Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 818/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1pkt 1 lit. c, art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 2 ust. 1, § 3 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 413
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób  uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
article: art. 11
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 17
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępcy Dyrektora Gorzowskiego Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 413), utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2013r. znak [...], wydaną przez zastępcę Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, o odmowie przyznania skarżącej E.B. za okres od kwietnia do grudnia 2013r. świadczenia w postaci pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił motywy rozstrzygnięcia organu I instancji, z których wynikało, że osoba nad którą E.B. sprawuje opiekę tj. jej babka W.W., posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że niepełnosprawność powstała u niej w wieku 66 lat, a zatem nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne – a z mocy § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013r. – także dodatkowa pomoc, przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ II instancji, odnosząc się do odwołania E.B., w którym powoływała się na dalsze sprawowanie opieki nad babcią, wobec czego zasadne pozostaje przedłużenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na podstawie decyzji z dnia [...] września 2011r., w pierwszej kolejności wskazał na nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjaśniając, że w dniu 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r., poz. 1548), która m.in. zmodyfikowała przesłanki w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podniosło, że od 1 stycznia 2013 r., zgodnie z art. 17 ust. 1b ww ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium podkreśliło, iż w przedmiotowej sprawie W.W. licząca obecnie 79 lat legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] kwietnia 2010 r. przez Powiatowy Zespół Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności stwierdzającym, iż ten stopień niepełnosprawności istnieje u niej od [...] marca 2010 r., a zatem powstał po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Stwierdziło też, że decyzja z dnia [...] września 2011r. nr [...] przyznająca E.B. bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowana opieki nad babcią w dniu [...] czerwca 2013 r. wygasła z mocy prawa.

Powołując się na wydane na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2013 r. o pomocy społecznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r., które weszło w życie 1 kwietnia 2013 r. SKO stwierdziło, iż zgodnie z jego § 2, warunkiem otrzymania dodatkowej pomocy w wysokości 200 zł miesięcznie jest nie tylko otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale też spełnienie -nowych- warunków określonych w art. 17 ustawy. Zatem osoby, które otrzymywały do dnia 30 czerwca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne, ale nie spełniają przesłanek określonych w aktualnym brzmieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie są objęte rządowym programem wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, iż brak orzeczenia o powstaniu niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki ale nie później niż do 25 roku życia oznacza, że przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w nowych przepisach, a tym samym do dodatkowej pomocy nie zostały spełnione. W związku z powyższym, brak było podstaw do przyznania E.B., po przeprowadzeniu postępowania wszczętego z urzędu, dodatkowej pomocy w oparciu o powołane wyżej rozporządzenie.

W skardze E.B. wniosła o sprostowanie decyzji SKO i przyznanie jej od [...] lipca 2013 r. i na dalszy okres prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na babką W.W.. Zarzucała, iż decyzja Kolegium obarczona jest niejasnościami i niezgodnością co do danych bowiem babka na którą sprawuje opiekę jest od [...] marca 2010 r. i nadal niepełnosprawna w stopniu znacznym, co uzasadnia skorygowanie danych zawartych w decyzji i przywrócenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z decyzją z [...] września 2011 r. Wskazywała jednocześnie, iż [...] lipca 2013 r. zaktualizowane zostały dokumenty dotyczące stanu zdrowia, zgodnie z wymogami Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, potwierdzające stan dotychczasowy, co uprawnia ją do kontynuowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Jednocześnie podniosło, iż skarżąca myli dwa odrębne świadczenia tj. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą, które nie było przedmiotem postępowania i decyzji oraz świadczenie w formie pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone do czasu zakończenia toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania zarejestrowanego pod sygnaturą K 38/13, zainicjowanego wnioskiem złożonym przez grupę posłów na Sejm, o zbadanie zgodności art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucji RP, w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia.

Wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 21 października 2014 r. wyroku w sprawie K 38/13, postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r. postępowanie zostało podjęte.

W składanych w toku postępowania pismach procesowych z dnia [...] lipca i [...] listopada 2014 r. składała oświadczenia, iż podtrzymuje skargę na decyzję SKO jak też podtrzymuje "swoje ubieganie się o zasiłek dla opiekunów w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. na okres od [...] lipca 2013 r. bezterminowo". Jednocześnie dołączyła do akt kopię decyzji nr [...], z dnia [...] lipca 2014 r., wydanej przez zastępcę Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, o przyznaniu jej zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad W.W. na okres od [...] lipca 2014 r. bezterminowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu jednakże z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, mając na względzie regulację art. 135 ppsa sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ppsa). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ppsa).

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądowej, wywołanej skargą E.B., pozostawała decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia w postaci pomocy finansowej o jakiej mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 413) za okres od kwietnia do grudnia 2013r. Postępowanie administracyjne wszczęte w tym przedmiocie z urzędu przez organ I instancji dotyczyło zatem zbadania, czy E.B., mająca ustalone, decyzją z dnia [...] września 2011r. znak [...], bezterminowo od dnia [...] sierpnia 2011 r. poczynając, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babką W.W., spełnia przesłanki do otrzymania dodatkowej pomocy w wysokości 200 zł miesięcznie do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Warunki uzyskania tej pomocy zostały określone w powołanym rozporządzeniu.

Zważywszy na wywody odwołania i skargi, stwierdzić należy, że przedmiotem postępowania administracyjnego i podjętych w nim decyzji przez organy obu instancji ( Prezydenta Miasta i SKO ) nie było, wbrew przekonaniu skarżącej, otrzymywane przez nią świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad babką, przyznane bezterminowo decyzją z dnia z dnia [...] września 2011r. znak [...]. Przysługujące skarżącej prawo do tego świadczenia wygasło z dniem [...] czerwca 2013 r. z mocy prawa tj. bez związku z jakąkolwiek decyzją administracyjną. Zgodnie bowiem z treścią art. 11 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia [...] czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Jednocześnie, w ust. 3 przepis powyższy stanowi, iż wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2013 r. Kwestii konstytucyjności regulacji prawnej art. 11 ust. 1 i 3 ustawy dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw dotyczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., K 27/13, opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 16 grudnia 2013 r., poz. 1557. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją RP przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej ustawę o świadczeniach rodzinnych. Jednakże, jak już wskazano, kwestia prawa E.B. do świadczenia pielęgnacyjnego po [...] czerwca 2013 r. także w kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego pozostawała poza zakresem niniejszego postępowania, które dotyczy – jak zasadnie podniosło Kolegium w odpowiedzi na skargę - innego świadczenia. Zauważyć jednak należy – co jednak jest nową okolicznością zaistniałą już po wydaniu kontrolowanych decyzji - iż skarżąca objęta została regulacjami ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( Dz.U. z 2014 r., poz. 567 ), która wydana została w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. W oparciu o jej przepisy strona od [...] lipca 2013r. uzyskała, w miejsce należnego jej na podstawie wygaszonej z mocy prawa decyzji z dnia [...] września 2011r. świadczenia pielęgnacyjnego, bezterminowo prawo do zasiłku dla opiekuna. Nastąpiło to decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...], podjętą na podstawie przepisów przywołanej już ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W kontekście tych wywodów podkreślić jeszcze raz należy, iż przedmiotem wszczętego przez organy z urzędu postępowania administracyjnego i wydanych przez nie decyzji było wyłącznie rozstrzygnięcie czy skarżąca ma prawo do pomocy o jakiej mowa w powoływanym już rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r.

Stosownie do § 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia, prawo do wskazanej pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.), spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Pomoc ta przysługuje za okres od kwietnia do grudnia 2013 r. w wysokości 200 zł miesięcznie i jest przyznawana niezależnie od dochodu ( ust. 2 i 3 ). Według § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, pomoc jest wypłacana w terminie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w § 2 ust. 1, i jest realizowana przez organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przyznanie oraz odmowa przyznania pomocy następuje w drodze decyzji administracyjnej (§ 3 ust. 2.). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 kwietnia 2013 r. (§ 2 rozporządzenia).

Analiza przesłanek warunkujących uzyskanie omawianej pomocy wskazuje, iż prawo do niej wiąże się ze świadczeniem pielęgnacyjnym. Skarżąca bez wątpienia należała do kategorii osób, które miały ustalone za miesiąc kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. ( tj. do czasu wygaszenia z mocy prawa decyzji z dnia [...] września 2011r. znak [...]) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Spełniała więc w tym czasie pierwszy z określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 26 marca 2013 r. warunków przysługiwania pomocy finansowej, o jakiej mowa w tym przepisie.

Do rozważenia pozostała więc kwestia, czy skarżąca spełniała również drugą przesłankę warunkującą przyznanie tej pomocy finansowej, którą jest spełnianie warunków określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym chodzi o ten przepis w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. W dacie wydawania rozporządzenia bowiem przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązywał już w nowym brzmieniu. Zatem nie można podzielić odmiennego stanowiska WSA w Gliwicach wyrażonego w wyroku z dnia 20 marca 2014 r. w sprawie IV SA/Gl 690/13 ( baza orzeczeń nsa.gov.pl ).

W ocenie organów obu instancji, skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w przypadku osoby niepełnosprawnej, urodzonej w 1935 r., nad którą skarżąca sprawowała opiekę zostało ustalone, że jej niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała dopiero [...] marca 2010 r. czyli później niż do ukończenia 18 roku życia lub do ukończenia 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, czego wymaga przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym, obowiązującym już w dacie wydania rozporządzenia, brzmieniu. Organy obu instancji odmówiły zatem wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej za cały okres ze względu na uznanie, iż W.W. nie spełnia przesłanki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b powołanej ustawy.

W związku z tym, że kwestia zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, była przedmiotem wniosku grupy posłów skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 38/13), postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r. postępowanie w niniejszej sprawie pozostawało w stanie zawieszenia do czasu rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r.( sygn. akt 38/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji ( pkt 2 wyroku ).

W ocenie Sądu dla rozstrzygnięcia istoty niniejszej sprawy decydująca pozostawała kwestia wpływu powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego na ustalenie stanu prawnego i ocenę jej stanu faktycznego. Bez wątpienia bowiem wyrok ten jest czynnikiem prawotwórczym i w konsekwencji mającym wpływ na ocenę prawa do świadczenia o jakim mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 marca 2013 r., a to poprzez kwestię konstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Analizowany wyrok Trybunału wydany został w wyniku zakwestionowania przez wnioskodawcę ( grupę posłów ) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia. Odnosząc się do tak sformułowanego wniosku Trybunał w pkt 2 sentencji wyroku z dnia 21 października orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Poddana kontroli zgodności z konstytucją regulacja narusza zatem ustanowioną w powołanym przepisie ustawy zasadniczej zasadę równości wobec prawa i prawa do równego traktowania przez władze publiczne.

Rozważając problem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zauważyć należy, że orzeczenie Trybunału w pewnych warunkach, które zawsze ocenia sąd, może stanowić podstawę do orzekania przez sąd w sytuacji gdy pewna część potrzebnego do orzekania przepisu została na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego usunięta z porządku prawnego. Aby ten zabieg mógł być dokonany muszą być spełnione dwa warunki: 1) przepis zostaje uznany za niekonstytucyjny i uchylony z porządku prawnego albo 2) przepis zostaje uznany za niekonstytucyjny przy określonym jego rozumieniu lub w określonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego zakresie. Orzeczenie sądu konstytucyjnego musi więc przybrać jedną z postaci wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu. Co prawda w tym drugim ( wyrok interpretacyjny lub zakresowy ) przepis w dosłownym sensie nie jest derogowany z systemu prawa, jak w przypadku wyroku stwierdzającego tzw. prostą niekonstytucyjność, to jednak usuwane jest z systemu prawa jego niekonstytucyjne rozumienie, co powoduje, że w skutkach prawnych tych orzeczeń z punktu widzenia art. 190 ust. 4 Konstytucji, obydwie te sytuacje są jednakowe ( vide: Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Adminstracyjnego", LexisNexis, wyd. 2, Warszawa 2010 r., str. 47).

Stosownie do przepisu art. 190 ust. 3 w zw. z ust. 2 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. W myśl ust. 4 tego przepisu orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W wyroku z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie K 8/07 ( OTK-A 2007, nr 3, poz. 26 ) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wobec sytuacji już ukształtowanych na podstawie normy uznanej za niekonstytucyjną - sanację zapewnia wskazany ust. 4 art. 190 Konstytucji, mówiący o ponownym rozstrzygnięciu sprawy ( np. w trybie wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania ), w której wykorzystano niekonstytucyjną normę jako podstawę rozstrzygnięcia. Trybunał wskazał jednakże, że ten dwuczłonowy system ( utrata mocy obowiązującej przez normę niekonstytucyjną od daty promulgacji wyroku - art. 190 ust. 3 Konstytucji oraz możliwość sanacji przez ponowne rozstrzygnięcie sprawy indywidualnej - art. 190 ust. 4 Konstytucji) nie wyczerpuje jednak wszelkich konsekwencji czasowych orzeczenia niekonstytucyjności. Nie wszystkie bowiem skutki wywierane przez przepisy niekonstytucyjne dadzą się odwrócić w wyniku instrumentów przewidzianych przez art. 190 ust. 4 Konstytucji. Byłoby bowiem nielogiczne, gdyby dopuszczając (w celu przywrócenia stanu konstytucyjności) możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na tle norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca aprobował zarazem możliwość dalszego naruszania Konstytucji przez zastosowanie i uznawanie skutków prawnych przepisu już uznanego za niekonstytucyjny w postępowaniach, w których miałoby dochodzić do dalszego stosowania przez sądy tego niekonstytucyjnego przepisu. Ocena sytuacji i wybór środka naprawczego, który należy w tym względzie zastosować, należy jednak do organu stosującego prawo ( sądu).

W tym miejscu zaakcentować należy, iż sądownictwo administracyjne powołane jest m.in. do ochrony praw podmiotowych obywateli i konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego. Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje sędziom nie tylko niezawisłość od innych władz publicznych, ale także poprzez treść art. 8 ust.2 Konstytucji uprawnia sędziego do bezpośredniego stosowania w sprawie indywidualnej jej przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału wiążą sądy administracyjne i mają dla ich orzecznictwa nierzadko charakter prawotwórczy. Powszechne związanie orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że sądy administracyjne zobowiązane są do ich respektowania jako elementów kształtujących stan prawny oceniany przez sąd. Oznacza to, że sąd administracyjny, dokonując kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, zobowiązany jest do uwzględniania tych orzeczeń na równi z aktami normatywnymi wymienionymi w art. 87 ust. 1 Konstytucji RP ( vide: wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1750/07, Lex nr 563544).

Obalenie domniemania konstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw oznacza, że pomimo, iż zaskarżone w tej sprawie decyzje zostały wydane przed ogłoszeniem wyroku Trybunału, to dokonując sądowej kontroli tych decyzji, skład orzekający nie mógł tego wyroku pominąć. W świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku, w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji, zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku ( vide: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r. I OSK 586/08, Lex nr 526408).

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stosowania prawa odnosi skutek retroaktywny, wsteczny, wpływając tym samym na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w tego orzeczenia w życie. Tym samym przepis prawa uznany za niekonstytucyjny nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia. Ponadto skoro wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu ( vide: postanowienie NSA z 9 października 2007 r., I FSK 1261/07, Lex nr 440637; wyrok NSA z 15 listopada 2006 r., II OSK 1349/05, Lex nr 318307; oraz wyrok NSA z 9 marca 2010 r., I FSK 105/09, Lex nr 606334).

Decyzje organów obu instancji odmawiające skarżącej prawa do pomocy o jakiej mowa w rozporządzeniu z dnia 26 marca 2013 r. były oparte oprócz przepisów tego aktu także na przepisie art. 17 ust. 1b,uznanym przez Trybunał za naruszający Konstytucję ( zasadę równości wobec prawa i prawa do równego traktowania przez władze publiczne) w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Poddany kontroli Trybunału przepis art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ma treść następującą: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej , jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia." Analiza treści sentencji pkt 2 wyroku Trybunału oraz porównanie "zakresu" w jakim Trybunał w pkt 2 swego wyroku uznał za niezgodny z Konstytucją przepis art. 17 ust.1b wskazuje, iż zakres ten wyczerpuje treść tego przepisu.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, treść sentencji pkt 2 wyroku Trybunału uprawnia do wniosku, iż "zakresowość" wyroku Trybunału oznacza w istocie wyeliminowanie spośród zawartych w przepisie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych norm prawnych statuujących warunki nabycia prawa do tego świadczenia, przesłanki różnicującej prawo do tego świadczenia dla podmiotów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi w zależności od momentu powstania u tych osób stanu niepełnosprawności. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny przepis odnosi się do wszystkich spraw, w których odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ( a także świadczenia "pochodnego" od niego jakim pozostaje pomoc finansowa na warunkach wynikających z rozporządzenia z dnia 26 marca 2013 r. ) uzasadniana jest powstaniem u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności po ukończeniu 18 lub, w przypadku nauki, po ukończeniu 25 roku życia.

