Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1334/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. c, art.135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 26,  art. 3 ust. 1 pkt 19
journal: Dz.U. 2021 poz 779
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2022 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej: "organ I instancji") z dnia 30 kwietnia 2021 r. nakazującą M.M., D.H., S.K., L.K., E.D., S.G., S.J., P.T. solidarnie usunięcie odpadów, w ilości nie mniejszej niż 2 400 000 dm³ tj. 932 Mg cieczy oraz ciał stałych niewiadomego pochodzenia, zmagazynowanych w metalowych beczkach i pojemnikach typu "Mauser" z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania tj. z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w C., oznaczonej jako działka o numerze ewidencyjnym [...], obr. [...], w terminie do dnia 31 grudnia 2021 r.

Swoje rozstrzygnięcie Kolegium oparło o stan faktyczny sprawy ustalony przez organ I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium szeroko opisało zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym korespondencję prowadzoną przez organ I instancji z różnymi organami administracji m.in. Wojewódzkim Inspektorem Ochrony Środowiska, Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska, Prokuraturą Rejonową w C., Prokuraturą Regionalną w K., Państwową Strażą Pożarną. Składowanie odpadów niebezpiecznych w miejscu do tego nieprzeznaczonym uruchomiło działania szeregu organów ochrony środowiska oraz organów zajmujących się bezpieczeństwem ludzi i mienia. Kolegium szeroko odniosło się również do stanowiska doktryny prawa i orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 779 ze zm.) - zwanej dalej "UOdp" i domniemania wynikającego z treści art. 3 ust.1 pkt 19 tej ustawy.

Z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy wynikało, że w dniu 15 maja 2018 r. wpłynęło do Prezydenta Miasta C. pismo [...] sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej: "[...]") i [...] sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej: "[...]") z prośbą o zabezpieczenie i usunięcie nielegalnego składowiska na terenie nieruchomości przy ul. [...]. Do pisma dołączono kopię zawiadomienia z dnia 14 maja 2018 r. do Prokuratora Rejonowego w C. o popełnieniu przestępstwa. Spółka [...] jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości przy ul. [...] w C. oraz właścicielem budynków zlokalizowanych na tej nieruchomości gruntowej, dla której założona jest księga wieczysta [...]. Spółka ta zawarła w dniu 1 marca 2014 r. umowę najmu na czas nieokreślony ze spółką [...]. Przedmiotem umowy był wynajem powierzchni na pomieszczenia magazynowe i pomieszczenia socjalno-bytowe. [...] wynajął w dniu 15 stycznia 2018 r. nieruchomość Firmie Handlowo-Usługowej [...] z G. (dalej "F.H.U [...]"). Ja wynika z tej umowy przedmiot najmu miał być wykorzystany jako magazyn przeładunkowy. Zgodnie z zeznaniami A.K., prezesa zarządu spółki [...], w magazynie miał być punkt przeładunkowy makulatury i pasów transmisyjnych.

Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego dokonanej przez organy orzekające w sprawie, a w szczególności dowodów pozyskanych w ramach postępowania karnego, porzucenie odpadów w hali przy ul. [...] było częścią działalności domniemanej zorganizowanej grupy przestępczej. Działalność ta polegała na wyszukaniu hali, bądź podobnego miejsca pozwalającego na umieszczenie odpadów, zawarciu umowy najmu pod przykrywką, że będzie tam punkt przeładunkowy. Następnie dokonywano zapłaty za czynsz z góry za miesiąc, bądź dwa, a następnie do hali zwożono odpady w beczkach, bądź pojemnikach typu "Mauser", do momentu zapełnienia powierzchni wynajmowanej hali. W dalszej kolejności odpady porzucano nie płacąc czynszu za kolejne miesiące. Do wynajętego magazynu zostały zwiezione odpady w okresie od 15 stycznia 2018 r. do 25 marca 2019 r. w ilości 2 400 000 dm³ tj. 932 Mg cieczy oraz ciał stałych niewiadomego pochodzenia, których źródłem była firma [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: "[...]"). Odpady zgromadzone były w beczkach oraz pojemnikach typu "Mauser". Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że bezpośrednią organizacją i najmem miejsca porzucenia odpadów w C. przy ul. [...] zajmowali się D.H. (podający się za A.D. przy podpisywaniu umowy najmu) i M.M. Źródłem dostaw odpadów na nieruchomość w C. przy ul. [...] była natomiast spółka [...]. Spółka ta posiadała decyzje administracyjne Starosty [...] udzielające zezwolenia na zbieranie odpadów:

- z dnia 19 maja 2016 r. znak: [...] (zbieranie 41 rodzajów odpadów innych niż niebezpieczne),

- z dnia 4 sierpnia 2017 r., znak: [...] (zbieranie 786 rodzajów odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych),

- z dnia 1 sierpnia 2018 r., znak: [...] (zbieranie 791 rodzajów odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych).

Odpady transportowane były z zakładu ww. spółki, zlokalizowanego przy ul. [...] w R., gm. [...] woj. [...]. Organizacją dostaw odpadów zajmowali się S.K. - prezes zarządu tej Spółki, L.K. - członek zarządu Spółki. Bezpośrednim transportem odpadów z terenu spółki [...] z R. na teren nieruchomości przy ul. [...] w C. zajmowali się E.D., S.G., S.J., natomiast ich rozładunkiem P.T. Kluczowe dowody pozwalające na przypisanie odpowiedzialności ww. osobom za porzucenie odpadów na terenie hali znajdującej się na nieruchomości przy ul. [...] w C. zostały zebrane w sprawie karnej prowadzonej przez Prokuraturę Regionalną w K. ([...]). Dowody te zostały zaliczone w poczet materiału dowodowego sprawy. Organ I instancji powziął wiedzę o potencjalnych posiadaczach odpadów z pisma Prokuratora Prokuratury Regionalnej w K. Celem weryfikacji tychże podmiotów dokonano wglądu w akta sprawy karnej oraz sporządzono fotokopie wybranych akt sprawy, istotnych dla przedmiotowego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Kolegium zgromadzony zarówno w sprawie karnej prowadzonej początkowo przez Prokuraturę Rejonową C. - Północ w C. pod sygn. akt ([...], a następnie przez Prokuraturę Regionalną w K. pod sygn. akt ([...] a także przez organ I instancji materiał dowodowy potwierdził odpowiedzialność M.M., D.H., S.K., L.K., E.D., S.G., S.J., P.T. na podstawie art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Zasadność powyższego stanowiska organu I instancji, w ocenie Kolegium, potwierdziły również znajdujące się w aktach rozpoznawanej sprawy protokoły przesłuchania wyżej wymienionych osób w charakterze podejrzanych w toku postępowania karnego. Rola wyżej wymienionych osób w przedmiotowym procederze oraz ich postawa w sprawie karnej była różna. W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie przyjął, że M.M. działając umyślnie z zamiarem bezpośrednim brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej w której zajmował się bezpośrednio organizacją transportem i dostępem do źródła dostaw odpadów zdeponowanych w C. przy ul. ([...]). Z kolei D.H. działając umyślnie z zamiarem bezpośrednim w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw przeciwko mieniu, ochronie środowiska oraz bezpieczeństwu powszechnemu zajmował się wyszukiwaniem nieruchomości, na której były składowane substancje niebezpieczne, zawarł umowę najmu wyżej wymienionej nieruchomości, zapewniał urządzenia niezbędne do rozładunku, ukrywał odpady - substancje niebezpieczne, składował je niezgodnie z zasadami bezpieczeństwa, usuwał oznaczenia kodów odpadów i znaków ostrzegających. Natomiast S.K. reprezentujący spółkę [...] wydał zgody na miejsce składowania odpadów w C. bez jakichkolwiek dokumentów przekazania odpadów lub faktur utylizacji odpadów, dostarczał oraz pod pozorem organizacji usług transportowych transportował z usuniętymi oznaczeniami kodów odpadów i znakami ostrzegającymi. Z kolei L.K. jako członek zarządu spółki [...] zajmował się nadzorem zakładu w Rogowcu skąd trafiały odpady do hali magazynowej w C. przy ul. [...]. L.K. pełnił rolę nieformalnego dyrektora zakładu. Natomiast E.D., S.G., P.T., S.J. zajmowali się transportem odpadów niebezpiecznych ze spółki [...] sp. z o.o. zakład w R., a osoby transportujące nie posiadały uprawnień do transportu odpadów niebezpiecznych (tzw. ADR). Tym samym, w ocenie Kolegium, organ I instancji w sposób prawidłowy uznał M.M., D.H., S.K., L.K., E.D., S.G., S.J., P.T. za posiadaczy porzuconych odpadów przy ul. [...] w C. . Kolegium wskazało również, iż w pełni podziela stanowisko i argumentację organu I instancji, że statusu strony i posiadacza odpadów nie mają w niniejszym postępowaniu A.D. oraz D.P. z uwagi na wskazane przez organ I instancji okoliczności wyłączające ich odpowiedzialność (brak wiedzy lub rola jaką te osoby pełniły w domniemanej działalności przestępczej).

W konsekwencji takiej analizy i oceny stanu faktycznego sprawy, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, wedle którego zastosowanie w niniejszej sprawie domniemania prawnego, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOdp, w okolicznościach przedmiotowej sprawy i ustalonego w niej stanu faktycznego jest nieuzasadnione. Zdaniem Kolegium zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy w pełni pozwalał organowi I instancji na obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt. 19 UOdp, gdyż z całokształtu materiału dowodowego niniejszej sprawy i poczynionych przez organ I instancji ustaleń wynikało, że za ustalonych posiadaczy odpadów należy uznać M.M., D.H., S.K., L.K., E.D., S.G., S.J., P.T. Dowodami potwierdzającymi fakt, iż wyżej wymienionym osobom należy przypisać odpowiedzialność za porzucenie odpadów na terenie hali znajdującej się na nieruchomości przy ul. [...] w C. oznaczonej jako działka o numerze ewidencyjnym [...] obr. [...] oraz przymiot posiadania tych odpadów, są - zdaniem Kolegium - w szczególności dowody zgromadzone w sprawie karnej prowadzonej początkowo przez Prokuraturę Rejonową pod sygn. akt [...], a następnie przez Prokuraturę Regionalną w K. pod sygn. akt [...], które to dowody zostały zaliczone w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy. Kolegium uznało, że w sposób w pełni prawidłowy organ I instancji wskazał, iż przymiotu posiadacza odpadów nie posiada spółka [...], która jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na której zostały porzucone odpady. Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji z dnia 30 kwietnia 2021 r. została wydana w sposób prawidłowy z zastosowaniem przepisów o współodpowiedzialności posiadaczy odpadów zgodnie z art. 26 ust. 3a ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.

W skardze na tą decyzję L.K. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, a to:

- art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego ( t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – zwanej dalej "K.p.a." - poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy postępowanie w niniejszej sprawie w stosunku do Łukasza Kołodziejczyka winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe;

- art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 K.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy podejmowaniu decyzji;

- art. 9 K.p.a. poprzez nieudzielenie skarżącemu należytej i wyczerpującej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały niewątpliwy wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego będących przedmiotem postępowania administracyjnego;

- art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. przez brak zawieszenia postępowania administracyjnego pomimo tego, że rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. tego, kto jest rzeczywistym posiadaczem odpadów zlokalizowanych na przedmiotowej nieruchomości;

- art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 75 K.p.a., art. 80 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego spray oraz dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący i dowolny, z pominięciem okoliczności powoływanych przez skarżącego a mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 107 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób lakoniczny, uniemożliwiający merytoryczne ustosunkowanie się do stanowiska organu odwoławczego oraz jej instancyjną kontrolę;

a w konsekwencji,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to :

- art. 3 pkt. 19 UOdp poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że L.K. należy uznać za posiadacza przedmiotowych odpadów, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do zgoła odmiennego wniosku;

- art. 26 UOdp poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, albowiem w realiach przedmiotowej spray nie sposób było uznać L.K. za posiadacza odpadów.

Mając na uwadze powyższe zarzuty na podstawie art. 145 § 1 pkt a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wniósł także o rozważenie zastosowania art. 135 p.p.s.a i uchylenie w całości również decyzji organu I instancji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania innej jednostce organizacyjnej.

Ponadto na postawie art. 200 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę Skarżący wskazał na lakoniczność uzasadnienia decyzji Kolegium opierającej się głównie na zarzutach prokuratorskich przedstawionych oskarżonym w toczącym się postepowaniu karnym. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że toczące się postępowanie karne znajduje się w fazie postępowania przygotowawczego i dopiero prawomocne orzeczenie sądu może przesądzić o winie Skarżącego. Zadaniem Skarżącego jest dla niego niezrozumiałe dlaczego organy orzekające w sprawie uznały go za współposiadacza odpadów zgromadzonych na nieruchomości przy ul. [...] w C. , skoro z materiału dowodowego sprawy wynika, że posiadaczem odpadów był firma [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazało żadnych dowodów, że Skarżący jest posiadaczem odpadów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie i powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, Kolegium w sposób istotny naruszyło przepisy prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80, a także art. 107 § 3 K.p.a. Organy nie wyjaśniły bowiem relewantnej prawnie w świetle art. 3 pkt 19 i pkt 32 UOdp, a mianowicie nie ustaliły w sposób niewątpliwy posiadacza odpadów.

Oceniając prawidłowość przeprowadzonego w tej sprawie postępowania dowodowego i wyjaśniającego - Sąd zauważa, że zakres tego postępowania określa norma materialnoprawna, w tej sprawie zawarta w art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 19 UOdp.

Przez posiadacza odpadów rozumie się przy tym, zgodnie z definicją legalną, wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości (pkt 19); przez wytwórcę odpadów zaś - rozumie się każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Na gruncie tej regulacji prawnej nie ma sporu między stronami co do tego, że obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Spór dotyczy natomiast prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego i wyjaśniającego na okoliczność posiadacza odpadów, a mianowicie czy jest nim podmiot władający nieruchomością, czy też inny podmiot, którego można uznać za wytwórcę odpadów lub posiadacza. Rozpoznając tak zarysowany spór podnieść trzeba, że "wprowadzenie domniemania prawnego nie zwalnia (...) organów z podejmowania wszelkich czynności zmierzających do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów" (tak wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2020r., II OSK 663/19, LEX nr 3009351). Podmiot dysponujący tytułem prawnym do nieruchomości, na której są składowane odpady jest bowiem adresatem decyzji nakazującej usunięcie odpadów, o ile nie uda się ustalić faktycznego (rzeczywistego) posiadacza odpadów (ich wytwórcę). Jednakże obalenie wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach domniemania prawnego polega na udowodnieniu, że rzeczywisty stan faktyczny lub prawny jest inny niż wynikający z domniemania.. Domniemanie prawne, zawierające ustawowy nakaz przyjęcia określonego faktu w razie ustalenia innego faktu, wymaga obalenia w drodze dowodu przeciwnego (tak wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2019r., II OSK 3123/18, LEX nr 2761479, czy wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2020r., II OSK 3453/18, LEX nr 3030825). Może to nastąpić tylko poprzez wykazanie przez podmiot władający nieruchomością, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Władający powierzchnią ziemi może zatem się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko wskazując wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Obowiązek usunięcia odpadów ciąży bowiem na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym (tak wyrok NSA z dnia 6 marca 2019r., II OSK 816/18, LEX nr 2651027). Władający gruntem muszą bowiem mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Wprowadzone domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów (tak wyrok NSA z dnia 26 maja 2020r., II OSK 3271/19, LEX nr 3012134). Niemniej jednak gdy władający nieruchomością podmiot wskaże faktycznego posiadacza odpadów właściwy organ obowiązany jest poprowadzić kompleksowe postępowanie dowodowe i wyjaśniające, zebrać wszechstronny materiał dowodowy, a następnie rozpoznać okoliczności sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego (tak wyrok NSA z dnia 26 września 2019r., II OSK 2659/17, LEX nr 2733922). Obowiązkiem organu jest zatem przeprowadzenie postępowania nie tylko na okoliczność rodzaju substancji i przedmiotów stanowiących odpady, ale również na okoliczność, czy obalone zostało domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 zdanie drugie ustawy o odpadach, które przemawia za tym, że posiadaczem spornych odpadów jest władający nieruchomością, na której zostały one zgromadzone i w konsekwencji, czy prawidłowo zastosowany został art. 26 ust. 1 tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2019r., II OSK 2659/17, LEX nr 2733922).

W aktualnych okolicznościach tej sprawy nie sposób – w ocenie Sądu – przyjąć, że przeprowadzone w tej sprawie postępowanie dowodowe i wyjaśniające spełnia powyższe warunki, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W tym zakresie słusznie podniósł Skarżący w uzasadnieniu skargi, że organy orzekające w sprawie oparły rozstrzygnięcie sprawy wyłącznie na materiale dowodowym zebranym przez Prokuraturę Rejonową w C. i Prokuraturę Regionalną w K. w ramach prowadzonego postępowania karnego będącego na etapie postępowania przygotowawczego. Słusznie również Skarżący podniósł, że organy orzekające w sprawie nie wykazały dlaczego osoby fizyczne pełniące różne role zawodowe, takie jak np. członek zarządu spółki [...] czy kierowca ciężarówki, działając w domniemanej grupie przestępczej porzucającej odpady niebezpieczne w różnych miejscach Polski, zostały uznane za współposiadaczy odpadów, w sytuacji gdy jednocześnie z materiału dowodowego sprawy wynika, że ich źródłem była spółka [...] – zakład spółki zlokalizowany w R. przy ul. [...], gmina [...], województwo [...]. Z analizy akt administracyjnych sprawy dokonanej przez Sąd wynika również, że spółki - [...] (użytkownik wieczysty nieruchomości) i [...] (główny najemca budynków znajdujących się na nieruchomości) - ograniczyły swoją odpowiedzialność za zgromadzone odpady jedynie do powiadomienia organu I instancji o zaleganiu odpadów na nieruchomości, którą władają i żądaniu ich usunięcia przez Prezydenta Miasta C. Dodatkowo powiadomiły prokuraturę o fakcie porzucenia odpadów przez podnajemcę F.H.U [...]. Z przebiegu postępowania opisanego w uzasadnieniu zarówno organu I jak i II instancji wynika, że cały ciężar próby obalenia domniemania wynikającego z domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 zdanie drugie ustawy o odpadach spoczął na organie I instancji. Taki wniosek potwierdza zarówno analiza toku postępowania, korespondencji prowadzanej przez organ I instancji ze spółkami [...] i [...] jak i stwierdzenie organu I instancji zawarte w uzasadnieniu jego decyzji, powtórzone następnie przez Kolegium, że "zgromadzony w toku dotychczasowego postępowania materiał dowodowy w pełni pozwolił organowi I instancji na obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust.1 pkt 19 ustawy (...)" w sytuacji, kiedy taki obowiązek z mocy ustawy ciąży na władającym powierzchnią ziemi - nieruchomością, na której znajdują się odpady w miejscu do tego nie przeznaczonym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie wyjaśniło, podobnie jak organ I instancji, dlaczego za posiadacza odpadów nie można uznać spółki [...] (użytkownika wieczystego nieruchomości), spółki [...] (głównego najemcy pomieszczeń w budynkach należących do spółki [...]), F.H.U [...] czy spółki [...] , a uznano za współposiadaczy odpadów grupę osób fizycznych, w tym Skarżącego. W treści uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podobnie jak w uzasadnieniu decyzji organu I instancji brak jest wyraźnego określenia władającego nieruchomością przy ul. [...] w C. , na której znalazły się odpady i na którym ciążą obowiązki wynikające z faktu posiadania odpadów. Organy orzekające w sprawie ograniczyły się jedynie do zacytowania przepisów ustawy tj. art. 3 ust. 1 pkt 19 UOdp i krótkiego omówienia kilku wyroków Naczelnego Sadu Administracyjnego - z dnia 6 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 816/18 oraz z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3271/19 bez przełożenia wynikających z treści tego przepisu i orzeczeń wniosków na stan faktyczny badanej sprawy.

W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji Kolegium nie wyjaśniło też, jakie to czynności w tej sprawie podjęte przez organ I instancji w celu ustalenia posiadacza odpadów innego niż władający nieruchomością zostały podjęte samodzielnie poza działaniami prokuratury i okazały się bezskuteczne, co czyni to uzasadnienie nie tylko lakonicznym, ale wręcz nie spełniającym wymogów art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie to charakteryzuje zdawkowość i ogólnikowość oparta wyłącznie na zarzutach wynikających z postępowania przygotowawczego prowadzonego w sprawie karnej i nie zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu (wyrokiem skazującym).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, podzielającego zarzut skargi, organy dopuściły się naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wymaga zatem, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną była oparta na całości materiału dowodowego. Wymieniona wyżej zasada pozostaje w ścisłym związku z zasadą prawdy obiektywnej sformułowaną w art. 7 K.p.a. i związaną z nią dyrektywą wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.). Ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego stanowi warunek prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, które wyznaczają zakres postępowania dowodowego w danej sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji obowiązane będą przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i dowodowe na okoliczność faktycznego posiadacza odpadów z uwzględnieniem wskazywanych wyżej okoliczności i dowodów. Obciążenie zaś Skarżącego i innych osób objętych postępowaniem karnym prowadzonym przez Prokuraturę Regionalną w K. odpowiedzialnością za zgromadzone na nieruchomości przy ul. [...] w C. odpady będzie możliwe dopiero wówczas, gdy nie uda się przypisać wskazanemu przez władającego powierzchnią ziemi innemu podmiotowi przymiotu ich posiadania. Organy obowiązane będą wskazać w swojej ponownej decyzji motywy rozstrzygnięcia sprawy, po dokonaniu oceny całokształtu materiału dowodowego sprawy. Z uwagi na istotne i znaczące wady postępowania dowodowego i wyjaśniającego, przedwczesne jest przypisywanie Skarżącemu współodpowiedzialności za zgromadzone na nieruchomości przy ul. [...] w C. odpady, a więc ocenianie go w kategorii posiadacza odpadów, obowiązanego do ich usunięcia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art.135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną w pkt II kwotę składają się: wynagrodzenia pełnomocnika – adwokata - w wysokości wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1800) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł