Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 596/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 7
journal: Dz.U. 2021 poz 888
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.
Teza: Brak możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej, gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, a Gmina z tych przyczyn nie jest w stanie wykonać kanalizacji sanitarnej, powoduje akutalizacje obowiązku wynikającego z art. 5 ust 1 pkt 2 u.c.p.g. wskazującego, że to właściciel nieruchomości zapewnia, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych.

TEZY

Brak możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej, gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, a Gmina z tych przyczyn nie jest w stanie wykonać kanalizacji sanitarnej, powoduje akutalizacje obowiązku wynikającego z art. 5 ust 1 pkt 2 u.c.p.g. wskazującego, że to właściciel nieruchomości zapewnia, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do wykonania obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. z dnia [...] lutego 2022 r. znak [...] zobowiązującą R. A., H. A., oraz I. A. do wykonanie obowiązku polegającego na wyposażaniu nieruchomości położonej w B., przy ulicy [...] (działka nr [...], obr. 3 A.) w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania zawarte w przepisach odrębnych.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 14 września 2021 r. organ I instancji wystąpił z wnioskiem do Komendanta Straży Miejskiej w B., o przeprowadzenie kontroli pod kątem prawidłowości usuwania nieczystości ciekłych z nieruchomości przy ul. [...] B.. W wyniku kontroli dokonanej w dniu [...] września 2021 r. ustalono, że nieruchomość nie jest przyłączona do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej. Stwierdzono również brak umowy oraz faktur potwierdzających wywóz nieczystości ciekłych z terenu posesji. Brak podłączenia do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej potwierdziła także ewidencja uzbrojenia terenu zawarta w miejskim zasobie geodezyjnym.

Pismem z dnia 29 września 2021 r. organ I instancji poinformował współwłaścicieli nieruchomości, iż w związku z uchyleniem zaskarżonej decyzji (decyzja z dnia [...] listopada 2020 r., znak: [...]) przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] stycznia 2021 r. (znak: [...]), należy wyposażyć nieruchomość w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Powiadomiono, iż zabrania się wprowadzania ścieków bytowych i ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych przeznaczonych do odprowadzania wód opadowych lub roztopowych będących skutkiem opadów atmosferycznych. Jednocześnie wskazano termin podjęcia działań w celu odcięcia odpływu ścieków od infrastruktury kanalizacji deszczowej ([...] listopada 2021 r.).

Dnia 07 października 2021 r. R. A. złożył pismo, w którym zwrócił się z prośbą o udzielenie informacji, czy organ I instancji wyraża zgodę na wykonanie bezodpływowego zbiornika ścieków sanitarnych oraz prośbę o wydanie decyzji administracyjnej w tej sprawie. Ponadto w tym samym dniu, wniósł on pisemną prośbę do Prezydenta M. o zobowiązanie służb miejskich do uzupełnienia brakującego odcinka kanalizacji sanitarnej do granicy nieruchomości przy ul. [...] podkreślając, że uzyskał warunki przyłączenia do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej, które zostały wydane przez Wodociągi B. Sp. z o.o. Nadmienił, że zlecił i posiada uzgodniony przez Wodociągi B. projekt przyłącza kanalizacji sanitarnej.

Departament Gospodarki Komunalnej Urzędu Miejskiego w B. dnia 21 października 2021 r. wystąpił z pismem do Wodociągów B. Sp. z o.o. - gestora sieci kanalizacji sanitarnej, z prośbą o odniesienie się do wniosku R. A. (z dnia 07 października 2021 r.) dotyczącego zobowiązania służb miejskich do uzupełnienia brakującego odcinka sieci kanalizacji sanitarnej do nieruchomości przy ul. [...]. W piśmie z dnia 28 października 2021 r., Wodociągi B. Sp. z o.o. zawarły informację, że sieć kanalizacyjna sanitarna położona w ul. [...] stwarza techniczną możliwość odbioru ścieków i nie ma konieczności budowy brakujących odcinków, zaś koszty budowy przyłącza kanalizacyjnego w całej rozciągłości powinien ponieść Inwestor przyłącza. Zatem stwierdzono, że nie ma podstaw prawnych do budowy przyłącza kanalizacyjnego sanitarnego do przedmiotowej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze poinformowano skarżącego, że zgodnie z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego (decyzja z dnia [...].01.2021 r., znak: [...]), organ będzie prowadził postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji nakazującej wybudowanie zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych, stosując się do wytycznych w tej sprawie określonych w decyzjach SKO.

