Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1864/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [....] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z [...] maja 2017 r.; 2. zasądza od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na rzecz [...] kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi Z. D. jest decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z [...] sierpnia 2019 r. nr [...]utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] maja 2017 r. nr [...], którą umorzono w całości postępowanie administracyjne w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę za okres od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r.

Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] października 2016 r. do Biura Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wpłynęło pismo Z. D. z prośbą o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r. Żądanie zostało uzasadnione trudną sytuacją zdrowotną i finansową.

Decyzją [...]z dnia [...] maja 2017 r. organ umorzył w całości postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r. jako bezprzedmiotowe.

W dniu 24 maja 2017 r. został nadany w placówce pocztowej operatora wyznaczonego wniosek, w którym skarżący wniósł o ponowię rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca podniósł, iż uzyskanie decyzji umarzającej zaległość umożliwi mu ubieganie się o zwrot wyegzekwowanych zaległości, a uzyskane w ten sposób pieniądze będzie mógł przeznaczyć na leczenie.

Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji utrzymała w mocy decyzje własną z[...]maja 2017 r.

W uzasadnieniu wskazano, iż w pierwotnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji została poinformowana przez Pocztę Polską S.A., iż zaległości za okres od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r. zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych [...]z dnia [...] czerwca 2016 r. Wtoku prowadzonego postępowania w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powyższa informacja została potwierdzona przez Pocztę Polską S.A.

Wyegzekwowanie należności publicznoprawnej prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania oraz przesądza o braku możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie ulgi w spłacie należności, które przestały istnieć. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, ściągniecie zaległości publicznoprawnej w drodze egzekucji administracyjnej mieści się w pojęciu zapłaty, która powoduje wygaśnięcie zobowiązania.

Wygaśnięcie zobowiązania wskutek wyegzekwowania należności uczyniło postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości bezprzedmiotowym. Zarówno w doktrynie jak również w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ administracji stwierdzi w sposób oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wskazał na bardzo trudną sytuację życiową. Zaznaczył, że jest osobą niepełnosprawną, wymagającą całodobowej opieki innej wykwalifikowanej osoby.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, że w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 180; dalej: "ustawa o opłatach abonamentowych"), za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, iż użyty w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych zapis "może" dowodzi tego, że umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy.

Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13).

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że organ bezpodstawnie umorzył w całości postępowanie administracyjnego w zakresie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę za okres od 1 stycznia 2011 r. do 28 lutego 2015 r.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o umorzenie zaległości został złożony przez Skarżącego do KRRiT pismem z 25 października 2016 r. (data wpływu do organu).

Zaległości za okres od 1 stycznia 2011 r. do 28 lutego 2015 r., jak wynika z pisma Poczty Polskiej S.A. z 17 lipca 2018 r. (karta 11 akt sąd.), zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]z dnia[...]czerwca 2016 r. Zaległości zostały przymusowo ściągnięte w okresie od 24 października 2016 r. do 22 grudnia 2016 r. (karta 38 akt adm.), a zatem częściowo już po złożeniu wniosku o ich umorzenie.

Należy stwierdzić, że w myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w przytoczonym przepisie, oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjno-prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty.

W ustalonym stanie faktycznym sprawy, przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych nie może być postrzegane, jako podstawa do wydania decyzji o bezprzedmiotowości w całości postępowania dotyczącego umorzenia wspomnianej należności pieniężnej na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Zdaniem Sądu, organ powinien był przeprowadzić zgodne ze wszystkimi standardami postępowanie, które pozwoliłoby orzec, co do istoty sprawy. Przez orzeczenie, co do istoty w tym przypadku należy rozumieć merytoryczne odniesienie się kwestii istnienia lub braku przesłanek umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych.

Sąd podkreśla, że wniosek o umorzenie został złożony w trakcie egzekwowania zaległości. Niesporne jest przy tym, iż zaległość w wysokości 534,87 zł została wyegzekwowana przed wszczęciem postępowania przez organem. W aktach sprawy brak jest natomiast wyjaśnienia, z jakich względów decyzja KRRiT została wydana dopiero po upływie pół roku od złożenia wniosku - już po wyegzekwowaniu całości zaległości.

W ocenie Sądu, umorzenie w całości postępowania administracyjnego w takich warunkach jest nieuprawnione na gruncie art. 105 § 1 k.p.a. i narusza wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.

Wbrew twierdzeniom organu w orzecznictwie nie dominuje definitywnie pogląd o bezprzedmiotowości postępowania w zakresie udzielenia ulgi w sytuacji, w której po złożenia wniosku o jej udzielenie dojdzie do przymusowego wyegzekwowania należności objętej wnioskiem. W wielu orzeczeniach podkreśla się, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Przykładowo w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 1972/95 stwierdzono, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym.

W orzecznictwie podkreślano wielokrotnie, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do praktycznego uniemożliwienia korzystania przez zobowiązanego z możliwości określonych w tym przepisie, tj. wydania decyzji o umorzeniu zaległości o charakterze publicznoprawnym, a ponadto o bezprzedmiotowości postępowania decydowałyby okoliczności przypadkowe, jak w tym wypadku sprawność postępowania egzekucyjnego czy też sprawność postępowania w sprawie udzielenia ulgi. W tej ostatniej kwestii doszło przy tym do naruszenia norm co do czasu trwania postępowania i w istocie takie działanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji stało się przyczyną wyegzekwowania należności objętej wnioskiem o umorzenie przed rozpoznaniem tego wniosku.

Z kolei w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 1997 r., sygn. I SA/Gd 514/96, stwierdzono, że: nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku podatnika domagającego się w trybie art. 31 ust. 1 u. z. p. (ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz. U. z 1993 r. nr 108, poz. 486 ze zm.) umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami, w sytuacji, w której zaległość przestała istnieć tylko z tej przyczyny, że została wyegzekwowana od podatnika na drodze postępowania egzekucyjnego, bądź została uiszczona przez podatnika.

Prawidłowość takiej linii orzeczniczej znajduje potwierdzenie także i w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który między innymi w wyroku z 6 lutego 2002 r., sygn. III RN 198/00 zauważył między innymi, że jeżeli organ podatkowy pierwszej instancji wydał decyzję określającą podatek, to jego zapłata przez podatnika jest wykonaniem ustawowego obowiązku, a nie wyrazem chęci uiszczenia go, co ewentualnie mogłoby być rozumiane jako zamiar rezygnacji z żądania umorzenia zaległości podatkowej. Postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej (podobnie - zdaniem składu orzekającego - jak i postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę) jest zaś oddzielnym postępowaniem w stosunku do postępowania w sprawie określenia podatku. Równocześnie stwierdził dalej w kontekście art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu tego przepisu oznacza brak przedmiotu żądania, w celu zrealizowania którego wszczęto postępowanie. Stąd też jeżeli podatnik wnosi o umorzenie zaległości podatkowej, to organ podatkowy jest zobowiązany ocenić, czy zachodzą przesłanki z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i wydać stosowną decyzję" (OSNP z 2002 r., nr 14, poz. 322; z glosą aprobującą A. Nity, "Glosa" z 2003 r., Nr 2, str. 37).

Powyższe poglądy mają - w ocenie Sądu - znaczenie generalnie odnoszące się do wszelkich postępowań "ulgowych", toczących się w zbliżonych do występujących w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych. Na tle stosowania art. 10 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych został wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 267/16.

Zauważyć należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 507/20 (dostępny na stronie http://cbois.nsa.gov.pl) potwierdził prezentowane wcześniej stanowisko stwierdzając, że: "prawidłowe jest stanowisko sądu pierwszej instancji, że w tej sprawie przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych nie stanowi podstawy do wydania decyzji o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia wspomnianej należności pieniężnej na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Wobec tego błędne jest podnoszone w skardze kasacyjnej stanowisko, że KRRiT w okolicznościach rozpoznawanej sprawy miała obowiązek umorzyć postępowanie z wniosku skarżącej".

Podsumowując, Skarżącemu przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, a wyegzekwowanie opłaty abonamentowej w przedstawionych wyżej okolicznościach, nie powodowało bezprzedmiotowości całości postępowania w sprawie jej umorzenia. Zatem KRRiT miała obowiązek orzec w przedmiocie części zaległości, która nie została wyegzekwowana przed wszczęciem postępowania.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 105 k.p.a.), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu KRRiT - mając na uwadze wskazania Sądu - winna poddać analizie trudną sytuację życiową skarżącego. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postepowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.