Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 694/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i ust.2b i ust. 8
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 694/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 20 marca 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , Sędziowie:, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r., sprawy ze skargi I. Z., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...]sierpnia 2017 r. nr [...], w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązanie do ich zwrotu, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., , , ,


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. po rozpatrzeniu odwołania I. Z. od wydanej z upoważnienia Marszałka Województwa D., decyzji Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych D. Ośrodka Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2017 r. ([...]), w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako "k.p.a.") oraz art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2b i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.; zwanej dalej "ustawą"), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i - orzekając co do istoty sprawy - ustaliło, że świadczenia rodzinne wypłacone I. Z. - na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]) - za okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., w łącznej kwocie 2202,00 zł, są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i zobowiązało I. Z. do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W uzasadnieniu podało, że I. Z., wnioskiem, który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. dnia 26 października 2010 r" zwróciła się o przyznanie jej zasiłków rodzinnych na dzieci – F. Z. i J. Z. oraz dodatków do zasiłków rodzinnych na dzieci – F. i J., na okres zasiłkowy 2010/2011. Wnioskodawczym podpisała oświadczenie dotyczące podlegania koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru gospodarczego, będące integralną częścią ww. podania. I. Z., podpisując ww. część wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, oświadczyła, m.in., że współmałżonek/drugi rodzic dziecka/dzieci, na które ubiega się o świadczenia rodzinne, nie podlega (-ją) systemowi zabezpieczenia społecznego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Prezydent W., po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]), przyznał I. Z. następujące świadczenia rodzinne:

1) zasiłek rodzinny na dzieci strony – F. i J., w kwocie po 91,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 października 2011 r.,

2) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 na dziecko – F. i J., jednorazowo w kwocie po 100.00 zł,

Marszałek Województwa D. postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. (nr [...]), ustalił, że w sprawie zainteresowanej zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 31 października 2011 r., względem wniosku na okres zasiłkowy 2010/2011, ojciec ww. dzieci i członek rodziny wnioskodawczyni od 1989 r. do października 2010 r. był zatrudniony na terenie N., od listopada 2010 r. do marca 2012 r. pobierał świadczenia z tytułu bezrobocia, a od kwietnia 2012 r. pobiera rentę inwalidzką (co wynika z pisma [...] z dnia 5 grudnia 2013 r., [...]).

Kolegium, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. ([...]), wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]).

Marszałek Województwa D. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. ([...]), odmówił przyznania zainteresowanej dodatku deferencyjnego na dzieci strony F. i J., na okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. W decyzji tej wskazano, że w ww. okresie ustawodawstwo n. ma pierwszeństwo zastosowania.

Pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu - z urzędu - postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 30 września 2011 r.

Następnie opisaną na wstępie decyzją, uznał, że świadczenia rodzinne wypłacone I. Z. - na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]) - za okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., w łącznej kwocie 2202,00 zł. są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i zobowiązał I. Z. do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. określono termin zwrotu ww. należności ("Wpłaty w/w kwot należy dokonać w terminie 7 dni od dnia uostatecznienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy gminy").

Od tej decyzji, nie zgadzając się z nią, odwołała się zainteresowana, wskazując, że:

1) "kwota egzekwowana ode mnie została mi wcześniej potrącona przez urząd n. [...]",

2) mąż od 2002 r. do 2012 r. przebywał w N. na zasiłku dla bezrobotnych. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o umorzenie egzekwowanych kwot".

Do odwołania dołączono sześć załączników (kopii dokumentów sporządzonych w języku n. przez [...]).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpoznając odwołanie powołało art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy i zważyło, co następuje:

Przechodząc do realiów rozpatrywanej sprawy wskazało, że organ pierwszej instancji, po przenalizowaniu. czy w niniejszym przypadku mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnym w rozumieniu któregoś z przepisów art. 30 ust. 2 ustawy, prawidłowo uznał, iż świadczenia rodzinne objęte rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy i zobowiązał I. Z. do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. I. Z., podpisując ww. oświadczenie, wprowadziła bowiem w błąd Prezydenta W.. Ponadto, I. Z. pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, dnia 26 października 2010 r. złożyła również następujące oświadczenie: "[...] oboje z mężem nie pracowaliśmy i nie mieliśmy dochodów [...]". Strona nie poinformowała zatem Prezydenta W. o tym, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w ww. okresie, ojciec dzieci i członek rodziny wnioskodawczyni od 1989 r. do października 2010 r. był zatrudniony na terenie N., od listopada 2010 r. do marca 2012 r. pobierał świadczenia z tytułu bezrobocia, a od kwietnia 2012 r. pobiera rentę inwalidzką (co wynika z pisma [...] z dnia 5 grudnia 2013 r., [...]), co miało istotny wpływ na sposób załatwienia sprawy przyznania jej świadczeń rodzinnych. Strona, swoim postępowaniem, wywoła mylne wyobrażenie o stanie swoich uprawnień do wnioskowanych świadczeń rodzinnych, a przynajmniej się na to godziła. Jeśli I. Z. miała wątpliwość co do treści wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, mogła je niezwłocznie wyjaśnić z pracownikiem zatrudnionym w urzędzie przyjmującym podanie.

Wskazało, że na kwotę 2202,00 zł składają się: wypłacone zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłku rodzinnego, wypłacone w okresie 1 listopada 2010 r. do 30 września 2011 r. na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2010 r.

Kolegium zauważyło, że pomimo powyższych ustaleń i trafnej konstatacji organu pierwszej instancji co do tego. że ww. świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi, nie mogło jednak utrzymać w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Przechodząc do wskazania motywów wydania przez Kolegium decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a. wskazało, że przepisy ustawy nie umocowują organu administracji do określania terminu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest dokonywany niezwłocznie po doręczaniu stronie ostatecznej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Kolegium, mając na uwadze wskazane wyżej naruszenie prawa dokonane przez organ pierwszej instancji, zobligowane było do podjęcia decyzji merytoryczno-reformacyjnej.

Argumentacja przedstawiona w odwołaniu - w świetle powołanych wyżej regulacji - nie mogła być uwzględniona, jako niemająca wpływu na wynik sprawy. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego - w okresie od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. - w sprawie przyznania I. Z. świadczeń rodzinnych zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a ustawodawstwo polskie nie ma pierwszeństwa zastosowania.

Skargę na powyższą decyzję złożyła I. Z.

Powyższej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie faktu, iż:

a) skarżąca w chwili składania wniosku o przyznanie jej świadczeń rodzinnych, składała także oświadczenia, będące załącznikiem do tego wniosku, z których wnikało, że w jej przypadku mogą mieć zastosowanie przepisy o podleganiu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru gospodarczego i tym samym należy uznać, że zainteresowana poinformowała Prezydenta w sposób należyty o tym fakcie, a co za tym idzie Prezydent Miasta posiadał informację, że w przypadku strony istnieje prawdopodobieństwo zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co najmniej od dnia 2.11.2009 r. czyli już w chwili wydawania uchylonej obecnie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczeń rodzinnych za okres 2009/2010.

b) skarżąca oświadczając, iż ani ona, ani jej mąż - w roku 2008 nie mieli dochodów, nie miała zamiaru wprowadzenia organu prowadzącego w błąd, gdyż według wiedzy zainteresowanej, jej mąż w okresie od 2002 do 2012 przebywał na zasiłku dla bezrobotnych, a ponadto strona w chwili składania wniosku była przekonana o tym, że pod pojęciem dochód mieści się tylko wynagrodzenie za pracę.

c) nie zbadanie przez organy rozbieżności pomiędzy informacjami uzyskanymi od skarżącej a informacją z [...] odnośnie okresu zatrudnienia F. Z. na terenie N. w okresie od 1989 r. do października 2010 r.

d) nie uwzględnienie faktu że ograny n. wypłacając stronie świadczenia rodzinne za okres 2009/2010 pomniejszyły je o wysokość tych świadczeń, jakie skarżąca uzyskała w tym okresie na trenie Polski, na dowód czego skarżąca przedkładała szereg dokumentów, załączając je do swojego odwołania.

2. naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 28.11.2013 r. o świadczeniach rodzinnych, gdy faktycznie w przedmiotowej sprawie winien mieć zatem zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt. 3 w/w ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia uznaje się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o:

1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania,

2. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Oznacza to między innymi, że Sąd nie może w ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem ograniczyć się do zarzutów sformułowanych w skardze ale także wadliwość kontrolowanego aktu podnieść z urzędu.

Kontrola zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej zasad daje podstawy do uznania, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] uchylająca zaskarżoną decyzję zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych D. Ośrodka Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2017 r. ([...]) w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i orzekająca co do istoty sprawy; ustalająca: że świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej – na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. – za okres od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., w łącznej kwocie 2.202,00 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i zobowiązujące skarżącą do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Podstawę materialno-prawną wskazanych wyżej decyzji stanowił art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) – dalej ustawa. Stanowi on: osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1). Za niezależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: (...) 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (ust. 2 pkt 2).

Z powołanego przepisu wynika, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie przesłanek, o których stanowi wskazana norma prawna. Niezbędne jest zatem ustalenie, że strona uzyskała świadczenie na skutek świadomego wprowadzenia organu w błąd poprzez przedłożenie sfałszowanych dokumentów, złożenia nieprawdziwych zeznań lub też w inny sposób. Wprowadzenie w błąd musi dotyczyć okoliczności istotnych dla przyznania prawa do świadczenia pieniężnego. Z omawianego przepisu wynika, że dla oceny zaistnienia nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, jej wina w sensie subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu opartym na wymienionym wyżej przepisie organ zobowiązany jest ustalić, czy nieuprawnione pobranie nastąpiło z winy strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego świadczenia (patrz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.03.2014 r., sygn. akt WSA/Po 969/13, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15.02.2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 572/16, wyrok NSA z dnia 14.06.2017 r. sygn. akt I OSK 751/16).

Ostatecznie należy uznać, że "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości lub określone działania. Przyjmuje się, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak również osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09, z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt I OSK 554/14).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2013 r. I OSK 1529/12 wyraził pogląd, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa to jest, czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc na powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom art. 8 i 9 k.p.a. Sąd podziela powyższy pogląd.

Orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje ponadto, że o prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależytego pobrania świadczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2010 r., II UK 149/10, wyrok WSA w Opolu z dnia 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15.06.2016 r., II SA/Go 398/16).

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy przypomnieć należy, że organy stanęły na stanowisku, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wnioskodawczyni podpisując oświadczenie z dnia 26 października 2010 r. wprowadziła Prezydenta W. w błąd. Polegał on na tym, że nie poinformowała Prezydenta W. o tym, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W wyżej wymienionym bowiem okresie ojciec dzieci na które skarżąca otrzymała świadczenia od 1989 r. do października 2010 r. był zatrudniony na terenie N., od listopada 2010 r. do marca 2012 r. pobierał świadczenie z tytułu bezrobocia a od kwietnia 2012 r. pobiera rentę inwalidzką. Informacje co do sytuacji zawodowej męża wnioskodawczyni organ powziął jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji z pisma znajdującego się w aktach sprawy nadesłanego przez [...] z dnia 5 grudnia 2013 r. Jest to pismo sporządzone w całości w języku n., w aktach administracyjnych brak jest tłumaczenia powyższego pisma na język polski. Dodać w tym miejscu również należy, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się także dalsze dokumenty sporządzone w języku n., bez tłumaczenia, które w ocenie skarżącej dowodzą, iż nie jest osobą zobowiązaną do zwrotu pobranego świadczenia w oparciu o decyzję z dnia 26 listopada 2010 r., gdyż instytucja n. wypłacająca świadczenie na dzieci potrącała, po przeliczeniu według aktualnego kursu euro, świadczenia pobrane w Polce, za konkretny miesiąc. Strona twierdziła także, że ustalenia dokonane przez organ, a dotyczące sytuacji zawodowej jej męża na terenie N. są nieprawidłowe, gdyż od września 2002 r. do marca 2012 r., czyli w okresie objętym omawianym świadczeniem był on objęty systemem n. pomocy społecznej, a następnie pobierał rentę inwalidzką.

