Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 29/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2009-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 70b ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: par. 10 ust. 2, 4, 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 113 poz 988
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu.
article: art. 2, art. 7, art. 32, art. 87
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Leśnicy z dnia [...] nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego T. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Burmistrz Leśnicy odmówił przyznania pracodawcy: T. T., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą: Zakład [...] T.T., [...] L. ul. [...], dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika: M. J. zam. w L. przy ul. [...], poniesionych w okresie od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał art. 70b ust. 6 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że złożony przez stronę wniosek nie spełniał wymogów formalnych zdefiniowanych w art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy. Powołując § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 ze zm.) stwierdził, iż wnioskodawca nie przedłożył dokumentu poświadczającego posiadane kwalifikacje zawodowe. Przedłożone przez niego świadectwo ukończenia technikum zawodowego nie stanowi bowiem dokumentu równorzędnego, wobec wymaganego według rozporządzenia "świadectwa dojrzałości". Jednocześnie też, tytuł mistrza, a więc kwalifikacje, o których mowa w art. 70b ust. 1 pkt 1, uzyskał dopiero 30 listopada 2005 r. Zdaniem organu oznacza to, że w dniu zawarcia umowy z młodocianym pracownikiem tj. dnia 1 września 2004 r., wnioskodawca nie posiadał uprawnień wymaganych wskazanymi przepisami, a tym samym nie spełniał przesłanek skutecznego ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W odwołaniu od decyzji, T. T. kwestionując rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne podniósł, że w dniu składania wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia spełnił wszystkie warunki wymagane przez ustawę z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz. U. Nr 145, poz. 1532) i posiada odpowiednie kwalifikacje do szkolenia młodocianych pracowników. Wskazał, iż działalność gospodarczą w zakresie ślusarstwa prowadzi nieprzerwanie od 1982 r. w Zakładzie [...] w L.. W 1999 r. ukończył kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu i rozpoczął szkolenie pracowników młodocianych w zawodzie ślusarza. W 2005 r. uzyskał natomiast tytuł mistrza w zawodzie "ślusarz". Jak podał odwołujący, w jego zakładzie wyszkoliło się już 9 czeladników, z tytułu to wyszkolenia których w drodze decyzji urzędu skarbowego utrzymał ulgi podatkowe. Podniósł ponadto, iż umowy o naukę zawodu są zawierane w siedzibie Cechu Rzemieślników i Przedsiębiorców w S., gdzie jego kwalifikacje uznawane są za wystarczające. Nie są one również kwestionowane w Izbie Rzemieślniczej w O., która sprawuje cały nadzór nad szkoleniem uczniów i gdzie jego uczniowie zdają egzaminy czeladnicze.

