Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 304/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ekshumacji zwłok 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], 2. zasądza od Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu na rzecz skarżącego M. Z. kwotę [...] złotych ( [...] ) tytułem zwrotu kosztów sądowych. 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.


UZASADNIENIE

Przeniesienie zwłok X.X., [...], na Cmentarz Zasłużonych [...] w celu uczczenia Jego pamięci w związku z obchodami [...]. rocznicy wybuchu Powstania [...], zainicjowały władze miasta i województwa. Wniosek o wydanie zgody na ekshumację zwłok X.X., pochowanego na Cmentarzu [...], i przeniesienie ich na Cmentarz Zasłużonych [...] [...], został złożony [...] kwietnia 2009 r. przez krewnego VIII stopnia w linii bocznej Y.X.. Wnioskujący (po pouczeniu go, że za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w prowadzonym przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w [...] (dalej – SANEPID) postępowaniem grozi kara pozbawienia wolności do lat trzech, z tytułu art. 233 §1 Kodeksu Karnego) oświadczył, że we wniosku podani zostali wszyscy członkowie rodziny, którym art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2000 r. Nr 23, poz. 295, ze zm., dalej – ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych) przyznaje prawo do pochowania zwłok: 1) pozostały małżonek, 2) krewni zstępni, 3) krewni wstępni, 4) boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, 5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Do wniosku załączone zostało oświadczenie z dnia [...].04.2009 r. podpisane przez Y.X.ego, pismo skierowane do Dyrektora Wydziału Poltyki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego zawierające w załączeniu zgodę na ekshumację zwłok X.X., podpisaną przez "seniora rodu" Z.X..

Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej – PPIS) zezwolił na ekshumację zwłok X.X. z cmentarza komunalnego [...] na Cmentarz Zasłużonych [...] [...].

Dnia [...].09.2009 r. do PPIS wpłynęło pismo Państwa A., B. i C. Z. z informacją, iż są najbliższą żyjącą rodziną X.X. i jego żony A.X., zd. D., nie wyrażali zgody na ekshumację i nie zostali poinformowani o zamiarze przeprowadzenia ekshumacji. W ww. piśmie Państwo Z. zwrócili się z wnioskiem o ujawnienie nazwiska osoby, która złożyła wniosek o wydanie zgody na ekshumację oraz o wstrzymanie wszelkich działań, do chwili wyjaśnienia prawnych aspektów zaistniałej sytuacji, stwierdzając, że spory powstałe między członkami rodziny rozpoznaje Sąd, decydując o sposobie rozwiązania konfliktu.

Pismem nr [...] z dnia [...].09.2009 r. PPIS poinformował Państwa Z., iż wniosek nie może zostać rozpatrzony, ponieważ ww. nie byli stroną przeprowadzonego postępowania oraz iż przysługują Im środki prawne przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego, jeśli nie brali udziału w postępowaniu bez własnej winy.

W dniu [...].10.2009 r. do PPIS wpłynął wniosek B.Z. (dalej – skarżący) reprezentowanego przez pełnomocnika, o udostępnienie akt postępowania administracyjnego, które zostało przeprowadzone bez udziału osób wskazanych w art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, a zarazem bez ich wniosku. W uzasadnieniu wniosku podano, iż skarżący, jako krewny zmarłego, był stroną postępowania, co skutkowało koniecznością zawiadomienia go o toczącym się postępowaniu oraz udostępnieniu akt sprawy.

Pismem nr [...] z dnia [...].10.2009 r. PPIS ponownie poinformował o braku możliwości wglądu do akt zakończonego postępowania, ponieważ skarżący nie był stroną toczącego się postępowania.

Pismem z dnia [...].10.2009 r. skarżący wniósł zażalenie na decyzję o odmowie udostępnienia akt. W uzasadnieniu skarżący przytoczył art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm., dalej - kpa), zgodnie z którym organ administracji obowiązany jest udostępnić stronie akta postępowania. skarżący powołał się również na uzasadnienie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].06.2005 r., [...], opublikowanego w Orzecznictwie w Sprawach Samorządowych rok 2005, Nr 4, poz. 90, str. 45 w kwestii tego, kto jest stroną postępowania. Powołał się także na art. 145 § 1 pkt 4 kpa, który przewiduje możliwość wznowienia postępowania w przypadku, gdy strona nie brała udziału w toczącym się postępowaniu w sprawie. Według skarżącego, ograniczenie prawa do udostępnienia akt sprawy jedynie stronom biorącym udział w postępowaniu, jest sprzeczne z art. 73 § 1 kpa.

W odpowiedzi na pismo skarżącego, PPIS pismem z dnia [...].11.2009 r. poinformował, iż w kwestii odmowy udostępnienia akt sprawy nie została wydana decyzja, od której przysługiwałoby stronie odwołanie,

Pismem z dnia [...].11.2009 r. skarżący zawnioskował o wznowienie postępowania w sprawie ekshumacji zwłok X.X., powołując się na art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Jednocześnie, pismem z dnia [...].11,2009 r. skarżący wniósł skargę na bezczynność PPIS w toku prowadzonego postępowania mającego na celu udostępnienie skarżącemu akt postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją [...] z dnia [...] r.

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej – WWSI) uznał skargę za zasadną (pismo z dnia [...].01.2010 r.), gdyż zgodnie z art. 123 kpa, organ I instancji w toku postępowania winien wydać w sprawie postanowienie, tymczasem PPIS dwukrotnie odpowiedział skarżącemu pismem ([...] z dnia [...].09.2009 r. oraz [...] z dnia [...].10.2009 r.). Ponadto, zgodnie z art. 74 § 2 kpa, odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Ponadto organ wskazał, iż postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 124 § 2 kpa), przy czym organ administracji może odstąpić od uzasadnienia w takim zakresie, w jakim mogłoby to spowodować ujawnienie tajemnicy państwowej albo ze względu na interes bezpieczeństwa państwa lub porządek publiczny (art. 107 § 5 w związku z art. 126 kpa). Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 października 2008 r., II SA/Ol 314/2008 organ wskazał, iż forma postanowienia o odmowie dostępu do akt sprawy powinna zostać zachowana również w sytuacji, kiedy z wnioskiem o udostępnienie akt występuje podmiot nie będący stroną postępowania.

W kolejnym piśmie, również datowanym na [...].11.2009 r., skarżący, za pośrednictwem radcy prawnego, wezwał PPIS w trybie art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) do usunięcia naruszenia prawa i udostępnienia akt zakończonego postępowania.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, PPIS w piśmie z dnia [...].12.2009 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko co do możliwości udostępnienia Panu B.Z. akt postępowania w sprawie ekshumacji zwłok X.X., zakończonego decyzją administracyjną [...] z dnia [...] r.

Jednocześnie na wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego, PPIS wydał postanowienie [...] z dnia [...].12.2009 r. o wznowieniu postępowania.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...].12.2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie ekshumacji zwłok X.X., wznowione postanowieniem z dnia [...].12.2009 r. oraz wezwał skarżącego jako stronę do wystąpienia do sądu powszechnego w celu ustalenia, komu przysługuje prawo do ekshumacji zwłok X.X., w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż organem właściwym do rozstrzygnięcia sporu w przedmiocie tego - komu przysługuje prawo do ekshumacji zwłok X.X. – jest sąd powszechny. Organ wskazał, iż z treści pisma skarżącego z dnia [...].11.2009 r. wynika, że w zakończonym postępowaniu w sprawie ekshumacji zwłok X.X., nie brały udziału wszystkie strony postępowania oraz że między stronami może istnieć spór co do tego, komu przysługuje prawo do ekshumacji.

W związku z wydanymi postanowieniami, skarżący otrzymał możliwość zapoznania z aktami sprawy, z zastrzeżeniem, że ww. postanowienia nie rozstrzygają istoty sprawy ani też zasadności przyczyn wznowienia, a stanowią jedynie podstawę do przeprowadzenia postępowania w tym zakresie.

