określane mianem sukcesji generalnej. Jest to niewątpliwie zgodne z ideą procesów łączeniowych, których założeniem jest aby zarówno wspólnicy jak i wierzyciele nie znaleźli się w sytuacji gorszej niż przed połączeniem. W takiej sytuacji następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu praw i obowiązków w tym również o charakterze publicznoprawnym. Organ wskazał nadto, że treść art. 465 § 3 kodeksu handlowego jest tożsama z obowiązującym obecnie zapisem zawartym w art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych i ustanawia tak samo jak przepis obwiązujący poprzednio skutek materialnoprawny połączenia spółek w postaci sukcesji generalnej. Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że zgodnie z treścią art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 do przeprowadzenia ich rekultywacji. Jeżeli władający powierzchnią, wykaże, że zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny wskazany podmiot to obowiązek rekultywacji spoczywa na tym podmiocie (ust. 2). Z powyższego wynika bez wątpliwości zdaniem organu odwoławczego, że podmiot władający danym terenem musi udowodnić, iż to nie on spowodował powstałe po dniu objęcia przez niego we władanie zanieczyszczenie gleby lub ziemi bądź niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu. Ciężar dowodu zatem spoczywa na podmiocie, który chce uwolnić się od odpowiedzialności za powstałe szkody w środowisku naturalnym. Z materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie jak zaznaczono wynika wprawdzie, że na terenie nieruchomości , na której znajduje się stacja paliw Nr [...] w K., w sposób znaczny nastąpiły przekroczenia standardów jakości gleby lub ziemi, jednakże brak dowodów, dających podstawy do przyjęcia, iż to nie [...] S.A. z P. spowodował tego rodzaju szkody.

W skardze na powyższą decyzję [...] S.A. w P. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie: art. 7 i 77 Kpa oraz art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i art. 107 Kpa poprzez przyjęcie bez wskazania podstawy prawnej, że [...] S.A. jest obowiązany usunąć ze wspomnianej nieruchomości zanieczyszczenia wprowadzone do gruntu przez Spółkę A., jej poprzedników prawnych i wszystkie inne podmioty, jakie mogły gospodarować na nieruchomości w przeszłości oraz poprzez przyjęcie, że [...] S.A. jest następcą prawnym Spółki A. w zakresie obowiązków publicznoprawnych, jak też naruszenie art. 12 ust. 4 tejże ustawy przez uznanie niedostatecznego uzasadnienia zgłoszenia za niespełnienie warunków ustawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie uwzględnił skargi i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . W motywach tego rozstrzygnięcia wskazał , iż art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 82, poz. 627 ze zm.) stanowi, że władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5, do przeprowadzenia ich rekultywacji. Z ust. 2 wynika, że jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny wskazany podmiot, to obowiązek rekultywacji spoczywa na tym podmiocie. Jeżeli zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie terenu odbyło się za zgodą lub wiedzą władającego powierzchnią ziemi, jest on obowiązany do ich rekultywacji solidarnie ze sprawcą (ust.3). Stosownie do ust. 4 Starosta dokonuje rekultywacji, jeżeli:

1) podmiot, który spowodował zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, nie dysponuje prawami do powierzchni ziemi, pozwalającymi na jej przeprowadzenie, lub

2) nie można wszcząć postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku rekultywacji albo egzekucja okazała się bezskuteczna, lub

3) zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu nastąpiło w wyniku klęski żywiołowej

Nadto Sąd podniósł , że regulację zawartą w art. 102 ust, 4 ustawy Prawo ochrony środowiska należy rozumieć w ten sposób, że obowiązek dokonania rekultywacji powstaje po stronie starosty wówczas, gdy szkody dopuściła się osoba trzecia w stosunku do władającego nieruchomością, ale po dacie objęcia przez niego władania. W takiej sytuacji władający nie jest zobowiązany do przeprowadzenia rekultywacji, pod warunkiem jednak, że wykaże , iż sprawcą jest osoba trzecia i że zdarzenie, z którego szkoda wynikła, miało miejsce po objęciu przez niego władania .

Zauważono , że art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska; ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) określa , że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy , na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się. Stosownie do ust. 2 do zgłoszenia należy załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Z kolei ust. 3 stanowi, że właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze określonym w art. 110 Prawa ochrony środowiska, z zastrzeżeniem ust. 4. Zgodnie z treścią ust. 4 starosta może odrzucić, w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie są spełnione warunki ustawy; ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie powoduje ono skutków prawnych, o których mowa w ust. 1.

Tym samym Sąd pierwszej instancji uznał , że art. 12 nakłada więc na władającego w dniu wejścia w życie ustawy powierzchnią ziemi, na której przed wejściem w życie ustawy nastąpiło zanieczyszczenie gleby lub ziemi, obowiązek dokonania zgłoszenia faktu zanieczyszczenia dokonanego przez inny podmiot. Przepis ten określa zarówno podmiot zobowiązany do dokonania zgłoszenia, odsyłając w tym zakresie do dyspozycji art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, zawierającego definicję legalną pojęcia "władający powierzchnią ziemi", a także przesłanki aktualizacji tego obowiązku.

