Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 463/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] maja 2017 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną - z upoważnienia Burmistrza Gminy - przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej J.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką G.S..

II. Wynikający z przedłożonych akt administracyjnych stan sprawy przedstawiał się następująco:

1. Wnioskiem dnia [...] kwietnia 2017 r. J.K. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niemożnością wykonywania zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką G.S.. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2011 r. znak [...], stwierdzające – na stałe - u G.S. znaczny stopień niepełnosprawności, datujący się od [...] lipca 2011r. ze wskazaniem istnienia stanu niepełnosprawności od 1996r.

2. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką G.S..

3. W uzasadnieniu zaskarżonej organ I instancji powołał się na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przytoczył też przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji uznał, iż wnioskodawczyni, jako córka osoby wymagającej opieki, spełnia ustawowe przesłanki do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia, ponieważ spoczywa na niej prawny obowiązek zapewnienia matce opieki zgodnie z art. 128 Krio. Stwierdził, iż matka J.K. - G.S. legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, wskazującym, iż niepełnosprawność istnieje od 1996 r., zatem nie powstała ona w wymaganym ustawą okresie czyli w okresie do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Nadto na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] wnioskodawczyni zostało przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką G.S. na okres od [...] listopada 2016 r. do [...] października 2017 r.

Mając na uwadze wskazane okoliczności – datę powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni jak i fakt przyznania wnioskodawczyni prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - organ I instancji uznał, iż J.K. nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

4. W odwołaniu od tej decyzji J.K., powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 orzekający o niezgodności z Konstytucją art. 17b ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną w zależności od momentu powstania niepełnosprawności. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywodziła, iż skutkiem wskazanego wyroku Trybunału jest wyeliminowanie z porządku prawnego zakwestionowanego przepisu i to z mocą wsteczną, jak też obowiązek uwzględnienia przez organy administracji publicznej, zważywszy na zasadę praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji i art. 6 Kpa, uwzględnianie przez organy administracji publicznej zmiany stanu prawnego wywołanego powołanym wyrokiem Jej zdaniem, zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem orzeczenia Trybunału, stanowi naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji.

Podnosiła, iż przyznając jej – decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. – specjalny zasiłek opiekuńczy organ nie poinformował jej o innych możliwościach zabezpieczenia społecznego tzn. o świadczeniu pielęgnacyjnym jako świadczeniu korzystniejszym. Zarzucała, że wbrew stanowisku organu, sam fakt uzyskania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może przesądzać o niemożności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem strony, nie sposób uznać sytuacji za nieodwracalną. Rozważenia wymaga wyeliminowanie z obrotu prawnego czy wygaszenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Z uwagi na znaczącą różnicę świadczeń istnieje także możliwość wyrównania różnicy między wypłaconym specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, a świadczeniem pielęgnacyjnym. Mając na uwadze powyższe strona podnosiła, iż wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest w pełni zasadny.

5. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2017r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2016 r., poz. 23), w związku z art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2015 r., poz. 114), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2012 r., poz. 788 i 1529), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

6. W motywach rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że przyznanie świadczeń określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, nie ma charakteru uznaniowego i uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek ustawowych. Podstawę materialnoprawną przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ustanawiająca w art. 17 ust. 1 krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z pkt 4) ust. 1 art. 17 tej ustawy świadczenie takie przysługuje też osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do treści art. 17 ust. 1b, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W świetle powołanego stanu prawnego organ II instancji stwierdził, że G.S., urodzona [...] września 1920 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazującym, iż jej niepełnosprawność istnieje od 1996 r. tj. od 76 roku życia. Okoliczność stwierdzenia istnienia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w 76 roku jej życia stanowi, iż nie została spełniona przesłanka ustawowa zawarta w treści art. 17 ust. 1b ustawy.

