Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 819/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Mzyk, Sędziowie NSA Jerzy Bujko, Henryk Ożóg /spr./, Protokolant Marcin Sikorski, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 394/01 w sprawie ze skargi E. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] stycznia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych /dalej: Kierownik Urzędu/ z dnia [...] marca 2000r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Dz. U. z 1997 r., poz. 950 ze zm. /dalej: ustawa/ pozbawiono E. H. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBOWiD w K. decyzją z dnia 23 lutego 1989 r. z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej od dnia 18 września 1951 – 30 października 1951 r. /łącznie 2 miesiące, zaświadczenie ZBOWiD nr [...]. Jak ustalono na podstawie akt b. ZBOWiDu E. H. w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Uznano zatem, że uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", co skutkuje obecnie pozbawieniem uprawnień. Powołano się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i stwierdzono, iż Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 cytowanej ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. H. powołał się na ciężką sytuację zdrowotną i materialną. Podał, że służył w KBW, jednostka [...] w L. Przez całą służbę był "w pogotowiu w terenie" walcząc z niedobitkami różnych band. Nadanie mu tytułu utrwalacza uważa za ujmę dla siebie, gdyż "utrwalaczami" byli dowódcy, a nie prości żołnierze.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2001r. Nr [...], wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2000r. Podtrzymał swoje uprzednie stanowisko i dodał, że E. H. pełnił służbę w Brygadzie KBW w latach 1951 - 1953, a zatem po 30 czerwca 1947 r. Podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Powołano się m. in. na wykaz CAW przy piśmie z dnia 22 sierpnia 1995 r., nr 674.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. H. wniósł, aby jego sprawę rozpatrywać indywidualnie i uchylić decyzję. Nie miał wpływu na to, że powołano go do KBW, która to formacja walczyła m. in. z ugrupowaniami niepodległościowymi. Służba ta trwała dłużej niż normalnie. Dodał, że przed wcieleniem do KBW, był w batalionach "Służba Polsce".

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 21 lutego 2005r., sygn. akt II SA/Kr 394/01, skargę tę oddalił.

Sądowa kontrola bowiem nie wykazała naruszenia prawa.

Jak wynika z akt b. ZBOWiDu E. H. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia WKU K. z dnia 16 stycznia 1989 r. stwierdzającego, iż służył w LWP w okresie od dnia 23 czerwca 1951r. do dnia 26 października 1953 r. i osobiście uczestniczył w walkach zbrojnych z bandami w okresie od dnia 18 września 1951 do dnia 30 października 1951 r. w składzie grup operacyjnych wydzielonych z [...] Brygady KBW do likwidacji reakcyjnego podziemia. Jak wynika z deklaracji do ZBOWiDu /k. 2 akt administracyjnych/ E. H. walczył w batalionie operacyjnym na [...], m. in. w lasach j. Jak sam stwierdza: "brałem osobiście udział w pościgach i likwidacji bandy "Ż." i wielu innych" /.../. /.../ "Większość mojej służby wojskowej była w terenie wspólnie z U.B i Milicją likwidowaliśmy tych, którzy występowali przeciw władzy ludowej".

Jak wiadomo [...] Brygada KBW w latach 1951 do 1953 zwalczała przeważnie organizacje niepodległościowe jak AK, WiN, NSZ a także bandy rabunkowe (pismo CA W z dnia 22 sierpnia 1995 r., nr 647 i dołączony do niego wykaz/. [...] Brygada KBW L. walczyła z oddziałami UPA/OUN tylko dnia 21 maja 1951 r., to jest w okresie, gdy skarżący jeszcze nie służył w wojsku /pismo CA W k. 27 akt administracyjnych/. Walka z ugrupowaniami niepodległościowymi, podobnie jak "utrwalanie władzy ludowej" powoduje utratę uprawnień kombatanckich. Toteż prawidłowo Kierownik Urzędu przyjął, iż skarżący jest osobą, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, osobą, która na mocy dotychczasowych przepisów uzyskała uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i wykonując dyspozycję zawartą w tym przepisie pozbawił E. H. uprawnień kombatanckich.

Należy dodać, że działalność w batalionach "Służby Polsce" nie stanowi tytułu kombatanckiego, ani nie jest represją w rozumieniu ustawy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik skarżącego, radca prawny J. B., wniósł o jego uchylenie w całości i uwzględnienie skargi na decyzję Kierownika Urzędu lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Skarżący zarzucił "naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy nie uwzględniając przy jego stosowaniu dyspozycji art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy."

Podniósł przy tym, że jednostka, w której służył brała udział w walkach z UPA, potwierdził to CAW mówiąc o walkach w maju 1951r. Skarżący rozpoczął służbę w tej jednostce w czerwcu i w dalszym ciągu dochodziło do walk z różnymi grupami. Jednak jako szeregowy żołnierz nie miał możliwości weryfikacji z kim były prowadzone walki. Trudno uznać, że w ciągu miesiąca nie było już takich walk. W okresie tych walk były zatrzymywane osoby o niepolskich nazwiskach, ale były one przejmowane przez oficerów UB i działo się to poza żołnierzami szeregowymi jakim był skarżący i trudno się dziwić brakiem jego wiedzy w tym zakresie a tym bardziej możliwością udowodnienia pewnych faktów. Przyznając w 1989r. uprawnienia kombatanckie uznano ,że skarżący uczestniczył w walkach zbrojnych z grupami dywersyjnymi. Niewątpliwie były to jednostki dywersyjne niszczące mienie , napadające na ludność cywilną, a ustalanie obecnie jakie to były jednostki mogą jedynie dokonać historycy. Wówczas nie było takiej wiedzy wśród szeregowych żołnierzy, nie różnicowano że są jednostki i organizacje niepodległościowe, bandy UPA , dywersanci czy pospolite bandy. Również mówienie o uczestnictwie w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej jest pojęciem powstałym kilkadziesiąt lat od wydarzeń podlegających weryfikacji. Polska była organizowana i odbudowywana po wojnie z Niemcami i w tym aspekcie można oceniać działania takich osób jak skarżący. Jednostka skarżącego w okresie gdy w niej służył zajmowała się między innymi konwojowaniem wojskowych niemieckich, którzy po skazujących wyrokach sądowych transportowani byli do powstałej NRD celem odbywania kar więzienia i czy taka działalność była utrwalaniem władzy ludowej pewnie tak bo każde działanie można różnie interpretować. Jednak należy brać pod uwagę aspekt historyczny tamtych wydarzeń i dnia dzisiejszego.

Z uwagi na powyższe zdaniem skarżącego powinien on mieć utrzymane wcześniej uzyskane uprawnienia kombatanckie, gdyż nie ma podstaw do podziału na lepszych i gorszych kombatantów, zwłaszcza gdy odnosi się to do zwykłych żołnierzy z poboru.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej: psa/ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania /.../. O tej nieważności traktuje § 2 art. 183 p.s.a. jednakże żaden z przypadków w tym przepisie wymienionych, nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie.

Skarżący zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy poprzez nieuwzględnienie przy jego stosowaniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy.

Tymczasem nie budzi wątpliwości, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu ustanowienia i utrwalenia władzy ludowej toteż na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy nakazującego Kierownikowi Urzędu pozbawić kombatanta takich uprawnień, zostały mu one zasadnie odjęte. Przepis ten bowiem stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r.

W myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy za działalność kombatancką natomiast uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

Skarżący służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w [...] Brygadzie od dnia 20 czerwca 1951r. do dnia 26 października 1953r. Jednakże Brygada ta uczestniczyła w walkach z oddziałami UPA jedynie w dniu 21 maja 1951r. zanim E. H. rozpoczął służbę wojskową /k. 27 akt administracyjnych/, a niezależnie od tego ustalono, że w okresie od czerwca 1951r. do 1953r. zwalczała ona NSZ, poakowskie zbrojne podziemie oraz bandy terrorystyczno rabunkowe /k. 19 tych akt/.

W skardze kasacyjnej podniesiono, że skarżący rozpoczął służbę w tej jednostce w czerwcu "i w dalszym ciągu dochodziło do walk z różnymi grupami /.../, trudno uznać, że w ciągu miesiąca nie było już takich walk", ale stwierdzenie to, jak pozostałe w skardze mające przemawiać za uczestnictwem E. H. w starciach zbrojnych z oddziałami UPA, jest na tyle ogólne, że na taką ocenę nie pozwala. Dowodów na potwierdzenie tego brak.

W części historycznej akt sprawy znajdują się natomiast oświadczenia skarżącego wyraźnie akcentujące jego walkę z reakcyjnym podziemiem, a nie z oddziałami UPA /k. 3 i k. 5/.

Tymczasem tylko okoliczności odpowiadające dyspozycji art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, a nie całokształt czynności podejmowanych przez skarżącego w czasie służby wojskowej, mogłyby wpływać na zachowanie przezeń uprawnień kombatanckich.

Ocena zawarta w wyroku Sądu I instancji w tym względzie, jest więc trafna. Nie narusza ona ani przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ani też art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy.

Z tych powodów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.s.a.