Zaznaczono , iż status skarżącego jako władającego powierzchnią ziemi w rozumieniu przepisów nie był w toku tego postępowania kwestionowany.

Wyjaśniono również , iż przepis art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu przepisów ustawy - Prawo ochrony środowiska(....) jest międzyczasowym odpowiednikiem art. 102 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska . Dotyczy zatem szkód wyrządzonych przez osoby trzecie po dacie objęcia władania przez władającego , ale przed dniem wejścia w życie ustawy Prawo ochrony środowiska .

Podkreślono , iż z przedłożonego przez skarżącego sprawozdania wynika , że na terenie nieruchomości, na której znajduje się stacja paliw Nr [...] w K. przekroczone zostały standardy gleby, dodano przy tym , że badanie to przeprowadzone zostało w [...].

Konkludując Sąd przyjął , że stan faktyczny opisany we wniosku strony nie uzasadniał zastosowania art. 12 ust.1 ustawy o wprowadzeniu przepisów ustawy -Prawo ochrony środowiska. Skarżący nie twierdził bowiem nawet, że zanieczyszczenia dokonał inny podmiot, po dacie objęcia nieruchomości we władanie przez skarżącego a tylko w takim przypadku mógłby domagać się uwzględnienia zgłoszenia w rejestrze określonym w art. 110 Prawa ochrony środowiska. W tej zaś sytuacji zdaniem Sadu kwestie dotyczące zakresu sukcesji w razie przejęcia spółki nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z uwagi na niespełnienie warunków przewidzianych w art. 12 ust. 1 zgłoszenie dokonane przez skarżącego podlegało odrzuceniu na podstawie art. 12 ust. 4, a w sprawie miał zastosowanie art. 102 ustawy Prawo ochrony środowiska, jak prawidłowo uznały orzekające w sprawie organy administracji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł [...] S.A. w P.. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przyjęcie nieprawidłowej wykładni:

a) przepisu zawartego w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U, nr 100, poz. 1084 ze zm.) poprzez przyjęcie, że:

- jedynie w przypadku wykazania przez zgłaszającego, że zanieczyszczenia dokonał inny podmiot, po dacie objęcia nieruchomości we władanie przez zgłaszającego, może on uwolnić się od obowiązku rekultywacji,

- władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy nie może uwolnić się od obowiązku rekultywacji jeżeli nabycie władania skażonego terenu było wynikiem następstwa prawnego ( art. 465 § 3 kodeksu handlowego) a tym samym pominięciu regulacji zawartej w art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska,

b) przepisu zawartego w art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy-Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw( Dz. U. nr 100, poz. 1084 ze zm.) poprzez przyjęcie, że organ odrzucający zgłoszenie jeżeli nie zostały spełnione warunki ustawy (wskazane w ust. 1), nie jest zobowiązany do wszechstronnego wyjaśnienia spełnienia lub niespełnienia tych wymogów

c) przepisu zawartego w art. 102 pkt. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska poprzez przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym przepis ten miał zastosowanie

Wskazując na powyższe naruszenie prawa wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, oraz o zasądzenie kosztów postępowania a w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej , biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania . Badając stosownie do treści art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaistnienie , którejkolwiek z przesłanek nieważności , w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń stąd też ograniczono rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej .

Przede wszystkim zauważyć na wstępie należy , iż trafna jest konkluzja Sądu pierwszej instancji , iż należało w tej sprawie odrzucić zgłoszenie zanieczyszczenia powierzchni ziemi w miejscowości K. ( działka Nr [...]) albowiem dokonujący zgłoszenia [...] S.A. nie jest innym podmiotem o jakim mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 , poz. 1085 ze zm. ) .

Przystępując zaś do rozpoznania zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów uznać należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nieusprawiedliwionym pozostaje zarzut błędnej wykładni art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 poz. 1085 ze zm. ) , który stanowi , iż władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy , na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi spowodowane przez inny podmiot , jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawo ochrony środowiska nie stosuje się . Z literalnego brzmienia wymienionego przepisu mogłoby wprawdzie wynikać , że "innym podmiotem", o jakim mowa w tym przepisie może być każdy podmiot, który spowodował zanieczyszczenia ziemi, w tym poprzednik prawny władającego ziemią, w dacie wejścia w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska, jednakże uregulowania tego nie można odrywać od całokształtu przepisów statuujących zasady odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, w tym pomijać, że jest to przepis przejściowy. Stąd prawidłowo Sąd pierwszej instancji w oparciu o wykładnię systemową i celowościową oceniał legalność zastosowania tego przepisu przez organ administracji przy wydaniu zaskarżonej decyzji .

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska ( Dz. U. Nr 62 , poz. 627 ze zm.) odmiennie od poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), ukształtowała odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W uprzednio obowiązującym stanie prawnym (art. 82 ustawy), jednostki organizacyjne wykonywające działalność szkodliwie wpływającą na środowisko, w tym zanieczyszczające powierzchnię ziemi, miały obowiązek przywrócenia stanu właściwego środowiska, a obowiązki w tej mierze mogły być egzekwowane w drodze administracyjnoprawnej, jak też w sferze prawa cywilnego w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, w tym z faktu władania daną nieruchomością nie wynikał wprost obowiązek rekultywacji w sytuacji gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

W ujęciu ustawy Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z nią obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Stosownie do art.102 ust. 1 wymienionej ustawy, władający powierzchnią ziemi w przypadku jej zanieczyszczenia ma obowiązek przeprowadzenia rekultywacji z tym, że w przypadku koniecznego natychmiastowego jej dokonania może na koszt władającego dokonać jej starosta (art. 102 ust. 5 i ust. 7). Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji może nastąpić w przypadku wykazania przez niego, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot i wówczas na tym podmiocie spoczywa obowiązek rekultywacji, z tym zastrzeżeniem, że jeśli zanieczyszczenia dokonano za wiedzą lub zgodą władającego, ponosi on obowiązek rekultywacji solidarnie ze zbywcą (art. 102 ust. 2 i 3).

Z treści art. 102 ust. 2 cytowanej ustawy wynika, że uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, dotyczy wyłącznie tych przypadków, w których zanieczyszczenia gleby spowodował inny podmiot ale do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania.

Uregulowanie to ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.

W ujęciu omawianego przepisu władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Natomiast odrębną kwestią są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych

Przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. , którego błędną wykładnię zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu skarga kasacyjna, jest przepisem przejściowym, stanowiącym "pomost" pomiędzy przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska a przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, która weszła w życie z dniem 1 października 2001 r. Jako przepis intertemporalny, przedmiotowo i podmiotowo stanowi on regulację przejściową (wprowadzającą), pomiędzy art. 82 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska a art. 102 Prawa ochrony środowiska, co było konieczne z uwagi na zmianę zasad odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, wprowadzonych przez nową ustawę z dniem 1 października 2001 r. Uregulowania w nim zawarte dotyczą sytuacji określonej w art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, jednak mają zastosowanie w przypadku, jeżeli zdarzenie tam opisane miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, tzn. przed dniem 1 października 2001 r. Jest to klasyczny przepis przejściowy, który nie zmienia zakresu przedmiotowego i podmiotowego nowej regulacji (art. 102 Prawa ochrony środowiska) a jedynie przesuwa jej zastosowanie (w tym przypadku korzystne dla "władającego") do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy. Gdyby nie było przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, to z dniem 1 października 2001 r. do wszystkich "władających", miałby zastosowanie przepis art. 102 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, bez możliwości skorzystania z postanowień ust. 2 i 3 tej regulacji, bowiem te przepisy mają zastosowanie jedynie do zdarzeń mających miejsce po wejściu ustawy w życie.

Z porównania brzmienia przepisów art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej i art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska wynika jednoznacznie, że "władającymi" w rozumieniu tych ustaw są podmioty władające powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy w życie, co jest zgodne z art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, który wprowadził to pojęcie. Natomiast zakres czasowy, którego dotyczy art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej w związku z art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, nie może dotyczyć okresu wcześniejszego niż od daty objęcia władania przez władającego. Zatem przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Wyklucza to uznanie jako "inny podmiot" w rozumieniu tego przepisu, poprzednika prawnego władającego.

Tak więc w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie został wskazany inny podmiot , który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby przed wejściem w życie ustawy . Wskazana Spółka A. jako podmiot , który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej z uwagi na historyczne uwarunkowania i skutki prawne połączenia w [...] r. tej Spółki z inną Spółką prawa handlowego , której sukcesorem jest obecny [...] S.A. nie może być uznany za inny podmiot w rozumieniu w/w przepisów. Tym samym [...] S.A. jako następca prawny w/w nie mógł skutecznie dokonać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w powołaniu na ten przepis i w ten sposób uwolnić się od obowiązku rekultywacji , skoro sprawcą zanieczyszczenia był jego poprzednik prawny. Dlatego też w opisanych okolicznościach, skoro przedmiotowe zgłoszenie dokonane przez skarżącą spółkę nie spełniało warunków ustawy , tym samym zasadnie na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. je odrzucono.

Wobec powyższych rozważań jako nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia prawa procesowego a to przepisy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , skoro w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było podstaw do jego zastosowania .

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny wobec zgłoszenia nieusprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji wyroku .