Także okoliczność przyznania wnioskodawczyni, podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką G.S. na okres od [...] listopada 2016 r. do [...] października 2017 r. stanowi kolejną przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych gdyż osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

SKO podkreśliło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie przez stronę ściśle określonych przesłanek ustawowych. Przepisy regulujące kwestię przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie dają organowi orzekającemu w tych sprawach możliwości uznaniowego podejścia do sprawy. Zaistnienie określonego stanu faktycznego i prawnego rodzi obowiązek określonego zachowania się organu administracji publicznej. W tych warunkach brak jest po stronie organu możliwości indywidualizacji konkretnego przypadku i odstąpienia od stosowania przepisów prawa, które jednoznacznie stanowią, iż przyznanie danego świadczenia następuje przy spełnieniu łącznie wszystkich ustawowych warunków. Niespełnienie choćby jednego z nich, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie, obliguje organ do odmowy przyznania świadczenia.

III. W skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] maja 2017 r. J.K. zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach

rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r., poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

c) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to, nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Nadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez przyjęcie, iż sam fakt pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o podniesione zarzuty wnosiła o :

1). uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

2). na mocy art. 153 Ppsa zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zgodzie z sentencją wyroku Trybunału z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, tj. zobowiązanie organów do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie z jej wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi wskazała, iż matka nad którą sprawuje opiekę jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, chorą na demencję starczą, niedosłuch, jaskrę oraz posiada wszczepiony stymulator serca.

Wywodziła, iż w wyniku bezprawnych działań władzy ustawodawczej ( co potwierdził wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13) została pozbawiona prawa do słusznie nabytego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2013 r. przez wygaszenie decyzji o jego przyznaniu z mocy art. 11 ust. 1 oraz 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji ustawodawca stworzył wobec niej nieuprawnione bariery prawne wprowadzając je do ustawy o świadczeniach rodzinnych tak, by po bezprawnym wygaszeniu praw słusznie nabytych nie mogła ponownie nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem skarżącej, odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony z dniu 6 kwietnia 2017 r. ze względu na uznanie zaistnienia przesłanek negatywnych w postaci nabycia uprawnienia do zasiłku dla opiekuna oraz kryterium daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki jest bezzasadna. W szerokich motywach skargi J.K. ponownie odwołała się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., odnoszącego się do jej sytuacji prawnej, co powinno prowadzić do uznania nieistnienia, uznanego za niekonstytucyjny, wymogu w zakresie daty powstania stanu niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. W ocenie skarżącej, także okoliczność, że przyznany jej został zasiłek dla opiekuna nie może skutkować odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy posiadane już uprzednio prawo zastało jej odebrane niekonstytucyjną regulacją, wobec czego została przymuszona do wystąpienia o świadczenia mniej korzystne finansowo. Powoływała się ponadto na przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych gwarantujący uprawnionemu, spełniającemu warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, prawo wyboru jednego z nich, czego w okolicznościach sprawy została pozbawiona. Skarżąca przytoczyła też orzecznictwo sądów administracyjnych, jej zdaniem, potwierdzające zasadność skargi.

IV. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

V. W wyniku wezwań Sądu z dnia 7 i 8 sierpnia 2017 r. organ I instancji nadesłał, potwierdzone za zgodność z oryginałem, kopie wcześniejszych, wydanych z upoważnienia Burmistrza, decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej:

- z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] o przyznaniu J.K. - bezterminowo - od dnia [...] sierpnia 2011 r. poczynając, świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką,

- z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] o uchyleniu od dnia [...] lutego 2013 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] ( wydana na wniosek J.K. z dnia z [...] stycznia 2013 r. ),

- z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od [...] sierpnia 2013 do [...] października 2013 r.,

- z dnia [...] października 2013 r. nr [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od [...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r.,

- z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2015 r.,

- z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r.,

Nadesłał też kopię wniosku J.K. z dnia [...] stycznia 2013 r. o wstrzymanie z dniem [...] lutego 2013 r. pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z podjęciem zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

VI. 1. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Kontrolują zatem, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej jako: Ppsa). Zgodnie z art. 134 tej ustawy, sądy nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli rozpatrują sprawę w jej całokształcie. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 Ppsa). Oznacza to w konsekwencji możliwość wyeliminowania przez sąd administracyjny z obrotu prawnego także innego niż zaskarżony aktu administracyjnego ( np. wydanej w tej samej sprawie decyzji organu I instancji).

2. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji SKO w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

3. Przedmiotem sporu między skarżącą J.K. a organami orzekającymi w sprawie pozostawała kwestia spełniania przez nią przesłanek do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy odmawiając tego prawa skarżącej uznały zaistnienie dwóch przesłanek negatywnych w postaci posiadania przez skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ( art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy ) oraz powstaniu u osoby wymagającej opieki stanu niepełnosprawności w wieku 76 lat ( art. 17 ust. 1 b ustawy )

Istota zaistniałego sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się zatem pierwszej kolejności do rozstrzygnięcia tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) osoby dorosłej może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jej opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej ( do ukończenia 25 roku życia ).

W drugiej kolejności kwestią sporną pozostawało czy fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego o jakim mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza nabycie prawa do wnioskowanego przez J.K. świadczenia opiekuńczego.

4. Przy rozważaniu pierwszej z powołanych kwestii konieczne było wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

W niniejszej sprawie tymczasem organy orzekające w sprawie okoliczność tę całkowicie pominęły czym spowodowały w sposób oczywisty i rażący naruszenie przepisu art. 6, 7, 8, 11, 77 § 1 i 4 oraz 107 § 3 Kpa ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania kontrolowanych decyzji ) jak też art. 7 i 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Naruszenie to pozostaje szczególnie rażące w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które rozpoznając odwołanie nie odniosło się do tej kwestii mimo, iż na niej oparta została zasadnicza argumentacja odwołania, co stanowi też o naruszeniu art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.

Zaakcentowania wymaga, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z powołanym art. 6 Kpa organy administracji posiadają bowiem uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

5. Materialnoprawną podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką stanowił w pierwszej kolejności przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zasadnie strona skarżąca wywodziła, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 października 2014 r. pod pozycją 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie.

6. Powołany wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego ( całego przepisu art. 17 ust. 1b ustawy ). Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.

Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach wydanych w sprawach I OSK 2593/16, I OSK 2407/16, I OSK 1622/15, I OSK 1614/16 ( vide: baza orzeczeń.nsa.gov.pl ).

7. W jednym z najnowszych wyroków tj. w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r. wydanym w sprawie I OSK 2920/16 NSA stwierdził, że podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ( vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16 – baza orzeczeń nsa.gov.pl ).

8. NSA w powołanym już wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r. stwierdził też, że mając na uwadze, iż sprawy o podobnym stanie faktycznym i prawnym były już przedmiotem jego licznych wyroków, należy uznać ukształtowanie się w tym zakresie utrwalonej linii orzeczniczej.

Sąd ten odniósł się także do fragmentu uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r., w którym zawarto stwierdzenie, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". W odniesieniu do niego NSA stwierdził, że uzasadnienie to zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje go jednak, jak również brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło ono w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. ( vide także: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 – baza orzeczeńnsa.gov.pl).

Skoro więc nie jest dopuszczalne rozstrzyganie w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisu ( jego zakwestionowanej części ), który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją, to uznać należało, że zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organy art. 17 ust. 1b ustawy w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP pozostawały zasadne.

W rozpoznawanej sprawie organy orzekające nie ustaliły bowiem treści normy prawnej – po wyroku Trybunału - na podstawie której mogły i miały obowiązek rozpatrzyć wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

9. Bezzasadne pozostawało też stanowisko organów w zakresie zaistnienia drugiej z przesłanek negatywnych mogącej samodzielnie skutkować odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to organy powołując ten przepis całkowicie pominęły regulację art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem: " W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną".

Przywołany przepis został do ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzony z dniem 1 stycznia 2016 r. z mocy art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2015 r., poz. 1217 ).

Istota przytoczonych regulacji sprowadza się do zasady, że opiekun sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną w sytuacji spełniania warunków do nabycia więcej niż jednego świadczenia opiekuńczego ma prawo pobierania tylko jednego z nich i w tym zakresie, od dnia 1 stycznia 2016 r., uzyskał on prawo wyboru jednego z przysługujących mu świadczeń opiekuńczych. Oznacza to też w konsekwencji utratę ( konieczność pozbawienia opiekuna ) świadczenia dotychczas pobieranego w sytuacji dokonania wyboru innego.

10. Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 6 kwietnia 2017 r. zatem już pod rządem przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W takiej sytuacji obowiązkiem organu I instancji, w toku wszczętego tym wnioskiem postępowania, było pouczenie jej o prawie wyboru świadczenia opiekuńczego, co wynika z zasady ogólnej informowania wyrażonej w art. 9 Kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W niniejszej sprawie organ I instancji nie umożliwił skarżącej dokonania tego wyboru, a organ odwoławczy tego uchybienia nie dostrzegł, dopuszczając się tym samym naruszenia powołanego przepisu poprzez jego niezastosowanie. Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja nie do przyjęcia, w wyniku której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich. Takie postępowanie organów narusza nie tylko wyżej powołaną normę ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również przywołaną podstawową zasadę budzenia zaufania obywateli do organów Państwa, ( art. 8 Kpa ), której urzeczywistnieniem jest także m.in. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron.

Należy przy tym zauważyć, iż z treści złożonego przez J.K. odwołania wynika intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania przez nią świadczenia dotychczasowego. W takiej sytuacji strona powinna być pouczona o konieczności wyrażenia zgody na uchylenie decyzji ostatecznej przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy.

11. Uznając zasadniczo za słuszne zarzuty i argumentację skargi, stwierdzić jednak należy, iż nieuprawniona pozostawała argumentacja i zarzuty strony skarżącej bazujące na założeniu o niekonstytucyjnym pozbawieniu jej – przez wygaszenie decyzji - słusznie nabytego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i odwołująca się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13. Wynika to z uzupełniającego postępowania dowodowego sądu ( art. 106 § 3 Ppsa ).

O ile bowiem faktycznie J.K. miała przyznawane bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki na niepełnosprawną matką (vide: nadesłana na żądanie Sądu decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...]) to zaprzestanie pobierania tego świadczenia nastąpiło na wniosek samej skarżącej z dnia z [...] stycznia 2013 r., ze względu na fakt podjęcia zatrudnienia. Jego konsekwencją pozostawała decyzja organu I instancji z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] o uchyleniu od dnia [...] lutego 2013 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzja z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...]. Bezzasadne pozostawały tym samym wywody skargi, iż skarżąca utraciła z dniem 30 czerwca 2013 r. przyznane jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku zmian ustawodawczych, których konstytucyjność została skutecznie zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 i w konsekwencji zmuszona do wystąpienia o zasiłek dla opiekuna z ustawy dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 162). Takiego świadczenia skarżąca - jak wynika z nadesłanych wcześniejszych decyzji organu I instancji - nie pobierała i nie pobiera. Przyznawany miała natomiast i ma do [...] października 2017 r. specjalny zasiłek opiekuńczy o jakim mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

12. Mając na uwadze poczynione rozważania uznać należało, że żadna z dwóch wskazanych przez organy obu instancji przesłanek odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystąpiła. Zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1b, a także art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z istotnym naruszeniem powołanych przepisów postępowania administracyjnego, na czele z zasadą budzenia zaufania obywateli do organów Państwa oraz zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7, art. 77 § 1 Kpa. Uzasadniało to uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 Ppsa.

13. Rozpoznając sprawę ponownie, organ I instancji, zważywszy na regulację art. 153 Ppsa, uwzględni przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną. Przede wszystkim pominie tę część normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z ustawą zasadniczą. Następnie, w przypadku ustalenia zaistnienia zbiegu prawa skarżącej do kilku świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych, które nie mogą być pobierane jednocześnie, organ pouczy skarżącą o możliwości wyboru jednego z nich, umożliwiając jej skorzystanie regulacji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.