Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2779/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2012 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2011 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2011 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (nazywany dalej "Prezesem KRUS", "organem rentowym") decyzją z dnia [...] września 2011 r. znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku W. P. (nazywanego dalej "skarżącym") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2011 r. znak [...]odmawiającą umorzenia nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 14.973 złotych, utrzymał ww. decyzję w całości w mocy.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezes KRUS podał, że w dniu 13 stycznia 1997 r. skarżący złożył wniosek o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. We wniosku skarżący wyjaśnił, że nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, jako domownik w gospodarstwie rolnym ojca – R. P. Z dokumentacji dołączonej do wniosku wynikało, że od dnia 7 grudnia 1968 r. pracował w gospodarstwie rodziców o pow. 10,36 ha, a w okresie od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 30 kwietnia 1997 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik w gospodarstwie rolnym.

W wyniku uznania skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do stycznia 2000 r. decyzją z dnia [...] lutego 1997 r. przyznano mu prawo do okresowej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i podjęto wypłatę świadczenia w pełnej wysokości (tj. w części składkowej i części uzupełniającej).

Przy podejmowaniu decyzji wzięto pod uwagę wyjaśnienia skarżącego, który poinformował organ, że nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego, podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik w gospodarstwie rolnym ojca.

Na podstawie orzeczeń lekarza rzeczoznawcy KRUS i komisji lekarskiej KRUS, prawo do renty rolniczej było przedłużane na kolejne okresy, do marca 2008 r.

Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. organ rentowy odmówił skarżącemu prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ komisja lekarska KRUS orzeczeniem z dnia z [...] kwietnia 2008 r. nie uznała skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy na kolejny okres. Prawidłowość ww. decyzji została potwierdzona przez Sąd Okręgowy, który wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r. oddalił odwołanie skarżącego. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 grudnia 2010 r. oddalił apelację od ww. wyroku.

W trakcie toczącego się postępowania, tj. w dniu 3 grudnia 2008 r. wpłynęło do organu rentowego zawiadomienie z dnia 14 czerwca 2006 r. o wpisaniu do ksiąg wieczystych skarżącego, jako współwłaściciela gospodarstwa rolnego o pow. 9,42 ha oraz postanowienie z dnia 2 sierpnia 1985 r. o stwierdzeniu nabycia przez skarżącego spadku po zmarłej matce – Z. P. w postaci części gospodarstwa rolnego.

W wyniku poczynionych ustaleń Prezes KRUS stwierdził, że skarżący, stając się współwłaścicielem ww. gospodarstwa rolnego nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 24 oraz art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie poinformował o tym fakcie organu rentowego. Wskutek stwierdzonych uchybień naliczono nadpłatę z tytułu nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy za okres od dnia 13 stycznia 1997 r. do dnia 31 marca 2008 r. w kwocie 44.499,09 złotych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Prezes KRUS zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty 14.973,51 zł za okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 marca 2008 r. Pozostałe 29.525,58 złotych zostało odpisane jako niepodlegające dochodzeniu.

Skarżący złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. do Sądu Okręgowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...], który wyrokiem z dnia 2 lutego 2011 r. oddalił je. W dniu 28 lutego 2011 r. Sąd postanowił przekazać wniosek skarżącego o umorzenie nadpłaconego świadczenia zgłoszony do protokołu na rozprawie w dniu 2 lutego 2011 r. do organu rentowego

W dniu 28 czerwca 2011 r. wpłynęła do Centrali KRUS pełna dokumentacja rentowa skarżącego wraz z kolejnym wnioskiem złożonym w dniu 17 lutego 2011 r. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w znacznej części i rozłożenie pozostałej kwoty na raty.

W uzasadnieniu wniosku z dnia 17 lutego 2011 r. skarżący powołał się na trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia, w tym leczenie trwające od 1982 r. Skarżący podkreślił brak świadomości naruszania prawa. Skarżący wskazał na obietnicę złożoną umierającej matce, którą zobowiązał się do opieki nad gospodarstwem rolnym oraz bratem.

Do wniosku skarżący dołączył dokumentację lekarską z lat 1983-2010, a także faktury: za energię elektryczną z lutego 2011 r. wystawioną na kwotę 50,03 zł, za wodę z czerwca 2010 r. wystawiona na kwotę 62,05 zł oraz za poradę medyczną z sierpnia 2010 r. opiewającą na kwotę 64 zł.

Przy rozstrzyganiu sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Prezesa KRUS, odnosząc przesłanki określonych w art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie znalazł podstaw do uwzględnia wniosku skarżącego.

Prezes KRUS zauważył, że we wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, który skarżący złożył w styczniu 1997 r. oraz w decyzji przyznającej prawo do tego świadczenia, a także w kolejnych decyzjach wysłanych przez organ rentowy podana była definicja zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, jak również oraz zasady wypłaty rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych. Ponadto, skarżący został zobowiązany do informowania organu rentowego o wszelkich okolicznościach mających wpływ na wypłatę rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych.

W ocenie organu rentowego, pomimo znajomości zasad przyznawania świadczenia, skarżący zataił przed organem rentowym fakt, że od 1985 r. był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, nabytego w drodze spadku po zmarłej matce. Tym samym pobierał nienależne świadczenia, do zwrotu których jest zobowiązany.

Skarżący ubiegając się w 1997 r. o rentę rolniczą oraz pobierając to świadczenie w pełnej wysokości przez ponad 11 lat świadomie wprowadził organ rentowy w błąd.

Przy wydawaniu rozstrzygnięcia z dnia [...] lipca 2011 r. organ rentowy sięgnął do ustaleń przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, z którego wynikało, że skarżący mieszka w domu wolnostojącym, składającym się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki, którego współwłaścicielem jest również jego brat. Skarżący utrzymuje się ze sprzedaży złomu oraz prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o pow. 9,42 ha fizycznych, co stanowi 8,14 ha przeliczeniowych. Odnosząc się do podanej kwoty 2000 złotych, tj. rocznego dochodu z gospodarstwa, Prezes KRUS podał, że w tego typu sprawach stosuje się kryteria dochodowe stosowane dla świadczeń z pomocy społecznej, według których kwota dochodu z 1 ha przeliczeniowego wynosi 207 złotych miesięcznie (tj. 8,14 ha x 207 zł = 1.684,98 zł).

Nadto, organ poinformował skarżącego, że może skorzystać z dopłat do prowadzonego gospodarstwa rolnego z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Pismem z dnia 25 lipca 2011 r. skarżący został poinformowany o możliwości zawarcia umowy, celem rozłożenia ustalonej kwoty zwrotu należności na dogodne raty.

Pismem z dnia 30 lipca 2011 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2011 r.

W uzasadnieniu wniosku skarżący przywołał okoliczności podane uprzednio we wniosku z dnia 17 lutego 2011 r. Przedstawił swoja sytuację materialna, zdrowotną oraz rodzinną.

Dodał, że w czerwcu 2010 r. przez gminę, w której mieszka przeszło gradobicie i komisja gminna oceniła straty w jego gospodarstwie na 65 %. Do wniosku skarżący dołączył dokumentację lekarską z lat 1983-2010 oraz protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi z dnia 17 czerwca 2010 r., z którego wynika, że poziom szkód w uprawach rolnych skarżącego stanowił 55,89 % średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym, a kwota obniżenia przychodu w wyniku szkód w uprawie wyniosła 9.088,13 zł.

Prezes KRUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, nie znalazł podstaw do umorzenia nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy..

Organ rentowy powołał się na treść art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Organ rentowy uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu potwierdził, że skarżący znał zasady wypłaty rolniczych świadczeń emerytalno- rentowych, bowiem we wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy i w decyzji przyznającej prawo do tego świadczenia, a także w kolejnych decyzjach przesyłanych przez organ rentowy podana była definicja zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Ponadto, w wysyłanych do skarżącego decyzjach organ rentowy wyjaśniał, że strona jest zobowiązana do informowania na bieżąco o wszelkich okolicznościach mających wpływ na wypłacane świadczenie oraz, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest zobowiązana do ich zwrotu.

Mimo posiadanej wiedzy o warunkach otrzymywania świadczenia, skarżący, ubiegając się o rentę rolniczą w 1997 r. wprowadził organ rentowy w błąd informując, że nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego i podlega ubezpieczeniu społecznemu, jako domownik w gospodarstwie ojca, podczas, gdy w tym czasie był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego nabytego w 1985 r. w drodze spadku po zmarłej matce. W efekcie powyższego przez 11 lat pobierał nienależne mu świadczenie. Obecnie skarżący utrzymuje się ze sprzedaży złomu oraz prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o pow. 9,42 ha fizycznych, co stanowi 8,14 ha przeliczeniowych.

W związku z tym, że ustawa nie definiuje pojęcia "możliwości płatnicze wnioskodawcy" organ rentowy przyjął, że przy rozpatrywaniu sprawy pomocniczo należy zastosować kryteria dochodowe oraz sposób liczenia dochodu stosowane dla potrzeb świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2009r. Nr 127, poz. 1055 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami za dochód z 1 ha przeliczeniowego przyjmuje się 207,00 zł, a kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń wynosi 351,00 zł miesięcznie na osobę w rodzinie.

Szacunkowy dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego wynosi 1.684,98 zł (tj. 207 zł x 8,14 ha) i po odliczeniu kwoty szkody spowodowanej gradobiciem, przekracza ww. kryterium dochodowe.

Na tej podstawie organ rentowy uznał, że skarżący nie jest pozbawiony środków finansowych na pokrycie niezbędnych kosztów leczenia, utrzymania oraz spłatę należności w ratach.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2010 r. Placówka Terenowa KRUS w [...] poinformowała skarżącego o możliwości zawarcia umowy o rozłożeniu przypisanej do zwrotu należności na dogodne raty. Znaczna część zadłużenia w kwocie 29.525,58 zł została już skarżącemu odpisana, nie podlegając tym samym dochodzeniu. Prezes KRUS dodał, że na wydanym rozstrzygnięciu zaciążył również brak nowych okoliczności mających wpływ na umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w drodze wyjątku.

Pismem z dnia 21 października 2011 r. zatytułowanym "prośba" skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] września 2011 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu rentowego z dnia [...] lipca 2011 r.

Ponownie powołał się na trudną sytuację rodzinną oraz brak wiedzy o byciu współwłaścicelem gospodarstwa rolnego.

Skarżący wskazał na zły stan zdrowia, w tym astmę oskrzelową, nadciśnienie tętnicze, schorzenia kręgosłupa. Podkreślił, że gospodarstwo funkcjonuje dzięki dużemu zaangażowaniu i pomocy znajomych, którzy pomagają mu zaorać pole, a następnie je zasiać i zebrać plony, o ile nie zostaną one zniszczone przez nawałnice lub gradobicia. Jedno z nich, które miało miejsce w 2010 r. spowodowało straty sięgające 60 %. Wyliczenie zostało dokonane przez Komisję Gminną. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie, przy czym z przyczyn, które nie zostały w niej podniesione, a które Sąd wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, nazywanej dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Kontrolując decyzje Prezesa KRUS pod względem ich legalności, a więc zgodności z przepisami prawa, Sąd uznał, iż decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów procesowych, a to czyniło zasadnym ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Sąd administracyjny, orzekając w niniejszej sprawie był uprawniony jedynie do zbadania zaskarżonej decyzji - wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia - pod względem jej zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż obie decyzje Prezesa KRUS są wadliwe, orzekł o ich wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Orzeczenie Sądu powoduje, iż sprawa "wróci" do organu administracyjnego, celem ponownego jej rozpatrzenia.

