Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2677/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38,  art. 11
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2020 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

S. L. wystąpił o przyznanie zasiłku okresowego.

Wskazaną na wstępie decyzją Prezydent [...] odmówił przyznania zasiłku okresowego.

Organ I instancji ustalił, iż wnioskodawca jest obywatelem [...]. Jest osobą bezdomną, która od 2016 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Nie posiada własnego dochodu, a posiłki zapewnia mu noclegownia i jadłodajnia.

Z wnioskodawcą został zawarty kontrakt socjalny, w którym zobowiązał się do aktywnego poszukiwania pracy. Aktywność tej osoby ograniczyła się do wizyt w Urzędzie Pracy i Zespole Aktywności Zawodowej. Z informacji uzyskanych z Urzędu Pracy wynika, że od września 2016 r. otrzymał 32 oferty pracy. S. L. wykazuje postawę roszczeniową, a zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie, ani zaspokajanie wszystkich potrzeb życiowych. osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. L., zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 38 i art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez pozaustawowe i bezpodstawne rozszerzenie kryteriów ustawowych, dotyczących uprawnienia do zasiłku okresowego i celowego. Ponadto wskazał na obrazę art. 7 ust. 3 ustawy, przez odmowę udzielenia pomocy, dyskryminację ze względu na pochodzenie, niezapewnienie godnej egzystencji oraz na bezczynność organu, polegającą na niepodjęciu działań adekwatnych do sytuacji życiowej odwołującego oraznaruszenie regulacji art. 1 i 34 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej - przez naruszenie godności i niezapewnienie godnej egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r.

W uzasadnieniu skargi Kolegium stwierdziło, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507) i podniosło, iż instytucja pomocy społecznej, wynikająca z art. 2 ust. 1 tej ustawy, ma charakter przejściowy i incydentalny. Pomoc Państwa uzasadniona jest wówczas, gdy dana osoba nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero, gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana.

Zgodnie z 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący jest obywatelem [...]. Jest osobą bezdomną. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Został z nim zawarty kontrakt socjalny, w którym jako główne cele określono usamodzielnienie i uniezależnienie od systemu pomocy społecznej. Wnioskodawca zobowiązał się do aktywnego poszukiwania pracy.

Odwołujący nie przejawia stosownego zaangażowania, w celu uzyskania pracy, a jego aktywność ogranicza się jedynie do wizyt w Urzędzie Pracy. Nie jest zainteresowany braniem udziału w proponowanych mu projektach. Z tego względu, stosownie do art. 11 ust. 2 powołanej uprzednio ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy.

Wbrew skarżącemu nie można zarzucić działaniu organu I instancji jakichkolwiek przejawów dyskryminacji, z uwagi na posiadanie przez skarżącego obywatelstwa innego państwa. Z całą pewnością za taki przejaw nie można uznać zachęcania skarżącego, w trakcie poszukiwania pracy, do posługiwania się językiem polskim, tj. językiem państwa w którym od kilkunastu już lat żyje. Są to jedynie działania wspomagające w skutecznym poszukiwaniu pracy.

Ze skargą na powyższe rozstrzygniecie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpił S. L., zaskarżając ją w całości.

Zarzucił decyzji naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej i kpa., polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów oraz niewyczerpującym rozpatrzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Wniósł o uwzględnienie skargi, uchylenie skarżonych decyzji i orzeczenie o przyznaniu zasiłków we wnioskowanej wysokości.

Skarżący uzasadnił, że Kolegium bezpodstawnie uznało, że wysokość przyznanych zasiłków powiązana jest z realizacją kontraktu socjalnego. Związek ten w żaden sposób nie wynika z przepisów ustawy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.

Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2019 r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r. Tym ostatnim orzeczeniem organ odmówił przyznania zasiłku okresowego, z uwagi na brak współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem pomocy społecznej w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Organy stwierdziły, że skarżący nie wywiązuje się z zawartego z nim kontraktu socjalnego i nie znajduje zatrudnienia, odrzucając proponowane mu propozycje zatrudnienia, mimo że jest osobą zdrową.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Powyższe oznacza, że zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym, które łączy w sobie cechy obligatoryjności i uznaniowości. Jest to świadczenie obligatoryjne, ponieważ po spełnieniu przesłanki dochodowej oraz przesłanek określonych w dyspozycji przepisu musi on zostać przyznany, lecz tylko wówczas, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast uznaniowość tego świadczenia przejawia się w tym, że od oceny organu zależy w jakiej wysokości zostanie przyznane to wsparcie i na jak długo.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy(zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1055/16, z 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 331/16, publ. CBOSA)

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, w ocenie Sądu organ prawidłowo dokonał ustaleń w zakresie w jakim organ wskazuje na brak współdziałania skarżącego z organem opieki społecznej. Obowiązek taki wynika z art. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Skarżący jest narodowości [...]. Jest osobą zdrową, która przez kilkanaście lat pobytu w Polsce nie podejmowała żadnej pracy. Skarżący zawarł kontrakt socjalny, w którym m.in. zobowiązał się do aktywnego poszukiwania pracy, lecz jego aktywność polega wyłącznie na wizytach w Klubie Aktywności Zawodowej i w Urzędzie Pracy. Nie przyjął jednak proponowanych mu kilkudziesięciu ofert zatrudnienia.

Skoro obowiązek współdziałania realizuje bezpośrednio zasadę pomocniczości pomocy społecznej, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. ma ona umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. (zob. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 2020 r,, sygn. akt I OSK 1694/19, publ. LEX nr 3012133), to właśnie z woli ustawodawcy poszczególne instytucje wsparcia pomocy społecznej zakładają współpracę osoby wnioskującej z organem w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz podejmowanie przez podopiecznego własnych inicjatyw w celu poprawy sytuacji. Skarżący natomiast kwestionując ustalenia pracowników opieki społecznej, które jego zdaniem nie były prawidłowe, jednocześnie nie wskazuje jakie starania poczynił, aby poprawić swój byt.

W tych okolicznościach organy słusznie uznały, że skarżący nie współdziała w rozwiązaniu jego sytuacji życiowej, w istocie nie poszukuje pracy, gdyż od kilku lat każdą z zaproponowanych mu ofert odrzuca. Przy czym nie należy zapominać, że na doraźną pomoc oczekują także inni beneficjenci tej pomocy, którzy aktywnie współdziałają w przezwyciężeniu ich sytuacji życiowej.

Odnosząc się z kolei do zarzutów sformułowanych w skardze stwierdzić należy, iż nie ma racji skarżący, że przyznanie zasiłku okresowego jest uzależnione od wykonywania poleceń ośrodka pomocy społecznej. W niniejszej sprawie nikt nie wymagał od niego wykonania jakichkolwiek poleceń. W sprawie wystąpiła przesłanka braku współdziałania beneficjenta pomocy z ośrodkiem, tj. sytuacja stwierdzenia przez organ administracji, że skarżący nie współdziała w rozwiązywaniu jego sytuacji życiowej z pracownikami pomocy społecznej, w kontekście zawartego z nim kontraktu socjalnego. Należy podkreślić, że w tym ostatnim dokumencie S. L. dobrowolnie zobowiązał się on do podejmowania określonych działań, w celu przezwyciężenia stanu, w którym musi ubiegać się o wsparcie z systemu pomocy społecznej. Mimo to skarżący nadal ich nie podejmuje. To z kolei skutkuje odmową przyznania pomocy, gdyż pomoc społeczna nie realizowałaby wówczas zasady pomocniczości, lecz stanowiłaby jedynie źródło utrzymania dla osób o zerowym lub niskim dochodzie.

W takich okolicznościach Sąd stwierdził brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w wyroku.