Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA 1494/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2004-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Katarzyna Matczak Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania za osobę bezrobotną 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji 2) orzeka, że zaskarżony akt nie może być wykonany, do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 grudnia 2002 r., Starosta, działając na podstawie art. 2 ust. l pkt 2 lit. d) lub e) w związku z art. 6 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56 ze zm.), odmówił uznania W. T. za osobę bezrobotną z dniem 12 grudnia 2002 r. W uzasadnieniu wskazał, że z przedstawionych w dniu rejestracji dokumentów wynika, że W. T. podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik lub współmałżonek w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, co uniemożliwia uznanie go za osobę bezrobotną.

W odwołaniu z dnia 27 grudnia 2002 r. W. T., zarzucając decyzji organu I instancji naruszenie art. 2 ust. l pkt 2 lit. d) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu polegające na przyjęciu, że podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wniósł o jej uchylenie i uznanie go za osobę bezrobotną, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że do końca listopada 2002 r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy jako pracownik stały. Nie jest właścicielem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego. Mieszka w G., gmina K.. Jego żona A. T. zamieszkuje wraz z rodzicami w G., gmina W. i to ona jest właścicielką gospodarstwa rolnego, które stanowi jej majątek odrębny. Odwołujący się nie prowadzi z nią jednak wspólnego gospodarstwa domowego, nie pracuje też w gospodarstwie żony i nie podlega ubezpieczeniu z tytułu stałej pracy jako małżonek właścicielki gospodarstwa rolnego. Nie jest również domownikiem w żadnym innym gospodarstwie rolnym.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda, decyzją z dnia 24 marca 2003 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że W. T. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia do dnia 30 listopada 2002 r., tj. do dnia ustania stosunku pracy. Po ustaniu zatrudnienia, jako małżonek właścicielki gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,35 ha przeliczeniowych, podlega natomiast ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro zaś podlega temu ubezpieczeniu to nie spełnia warunków uznania go za osobę bezrobotną w rozumieniu przepisu art. 2 ust. l pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że jeśli odwołujący się przedłoży decyzję KRUS zgodnie z którą nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, to stanowiła ona będzie podstawę do wzruszenia dotychczasowych decyzji.

W skardze z dnia 18 kwietnia 2003 r., przesłanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, W. T. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu, powołując się na przytoczony wyżej stan faktyczny, wskazał, że organ odwoławczy naruszył prawo materialne poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 2 ust. l pkt 2 lit. d) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, a także przepis art. 220 kpa poprzez nakazanie skarżącemu doręczenia decyzji stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, czego nie wymagają nawet przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 lutego 1997r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia rejestracji i ewidencji bezrobotnych oraz innych osób poszukujących pracy. Powołując się na przepisy art. 5 i 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 18 maja 1995 r., sygn. akt "[...]", skarżący stwierdził, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ odwoławczy powinien samodzielnie ustalić fakt niepodlegania skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników, skutkujący ustaleniem statusu osoby bezrobotnej. Do skargi załączył jednocześnie zaświadczenie Sołtysa Sołectwa G. potwierdzające, że nie prowadzi wraz z żoną gospodarstwa rolnego i nie świadczy w tym gospodarstwie pracy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał wywody uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazał, że zgodnie z § 3 ust. l wymienionego przez skarżącego rozporządzenia, osoba rejestrująca się przedkłada do wglądu pracownikowi powiatowego urzędu pracy dokonującemu rejestracji między innymi świadectwa pracy oraz inne dokumenty niezbędne do ustalenia jej uprawnień. W niniejszej sprawie dokumentem takim jest decyzja Prezesa KRUS z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników, której wydanie zgodnie z informacjami uzyskanymi przez Wojewodę w toku postępowania odwoławczego uzależnione jest od zgłoszenia się skarżącego do KRUS i przedstawienia wszelkich wymaganych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Powyższa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).

Stosownie do art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych decyzji wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Sąd nie jest natomiast związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu lub czynności.

W niniejszej sprawie, Sąd uwzględnił skargę, bowiem w toku kontroli legalności decyzji podjętych przez organy administracji stwierdził naruszenie przepisów art. 7, 77 i 107 § 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 2 ust. l pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56 ze zm.), przesłanką ujemną uznania danej osoby za osobę bezrobotną jest stwierdzenie, że jest ona właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. W niniejszej sprawie, bezspornym jest, że żona skarżącego jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Z faktu tego nie można jednak automatycznie wywodzić, że skarżący podlega na tej podstawie ubezpieczeniu emerytalnemu rolników. Zgodnie bowiem z art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się do jego małżonka, chyba że małżonek ten nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

W niniejszej sprawie, organy obu instancji nie przeprowadziły natomiast postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy skarżący pracuje w gospodarstwie rolnym żony, bądź w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem. Bezpodstawnie pominęły również jego oświadczenia składane w toku postępowania, w których zaprzecza wskazanym wyżej okolicznościom. Nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy w zakresie niezbędnym do prawidłowego orzekania stanowi natomiast naruszenie przepisów art. 7 i 77 kpa, które nakładają na organy administracji obowiązek podjęcia z urzędu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy te, nie mogą zatem przerzucać w tym zakresie ciężaru dowodu na stronę, żądając od niej przedłożenia decyzji stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, tym bardziej, że podstawy prawnej tego żądania nie dają zarówno przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, jak i przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 lutego 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia rejestracji i ewidencji bezrobotnych oraz innych osób poszukujących pracy (Dz. U. Nr 25, póz. 131 ze zm.). Wprawdzie przepis § 3 ust. l pkt 3 tego rozporządzenia zobowiązuje osobę rejestrującą się do przedłożenia przy rejestracji dokumentów niezbędnych do ustalenia jej uprawnień, jednakże nie można przyjąć, aby na tej podstawie organ mógł żądać dostarczenia każdego dokumentu. W niniejszej sprawie, brak decyzji wydanej przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie stanowił, w ocenie Sądu, przeszkody do ustalenia, czy skarżącemu przysługuje status osoby bezrobotnej. W toku postępowania wyjaśniającego, organ zatrudnienia mógł bowiem samodzielnie zgromadzić materiał dowodowy konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i ustalenia, czy skarżący spełnia wymogi dla uznania go za osobę bezrobotną.

W toku postępowania administracyjnego, skarżący przedłożył pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówki Terenowej w G. z dnia 5 grudnia 2002 r., zgodnie z którym nie figuruje w ewidencji osób ubezpieczonych, w odwołaniu oraz w piśmie z dnia 8 marca 2003 r. wyjaśnił natomiast, że nie jest właścicielem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie pracuje również w gospodarstwie żony i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Pomimo wskazania przez skarżącego na powyższe okoliczności, organy odmówiły uznania go za osobę bezrobotną. W uzasadnieniu wydanych decyzji nie wskazały jednak przyczyn, z powodu których odmówiły oświadczeniom skarżącego wiarygodności i mocy dowodowej, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 kpa. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy stwarza bowiem przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego za wywierające istotny wpływ na wynik sprawy. Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może w sposób dowolny pominąć zebranych w sprawie dowodów, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny powodów odmówić określonemu dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest swoje stanowisko wyczerpująco uzasadnić.

Tym samym, w razie wątpliwości co do prawdziwości złożonych przez skarżącego oświadczeń, organy powinny przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające i przy wykorzystaniu dowodu z przesłuchania skarżącego i zeznań świadków, w tym jego żony ustalić, czy skarżący spełnia przesłanki z art. 2 ust. l pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Przy ponownym rozpatrywaniu niniejszej sprawy organ I instancji powinien uzupełnić zgromadzony materiał dowodowy w zakresie wskazanym wyżej i na jego podstawie wydać decyzję, spełniającą wymogi z art. 107 kpa.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Zgodnie z art. 152 ustawy Sąd orzekł ponadto, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku