Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 648/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej A. W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U z 2020 r. poz. 256) – dalej: k.p.a.; art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407) – dalej: u.p.p.w.d.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...] orzekającą o:

1. uchyleniu, w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. W. przyznanego A. W. na okres od 1 lipca 2019 r. do 13 sierpnia 2020 r.;

2. odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.W. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r.;

3. przyznaniu prawa do świadczenia na dziecko M.W. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2020 r. do 13 sierpnia 2020 r.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 15 lipca 2019 r. A.W. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2020 na zamieszkującego wraz z nią i pozostającego na jej utrzymaniu, zgodnie z oświadczeniem strony, małoletniego syna M.W..

Pismem z dnia 9 sierpnia 2019 r. skarżąca została poinformowana o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 13 sierpnia 2020 r.

W dniu 22 listopada 2019 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło oświadczenie P. W. (ojca małoletniego M.W.), w którym podnosił, iż wobec sprawowania przemiennej opieki nad synem wraz z byłą żoną A.W., jest on uprawniony do otrzymania połowy przyznanego świadczenia wychowawczego, zgodnie z treścią art. 5 ust. 2a p.p.w.d. Wraz z oświadczeniem przedłożony został prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r., sygn. akt [...] orzekający między innymi o: rozwodzie związku małżeńskiego A.W. i P.W. (pkt 1); powierzeniu obojgu rodzicom wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim M.W., ustalając jednocześnie, że miejscem pobytu dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ojca P.W. (pkt 2); zasądzeniu od A.W. na rzecz M.W. alimentów w kwocie 300 zł miesięcznie płatnych do rąk przedstawiciela ustawowego P.W. (pkt 3) oraz o uregulowaniu sposobu widywań matki A.W. z małoletnim M.W. (pkt 4). Kserokopia powyższego wyroku, potwierdzona za zgodność z oryginałem, została załączona do akt sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. wydanym na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Prezydent Miasta Ł. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej informacją z dnia 9 sierpnia 2019 r. o przyznaniu A. W. prawa do świadczenia wychowawczego na małoletniego M.W. na okres od 1 lipca 2019 r. do 13 sierpnia 2020 r.

W toku wznowionego postępowania administracyjnego skarżąca przedłożyła do akt sprawy: kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej A.W. i P.W. nad małoletnim M.W.; kserokopię pozwu A.W. z dnia 23 kwietnia 2019 r. złożonego do Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich o zmianę orzeczenia zawartego w wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r. w zakresie ustalonych alimentów na rzecz małoletniego M.W., poprzez zawieszenie obowiązku alimentacyjnego matki oraz zobowiązanie do ich płacenia ojca małoletniego; kserokopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. orzekającego między innymi o zmianie pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r. w ten sposób, że miejscem stałego pobytu małoletniego M.W. będzie każdorazowe miejsce stałego pobytu jego matki A.W..

Nadto z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 marca 2020 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. [...] Wydział Pracy Środowiskowej wynika, że A.W. zamieszkuje wraz z małoletnim M. W. w Ł. przy ul. A 16/2. Strona nieprzerwanie sprawuje opiekę nad synem od dnia 18 marca 2019 r.

W aktach sprawy znajdują się również kserokopie: zawiadomienia złożonego w dniu 18 marca 2019 r. przez A.W. na [...] Komisariacie Policji Komendy Miejskiej Policji w Ł. o fakcie znęcania się P.W. nad małoletnim M.W. oraz kserokopia zawiadomienia Zespołu Interdyscyplinarnego w Ł. Grupy roboczej przy [...] Wydziale Pracy Środowiskowej z dnia 27 marca 2019 r. kierowanego do Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich o podejrzeniu stosowania przemocy wobec małoletniego M.W., zamieszkałego w Ł. przy ul. A 16/2, przez jego ojca P.W. zamieszkałego w Ł. przy ul. B 78/28.

Decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 104, art. 151 k.p.a. oraz art. 4, art. 5 i art. 13a u.p.p.w.d. Prezydent Miasta Ł.: 1. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M. W. przyznane A. W. na okres od 1 lipca 2019 r. do 13 sierpnia 2020 r.; 2. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.W. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r.; 3. przyznał skarżącej prawo do świadczenia na dziecko M.W. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2020 r. do 13 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią załączonych do akt sprawy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r. oraz prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., do dnia 17 stycznia 2020 r. miejscem pobytu małoletniego M.W. było każdorazowe miejsce zamieszkania ojca P.W. Zmiana w powyższym zakresie nastąpiła dopiero od dnia uprawomocnienia się w/w postanowienia z dnia [...] r., to jest od dnia 17 stycznia 2020 r. Tym samym wobec treści art. 4 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze na małoletniego M.W. przysługuje skarżącej dopiero od dnia 1 lutego 2020 r.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia A.W. wniosła odwołanie, w którym podtrzymała stanowisko, co do faktycznego wspólnego zamieszkania z synem i sprawowania nad nim faktycznej opieki od marca 2019 r., to jest od momentu założenia rodzinie tzw. "Niebieskiej Karty", z uwagi na stosowaną wobec dziecka przemoc ze strony ojca. Ponadto w dacie złożenia przez P.W. do akt sprawy kserokopii prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r., wobec w/w toczyły się trzy postępowania sądowe, w tym dotyczące zmiany orzeczenia, co do miejsca zamieszkania małoletniego oraz zmiany orzeczenia, co do rodzica zobowiązanego do alimentacji. Strona wniosła o ponowne dokładne rozpatrzenie sprawy i o umorzenie postępowania.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, a nadto przywołało treść art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych oraz ust. 2 powołanego przepisu, w myśl którego świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W ocenie organu odwoławczego wynikający z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r. stan prawny, co do miejsca zamieszkania małoletniego M.W. (każdorazowe miejsce zamieszkania ojca), obowiązujący w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, jest dla organów administracji publicznej wiążący. Wobec powyższego Kolegium uznało, iż skoro zmiana stanu prawnego, co do miejsca pobytu małoletniego nastąpiła z dniem 17 stycznia 2020 r., to jest z datą uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., to tym samym zasadne jest stwierdzenie, że prawo do świadczenia wychowawczego na M.W. przysługuje skarżącej dopiero od dnia 1 lutego 2020 r., a kwestionowana decyzja organu I instancji odpowiada prawu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie:

- art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. poprzez jego błędna wykładnię i uznanie, że o wspólnym zamieszkaniu dziecka z rodzicem decyduje stan prawny, nie zaś faktyczny;

- art. 7 w zw. z art. 8 § 2 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwe zgromadzenie i ocenę materiału dowodowego, a nadto odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że na gruncie niniejszej sprawy wystąpiła określona we wskazanym przepisie przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego.

Strona skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając pełnomocnik skarżącej odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wywodził, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest faktyczne, rzeczywiste wspólne zamieszkiwanie z małoletnim dzieckiem oraz sprawowanie nad nim opieki i ponoszenie wydatków celem zaspokajania jego potrzeb życiowych. W ocenie strony skarżącej załączony do akt sprawy materiał dowodowy bezspornie wskazuje, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnim M.W. od 15 marca 2019 r., to jest od momentu kiedy syn z uwagi na stosowaną wobec niego przemoc ze strony ojca, zamieszkał z matką w mieszkaniu przy ul. A 16/2 w Ł.. Wobec powyższego skarżąca w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego spełniała warunki do jego otrzymania. Tym samym stanowisko organów, co do decydującego znaczenia na prawo strony do przedmiotowego świadczenia, stanu prawnego odnoszącego się do miejsca zamieszkania małoletniego uznać należy za niezasadne.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. pełnomocnik skarżącej wskazał, iż powoływany wyrok Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r. istniał w dacie wznowienia postępowania administracyjnego przez organ I instancji, a tym samym w sprawie nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca wznowienie przedmiotowego postępowania. Ponadto wobec przedstawionego wcześniej stanowiska, co do wpływu istniejącego stanu faktycznego, a nie prawnego na prawo do otrzymania świadczenia wychowawczego, powołany wyrok pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit.a) , naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotową skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkowało koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi A.W. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...] o: 1) uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. W. przyznanego skarżącej na okres od 1 lipca 2019 r. do 13 sierpnia 2020 r.; 2) odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.W. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r.; 3) przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.W. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2020 r. do 13 sierpnia 2020 r.

Wyżej wymienione decyzje wydane zostały w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 15 lipca 2019 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletniego syna - M.W. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. , zakończonego doręczoną stronie informacją z dnia 9 sierpnia 2020 r. o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Podstawę wznowienia stanowiła przesłanka wyminiona w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U z 2020 r. poz. 256) – dalej: k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Na gruncie niniejszej sprawy, "nową okolicznością faktyczną" nieznaną organom administracji w dacie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia wychowawczego, pozostawała kwestia miejsca zamieszkania małoletniego M.W., które jak wynika z przedłożonego organowi administracji w dniu 22 listopada 2019 r. odpisu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydziału Cywilnego Rodzinnego z dnia [...] r., sygn. akt [...] było każdorazowe miejsce zamieszkania ojca – P.W..

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła, było dotknięte wadliwością. Instytucja ta stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Przedmiotem postępowania wznowieniowego jest zatem przeprowadzenie weryfikacji decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwyczajnym, poprzez ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą decyzją, w sytuacji, gdy strona wykaże, że postępowaniu zwyczajnym wystąpiła chociażby jedna z wad kwalifikowanych, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 -8, art. 145a, art. 145aa, czy art. 145b k.p.a. Przy zaznaczyć należy, że postępowanie wznowieniowe nie jest kolejnym postępowaniem odwoławczym zmierzającym do rozstrzygnięcia sprawy, co do jej istoty. Ma jedynie na celu weryfikację kwestionowanej decyzji w oparciu o konkretne ustawowe podstawy wznowienia postępowania. Wskazać również należy, że treść przepisów regulujących instytucje wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 – 152 k.p.a.) prowadzi do stwierdzenia, iż co do zasady wznowienie postępowania dopuszczalne jest w sprawach zakończonych ostateczną decyzją administracyjną. Jednakże omawiana instytucja procesowa znajdzie również odpowiednie zastosowanie do spraw zakończonych określonym rodzajem postanowień oraz do spraw zakończonych tzw. milczącym załatwieniem sprawy. Zgodnie bowiem z art. 126 k.p.a. przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 k.p.a. Z tym tylko, że odpowiednie stosowanie wspomnianych przepisów implikuje przede wszystkim zmianę formy rozstrzygnięcia kończącego wznowione postępowanie administracyjne, polegającą na wydaniu postanowienia w miejsce decyzji. Ponadto inaczej niż w przypadku wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, rozstrzygnięcie to może też ograniczać się do samego uchylenia postanowienia dotychczasowego (por. Krysiak- Sudyka H. [red] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. II, WKP 2019). Natomiast w myśl art. 122g k.p.a. do spraw załatwionych milcząco przepisy rozdziałów 12 i 13 w dziale II stosuje się odpowiednio. Przyjmuje się, że skutek wydania decyzji ostatecznej powstał w terminie czternastu dni od dnia upływu terminu, o którym mowa w art. 122c § 1. Z treści przywołanego przepisu wynika zatem, że podstawowym warunkiem dopuszczalności wznowienia postępowania w tych sprawach będzie zaistnienie skutku wydania decyzji ostatecznej, do którego dochodzi w terminie 14 dni od dnia następującego po dniu, w którym upływa termin przewidziany do wydania decyzji lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie albo wniesienia sprzeciwu. Przy czym w przypadku gdy organ przed upływem terminu do załatwienia sprawy zawiadomi stronę o braku sprzeciwu, milczące załatwienie sprawy następuje w dniu doręczenia tego zawiadomienia (por. Chróścielewski W. [red], Kmieciak Z. [red] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wznowienie postępowania administracyjnego jest prawnie dopuszczalne jedynie w sprawach zakończonych jednym z niżej wymienionych rozstrzygnięć, to jest: ostateczną decyzją administracyjną; postanowieniem na które przysługuje zażalenie; wymienionymi w art. 134 k.p.a. ostatecznym postanowieniem o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania lub ostatecznym postanowieniem o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania; oraz w sprawach zakończonych tzw. milczącym załatwieniem sprawy uregulowanym w art. 122a -122h k.p.a.

W przedmiotowej sprawie, co już wcześniej wskazano wznowienie postępowania administracyjnego nastąpiło w sprawie zakończonej informacją z dnia 9 sierpnia 2019 r. o przyznaniu skarżącej uprawnienia do świadczenia wychowawczego na małoletniego syna na okres od 1 lipca 2019 r. do 13 sierpnia 2020 r., zgodnie z żądaniem strony zawartym we wniosku z dnia 15 lipca 2019 r.

Z uwagi na datę wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego, podstawę materialnoprawną przyznanego stronie świadczenia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407) – dalej: u.p.p.w.d., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924), z mocą obowiązującą od dnia 1 lipca 2019 r.

Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą

Jedna ze zmian wprowadzonych do znowelizowanych przepisów u.p.p.w.d. na mocy art. 1 pkt 12 powołanej wyżej ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r., dotyczyła kwestii procedowania w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego i polegała na dodaniu art. 13a, którego ust. 1 stanowi, iż przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji.

Z treści powołanego wyżej art. 13a ust. 1 zdanie pierwsze u.p.p.w.d. wynika zatem jednoznacznie, że od dnia 1 lipca 2019 r. przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie następuje, jak dotychczas w drodze decyzji administracyjnej, a ma charakter czynności materialno-technicznej. W sytuacji przyznania świadczenia wychowawczego organ zobowiązany jest jedynie do poinformowania wnioskodawcy o tym fakcie. Z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej (druk sejmowy nr 3387 z 10 kwietnia 2019 r., LEX/el) wynika, iż zamiarem ustawodawcy było uproszczenie postępowania i przyspieszenie wypłaty przyznanego świadczenia wychowawczego uprawnionym do tego podmiotom. Jednocześnie celem zapewnienia prawa strony do odwołania, ustawodawca pozostawił obowiązek wydawania decyzji administracyjnych w sprawach: odmowy, uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia, co wprost wynika z treści zdania drugiego art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d.

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 28 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy k.p.a. Z treści przywołanego przepisu wynika, że w przypadku, gdy przepisy o charakterze procesowym zawarte w u.p.p.w.d nie regulują określonej kwestii związanej z postępowaniem o przyznanie świadczenia wychowawczego, wprost znajdują zastosowanie przepisy k.p.a. Natomiast w przypadku odmiennej regulacji określonej kwestii w k.p.a. (lex generalis) w stosunku do przepisów u.p.p.w.d. (lex specialis), pierwszeństwo, w myśl obowiązujących w polskim systemie prawa zasad derogacyjnych (lex specialis derogat legi generali), znajdą przepisy u.p.p.w.d.

Jedną z odmiennie uregulowanych w u.p.p.w.d. kwestii, w stosunku do przepisów k.p.a., jest właśnie określona w obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r. art. 13a ust. 1 ustawy forma przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, niewymagająca wydania w tym zakresie decyzji administracyjnej, a rozstrzygająca sprawę w drodze czynności materialno-technicznej (por. Blicharz J. [red.], Glumińska-Pawlic J. [red.], Zacharko L.[red.], Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, Wyd. II, LEX/el. 2019).

W konsekwencji powyższego uznać należy, że w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r., w sprawie zakończonej przyznaniem stronie świadczenia wychowawczego, co jak wyżej wskazano następuje w drodze czynności materialno-technicznej, brak jest możliwości wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie przepisów art. 145 -152 k.p.a. Ewentualna zmiana w zakresie przyznanego stronie prawa do świadczenia wychowawczego, w przypadkach określonych ustawą, jest możliwa w drodze decyzji o zmianie lub uchyleniu przyznanego uprawnienia (art. 27 u.p.p.w.d.), bądź też bądź też w drodze decyzji rozstrzygającej w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (art. 25 u.p.p.w.d.). Przy czym, co należy podkreślić postępowanie w przedmiocie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, jak również stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jest nowym postępowaniem wobec postępowania zakończonego czynnością materialno-techniczną ustalenia prawa do tego świadczenia, a jego wszczęcie i prowadzenie wymaga zachowania wszelkich reguł procesowych przewidzianych przepisami k.p.a. Z tym jednak zastrzeżeniem, że decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, wydawana na podstawie art. 27 w zw. z art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d. ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji). Powyższe oznacza, że w trybie art. 27 ustawy nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. W sytuacji gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, w pierwszej kolejności należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), a dopiero później do orzekania (poprzez wydanie decyzji administracyjnej) o nienależnie pobranym świadczeniu za okres w jakim zostało ono wypłacone (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/19; wyrok NSA z 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17; wyrok WSA w Ł. z 27 stycznia 2021 r., II SA/Łd 593/20; wyrok WSA w Ł. z 29 stycznia 2019 r., II SA/Łd 1076/18; wyrok WSA w Warszawie z 7 grudnia 2018 r., I SA/Wa 1537/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na powyższe Sąd stwierdza, że objęte niniejszą skargą decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r., jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 6 k.p.a., który stanowi, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Powołany powyżej przepis art. 6 k.p.a. reguluje jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej – zasadę praworządności, mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP) nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek działania na podstawie i w granicach przepisów prawa. To zaś oznacza, że organy przy rozpoznawaniu i rozstrzyganiu spraw co do istoty zobowiązane są działać na gruncie aktualnego, czyli obowiązującego w dacie orzekania, stanu prawnego (por. wyroki NSA z 28 kwietnia 2020 r., II OSK 1019/19; z 7 maja 2020 r., I OSK 3977/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem skoro w dacie orzekania przez procedujące w przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej obu instancji, zarówno przepisy k.p.a., jak również przepisy u.p.p.w.d. nie przewidywały (i nadal nie przewidują) możliwości wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej w drodze czynności materialno-technicznej – informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego, to kwestionowane przez stronę skarżącą rozstrzygnięcia organów obu instancji podjęte zostały z naruszeniem procedury administracyjnej w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością ich uchylenia.

Z uwagi na stwierdzone naruszenie Sąd nie odnosił się do zarzutów skargi, co do naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d oraz art. 7, art. 8 § 2 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. uznając, iż na obecnym etapie sprawy byłoby to przedwczesne.

Natomiast, co do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazać należy, iż aby można było rozważać wystąpienie przyczyny wznowieniowej określonej w przywołanym przepisie, muszą wyjść na jaw nowe okoliczności lub nowe dowody, które, po pierwsze, istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej; po drugie, nie były znane organowi, który tę decyzję wydał; i - po trzecie - są istotne dla sprawy. Z powyższego wynika, iż jedną z istotnych kwestii dla wznowienia postępowania w oparciu o powołaną wyżej przesłankę jest jej istnienie w dacie wydana decyzji kończącej postępowanie zwyczajne, a nie jak podnosi strona skarżąca w dacie wznowienia postępowania administracyjnego. Mając jednak na uwadze wykazany wyżej brak możliwości wznowienia postępowania, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r., w sprawie zakończonej informacją o przyznaniu świadczenia wychowawczego, objęta tym zarzutem kwestia pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego postępowania.

Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji publicznej, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., zobligowane będą do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności, co do przewidzianego prawem trybu i formy postępowania w przedmiocie zmiany lub uchylenia przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego. Ponadto w ocenie Sądu, w toku ponownie prowadzonego postępowania, organy mając na uwadze ustalony w sposób bezsporny stan faktyczny sprawy, poparty zgromadzonym materiałem dowodowym, winny uwzględnić charakter świadczenia wychowawczego, którego celem, zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, ponoszonych przez uprawnione do otrzymania świadczenia podmioty, wymienione w ust. 2 przywołanego przepisu - między innymi matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zdaniem Sądu treść przywołanego wyżej art. 4 u.p.p.w.d. pozwala na stwierdzenie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest faktyczne zamieszkiwanie, czyli przebywanie u tego rodzica, który faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim, zajmuje się jego wychowaniem i zaspokaja jego potrzeby życiowe.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r.

O kosztach postępowania, na które składały się koszty zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzy osobowym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Z przepisów tych wynika odpowiednio, że: "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących" (ust. 2). "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów" (ust. 3).

dc