Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 195/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie WSA Gabriela Nowak WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako SKO/organ) postanowieniem z dnia [...] listopada 2014r. [...] działając na podstawie art. 127 § 3 kpa w związku z art. 17 pkt. 1 kpa oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art. 144 kpa utrzymało w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014r. w sprawie nr [...]. Tym ostatnim postanowieniem odmówiono wszczęcia z wniosku A. W. postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012r.

Decyzją tą działając na wniosek następców prawnych dawnego właściciela K. W. rozpatrzono ponownie wniosek złożony przez niego 11 lutego 1949r. dotyczący nieruchomości gruntowej, oznaczonej nr hip. [...] w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], położonej w rejonie ulic [...],[...] i [...] w [...]. W ww decyzji z [...] kwietnia 2012r. na podstawie art. 155 kpa orzeczono o uchyleniu punktu II ostatecznej decyzji PRN w [...] z dnia [...] maja 1960r., znak: [...] w części dotyczącej gruntu o powierzchni 371 m2 oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] i o ustanowieniu na 99 lat prawa użytkowania wieczystego działek gruntu o nr [...] i [...] z obrębu [...], położonych w [...] w rejonie ulic [...] i [...].

Jak wskazano, w sprawie chodzi o grunt "dekretowy" tj. grunt rolny, który w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm. – dalej jako dekret) przeszedł na własność Gminy [...]. Roszczenia do tego gruntu na podstawie art. 7 dekretu zgłosił jego ówczesny właściciel K. W., po którym następstwo prawne zostało ustalone postanowieniem Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] grudnia 1971r. sygn. akt: [...]. W postanowieniu tym Sąd stwierdził nabycie spadku na zasadach ogólnych natomiast odnośnie praw do należącego do spadku gospodarstwa rolnego położonego w [...] osiedle [...] Sąd wskazał, iż nabyli go: T. C., E. W., T. W. i J. W. po 1/4 części każdy z nich.

A. W. (dalej jako skarżąca) jest córką spadkobiercy dziedziczącego na zasadach ogólnych tj. Z. Ś., która w świetle obowiązujących ówcześnie przepisów nie odziedziczyła praw do spadku w postaci gospodarstwa rolnego. Odnośnie do gruntu stanowiącego po wojnie gospodarstwo rolne toczyło się wiele postępowań, m.in. postępowań odszkodowawczych, w tym postępowanie zakończone opisaną wyżej decyzją z 1960r. zmienioną następnie w 2012r. w trybie art. 155 kpa. Stroną tych postępowań nie była matka skarżącej, gdyż nie wchodziła do kręgu spadkobierców dziedziczących po K. W. prawo do gruntu stanowiącego gospodarstwo rolne.

Uznając, że skarżąca nie będąc spadkobiercą dziedziczącym prawa do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania - nie wykazała interesu prawnego w sprawie, organ w oparciu o art. 61 a § 1 kpa odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z 2012r. nr [...] zmieniającej częściowo decyzję PRN w [...] nr [...] z dnia [...] maja 1960r. Według SKO skarżąca aktualnie tj. w dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ani też w dacie złożenia wniosku w trybie art. 127 § 3 kpa nie legitymuje się żadnymi prawami do nieruchomości gruntowej położonej przy ul. [...] i [...] w [...]. Organ podał, że roszczenia przysługują tylko współwłaścicielowi zaś spadkobierca, który nie odziedziczył gospodarstwa rolnego w odpowiedniej części nie ma praw do dochodzenia roszczeń wynikających z prawa własności. SKO wskazało także, że nie jest rolą Kolegium ustalanie czy przedmiot dziedziczenia spełniał warunki określone dla gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium powołało się także na treść uchwały Sądu Najwyższego sygn. akt III CZP 50/70 z dnia 19 sierpnia 1970r. w której stwierdzono, że spadkobierca który nie dziedziczy gospodarstwa rolnego nie ma roszczenia z art. 3 ust. 3 dekretu z dnia 5 września 1947r., o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR o uznanie jego prawa do tego gospodarstwa.

