Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 97/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 ust.7
journal: Dz.U. 2010 nr 95 poz 613
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity.
article: art. 188
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 97/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r., sprawy ze skarg R.P., na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 24 października 2011r. Nr [...],[...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje z 18 kwietnia 2011r., II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonywane do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 880 zł (osiemset osiemdziesiąt złotych).


UZASADNIENIE

R.P., działając przez pełnomocnika, zwrócił się (wniosek z 22 listopada 2010 r.) do SKO o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza M. z dnia 12 października 2009 r. określających w/W zobowiązania w podatku od środków transportowych za lata 2006 – 2007. W uzasadnieniu podał, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż w latach tych podatnik nie zamieszkiwał w M., z którego wyprowadził się i wymeldował 22 września 2005 r. Zgodnie z przepisami ustawy o podatkach i opłatach lokalnych organem właściwym w sprawach wskazanego podatku jest organ podatkowy, na którego terenie znajduje się miejsce zamieszkania podatnika.

Decyzjami z dnia 18 kwietnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności w/w ostatecznych decyzji Burmistrza M. Organ podkreślił, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca od 4 kwietnia 2006 r. do 11 czerwca 2008 r. był zameldowany na pobyt stały w M., a od dnia 28 lutego 2006 r. do 31 grudnia 2009 r. na pobyt czasowy w J. Organ przyznał, że R.P. 22 września 2005 r. wymeldował się z M., ale ta okoliczność nie ma znaczenia w sprawie, gdyż w 2006 r. ponownie się tam zameldował. Skoro zatem strona zamieszkiwała w latach 2006 – 2007 w M., to zgodnie z art. 9 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm.), dalej zwanej "u.p.o.l.", organem właściwym w sprawie podatku od środków transportowych w tych latach był Burmistrz tego miasta.

W odwołaniach od powyższych decyzji pełnomocnik strony wniósł o ich uchylenie i ponowne rozpoznanie spraw, a następnie stwierdzenie nieważności decyzji wskazanych we wniosku. W uzasadnieniach pełnomocnik podkreślił, że w latach 2006 – 2007 jego mocodawca w M. nie zamieszkiwał. Skoro wnioskodawca zameldował się na pobyt czasowy w J., oznacza to, że zamieszkiwał pod adresem wskazanym jako miejsce pobytu czasowego. Nie można zamieszkiwać w dwóch miejscach jednocześnie. J. był centrum życiowym podatnika. W związku z tym pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony na okoliczność jego miejsca zamieszkania w w/w latach oraz z informacji udzielonej przez Urząd Miejski w J. na okoliczność, iż podatnik jest (od kiedy) podatnikiem podatku od nieruchomości położonej w J., na którą to nieruchomość składa się również budynek mieszkalny.

Po rozpatrzeniu odwołań, decyzjami z dnia 24 października 2011 r., nr [...] i [...], [...] utrzymało w mocy wcześniej wydane przez siebie decyzje.

W uzasadnieniach rozstrzygnięć podkreślono, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu podatkowym ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych i może mieć zastosowanie jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy wadami wyjątkowo ciężkimi określonymi w art. 247§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej określanej skrótem "O.p."). Jedną z takich wad jest wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości. Organ odwołał się do przepisów u.p.o.l., z których wynika, że o właściwości miejscowej organu podatkowego w sprawach dotyczących podatku od środków transportowych należnego od osób fizycznych decyduje miejsce zamieszkania osoby fizycznej będącej właścicielem środka transportowego. Ponieważ u.p.o.l. nie zawiera definicji miejsca zamieszkania organ odwoławczy odwołał się do definicji zawartej w art. 25 k.c. i stwierdził, że dla ustalenia miejsca zamieszkania istotne są dwie integralnie złączone przesłanki: obiektywna, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus) oraz subiektywna w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Kolegium wskazało także, że przez termin "zamiar" należy pojmować nie wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych możliwych do sprawdzenia okoliczności. Zamiar, wola stałego pobytu, animus musi być wystarczająco uzewnętrzniony w postaci określonych zachowań psychofizycznych oraz czynności prawnych (administracyjnych, pracowniczych, cywilnoprawnych, rodzinnoprawnych). Nie wystarczy więc w tej mierze złożenie oświadczenia przez zainteresowaną osobę. Organ zgodził się ze stanowiskiem zawartym w objętych odwołaniem decyzjach, że okoliczność, iż w dniu 22 września 2006 r. strona wymeldowała się z adresu w M., nie ma znaczenia w sprawach, gdyż w 2006 r. R. P. ponownie zameldował się pod tym adresem (od 4 kwietnia 2006 r. do 11 czerwca 2008 r.). Podkreślono, że status podatnika ustawodawca powiązał z faktem bycia właścicielem lub posiadaczem środka transportowego. Organ odwołał się także do ustawy Prawo o ruchu drogowym i podał, że dowód rejestracyjny zawiera niezbędne dane o zarejestrowanym pojeździe, a także potwierdza jego właściciela i jego adres zamieszkania. Z akt spraw wynika, że w latach 2001 – 2008 podatnik rejestrował pojazdy w Starostwie Powiatowym w S., wskazując jako adres zamieszkania M., ul. W.. W sprawach nie ma zatem żadnych wątpliwości co do faktu, że Burmistrz M. był organem właściwym do wydania objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, a zatem nie zachodzą przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego wydanych przez niego decyzji określających wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych za 2006 i 2007 rok. Odnosząc się do zawartych w odwołaniach wniosków dowodowych organ postanowił odmówić ich przeprowadzenia, gdyż ich przedmiotem jest okoliczność stwierdzona wystarczająco innymi dowodami, które zostały powołane w uzasadnieniach decyzji.

W skargach skierowanych do WSA w Krakowie R.P. wniósł o uchylenie decyzji SKO z 24 października 2011 r. wraz z poprzedzającymi je decyzjami z dnia 18 kwietnia 2011 r., przeprowadzenie dowodów wnioskowanych w uzasadnieniach oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonym decyzjom zarzucono:

- naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisu art. 180 O.p. w zw. z art. 120 O.p. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego, mających na celu ustalenie jego miejsca zamieszkania w okresie za jaki wydane zostały decyzje określające zobowiązania podatkowe za lata 2006 - 2007,

- naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisu art. 121 O.p. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu pomimo zgłoszonego wniosku,

- dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonych w sprawach dowodów poprzez przyjęcie, iż materiał dowodowy jest wystarczający dla ustalenia miejsca zamieszkania skarżącego, i w tym kontekście błędne zastosowanie art. 188 O.p.,

- ze względu na powyższe naruszenia, błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż w okresie, za który wydane były decyzje objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności, skarżący zamieszkiwał w M., a w konsekwencji obrazę art. 247 O.p. poprzez przyjęcie, iż decyzja Burmistrza M. objęta wnioskiem nie wydana została z rażącym naruszeniem prawa; obrazę art. 15 i 17 O.p. w zw. z art. 9 ust. 7 u.p.o.l.

W uzasadnieniach skarg pełnomocnik podał w szczególności, że w sposobie prowadzenia postępowań podatkowych zakończonych wydaniem decyzji objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności, panował kompletny chaos polegający na wysyłaniu "gdzie popadnie" pism, wezwań i zawiadomień na adresy w M, J, D. na adres pełnomocnika. W jednym z takich pism Burmistrz M. przyznaje, że podatek za 2006 i 2007 rok dotyczy okresu kiedy skarżący był zameldowany na pobyt stały w M., z pobytem czasowym w J., a następnie w dniu 3 lipca 2008 r. wymeldował się z pobytu stałego w J. Pełnomocnik zwrócił także uwagę, że w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2008 r. Burmistrz wskazuje, że wezwanie do złożenia deklaracji podatkowej w podatku od środków transportowych za 2006 i 2007 rok wysłane na adres w M. wróciło z adnotacją "adresat wyprowadził się". Pełnomocnik jeszcze raz podkreślił, że w okresie tym J. był centrum życiowym skarżącego, gdzie pracował i zamieszkiwał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik spraw. Na wstępie wymaga podkreślenia zakres w jakim toczyło się postępowanie prowadzone przez SKO zakończone zaskarżonymi decyzjami. Nie było to postępowanie prowadzone w tzw. zwykłym toku instancji, lecz postępowanie nadzwyczajne podjęte w trybie art. 247 § 1 O.p. Jako przesłankę nieważności postępowania skarżący wskazywał wydanie decyzji wymiarowych z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 247 § 1 pkt 1 O.p.). Z przepisów u.p.o.l. wynika, że w sprawie dotyczącej określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych właściwość miejscową organu określa miejsce zamieszkania właściciela pojazdu. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 7 u.p.o.l. organem właściwym w sprawach podatku od środków transportowych jest organ podatkowy, na którego terenie znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba podatnika, a w przypadku przedsiębiorstwa wielozakładowego lub podmiotu, w którego skład wchodzą wydzielone jednostki organizacyjne - organ podatkowy, na terenie którego znajduje się zakład lub jednostka posiadająca środki transportowe podlegające opodatkowaniu. W przypadku współwłasności środka transportowego organem właściwym jest organ podatkowy odpowiedni dla osoby lub jednostki organizacyjnej, która została wpisana jako pierwsza w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Ustawa podatkowa nie definiuje co należy rozumieć pod pojęciem miejsca zamieszkania podatnika. Słuszne jest stanowisko organu, że w tym zakresie należy posiłkować się regulacją zawartą w k.c. Zgodnie z jego art. 25 miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W doktrynie i w orzecznictwie wskazuje się, że dla przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest występowanie łącznie dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania (corpus) i zamiaru stałego pobytu (animus). O ile pierwsza przesłanka, tj. przebywanie (zamieszkiwanie), nie jest z reguły trudna do ustalenia, o tyle druga jest znacznie trudniejsza. Ustalenie zamiaru jest zawsze rzeczą niełatwą. I w tym zakresie przyjmuje się kryterium zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu z zamiarem stałego pobytu mówi się wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem (centrum) życiowej działalności danej dorosłej osoby fizycznej. W orzecznictwie prezentowane jest jednolite stanowisko, że zameldowanie na pobyt stały nie wystarczy samo przez się do przyjęcia zamieszkiwania w rozumieniu art. 25 k.c. Może ono stanowić jedną z przesłanek do wyciągnięcia prawidłowego wniosku, a więc ułatwiać ustalenie (S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga pierwsza, Część ogólna, Warszawa 2011, źródło LexPolonica Maxima). Zameldowanie jest bowiem instytucją prawa administracyjnego, służy wyłącznie celom ewidencyjnym, a zatem rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Nie ma zatem podstaw, by utożsamiać je z miejscem zamieszkania, które musi spełniać wskazane powyżej warunki. W przypadku trudności z ustaleniem miejsca zamieszkania należy brać pod uwagę miejscowość, w której z największym nasileniem koncentruje się aktywność życiowa, zawodowa, rodzinna danej osoby oraz wola koncentracji tych spraw w tym a nie w innym miejscu (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 787/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem w sytuacji gdy strona kwestionuje fakt zamieszkiwania w danej miejscowości – w rozpoznanych sprawach w M. – w okresie, którego dotyczą decyzje określające wysokość podatku od środków transportowych, Kolegium zobligowane jest dogłębnie i obiektywnie rozważyć przesłanki świadczące o miejscu zamieszkania skarżącego w okresie, którego dotycząc sporne decyzje. Nie jest tu wystarczające, co wynika z w/w uwag, oparcie się wyłącznie na przesłance zameldowania na pobyt stały w danej miejscowości. Z uzasadnienia wydanych w sprawach decyzji wynika natomiast, że było to główne kryterium, w oparciu o które przyjęto właściwość Burmistrza M. do wydania decyzji wymiarowych. Sąd podkreśla, że zgodnie z treścią art. 180§1 O.p. jako dowód organ powinien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nie ma przeszkód aby takim dowodem była informacja z Urzędu Miejskiego w J., czy przesłuchanie strony. Podkreślić także należy, że zgodnie z art. 188 O.p. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. A zatem jeżeli strona zgłasza dowód, to w świetle w/w przepisu organ podatkowy może nie uwzględnić wniosku, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony; jeżeli jednak strona wskazuje na dowód, który ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym jest zgłoszony na tezę dowodową odmienną, taki dowód powinien być dopuszczony (wyrok NSA z 4 stycznia 2002 r., I SA/Ka 2164/00, LexPolonica nr 357054). Przyjęcie tezy odmiennej prowadziłoby do pozbawienia strony podstawowego instrumentu, za pomocą którego realizuje prawo do czynnego udziału w postępowaniu, a mianowicie skutecznego zgłaszania wniosków dowodowych (B. Gruszczyński, M. Niezgódka-Medek, R. Hauser, A. Kabat, S. Babiarz, B. Dauter, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2009, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wydanie 5, s. 705). W związku z tym organ powinien przeprowadzić wnioskowane przez skarżącego dowody mające – w opinii strony - świadczyć o jego zamieszkaniu w J. W świetle powyższych uwag nie można zaakceptować stanowiska organu zawartego na stronie 7 zaskarżonych decyzji, iż Kolegium postanowiło odmówić przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, gdyż ich przedmiotem jest okoliczność stwierdzona wystarczająco innym dowodami. Organ nie stwierdził przecież, że skarżący w latach 2006 – 2007 zamieszkiwał z J. A zatem wnioski dowodowe strony zgłoszone były na tezę dowodową odmienną. Dowody te powinny być więc dopuszczone. Przy ponownym rozpoznaniu spraw organ zobligowany będzie uzupełnić postępowanie w tym zakresie. Zobligowany będzie także ocenić wskazywane przez skarżącego w skargach, a znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty, z których wynika, że korespondencja kierowana w 2007 r. na adres podatnika w M. nie była doręczana z uwagi na jego zamieszkiwanie pod innym adresem. Oceni także wydane na prośbę Kierownika Referatu Finansowego Urzędu Miejskiego w M. poświadczenie zameldowania na pobyt stały z dnia 18 lipa 2007 r., gdzie widnieje informacja o zameldowaniu skarżącego na taki pobyt w M. od dnia 4 kwietnia 2006 r. wraz z ręcznie dopisaną informacją o zameldowaniu na pobyt czasowy w J. od 28 lutego 2006 r. do 31 grudnia 2009 r. Na marginesie Sąd zauważa także, że o przeprowadzeniu dowodu (jak i o odmowie jego przeprowadzenia) organ podatkowy rozstrzyga postanowieniem, co wynika w szczególności z art. 187 § 2 O.p.

Ponownie rozpoznając sprawy organ zobligowany będzie zatem uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym zakresie i po wyczerpującym zebraniu tego materiału dokonać jego rozpatrzenia i oceny, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 120 (zasada praworządności), art. 121 §1 (zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufania do organów podatkowych), art. 122 i art. 187 (zasada prawdy obiektywnej, zasada oficjalności postępowania dowodowego), art. 123 i art. 188 (zasada czynnego udziału stron i wiążące się z tą zasadą uprawnienie strony do żądania przeprowadzenia dowodu) oraz przedstawionej przez Sąd interpretacji pojęcia "miejsca zamieszkania" podatnika. Powyższe wskazania Kolegium winno skorelować przede wszystkim z trybem postępowania, w jakim toczą się niniejsze sprawy. Jak wskazano powyżej stwierdzenie nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym. Naruszenie przepisu o właściwości musi być zatem niewątpliwe, aby można było stwierdzić nieważność decyzji podyktowanej tym zarzutem.

Z uwagi zatem na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 wyżej wskazanej ustawy. Wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zostało zgodnie z §14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączono w celu łącznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia sprawy ze skarg R.P. na decyzje SKO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych określających wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych za rok 2006 i 2007. Sprawy te pozostawały bowiem w związku, który poza aspektem podmiotowym, tzn. związanym z osobą tego samego podatnika, przejawiał się także w związku faktycznym oraz prawnym - takie same okoliczności faktyczne i materiał dowodowy przełożył się na analogiczną treść stosunków prawnych występujących w tych sprawach. Względy ekonomii procesowej przemawiały zatem zdecydowanie za ich połączeniem.