Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1585/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art.153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie | w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 lipca 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 22 kwietnia 2015r. nr [...] o odmowie umorzenia M.K. (dalej: skarżący) należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu 10 lipca 2013 r. do Oddziału ZUS wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu składek motywowany przez stronę trudną sytuacją materialną. Po rozpoznaniu wniosku, wydana została w dniu 10 września 2013r. decyzja nr [...] odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 19 grudnia 2013r. nr [...] decyzja ta została uchylona i po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówiono skarżącemu umorzenia składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 27 maja 2014r., sygn. akt I SA/Kr 471/14, uchylił tę decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję z dnia 10 września 2013r. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 22 kwietnia 2015r., Nr [...] odmówił umorzenia należności składkowych.

Organ administracyjny wyjaśnił, że umorzenie jest możliwe tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tymczasem jak ustalono w trakcie postępowania, aktualnie w stosunku do zobowiązanego prowadzone jest przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne. Nie można zatem definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia może dokonać organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi, a ustalona sytuacja materialna pozwala przyjąć, że istnieje możliwość prowadzenia choćby częściowo skutecznego postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał również, że nie zachodzą pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 wyżej wskazanej ustawy. Stwierdził wobec powyższego, że nie ma podstaw do podjęcia – w ramach uznania administracyjnego – rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Następnie wyjaśniono, że w stosunku do osób opłacających składki na własne ubezpieczenia, umorzenie zaległości jest możliwe na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. W tym kontekście organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby spłata zadłużenia pozbawiła go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Jedyne jego źródło dochodu to świadczenie rentowe w kwocie 824,91 zł brutto, po potrąceniach komorniczych do wypłaty pozostaje kwota 324,04 zł netto. Skarżący ponosi jedynie koszty związane z leczeniem w kwocie 200zł. Pozostała po potrąceniach i wydatkach na leczenia kwota w wysokości 124,04zł pozwala na spłatę zadłużenia np. w ramach układu ratalnego. Wprawdzie skarżący pozostaje w stałym leczeniu, ponadto posiada orzeczoną częściową niezdolność do pracy orzeczona okresowo do 30 kwietnia 2016r. Organ zwrócił jednak uwagę, że osoba częściowo niezdolna do pracy to osoba, która utraciła w znacznym stopniu zdolność do wykonywania pracy zgodnej z jej kwalifikacjami. Nie oznacza to jednak, że nie może ona podjąć jakiejkolwiek pracy, bądź uzyskać dochodu z innego źródła.

Organ odnosząc się do argumentów podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał między innymi, że nieodpłatne przekazanie przez skarżącego nieruchomości synom, zostało wyrokiem sądu uznane za bezskuteczne w stosunku do ZUS. Obecnie pod tym adresem mieści się warsztat samochodowy prowadzony przez braci K., tym niemniej nadal istnieje możliwość prowadzenia z tej nieruchomości postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu fakt korzystania z pomocy osób trzecich lub korzystania z kuchni dla ubogich nie może i nie powinien być oceniany jako poniżający. Organ podkreślił, że umorzenie należności z zasady dotyczy sytuacji wyjątkowych, a nawet drastycznych. Ubóstwo jest zatem istotną przesłanką przemawiającą za umorzeniem. Stąd jego wykazanie nie może być poniżające. Tym samym wezwanie skarżącego do dokładnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej jest niezbędne do rozważenia możliwości umorzenia należności i tylko temu służy.

Pismem z dnia 27 sierpnia 2015r. skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że nie zgadza się z twierdzeniem organu, że jego oświadczenie i dokumenty które złożył są niewystarczające aby spełnić choćby jeden z warunków art. 28 ust. 3, który to umożliwiłby umorzenie zaległości. Wbrew twierdzeniom organu, przedstawił pełną obecną sytuację materialną i zdrowotną. Zdaniem skarżącego, organ zupełnie zlekceważył wskazówki wynikające z poprzednio wydanego wyroku. Z zaświadczenia lekarza specjalisty wynika, że skarżący nie może normalnie funkcjonować, a co dopiero podjąć pracę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), orzeczenie prawomocne wiąże w szczególności strony i sąd, który je wydał. Ponadto, zgodnie z art. 153 tej ustawy, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd uwzględnił skargę, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył art. 153 p.p.s.a, przez co zaskarżona decyzja z podlegała uchyleniu.

Jak wynika z przedstawionego stanu faktycznego, w niniejszej sprawie administracyjnej wszczętej na wniosek skarżącego, zapadł wskutek jego wcześniejszej skargi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 471/14, uchylający uprzednio wydane w sprawie decyzje organów administracji. Wyrok ten stał się prawomocny, strony nie wywiodły skarg kasacyjnych.

Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Sąd stwierdził, że wobec skarżącego toczy się obecnie postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, ale nie dotyczy ono należności składkowych należnych na rzecz ZUS, a zaległych świadczeń alimentacyjnych. Dochodzona kwota 99.700 zł egzekwowana jest ze świadczenia rentowego skarżącego, które po potrąceniu wynosi zaledwie 318,96 zł. Jednakże, wbrew przekonaniu organu, sam fakt wszczęcia i prowadzenia egzekucji w tym zakresie (jak również w zakresie zaległości podatkowych obecnie nie egzekwowanych) nie powoduje braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Sąd zwrócił bowiem uwagę na treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy gdzie, wykazane zostało, że dłużnik nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Organ uznając bowiem, że ściągnięcie należności składkowych jest teoretycznie możliwe z renty skarżącego nie bierze pod uwagę faktu, że wysokość tego świadczenia nie pozwala na dalsze potrącenia, poza mającymi pierwszeństwo w zaspokojeniu należnościami alimentacyjnymi, które egzekwowane będą przez długi okres zważywszy na wysokość zadłużenia wynoszącą prawie 100.000 zł. Organ wprawdzie powołuje się na orzeczenie sądu powszechnego, na mocy którego uznano za bezskuteczną umowę darowizny nieruchomości dokonaną na rzecz synów, jednak w aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu na twierdzenia organu, ponadto nie wiadomo czy wyrok ten (o ile faktycznie zapadł) jest wyrokiem prawomocnym, skoro w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych nie odnotowano żadnych zmian właścicielskich i skarżący nadal nie figuruje w nim jako właściciel czy współwłaściciel nieruchomości. Ponadto Sąd podniósł, że organ stwierdzając przesłanki całkowitej nieściągalności winien mieć na uwadze nie tylko to, czy majątek zobowiązanego nadaje się do egzekucji, ale również i to, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, LEX nr 1101810).

W ocenie Sądu organ pominął także całkowicie milczeniem okoliczność, że trzema postanowieniami: z dnia 6 maja 2010 r., z dnia 23 kwietnia 2012 r. i z dnia 25 czerwca 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosków wierzycieli prywatnych właśnie z uwagi na jego bezskuteczność i brak majątku, z którego można zaspokoić przekazane do egzekucji zadłużenie, co jest istotne w świetle stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności. Mając na względzie wskazane wyżej okoliczności Sąd uznał, że organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie wyjaśnił nadto wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia ich zaistnienia, nie przeprowadził w tym kierunku stosownego postępowania dowodowego i nie ocenił dowodów już znajdujących się w aktach sprawy.

W opinii Sądu organ rentowy dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, pozostającą w stałym leczeniu, której jedynym źródłem dochodu jest renta w kwocie 811,92 zł miesięcznie, przy czym po potrąceniu komorniczym efektywnie skarżącemu pozostaje na życie 318,96 zł. Wykazał również znaczne zadłużenie z różnych tytułów przekraczające kwotę ponad 120.000 zł. Organ ustalił, że średni dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy plasuje się na poziomie 350 zł, przy czym kwota ta w całości jest konsumowana na podstawowe, minimalne potrzeby życiowe skarżącego (leki, wyżywienie, ubranie, środki czystości). Organ winien nadto zważyć, że świadczenia alimentacyjne, które zostały uwzględnione w dochodzie rodziny, mają szczególny charakter i przysługują dzieciom na zaspokojenie ich potrzeb. Ponadto, w opinii Sądu nieuznanie przez organ rentowy wydatków na leczenie jest niezasadne. Z akt sprawy ponad wszelką wątpliwość wynika, że od wielu lat skarżący boryka się z przewlekłymi schorzeniami, pozostając w ciągłym leczeniu. Zatem z doświadczenia życiowego wynika, że musi zażywać odpowiednie leki. Fakt, iż przedłożone w toku postępowania przez skarżącego faktury dotyczą lat ubiegłych nie powoduje, że są one niewiarygodne. Skarżący dołączył również aktualny paragon za leki wystawiony w dniu 29 sierpnia 2013 r. i opiewający na kwotę 368,53 zł. Dlatego podane przez niego w oświadczeniu uśrednione miesięczne koszty leczenia w kwocie 170-200 zł są jak najbardziej wiarygodne i winny być przez organ rentowy uwzględnione po stronie obciążeń skromnego budżetu skarżącego. Tak więc pozostająca do dyspozycji skarżącego kwota tzw. wolnych środków wystarcza zaledwie na zabezpieczenie jego podstawowych, bardzo minimalnych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o możliwości wygospodarowania z niej jakichkolwiek sum na spłatę ewentualnego zadłużenia.

Sąd odnosząc się natomiast do podnoszonej przez organ kwestii nieścisłości w złożonym przez skarżącego oświadczeniu w zakresie miejsca zamieszkania i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazał na ogólną zasadę, że w sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień (tak: wyrok NSA z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II OSK 1291/12, LEX nr 1421792), czego na gruncie niniejszej sprawy zabrakło. Organ bowiem nie zwrócił się do skarżącego z wezwaniem do wyjaśnienia zauważonych ewentualnych nieścisłości.

Natomiast zdaniem Sądu całkiem niezrozumiałe i nieuprawnione było kwestionowanie przez organ całości informacji zawartych w oświadczeniu skarżącego z dnia 26 lipca 2013r. jedynie z tego powodu, że w pewnym, niewielkim zresztą zakresie, wydały się one organowi nieścisłe.

Zatem twierdzenia organu rentowego, że przedstawiona wyżej sytuacja nie spełnia przesłanek do umorzenia należności składkowych pozostaje w całkowitej sprzeczności z logiką i doświadczeniem życiowym, podobnie jak opieranie rozstrzygnięcia na niczym nie popartym, hipotetycznym twierdzeniu o tym, że obecne trudności finansowe skarżącego nie wskazują na to, by miały charakter trwały, a rodzina może polepszyć swoją sytuację materialną. Sąd zaznaczył również, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036).

Na ocenę przesłanek umorzenia zaległości składkowych zdaniem Sądu nie mogą mieć też żadnego wpływu dywagacje organu o dochodach, jakie skarżący osiągał w latach 2008 do 2012. Istotne jest to, jakie obecnie posiada realne możliwości spłaty. Na gruncie niniejszej sprawy organ nie pokusił się o wskazanie jakie to dochody, bądź jaki majątek skarżący ma przeznaczyć na zaspokojenie wierzyciela, jakim jest ZUS.

Sąd stwierdził na koniec, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314).

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia winien przekonać skarżącego, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności, ale jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada, czego w zaskarżonej decyzji zabrakło. To ostatnie stwierdzenie jest o tyle istotne, że jak wskazano wyżej z akt sprawy wynika, że skarżący nie ma żadnych realnych szans na zatrudnienie z uwagi na stan zdrowia i przewlekłe schorzenia, nie posiada żadnego cennego majątku ruchomego, ani nieruchomości, posiada znaczne zadłużenie (alimentacyjne, w bankach, z tytułu nieuiszczonych podatków), jedyny jego dochód to świadczenie rentowe w kwocie niewiele ponad 300 zł po potrąceniach egzekucyjnych. W sprawach dotyczących umorzenia konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (tak: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 130/12, LEX nr 1145285). Trudno w wyżej opisanej sytuacji skarżącego doszukać się realnych możliwości pozyskania takich środków finansowych, czy takiego majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności. Organ winien również, w kontekście swoich rozważań dotyczących spłacania układu ratalnego, rozważyć argumenty skarżącego podniesione w skardze, że właśnie z uwagi na pogarszającą się sytuację materialną i zdrowotną skorzystał z dobrodziejstwa ustawy abolicyjnej i wystąpił o umorzenie pozostałych do spłaty zaległości, gdyż nie był w stanie dłużej realizować przyznanego układu ratalnego. Na spłatę tychże rat zaciągnął kredyty bankowe, których obecnie również nie jest w stanie spłacić.

Jak zatem wynika z przedstawionego powyżej stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2014r., ponownie przeprowadzone postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie miało obejmować kilka kwestii.

W pierwszej kolejności obowiązkiem organu było ustalenie, czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2015r., poz. 121 ze zm. – dalej u.s.u.s.). W tym zakresie organ był zobowiązany, biorąc pod uwagę treść art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności opisaną w tym przepisie. Sąd wskazał przy tym sposób dokonania tej oceny. Tymczasem w zaskarżonej decyzji stwierdzono jedynie, że wobec skarżącego należności składkowe dochodzone są w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego. Organ podał również, że brak majątku może stwierdzić jedynie organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne. Stwierdzenie takie pozostaje w oczywistej sprzeczności z zaleceniami Sądu, który nakazał organowi dokonanie samodzielnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności opisanej w wyżej wskazanym przepisie. Organ milczeniem pominął okoliczność na którą wskazywał Sąd, że możliwość egzekucji należności składkowych z renty skarżącego jest jedynie teoretycznie możliwe, gdyż ze świadczenia tego potrącane są należności alimentacyjne mające pierwszeństwo przed należnościami składkowymi.

Ponadto organ ponownie pominął milczeniem okoliczność, że trzema postanowieniami: z dnia 6 maja 2010 r., z dnia 23 kwietnia 2012 r. i z dnia 25 czerwca 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosków wierzycieli prywatnych właśnie z uwagi na jego bezskuteczność i brak majątku, z którego można zaspokoić przekazane do egzekucji zadłużenie, co jest istotne w świetle stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności. Na marginesie należy zaznaczyć, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, toczy się obecnie wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne prowadzone przez administracyjny organ egzekucyjny, lecz organ nie wyjaśnił, czy stwierdzono w nim majątek podlegający egzekucji.

Ponadto uchylając poprzednio wydane decyzji, Sąd nakazał w ponownie prowadzonym postępowaniu przy stwierdzaniu istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności wzięcie pod uwagę nie tylko to, czy majątek zobowiązanego nadaje się do egzekucji, ale również i to, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. W zaskarżonej decyzji brak jednak rozważań na ten temat przy ocenie spełnienia przesłanki istnienia całkowitej nieściągalności.

Organ pominął również w uzasadnieniu decyzji konieczność zważenia, że świadczenia alimentacyjne, które zostały uwzględnione w dochodzie rodziny, mają szczególny charakter i przysługują dzieciom na zaspokojenie ich potrzeb. Co więcej organ w ogóle nie odniósł się do kwestii, że skarżący ma obowiązki alimentacyjne.

Organ nadal, wbrew zaleceniom Sądu wskazuje na możliwość poprawy sytuacji materialnej skarżącego i możliwość podjęcia pracy, choć nie podaje żadnych okoliczności, poza hipotetycznymi przypuszczeniami. Na błąd w takim sposobie rozumowania zwrócił uwagę Sąd uchylając poprzednie rozstrzygnięcia. Jak zostało to już wskazane wcześniej, stwierdził on, że pozostaje w całkowitej sprzeczności z logiką i doświadczeniem życiowym, podobnie jak opieranie rozstrzygnięcia na niczym nie popartym, hipotetycznym twierdzeniu o tym, że obecne trudności finansowe skarżącego nie wskazują na to, by miały charakter trwały, a rodzina może polepszyć swoją sytuację materialną. Sąd zaznaczył również, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło. Należy stwierdzić, że również w wydanej decyzji zabrakło uprawdopodobnienia możliwości poprawy sytuacji majątkowej skarżącego, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w poprzednio wydanym wyroku.

W poprzednio wydanym wyroku, Sąd zarzucił organowi, że powołuje się na wyrok, którym stwierdzono bezskuteczność umowy darowizny nieruchomosci na rzecz synów skarżącego, lecz brak było dowodu na tę okoliczność. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ pozyskał wyrok Sądu Rejonowego z dnia 15 stycznia 2008r., sygn. akt I C 296/07, uznający wobec ZUS bezskuteczność umowy darowizny dokonanej przez skarżącego na rzecz J.K. i M.K.. Tym samym organ wypełnił zalecenia Sądu. Niemniej jednak organ nie wyjaśnił, dlaczego pomimo prawomocności tego wyroku od dnia 22 lutego 2008r., nie wszczął żadnych kroków zmierzających do jego wykonania. Być może uznał, że wydatki egzekucyjne będą wyższe, niż spodziewane kwoty uzyskane z egzekucji. Samo powoływanie się na istnienie wyroku, bez wyjaśnienia, dlaczego ZUS zwleka z jego egzekucją, nie może powodować wystarczającej przesłanki do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, czy też podstawy do odmowy umorzenia należności.

Jak z powyższego wynika, organ administracyjny nie wykonał zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 maja 2014r. Rozważając zatem niniejszą sprawę na tle przepisu art. 153 p.p.s.a., należy zauważyć, że obejmuje on sytuację, w której w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, dokonując określonej oceny prawnej, a z taką sytuacją mamy do czynienia na tle kontrolowanej obecnie sprawy. Z przepisu tego wynika zaś bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 263/10 (LEX nr 1081014), a sąd orzekający w niniejszym składzie pogląd ten podziela, organ administracji rozpatrując sprawę ponownie powinien się zatem zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych wydanych w innych sprawach. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Jak przyjmuje się jednolicie w literaturze i orzecznictwie przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne (zob. Andrzej Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). Jako ocenę prawną przyjmuje się zatem osąd o prawnej wartości sprawy. W wyroku z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1261/10 (ONSA WSA z 2013 r. Nr 1, poz. 7) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.

Natomiast wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcie popełnionych błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy. Ponieważ, co jest istotne na tle wykładni art. 153 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w wyroku wiążąca jest także dla sądu, który go wydał, sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

W kontekście przedstawionych rozważań wadliwość zaskarżonej decyzji, upatrywana w naruszeniu art. 153 p.p.s.a, wynika z pominięcia przez organ oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w przywołanym wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 471/14. Wymaga podkreślenia, że ani stan faktyczny sprawy, ani stan prawny będący przedmiotem rozważań sądu nie uległ zmianie tak istotnej, by organ mógł być zwolniony z obowiązku przepisem tym określonego. Tym samym zaskarżona decyzja narusza prawo, a zarzuty skargi są zasadne.

Z przedstawionych względów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponieważ tożsame uchybienia zostały stwierdzone w wydanej decyzji w I instancji, Sąd zastosował ten środek prawny również i do tej decyzji na podstawie art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę wskutek wniesionych odwołań organ dostosuje się do wskazań zawartych w prawomocnym wyroku tego sądu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 471/14, biorąc pod uwagę uchybienia w tym zakresie wskazane w niniejszym uzasadnieniu. Ponadto organ weźmie pod uwagę zalecenie odnoszące się do wyjaśnienia, dlaczego nie wszczęto postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, której darowizna została uznana za bezskuteczną w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz wyjaśni, czy w prowadzonym przez administracyjny organ egzekucyjny postępowaniu, stwierdzono istnienie majątku z którego można prowadzić egzekucję.

Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji.