Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 56/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151a par. 1, art.225, art. 239 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 935
law: Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw
article: art. 17 ust. 1, ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. sprzeciwu E.P. od decyzji kasatoryjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; 2. zwraca z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz E. P. kwotę 100,00 (sto) złotych, tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od sprzeciwu, zaksięgowaną w dniu 4 stycznia 2021 roku, pod poz. [...]. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania E.P., uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] r. Nr [...] w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] marca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania E.P., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z [...] grudnia 2019 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji ze względu na błędną interpretację art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Ponadto organ I instancji nie ustalił związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez E. P., a koniecznością sprawowana przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną matką.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z [...] kwietnia 2020 r. ponownie odmówił E.P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę H. F. W toku postępowania odwoławczego SKO decyzją z [...] czerwca 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji ze względu na nie ustalenie rozmiaru oraz zakresu sprawowanej przez E.P. opieki nad niepełnosprawną matką, celem określenia czy pozwala ona na podjęcie zatrudnienia, a także na brak dokumentów potwierdzających okres zatrudnienia wnioskodawczyni oraz pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Nie wyjaśniono także, czy rezygnacja z aktywności zawodowej przez E. P. była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad matką, czy też została spowodowana innymi przyczynami, tj. stanem jej zdrowia (depresja).

