Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 846/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3   ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi R.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 marca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku R. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 96.146,18 zł.

Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

W dniu 23 września 2016 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek R. M. o umorzenie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 96.146,18 zł.

Decyzją z dnia 23 grudnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek.

Kwestionując ww. decyzję, strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując stanowisko organu, że choroba alkoholowa, na jaką cierpi, nie upoważnia do skorzystania z dobrodziejstwa określonego w ustawie. Gdyby nie ta choroba, to wnioskodawca nie prowadziłaby działalności, przynoszącej jedynie znaczne straty.

Decyzją z dnia 6 marca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że obowiązek rozliczania składek na poszczególne fundusze i ich terminowego przekazywania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa wyłącznie na płatniku, który decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej, obowiązany jest na bieżąco monitorować stan konta w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Obowiązek terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze istnieje bez względu na uzyskiwanie bądź też nie dochodu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności i nie może być uzależniony np. od wypłacalności podmiotów trzecich.

Odnosząc się do problematyki, dotyczącej możliwości realizacji zadłużenia przez stronę z tytułu składek, organ wskazał, że w kwestionowanej decyzji z dnia 23 grudnia 2016 r. podniesiono, iż obecnie nie jest możliwe podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem strony, bowiem stwierdzony stan faktyczny wskazuje na brak zaistnienia przesłanek umorzeniowych.

Zdaniem ZUS, w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie planowane jest postępowanie egzekucyjne, mające na celu realizację przedmiotowych należności z tytułu składek. Zakład jako wierzyciel należności składkowych może włączyć się do ewentualnych postępowań egzekucyjnych prowadzonych z innych tytułów.

Dodatkowo, organ zauważył, że zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie naczelnik urzędu skarbowego może wdrażać wskazane w ww. ustawie środki egzekucyjne, łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości osoby zobowiązanej (np. samochód osoby zobowiązanej) lub nieruchomości osoby zobowiązanej.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystąpił do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 28 ust.3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz.963 ze zm.), w skrócie "u.s.u.s." oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Organ wskazał, że zadaniem Zakładu jest określenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w powyższym rozporządzeniu okoliczności nie obliguje Zakładu do umarzania należności z tytułu ubezpieczenia własnego płatnika, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie.

Zdaniem organu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa zobowiązanego całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. W ocenie wierzyciela, na podstawie posiadanych danych nie można uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył, że wierzyciel bierze pod uwagę opisaną przez wnioskodawcę obecną sytuację zdrowotną i finansową, jednakże z akt sprawy nie wynika, że zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości składkowych.

Organ podkreślił, że rozumie bez wątpienia problemy, z jakimi boryka się obecnie strona, jednakże możliwa jest stopniowa spłata przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach dogodnego dla niej układu ratalnego, który mógłby zostać ewentualnie zawarty w niniejszej sprawie.

W ocenie wierzyciela, nie można więc uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Ponadto strona nie udowodniła stanu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Organ podał także, że w oświadczeniu z dnia 26 listopada 2016 r. wnioskodawca poinformował o istniejących zobowiązaniach oraz o tym, że zobowiązania te są spłacane w formie układu ratalnego. Łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 1.460 zł. Powyższe, zdaniem organu, oznacza, że strona dysponuje stosownymi środkami finansowymi, które pozwalają na spłatę zobowiązań finansowych.

ZUS powtórzył, że spłata zadłużenia z tytułu składek może być również stopniowa, tj. w formie dogodnego układu ratalnego. Musi być także wzięta pod uwagę ewentualna egzekucja z pojazdu mechanicznego (samochód osobowy Citroen Xsara z 2002 r.). Ponadto możliwe jest hipoteczne zabezpieczenie przedmiotowych wierzytelności z tytułu składek.

Organ zauważył również, że pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, iż ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji administracyjnej np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego (możliwe jest ich egzekucyjne zajęcie).Tym samym np. wynagrodzenie za pracę, renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone (oczywiście do pewnej wysokości) na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i przymusowe (egzekucja administracyjna).

Końcowo, organ przypomniał, że ustawowym i statutowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest realizacja przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym realizacja obowiązku płatników w zakresie terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. M. podniósł, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dla niego bardzo krzywdząca. Jego zdaniem, wykazał wyczerpująco, że w jego konkretnym przypadku zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej do płacenie składek ZUS, który uniemożliwi spłatę zadłużenia, w szczególności ubóstwo oraz choroba. Zdaniem skarżącego, organ wydając decyzję kierował się wyłącznie tylko własnym interesem.

Skarżący podniósł, że gdyby spłacił zadłużenie wobec ZUS, to nie będzie dysponował środkami finansowymi koniecznymi do zaspokajania jego podstawowych potrzeb życiowych. Tego organ nie wziął pod uwagę. Skarżący wskazał, że organ ustalił, że posiada mieszkanie oraz samochód, lecz po sprzedaniu samochodu i mieszkania, na którym ciąży zadłużenia hipoteczne i spłaceniu części kredytu do banku oraz spłacie zadłużenia wraz z odsetkami do ZUS pozostanie mu około 10.000 zł i nie będzie zatem miał gdzie mieszkać. W ocenie skarżącego, fakt ten jest wystarczającą przesłanką, aby przychylić się do jego wniosku.

Skarżący podniósł również, że niezrozumiały jest dla niego sposób, w jaki organ odnosi się do jego sprawy, skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał decyzję umarzającą jego zaległości podatkowe.

W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie ZUS do umorzenia w całości zadłużenia wraz z odsetkami.

Do skargi załączono kopie: decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 lipca 2016 r., postanowienia Prezydenta Miasta z dnia 12 lipca 2016 r., opinii psychiatryczno- psychologicznej z dnia 2 czerwca 2015 r., postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 18 stycznia 2017 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego (data wypisu 11 października 2013 r.), karty informacyjnej leczenia szpitalnego (data wypisu 26 listopada 2013 r.).

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.")

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu administracyjnego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1.dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest właścicielem nieruchomości lokalowej położonej, przy ul. O. w R. oraz samochodu marki Citroen Xsara. Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie naczelnik urzędu skarbowego może wdrażać wskazane w ww. ustawie środki egzekucyjne łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości i nieruchomości osoby zobowiązanej.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a zatem nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2.poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3.przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz chorobą alkoholową. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał, że zgodnie z danymi zawartymi w oświadczeniu z dnia 26 listopada 2016 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżący w 2014 r. osiągnął przychód/dochód w wysokości 14.394,48 zł, w 2015 r. jego przychód/dochód wyniósł 18.163,72 zł, a w 2016 r. przychód/dochód wyniósł 2.030,80 zł. Obecnie wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z pomocy rodziny oraz prac dorywczych, z których osiąga dochód w kwocie 200 zł. Skarżący nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej oraz nie korzysta z form innej pomocy. Na stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżący przeznacza 910 zł. Na wskazaną kwotę składają się opłaty czynszowe w wysokości 250 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości 60 zł oraz alimenty w wysokości 600 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 268.153,30 zł, w instytucji "A" w kwocie 8.000 zł oraz alimentacyjne (600 zł miesięcznie). Powyższe zobowiązania są spłacane w formie układu ratalnego. Łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 1.460 zł.

Mając powyższe na uwadze, Sąd zauważa, że pomimo akcentowanej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów. Oznacza to, że skarżący powinien także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie Sądu, brak jest racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne zobowiązania skarżącego mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec ZUS. Nadto, jak zauważył organ, spłata zadłużenia z tytułu składek może być również stopniowa, tj. w formie dogodnego układu ratalnego, który mógłby zostać zawarty po spełnieniu warunków progowych.

Ponadto w motywach zaskarżonej decyzji organ podniósł, że wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnotował również, że skarżący nie udowodnił stanu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. W tym zakresie organ podniósł, że przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W odniesieniu do tej przesłanki podkreślenia wymaga, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Zdaniem Sądu, trafnie również organ argumentował, że skarżący jest osobą wyrażającą wolę aktywności zawodowej, tj. podejmuje prace dorywcze, a jego wiek (ur. 1978 r.) pozwala na długoletnią aktywność na szeroko rozumianym rynku pracy i uzyskiwanie dochodów.

Organ dodał także, że pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, iż ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego (możliwe jest ich egzekucyjne zajęcie). Tym samym np. renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone (oczywiście do pewnej wysokości) na spłatę zadłużenia z tytułu składek.

W kontekście powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie udowodnił, że nie jest w stanie opłacać należności z tytułu składek bez narażania siebie na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zatem skarżący nie wykazał, że po jego stronie zaszły przesłanki otwierające możliwość rozważenia umorzenia zaległości, to rozstrzygnięcie organu należało uznać za poprawne.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Podsumowując, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Niezależnie od powyższego, przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Bez wpływu na wynik tej sprawy pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku VAT na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 lipca 2016 r. Przyznanie ulgi w spłacie w innym postępowaniu nie determinuje rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie o tyle, że rozstrzygając w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek organ jest obowiązany każdą sprawę badać indywidualnie. Uznaniowość organów przy wydawaniu decyzji ogranicza orzekanie w ten sam sposób w stosunku do podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 2015 r., II FSK 1807/13 i II FSK 2601/13; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem organu jest stosowne odniesienie się do argumentacji wniosku składanego w danej sprawie, co w niniejszej sprawie uczyniono.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.