Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 846/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2007r. przy udziale sprawy ze skargi M. A. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...], II. Przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi B. M.– Kancelaria Adwokacka z siedzibą w P., ul. [...] kwotę [...] złotych, uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...]złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Bejgerowska /-/B. Sokołowska /-/W. Długaszewska


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją nr [...] z dnia [...], [...] odmówił, na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn,. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.), zameldowania M. A. na pobyt czasowy powyżej dwóch miesięcy (na okres jednego roku) w lokalu przy ul. [...] w K.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż M. A. złożył w dniu [...] druk "zgłoszenie pobytu czasowego trwającego ponad 2 miesiące" celem zameldowania go na pobyt czasowy w przedmiotowym lokalu w okresie od dnia 27 lutego [...] do dnia 27 lutego [...]. Ponieważ zgłoszenie nie zawierało podpisu osoby posiadającej tytuł prawny do mieszkania organ wszczął postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalono, iż M. A. podpisał w dniu [...] umowę najmu z M. S., jako wynajmującym – podającym się za właściciela. Wynajmujący oświadczył, iż umowa zawarta została na okres roku, po upływie którego najemca miał opuścić lokal, czego nie uczynił. M. S. nie jest jednak formalnym właścicielem nieruchomości, albowiem dopiero zamierza wystąpić do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych właścicielach – jako jeden ze spadkobierców. Ponadto już w dniu [...] wydano decyzję nakazującą wyprowadzenie wszystkich mieszkańców budynku i dokonanie kapitalnego remontu. M. A. nie opuścił jednak spornego mieszkania, mimo świadomości, iż budynek nie nadaje się do użytkowania z uwagi na jego zły stan techniczny.

Organ I instancji stwierdził ostatecznie, iż wnioskodawca przebywa co prawda w przedmiotowym lokalu, jednakże należało odmówić mu zameldowania na pobyt czasowy, mając na względzie stan techniczny budynku. Oznaczałoby to bowiem przyzwolenie na dalsze zamieszkiwanie w budynku, uniemożliwiające przeprowadzenie jego planowanego kapitalnego remontu. Ponadto nie było podstaw do uznania, iż pobyt M. A. w lokalu miał charakter legalny – zgodny z prawem i wiedzą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. A. wniósł o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta. Ponadto podkreślił, że M. S. w mieszkaniu, które odwołujący zajmuje nieprzerwanie od 1997 r. nie posiada żadnych rzeczy ani kluczy oraz, że wystąpił o wymeldowanie M. S. ze spornego lokalu, albowiem w/ wym. nigdy nie mieszkał w tym lokalu.

Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. Nr 87 poz. 960 z 2001 r. ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W szczególności powołał się na brak podstaw do czerpania uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem i sankcjonowania samowoli instytucją zameldowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. A. wniósł o "zmianę lub uchylenie" orzeczenia organu II instancji. Zdaniem skarżącego "winien on być nie tylko zameldowany czasowo lecz na stałe w przedmiotowym mieszkaniu, albowiem przebywa w nim nieprzerwanie od 1997 r."

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] 2007 roku wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody,

2) wydanie orzeczenia o zameldowaniu skarżącego, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracji,

Adw. B. M. powołał się w szczególności na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, iż wobec niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wyłączną przesłanką zameldowania jest sam fakt przebywania w lokalu bez konieczności legitymowania się dokumentem uprawniającym do tego. O ocenie charakteru pobytu decyduje zaś nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu.

Na rozprawie pełnomocnik M. A. wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy jednak wyjaśnić, że na podstawie art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, ale nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.). Zgodnie z art. 4 pkt 1 cytowanej ustawy obowiązek meldunkowy polega na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego. Według przepisu art. 6 ust. 1 tego aktu prawnego pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W myśl zaś art. 7 ust. 1 pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości lecz pod innym adresem.

Sprawy administracyjne prowadzone w przedmiocie ewidencji ludności mają przy tym na celu wyłącznie potwierdzanie faktycznego miejsca pobytu stałego lub czasowego. Jedyną przesłanką warunkującą zameldowanie na pobyt stały (jako czynność o charakterze wyłącznie rejestracyjnym) jest zatem zamieszkiwanie w określonym miejscu z zamiarem stałego przebywania. Organy ewidencyjne nie są przy tym uprawnione do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania pod danym adresem. Samo zameldowanie – jako czynność materialno – techniczna - ma zatem charakter deklaratoryjny, ma potwierdzić istniejący stan faktyczny, wobec czego nie ulega wątpliwości, iż dana osoba winna najpierw zamieszkać w określonym lokalu, a następnie dokonać zameldowania w nim (zob. m. in. wyrok NSA z 26 października 2000r., V SA 1793/00, LEX nr 54455; wyrok NSA z 06 sierpnia 1999r., V S.A. 3/99, LEX nr 49962).

Zgodnie natomiast z treścią art. 8 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 2 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego.

Przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad dwa miesiące należy przestawić potwierdzenie pobytu w lokalu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące, dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, oraz, do wglądu, dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego podmiotu. Dokumentem potwierdzającym tytuł prawny do lokalu może być umowa cywilno – prawna, wypis z księgi wieczystej, decyzja administracyjna, orzeczenie sądu lub inny dokument poświadczający tytuł prawny do lokalu (art. 9 ust. 2a ustawy).

W oparciu o art. 47 ust. 1 powołanej ustawy organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania (lub wymeldowania) przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu, jak również innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym.

Jeżeli zaś zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy (art. 47 ust. 2).

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest to, że M. A. mieszkał w przedmiotowym budynku w momencie składania wniosku o dalsze zameldowanie w nim na pobyt czasowy, jak i wydawania decyzji przez organ I i II instancji. Przebywa on bowiem w spornym lokalu już od czerwca 1997 r., na skutek zawarcia umowy najmu z M. S., podającym się za spadkobiercę byłych właścicieli budynku i był zameldowany na pobyt czasowy (ostatnio do [...] 2006 r.) w lokalu przy ul. [...]. Nie ma przy tym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, czy M. S. był faktycznie uprawniony do podpisania takiej umowy jako osoba posiadająca tytuł prawny do lokalu, gdyż kwestia oceny rzeczywistego posiadania uprawnień tego typu nie wchodzi w zakres badania dokonywanego przez organ ewidencyjny w ramach prowadzonego przez niego postępowania w przedmiocie zameldowania.

Pobyt skarżącego w lokalu nie może być przy tym uznany za nielegalny, niezgodny z zasadami prawa, co skutkować mogłoby koniecznością odmowy zameldowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z 24 czerwca 2004r., V S.A. 519/03, LEX nr 146738). Nie sposób bowiem uznać, iż M. A. wszedł w posiadanie spornego lokalu w złej wierze, w podstępny sposób itd. Powodem zamieszkania w lokalu był przecież fakt zawarcia przez niego cywilnoprawnej umowy najmu z M. S., podającym się za osobę dysponującą tytułem prawnym do budynku. Ocena ważności tej umowy, czy też skutków upływu okresu, na jaki została zawarta nie może zatem podważyć tego, iż objęcie lokalu przez skarżącego nie miało charakteru zachowania sprzecznego z prawem, polegającego na naruszeniu posiadania czy popełnieniu przestępstwa naruszenia miru domowego.

Zdaniem Sądu na przeszkodzie zameldowaniu skarżącego nie mógł również stać fakt złego stanu technicznego przedmiotowego budynku, w którym znajduje się sporny lokal. Nie jest bowiem rzeczą organu właściwego w sprawach ewidencji ludności dokonywanie oceny, czy określony obiekt budowlany nadaje się na miejsce pobytu ludzi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, czy prawa zagospodarowania przestrzennego i uzależnianie od tej oceny możliwości zameldowania (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2002r., II S.A./Łd 1963/00, OSP 2003/5/69).

Kwestie orzekania o charakterze i stanie danego obiektu, w którym ma nastąpić zameldowanie, oraz możliwości wykorzystywania go na pobyt stały lub czasowy ludzi należą zatem do innych organów administracji publicznej (np. organów nadzoru budowlanego) i są rozpatrywane w innym trybie. Przepis art. 52 ust. 1 Konstytucji RP stanowi bowiem, że każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Wolności, o których mowa, mogą podlegać ograniczeniom ustawowym, ale nie ograniczeniom dowolnym. O zameldowaniu lub odmowie zameldowania, w razie wątpliwości, muszą decydować przesłanki wywodzone wyłącznie z przepisów ustawy o ewidencji ludności. W przypadku złego stanu technicznego danego budynku organy nadzoru budowlanego dysponują własnymi środkami prawnymi zmierzającymi do podjęcia określonych działań w zakresie przeprowadzenia koniecznych remontów wymagających czasowych przeprowadzek mieszkańców itd. Organy ewidencyjne nie mogą w tym zakresie zastępować organów nadzoru budowlanego poprzez odmowę zameldowania.

Należy wobec tego podkreślić, że istotę ewidencji ludności stanowi gromadzenie informacji w zakresie danych o miejscu pobytu osób. Chodzi przy tym o to, by dane te odpowiadały stanowi faktycznemu. Skoro więc niekwestionowaną okolicznością w niniejszej sprawie jest pobyt wnioskodawcy w spornym lokalu, to jego zameldowanie jest odzwierciedleniem stanu faktycznego.

Obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynikający z przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu.

Organy administracji publicznej obu instancji dokonały w niniejszej sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych odnośnie pobytu skarżącego w lokalu przy ul. [...] w K., chociaż w ocenie Sądu uznały bezpodstawnie, iż pobyt ten jest nielegalny, związany z naruszeniem posiadania. Dokonały też błędnej wykładni przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uzależniając możliwość orzeczenia o zameldowaniu od oceny stanu technicznego spornego lokalu.

Z tego względu należało uznać, iż decyzje te naruszały wskazane wcześniej przepisy prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. Nr 87 z 2001 r. poz. 960 ze zm.), co miało wpływ na wynik niniejszej sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy konieczne będzie uwzględnienie uwag przedstawianych powyżej oraz dokładne zbadanie charakteru pobytu skarżącego w lokalu przy ul. [...] w K. – w szczególności, czy nie utracił on charakteru pobytu czasowego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a), art. 152 oraz art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak sentencji wyroku.

/-/M. Bejgerowska /-/B. Sokołowska /-/W. Długaszewska