Skargę na ww postanowienie złożyła A. W.. Zarzuciła SKO naruszenie mającego istotny wpływ na wynik sprawy - prawa materialnego, tj.:

1) art. 28 kpa w zw. z art. 7 dekretu w zw. z art. 157 § 2 kpa poprzez błędną wykładnię prowadzącą do niezasadnego przyjęcia, iż skarżąca jako następca prawny z sukcesji ogólnej byłego właściciela nieruchomości objętej skargą, nie posiadała interesu prawnego do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej odziedziczonych roszczeń dekretowych;

2) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 7 dekretu w zw. z art. 931 kc - 940 kc oraz w zw. z art. 236 kc i art. 239 ka w zw. z art. 29 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do niezasadnego przyjęcia, iż przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości objętej działaniem dekretu [...] obecnie nie stanowiącej gospodarstwa rolnego i nie przeznaczone na cele związane z gospodarstwem rolnym, następuje wyłącznie na rzecz następców prawnych pierwotnego właściciela, którzy odziedziczyli po zmarłym gospodarstwo rolne, pomijając przy tym spadkobierców ustawowych (spadkobierców z sukcesji generalnej).

Skarżąca zarzuciła taż naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 124 § 2 kpa poprzez wydanie postanowienia bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy;

2) naruszenie art. 61a kpa poprzez rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania przy jednoczesnym, niedopuszczalnym merytorycznym przesądzeniu żądania skarżącej;

3) naruszenie art. 28 kpa i art. 61a § 1 kpa poprzez niezasadną odmowę przyznania jej statusu strony postępowania i w konsekwencji niezasadną odmowę wszczęcia postępowania na jej żądanie;

4) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy zaskarżanego postanowienia, w sytuacji gdy uchybienia organu miały istotny wpływ na wynik sprawy, co winno skutkować uchyleniem postanowienia i orzeczeniem co do istoty sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c ppsa w zw. z 135 ppsa oraz w zw. z art. 200 ppsa, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...].11.2014r. znak: [...] jak i poprzedzającego go postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...].08.2014r. znak : [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w skład masy spadkowej po K. W. nie wchodziło gospodarstwo rolne, co do którego sąd orzekł odrębnie ograniczając krąg spadkobierców do 4 dzieci spadkodawcy. Wskazała, że w dacie śmierci K. W. nie był właścicielem nieruchomości pochodzącej z dawnej tabeli likw. nr [...] gdyż w roku 1967 stanowiła ona własność Skarbu Państwa. W skład spadku, według skarżącej, wchodziło jedynie roszczenie o ustanowienie wieczystej dzierżawy a zatem żaden z jego spadkobierców z tytułu spadku nie uzyskał prawa własności tych nieruchomości; wg skarżącej przedmiotem dziedziczenia było tylko posiadanie ww gruntów. Skarżąca wywodziła, że organ orzekający w sprawie winien uwzględnić ogólne zasady dziedziczenia a nie zasady dotyczące dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Zarzuciła dalej, że organ nie odniósł się do kwestii dziedziczenia przez Z. Ś. i nie uzasadnił powodu pominięcia jej następców prawnych w kwestionowanej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: "ppsa") dokonywana przez sądownictwo administracyjne kontrola działalności administracji publicznej sprowadza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni przepisów prawa materialnego. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że nie narusza ono przepisów prawa materialnego a jego uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 kpa. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, jakim jest postępowanie nieważnościowe. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 157 w związku z art. 61a kpa. Stosownie do art. 157 § 2 kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie zaś z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania tej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, to nie można mówić o interesie prawnym strony, a co za tym idzie - o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt: III SA 1876/99). Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1285/98).

W spawie mamy do czynienia z sytuacją, w której krąg podmiotów biorących udział uprzednio w postępowaniu zwyczajnym jak i w postępowaniu prowadzonym w 2012r. w trybie art. 155 kpa (którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca) – organ administracji ustalił na podstawie postanowienia Sądu spadku po K. W. z 1971r. Sąd spadku orzekł o dziedziczeniu praw do spadku na zasadach ogólnych a w osobnym punkcie orzekł o dziedziczeniu praw do nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne będące przedmiotem ww postępowań. Skarżąca wywodzi, iż w dacie otwarcia spadku spadkodawca nie był właścicielem ww gospodarstwa, dziedziczeniu jej zdaniem podlegało zatem samo posiadanie, natomiast roszczenia o uzyskanie praw do gospodarstwa, które w trybie przepisów dekretu przeszło na gminę – podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych.

Stanowisko to w ocenie Sądu nie jest zasadne. Postanowienie określające krąg podmiotów dziedziczących na podstawie przepisów ustawy prawa do gospodarstwa rolnego odnosi się do wszelkich praw związanych z gruntami wchodzącymi w jego skład. Nie można zatem przyjąć, że sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji "dekretowej" nie dotyczy konkretnej objętej postanowieniem spadkowym nieruchomości z tego powodu, że w skład masy spadkowej nie wchodzą żadne prawa rzeczowe do tej nieruchomości lecz należy do niej "roszczenie" o przyznanie prawa własności czasowej bądź też "roszczenie" o stwierdzenie nieważności uprzednio wydanej w tym przedmiocie decyzji administracyjnej. Stanowisko w tym zakresie (choć w nieco odmiennym stanie faktycznym) zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 804/00 (Legalis nr 52872) i tut Sąd stanowisko to podziela. Sąd Najwyższy wskazał mianowicie na niezasadność poglądu wskazującego na to, że przedmiotem masy spadkowej są jedynie "roszczenia" do gruntu dekretowego a zatem, że wystarczające jest postanowienie dotyczące ogółu praw spadkowych a nie np. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w zakresie konkretnej położonej na terenie kraju nieruchomości, która w dacie otwarcia spadku jako nieruchomość dekretowa w istocie nie wchodziła już do masy spadkowej.

Kwestionując skład masy spadkowej po K. W., w tym w szczególności okoliczność posiadania przez zmarłego praw do gruntów stanowiących ww gospodarstwo, skarżąca winna w pierwszej kolejności zakwestionować przed sądem powszechnym postanowienie określające prawa do spadku w postaci gospodarstwa rolnego i dopiero wówczas jej obecny interes faktyczny, jako jednego ze spadkobierców spadkobierców dziedziczących na zasadach ogólnych ( a nie dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych) przekształciłby się w interes prawny dający jej legitymację do żądania wszczęcia postępowania nieważnościowego w zakresie decyzji administracyjnych gospodarstwa tego dotyczących. Legitymację do udziału w sprawie na prawach strony skarżąca uzyskałaby również wykazując, iż sporna nieruchomość wchodziła w skład majątku K. W. bądź jego roszczeń do majątku ale nie stanowiła części gospodarstwa rolnego. W postępowaniu w sprawie prowadzonej na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy chroniony interes prawny ma bowiem wyłącznie dotychczasowy właściciel lub jego następcy prawni. Jeżeli jednak dany grunt podlegał dziedziczeniu na obowiązujących w dacie otwarcia spadku zasadach szczególnych dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych – tylko osoby legitymujące się stosownym orzeczeniem spadkowym w tym zakresie posiadają interes prawny warunkujący udział w postępowaniu na prawach strony. Takie ograniczenie legitymacji do żądania wszczęcia postępowania należy stosować także do postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanych na podstawie powyższego dekretu.

Odmawiając zatem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji z 2012r. z powodu braku przymiotu strony u A. W. organ nie naruszył prawa, w tym w szczególności art. 28 kpa i art. 61a § 1 kpa.

Sąd nie uznał za zasadne także pozostałych zarzutów skargi, nie wykazała ona bowiem aby przepisy procedury zostały naruszone w sposób mający wpływ na wynik sprawy. W sprawie nie ma też znaczenia, iż sporna nieruchomość niemalże pół wieku od otwarcia spadku po K. W. nie stanowi już gruntu o charakterze rolnym.

Uwzględniając powyższe Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 ppsa.