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał treść art. 70b ust. 1, ust. 2 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty, a także wskazał na regulacje § 1 ust. 1, § 6 ust. 1 oraz §11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U.Nr 60, poz. 278 ze zm.). Na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. Nr 124, poz. 860) wyjaśnił, że jak wynika z załącznika do tego rozporządzenia, nauka w zawodzie ślusarza trwa 3 lata. Powołując z kolei zapisy § 10 ust. 1, ust. 2, ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 ze zm.), na podstawie stanu faktycznego sprawy, za bezsporną organ uznał okoliczność ukończenia przez młodocianego M. J. nauki zawodu i uzyskania w zawodzie ślusarz tytułu czeladnika, jak również złożenia przez stronę wniosku o dofinansowanie w terminie, określonym art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Ponadto jako nie pozostawiające wątpliwości wskazał, okoliczności ukończenia przez T. T. Technikum Zawodowego i stosownego kursu pedagogicznego oraz uzyskania w dniu 30 listopada 2005 r. tytułu mistrza w zawodzie ślusarz tj. zawodzie, którego nauczał młodocianego. Rozważając kwestię posiadania przez stronę odpowiednich kwalifikacji w okresie przyuczania młodocianego do zawodu ślusarza, tj. od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2007 r., organ odwoławczy stwierdził z kolei, powołując się na orzecznictwo sądów, że z uprawnienia dofinansowania nie mogą korzystać osoby, które szkolą uczniów, lecz w chwili rozpoczęcia praktycznej nauki zawodu nie spełniają w pełni wymagań w zakresie uprawnień do szkolenia uczniów. Spełnienie odpowiednich wymogów w trakcie trwania nauki zawodu nie pozwala przy tym na skuteczne podjęcie starań o dofinansowanie kosztów kształcenia. Jak wskazał organ, zgodnie z przepisami obowiązek dysponowania odpowiednimi kwalifikacjami dotyczy bowiem całego okresu przygotowania zawodowego. Tym samym też organ uznał, że skoro w dacie zawarcia umowy o naukę zawodu z młodocianym M. J., tj. dnia 31 sierpnia 2004 r., odwołujący nie miał tytułu mistrza w zawodzie ślusarz (uzyskał go 30 listopada 2005 r.) oraz nie spełniał wymogów z § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, gdyż nie legitymował się świadectwem dojrzałości technikum (miał tylko świadectwo ukończenia technikum zawodowego), pomimo równoczesnego posiadania tytułu zawodowego w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego nauczał, a także co najmniej trzyletniego stażu pracy w tym zawodzie, brak było podstaw prawnych do przyznania żądanego dofinansowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, T. T. kwestionując stanowisko organu, co do braku po jego stronie kwalifikacji dostatecznych do uzyskania wnioskowanego świadczenia podniósł, że zawarcie umowy o kształcenie młodocianych pracowników OHP [...], za pośrednictwem Cechu Rzemieślników [...], zostało przeprowadzone prawnie, a podczas spisywania umowy nikt nie dopatrzył się nieprawidłowości. Wskazując, iż uczniowie ukończyli trzyletni okres nauki, zdając pozytywnie egzamin czeladniczy w Izbie Rzemieślniczej w O. skarżący zaznaczył, że warunki umowy zostały dotrzymane. W związku ze szkoleniem poniósł jednak koszty, których zwrotu na skutek dokonania przez organy błędnej interpretacji przepisów o wymaganych do nauki zawodu kwalifikacjach, został pozbawiony. W zakresie zarzutu dokonania błędnej interpretacji przepisów skarżący podniósł, że mówiąc o świadectwie dojrzałości ustawodawca miał na myśli wykształcenie średnie, które on posiada.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Jednocześnie też, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Na zasadzie natomiast art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona w niniejszej sprawie, z uwzględnieniem powyższych zasad, kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że pomimo legalności działań organów rozpoznających sprawę, zaskarżony akt nie odpowiada wymogom prawa.

Argumentując ocenę dokonaną przez Sąd, w pierwszej kolejności odnieść się należy do założeń i podstawowych zasad sytemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej znajdujących wyraz w Konstytucji RP. W myśl normy wyrażonej w art. 8 Konstytucji, jako akt normatywny zajmuje ona nadrzędną pozycję w systemie źródeł obowiązującego prawa. Stosownie do tego dostrzec trzeba, iż wyznaczając m.in. fundamentalne zasady ustroju państwa, w art. 2 określa, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Oznacza to między innymi, iż byt prawny organów państwa oparty jest na prawie, które określając kompetencje organów, jednocześnie wyznacza granice ich działania. Takie rozumienie założenia demokratycznego ustroju potwierdza też art. 7 Konstytucji, zgodnie z którym organy władzy publicznej obowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa. Przepis ten wyraźnie statuuje zasadę legalizmu, w myśl której organy mogą działać tylko tam i o tyle, o ile prawo je do tego upoważnia. Zasada ta, znajduje wyraz także w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) – zwanej K.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Źródła prawa powszechnie obowiązującego określa sama Konstytucja.