Przechodząc do oceny decyzji Prezesa KRUS, przypomnieć należy, że postępowanie w rozpatrywanej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 17 lutego 2011 r., w którym skarżący, powołując się na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację finansową, zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie należności w wysokości 14.973,51 złotych z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego, określonego w decyzji organu rentowego z dnia 25 lutego 2009 r., którą ustalono wobec skarżącego nadpłatę nienależnie pobranego świadczenia za okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 marca 2008 r., zobowiązano do zwrotu ww. kwoty W świetle treści wniosku skarżącego sprawa wymagała załatwienia na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W myśl art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Wymieniony przepis, jak wynika z jego treści, zakłada zbadanie przez Prezesa KRUS, możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz rozważenie, czy stanowią one uzasadniony i ważny interes dla tegoż wnioskodawcy, a nadto - czy stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego uzasadnia uwzględnienie bądź odmowę uwzględnienia wniosku. Dodać przy tym trzeba, że przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "Prezes Kasy (...). może (...)", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. W wyroku z 20 marca 2007 r. (sygn. akt GSK 345/06) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż "ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał dowodowy będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Do decyzji wydawanych przez Prezesa KRUS w oparciu o art. 41 a cyt. ustawy, poprzez przepisy art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosuje się przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), w tym przepis art. 123 - przewidujący stosowanie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że

ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ani ustawa o ubezpieczeniu społecznym, ani ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przewidują innych rozwiązań. Wobec tego decyzja Prezesa KRUS, orzekająca w przedmiocie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami k.p.a. oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W wyroku z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181) Sąd Najwyższy przyjął, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli".

Wynik postępowania organu prowadzonego w sprawie winien zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. W tym miejscu warto dodać, iż uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 180/05 uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(•••)• czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie takiej decyzji winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Warto także dodać, że przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku z dnia 15 grudnia 1995 r. sygn. akt SA/Lu 2479/94, w którym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż decyzje Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2011 r. i z dnia [...] września 2011 r. są wadliwe w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. (w zw. z art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Decyzje nie zawierają bowiem wymaganego przepisami prawa uzasadnienia faktycznego, w tym w szczególności rozważań, do których obliguje organ przepis prawa materialnego stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.

Organ przyjął, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, że skarżący pozbawiony jest środków finansowych na pokrycie niezbędnych kosztów leczenia, utrzymania oraz, co istotne, na spłatę należności.

Sformułowanie takiego wniosku, w świetle zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, jak również wymogów stawianych przez art. 107 § k.p.a. budzi zastrzeżenia Sądu. Za naruszające ww. przepis Sąd uznał wybiórcze potraktowanie informacji zawartych w materiale dowodowym, ograniczające się do podania tylko jednej z nich uzyskanej od skarżącego (v. protokół z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika), iż przychód z gospodarstwa rolnego wynosi ok. 2000 złotych rocznie, bez odniesienia się do pozostałych informacji zawartych we wspomnianym protokole, których analiza wydaje się niezbędna dla ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego - należy zauważyć, że w protokole z wizytacji wyraźnie wskazano, że jest ona ciężka. W tym stanie rzeczy, bez odpowiedzi pozostaje związek pomiędzy ciężką sytuacja materialną skarżącego a możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, o których mowa w art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Brak pogłębionej analizy sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, dlaczego organ przy ocenie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego pominął oświadczenie KRUS Oddziału Regionalnego w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Niejasne i niewystarczające jest powoływanie się jedynie na sposób ustalenia kryterium dochodowego w sprawie, co w efekcie - w ocenie organu - uniemożliwiło pozytywne rozpatrzenie wniosku strony. Za niewystarczające należało uznać odwoływanie się przez organ do sposobu ustalania kryterium dochodowego, które polegało de facto na przytoczeniu treści przepisu.

Nadto, organ rentowy pominął milczeniem argumenty strony przedstawione m.in. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2011 r., jak również wcześniejszych pismach strony, w których skarżący wskazuje nie tylko na złą sytuację materialną, ale również ich pośrednią przyczynę - problemy zdrowotne.

Treść uzasadnienia zaskarżonych decyzji wskazuje na dochód roczny skarżącego, który nie został porównany (zestawiony) z wydatkami miesięcznymi ponoszonymi na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym leków. Proste porównanie dochodów i wydatków pozwoliłoby na lepszą ocenę możliwości płatniczych skarżącego, także w kontekście ewentualnej możliwości rozłożenia żądanej kwoty na raty w przypadku dojścia do porozumienia ze skarżącym w tym zakresie. Tym samym, organ rentowy nie wyjaśnił powodów wydania w niniejszej sprawie decyzji negatywnej, w oparciu o art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ poprzestał na ogólnikowym stwierdzeniu, że podjął decyzję negatywną po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności przedstawionych we wniosku i wnikliwej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. Sąd nie neguje, że organ przed wydaniem rozstrzygnięcia taką wnikliwą analizę dowodów zgromadzonych w sprawie przeprowadził, jednakże nie znalazła ona odzwierciedlenia w uzasadnieniach decyzji. To zaś powoduje, iż ocena organu w sprawie staje się gołosłowna, bo nie poparta odpowiednią argumentacją, czego bezwzględnie wymaga charakter decyzji wydanej w oparciu o art. 41 a ust 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Jak wskazano na wstępie, zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał cyt. powyżej przepis art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro zaś, na podstawie tego przepisu, za przesłankę uzasadniającą umorzenie należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, można uznać trudną sytuację materialną wnioskodawcy, to organ prowadząc postępowanie w takiej sprawie miał obowiązek wyjaśnić sytuację majątkową skarżącego i ustalić, czy zapłata składek może zagrozić jego egzystencji. Organ obowiązany był więc ustalić rzeczywistą, przynajmniej przybliżoną wysokość osiąganych przez wnioskodawcę dochodów oraz wysokość ponoszonych przez niego wydatków, a następnie odnieść oszacowaną sytuację majątkową wnioskodawcy oraz członków jego rodziny, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, do kryteriów umorzenia określonych w ww. art. 41 a. Dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w oparciu o wskazany przepis ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wystarczy ustalenie wysokości dochodów i wydatków wnioskodawcy. Konieczne jest jeszcze ustalenie relacji pomiędzy tymi wielkościami i dokonanie oceny, czy sytuacja materialna i życiowa pozwala wnioskodawcy i w jakim zakresie na zapłatę należności. Ustalenia w tym zakresie oraz - co należy podkreślić - wnioski wyprowadzone na ich podstawie winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji w przedmiocie umorzenia. W niniejszej sprawie pełnej oceny sprawy, w szczególności wskazanych wniosków, zabrakło.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes KRUS winien uwzględnić powyżej poczynione uwagi Sądu.

Winien więc mieć przede wszystkim na uwadze, iż w uzasadnieniu faktycznym decyzji jest on obowiązany przytoczyć wszystkie okoliczności faktyczne jak i wskazać

wszelkie zgromadzone - w sposób wyczerpujący - dowody. Winien też pamiętać, że uzasadnienie decyzji, jako jeden z jej elementów, winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, także wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w tej sprawie zastosowanie (tak, aby strona nie miała wątpliwości co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia).

Sąd podkreśla też, iż stan faktyczny sprawy winien być rozważony z uwzględnieniem treści art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym zawartych w nim wymogów dotyczących "uwzględnienia możliwości płatniczych" jak i "uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego".

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekła jak w pkt 1 wyroku.

Odnośnie pkt 2 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.