Pismem z dnia [...].01.2010 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie PPIS z dnia [...] grudnia 2009 roku, znak: [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu strona powołała się na art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Zdaniem skarżącego, organ I instancji winien, zgodnie z art. 151 § 1 kpa, przeprowadzić postępowanie i stwierdzić czy doszło do naruszenia art. 145 § 1 kpa oraz wydać w tej kwestii decyzję uchylającą lub też odmawiającą uchylenia pierwotnej decyzji. Skarżący podniósł również, iż przedmiotem postępowania organu I instancji powinno być tylko zbadanie czy skarżący brał udział w zakończonym postępowaniu, powinien mu przysługiwać status strony tego postępowania oraz czy brak udziału w postępowaniu nastąpił nie z jego winy. Z kolei dla ewentualnego uchylenia decyzji nie ma znaczenia ustalenie, komu przysługiwało prawo do pochowania zmarłego. Zdaniem skarżącego, art. 10 § 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych jasno określa, komu przysługuje to prawo, tym samym rolą organu administracji jest jedynie ustalenie, w jakim stopniu uprzywilejowane są osoby występujące z przeciwstawnymi żądaniami i przyznanie prymatu osobie uprzywilejowanej w stopniu wyższym, czego można dokonać na podstawie odpisów aktów Urzędu Stanu Cywilnego, bez konieczności występowania do sądu powszechnego.

Postanowieniem [...] z dnia [...].02.2010 r. WWIS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia skarżącego na postanowienie PPIS z dnia [...] grudnia 2009 roku, znak: [...]. Zarówno organ I, jak i II instancji, omyłkowo odczytały datę dostarczenia zaskarżonego postanowienia PPIS jako [...].12.2009 r. Ponieważ zażalenie opatrzono datą [...].01.2010 r., organ II instancji uznał, że zostało ono wniesione po upływie terminu 7 dniu, przewidywanego przez kpa na wniesienie zażalenia.

W skardze z dnia [...].02.2009 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia WWIS z dnia [...].02.2010 r., znak: [...]. W uzasadnieniu Strona podała, iż przedmiotowe postanowienie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...].12.2009 r. po dwukrotnym awizowaniu przesyłki. Na powyższe Pełnomocnik załączył do skargi kserokopię koperty, w której doręczono postanowienie

Wyrokiem z dnia 01.09.2010 r., sygn. akt IV SA/Po 232/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie WWIS nr [...] z dnia [...].02.2010 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Pismem [...] z dnia [...].12.2010 r. WWIS powiadomił skarżącego za pośrednictwem pełnomocnika o przystąpieniu do rozpatrywania zażalenia z dnia [...].01.2010 r.

Postanowieniem z dnia [...].01.2011 r. nr [...] WWIS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny w sprawie i wskazał, iż ewentualny spór miedzy osobami, którym przysługuje prawo pochowania zwłok i prawo do ekshumacji, nie może być rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym. Prawo pochowania osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji oraz pamięć o niej stanowią dobro osobiste, do ochrony którego powołany jest sąd powszechny cywilny. Tak więc, rozstrzygnięcie sporu pomiędzy osobami uprawnionymi stanowi w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego zagadnienie wstępne. W takim przypadku organ administracji zawiesza postępowanie. Jednocześnie, zgodnie z art. 100 § 1 kpa, organ administracji, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, występuje do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. Postanowieniem [...] z dnia [...].12.2009 r. PPIS zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie ekshumacji zwłok X.X., wznowione postanowieniem [...] z dnia [...].12.2009 r. oraz wezwał skarżącego jako stronę do wystąpienia do sądu powszechnego w celu ustalenia, komu przysługuje prawo pochowania (ekshumacji) zwłok X.X., w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. W chwili złożenia wniosku przez Państwa Z. o ujawnienie nazwiska osoby, która złożyła wniosek o wydanie zgody na ekshumację zwłok X.X., decyzja PPIS z dnia [...] kwietnia 2009 r., znak: [...], zezwalająca na ekshumację zwłok, była już wykonana, a zwłoki zostały przeniesione na Cmentarz Zasłużonych [...]. Okoliczności, które wyszły na jaw w dniu złożenia wniosku przez Państwa Z., wskazywały na istnienie sporu co do miejsca pochówku między osobami uprawnionymi do pochowania zmarłego i ekshumacji, a w takim przypadku organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie posiadają kompetencji do rozstrzygania podobnego sporu. Organ stwierdził, iż (bez względu na uchybienia proceduralne PPIS, jak odmówienie stronie dostępu do akt zakończonego postępowania), bezspornie w niniejszej sprawie istnieje zagadnienie wstępne, którego rozstrzygnięcie należy do sądu powszechnego. PPIS nie jest uprawniony do rozstrzygania, komu z kręgu osób wymienionych w art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych przysługuje prawo do pochowania i ekshumacji zwłok, w przypadku istnienia konfliktu pomiędzy tymi osobami. Odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 listopada 2008 r. (II SA/Ol 809/08) organ podkreślił, iż spór o miejsce pochówku osoby zmarłej nie może być rozstrzygnięty przez organ administracji, a jedynie przez sąd powszechny. Rozstrzygnięcie sporu przed sądem cywilnym jest zagadnieniem wstępnym i uzasadnia zawieszenie postępowania administracyjnego.