Decyzją z [...] r. organ I instancji ponownie odmówił E.P. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 4 sierpnia 2020 r. na podstawie krótkiej wizyty w miejscu zamieszkania (z powodu ogłoszonego w kraju stanu epidemii COVID-19), a przede wszystkim na podstawie złożonych przez stronę oświadczeń wynika, że E.P. zamieszkuje z matką H.F., której stan zdrowia uległ pogorszeniu z końcem 2019 r. Opiekuje się matką całodobowo, przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, umawia wizyty lekarskie oraz pomaga przy czynnościach higienicznych. Z powodu zawrotów głowy, bólu kolan (zwyrodnienie stawów kolanowych) oraz bólu krzyża i bioder H. F. nie porusza się samodzielnie po mieszkaniu, nie korzysta samodzielnie z toalety czy prysznica. Nie jest osobą pampersowaną, w nocy przy pomocy córki korzysta z wiaderka postawionego przy łóżku. E.P. podaje matce leki trzy razy dziennie, są to leki nasercowe, neurologiczne, przeciwdepresyjne, a w zależności od potrzeb także leki przeciwbólowe, obniżające ciśnienie krwi czy uspakajające. Ze względu na to, iż ma stany depresyjno-lękowe oraz z obawy, że może włączyć gaz bez potrzeby, pozostaje sama w domu na około godzinę do półtorej. Zainteresowana oświadczyła, że matka w ogóle nie wychodzi na dwór. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że E. P. posiada około trzynastoletni staż pracy. Ostatnią umowę o pracę zawarła na okres od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019 r. zakończoną zwolnieniem lekarskim, które kontynuowała po zakończeniu zatrudnienia do 9 lipca 2019 r. pobierając zasiłek chorobowy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2019 r. odmówił przyznania stronie zasiłku chorobowego od 10 lipca 2019 r. do 26 sierpnia 2019 r. W dniu 30 lipca 2019 r. E. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W oświadczeniu złożonym 2 września 2019 r. stwierdziła, że "zmuszona była do rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad matką". Nie przedłużyła umowy o pracę ze względu na konieczność zapewnienia matce opieki, a choroba wnioskodawczyni (depresja) spowodowana była również przez sytuację zdrowotną matki. Obecnie stan zdrowia E.P. został unormowany farmakologicznie, co pozwala na sprawowanie opieki, na dowód czego dostarczyła zaświadczenie lekarskie z 7 lipca 2020 r. informujące, że odzyskała zdolność do pracy od 10 lipca 2019 r. W celu uzupełnia brakującej dokumentacji w sprawie (świadectw pracy) w dniu 21 sierpnia 2020 r. skontaktowano się telefonicznie z E. P., która poinformowała, że przebywa z matką poza T. i brakujące dokumenty może dostarczyć za około tydzień. W celu wyjaśnienia niezgodności pomiędzy złożonym przez E.P. oświadczeniem, iż matka nie wychodzi wcale z domu, pracownik socjalny 26 sierpnia 2020 r., 31 sierpnia 2020 r. i 4 września 2020 r. udał się do domu H. F., jednak nie zastał tam nikogo. Od sąsiadów uzyskał informację, iż nie widziano E.P. i jej matki. Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy organ I instancji stwierdził, że H. F. nie jest osobą leżącą, jest sprawna umysłowo. Stany lękowe oraz to, że w ogóle nie wychodzi na zewnątrz, nie porusza się samodzielnie po mieszkaniu, jak wynikało z wyjaśnień córki złożonych 4 sierpnia 2020 r., zdaniem organu nie są prawdą, ponieważ 21 sierpnia 2020 r. zainteresowana z matką przebywały poza miejscem zamieszkania. W sprawie nie została zatem spełniona podstawowa przesłanka, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne - rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (niepodejmowanie pracy) spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad bliską osobą niepełnosprawną o określonym stopniu niepełnosprawności. Rozmiar sprawowanej opieki przez E.P. nie jest tak rozległy, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Ze względu na powyższe okoliczności organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji E.P. wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc zarzuty naruszenia: ustawy o ochronie danych osobowych, art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i pominięcie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 476/19 dotyczącego nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego - wiążącego dla organów administracji. Odwołująca wskazała, że niepodejmowanie zatrudnienia było wymuszone przez konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wymaga konieczności stałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Rozmiar tej opieki jest na tyle duży, że uniemożliwia jej podjęcie i wykonywanie pracy zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Stan zdrowia matki pogarsza się wraz z wiekiem i chorobami, co przyczynia się do bardziej wymagającej opieki. Wskazała także na interpretację Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 grudnia 2019 r. zgodnie, z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie tylko osobom, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, ale również w sytuacji niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdy sprawowana jest opieka nad osobą niepełnosprawną. Dlatego, jej zdaniem, niezasadne było żądanie od niej świadectw pracy, dokumentujących historię zatrudnienia. W aktach sprawy organ I instancji dysponował ostatnim świadectwem pracy, a ilość lat pracy i historia zatrudnienia nie powinny mieć wpływu na podjęcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż należało wziąć pod uwagę fakt niepodejmowania zatrudnienia. Podkreśliła, że matka nie opuszcza mieszkania w sposób samodzielny i gdy to nie jest konieczne. Jej zdaniem organ wydający decyzję nie jest uprawniony do podważania stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, który został oceniony i potwierdzony wydaniem orzeczenia o zaliczeniu matki skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem, iż wymaga konieczności stałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jej zdaniem organ I instancji naruszył także przepisy dotyczące ustawy o ochronie danych osobowych na skutek przeprowadzenia "wywiadu" z sąsiadem.

Organ I instancji przy piśmie z 15 października 2020 r. przekazał odwołanie do Kolegium, nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia i zmiany decyzji w trybie art. 132 k.p.a. Do akt sprawy załączono adnotację urzędową z 15 października 2020 r., w której poinformowano o otrzymanej z portalu społecznościowego Facebook informacji, z której wynika, że E.P. przebywała przez 2 tygodnie poza granicami kraju, co wskazuje, że nie sprawowała osobistej opieki nad matką H. F. oraz nieprawdziwość złożonego 4 sierpnia 2020 r. pod odpowiedzialnością karną oświadczenia.