Nie umknęło uwadze Sądu orzekającego, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., w pkt 8. zatytułowanym Skutki wyroku, Trybunał stwierdził, iż wykonanie jego wyroku wymaga działań ustawodawczych, które doprowadzą do równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stwierdził też, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki.

W kontekście tych wywodów wskazać należy i podzielić wyrażane w doktrynie stanowisko o wiążącym charakterze jedynie sentencji orzeczenia Trybunału o niekonstytucyjności normy prawnej, a nie jego uzasadnienia ( vide: B. Banaszak "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Warszawa 2009, str. 836 ). Nadto uznać należy, iż wywody dotyczące skutków jakie wywiera wyrok Trybunału z dnia 21 października 2014 r. zakończony stwierdzeniem o konieczności podjęcia interwencji legislacyjnej w celu przywrócenia stanu prawnego zgodnego z ustawą zasadniczą skierowany jest do ustawodawcy. Natomiast do oceny skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dla rozpoznawanej sprawy indywidualnej uprawniony i obowiązany jest sąd sprawę tę rozstrzygający. W przypadku sądu administracyjnego, jego rolą przy rozstrzyganiu sprawy pozostaje, oprócz uwzględniania skutku wstecznego orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy prawnej, ochrona praw podmiotowych obywateli i konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego.

Mając na względzie akcentowaną już rolę sądu administracyjnego oraz okoliczności rozpoznawanej sprawy, powinnością Sądu było zastosowanie takiego środka proceduralnego, który prowadzić będzie do osiągnięcia skutku zgodnego z normami konstytucyjnymi. Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ppsa sąd administracyjny może uchylić zaskarżony akt o ile naruszenie przepisów procesowych mogło mieć wpływ, a materialnych miało wpływ, na wynik sprawy. W kontekście poczynionych już uprzednio wywodów o skutkach ex tunc, zdaniem Sądu orzekającego, uznać należy, iż konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Konieczność ta zaistniała zresztą także ze względu na niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Zważyć bowiem należy, iż organy rozpoznające sprawę nie zbadały spełniana przez skarżącą pozostałych przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście faktu, iż sprawuje ona opiekę na babką tj. krewną wstępną drugiego stopnia w linii prostej. W szczególności wskazać więc należy, że w aktach administracyjnych brak jest materiału dowodowego ( poza wzmianką w decyzji z dnia [...] września 2011r., iż małżonek W.W. zaliczony jest do II grupy inwalidów ) wskazującego, iż rozważane było spełnianie przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a oraz brak przesłanki negatywnej z ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do powołanych przepisów- na dzień wydawania decyzji SKO - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało ( art. 17 ust. 1 pkt 4 ) także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym stosownie do ust. 1a art. 17 ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nadto w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W omawianym aspekcie można zatem przyjąć, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu o jakim mowa art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, co skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji ( art. 135 ppsa ).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, o ile nie dojdzie do zmiany stanu prawnego wywołanej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, uwzględnią wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i będące jej wynikiem wskazania co do dalszego postępowania ( art. 153 ppsa ). Organy będą też miały na uwadze, zważywszy na zakres czasowy pomocy o jakiej mowa w rozporządzeniu, iż oceniając prawo do niej należy odrębnie rozważać okres kwiecień – czerwiec 2013 r. i okres od lipca do grudnia 2013 r. Wprawdzie bowiem skarżąca świadczenie pielęgnacyjne pobierała do [...] czerwca 2013 r., to od dnia [...] lipca 2013 r. bezterminowo ma przyznany zasiłek dla opiekuna będący świadczeniem przyznanym na podstawie wskazanej już uprzednio ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów tj. aktu prawnego, uchwalonego w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji ustalających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres po [...] czerwca 2013 r.

Uwzględnienie skargi z czyniło koniecznym orzeczenie w pkt II wyroku o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ppsa ).