Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 901/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit. a,  art. 200,  art. 205  par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2019 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz H. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania H. G. od pkt 3 decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r., decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z [...] marca 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy pkt 3 decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 29 grudnia 2008 r. H. G. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. N., Z. N. i E. N. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Następnie do Wojewody [...] zwrócili się E. N. - wnioskiem z [...] czerwca 2009 r. oraz H. C.- wnioskiem z [...] czerwca 2009 r.

Pismami z [...] lipca 2009 r. oraz z [...] listopada 2016 r. Wojewoda [...], stosownie do art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wezwał H. G. do uzupełnienia braków wniosku.

Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił E.N. oraz H. C. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.N., Z.N. i E. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej we [...], dawne woj. [...].

W związku z wniesionym przez strony postępowania odwołaniem Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody [...].

Wojewoda [...], po szczegółowej analizie akt sprawy wszczętej na wniosek H. G., [...] sierpnia 2017 r. rozdzielił dotychczas prowadzone postępowanie pod nr [...] na dwa odrębne: 1) postępowanie nr [...] - dotyczy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. N., Z. N. i E. N. nieruchomości położonej we [...] obejmującej ziemię orną oraz las koło lotniska, 2) postępowanie nr [...] - dotyczy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. N. nieruchomości położonej we [...] - [...] nr [...] (następnie ul. [...]).

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lipca 2018 r. nr [...] uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie spełnia wymogi określone w art. 2, art. 3, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) – dalej zwanej "ustawą" Jednocześnie organ I instancji wezwał Stronę postępowania, w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia, do: 1) dostarczenia aktualnego operatu szacunkowego, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej we [...] przy ul. [...], dawne woj. [...], 2) wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty, 3) wskazania numeru rachunku bankowego, w przypadku wyboru świadczenia pieniężnego.

31 lipca 2018 r. do akt sprawy przedłożono pełnomocnictwo uprawniające r.pr. L.K. do reprezentowania H. G. w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawione poza obecnymi granicami RP.

28 listopada 2018 r. do akt sprawy przedłożono operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego określający wartość nieruchomości pozostawionej we [...] przy ul. [...], dawne woj. [...].

Wojewoda [...] zawiadomieniem z [...] grudnia 2018 r. poinformował stronę postępowania o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2018 r. potwierdził H. G. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.N. nieruchomości poza obecnymi granicami RP położonej we [...] przy ul. [...], dawne woj. [...]. Organ wskazał, iż rozstrzygnięcie dotyczy wyłącznie udziału przysługującego H. G. (wynoszącego 1/3 części) bowiem wobec pozostałych spadkobierców, tj. H. C. i E. N. zapadła już prawomocna decyzja rozstrzygająca o prawie do rekompensaty.

Od powyższej decyzji H.G. złożyła odwołanie w zakresie dotyczącym pkt 3 ww. decyzji Wojewody [...]. W odwołaniu podkreślono, iż organ wojewódzki w sposób błędny i sprzeczny z rozumieniem wskazanym w uchwale NSA z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 uznał, że oświadczenia H. C. i E. N., złożone na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy są nieskuteczne, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego określenia wysokości rekompensaty.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lutego 2019 r., sprostowaną postanowieniem z [...] marca 2019 r., utrzymał w mocy pkt 3 decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 7 ustawy Wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ustawy. Pozytywna ocena ww. przesłanek następuje w drodze postanowienia. W przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy Wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W ocenie organu odwoławczego Wojewoda [...] prawidłowo ustalił, że H.G. przysługiwało prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. N. nieruchomości poza obecnymi granicami RP położonej we [...] przy ul. [...], dawne woj. [...]. Spełniła ona bowiem wymogi określone w art. 2 i art. 3 ustawy.

Kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest natomiast ustalenie skuteczności oświadczeń H. C. i E.N. o wskazaniu H.G. jako osoby uprawnionej do rekompensaty. W odwołaniu pełnomocnik strony podkreślił, iż zgodnie z uchwałą NSA z 9 października 2017 r. sygn. akt l OPS 3/17 złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy skutkuje wszczęciem postępowania również w stosunku do pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy, co w niniejszej sytuacji oznacza, że oświadczenia H.C. i E. N. o wskazaniu są skuteczne i wywołują skutki prawne pomimo okoliczności, że ww. osoby w terminie do 31 grudnia 2008 r. nie wystąpiły ze stosownym wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Minister SWiA podzielił stanowisko zawarte w treści przedmiotowej uchwały NSA. Jego zdaniem kluczowym jest jednak to, że kwestia dotycząca udziałów H. C. i E. N. w prawie do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. N. nieruchomości poza obecnymi granicami RP położonej we [...] przy ul. [...] została poprzednio rozstrzygnięta decyzją Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...] oraz decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] lipca 2012 r. nr [...].

Wyżej wymienione orzeczenia organów zostały wydane przed rozdzieleniem przez Wojewodę [...] postępowania nr [...] i dotyczyły wszystkich nieruchomości objętych zakresem wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione przez M. N., Z. N. i E. N. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...].

Uwzględnienie wskazań dokonanych przez H. C. i E. N. i wydanie decyzji obejmującej całość udziału w prawie do rekompensaty skutkowałoby naruszeniem powagi res iudicatae. Zgodnie z wyrokiem NSA z 28 września 2018 r. sygn. akt l OSK 2017/16 organ administracji, stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 3 kpa, nie może rozpoznać sprawy, która już poprzednio została rozstrzygnięta decyzją ostateczną, bowiem stosownie do tego przepisu, ponownie wydana decyzja byłaby nieważna (res iudicata). Nie może zatem zachodzić tożsamość spraw pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Za tożsame przedmiotowo należy uznać sprawy odnoszące się do tych samych okoliczności faktycznych przy niezmienionym stanie prawnym. Przy czym to nie treść wniosku, lecz to co zostało objęte treścią rozstrzygnięcia organu w decyzji administracyjnej, określa jej tożsamość.

W związku z powyższym Minister uznał, że oświadczenia H. C. i E.N. o wskazaniu H. G. jako osoby uprawnionej do realizacji prawa do rekompensaty nie mogły wywrzeć skutków prawnych.

Stosownie do wyroku NSA z 6 listopada 2014 r. sygn. akt l OSK 2201/14 w świetle przepisów dotychczasowego ustawodawstwa zabużańskiego, w tym przepisów ustawy, konieczne jest, aby także wskazujący byli uprawnieni do rekompensaty gdyż, aby spadkobierca byłego właściciela mienia pozostawionego, będący osobą wskazującą, mógł skutecznie dokonać wskazania, czyli przysporzenia na rzecz innego spadkobiercy, to sam musi być najpierw uprawnionym do otrzymania wartości majątkowej, którą teraz chce rozporządzić. W przeciwnym bowiem wypadku mielibyśmy do czynienia z sytuacją całkowicie niezrozumiałą, a także trudną do zaakceptowania, z punktu widzenia zarówno prawnego, jak i społecznego. Polegałaby ona na tym, że osoba fizyczna, niemająca żadnego tytułu prawnego do domagania się przyznania jej części majątku Skarbu Państwa, miałaby prawo zadecydować o tym, by określona część tego majątku została na własność przyznana innej osobie fizycznej.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2019 r. H. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 3 ust. 2 ustawy poprzez jego nieprawidłową interpretację, niezgodną z rozumieniem wskazanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17, a polegającej na przyjęciu, że złożenie oświadczeń pozostałych osób uprawnionych, w rozumieniu art. 3 ust. 2 zd. 2 ustawy, po 31 grudnia 2008 r., jest nieskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych, co w konsekwencji doprowadziło do przyznania na rzecz H. G. rekompensaty w wysokości 1/3 zamiast 3/3 z 20 % zwaloryzowanej wartości nieruchomości, a w konsekwencji do wydania zaskarżonej decyzji; II. nieprawidłowe uznanie, że w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, podczas, gdy odmowa uznania H.C. i E.N. za stronę, dokonana w 2012 r., nie wpłynęła na pozbawienie tych osób praw do uzyskania rekompensaty, a tym samym nie mogła spowodować niemożności wskazania innej osoby uprawnionej do uzyskania tej rekompensaty. Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o: I. uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania; II. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych wraz z kwotą opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd zwraca uwagę, że wniosek H. G. z 29 grudnia 2008 r. (jednego ze spadkobierców po M. N. c. I.) wszczął postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty m.in. za mienie pozostawione przez babkę wnioskodawczyni M. N. we [...] przy ul. [...].

Postępowanie toczyło się pod nr [...], a obecnie pod nr [...].

W toku tej sprawy zostały złożone (8 września 2016 r.) przez rodzeństwo wnioskodawczyni, tj. H. C. i E. N. (także spadkobierców po M. N. c. I.) oświadczenia z notarialnie poświadczonymi podpisami o wskazaniu H. G. jako osoby uprawnionej do rekompensaty m.in. za mienie pozostawione przez M. N. we [...] przy ul. [...].

Mając zatem na uwadze stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że: 1) termin określony w art. 5 ust. 1 ustawy odnosi się do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, ale nie ma zastosowania do oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy (por. np. wyrok NSA z 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1625/11), 2) złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 ustawy (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17) Sąd uznał, za wadliwe stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że oświadczenia H.C. i E.N. nie były skuteczne z powodu wcześniejszego negatywnego załatwienia wniosków tychże osób o potwierdzenie prawa do rekompensaty ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...], skutkującego wystąpieniem tzw. stanu powagi rzeczy osądzonej.

Uszło uwadze Ministra to, że trzeba odróżnić uprawnienie procesowe do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, który (aby mógł doprowadzić do rozstrzygnięcia sprawy, co do jej istoty) winien być złożony w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy (do 31 grudnia 2008 r.) od uprawnienia o charakterze materialnoprawnym, tj. prawa do rekompensaty przysługującemu wszystkim osobom uprawnionym, które może być przenoszone przez te osoby między sobą poprzez wskazanie, o którym mowa w art. 3 ustawy.

To, że H. C. i E.N. nie złożyli w terminie ustawowym wniosków o potwierdzenie na ich rzecz prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie nie wyklucza tego, że swoje prawa materialne osoby te mogły po 31 grudnia 2008 r. przenieść na siostrę H. G. poprzez złożenie oświadczeń z podpisami notarialnie poświadczonymi o wskazaniu jej jako osoby uprawnionej do rekompensaty.

Sąd zwraca uwagę, że H. C. i E. N. (co wynika z czynności notarialnych poświadczenia własnoręczności podpisów na oświadczeniach) legitymują się dowodami osobistymi, a zatem osoby te musiały posiadać obywatelstwo polskie [art. 4 ust. 1 i art. 5 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1464 ze zm.) w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy].

Wobec tego osoby te jako spadkobiercy spełniający wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy były uprawnione do wskazania siostry H. G. jako uprawnionej do rekompensaty za mienie pozostawione przez M. N. c. I. we [...] przy ul. [...].

Sąd nie podziela stanowiska Ministra, że uostatecznienie się decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r., negatywnie załatwiającej wniosek H.C. i E. N. o potwierdzenie prawa do rekompensaty m.in. za mienie pozostawione przez M.N. c. I. we [...] przy ul. [...], skutkowało definitywną utratą przez rodzeństwo skarżącej prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie i że sytuacja ta stworzyła tzw. stan powagi rzeczy osądzonej.

Sąd zwraca uwagę, że nie ma tożsamości pomiędzy sprawą zakończoną ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r.,, a sprawą zakończoną ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. W obu tych sprawach procedowane i załatwiane były inne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty i inny był krąg stron tych postępowań.

Poza tym Sąd zauważa, że odmowa potwierdzenia H. C. i E.N. prawa do rekompensaty m.in. za mienie pozostawione przez M. N. c. I. we [...] przy ul. [...] podyktowana była względami formalnymi, tj. złożeniem wniosków po terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. W tej sprawie organy orzekające w administracyjnym toku instancji nie uznały, że wnioski H. C. i E.N. w zakresie dotyczącym przedmiotowego mienia były niezasadne z przyczyn merytorycznych, tj. że osoby te nie spełniły przesłanek materialnoprawnych, w szczególności wskazanych w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 ustawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, uznając za nieskuteczne oświadczenia H. C. i E. N. z [...] sierpnia 2016 r. i w związku z tym utrzymując w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r., w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w jej pkt 3, naruszył art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 7 ust. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ponowie prowadzonym postępowaniu Minister weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ odwoławczy uzna za skuteczne oświadczenia H. C. i E. N. z [...] sierpnia 2016 r. o wskazaniu H.G. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie pozostawione przez M.N.c. I. we [...] przy ul. [...].

Minister weźmie pod uwagę art. 138 § 1 pkt 2 kpa i wyda w sprawie decyzję merytoryczno-reformatoryjną, mając na uwadze to, że odwołanie H. G. dotyczy wyłącznie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3 decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego – wpisu sądowego i kosztów działania pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw.z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).