Według art. 87 Konstytucji, do źródeł tych zalicza się: Konstytucję, ustawy, rozporządzenia, ratyfikowane umowy międzynarodowe, a także akty prawa miejscowego ustanowione na obszarze ich działania przez właściwe organy publiczne. Dostrzec jednak trzeba, że o ile organy administracji publicznej związane są całością porządku prawnego, o tyle nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych, bądź aktów wykonawczych, powołując się bezpośrednio na przepisy Konstytucji. Nie są też uprawnione do rozstrzygania w sprawie zgodności z Konstytucją przepisów ustaw oraz innych aktów normatywnych i nie mogą odmówić zastosowania w sprawie przepisu ze względu na jego niekonstytucyjność. W tym zakresie, mogą jedynie wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego ze stosownym wnioskiem o stwierdzenie zgodności przepisu z Konstytucją, jeśli są do tego uprawnione na mocy art. 191 Konstytucji, bądź wystąpić do podmiotu posiadającego uprawnienie w tym zakresie o skorzystanie z posiadanego przez niego prawa złożenia takiego wniosku.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, stwierdzić w niniejszej sprawie należało, że prawidłowo organy, rozpoznając sprawę na podstawie art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) – zwanej ustawą, uwzględniły regulację § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 ze zm.) i na tej podstawie odmówiły przyznania skarżącemu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, z uwagi na nie legitymowanie się przez niego świadectwem dojrzałości technikum, w okresie od zawarcia umowy z młodocianym do czasu uzyskania tytułu mistrza.

Odnosząc się w tym miejscu do materialnej podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, wskazać przede wszystkim przyjdzie, iż zgodnie z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy jednym z warunków uzyskania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, obok określonej w pkt 2 konieczności ukończenia przez tego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy i zdania egzaminu określonego w odrębnych przepisach, jest posiadanie przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy, bądź też osobę u pracodawcy zatrudnioną, kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określonych w odrębnych przepisach. Kwalifikacje te określone zostały , na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 70 ust. 4 ustawy, w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 ze zm.). Zgodnie z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, zajęcia praktyczne nauki zawodu realizowane u pracodawców i w indywidualnych gospodarstwach rolnych mogą zatem prowadzić pracodawcy lub wyznaczeni przez nich pracownicy albo osoby prowadzące indywidualne gospodarstwa rolne, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi nie stanowi podstawowego zajęcia lub jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin niższym niż przewidziany dla nauczycieli, w ramach obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy. Zwani są oni "instruktorami praktycznej nauki zawodu", którzy po myśli § 10 ust. 5 rozporządzenia, jeśli zgodnie z ust. 4 nie posiadają tytułu mistrza w zawodzie, winni posiadać przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny, o którym mowa w ust. 4, oraz spełniać określone w ust. 5 pkt 1- 4 wymogi posiadania odpowiedniego wykształcenia oraz stażu pracy w zawodzie. Na mocy § 10 ust. 5 pkt 1, stanowiącego podstawę uznania braku kwalifikacji skarżącego, jako konieczne warunki wskazano posiadanie przez instruktorów: świadectwa dojrzałości technikum lub szkoły równorzędnej albo świadectwa ukończenia szkoły policealnej lub dyplomu ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej i tytułu zawodowego w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej trzyletniego stażu pracy w zawodzie, którego będą nauczać.

