Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1913/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 34 i  art. 34a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 38
journal: Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.
article: art. 1  pkt 19
journal: Dz.U. 2003 nr 80 poz 720
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje  Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2012 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], po rozparzeniu odwołania P. S.A., utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Na wniosek P. S.A. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie uwłaszczenia, w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) prawem użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w jednostce ewidencyjnej [...], obr. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...].

Z uwagi na okoliczność, że w stosunku do uprzednio wskazanych nieruchomości nie została wydana decyzja komunalizacyjna, przed Wojewodą [...] zostało wszczęte z urzędu postępowanie w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę K, prawa własności działek nr [...], położonych w jednostce ewidencyjnej [...], obr. [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa nieodpłatnie z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...]., obr. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, objętych księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. w K. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z/s w K.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda [...], powołując art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stwierdził, że w przypadku spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, wojewoda stwierdza w drodze decyzji nabycie prawa własności określonego mienia Skarbu Państwa przez gminę.

Przy czym wyłączeniu z komunalizacji podlega mienie, które w dacie 27 maja 1990 r. znajdowało się pod zarządem - innych niż Państwo - państwowych osób prawnych. Do jednostek tych należały m.in. przedsiębiorstwa państwowe.

Organ dodał, że od dnia 7 września 2000 r., tj. wejścia w życie obwieszczenia Starosty K. z dnia [...] lipca 2000 r. w sprawie zastąpienia dotychczasowego operatu ewidencji gruntów odnowionym operatem ewidencji gruntów dla obrębu [...], Gmina [...] - powiat [...] ([...]) w odnowionym operacie ewidencji gruntów w jednostce rejestrowej nr [...] obrębu [...] w miejsce uprzednich oznaczeń nieruchomości objętych postępowaniem komunalizacyjnyjm (tj. parcel katastralnych obręb [...], parcela gruntowa 1. kat. [...]oraz parcela budowlana [...] kat. [...] Gm. kat. [...]), ujawnione zostały działki nr [...], o pow. [...], o pow. [...] ha.

Zmiana oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości, dokonana po 27 maja 1990 r., zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie powoduje zmiany stanu prawnego nieruchomości, a tym samym nie oznacza, że nieruchomość taka traci status mienia podlegającego komunalizacji w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (wyroki Naczelnego Sądu Admisntiracyjnego z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 262/06, z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 956/07, z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 755/08).

Organ podniósł, że parcela gruntowa [...] objęta była spisem D.. Nieruchomości objęte tym spisem przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 z późn., zm.). Natomiast parcela gruntowa [...] i parcela budowlana [...] gm. kat. F., objęte były wykazem hipotecznym [...]. Wykaz ten prowadzony był jako księga gruntowa [...]. Zgodnie z postanowieniami Traktatu pokoju między Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi oraz Austrią z dnia 10 września 1919 r. podpisanego w Saint Germain-en Laye, ratyfikowanego przez Polskę w 1924 r. (Dz. U. z 1925 r., Nr 17, poz. 114), dobra funkcjonujących na terenie byłego państwa austro-węgierskicgo jednostek organizacyjnych tego Państwa, przejęło na własność państwo polskie.

Dla uprzednio wskazanych parcel na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. założona została, księga wieczysta nr [...] (nr po migracji [...]), z ujawnioną własnością na rzecz Skarbu Państwa.

Organ wojewódzki wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) oraz Traktatu pokoju, między Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi z Austrią podpisanego w St. Germain - en Laye z dnia 10 września 1919 r. (Dz. U. 1925 r. Nr 17, poz. 114).

Po dacie ratyfikowania przez Polskę Traktatu pokoju, nabycie przez P. prawa zarządu do gruntu następowało na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312). Zgodnie z art. 6 tego rozporządzenia majątek oddany PKP, w myśl art. 4, w użytkowanie i zarząd lub na własność tego przedsiębiorstwa był wyodrębniany z ogólnego majątku Skarbu Państwa, przy czym podlegał on inwentaryzacji i oszacowaniu.

Wojewoda dodał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowało się stanowisko zgodnie z którym, nie można wywodzić prawa zarządu P. do konkretnej nieruchomości z przepisów ustaw regulujących utworzenie i funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa, bowiem mają one charakter ogólnych aktów normatywnych i mogą jedynie stanowić podstawę do ustalania przez właściwe organy prawnorzeczowych tytułów do poszczególnych i konkretnie oznaczonych składników mienia ogólnonarodowego w drodze aktów zindywidualizowanych (wyrok NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt. I OSK 1259/05, wyrok NSA z dnia 15 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1457/06, wyrok NSA z 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07).

W toku postępowania w związku z brakiem dokumentów potwierdzających przysługiwanie P. S.A tytułu pranworzeczowego do ww. nieruchomości, stosownie do zapisów § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), spółka oświadczyła, że nieruchomosci te w dniach 27 maja 1990 r. i 5 grudnia 1990 r. znajdowały się w zarządzie Przedsiębiorstwa Państwowego P.

Organ wyjaśnił, że złożenie powyższego oświadczenia zostało wprowadzone przez ustawodawcę po raz pierwszy w rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami, będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97 ze zm.), czyli po dacie 27 maja 1990 r. - zatem nie może ono stanowić w postępowaniu komunalizacyjnym dowodu potwierdzającego przysługiwanie P. prawa zarządu do gruntu.

Organ skonstatował, że skoro przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie pozostawała w zarządzie Przedsiębiorstwa Państwowego P., to należała ona do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, zatem spełniała przesłanki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r. i z mocy prawa stała się własnością Gminy K.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły P. S.A. podnosząc, że komunalizacji z mocy prawa przeczą ustalenia traktatu pokoju z dnia 11 kwietnia 1924 r. podpisanego w Saint Germain-en Laye oraz przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. Wskazały ponadto na błędne zastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej oraz powołały wyrok NSA z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody M. z dnia [...] października 2010 r., nr [...].

W uzasadnieniu urzeczenia uznała, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Skarżącemu nie przysługiwał bowiem tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa.

Organ odwoławczy podkreślił, że w całym okresie władania przedmiotową nieruchomością przez P. obowiązywały procedury nabywania prawa użytkowania, czy zarządu przez państwowe jednostki organizacyjne.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, które było aktem wykonawczym do dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. R.P. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), prawo zarządu i użytkowania było ustanawiane w formie protokołu zdawczo – odbiorczego, bądź w drodze umowy zawartej w odpowiedniej formie prawnej, a w razie sporu na podstawie decyzji Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Później ustanawiane było w trybie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r., Nr 32, poz. 159), w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego o oddaniu nieruchomości w użytkowanie i następnie w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Zgodnie z tym przepisem, państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Ten stan prawny obowiązywał w dniu 27 maja 1990 r.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podkreśliła, że zawarte w odwołaniu stanowisko świadczy o tym, że skarżący nie widzi potrzeby legitymowania się zindywidualizowanym tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, a przecież indywidualizacja - zdaniem organu - jest niezbędna przy ocenie tytułu prawnorzeczowego. Tytuł prawnorzeczowy musi w osnowie zawierać wszystkie szczegółowe cechy geodezyjne i ewidencyjne.

Skoro zatem skarżącej spółce nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. Zgodnie bowiem z treścią obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r., art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa dodała, że tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości nie tworzą przepisy konstytuujące przedsiębiorstwo państwowe P. Również przepisy traktatów międzynarodowych, a także rozporządzenie Prezydenta RP oraz żadne przepisy powojenne o [...], nacjonalizacji, militaryzacji, włącznie z dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich, formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem, nie mogły tworzyć po stronie P. konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania, czy prawa zarządu. A tylko tak sformułowane prawo może wyłączać komunalizację z mocy prawa. Faktyczne jej objecie i władanie nie tworzy formalnoprawnego zarządzania.

Organ odwoławczy podkreślił, że P. nie powołuje się na żadne inne źródła swego ewentualnego prawa do przedmiotowego gruntu poza władaniem. Obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym P., sformułowała jedynie zasadę władania gruntami przez P. Z ogólnych przepisów tej ustawy (art. 16) nie wynikały uprawnienia do konkretnie określonych działek o określonych powierzchniach i zapisach ewidencyjnych. Takie uszczegółowienie mogło się znaleźć tylko w odpowiednich decyzjach terenowych organów władzy państwowej wydawanych w przedmiocie użytkowania, czy zarządu. W ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wpisy hipoteczne oraz wpisy ewidencyjne np. władający: Dyrekcja P., oddają jedynie stan faktyczny, który nie jest oparty o podstawę prawną, formalnie określającą prawo P. do określonego gruntu. Na poparcie swego stanowiska Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa przytoczyła stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz podkreśliła, że – w jej ocenie - w niniejszej sprawie nie ma też zastosowania art. 11 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, ponieważ wykonywanie funkcji transportowych nie jest wykonywaniem zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, a zadania z zakresu obronności mogą wykonywać praktycznie wszystkie przedsiębiorstwa, co również potwierdza stosowne orzecznictwo NSA.

W świetle powyższego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że skoro P. nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. S.A. w W., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało decydujący wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia, a w szczególności.:

- art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez błędne zastosowanie tych przepisów w związku z błędnym uznaniem, iż nieruchomość w dacie 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji stopnia podstawowego,

- art. 4 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego P., poprzez brak zastosowania w związku z błędnym uznaniem, że nieruchomości przeznaczone do użytku kolei nabyte z mocy prawa przez P. podlegają komunalizacji z dniem 27 maja 1990 r.,

- art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U Nr 84, poz. 948 ze zm.), poprzez brak zastosowania w związku z pominięciem przesłanki posiadania nieruchomości przez P. z dniem 27 maja 1990 r.

Skarżąca spółka zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz 138 § 2 kpa, poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający słuszny interes skarżącego, a ponadto dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego i uznanie, że spełnione zostały przesłanki komunalizacji wyrażone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

- art. 7, 75 § 1 i 77 § 1 kpa, poprzez bezzasadne pominięcie w postępowaniu dowodowym posiadania przez skarżącego nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.,

- art. 15 kpa, poprzez zaniechanie przez organ drugiej instancji ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy i ograniczenie się jedynie do rozpatrzenia zarzutów skarżącego do decyzji Wojewody [...].

W uzasadnieniu skargi P. S.A. przytoczyła szereg argumentów na poparcie podnoszonych zarzutów oraz wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Na wstępie podkreślić należy, że przedmiotem zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2011 r., utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., jest komunalizacja mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że stwierdza ona stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r.

W myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Wyjaśnić przy tym należy, że użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie pojęcie "należące do", oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym. Oznacza to, że faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 następowała z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r. Wydawana w tym przedmiocie decyzja komunalizacyjna – jak wskazano wyżej - miała jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzała przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę.

Podstawowym zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie stanu prawnego i faktycznego spornej nieruchomości, a przede wszystkim ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co by wykluczało możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe P. było jedynie władztwem faktycznym. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone zostało stanowisko, iż akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (wyrok NSA z dnia 15 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1457/06, sygn. akt I OSK 1456/06, z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07). Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to w całości podziela zwłaszcza, że potwierdza je również najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2087/10 i z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 600/11).

Zaznaczyć należy, że ustalenie stanu prawnego i faktycznego spornej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. musi być w sposób oczywisty oparte o obowiązujące w tym dniu przepisy. Zdaniem Sądu zatem powoływanie się przez stronę skarżącą na przepisy art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) i skutków poszczególnych regulacji zawartych w tej ustawie, dla oceny stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości, jest w tym postępowaniu całkowicie chybione. Przepisy powołanej ustawy, która weszła w życie po dniu 27 maja 1990 r., mogą dotyczyć wyłącznie mienia stanowiącego aktualnie własność ogólnonarodową (państwową), komunalizowanego w trybie art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., czyli decyzjami konstytutywnymi, nie mogą natomiast odnosić się do mienia już skomunalizowanego z mocy art. 5 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, gdyż mienie to już w dniu 27 maja 1990 r. stało się mieniem komunalnym i od tej daty nie jest już mieniem państwowym.

W kwestii znaczenia przepisu art. 34a dla procesu komunalizacji wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03 wskazując, że art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 80, poz. 720) - który wprowadza przepis art. 34a - odnosi się do postępowań o przekazaniu mienia gminom wyłącznie w oparciu o unormowania art. 5 ust. 3 i 4 ustawy komunalizacyjnej, czego konsekwencją jest umorzenie postępowań komunalizacyjnych przewidziane w art. 5 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r. Przepis art. 34a nie dotyczy natomiast niezakończonych postępowań komunalizacyjnych, które zostały wszczęte na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, tj. w przypadkach komunalizacji z mocy prawa.

W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie zasadnie przyjęły, że na dzień 27 maja 1990 r., z którym ustawa komunalizacyjna wiąże skutek w postaci przejścia na właściwe gminy prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, P. nie legitymowało się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, którego istnienie uniemożliwiałoby komunalizację. Z akt sprawy wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała jedynie we władaniu P., o czym świadczy m.in. odpis księgi wieczystej nr [...].

Strona skarżąca nie dysponowała żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd albo użytkowanie. Zauważyć należy, że okoliczność powyższą potwierdza również skarżąca wskazując w odwołaniu od decyzji organu wojewódzkiego, że "powstanie zarządu nad przedmiotową nieruchomością, z mocy powołanych powyżej przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. nastąpiło ex lege...".

Wskazać przy tym należy, że zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Podkreślić trzeba, że obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74 ze zm.) przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób.

Stosownie do art. 38 powołanej ustawy, dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie z art. 87 ust. 2 powołanej ustawy, zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone zostało stanowisko, iż istnienia zarządu nie można domniemywać (np. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05). Wskazany pogląd kontynuowany jest w kolejnych orzeczeniach NSA (np. wyrok z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1528/09, wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2012 r, sygn. akt I OSK 600/11).

Podkreślić ponadto trzeba, że w myśl ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, którą zastąpiła ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r., państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w myśl art. 87 ust. 1, przekształcało się w prawo zarządu. Sam fakt posiadania nieruchomości nie decydował o powstaniu tego prawa. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był, według ustawy, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

Zauważyć także należy, że prawa zarządu P. do spornej nieruchomości nie sposób wywieść z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego P.. W szczególności skutek taki nie wynika z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze zm.), zgodnie z którym mienie P. stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, mienie to stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez P. w toku jego dalszej działalności, P. gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych. Z powołanego przepisu nie wynikało, aby miał on ustanawiać z mocy prawa zarząd na rzecz P. w stosunku do konkretnych nieruchomości albo choćby potwierdzać ustanowiony uprzednio zarząd P.. Zarząd ten musiał, jak to już wyżej wskazano, jednoznacznie wynikać z decyzji administracyjnej wydanej na podstawie przepisów szczególnych, regulujących gospodarowanie nieruchomościami państwowymi.

Brak po stronie P. tytułu prawnorzeczowego do spornej nieruchomości powoduje, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej i tym samym nieruchomość ta podlega komunalizacji z mocy prawa.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrzyła całokształt materiału dowodowego i dokonała prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości oraz w należyty sposób uzasadniła zajęte stanowisko. Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ administracji powołanych w skardze przepisów kpa. Skarga podlega więc oddaleniu.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.