Pismem z 7 grudnia 2020 r. odwołująca odnosząc się do adnotacji urzędowej z 15 października 2020 r. wskazała, że pracownik organu zrobił zrzuty ekranu z jej konta na Facebooku i przesłał je na swoją skrzynkę pocztową. Nadto wpis na Facebooku został zamieszczony 21 września br., pracownik organu obserwując jej profil miał o tym wiedzę wcześniej, jednak przesłał sobie tę informację na swoją skrzynkę mailową dopiero w momencie przekazywania akt sprawy do Kolegium, pozbawiając ją tym samym prawa wypowiedzenia się w tej kwestii. W związku z tym strona oświadczyła, że faktycznie sprawuję opiekę nad matką H. F., tak jak to napisała w oświadczeniu z 4 sierpnia 2020 r., a w sierpniu tego roku przebywała na urlopie, aby zregenerować siły i móc potem należycie sprawować opiekę nad mamą. W czasie jej odpoczynku, córki tak zorganizowały sobie pracę, aby sprawować należytą opiekę nad jej mamą na czas jej nieobecności. Co więcej to one wyszły z pomysłem, aby odpoczęła, wiedząc że przeszła depresję, a także to, ile pracy i wysiłku wkłada w opiekę nad matką. Prawo do odpoczynku osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nie jest nigdzie zakazane przepisami prawa. Nie ma też nigdzie mowy, aby kilkudniowa przerwa w sprawowaniu opieki mogła być podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego czy też jego odebrania w świetle art. 66 Konstytucji RP. Zwróciła także uwagę, że przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, tworzone są specjalne programy pomocowe pn. "Opieka wytchnieniowa", które kierowane są do opiekunów osób niepełnosprawnych, potrzebujących czasowej przerwy w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak zaznaczono we wstępie do programu "osoby sprawujące opiekę nad osobami niepełnosprawnymi żyją w warunkach ciągłego obciążenia psychicznego i fizycznego". W związku z tym, że nie zawsze mają możliwość znalezienia kogoś na zastępstwo "opieka wytchnieniowa może odciążyć ich od sprawowania obowiązków poprzez zapewnienie zastępstwa, dzięki któremu opiekunowie zyskają czas dla siebie" (źródło: Program "Opieka wytchnieniowa" - edycja 2019 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa, marzec 2019 r.). Skarżąca z takiego programu nie musiała akurat korzystać, dzięki pomocy córek, które z trudem wygospodarowały czas, aby móc ją zastąpić. W konsekwencji uważa, że nie dopuściła się żadnego naruszenia obowiązków wynikających ze sprawowania opieki nad matką H. F. i prosi o uznanie odwołania za zasadne.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał regulacje art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 i art. 3 pkt 21 lit a u.ś.r., a następnie stwierdził, że z akt sprawy wynika, że H. F. - wdowa (ur. [...].11.1941 r.) orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w T. z [...] grudnia 2016 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 listopada 2015 r., nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Zatem w rozpatrywanej sprawie spełnione są zatem dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Organ I instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie została spełniona trzecia przesłanka, tj. brak jest związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, wynikającego z art. 17 ust. 1 ustawy. Według Kolegium rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, jak też inne przepisy tej ustawy nie określają precyzyjnie sposobu sprawowania opieki, który uprawniałby do przyznania przewidzianego w nim świadczenia. Stanowi jednak, że musi ona mieć charakter stały lub długotrwały. Przedmiotowa opieka nad osobą niepełnosprawną musi cechować się tak znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Opieka ta związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. sprzątaniu, gotowaniu, itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Konieczne jest zatem ustalenie codziennych konsekwencji stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, w szczególności na ile chory jest samodzielny, czy jest osobą leżącą na stałe, czy może się poruszać samodzielnie lub z pomocą sprzętu rehabilitacyjnego, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw, itp., co wymaga ustalenia w toku ponownego rozpatrywania sprawy. Kwestie te są o tyle istotne, gdyż mają wpływ na ustalenie zakresu (rodzaju) czynności wykonywanych przez skarżącą w związku ze sprawowaną opieką nad matką. W konsekwencji wpływają na ocenę, czy sprawowana przez skarżącą opieka uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej i czy obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Jak stwierdziło SKO, wbrew opinii skarżącej, dla rozpoznania sprawy i oceny wystąpienia związku przyczynowego, o jakim mowa wyżej między niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, nie jest wystarczające oparcie się jedynie na orzeczeniu o niepełnosprawności zawierającym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium przyznało, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2018, poz. 2027), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. Tym niemniej o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. W przedmiotowej zaś sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, gdy już nie pracowała. Skarżąca była zatrudniona do 31 marca 2019 r. (świadectwo pracy z 1 kwietnia 2019 r. wydane przez Urząd Miasta w T.). Umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu na jaki została zawarta. Z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z [...] lipca 2019 r. wynika, że E.P. była niezdolna do pracy z powodu choroby od 17 grudnia 2018 r. do 4 stycznia 2019 r., następnie od 14 stycznia 2019 r. do 11 lutego 2019 r. oraz od 26 lutego 2019 r. do 26 sierpnia 2019 r. Wykorzystała łącznie 182 dni zasiłku chorobowego (do 9 lipca 2019 r.) i z tego względu Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej prawa do zasiłku chorobowego na dalszy okres od 10 lipca 2019 r. do 26 sierpnia 2019 r. Kiedy odmówiono jej prawa do zasiłku chorobowego złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, tj. w dniu 30 lipca 2019 r. Skarżąca w toku postępowania powoływała się na fakt, że nie jest możliwe aby podjęła zatrudnienia, a wręcz zmuszona była z niej zrezygnować w związku z tym, że opiekuje się niepełnosprawną matką, której stan zdrowia ostatnio się pogorszył (oświadczenie z 02.09.2020 r.). Z wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy 18 września 2020 r. i 4 sierpnia 2020 r. wynika, że skarżąca zapewnia matce całodobową opiekę, pomaga we wszystkich czynnościach (toalecie, ubraniu, przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty). Opieka ma charakter stały i nie pozwala na podjęcie zatrudnienia, gdyż stan zdrowia H. F. ulega pogorszeniu. Podał, że H. F. porusza się przy użyciu laski w obrębie mieszkania samodzielnie, podtrzymując się mebli, opuszcza mieszkanie, gdy udaje się do lekarza (wtedy skarżąca ją asekuruje). Potwierdził też, że opieka sprawowana jest prawidłowo. H.F. nie wnosi zastrzeżeń w opiece sprawowanej przez córkę. W wywiadzie środowiskowym z 4 sierpnia 2020 r. wskazano również, że E.P. podtrzymuje matkę podczas poruszania się po mieszkaniu, gdyż samodzielnie nie chodzi, a przy pomocy balkonika boi się chodzić z obawy, że się przewróci. Obecność E.P. jest niezbędna w domu z uwagi na konieczność zapewnienia całodobowej opieki. Nawet krótkie przebywanie córki poza domem wywołuje u jej matki płaczliwość i strach przed zamykaniem drzwi z obawy, że coś się stanie i nie będzie miała udzielonej pomocy. E.P. musi być dyspozycyjna całą dobę i pomimo tego, że mogłaby podjąć pracę, to tego nie robi, aby zapewnić matce opiekę. Nie ma osób, które mogłyby jej w tym pomóc, gdyż nie ma rodzeństwa, a jej córki nie mogą zajmować się babcią, ponieważ prowadzą własne działalności gospodarcze. Szeroko zakres sprawowanej opieki skarżąca przedstawiła także w oświadczeniach złożonych pod odpowiedzialnością karną 4 sierpnia 2020 r.

Organ I instancji nie dał wiary ustaleniom pracownika socjalnego i wyjaśnieniom strony, że matka ma stany lękowe i w ogóle nie wychodzi z domu, jak też, że nie porusza się samodzielnie po mieszkaniu, bowiem 21 sierpnia 2020 r. po kontakcie telefonicznym skarżąca poinformowała, że przebywają poza miejscem zamieszkania, a ponadto mimo wizytowania środowiska 26 i 31 sierpnia 2020 r. oraz 4 września 2020 r. nadal nie zastano nikogo w domu. W konsekwencji uznał, że nie została stwierdzona całkowita niesamodzielność matki skarżącej, a w związku z tym podstawowa przesłanka, jaką jest rezygnacja z zatrudnienia (niepodejmowanie pracy) spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Kolegium nie można przyznać racji organowi I instancji, iż możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki jest całkowicie niesamodzielna. Okoliczność, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą i zupełnie niesamodzielną nie powoduje jeszcze, że opieka sprawowana przez skarżącą nie wymaga zaangażowania w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Istotnym jest zaś ustalenie, czy zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej. Organ I instancji w swej decyzji wyeksponował, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony 4 sierpnia 2020 r., na podstawie krótkiej wizyty w miejscu zamieszkania (z uwagi na ogłoszony w kraju stan epidemii COVID-19), oparto się przede wszystkim na złożonych przez stronę oświadczeniach. Nie podważa to jednak rzetelności przeprowadzonego wywiadu przez pracownika socjalnego. Niewątpliwie wywiad środowiskowy, jest w tego typie spraw istotnym źródłem dowodowym, w trakcie którego pracownik organu pomocowego ma możliwość samodzielnie sprawdzić, w jaki sposób sprawowana jest opieka nad osobą niepełnosprawną i czy faktycznie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia. Z ww. wywiadów środowiskowych, nie wynika, aby pracownik socjalny nie był w stanie w sposób prawidłowy przeprowadzić oceny sytuacji skarżącej i jej matki, w kontekście złożonego przez nią wniosku. W żaden sposób nie zaznaczono w nich, iż oparto się jedynie na złożonych przez stronę oświadczeniach. Dodać trzeba, iż nawet fakt niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i osobistego wykazania spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie może pozbawiać skarżącej prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W celu rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca spełnia kryteria uprawniające go do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy mają bowiem obowiązek ustalenia sytuacji rodzinnej osoby ubiegającej się o jej przyznanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Oznacza to, że organy nie mogą pomijać składanych przez stronę oświadczeń. W prowadzonym postępowaniu zastosowanie znajduje bowiem przepis art. 32 ust. 2 u.ś.r. wskazujący, iż w sprawach nieuregulowanych w u.ś.r. stosuje się przepisy k.p.a. W ocenie Kolegium, nie ma więc przeszkód, by w toku postępowania administracyjnego sięgnąć również do innych środków dowodowych, aniżeli informacje uzyskane od strony i zebrane w trakcie wywiadu środowiskowego, w tym do informacji zamieszczonych przez stronę w portalu społecznościowym. Z tego też względu nie można pominąć także informacji, które wprawdzie zostały przez organ I instancji zgromadzone po wydaniu zaskarżonej decyzji. Z wpisu umieszczonego przez skarżącą na swoim portalu społecznościowym z września br., wynika, że wypoczywała w Tunezji cyt. "byłam w tym hotelu już dwa razy. W tym roku w sierpniu, dwa tygodnie (...)", co niewątpliwie poddaje w wątpliwość złożone przez skarżącą oświadczenia dotyczące sprawowania opieki nad matką, w tym także koniecznego zakresu opieki, a co za tym idzie istnienia bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Skarżąca nie kwestionuje faktu przebywania poza granicami kraju. W oświadczeniu z 7 grudnia 2020 r. złożonym przez skarżącą, po zapoznaniu się z aktami sprawy, przyznała, iż faktycznie w sierpniu br. przebywała na urlopie, a podczas jej nieobecności opiekę nad H. F. sprawowały córki E.P.. Wskazała także, że w czasie jej odpoczynku (po przebytej depresji), tak zorganizowały pracę, aby sprawować należytą opiekę nad babcią. W ocenie Kolegium fakt przebywania przez skarżącą na urlopie przez dwa tygodnie w sierpniu świadczy, że w tym czasie nie sprawowała opieki nad matką. Nie dowodzi to jednak jeszcze, że zaprzestała całkowicie opieki nad matką. Tym samym nie oznacza, że w całości wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie da się go wyprowadzić ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organ I instancji nie podważył bowiem skutecznie złożonych przez stronę oświadczeń, jak i ustaleń dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego. W dalszym zaś ciągu niewyjaśniona pozostaje kwestia faktycznych czynności opiekuńczych, których matka skarżącej wymaga, oraz czy w istocie jest na tyle niesamodzielna, że nie może pozostawać sama w domu dłużej, niż jak podaje strona na ok. 1 - 1,5 h. W związku z powyższymi informacjami zasadne jest ponowne ustalenie, w jakim zakresie inni członkowie rodziny (córki skarżącej) są w stanie pomóc skarżącej w opiece nad matką. Obecne wyjaśnienia strony (oświadczenia z 7 grudnia 2020 r.) kolidują bowiem z wcześniejszą informacją o braku możliwości uzyskania pomocy ze strony córek. W tym zakresie nie można uznać za wystarczające oparcie się jedynie na oświadczeniach strony, ale pomocne, a nawet konieczne mogą okazać się inne środki dowodowe, jak przesłuchanie świadków, bądź odebranie od nich oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zasadne może być również wystąpienie do lekarza prowadzącego o informację o stanie zdrowia pacjenta (matki skarżącej), w kwestii jej samodzielności i wymaganych czynności opiekuńczych, jak i odebranie stosownych wyjaśnień (oświadczeń) w tym względzie od H.F.

W świetle powyższego Kolegium uznało, że organ I instancji nie rozważył wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, jak również nie zebrał pełnego materiału dowodowego i nie poddał go wnikliwej analizie, czym naruszył przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jednocześnie Kolegium nie zgodziło się z zarzutem naruszenia ustawy o ochronie danych osobowych, na skutek przeprowadzenia "wywiadu" z sąsiadem w jej sprawie. Uzyskana przez pracownika socjalnego w związku z próbą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u strony, informacja od sąsiadów strony (nie wskazano tu na konkretnego lokatora), iż nie widziano w tym czasie Pani i jej matki, nie jest wywiadem środowiskowym. Nie znajdują też oparcia zarzuty strony co do ujawnienia przez pracownika socjalnego jakichkolwiek informacji dotyczących prowadzonego w tej sprawie postępowania.

Chybiony jest również zarzut odwołania dotyczący nie uwzględnienia przez organ I instancji wskazanego w odwołaniu wyroku WSA w Gdańsku. Wskazane przez skarżącą orzeczenie Sądu nie dotyczy rozpoznawanej obecnie sprawy z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę i nie ma charakteru wiążącego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a.

W sprzeciwie od powyższej decyzji E. P. wniosła o jej uchylenie w całości i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. F., podnosząc zarzuty naruszenia:

1. przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez brak przyznania przez organ odwoławczy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. F., w sytuacji gdy spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia, w tym także w sytuacji gdy zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej lub zatrudnienia oraz koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką;

2. art. 12 § 1 k.p.a., w sytuacji gdy organ odwoławczy miał podstawy do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

3. art. 138 § 2 k.p.a., poprzez wydanie przez organ II instancji decyzji uchylającej w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, w sytuacji gdy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i orzeknięcia co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Granice sądowej kontroli legalności decyzji kasacyjnej, wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., zostały wyraźnie zawężone przez ustawodawcę na skutek nowelizacji przepisów p.p.s.a., dokonanej mocą art. 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r., poprzez dodanie w dziale III po rozdziale 3 rozdziału 3a w brzmieniu: "Rozdział 3a Sprzeciw od decyzji" art. 64a-art. 64e p.p.s.a. i dodanie po art. 151 art. 151a p.p.s.a.

Zgodnie z art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 64b § 1 p.p.s.a.). W postępowaniu wszczętym sprzeciwem od decyzji przepisu art. 33 nie stosuje się (art. 64b § 3 p.p.s.a.). Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 64e p.p.s.a.). W myśl art. 151a p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (§ 1). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (§ 2). Od wyroku, o którym mowa w § 1, nie przysługuje środek odwoławczy, z tym że na zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie grzywny przysługuje zażalenie (§ 3).

Z powyższego wynika więc, że kontrola decyzji kasacyjnej dokonywana przez sąd administracyjny w ramach sprzeciwu ma wyłącznie charakter formalny i ogranicza się w tym wypadku do zbadania, czy decyzja kasatoryjna organu II instancji została oparta na jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a., aczkolwiek czyni to w kontekście przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Nie odnosi się zatem bezpośrednio do kwestii związanych z innymi zagadnieniami natury pozaprocesowej, łączącymi się z oceną legalności wydanego w postępowaniu administracyjnym aktu.

Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji kasatoryjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. stwierdził, że została ona podjęta z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy niniejszej wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanej normy prawnej przyjmuje się, że decyzja kasacyjna, powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia może być podjęta tylko w sytuacjach, określonych w art. 138 § 2 k.p.a. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w I instancji, nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Taki rodzaj decyzji organu odwoławczego, stanowiący wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Co do zasady bowiem, orzeczenie organu odwoławczego winno mieć charakter reformacyjny (art. 138 § 1 k.p.a.), zaś uprawnienia kasacyjne tego organu, mają charakter wyjątkowy. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji jest dotknięte brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym. Przepis art. 138 § 2 k.p.a. nie będzie miał zastosowania wtedy, gdy materiał dowodowy wymagany do rozstrzygnięcia sprawy zostanie zgromadzony, a kwestią sporną będzie wyłącznie jego ocena. Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną jedynie wówczas, gdy organ I instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadził je w taki sposób, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (vide: wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 264/17 – Lex nr 2314040). Zatem, żeby organ odwoławczy mógł wydać decyzję na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., muszą zostać spełnione dwie przesłanki: po pierwsze - postępowanie przed organem pierwszej instancji prowadzone było z naruszeniem przepisów postępowania, po wtóre - konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wyznaczenie dopuszczalności zakończenia postępowania odwoławczego kasacyjnie wymaga wyprowadzenia naruszenia przepisów postępowania, którego następstwem jest niewyjaśnienie podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy, bez którego nie można sprawy rozstrzygnąć, przy czym nieustalenie istotnych okoliczności faktycznych ma zawsze istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2064/15 – Lex nr 2290811). Zauważyć w związku z tym trzeba, że decyzja organu odwoławczego wydana w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. nie kształtuje stosunku materialnoprawnego, ale stanowi wręcz przeszkodę do jego ostatecznego ukształtowania. Następstwem wydania decyzji kasacyjnej jest powrót sprawy na drogę postępowania przed organem I instancji. Ponowne postępowanie, jakie się będzie przed nim toczyć nie jest jednak dalszym ciągiem ani "przedłużeniem postępowania" odwoławczego. Sprawa wraca do poprzedniego stanu i postępowanie przed organem I instancji toczy się od początku. Na nowo zostaje ustalony stan sprawy, zarówno faktyczny, jak i prawny (vide: wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2219/15 – Lex nr 2315542).

Analiza zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego dowodzi, że przed organem drugiej instancji prowadzone jest postępowanie zainicjowane wnioskiem E.P., który wpłynął do organu pierwszej instancji 30 lipca 2019 r. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką H. F.

Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne według art. 17 ust. 5 nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z przywołanych unormowań wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Dla dokonania prawidłowej wykładni ustawowego zwrotu "nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wskazać trzeba, że zarejestrowanie opiekuna osoby niepełnosprawnej w urzędzie pracy jako osoby poszukującej pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie stanowi okoliczności wykluczającej prawną możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 5 u.ś.r. Zresztą w art. 17 ust. 6 u.ś.r. ustawodawca wprost stwierdził, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem, za osobę nie podejmującą zatrudnienia lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sytuację na rynku pracy. Zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy oznacza przecież gotowość do podjęcia zaoferowanego przez urząd zatrudnienia. Wobec tego na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Kolejnym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest konieczność sprawowania przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Innymi słowy, musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej (długotrwałej) i bezpośredniej opieki nad osobę jej wymagającą. Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji zgromadził kompletny, a zarazem wystarczający materiał dowodowy do dokonania oceny, czy E.P. spełnienia przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą. W materiale aktowym znajduje się bowiem orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] grudnia 2016 r. zaliczające H. F. urodzoną w 1941 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, stopień niepełnosprawności datuje się od 02.11.2015 r. Zgodnie z orzeczeniem H. F. wymaga długotrwałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W toku dotychczasowego postępowania pracownik socjalny przeprowadził również dwukrotnie wywiad środowiskowy ze skarżącą w obecności H. F. - 18 listopada 2019 r. i 4 sierpnia 2020 r. W trakcie wywiadów środowiskowych, zgodnie wytycznymi organu zlecającego jego przeprowadzenie, ustalono: zakres i częstotliwość czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnej mamy, stopień samodzielności osoby wymagającej opieki, od kiedy i z jakich przyczyn skarżąca nie pracuje, czy występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy stanem zdrowia matki a rezygnacją przez wnioskodawczynię z aktywności zawodowej. Wszystkie te ustalenia zostały szczegółowo przedstawione przez skarżącą jak i pracownika socjalnego w formularzach wywiadu środowiskowego. Organ pozyskał również dokumenty związane z dotychczasową aktywnością zawodową E. P. (świadectwa pracy, wydruki PUP). Mając na uwadze oświadczenie skarżącej, iż matka "w ogóle nie wychodzi na dwór" oraz fakt, że w dniu 21 sierpnia 2020 r. E.P. oświadczyła, że przebywa razem z matką poza T., co do którego organ zlecił przeprowadzenie czynności wyjaśniających, stwierdzić trzeba, że wśród przesłanek materialnoprawnych warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego brak obowiązku stałego przebywania w miejscu zamieszkania zarówno przez opiekuna osoby niepełnosprawnej jak i osobę wymagającą opieki. Z całą pewnością nie zostały one sprecyzowane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Ustawowym wymogiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co organ powinien uwzględnić w prowadzonym postępowaniu, jest natomiast, sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki. Obowiązek ten nie może być jednak rozumiany jako sprawowanie opieki w każdej minucie czy każdej godzinie w ciągu doby, bowiem byłoby to sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Nie można bowiem nie dostrzegać tego, że opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony będzie choćby na krótki czas zostawić osobę niepełnosprawną celem zrobienia zakupów czy wykupienia leków.

Reasumując, zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do dokonania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. oceny, czy w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy spełnione zostały przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, czy też przesłanki te nie zostały spełnione, a co za tym idzie czy decyzja organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada prawu. W rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Kasując decyzję organu pierwszej instancji organ odwoławczy uchylił się od rzetelnej, zgodnej z przepisami prawa procesowego, oceny zabranego w sprawie materiału dowodowego, a co za tym idzie od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, które jak była o tym wyżej mowa powinno być zasadą.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie nienależnie uiszczonego wpisu od sprzeciwu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 225 p.p.s.a.

Wyjaśnić należy, że z mocy art. 239 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W rozpatrywanej sprawie skarżąca z mocy prawa zwolniona była z obowiązku uiszczenia wpisu od sprzeciwu, z tego też względu uiszczony przezeń nienależnie wpis podlegał zwrotowi z urzędu.

dc