Dnia 28 grudnia 2021 r. Departament Gospodarki Komunalnej Urzędu Miejskiego w B. ponownie wnioskował do Straży Miejskiej o przeprowadzenie kontroli przedmiotowej nieruchomości, w celu ustalenia stanu faktycznego przed wszczęciem postępowania administracyjnego. Straż Miejska w B. w dniu 11 stycznia 2022 r. przeprowadziła kontrolę nieruchomości ustalając, że odprowadzanie nieczystości ciekłych odbywa się podłączeniem z lat [...] W związku z nieudokumentowaniem umowy i brakiem rachunków za wywóz ścieków, Straż Miejska wszczęła czynności wyjaśniające w kierunku wykroczenia określonego w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Ponadto w dniu 17 stycznia 2022 r., wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków. W dniu 31 stycznia R. A. złożył pismo do organu I instancji, w którym wnosił o umorzenie postępowania administracyjnego podkreślając, że to gmina ma obowiązek uzupełnienia brakującego odcinka sieci długości 7 m od istniejącej studni kanalizacyjnej w ulicy do granicy jego działki.

W dniu 18 lutego 2022 r. skarżący złożył wniosek o podjęcie decyzji odnośnie jego wniosku z dnia 31 stycznia 2022 r., dotyczącego umorzenia postępowania oraz o dołączenie do obecnego postępowania, całości akt o numerze [...] (związane z nakazem budowy przyłącza kanalizacji sanitarnej

do przedmiotowej nieruchomości).

Organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte z urzędu i nie stwierdzono, jego bezprzedmiotowości, wynikającej z art. 105 k.p.a. Organ nie stwierdził także okoliczności uzasadniających dołączenie akt z poprzedniego postępowania, które to postępowanie zgodnie z wyrokiem SKO zostało umorzone, zaś decyzja organu I instancji uchylona.

W związku z powyższym, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. znak [...] zobowiązał R. A., H. A. oraz I. A. do wykonania obowiązku polegającego na wyposażaniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomowa oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania zawarte w przepisach odrębnych. Uzasadniając przyczynę wydanego rozstrzygnięcia, organ i instancji stwierdził, że nieruchomość nie jest przyłączona do miejskiej sieci sanitarnej, a nie ma dowodów na wywóz nieczystości z terenu posesji. Organ zauważył, iż uchylonymi przez Kolegium decyzjami próbowano zobowiązać skarżącego do podłączenia się do miejskiej sieci sanitarnej (którą to sieć na określonym odcinku należałoby wybudować, albowiem aktualnie nie istnieje jej doprowadzenie do przedmiotowej nieruchomości). Odwołując się od ww. decyzji. skarżący stwierdził (między innymi), że od 2018 r domaga się uzupełnienia odcinka sieci sanitarnej do granic jego nieruchomości (jest to jego zdaniem obowiązek gminy) i obowiązek o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy nie może być zastąpiony doraźnym obowiązkiem budowy szamba (...) z ukrytym zamiarem generowania kosztów".

Odwołanie od tej decyzji wniósł R. A..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]03.2022 r. uchyliło w/w decyzję organu I instancji i sprawę skierowało do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zawierając w uzasadnieniu tej decyzji stanowisko, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Rozbieżność miedzy komparycją decyzji a jej uzasadnieniem skutkowała wydaniem przez SKO decyzji z dnia [...]05.2022 r. (znak: [...]) stwierdzającej nieważność decyzji Kolegium z dnia [...]03.2022 r. (wniosek w tym zakresie złożył organ I instancji).

W dniu 13 kwietnia 2022 r. skarżący zwrócił się do Wodociągów B. sp. z o.o. z prośbą o ugodowe zakończenie sporu, co do sposobu odprowadzania ścieków z jego nieruchomości.

W odpowiedzi odniesiono się do stanu faktycznego sprawy oraz wskazano, że warunki przyłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej mogą być wydane po złożeniu odpowiedniego wniosku. W piśmie z dnia 4 maja 2022 r. organ I instancji wskazał przy tym skarżącemu, że spółka (Wodociągi) nie planuje budowy dodatkowych odcinków sieci, zaś sieć kanalizacyjna sanitarna położona w ulicy [...] stwarza techniczną możliwość odbioru ścieków i nie ma konieczności budowy brakujących odcinków. Koszt natomiast budowy przyłącza powinien pokryć właściciel w/w nieruchomości, ponieważ Spółka nie ma podstaw prawnych do realizacji tej inwestycji na swój koszt (k. 147 akt admin.).

We wniosku z dnia 27.05.2022 r. skarżący wniósł o uchylenie w całości skarżonej decyzji Prezydenta M. z dnia [...]02.2022r. i umorzenie postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. zaskarżoną w przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2022 r. w zakresie zobowiązania właścicieli nieruchomości do wykonania obowiązku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych.

W uzasadnieniu swego stanowiska, mając na uwadze treść art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości porządku w gminach (Dz.U. z 2021, poz. 888, ze zm. dalej jako "u.c.p.g.") podzieliło ustalenia organu I instancji, że przepis ten oznacza, iż ustawodawca przewiduje alternatywę: albo istnieje sieć kanalizacyjna albo gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje i jej budowa jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona to wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków - oba te urządzenia muszą przy tym spełniać wymagania określone w przepisach odrębnych. Jeśli zatem z postępowania wynika, że brak jest możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej, gdyż budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, a w niniejszym postępowaniu Gmina twierdzi, że na chwilę obecną nie jest w stanie wykonać kanalizacji sanitarnej, to nakaz wskazany w decyzji jest prawidłowy. Przesłanką zobowiązania podłączenia się do sieci jest fakt jej istnienia oraz realna i technicznie wykonalna możliwość podłączenia. Jednocześnie jedynie w przypadku, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych, właściciel nieruchomości nie ma obowiązku przyłączenia jej do następnie wykonanej kanalizacji sanitarnej.

Powyższe oznacza, że w okoliczności, gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje i technicznie nie da się wykonać podłączenia, właściciel musi wyposażyć nieruchomość w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, a organ administracji, realizując swe kompetencje do zapewniania realizacji obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., winien dbać o realizację tego obowiązku wydając stosowne akty administracyjne. Do wyboru właściciela nieruchomości - w sytuacji, gdy sieć nie istnieje - należy wybór pomiędzy wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Przewidziane przez ustawodawcę rozwiązania mają charakter równorzędny.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy Kolegium podkreśliło, że w sprawie bezspornie doszło do wyjaśnienia, iż sieć kanalizacyjna w istocie nie istnieje (choć Wodociągi Białostockie sp. z o.o. twierdzą, że ta położona w ul. [...] stwarza możliwości odbioru ścieków) albowiem wiązałaby się z koniecznością budowy przyłącza, którego koszty "w całej rozciągłości" poniósłby inwestor, natomiast jej budowa w takim zakresie, aby inwestor nie ponosił kosztów przyłącza kanalizacyjnego do nieruchomości nie jest - zdaniem Gminy (powołującej się na Wodociągi) - planowana (i uzasadniona). Ustalono również, że skarżący nie wyraża zgody na poniesienia kosztów budowy odcinka sieci kanalizacyjnej od studzienki do granic jego nieruchomości. Niewątpliwie ustalono również, iż skarżący wraz z pozostałymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości (choć niewątpliwie nie ze swojej winy, a z powodu warunków przyłączeń istniejących w latach 80-tych ubiegłego wieku — co nie może mieć znaczenia w sprawie) odprowadzają ścieki bytowe do kanalizacji deszczowej należącej do (sąsiadującej) spółki, a taki stan jest niedopuszczalny z punktu widzenia obowiązującego prawa.

Powyższe zdaniem Kolegium oznacza, iż zaistniała hipoteza określona w art 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 u.c.p.g., tj. po pierwsze budowa odcinka sieci kanalizacyjnej do granicy nieruchomości należącej do skarżącego jest z punktu widzenia Gminy nieuzasadniona (przedmiotowe postępowanie nie może służyć badaniu zaniechań Gminy w tym zakresie); po drugie, na przedmiotowej nieruchomości nie znajduje się ani zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych, ani przydomowa oczyszczalnię ścieków bytowych; po trzecie, doszło do stwierdzenia niewykonania obowiązku określonego w ust 1 pkt 2 tego przepisu. Dlatego też, organ I instancji winien był wydać decyzję nakazującą wykonanie obowiązku.

Końcowo Kolegium zauważyło, że spór co do warunków przyłączenia do sieci ma charter sporu rozstrzyganego przed sądem powszechnym (por. wyrok WSA w Warszawie w wyroku z dnia 29 stycznia 2021 r., sygn. IV SA/Wa 2038/20, CBOSA). Faktem jest to, że na chwilę obecną skarżący nie jest przyłączony do sieci kanalizacji sanitarnej, co z kolei rodzi obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy albo przydomową oczyszczalnię ścieków.

Odnosząc się do kwestii decyzji SKO z dnia [...]01.2021 r. którą to decyzją uchylono decyzję Prezydenta B. z dnia [...]11.2020 r. nakazującą współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej i umorzenia postępowania, w tej sprawie Kolegium podkreśliło, że w niniejszym stanie prawnym i faktycznym nie było podstaw do nakazania przyłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej, co nie oznaczało, że orzeczono o tym, iż obowiązek podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej przeniesiony został na Gminę. Wręcz przeciwnie w konkluzji tej decyzji Kolegium stwierdziło, że "Powyższe nie oznacza, iż współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości uznani zostali przez Kolegium za zwolnionych z obowiązku podłączenia do sieci kanalizacji bezterminowo. Wówczas gdy gmina doprowadzi sieć kanalizacyjną do granic działki nr [...], obwiązkę ten się zmaterializuje". Jeśli jednak gmina nie planuje rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej, to zasadnym jest wydanie decyzji nakazującej budowę przydomowej oczyszczalni ścieków lub zbiornika bezodpływowego.

Skargę na decyzję organu odwoławczego do sądu administracyjnego złożył R. A..

W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, że organy obu instancji nie wskazują przesłanek określonych przez ustawodawcę, przy zaistnieniu których obowiązek przyłączenia do sieci może być zastąpiony obowiązkiem wyposażenia nieruchomości w bezodpływowy zbiornik na ścieki lub przydomową oczyszczalnię ścieków. Zdaniem skarżącego w zaskarżonej decyzji Kolegium, uznało odmowę uzupełnienia sieci jako technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnioną, choć w żadnym piśmie Wodociągi tego nie wskazują jako powód odmowy uzupełnienia sieci kanalizacyjnej, której brak wykazało wcześniejsze postępowanie administracyjne znak [...] i którego akta nie zostały dołączone do obecnie prowadzonego postępowania, mimo jego wniosku z dn. 18.02.2022r. Istniejąca 6 m od granicy jego nieruchomości miejska sieć kanalizacji sanitarnej w czasie budowy w 2001r. nie została wyposażona w odgałęzienie do granicy jego nieruchomości, a brak odgałęzienia do nieruchomości nie dawał podstaw do nałożenia na niego obowiązku przyłączenia się do miejskiej sieci. W tym zakresie skarżący powoływał się na wcześniejsze toczące się postępowania oraz ustalony w nich stan faktyczny.

Zdaniem skarżącego wynika to z tego, że Wodociągi Białostockie i organ I instancji bezprawnie uznają, że odcinek kanalizacji odchodzący od studni w ulicy jest częścią przyłącza kanalizacyjnego i stąd odmawiają jego uzupełnienia, co stoi w sprzeczności ze wskazaną wcześniej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]01.2021r. i interpretacją definicji przyłącza kanalizacyjnego, co powinno stanowić podstawę uzupełnienia brakujących 6 metrów odcinka sieci, do granicy jego nieruchomości. Skoro w tej sprawie nie zaistniały określone w ustawie przyczyny, jako okoliczność uzasadniająca konieczność budowy szamba zamiast obowiązku podłączenia do sieci, to postępowanie administracyjne w tej sprawie – w ocenie skarżącego - nie ma podstaw prawnych i powinno być umorzone. Mimo braku dokumentów potwierdzających brak technicznych możliwości lub brak ekonomicznego uzasadnienia budowy 6m odgałęzienia sieci, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w skarżonej decyzji na takie się powołuje. W ocenie skarżącego, z żadnych pism Wodociągów, ani organu I Instancji nie wynika taka przesłanka. Przeciwnie, Wodociągi wyraźnie wskazują na istnienie sieci i brak obowiązku jej uzupełnienia o odcinek do granicy jego nieruchomości, sprzecznie z ustalonym stanem prawnym decyzja SKO z [...]01.2021 r., uznając go za część przyłącza, więc leżący do wykonania po jego stronie.

Skarżący podkreślił, że ustawodawca wyraźnie jako obligatoryjny obowiązek właściciela nieruchomości wskazuje podłączenie do miejskiej sieci sanitarnej, zatem jego i Gminy B. działania powinny zmierzać do podłączenia jego nieruchomości do tej sieci. Skarżący projekt przyłącza wykonał i zarejestrował w Wodociągach, które do miejsca zaprojektowanego przyłącza powinny doprowadzić miejską sieć sanitarną, a nie stawiać wymagania budowy szamba, tym bardziej, że od pozostałych właścicieli nieruchomości położonych przy tej samej ulicy wymaga się likwidacji szamba i podłączenia do sieci.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 t.j., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. W postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.

Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania jej z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny uchyla akt administracyjny, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), względnie naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Skarga okazała się niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie zawiera wad prawnych uzasadniających wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a przedmiotowa decyzja została wydana po wnikliwej i rzeczowej analizie akt sprawy, zaś zgromadzony materiał dowodowy nie wykazał istnienia okoliczności stanowiących przesłankę do zmiany zaskarżonej decyzji

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2021 r., organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]lutego 2022 r. zobowiązującą R. A., H. A. oraz I. A. do wykonania obowiązku polegającego na wyposażaniu nieruchomości położonej w B., przy ulicy [...] (działka nr [...], obr. 3 A.) w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania zawarte w przepisach odrębnych.

Stosownie do treści art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości porządku w gminach (Dz.U. z 2021, poz. 888, ze zm. dalej jako "u.c.p.g.") właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych.

Podkreślić należy zatem, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. właściciele nieruchomości są zobowiązani do przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, a w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, do wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Z obowiązku podłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji zwalnia posiadanie przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych spełniającej wymagania określone w przepisach odrębnych. Z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. wynika, że w sytuacji gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje lub jej budowa jest techniczne lub ekonomicznie nieuzasadniona, wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków. Prawo wyboru przysługujące właścicielowi nieruchomości w przypadku, gdy budowa sieci kanalizacyjnej nie jest uzasadniona, a także w sytuacji, gdy jest ona uzasadniona, ale sieć taka nie została jeszcze zrealizowana, nie jest zależne od planów inwestycyjnych gminy dotyczących wybudowania na danym terenie sieci kanalizacyjnej; plany takie nie mogą wyłączać uprawnienia właściciela nieruchomości do budowy np. przydomowej oczyszczalni ścieków. Sam fakt planowania przez gminę budowy kanalizacji pozostaje zatem bez wpływu na zakres uprawnień właściciela w przedmiocie wyboru formy odprowadzania ścieków (por. Budziarek Magdalena, Szymczak Aneta, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz. Opublikowano: WKP 2021).

Mając na uwadze powyższe stanowisko, zdaniem Sądu przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. nie rozróżnia bezpośrednio sytuacji, w której brak jest podstaw do budowy sieci kanalizacyjnej i sieć taka nie jest zrealizowana, ani sytuacji właścicieli nieruchomości w razie planowania przez gminę budowy sieci, bądź zaniechania takich planów, mimo istnienia podstaw do budowy sieci. Wobec powyższego właściciel nieruchomości ma obowiązek jej wyposażenia w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków zarówno w sytuacji, gdy budowa kanalizacji nie jest uzasadniona, jak i w sytuacji, gdy jest ona uzasadniona, ale sieć taka nie została jeszcze zrealizowana. Niedopuszczalnym bowiem jest wprowadzanie ścieków bytowych wprost do ziemi, czy też do kanalizacji deszczowej.

Przepis ten oznacza, iż ustawodawca przewiduje alternatywę: albo istnieje sieć kanalizacyjna — wówczas zasadą jest, że nieruchomość ma być podłączona do tej sieci, a jedyny wyjątek dotyczy takiej sytuacji, kiedy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych — wtedy przyłączenie jej do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe; albo sieć kanalizacyjna nie istnieje i jej budowa jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona — wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków — oba te urządzenia muszą spełniać wymagania określone w przepisach odrębnych.

Zdaniem skarżącego organy obu instancji bezpodstawnie przyjęły odmowę uzupełnienia sieci kanalizacyjnej jako technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnioną, choć w żadnym piśmie Wodociągi nie wskazują jako powód odmowy uzupełnienia sieci kanalizacyjnej. Podnosił, że skoro w sprawie nie zaistniały określone w ustawie przyczyny, uzasadniające konieczność budowy szamba zamiast obowiązku podłączenia do sieci, to postępowanie administracyjne w tej sprawie nie ma podstaw prawnych. Z tych względów w toku postępowania składał wniosek o umorzenie niniejszego postępowania.

W tym miejscu należy odnieść się do postępowań w zakresie podłączenia przedmiotowej nieruchomości do sieci kanalizacji istniejącej na ulicy [...] w B.. W tym zakresie skarżący podnosił, że decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2021 r. przesądziła o tym, że ten obowiązek spoczywa na Gminie B. czy też Wodociągach B. spółce z o.o.

Należy wskazać, że skarżący wnosił o dołączenie akt tej sprawy zakończonych decyzją SKO z [...] stycznia 2021 r., jednakże organ uznał że nie są one konieczne do prawidłowego rozpoznania sprawy. Sądowi z urzędu (podobnie jak i organom), znane są ustalenia faktyczne i prawne tego postępowania, bowiem wskazywana przez skarżącego decyzja SKO była przedmiotem postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 235/21, gdzie wyrokiem z dnia 13 maja 2021 r. WSA w Białymstoku oddalił skargę Wodociągów B. Sp. z o.o. w B., zaś przedmiotem zaskarżonej decyzji było uchylenie decyzji nakazującej właścicielom (w tym skarżącemu) wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu nieruchomości przy ul. [...] do sieci kanalizacji sanitarnej i umorzenie postępowania (wyrok ten jest prawomocny). Podkreślić przy tym należy, że postępowanie w tym zakresie było prowadzone od 2018 r. i było wydanych kilka decyzji, zarówno organu I i II instancji, a także co do pierwotnej decyzji SKO z dnia [...] września 2018 r. orzekał również WSA w Białymstoku w sprawie sygn. akt II SA/Bk 707/18 (wyrok prawomocny).

Jak słusznie podnosi organ odwoławczy, decyzja tego organu z [...] stycznia 2021 r., z której skarżący wywodzi obowiązek wybudowania brakującego odcinka około 6-7 metrów sieci kanalizacji, tj. od jego nieruchomości do studzienki, dotyczyła uchylenia rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i umorzenia postępowania w sprawie nakazu współwłaścicieli nieruchomości do podłączenia do sieci kanalizacyjnej. Ustalono w tym postępowaniu, że wydanie decyzji o nakazaniu wykonania obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej warunkuje istnienie realnej możliwości przyłączenia, co ma miejsce gdy na nieruchomości znajduje się studzienka kanalizacyjna albo istniejąca sieć kanalizacyjna sięga do granicy nieruchomości. W przypadku działki nr [...] warunek ten nie jest spełniony, skoro w sprawie ustalono, że na granicy nieruchomości nie znajduje się ani sieć kanalizacyjna, ani odgałęzienie od tej sieci, to należało przyjąć, że realnych warunków przyłączenia nie ma. Podstawą prawną tego rozstrzygnięcia organów był przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 u.p.c.g., adresowany do właścicieli nieruchomości (art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g.). Oznaczało to, że obowiązek zapewnienia utrzymania czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej mógł być kierowany do ściśle określonego kręgu podmiotów, tj. właścicieli ale rozumianych wyłącznie według brzmienia art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. Nie mógł być zatem kierowany do innych podmiotów, które nie posiadają cech właściciela w powyższym rozumieniu. Nie ulega wątpliwości, że ani Wodociągi sp. z o.o. w B., ani Gmina B. cechy właściciela nieruchomości przy ulicy [...] B. nie posiadała i nie posiada, a zatem błędne jest stanowisko skarżącego zawarte w skardze, że decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2021 r. taki obowiązek nakładała na Gminę B., a zatem budowa szamba jest bezcelowa i nie są spełnione przesłanki, że budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona. Podmioty wskazywane przez skarżącego nie mogą być adresatami decyzji nakazującej przyłączenie do sieci kanalizacyjnej. Mimo zatem, że stosownie do treści art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023, poz. 40) do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty min. w zakresie kanalizacji, to nie oznacza, że istnieją stosowne przepisy, na podstawie których można byłoby zobowiązać gminę do stworzenia odpowiednich warunków umożliwiających do podłączenia danej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, w tym nieruchomości przy ulicy [...]. Brak jest możliwości wyegzekwowania od tych podmiotów (gmina czy wodociągi) wykonania takich obowiązków, jeśli ciążą one jedynie na właścicielach nieruchomości. Powyższe skutkowało ponadto uznaniem, że Wodociągi B. Sp. z o.o. nie mają interesu prawnego w sprawie o nakazanie przyłączenia do sieci kanalizacji (cytowany wcześniej prawomocny wyrok w sprawie II SA/Bk 235/21). Innymi słowy, uchylenie decyzji nakładającej na właściciela nieruchomości obowiązku wykonania podłączenia do sieci kanalizacji wynikało z tego, że nie było na datę wydawania decyzji SKO z [...] stycznia 2021 r. jak i obecnie (stan ten nie uległ zmianie) możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, bowiem ta nie została doprowadzona do granic nieruchomości. W zakresie adresatów decyzji przy ul. [...] pogląd podzielił także NSA w wyroku z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3236/21 (CBOSA).

Podkreślić przy tym należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 u.c.p.g. w zakresie nakazu przyłączenia do sieci nie określa także szczegółowych warunków przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, w szczególności nie określa długości i przebiegu przyłącza. Techniczny, konkretny sposób przyłączenia ustalany jest w warunkach technicznych. Te zaś wydaje przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne na wniosek właściciela nieruchomości, co Wodociągi B. sp. z o.o. wielokrotnie podkreślały.

Mając powyższe na uwadze należy podzielić stanowisko organów obu instancji w przedmiotowej sprawie, że skoro postępowania w przedmiocie nałożenia obowiązku polegającego na przyłączeniu nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej przy ul. [...] nie doprowadziło, do podłączenia tej nieruchomości do sieci, zaś Wodociągi B. od swojej strony zapewniły techniczne możliwości odprowadzania ścieków i spółka nie planuje budowy dodatkowych odcinków, decyzja w przedmiocie zobowiązania do wykonania obowiązku polegającego na wyposażeniu przedmiotowej nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania zawarte w przepisach odrębnych, jest zasadna, co wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 u.c.p.g.

Bezspornie doszło do wyjaśnienia, iż sieć kanalizacyjna w istocie nie istnieje albowiem wiązałaby się z to koniecznością budowy przyłącza od studzienki do granic nieruchomości (6 m), którego koszty musiałby ponieść inwestor, natomiast jej budowa w takim zakresie, aby inwestor nie ponosił kosztów przyłącza kanalizacyjnego do nieruchomości nie jest - zdaniem Gminy (powołującej się na Wodociągi) - planowana (i ekonomicznie uzasadniona). Ustalono również, że skarżący nie wyrażał zgody na poniesienia kosztów budowy odcinka sieci kanalizacyjnej od studzienki do granic jego nieruchomości. Niewątpliwie ustalono również, iż skarżący wraz z pozostałymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości odprowadzają ścieki bytowe do kanalizacji deszczowej należącej do (sąsiadującej) spółki, a taki stan jest niedopuszczalny z punktu widzenia obowiązującego prawa. W obrębie działki nr [...] brak jest zatem infrastruktury umożliwiającej podłączenie znajdującego się na tej działce budynku do sieci kanalizacji sanitarnej, bowiem najbliższa studzienka rewizyjna znajduje się w odległości około 6 metrów od ww. nieruchomości. Przyznać zatem należy rację Kolegium, że ww. nieruchomość z przyczyn obiektywnych (zarówno technicznych - mimo odmiennych zapisów Wodociągów, jak i ekonomicznych – brak planów co do budowy brakującego odcinka) nie może być podłączona do sieci kanalizacji sanitarnej. Aby powyższe było możliwe wcześniej należałoby dokonać rozbudowy istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej, natomiast Gmina B. nie planuje rozbudowy istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej w taki sposób, aby możliwe było podłączenie przedmiotowej nieruchomości do tej kanalizacji.

Zasadnie zatem organ odwoławczy przyjął, że w otoczeniu działki nr [...] brak jest sieci kanalizacji sanitarnej, skoro najbliższa studzienka kanalizacyjna znajduje się 6 metrów od granic ww. działki. Najpierw należałoby zatem rozbudować istniejącą sieć, czego - jak wynika z uzasadnienia decyzji - Gmina B. nie planuje ze względów ekonomicznych. Wobec tego brak jest podstaw do zobowiązania właściciela nieruchomości do jej podłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej, a zatem aktualizuje się obowiązek wybudowania zbiornika bezodpływowego nieczystości ciekłych czy przydomowej oczyszczalni ścieków

Z tego względu za nieuzasadnione należy uznać zarzuty strony dotyczące niedostatecznego wykazania przez organy braku ekonomicznych podstaw do rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej. Zdaniem Sądu badanie powyższej kwestii wykracza poza zakres niniejszego postępowania. To samo dotyczy przedstawianych przez skarżącego argumentów mających świadczyć o nieracjonalności budowy zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków, w sytuacji kiedy pozostali mieszkańcy ulicy [...] likwidują szamba. Przedmiotem niniejszego postępowania jest bowiem konkretna nieruchomości, która nie jest podłączona do sieci kanalizacji, a fakt iż od 2018 r. kwestia ta nie została uregulowana oznacza, że nakaz zawarty w zaskarżonej decyzji jest prawidłowy.

Mając powyższe na uwadze przyjąć trzeba, że w postępowaniu, które ma za przedmiot wykonanie obowiązku wyposażenia nieruchomości w bezodpływowy zbiornik nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków, Sąd nie jest władny ocenić sporu dotyczącego obowiązku wykonania kanalizacji sanitarnej, czy też działań bądź zaniechań gminy w tej kwestii. Brak jest też podstaw do badania, czy budowa przydomowej oczyszczalni ścieków lub zbiornika bezodpływowego uzasadniona jest ekonomicznie, czy też nie, ewentualnie, czy bardziej ekonomiczne byłoby podłączenie się do wybudowanej w przyszłości kanalizacji sanitarnej, tym bardziej, że postępowania toczące się od 2018 r. nie uregulowały tej kwestii.

Jeżeli bowiem z postępowania wynika, że brak jest możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej, gdyż budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, a w niniejszym postępowaniu Gmina twierdzi, że na chwilę obecną nie jest w stanie wykonać kanalizacji sanitarnej, to art. 5 ust 1 pkt 2 u.c.p.g. wskazuje, że to właściciel nieruchomości zapewnia, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Z tego względu racje słuszności, czy sprawiedliwości społecznej, nie mogą być brane pod uwagę.

W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.