Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 779/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3, ust. 3a i ust. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 19 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi D. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] września 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] lipiec 2017r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", po rozpatrzeniu wniosku "D." sp. z o. o. w P. odmówił umorzenia:

1) należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od marca do czerwca 2014 r. i od sierpnia 2014 r. do marca 2017 r. w łącznej wysokości 205 333,46 zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości 180 453,66 zł,

- odsetek naliczonych na 11 maja 2017 r. - w wysokości 24 787 zł,

- kosztów upomnienia - w wysokości 92,80 zł,

b) Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od marca do czerwca 2014 r. i od sierpnia 2014 r. do marca 2017 r. w wysokości 21 355,78 zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości 18 798,90 zł,

- odsetek naliczonych na 11 maja 2017 r. - w wysokości 2 473 zł,

- kosztów upomnienia - w wysokości 83,88 zł,

2) odsetek od nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych naliczonych na 11 maja 2017 r. na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 03-06/2014, 08/2014-03/2017 w kwocie 18 176 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03-06/2014, 08/2014-03/2017 w kwocie 10 771 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 11 maja 2017 r. spółka wniosła o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek z uwagi na złą kondycję finansową: powstają nowe koszty egzekucyjne i długi, a spółka ma trudności w regulowaniu zobowiązań wobec swoich kontrahentów z lat ubiegłych. Spółka otrzymuje znikome zlecenia, jest wykluczona (z uwagi na zadłużenie) z możliwości udziału w przetargach w trybie zamówień publicznych. Może świadczyć usługi wyłącznie na zasadzie podwykonawstwa, co znacznie zmniejsza jej dochody, a ponadto spłaca kredyt z ratą 4 000 zł.

Podczas postępowania zebrano m. in. dokumenty:

1) zgromadzone przez organ z urzędu: akta dotyczące spółki jako płatnika składek, zawierające dokumentację zgłoszeniowo-rozliczeniową;

2) złożone przez spółkę:

- oświadczenie o stanie majątkowym z 4 maja 2017 r.,

- kserokopię pisma z 27 maja 2017 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.,

- kserokopię dokumentacji księgowej za lata 2014-2016 i za okres od stycznia do marca 2017 r.

W oparciu o powyższe ustalono, że spółka prowadzi działalność gospodarczą od 1 lutego 2012 r. Z tego tytułu ma obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Jako że nie wywiązała się z tego obowiązku, na koncie powstało zadłużenie, szczegółowo wymienione w sentencji decyzji.

Spółka prowadzi działalność gospodarczą związaną z budownictwem (działalność sezonowa). Znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż w latach 2013-2016 jej działalność przynosiła straty. W celu poprawy sytuacji podjęto sprzedaż majątku trwałego, zawierano ugody i zmniejszano liczbę pracowników.

Z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma wyjątkowy charakter. Odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko obecnie nie ma możliwości odzyskania należności, ale również nie będzie to możliwe w przyszłości. W przypadku spółki taka sytuacja nie zachodzi. Wobec spółki Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne. Spółka od stycznia do marca 2017 r. wypracowała zysk. Ponadto na majątku ruchomym spółki Zakład dokonał zabezpieczenia swoich wierzytelności. W związku z tym nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że krótkookresowy zysk (od stycznia do marca 2017 r.) nie oznacza, że jest to trwała tendencja. Poza tym zyska ten nie pozwolił na zniwelowanie straty z lat 2013-2016. Mając na uwadze wysokość zobowiązań, o których umorzenie wnosi spółka, odmowa ich umorzenia może skutkować złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Nie dokonano też szczegółowej analizy każdej z przesłanek z art. 28 u.s.u.s. Ponadto nie wzięto pod uwagę art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Decyzją z [...] września 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2017 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie jest spełniona żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., umożliwiająca umorzenie należności z tytułu składek. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego. Nie zaistniały też okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Należności objęto egzekucją, która na dzień ponownego rozpatrzenia sprawy jest mało skuteczna. Na 31 marca 2017 r. spółka wykazuje zysk w wysokości 12 277,45 zł, co oznacza nieznaczną poprawę jej sytuacji. Istnieje więc możliwość dochodzenia należności z tytułu składek. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł). Z tych powodów nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Uniemożliwia to ich umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnosząc się do zarzutu spółki, że przy wydaniu decyzji nie wzięto pod uwagę art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazano, że przepis ten stanowi, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, tj. z uwagi na indywidualną sytuację zobowiązanego. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zatem zastosowanie tylko w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność - płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie.

W skardze na decyzję z [...] września 2017 r. zarzucono naruszenie art. 28 u.s.u.s. przez jego błędną interpretację.

W uzasadnieniu skargi powtórzono argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto wskazano, że ponownie rozpatrując sprawę organ nie zbadał sytuacji spółki na dzień wydania decyzji.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji z [...] lipca 2017 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są zasadne.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Prawodawca, pozostawiając organom administracji publicznej uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w tym zakresie swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż - w przypadku stwierdzenia ustawowej przesłanki - organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia: może wniosek uwzględnić albo odmówić jego uwzględnienia. Dopiero więc w przypadku stwierdzenia przynajmniej jednej przesłanki umorzenia organ ma wybór: udzielić ulgi czy odmówić jej udzielenia.

Jednocześnie rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego. Musi być ono wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

W niniejszej sprawie organ stwierdził, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co skutkowało odmową umorzenia należności. W ocenie Sądu stwierdzenie to nie zostało jednak - w świetle znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego - wystarczająco uzasadnione w odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 5 u.s.u.s.

Przepis art. 28 ust. 5 u.s.u.s. stanowi, że całkowita nieściągalność występuje, gdy naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję.

Organ w odniesieniu do powyższej przesłanki stwierdził jedynie, że należności objęto egzekucją, która na dzień ponownego rozpatrzenia sprawy jest mało skuteczna.

Tymczasem w aktach sprawy (k. 20) znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 27 marca 2017 r. informujące, że organ ten zakończył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tytułów wykonawczych. W trakcie postępowania organ egzekucyjny ustalił, że obecnie spółka nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję (pkt 1 tego pisma).

W powyższym kontekście organ wskazał ponadto, że na 31 marca 2017 r. spółka wykazała zysk w wysokości 12 277,45 zł. Zasadny jest więc zarzut skargi, że ponownie rozpatrując sprawę organ nie zbadał sytuacji spółki na dzień wydania decyzji z [...] września 2017 r. Wypracowanie zysku w pierwszym kwartale 2017 r. nie oznacza jeszcze, że spółka ma majątek, z którego można by prowadzić egzekucję. W tym celu niezbędne było zebranie dodatkowych (bardziej aktualnych) informacji o stanie majątkowym skarżącego, czego organ zaniechał. Naruszono tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Nie ma zaś racji skarżący twierdząc, że błędnie nie zastosowano art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Regulacja ta nie ma w sprawie zastosowania. Stosuje się ją jedynie w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie).

Uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] lipca 2017 r. oznacza konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku strony, z uwzględnieniem wskazań poczynionych przez Sąd.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.