Z dokonanych ustaleń faktycznych wynika, że skarżący jako pracodawca młodocianego, w okresie podpisania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego tj. w dniu 1 września 2004 r., pomimo legitymowania się zaświadczeniem o ukończeniu odpowiedniego kursu pedagogicznego, określonego w § 10 ust. 4 rozporzadzenia, nie posiadał tytułu mistrza w zawodzie. Uzyskał go dopiero w trakcie prowadzenia przygotowania zawodowego tj. w dniu 30 listopada 2005 r. W celu uznania jego kwalifikacji do nauki zawodu na podstawie powołanego rozporządzenia, koniecznym zatem było spełnienie przez niego w okresie od dnia podpisania umowy do uzyskania tytułu mistrza, wymogu posiadania odpowiedniego wykształcenia oraz stażu pracy, określonych w § 10 ust. 5 pkt 1- 4 rozporządzenia. Skarżący nie wykazał, aby spełniał jakiekolwiek wymagania w zakresie wykształcenia wynikające z pkt 2- 4. Jednocześnie też, stwierdzić należy, że posiadanie przez niego jedynie świadectwa ukończenia 3 letniego technikum zawodowego i uzyskania przez niego tytułu technika, nie stanowiło o spełnieniu przesłanki z § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia. Wskazany przepis wyraźnie wszak wymaga w odniesieniu do osób które realizowały edukację w technikum, posiadania świadectwa dojrzałości tego rodzaju szkoły. Posiadanie jedynie świadectwa ukończenia technikum nie wyczerpuje tej przesłanki. Świadectwo ukończenia szkoły średniej (obecnie zwanej ponadgimnazjalną) jest bowiem jedynie potwierdzeniem uzyskania ocen kwalifikacyjnych umożliwiających ukończenie szkoły, zaś świadectwo dojrzałości potwierdza zdanie egzaminu maturalnego. Zdanie tego egzaminu jest przy tym warunkiem jego uzyskania.

W świetle przedstawionych regulacji, w szczególności § 10 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, wskazać zatem trzeba, iż bez wątpienia słusznie organy rozpoznając wniosek skarżącego o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika uznały, że nie spełnia on wymogu posiadania kwalifikacji przewidzianych dla instruktorów prowadzących praktyczną naukę zawodu, a przez to również wynikającej z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy przesłanki przyznania dofinansowania. Jak już wcześniej wskazano, obowiązane były one bowiem do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o regulacje ustawowe oraz wydanego na podstawie ustawy rozporządzenia wykonawczego. Niemniej jednak w ocenie sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie zasługuje na akceptację z uwagi na to, że godzi w wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę demokratycznego państwa prawa, z której wynika miedzy innymi poszanowanie wolności i praw jednostki. Jedną z podstawowych zasad realizacji praw jednostki w myśl art. 32 Konstytucji jest zasada równości wobec prawa. Zdaniem Sądu wprowadzenie w powoływanym rozporządzeniu, w stosunku do instruktorów praktycznej nauki zawodu, którzy tak jak skarżący ukończyli technikum uzyskując kwalifikacje zawodowe (w przypadku skarżącego jest to tytuł technika mechanika), wskazanego w § 10 ust. 5, w pkt 1 rozporządzenia, wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, nie znajduje uzasadnienia w przewidzianym ustawą o systemie oświaty celu instytucji jaką jest praktyczna nauka zawodu i co zasadnicze w ujęciu wykładni systemowej, narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP.

Wskazać przede wszystkim trzeba, iż celem praktycznej nauki zawodu w ramach przygotowania zawodowego na gruncie ustawy o systemie oświaty, jest zdobycie umiejętności i kwalifikacji zawodowych w określonej dziedzinie. W tym też kierunku powinno odbywać się kształcenie. Z celu w jakim prowadzona jest praktyczna nauka zawodu oraz istoty tej instytucji wynika natomiast, iż zajęcia powinny prowadzić osoby posiadające kwalifikacje w danym zawodzie. Delegacja do określenia w drodze rozporządzenia kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu oraz przysługujących im uprawnień, zawarta została w art. 70 ust. 4 ustawy. Dostrzec przy tym trzeba, iż ustawodawca nie przewidział możliwości określenia w drodze rozporządzenia, poza kwalifikacjami, dodatkowych wymogów, których spełnienie byłoby konieczne do prowadzenia nauki zawodu. Mając na uwadze cel ustawy w zakresie kształcenia zawodowego przez "kwalifikacje" o których mowa w art. 70 ust. 4 ustawy rozumieć z kolei należy potwierdzenie posiadania wiedzy i umiejętności do wykonywania danego zawodu.

Stosownie do tego wskazać też przyjdzie, że uzyskanie kwalifikacji zawodowych, umożliwia, w myśl ustawy o systemie oświaty bądź to ukończenie jednej ze szkół ponadgimnazjalnych wskazanych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a, d, f, g ustawy o systemie oświaty, ukończenie szkoły w ramach systemu szkolnictwa wyższego, czy też wreszcie w przypadku rzemieślników, stosownie do przepisów ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm.) zdanie egzaminu na tytuł czeladnika lub mistrza. W przypadku absolwentów szkół wymienionych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a, d, f, g ustawy o systemie oświaty kwalifikacje te potwierdza dyplom, którego uzyskanie wiąże się z konieczności zdania egzaminu. Egzamin ten przeprowadzany jest na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 ze zm.), które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o tym samym tytule z dnia 7 września 2004 r. (Dz. U. Nr 199, poz. 2046, ze zm.), poprzedzone z kolei rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 29, poz. 323 ze zm.). Wszystkie te aktu wykonawcze regulując kwestie dotyczące uzyskania dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe wskazują (odpowiednio § 109, § 103 i § 92), że egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe stanowi formę oceny poziomu opanowania wiadomości i umiejętności z zakresu danego zawodu, a przeprowadzany jest dla zasadniczych szkół zawodowych, techników, techników uzupełniających i szkół policealnych. Jednocześnie też akty te odrębnie regulują kwestie dotyczące egzaminu maturalnego, którego zaliczenie jest koniecznym warunkiem uzyskania świadectwa dojrzałości, stanowiącego jednocześnie dowód jego zdania i uprawniającego do kontynuowania nauki w ramach szkolnictwa wyższego. Wyraźnie przy tym wskazują (odpowiednio § 53, § 50 i § 39), że egzamin ten jest formą oceny wiadomości i umiejętności poziomu wykształcenia ogólnego. Ma on zatem zupełnie inny charakter oraz służy sprawdzeniu innych wiadomości i umiejętności, niż w przypadku egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Żaden też przepis tak powołanych aktów wykonawczych, jak i ustawy o systemie oświaty, nie uzależnia zdobycia kwalifikacji zawodowych od zdania egzaminu maturalnego i uzyskania świadectwa dojrzałości.

Na gruncie wspomnianej już ustawy o rzemiośle, dowodami potwierdzającymi kwalifikacje zawodowe rzemieślników, tj. osób fizycznych zawodowo wykonujących działalność gospodarczą z udziałem kwalifikowanej pracy własnej, w imieniu własnym i na swój rachunek, przy zatrudnieniu do 50 pracowników (art. 1 i art. 2), w myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy, są z kolei:

- dyplom lub świadectwo ukończenia wyższej lub ponadgimnazjalnej szkoły o profilu technicznym bądź artystycznym w zawodzie (kierunku) odpowiadającym dziedzinie wykonywanego rzemiosła,

- dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła,

- świadectwo czeladnicze albo tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła,

a od 1 stycznia 2009 r. również zaświadczenie potwierdzające posiadanie wybranych kwalifikacji zawodowych w zakresie zawodu odpowiadającego danemu rodzajowi rzemiosła.

Mając na uwadze regulacje odnoszące się do dowodów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, tak na gruncie ustawy o systemie oświaty, jak i ustawy o rzemiośle podkreślić przede wszystkim trzeba, że w żadnym z przypadków ustawodawca nie uzależnił uzyskania kwalifikacji zawodowych, od uzyskania świadectwa dojrzałości. Świadectwo to, jak już wcześniej wskazano, nie stanowi też potwierdzenia tych kwalifikacji, lecz jedynie dowód zdania egzaminu maturalnego, będącego sprawdzeniem wiedzy ogólnej. Odnosząc się zatem do przepisu § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, w części stanowiącej podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji, w granicach niniejszej sprawy w ocenie Sądu uznać należało, iż wprowadzając nim w stosunku do pracodawców będących instruktorami praktycznej nauki zawodu, nie mających tytułu mistrza, lecz legitymujących się tytułem zawodowym uzyskanym wskutek ukończenia technikum, tj. szkoły o której mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o systemie oświaty, wymogu posiadania świadectwa dojrzałości – przekracza delegację ustawową. Stanowiący podstawę prawną wydania rozporządzenia przepis art. 70 ust. 4 ustawy wyraźnie bowiem daje uprawnienie do określenia w akcie podustawowym jedynie kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. O ile zatem należy zgodzić się, że określone w § 10 ust. 5 odpowiednie przygotowanie pedagogiczne potwierdza kwalifikacje do nauczania, a określony w pkt. 1 staż pracy przesądza o kwalifikacjach w praktycznym wykonywaniu zawodu, o tyle stwierdzić trzeba, że świadectwo dojrzałości żadnych kwalifikacji zawodowych nie określa. Jako że jego uzyskanie w żadnej mierze nie pozostaje w związku z nauką zawodu wprowadzenie wymogu jego posiadania, uznać tym samym należy za dodatkowy warunek, obok posiadania odpowiednich kwalifikacji, ustalenia którego ustawodawca nie przewidział jednak w art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Zauważyć przy tym przyjdzie, iż pracodawcy będący "instruktorami praktycznej nauki zawodu", nie są nauczycielami i nie został przewidziany w stosunku do nich wymóg spełnienia kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

W ocenie Sądu zapis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, w zakresie w jakim wprowadza wymóg posiadania świadectwa dojrzałości technikum w stosunku do "instruktorów praktycznej nauki zawodu", którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe na skutek ukończenia technikum stawia ich zatem w nierównej sytuacji w stosunku do innych osób, o których mowa w tym przepisie, jak i określonych w § 10 ust. 4 rozporządzenia pracodawców posiadających tytuł mistrza w zawodzie. Godzi tym samym w ich konstytucyjne prawo do równego traktowania określone w art. 32 Konstytucji RP.

W tym miejscy wyjaśnić przyjdzie, iż wynikająca z art. 32 Konstytucji zasada równości wobec prawa, stanowi jedno z podstawowych praw jednostki w demokratycznym państwie prawa, przejawiające się w równym traktowania przez władze publiczne. Jako niepodlegająca jakimkolwiek ograniczeniom realizowana winna być przez organy także na etapie stanowienia porządku prawnego. Z zasady tej wynika zaś nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Oznacza to, że wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a wiec według jednakowej miary bez zróżnicowań dyskryminujących, czy faworyzujących. Wynika z tego w szczególności, że prawodawca przyznając uprawnienia, nie może określać kręgu osób, którym te uprawnienia przysługują w sposób dowolny. Musi on przyznawać dane uprawnienia wszystkim podmiotom charakteryzującym się daną cechą istotną. Jeśli natomiast określona norma prawna traktuje odmiennie adresatów, którzy odznaczają się określoną cechą wspólną, wówczas mamy do czynienia z odstępstwem od zasady równości. Odstępstwo takie nie jest tożsame z naruszeniem art. 32 Konstytucji. Niemniej jednak, jak stwierdził w jednym ze swych wyroków Trybunał Konstytucyjny, "wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych musi zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Argumenty te ujął Trybunał w orzeczeniu z 3 września 1996 r., sygn. K. 10/96 następująco: muszą one mieć: po pierwsze, charakter relewantny, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Innymi słowy, wprowadzane zróżnicowania muszą mieć charakter racjonalnie uzasadniony. Nie wolno ich dokonywać według dowolnie ustalonego kryterium, po drugie, argumenty te muszą mieć charakter proporcjonalny, a więc waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych. Po trzecie argumenty te muszą pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (...) jedną z takich zasad konstytucyjnych jest zasada sprawiedliwości społecznej. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych ma więc znacznie większe szanse uznania za zgodne z konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad. Zostaje ono natomiast uznane za niekonstytucyjną dyskryminację (uprzywilejowanie), jeżeli nie znajduje podtrzymania w zasadzie sprawiedliwości społecznej. W tym sensie zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej w znacznym stopniu nakładają się na siebie" (por. wyrok TK z dnia 12 września 2000 r., sygn. akt K 1/00

Mając na względzie przedstawione stanowisko prezentowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w ocenie Sądu uznać trzeba, że unormowanie § 10 ust. 5 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, określając wymóg posiadania świadectwa dojrzałości przez pracodawców, którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe w związku z ukończeniem technikum, narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w przepisie art. 32 Konstytucji RP, albowiem różnicuje w prawie do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje zawodowe, w zawodzie stanowiącym przedmiot nauczania praktycznego. Kierując się przytoczonymi argumentami, odpowiednio do powołanej regulacji stwierdzić przyjdzie, iż w odniesieniu do wskazanej grupy pracodawców uzyskanie świadectwa dojrzałości stanowi dodatkowy wymóg, którego nie przewidziano w odniesieniu do innych grup osób, określonych w § 10 ust. 4 i § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, a który to nie ma żadnego związku z uzyskaniem kwalifikacji zawodowych. Jak już wcześniej wskazano, świadectwo dojrzałości stanowi potwierdzenie zdania egzaminu maturalnego sprawdzającego wiadomości i umiejętności poziomu wykształcenia ogólnego. Nie istnieje zatem jakikolwiek związek pomiędzy uzyskaniem świadectwa dojrzałości, a celem i założeniami kształcenia w zakresie praktycznej nauki zawodu. Celem tym jest przygotowanie praktyczne do wykonywania określonego zawodu lub pracy. Posiadanie świadectwa dojrzałości technikum przez osoby prowadzące przygotowanie zawodowe nie znajduje zatem żadnego racjonalnego uzasadnienia. Przede wszystkim, nie wynika z założeń i celów systemu oświaty w zakresie kształcenia i praktycznej nauki zawodu. Określając w art. 9 ustawy o systemie oświaty charakter i rodzaje szkół, ustawodawca wprowadził bowiem wyraźne rozróżnienie pomiędzy uzyskaniem kwalifikacji zawodowych, a świadectwem dojrzałości i szczegółowo uregulował tryb ich uzyskania w przepisach podustawowych. Jednocześnie też, przyznanie w § 10 ust. 4 uprawnienia do praktycznej nauki zawodu instruktorom posiadającym tytuł mistrza potwierdza, że uprawnienie to nie jest zależne od posiadania potwierdzenia odpowiedniego wykształcenia ogólnego, lecz zasadniczym kryterium w tym zakresie jest posiadanie kwalifikacji zawodowych. Kwalifikacje te w przypadku technikum uzyskać natomiast można, zgodnie z ustawą o systemie oświaty, zdając egzamin po ukończeniu technikum, bądź też w myśl ustawy o rzemiośle zdając egzamin na tytuł mistrza. Dostrzec przy tym trzeba, iż tytuł mistrza może uzyskać zarówno osoba która ukończyła technikum tj. posiadająca wykształcenie średnie, jak i posiadająca wykształcenie zasadnicze zawodowe. Fakt, iż do uzyskania tego tytułu, zgodnie z § 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych ( wcześniej rozporządzenia z dnia 4 grudnia 2002 r.), konieczny jest odpowiedni staż pracy pozostaje przy tym bez znaczenia dla uznania za równorzędne kwalifikacji zawodowych osób, które ukończyły technikum i uzyskały kwalifikacje zawodowe. W stosunku do nich kryterium posiadania odpowiedniego stażu pracy też zostało wszak przewidziane, bezpośrednio w § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia. Wprowadzenie zaś dla tych osób, mających wykształcenie średnie, dodatkowego kryterium, w postaci posiadania świadectwa dojrzałości, jako nie mającego związku z kwalifikacjami zawodowymi, wyraźnie ogranicza ich prawo do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, przy czym ograniczenie to w żaden sposób nie jest proporcjonalne, do wagi interesu któremu służy, a więc praktycznej nauki zawodu.

Dodatkowo, nie można uznać za zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej rozróżnienia sytuacji podmiotu mającego wykształcenie średnie, uzyskane w wyniku ukończenia technikum i podmiotu mającego wykształcenie średnie uzyskane w wyniku ukończenia szkoły policealnej. Przepis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, w stosunku do instruktorów nie mających tytułu mistrza, którzy ukończyli szkołę policealną nie przewiduje bowiem wymogu posiadania świadectwa dojrzałości ( tak jak w przypadku kończących technikum), lecz jedynie dyplom ukończenia tej szkoły. Stosownie do tego zauważyć można, że dyplom ukończenia szkoły policealnej potwierdza, tak jak w przypadku osób kończących technikum, kwalifikacje zawodowe. Jednocześnie tak w przypadku pierwszej jak i drugiej kategorii osób, jego uzyskanie wiąże się z koniecznością zdania egzaminu zawodowego, który przeprowadzany jest w obydwu rodzajach szkół na tych samych zasadach, określonych powołanym wcześniej rozporządzeniem w sprawie warunków i sposobu oceniania (...).

W myśl art. 9, warunkiem kontynuowania nauki w szkole policealnej i uzyskania po jej zakończeniu kwalifikacji zawodowych nie jest przy tym, posiadanie świadectwa dojrzałości. Jak wynika z art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o systemie oświaty, szkoły policealne, przewidziane zostały dla osób posiadających wykształcenie średnie. Zgodnie natomiast z art. 11a ust. 3 ustawy wykształcenie średnie posiada osoba, która poza przewidzianymi w ustawie wyjątkami ukończyła szkolę podstawową lub ponadgimnazjalną, przy czym przez ukończenie szkoły w myśl § 22 rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu oceniania (...), rozumieć należy uzyskanie odpowiednich ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych. W świetle przedstawionych regulacji, przyjąć zatem trzeba, iż w sposób nieuzasadniony przepis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia różnicuje sytuację osób posiadających jednakowy poziom wykształcenia tj. wykształcenie średnie oraz kwalifikacje zawodowe uzyskane na tych samych zasadach, wprowadzając dla jednej kategorii podmiotów wymóg posiadania świadectwa dojrzałości, który to w żaden sposób nie pozostaje w związku z celem instytucji praktycznej nauki zawodu..

Reasumując, w ocenie Sądu uznać należało, iż brak jest związku pomiędzy wprowadzeniem, przepisem § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, omawianego wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a wykonaniem ustawy o systemie oświaty w zakresie określenia kwalifikacji osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. Tym samym uregulowanie to nie mieści się w granicach delegacji ustawowej z art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Ponadto, powoływany przepis rozporządzenia narusza zawartą w art. 32 Konstytucji zasadę równości wobec prawa, poprzez ograniczenie uprawnienia, osób posiadających kwalifikacje zawodowe uzyskane na skutek ukończenia technikum, do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, w związku z wprowadzeniem w zakresie tej kategorii osób wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a przez to stoi w sprzeczności także z art. 2 Konstytucji

Z regulacji art. 178 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którą sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom, wynika dla sądu obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów rozporządzenia, które uznaje za sprzeczne z ustawą lub z Konstytucją. W związku z uznaniem, że zastosowany w rozpoznawanej sprawie przepis narusza Konstytucję Sąd odmówił zatem zastosowania przepisu wykonawczego. Jednocześnie dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem, nie mógł stwierdzić legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.