Rozważając zarzut wprowadzenia przez skarżącą organu w błąd i mając na uwadze przedstawione wyżej rozumienie tego pojęcia i znaczenia właściwego pouczenia osoby zainteresowanej należy przede wszystkim odnieść się do punktu 3 część VII wniosku z dnia 26 października 2010 r. oraz złożonego przez skarżącą oświadczenia z tej samej daty.

Punkt 3 część VII wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego brzmi następująco:

Oświadczam, że:

"- nie podlegam systemowi zabezpieczenia społecznego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

- współmałżonek/drugi z rodziców dziecka/dzieci, na które ubiega się o świadczenia rodzinne nie podlega systemowi zabezpieczenia społecznego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W przypadku podjęcia przeze mnie/przez drugiego z rodziców pracy w kraju Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego zobowiązuję się do niezwłocznego poinformowania o tym fakcie organu właściwego."

Ostatnie zdanie zostało napisane "wytłuszczonym drukiem".

Drugie oświadczenie – sporządzone przez zainteresowaną na odrębnym druku w dniu 26 października 2010 r. brzmiało:

"W 2009 r. oboje z mężem nie pracowaliśmy i nie uzyskaliśmy dochodów, dlatego nie rozliczaliśmy się z Urzędem Skarbowym. Nadal nie pracujemy. Jesteśmy zarejestrowani w PUB bez prawa do zasiłku. O każdej zmianie sytuacji będziemy na bieżąco informować MOPS."

Oceniając powyższe oświadczenia strony z dnia 26 października 2010 r. – należy przede wszystkim zauważyć, że oświadczenia zawarte we wniosku wypełnionym przez zainteresowaną jest jednocześnie pouczeniem, zawiera bowiem informację w jakich okolicznościach mąż/i wnioskodawczyni podlegają koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej. Zacytowany tekst podpisanego przez skarżącą pouczenia jest niezrozumiały, nie wyjaśnia w jakich okolicznościach strony podlegają koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku wyjazdu w granice Unii Europejskiej. Ostatnie zaś zdanie jest wręcz mylące. Przede wszystkim pokreślenie tego zdania – jego pogrubienie – wskazuje, że ma ono najistotniejsze znaczenie dla rozumienia tego punktu (punktu 3). Mówi się w nim o podjęciu pracy przez rodziców lub jednego z rodziców i obowiązku powiadomienia Urzędu o tym fakcie. Niewątpliwie można z powyższego zdania odczytać, że zatrudnienie/podjęcie pracy jest czynnikiem, który włącza rodzinę skarżącej do "koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Jak wcześniej stwierdzono skarżąca podkreśla, powołując się między innymi na pismo urzędu n. z dnia 5 grudnia 2013 r., że jej mąż, w istotnym dla sprawy okresie, nie podejmował pracy/nie pracował.

W tym samym "duchu" napisane jest drugie oświadczenie dodatkowo złożone przez stronę.

Według Sądu treść podpisanych przez skarżącą oświadczeń z dnia 26 października 2010 r. nie daje podstaw do uznania, że posiadała świadomość, iż sytuacja w jakiej pozostaje podlega "koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego."

W tekście pouczenia brak jest bowiem odniesienia się do takiej sytuacji, w jakiej pozostawała skarżąca.

Odwrotnie podkreśla się fakt zatrudnienia.

Ostatecznie należy uznać, że w świetle zebranego w aktach administracyjnych materiału organ nie uprawdopodobnił, że skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd chcąc uzyskać korzyść majątkową. Zresztą skarżąca podnosiła, że świadczenia rodzinne nie były "dublowane"; urząd n. pomniejszył świadczenia rodzinne o świadczenia wypłacone w Polsce.

W tych okolicznościach należy uznać, że organy nie ustaliły w sposób należyty, że istnieją przesłanki do żądania zwrotu pobranych przez skarżącą zasiłków rodzinnych, uchybiając przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd dodatkowo podnosi istotną dla sprawy okoliczność dotyczącą zbierania materiału dowodowego i wyprowadzenia z niego wniosków. Według Sądu organy w tym zakresie uchybiły między innymi ogólnym zasadom postępowania określonym w art. 8 i art. 9 k.p.a.

Zgodnie z tymi przepisami organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Tymczasem w aktach sprawy znajdują się dokumenty sporządzone w języku n., nie przetłumaczone w oparciu o treść których organ dokonuje ustaleń stanu faktycznego, któremu zresztą zaprzecza skarżąca. Dotyczy to okresu zatrudnienia męża zainteresowanej na terenie N. Chodzi tu przede wszystkim o pismo [...] z dnia 5 grudnia 2013 r., [...], a także nieprzetłumaczone informacje dotyczące wypłat świadczeń rodzinnych za cały okres pobytu męża zainteresowanej na terenie N.

Takie działanie organu narusza przede wszystkim art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.).

Przepis ten mówi, że język polski jest językiem urzędowym: (...) 2) organów jednostek samorządu terytorialnego i podległych im instytucji w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne, 3) terenowych organów administracji publicznej; 4) instytucji powołanych do realizacji zadań publicznych; 5) organów instytucji i urzędów podległych organom wymienionym w pkt 1 i w pkt 3, powołanych do realizacji zadań tych organów, a także organów państwowych osób prawnych w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne; (...).

Z przepisu powyższego wynika zatem, że język polski jest językiem urzędowym również organów orzekających w przedmiotowej sprawie. Oznacza to, że wszystkie czynności procesowe dokonywane są w języku polskim. Do czynności tych zalicza się czynności dokonywane ustnie, lecz także prowadzenie w tym języku pełnej dokumentacji postępowania, zwłaszcza posługiwania się w postępowaniu tłumaczeniami dokumentów. Dokument sporządzony w języku obcym musi być zgodny z prawem. Niezgodność z prawem, w tym wypadku, oznacza naruszenie obowiązku stosowania języka polskiego przy przyjęciu za dowód dokumentu sporządzonego w języku obcym i dokonanie jego oceny. Na organie ciąży obowiązek zapewnienia, aby całość czynności dokonywana była w języku polskim niezależnie od tego, czy dokument w języku obcym jest pozyskany przez organ, czy też złożony przez stronę (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2006 r. V SA/Wa 1558/05).

Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 128 poz. 1175 ze zm.) dokumenty sporządzone w języku obcym, służące za dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, powinny być składane wraz z ich tłumaczeniem na język polski, dokonywanym przez tłumacza przysięgłego.

Organy administracyjne uchybiły wskazanym wyżej obowiązkom przetłumaczenia dokumentów, wątpliwości też budzi, jak wcześniej stwierdzono, dokonanie ustaleń faktycznych, dotyczących zatrudnienia męża zainteresowanej na terenie N.

Powyższe dowodzi, że również w tym zakresie organ dopuścił się naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy.

W tych okolicznościach na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.

Sąd natomiast nie stwierdził istnienia okoliczności określonych w art. 156 k.p.a., uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji.