Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1744/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 709
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisu aktu zgonu I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] września 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego A. S. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. S. jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: Kierownik USC) z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisu aktu zgonu.

Jak wynika z akt sprawy, 7 września 2021 r. A. S. złożył do USC w [...] wniosek o wydanie odpisu zupełnego aktu zgonu W. S., zmarłej [...] października 1976 r. w [...]. W uzasadnieniu wniosku A. S. wskazał, że odpis ten jest przeznaczony do złożenia w sprawie postępowania sądowego o sprostowanie aktu stanu cywilnego W. S. [...], jako wniosek dowodowy wiarygodności zapewnienia spadkowego [...]. Ponadto wyjaśnił, że dla W. S. jest "[...], działającym w interesie prawnym". W toku postepowania Skarżący wykazywał, że akt urodzenia W. S. wymaga sprostowania i uzupełnienia o brakujące dane na podstawie akt stanu cywilnego, stwierdzające zdarzenia wcześniejsze, tj. aktu zgonu K. S. z domu K., małżeństwa A. S. i W. S. z domu K., aktu zgonu W. S.

Kierownik USC w [...], decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r., poz. 735 z późn.zm.; dalej: k.p.a.) i art. 45 ust. 1 ustawy dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 709; dalej: PASC) odmówił wydania żądanego odpisu zupełnego aktu zgonu.

Organ I instancji wyjaśnił, że A. S. nie należy do grona osób uprawnionych, ze względu na pokrewieństwo, do otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego wskazanych w art. 45 PASC, a także nie legitymuje się interesem prawnym w uzyskaniu aktu zgonu W. S.

Kierownik USC wskazał, że A. S. w piśmie z dnia 14 września 2021 r. określa W. S., jako swoją [...], jednak nie jest to zgodne ze stanem prawnym i wprowadza w błąd organ rozpatrujący wniosek. Organ I instancji zaznaczył, że w akcie urodzenia W. S. nie widnieje żadna wzmianka o przysposobieniu go [...], tj. W. S. W aktach zbiorowych urodzenia również nie znajduje się żaden dokument świadczący o przysposobieniu W. S. przez W. S.

Organ I instancji wyjaśnił, że A. S. wywodzi swój interes prawny w uzyskaniu odpisu aktu zgonu W. S. ([...]) z art. 35 PASC. Zdaniem wnioskodawcy żądany akt zgonu z 1976 r. ma stanowić podstawę do sprostowania aktu urodzenia W. S., który został sporządzony w 1956 r. na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...].

Końcowo Kierownik USC wskazał, że jeżeli odpis aktu zgonu W. S. jest niezbędny do postępowania sądowego wówczas Sąd, przed którym toczy się postępowanie wezwie wnioskodawcę o jego przedłożenie. Wezwanie sądowe umożliwi wydanie wnioskowanego odpisu aktu zgonu, gdyż wezwanie to będzie potwierdzało istnienie interesu prawnego w żądaniu uzyskania odpisu na dzień złożenia wniosku.

Od powyższej decyzji A. S. złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie przez organ II instancji co do istoty sprawy w myśl art. 138 k.p.a. A. S. zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w pełni zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jednostronną ocenę materiału dowodowego, skutkującą uznaniem, że wnioskodawca nie ma prawa do odpisu zupełnego aktu zgonu [...] W. S. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że dokumenty urzędowe korzystają z dwóch rodzajów domniemań, tj. domniemania autentyczności dokumentu (pochodzenia od wystawcy) oraz domniemania prawdziwości danych w nich zawartych, jednak oba te domniemania mogą zostać obalone.

Zdaniem A. S. odpis zupełny W. S. został sporządzony w 1956 r. i powinien podlegać szczegółowej weryfikacji pod kątem aktualności danych w nim zawartych.

Wojewoda [...], opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 2, art. 2 ust. 6 i art. 44 ust. 1 pkt 1 PASC, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Na wstępie Wojewoda przytoczył treści art. 1, art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 3, art. 2 ust. 5, art. 2 ust. 6, art. 11 ust. 2, art., 44 ust. 1 i art. 45 PASC. Następnie Wojewoda wyjaśnił, że Kierownik USC ustalił i w wystarczający sposób potwierdził w wydanej decyzji, że A. S. nie jest [...] osoby, której akt zgonu chce uzyskać, a zatem nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do uzyskania żądanego odpisu. Ponadto A. S. nie wykazał swojego interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu zgonu W. S.

Zdaniem Wojewody przedstawione przez skarżącego pismo z Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny w żaden sposób nie dokumentuje interesu prawnego w uzyskaniu aktu zgonu. Skoro A. S. wywodzi swój interes prawny z tytułu toczącej się w sądzie sprawy o sprostowanie aktu urodzenia W. S., winien był dołączyć dokument, w którym sąd go wzywa do przedłożenia odpisu jej aktu zgonu. Wówczas interes prawny byłby niezaprzeczalny. A. S. takiego dokumentu nie przedłożył. Wobec powyższego organ uznał, że nie posiada interesu prawnego do wydania żądanego dokumentu. Wywodzenie przez A. S. interesu w uzyskaniu aktu zgonu W. S. z koligacji rodzinnych, jakie nastąpiły na skutek zawarcia związku małżeńskiego przez [...] A. S., tj. A. S. z W. S., jest błędne. Stosunek jednego z małżonków do krewnych drugiego określa się jako powinowactwo, zatem A. S., jako członek rodziny A. S. stał się powinowatym W. S., co w konsekwencji powoduje uznanie, że jako powinowaty, w świetle art. 45 ust. 1 PASC nie jest uprawniony do uzyskania odpisu jej aktu zgonu.

A. S. wniósł skargę na w/w decyzję Wojewody [...] z [...] października 2021 r. nr [...], w której zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez jednostronną ocenę materiału dowodowego, nieustaleniu wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. A. S. wskazał również, że art. 83 ust. 2 PASC nie wskazuje, że wydanie odpisu aktu stanu cywilnego może mieć miejsce tylko wówczas, gdy przepis szczególny tak stanowi. Wykazanie zatem interesu prawnego w żądaniu uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego, ma polegać na wykazaniu okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu przepisu z którego wprost wynikałby obowiązek przedłożenia aktu stanu cywilnego.

W uzasadnieniu skargi A. S. wskazał, że intencja skarżącego zmierzająca do zweryfikowania, czy do przedmiotowego adoptowania uczestniczki doszło czy też nie doszło (poprzez stwierdzenie naniesienia stosownej wzmianki na akcie urodzenia W. S. bądź stwierdzenia braku takiej wzmianki, jak również wzmianki o osobie zgłaszającej zgon, która jest zazwyczaj członkiem rodziny) jest intencją wynikającą z interesu prawnego skarżącego do uzyskania żądanego aktu "albowiem prowadzi do uzyskania przez skarżącego wiedzy na temat charakteru jego relacji prawnych z uczestnikami postępowania sądowego". Wskazanie interesu prawnego w żądaniu uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego "ma polegać na wykazaniu okoliczności ,które w świetle przepisów prawa materialnego art. 1025 § 2 k.c. i art. 922 § 1 i § 2 k.c. kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu przepisu z którego wprost wynikałby obowiązek przedłożenia aktu stanu cywilnego". Interes prawny polega na tym, że dana osoba działa we własnym imieniu oraz dysponuje roszczeniem o zwolnienie jej z nałożonego obowiązku albo o przyznanie uprawnienia. Posiadanie przez daną osobę (dany podmiot) statusu strony nigdy nie zależy od subiektywnej oceny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 3 § 1, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej ustawa p.p.s.a. - kryterium sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji publicznej stanowi zgodność z prawem. Sprawując tę kontrolę, Sąd w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd uznał, po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną, w ramach której orzekały organy I oraz II instancji stanowił art. 45 ust. 1 PUSC. Zgodnie z tym przepisem, odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy, lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, [...].

Wykazanie zatem interesu prawnego w żądaniu uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego, ma polegać na wskazaniu okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu przepisu, z którego wprost wynikałby obowiązek przedłożenia aktu stanu cywilnego.

Uzyskanie odpisu aktu stanu cywilnego jako dokumentu stanowiącego wyłączny dowód stwierdzonego nim zdarzenia może być uzasadnione interesem prawnym mającym podstawę w różnych płaszczyznach prawa materialnego, np. na gruncie stosunków cywilno - prawnych, a nie tylko na płaszczyźnie stosunków materiałnoprawnych administracyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 19 grudnia 2012 r., IV SA/Wa 1207/11, LEX nr 1698013).

Skarżący w niniejszej sprawie domagał się wydania odpisu aktu zgonu W. S., tj. [...]. Skarżący m.in. za pomocą tego dokumentu dąży do zweryfikowania, czy doszło do przysposobienia jego ojca W. S. przez W. S. - [...] (A. S.). Jak wynikało z wyjaśnień zawartych w pismach procesowych, jak również z oświadczeń złożonych na rozprawie w dniu [...] lutego 2022r., przed Sądem Rejonowym w [...] toczą się obecnie dwa postępowania. Jedno (sygn. [...]) ma dotyczyć sprostowania aktu urodzenia W. S. Drugie natomiast ([...]) ma dotyczyć stwierdzenia nabycia spadku po W. S. Skarżący w celu wykazania swoich praw spadkowych zamierza dowieść, że pomiędzy W. S. a W. S. doszło do stosunku przysposobienia. W tym celu uznaje za konieczne uzyskanie aktu zgonu W. S.

Organy stanęły na stanowisku, że Skarżący z racji tego, że nie jest zstępnym powinien był w celu uzyskania żądanego dokumentu wykazać swój interes prawny. Organy przyjęły, że interesu prawnego Skarżący nie wykazał. Przesłanka interesu prawnego zachodziłaby, gdyby Sąd skierował do Skarżącego wezwanie do przedstawienia odpisu aktu zgonu w ramach toczącego się postępowania. Z racji tego, że skarżący nie przedstawił tego rodzaju wezwania organy przyjęły, że Skarżący interesu prawnego w uzyskaniu żądnego aktu zgonu nie wykazał.

Sąd nie podzielił stanowiska organów, że warunkiem koniecznym do wykazania interesu prawnego przez skarżącego jest skierowanie do strony wezwania z sądu powszechnego do przedstawienia aktu zgonu. Mając na względzie zasadę ochrony danych osobowych i ograniczenie do nic ze względu na prawo do prywatności, zagwarantowane w art. 47 Konstytucji RP należy tego rodzaju sprawy dotyczące wydania odpisów aktu stanu cywilnego rozstrzygać z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności danej sprawy.

Należy uwzględnić, że Skarżący w stosunku do zmarłej, której dotyczy wnioskowany odpis aktu zgonu nie jest osobą "trzecią" w pełnym znaczeniu tego słowa. Nie jest bowiem kwestionowane, że skarżącego z zmarłą łączył stosunek powinowactwa. Jak podkreślał natomiast skarżący, odpis aktu zgonu jest potrzebny w ramach wykazania stosunku przysposobienia pomiędzy jego ojcem a zmarłą na potrzeby dwóch postępowań, w tym postępowania spadkowego.

Należy uwzględnić, że fakt dokonania pełnej adopcji pociąga za sobą nawiązanie daleko idących relacji prawnych pomiędzy osobą adoptowaną a krewnymi osoby adoptującej (art. 121 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, art. 936 § 1 kodeksu cywilnego). Skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego – art. 121 § 4 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zatem wykazanie ww. stosunku przysposobienia bezpośrednio wpływałoby na sferę praw skarżącego, w tym m.in. na zakres praw spadkowych po zmarłej. Intencja skarżącego zmierzająca do zweryfikowania, czy do przedmiotowego przysposobienia jego ojca przez ww. zmarłą doszło czy też nie doszło jest intencją wynikającą z interesu prawnego skarżącego do uzyskania żądanego aktu, albowiem prowadzi do uzyskania przez skarżącego wiedzy na temat charakteru jego relacji prawnych z W. S. Jak wynika z całokształtu wyjaśnień złożonych przez skarżącego, zarówno w trakcie postępowania administracyjnego, jak i na rozprawie, skarżący chciałby uzyskać akt zgonu na potrzeby postępowania sądowego dotyczącego sprostowania aktu urodzenia ojca W. S. oraz postępowania spadkowego po W. S. Postępowanie dotyczące sprostowania aktu urodzenia umożliwić ma dochodzenie praw spadkowych i wykazanie niewiarygodności zapewnienia spadkowego.

Starania o uzyskanie aktu zgonu dla celów postępowania sądowego (o sprostowanie aktu urodzenia oraz postępowanie spadkowe) świadczy o posiadaniu przez skarżącego interesu prawnego, który w niniejszej sprawie przejawia się w potrzebie uzyskania aktu stanu cywilnego, aby móc dochodzić praw majątkowych związanych z tytułem do dziedziczenia po zmarłej W. S. Uzyskanie aktu zgonu, który służyć ma wykazaniu i zweryfikowaniu stosunku pokrewieństwa pomiędzy zmarłą a ojcem skarżącego mieści się w pojęciu interesu prawnego z art. 45 PUSC, gdyż dotyczy wykazania praw majątkowych do masy spadkowej.

Uznając więc, że skarżący wykazał posiadanie interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu zgonu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika USC w [...] z dnia [...] września 2021r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postepowania na podstawie art., 200 P.p.s.a., na które składa się uiszczony wpis sądowy do skargi w wysokości 100 zł.