Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 51/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. B. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz I. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2020 r. I. B. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem F. B. (ur. [...] lipca 1996 r.). Z przedłożonej wraz z wnioskiem dokumentacji wynika, że ojciec dziecka – K. B. jest aktywny zawodowo poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. na terytorium [...]. Wobec powyższych ustaleń, stosownie do art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej: u.ś.r.), Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], przekazał złożony wniosek do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...].

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2021 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem F. B., wskazując, że nie zostało spełnione kryterium wynikające z art. 17 u.ś.r. uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2021 r. niepełnosprawność F. B. istnieje od dnia [...] grudnia 2019 r., jednakże w tym okresie nie kontynuował on nauki w szkole wyższej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. B. wywodząc, że zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Wskazała, że zajmuje się synem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i dlatego zrezygnowała z pracy. Ponadto, zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r.

Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej również: Minister, organ odwoławczy) decyzją z [...] października 2021 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 2 ust. 2, art. 3 pkt 15, art. 17, art. 21, art. 23a, art. 24 ust. 1 i ust. 4 u.ś.r., art. 1 lit. i oraz z, art. 67, art. 68 ust. 1-3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r., ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, ze zm.), a także art. 60 ust. 3 oraz art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r., ze zm.), oraz na podstawie § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo przyjął, że w świetle art. 23a u.ś.r. w sprawie zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ze względu na fakt, że ojciec osoby wymagającej opieki, jest aktywny zawodowo na terytorium [...]. Właściwym w sprawie jest Wojewoda [...].

Minister przytoczył następnie treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. określa jasno katalog zamknięty warunków, jakie należy spełnić, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18. rokiem życia lub 25. rokiem życia w przypadku kontynuacji nauki. Zgodnie bowiem z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] lutego 2020 r., F. B. został uznany za osobę niepełnosprawną od dnia [...] grudnia 2020 r, tj. w wieku 23 lat, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2021 r. Ponadto, ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że niepełnosprawność F. B. nie powstała w trakcie trwania nauki w szkole wyższej. Jak wynika z zaświadczenia wystawionego przez Uniwersytet [...], był on studentem tej uczelni w okresie od [...] października 2016 r. do [...] kwietnia 2017 r.

Opierając się zatem na informacjach zawartych w powyższym orzeczeniu, złożonych oświadczeniach i zaświadczeniach, Minister stwierdził, że nie sposób uznać, iż zostały spełnione kryteria wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tym miejscu podkreślił, że zgodnie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r., w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże w uzasadnieniu do powyższego wyroku wskazano, iż skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

W związku z powyższym stanem faktycznym i prawnym Minister stwierdził, że organ I instancji wydał rozstrzygnięcie zgodnie z prawem.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, Minister zauważył, że mimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny art. 17 ust. 1b u.ś.r. za zakresowo niekonstytucyjny, nie istnieją obecnie inne regulacje dotyczące możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, który ma miejsce w tej sprawie.

W skardze złożonej na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. B., reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W ocenie skarżącej, stanowisko organów obu instancji jest błędne z uwagi na istotne naruszenie prawa materialnego. Prawidłowe bowiem odczytanie treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przy uwzględnieniu niepodważalnego faktu zobowiązania skarżącej do alimentacji, prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawne przesłanki dla rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustala art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 przewiduje, że świadczenie to przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest zauważenie, że odmowa przyznania I. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem nastąpiła wobec przyjęcia, że nie został spełniony warunek ustalony w art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.

W odniesieniu do rozważanej przez organ przesłanki, której niespełnienie skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia, zauważyć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/10) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w przywołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Zauważyć zatem trzeba, że przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W orzecznictwie podkreśla się zatem, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 899/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1202/20, CBOSA). W wyroku z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W świetle powyższego Sąd uznał, że nieusprawiedliwionym jest w realiach rozpoznawanej sprawy przyjęcie przez organy, iż ustalenie niepełnosprawności od 23 roku życia u wymagającego opieki syna skarżącej, nakazuje odmówić przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wyjaśniono powyżej, organ zobowiązany jest zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 21 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W tej sytuacji przyjąć należało, że odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji naruszyły, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji będzie zobowiązany uwzględnić powyżej przedstawioną ocenę prawną i poddać następnie ocenie kolejne przesłanki ustalone przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. wystąpienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką.

W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.