Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 284/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2004-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 32 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz, Sędziowie Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska, Asesor sądowy Urszula Wiśniewska, Protokolant Anna Krenz, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącego kwotę 100,00 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Syg. akt I SA/Bd 284/04

U Z A S A D N I E N I E

W dniach od 7 do 21 czerwca 1995r przeprowadzona została kontrola w zakresie rozliczenia B. i W. W. z budżetem z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1993r. Inspektor Kontroli Skarbowej UKS w B. wydał wynik kontroli, którym określił podatnikom wysokość zobowiązania w kwocie [...]. Małżonkowie W. nie skorzystali z możliwości wniesienia żądania skierowania sprawy na drogę postępowania w sprawach zobowiązań podatkowych, nie uregulowali także zobowiązania podatkowego. W następstwie tego Drugi Urząd Skarbowy w B., jako wierzyciel określonej wynikiem kontroli należności podatkowej, skierował do B. i W. W. upomnienie, którego doręczenie, zdaniem organu było skuteczne w trybie art.44 kpa.

Dodatkowo, z uwagi na kwotę należności, organ podatkowy starał się dokonać doręczenia pism w trybie art.39 kpa, za pośrednictwem swoich pracowników. Na tę okoliczność, w związku z niemożnością doręczenia adresatowi, sporządzona została notatka urzędowa.

Wobec tego, że zobowiązani nie regulowali ciążącej na nich zaległości, wierzyciel w dniu [...] wystawił tytuł wykonawczy nr [...]. Czynności egzekucyjnych dokonano 25 października 1995r w mieszkaniu zobowiązanych. W toku postępowania egzekucyjnego, z obecnym przy czynnościach W. W. spisano protokół o stanie majątkowym oraz protokół zajęcia ruchomości - oba dokumenty zostały przez zobowiązanego podpisane.

Z kolei zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1994r wynika z decyzji Trzeciego Urzędu Skarbowego z [...], wydanej na skutek żądania B. i W. W. skierowania “wyniku kontroli" na drogę postępowania w sprawach zobowiązań podatkowych. Decyzję tę doręczono pełnomocnikowi W. W., T. W., oraz S. W. jako pełnomocnikowi B. W. Decyzja zawierała wezwanie do niezwłocznego wpłacenia na konto wierzyciela wskazanej kwoty wraz z należnymi odsetkami. Należność nie została przez zobowiązanych uiszczona wobec czego zgodnie z par.2 pkt.1 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 sierpnia 1991r w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, organ podatkowy zwolniony był z obowiązku wystawiania upomnienia - zatem w dniu [...] wystawiono tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należność podatku dochodowego od osób fizycznych za 1994r.

Tytuł doręczono zobowiązanej B. W. 15 stycznia 1998r spisując z nią jednocześnie protokół o stanie majątkowym. W dniu 12 lutego 2002r W. W., działając przez pełnomocnika, złożył w Trzecim Urzędzie Skarbowym w B. pismo zawierające “prośbę o wstrzymanie i zaniechanie postępowania egzekucyjnego" prowadzonego przeciwko niemu. W uzasadnieniu zobowiązany stwierdził, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z naruszeniem obowiązującego prawa albowiem postępowanie nie zostało poprzedzone doręczeniem pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Tytuł wykonawczy winien zaś być wystawiony po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. W przypadku W. W. zobowiązanie powstało w wyniku wydania i doręczenia decyzji ustalającej jego wysokość, zatem w celu wystawienia tytułu i wszczęcia postępowania egzekucyjnego niezbędne jest skuteczne doręczenie upomnienia; wobec niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego strona wniosła o jego umorzenie.

Wydanym [...] postanowieniem Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego wskazując na brak przesłanek z art.56 par.1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednocześnie podnosząc, że art.33 ustawy na tym etapie postępowania nie ma zastosowania. Izba Skarbowa w B. utrzymała to rozstrzygnięcie w mocy powołując te same argumenty uzasadnienia, co urząd.

W następstwie złożonej skargi do sądu, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy wyrokiem z 09 stycznia 2003r uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że oba postanowienia nie stanowią rozstrzygnięcia wniosku skarżącego, który uzasadniając pismo z 12 lutego 2002r podnosił w istocie zarzuty z art.33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, strona nie domagała się zawieszenia postępowania egzekucyjnego - mając zaś wątpliwości organ egzekucyjny winien był wezwać stronę do sprecyzowania wniosku. W przypadku braku sprecyzowania, należało rozpatrzyć wniosek dokładnie analizując treść pisma.

Skutkiem powyższego, po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony z 12 lutego 2002r Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z [...] odmówił uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że tytuł wykonawczy doręczony został 15 stycznia 1998r, zatem złożenie w dniu 12 lutego 2002r zarzutów opartych na treści art.33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazuje na uchybienie siedmiodniowemu terminowi do ich zgłoszenia; jednocześnie strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy wyrokiem z 06 sierpnia 2003r kolejny raz rozstrzygnięcie organu administracyjnego uchylił wskazując, że organy obu instancji nie wezwały strony do sprecyzowania wniosku, nie wykonały też prawidłowo alternatywnego wskazania Sądu, to jest najkorzystniejszej z punktu widzenia strony interpretacji wniosku. Sąd zauważył też sprzeczność uzasadnienia postanowienia ze stanem faktycznym, bowiem to nie pełnomocnikowi strony, T. W., w dniu 15 stycznia 1998r doręczono tytuł wykonawczy [...], lecz B. W., która w tej dacie żoną skarżącego już nie była. Natomiast doręczając tytuł wykonawczy osobie, która wprawdzie jest zobowiązana solidarnie z dłużnikiem ale nie jest jego pełnomocnikiem (czy też żoną) nie można przyjąć, że zobowiązany ten tytuł skutecznie otrzymał. W tych okolicznościach należało przesądzić, czy W. W. nie złożył zarzutów na postępowanie egzekucyjne wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich złożenia lub też wprost zobowiązać go do sprecyzowania, czy jego pismo taki wniosek zawiera.

W tej sytuacji organ odwoławczy, po ponownym rozpatrzeniu zażalenia uchylił zaskarżone postanowienie do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Wezwania strony do sprecyzowania wniosku w zakresie podnoszonych zarzutów i przywrócenia terminu do ich rozpatrzenia organ egzekucyjny dokonał pismem z 08 grudnia 2003r.

W odpowiedzi strona wniosła o wstrzymanie i umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także podtrzymała w całości zarzuty bezpodstawnego wszczęcia tego postępowania. Ponownie podniosła zarzut nieotrzymania upomnienia, wskazała na niepodporządkowanie się przez organ egzekucyjny zarządzeniom Sądu, brak skuteczności doręczenia tytułów wykonawczych winien skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Strona wskazała, że na podstawie sporządzonych i wydanych na jej wniosek kserokopii niektórych dokumentów ustaliła, iż upomnienie nr [...] z [...], tytuł wykonawczy Nr [...] z [...], decyzja podatkowa nr [...] z [...], tytuł wykonawczy Nr [...] z [...] nie zostały jej nigdy doręczone, nigdy nie udzielała pełnomocnictwa B. W. do reprezentowania przed organami podatkowymi i egzekucyjnymi.

W. W. zarzucił naruszenie przez organ egzekucyjny zasad wynikających z art.15 par.1, art.26 par.4 i 5, art.27 par.3, art.31 par.2,art.32 i 33 pkt.1 i pkt.7, art.35 par.1 oraz art..59 par.1 pkt.7 i par.4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przywołał w piśmie wywody Sądu co do skuteczności doręczania tytułu wykonawczego osobie nie będącej żoną. W podsumowaniu zobowiązany wskazał, że jego pismo stanowi sprecyzowanie wniosku z 12 lutego 2002r i - o ile zachodzi taka konieczność - wnosi o przywrócenie terminu do jego złożenia oraz o uwzględnienie podniesionych w nim zarzutów, a w efekcie do doprowadzenia do wstrzymania i umorzenia prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego.

Po rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z [...] Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. Jako uzasadnienie organ wskazał na art.33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stwarza ograniczenie czasowe dla wniesienia zarzutów, art.58 i 59 kpa, które stwarzając możliwość przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, wymagają, by uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego - wniosek należy złożyć w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu dokonując czynności, dla której termin był określony. Zdaniem organu “we wstępnej fazie postępowania egzekucyjnego" prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...], W. W. brał udział, o czym świadczą podpisy złożone na spisanym w dniu 25 października 1995r protokole o stanie majątkowym i protokole zajęcia ruchomości. Organ egzekucyjny potwierdził fakt, iż w czasie prowadzonych czynności zobowiązany nie potwierdził odbioru tytułu wykonawczego, ale to nie oznacza, że nie miał świadomości co do treści dochodzonego egzekucyjnie obowiązku.

Odnośnie tytułu wykonawczego [...], to doręczenie nastąpiło 15 stycznia 1998r podczas odbierania zajętych egzekucyjnie ruchomości do rąk B. W., z którą spisano protokół o stanie majątkowym. Odpowiedzialność podatkowa osób pozostających w związku małżeńskim za zobowiązania powstałe przed ograniczeniem lub wyłączeniem ustawowej wspólności majątkowej kształtuje się tak, jakby do tego ograniczenia nie doszło. W przypadku B. i W. W. występuje odpowiedzialność in solidum albowiem organ podatkowy ma jedną wierzytelność względem obojga małżonków.

Oceniając całokształt sprawy organ pierwszej instancji uznał, że zarzuty zawarte w piśmie z 12 lutego 2002r sprecyzowane 06 sierpnia 2003r złożone zostały z uchybieniem 7 dniowego terminu - początek biegu uchybionego terminu odnosi się do zdarzeń związanych z podjęciem czynności egzekucyjnych, które odbywały się z udziałem zobowiązanych.

Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w B. wydał postanowienie, w którym utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, wskazując - po przytoczeniu dotychczasowego przebiegu postępowania - na tę samą argumentację, co Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego. Przytoczony został przepis art.29 par.2 pkt.2 ordynacji podatkowej dotyczący skutków prawnych ograniczenia, zniesienia lub wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu o zniesieniu wspólności majątkowej, zatem rozwód orzeczony w 1996r w stosunku do zaległości podatkowej za 1994r statusu osób zobowiązanych do uregulowania należności nie zmienił i doręczenie tytułu wykonawczego jednej z osób zobowiązanych jest doręczeniem skutecznym.. Wskazano, że w czynnościach egzekucyjnych w dniu 25 października 1995r W. W. brał udział, z przysługującego mu prawa złożenia zarzutów nie skorzystał a termin upłynął 02 listopada 1995r.

Z kolei w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu [...] stwierdzono nieistnienie obu przesłanek przywrócenia terminu do zgłoszenia zarzutów: obok bowiem braku należytej staranności w zakresie spełnienia obowiązku wynikającego ze wspólnego rozliczenia, naruszony został wynikający z art.58 par.2 kpa siedmiodniowy termin na wniesienie prośby o przywrócenie terminu. Zobowiązany bowiem nie udowodnił w toku całego postępowania, że o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dowiedział się dopiero 05 lutego 2002r, a tylko wówczas złożenie zarzutu na to postępowanie wraz z prośbą o przywrócenie terminu do jego zgłoszenia w dniu 12 lutego 2002r nie stanowiłoby naruszenia przepisu art.58 par.2 kpa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia.

Uzasadniając skargę, W. W. powołał dotychczasowy przebieg postępowania oraz podniósł argumenty przeciwko wymiarowi podatku dochodowego od osób fizycznych za 1993 i 1994r, zarzucił, że organ podatkowy zobowiązany do wydania decyzji za 1993r, nie wydał takiej decyzji czym uniemożliwił zakwestionowanie rozstrzygnięcia organu. Skarżący podkreślił, że wystawione w dniu 13 września 1995r upomnienie nie zostało mu doręczone w trybie art.44 kpa ponieważ ani w skrzynce, ani na drzwiach domu nie umieszczono żadnego zawiadomienia, poza tym dostęp do skrzynki pocztowej miał każdy z uwagi na dewastację tego sprzętu. Zakwestionował także doręczenie za pośrednictwem pracownika organu w dniu 10 października 1995r.

Podobnie, w ocenie skarżącego, nie można uznać, że skutecznie doręczono mu tytuł wykonawczy w dniu 18 października 1995r albowiem nie ma żadnego potwierdzenia, co wynika z analizy treści tego dokumentu.

Okoliczności te sprawiają, że na podstawie art.59 par.7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie powinno zostać umorzone. Stąd zarzut oparty na art.33 pkt.7 ustawy jest zasadny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które w sposób istotny mogło wpłynąć na wynik sprawy.

Zaskarżone postanowienie rozstrzyga o wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, który to wniosek został złożony przez stronę “o ile zajdzie taka potrzeba" w piśmie z 17 grudnia 2003r. Było to następstwem wyrażenia wcześniej przez organ egzekucyjny stanowiska, że wniesienie zarzutów ograniczone jest czasem - tymczasem uchybienie terminowi w sprawie jest kilkuletnie.

Istotą rozstrzygnięcia w sprawie jest ustalenie, od kiedy biegł termin do złożenia zarzutów przez skarżącego, czy skarżący uchybił temu terminowi i czy zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu. Zgodnie z art. 32 par.1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( w brzmieniu obowiązującym do 30 listopada 2001r) organ egzekucyjny przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, zaopatrzony w klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej oraz poucza zobowiązanego, że służy mu w terminie 7 dni prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że jednym z obowiązków organu egzekucyjnego jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego z klauzulą za pokwitowaniem, co wynika z art.39 kpa. Kolejnym niezbędnym elementem koniecznym do wszczęcia postępowania egzekucyjnego było pouczenie skarżącego o prawie zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutów.

Pierwszy z warunków, odnoszący się do doręczenia tytułu wykonawczego, nie został w sprawie spełniony ani w przypadku tytułu [...], ani tytułu [...]. W przypadku pierwszego z tytułów organ wprawdzie przyznał, że nie dysponuje dowodem takiego doręczenia, niemniej dokonywane czynności egzekucyjne z udziałem W. W. w postaci zajęcia ruchomości, udokumentowane protokołem z 25.10.1995r musiały dać zobowiązanemu wystarczającą wiedzę co do tego, jakiego tytułu dotyczyły.

Tymczasem analiza przedmiotowego protokołu dowodzi, że podejmowane czynności dotyczyły egzekucji prowadzonej na podstawie dwóch tytułów wykonawczych: [...] i [...], a koszty egzekucyjne odnotowano jedynie przy pierwszym ze wskazanych tytułów, dotyczącym najprawdopodobniej zabezpieczenia. Trudno w tych okolicznościach przyjąć bezwarunkowo wniosek organu, że zobowiązany na pewno orientował się z jakim tytułem wiążą się dokonywane czynności egzekucyjne. Bez względu jednak na spekulacje w tej kwestii, należy podkreślić, że przepisy w sposób jednoznaczny stanowiły o obowiązku doręczeniu tytułu wykonawczego (a nie dowiedzenia się o tym przez zobowiązanego przez czynności konkludentne), czego organ egzekucyjny nie dokonał. Skutkiem tego jest brak w sprawie dowodu pouczenia zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów w określonym ustawowo terminie.

Odnosząc się do kwestii dokonania doręczenia W. W. drugiego z tytułów wykonawczych za pośrednictwem B. W. w dniu 15 stycznia 1998r, to należy podnieść, że organy niewłaściwie oceniły status byłej żony zobowiązanego jako osoby mogącej działać na gruncie czynności proceduralnych ze skutkiem także w stosunku do skarżącego. Okoliczność, że ustanie pomiędzy małżonkami W. wspólności majątkowej na skutek orzeczenia rozwodu, nie przekłada się na ich samodzielność w postępowaniu. W. i B. W. rozwiedli się 20 lutego 1996r, wobec czego żaden przepis regulujący kwestie proceduralne nie dawał organom podstaw do traktowania ich jako jednego podmiotu - w tym znaczeniu, że czynności zdziałane z jedną ze stron odnoszą skutek do drugiej strony - ani uznania, że wzajemnie się reprezentują. W tych okolicznościach doręczenie tytułu wykonawczego B. W. nie odniosło skutku wobec skarżącego - w tej sytuacji brak także podstaw do uznania, że organy pouczyły zobowiązanego o terminie i podstawie złożenia zarzutów.

Pismem z 12 lutego 2002r działająca w imieniu W. W. pełnomocnik, T. W., wniosła zarzuty do postępowania egzekucyjnego, które organ uznał za spóźnione. Tymczasem skoro w sprawie organy nie doręczyły skarżącemu tytułów wykonawczych (dotychczas przedstawione okoliczności faktyczne tego nie wykazały), nie można w ogóle uznać, że rozpoczął bieg termin do złożenia zarzutów. Za moment, w którym takie tytuły zostały doręczone zobowiązanemu można potraktować moment otrzymania ich przez jego pełnomocnika w następstwie wystosowanego do organów wniosku. Zdarzenie to, wedle oświadczenia pełnomocnika skarżącego (pismo k.62-61 akt administracyjnych), miało miejsce we wrześniu 2002r.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, wywody zaskarżonego postanowienia na okoliczność analizy przesłanek z art.58 kpa, ustalenia, że wniosek złożony został ze znacznym uchybieniem terminu, nie są trafne.

Stąd ponownie rozpoznając sprawę organ powinien przeanalizować czy i kiedy zostały zobowiązanemu W. W. doręczone odpisy tytułów wykonawczych i nastąpiło pouczenie o prawie wniesienia w terminie 7 dni zarzutów ( o ile istnieją inne nie uwzględnione w postępowaniu okoliczności faktyczne), z uwzględnieniem wyżej przedstawionych ocen okoliczności traktowanych dotąd przez organy jako momenty doręczenia przedmiotowych tytułów. Taka analiza pozwoli ocenić czy zarzuty zostały złożone w terminie, czy też po jego upływie albowiem - jak podkreślono to wyżej - przyjęcie ustalenia, że przed 2002r zobowiązany nie otrzymał odpisu tytułów wykonawczych oznacza, że termin do złożenia zarzutów w ogóle nie zaczął biec, stąd analiza przesłanek przywrócenia terminu dla złożenia zarzutów staje się bezprzedmiotowa.

Ze względu na argumentację zaprezentowaną wyżej Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art.145 par.1 pkt.1 c) ustawy z 30 sierpnia 2002r prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art.200 wskazanej ustawy zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie, z uwagi na charakter zaskarżonego postanowienia, które nie nadaje się do wykonania, Sąd odstąpił od zamieszczania w wyroku orzeczenia na podstawie art.152 ustawy.