Skargę na powyższe postanowienie WWIS z dnia [...].01.2011 r. Nr [...] wniósł przez pełnomocnika skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Jako uzasadnienie powyższego strona podnosi, iż z wnioskiem o ekshumację X.X. wystąpił Z.X., który wskazał, że jest krewnym w linii bocznej VIII stopnia oraz powołał się na brak żyjących zstępnych i wstępnych, krewnych w linii bocznej do 4. stopnia pokrewieństwa oraz powinowatych. Zdaniem skarżącego, wnioskujący o zgodę na ekshumację nie należy do osób wymienionych w art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Ponadto, skarżącemu nie jest znane pokrewieństwo wnioskodawcy ze zmarłym. Ojciec wnioskodawcy sporządził drzewo genealogiczne, jednakże nie zawiera ono nazwiska ani samego wnioskodawcy, ani jego ojca. Tymczasem skarżący jest wnukiem siostry zmarłego X.X. i jego zdaniem, skoro nie można stwierdzić pokrewieństwa wnioskującego, nie można też uznać, że spór pomiędzy osobami obcymi powinien rozstrzygnąć sąd powszechny.

skarżący zarzucił organowi II instancji, iż ten - mimo możliwości ustalenia pokrewieństwa wnioskodawcy oraz skarżącego w stosunku do zmarłego - nie przeprowadził postępowania dowodowego, mającego na celu ustalenie prawdziwości oświadczeń stron co do pokrewieństwa.

Zdaniem skarżącego, do zakresu kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej należą sprawy dotyczące pochówku zmarłego oraz organ ten jest zobligowany do podejmowania określonych decyzji i rozstrzygania problemów prawnych.

skarżący podnosi, iż przepisy określone w art. 23, art. 24 oraz art. 448 Kodeksu cywilnego nie mogą być podstawą żądania ustalenia, którego jedyną podstawą mogłoby być ewentualne powództwo na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, jednakże powództwo w tym trybie nie dotyczy dóbr osobistych. W tej sytuacji sąd zmuszony byłby rozstrzygnąć, komu przysługuje prawo do pochowania zmarłego, biorąc pod uwagę nie przepisy dotyczące dóbr osobistych, lecz jedynie uregulowania z zakresu prawa materialnego administracyjnego, tj. ustawę o cmentarzach i chowaniu zmarłych, a dokładnie art. 10, który wprost określa, komu i w jakiej kolejności przysługuje prawo do pochówku zmarłego, w oparciu o stopień pokrewieństwa w stosunku do zmarłego. Jednakże w tej sprawie, zdaniem skarżącego, wnioskujący o wydanie zgody na ekshumację, tj. Z.X., nie należy do żadnej z kategorii osób wymienionych w art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, a jego oświadczenia co do pokrewieństwa nie zostały potwierdzone żadnymi dokumentami.

W odpowiedzi na skargę organ przytoczył stan faktyczny w sprawie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, iż po otrzymaniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 232/10, WWIS poinformował skarżącego o możliwości zapoznania z aktami oraz przedstawienia dodatkowych oświadczeń i materiałów dowodowych, jednakże strona nie skorzystała z tej możliwości. Organ wskazał, iż nie został poinformowany o istnieniu drzewa genealogicznego, które zostało przedstawione dopiero wraz ze skargą na wydane już postanowienie z dnia [...].01.2011 r.

Odwołując się do zarzutu dotyczącego kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej organ stwierdził, iż ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851, z późn. zm.), określająca zadania i kompetencje organu, nie stanowi, by do zakresu jej kompetencji należały sprawy dotyczące rozstrzygania sporów co do pochówku zmarłego.

W niniejszej sprawie, zdaniem organu, należy mieć na uwadze, iż skarżący zwrócił się do organu I instancji w momencie, kiedy ekshumacja zwłok X.X. została już dokonana. W związku z powyższym, organ podniósł, iż powstaje pytanie, jaki cel miałoby mieć dalsze wznowienie postępowania. W sytuacji, gdyby decyzja PPIS zezwalająca na przeprowadzenie ekshumacji zwłok nie była jeszcze wykonana, skarżący mógłby wnieść odwołanie od niej do organu II instancji. Wówczas, mając na względzie ujawnione nowe okoliczności, które nie były znane PPIS w chwili wydawania decyzji, organ II instancji najpewniej uchyliłby decyzję zezwalającą na przeprowadzenie ekshumacji. Obecnie jednak przedmiotem postępowania staje się ustalenie, komu przysługuje/przysługiwało prawo do pochówku wraz z prawem do ekshumacji zwłok X.X., w tej zaś kwestii WWIS nie uznaje siebie za organ kompetentny do orzekania, mając na uwadze stanowisko Sądu Najwyższego oraz szereg wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, w tym m.in. wspomniany już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 października 2008 r. (II SA/Ol 314/2008) oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2009 r. (VIISA/Wa 1201/09).

W kwestii interpretacji art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, organ wskazał, iż judykatura zajęła dwa odmienne stanowiska: w wyroku z dnia 7 czerwca 1966 r. (I CR 346/65) Sąd Najwyższy stwierdził, iż przedmiotowa regulacja nie zastrzega na rzecz pewnych osób prawa do pochowania zwłok z pierwszeństwem przed prawem innych osób, natomiast w wyroku z dnia 25 września 1972 r. (II CR 353/72) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że ww. zapis ustawy ustala kolejność osób uprawnionych do pochowania zwłok, stwierdzając, iż prawo pochowania zwłok danej osoby przysługuje osobie wymienionej w dalszej kolejności (np. krewnym w linii bocznej) dopiero wtedy, gdy brak osoby wymienionej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta tego prawa nie chce lub nie może wykonać.

Organ stwierdził, iż pozostawiając poza przedmiotem rozważań powyższą kwestię, nie ma wątpliwości co do tego, że ewentualny spór między osobami, którym przysługuje prawo pochowania zwłok i prawo do ekshumacji, nie może być rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym, ponieważ prawo pochowania zwłok osoby zmarłej (wraz z prawem do ekshumacji) oraz pamięć o niej stanowi dobro osobiste, chronione przepisami prawa cywilnego (art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego), a do ochrony dóbr osobistych powołany jest sąd powszechny cywilny. W związku z tym, zdaniem organu, argumenty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art.1 ust.1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia) w zakresie jego zgodności z prawem, oceniając czy w toku postępowania organ nie naruszył przepisów postępowania i czy zastosował właściwe przepisy prawa materialnego.

Jedną z podstawowych gwarancji procesowych strony w postępowaniu administracyjnym jest zapewnienie jej czynnego udziału w postępowaniu (art.10 kpa). Na organie administracji spoczywa więc w szczególności obowiązek ustalenia kręgu stron postępowania, a następnie zawiadomienia ich o wszczęciu postępowania oraz wezwania do udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego, co wynika z art.61 par 1 kpa. O tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje sama woła, czy subiektywne przekonanie danego podmiotu, ale okoliczność czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby, podmiotu jako "interes prawny". Pojęcie "interesu prawnego" nie zostało zdefiniowane w przepisach kodeksu, doktryna i orzecznictwo przyjmuje, że oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego.

Nie ulega w ocenie Sądu w niniejszej sprawie wątpliwości, iż organy administracji błędnie wydały postanowienie o zawieszeniu postępowania. Przedmiotem postępowania organów ( organu I instancji ) powinno być zbadanie czy wniosek o ekshumację zwłok został złożony i umotywowany prośbą osób uprawnionych do pochowania zwłok, czy osoba składająca taki wniosek ( Z.X. – senior rodu) mieści się w enumeratywnie wyliczonym kręgu osób najbliższej rodziny zmarłego wymienionych w art.10 ust.1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2000 r. Nr 23, poz. 295, ze zm., dalej – ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych, a zatem czy jest to 1) pozostały małżonek, 2) krewni zstępni, 3) krewni wstępni, 4) boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, 5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.), nadto czy skarżący brał udział w zakończonym postępowaniu, czy powinien mu przysługiwać status strony tego postępowania oraz czy brak udziału w postępowaniu nastąpił nie z jego winy. Dowodów w tym zakresie w postępowaniu wznowieniowym organy nie przeprowadziły.

Z kolei dla samego uchylenia orzeczenia nie miało znaczenia ustalenie, komu przysługiwało prawo do pochowania zmarłego. Art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych jasno określa, komu przysługuje to prawo, tym samym rolą organu administracji było jedynie ustalenie, w jakim stopniu uprzywilejowane są osoby występujące z przeciwstawnymi żądaniami i przyznanie prymatu osobie uprzywilejowanej w stopniu wyższym, czego mogły dokonać na podstawie odpisów aktów Urzędu Stanu Cywilnego, bez konieczności występowania do sądu powszechnego. Dopiero w momencie ustalenia, iż wniosek został złożony przez osobę uprawnioną (organ I instancji winien zbadać czy krewny zmarłego w linii bocznej VIII stopnia jest osobą wymienioną w art.10 ust.1 pkt 1 – 5 ustawy o cmentarzach), jak również zbadaniu czy skarżącemu przysługują prawa strony postępowania i zaistnienia w dalszym ciągu sporu co do kwestii ekshumacji, zawiesić postępowanie administracyjne na podstawie art.97 par 1 pkt 4 kpa i pouczyć o właściwości sądu powszechnego. Albowiem ewentualny spór między osobami, którym przysługuje prawo pochowania zwłok i prawo ekshumacji (bo art.15 ust.1 pkt 1 odsyła do art.10 ust.1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych), nie może być rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym. Istotnie prawo pochowania zwłok osoby zmarłej (wraz z prawem do ekshumacji) oraz pamięć o niej stanowi bowiem dobro osobiste, chronione przepisami prawa cywilnego (art.23 i 24 k.c.), a do ochrony dóbr osobistych powołany jest sąd powszechny cywilny, gdzie w drodze procesu osoba uprawniona, której przysługuje prawo ekshumacji może skutecznie domagać się zobowiązania innej osoby uprawnionej do złożenia stosownego oświadczenia woli. Prawo osobiste do zmiany miejsca spoczywania zwłok jest prawem wspólnym wszystkich żyjących członków najbliższej rodziny zmarłego. Z istoty tej wspólności wynika, że do zmiany powyższej wymagana jest zgoda wszystkich uprawnionych (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 16.11.2009r. VII SA/Wa 1201/09, Lex 551939). Pominięcie zaś w tym postępowaniu części osób uprawnionych spowodowało w konsekwencji nie uzyskanie zgody na ekshumację, co stanowiło naruszenie art.15 ust.1 pkt 1 w zw. z art.10 ust.1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd na podstawie art.145 par 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art.152 p.p.s.a., a o kosztach postępowaniana które składają się opłata sądowa w kwocie 100 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 257 zł na postawie art.200 p.p.s.a., i na podstawie przepisu § 18.1 pkt 1 ppkt c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).