Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3102/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art 156 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 197/19 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz A. C. kwotę 1137 (jeden tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 197/19, oddalił skargę A. C. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Minister Inwestycji i Rozwoju, działając na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 - dalej jako "K.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku A. C. (dalej jako "skarżący") – odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej przyznania odszkodowania na rzecz J. C. w kwocie [...] zł za nieruchomość oznaczoną jako parcele nr [...],[...]i [...], zapisane w ks. wiecz. B. tom II karta 45 i 46, wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] stycznia 1951 r. nr [...] (pkt 5 orzeczenia) oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] września 1956 r. nr [...] zmieniającej (na skutek wznowienia postępowania) ww. orzeczenie odszkodowawcze z [...] grudnia 1953 r. przez sprostowanie nazwisk właścicieli hipotecznych nieruchomości w części dotyczącej pkt 5 decyzji o przyznaniu odszkodowania za ww. nieruchomości na rzecz J. C. w kwocie [...] zł.

Organ podał, że orzeczenie z [...] grudnia 1953 r. weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne, albowiem zostało skutecznie doręczone stronom postępowania i nie wniesiono od niego odwołania. Z treści pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] lipca 1954 r. nr [...] wynika, iż przedmiotowe orzeczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Z., a następnie zaginęło. Ponadto, w treści wniosku z [...] lipca 2017 r. wnioskodawca potwierdził, iż przedmiotowe orzeczenie zostało skutecznie doręczone J. C. Również decyzja z [...] września 1956 r. została doręczona stronom w drodze publicznego obwieszczenia na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w Z. przez okres jednego miesiąca, co wynika z adnotacji naniesionej na ww. decyzję. Tym samym, przedmiotowe rozstrzygnięcia mogą stanowić przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 156 K.p.a.

Organ podkreślił, że orzeczenie odszkodowawcze z [...] grudnia 1953 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z [...] kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Z akt archiwalnych sprawy wynika, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w G. jako wnioskodawca wywłaszczenia. Organ stwierdził, że w aktach archiwalnych nie zachował się wniosek o ustalenie odszkodowania. Z uwagi jednak na niemożność pozyskania kompletnych akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego po ponad 60 latach od wydania orzeczenia stwierdził, że nie sposób przyjąć, że taki wniosek nie został złożony. Mając na uwadze, że przyznano odszkodowanie za wszystkie nieruchomości, które uległy wywłaszczeniu, uznał, że najprawdopodobniej wniosek o odszkodowanie złożył inwestor. Organ zauważył, że w szczątkowych aktach archiwalnych nie zachowało się zawiadomienie o terminie przeprowadzenia rozprawy, jak również protokół z rozprawy odszkodowawczej. Mając na uwadze, iż od wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, tj. od dnia [...] stycznia 1951 r. do wydania orzeczenia odszkodowawczego, tj. do dnia [...] grudnia 1953 r. minęły prawie 2 lata, biorąc pod uwagę szczątkowy charakter zachowanych akt archiwalnych, zdaniem organu nie można uznać, aby rozprawa odszkodowawcza nie została przygotowana i przeprowadzona. Nie doszło zatem do naruszenia art. 33 ust. 1, 2 i 6 dekretu.

Minister wskazał, że stosownie do art. 28 dekretu z 26 kwietnia 1949 r., Rada Ministrów w drodze rozporządzenia miała określić zasady ustalania odszkodowania dla poszczególnych rodzajów nieruchomości oraz praw rzeczowych ograniczonych na nieruchomościach. Na podstawie ww. przepisu Rada Ministrów wydała rozporządzenie z 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 339). Z akt sprawy wynika natomiast, iż organ ustalił wysokość odszkodowania na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego w dniach od [...] czerwca 1952 r. do [...] czerwca 1952 r. przez A. R. - rzeczoznawcę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., dotyczącego oceny wartości nieruchomości położonych w gromadach Z., B. i B., wywłaszczonych orzeczeniem z [...] stycznia 1951 r. Rzeczoznawca ustalił wartość składników wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości rolnej, tj.: wartość gruntu oraz wartość domu mieszkalnego. Organ stwierdził, że rzeczoznawca prawidłowo obliczył odszkodowanie za wywłaszczony grunt jako [...] zł (=[...] zł + [...] zł), aczkolwiek nie wskazał tej wartości wprost. Można jednak wywieść podaną kwotę, odejmując od łącznej wysokości odszkodowania ([...] zł) odszkodowanie za budynek mieszkalny ([...] zł). Rzeczoznawca oszacował wartość domu mieszkalnego na kwotę [...] zł. W operacie szacunkowym brak jest szczegółowych wyliczeń, jednak zdaniem organu nie sposób uznać, aby doszło do rażącego naruszenia prawa, skoro wyceny dokonał biegły posiadający stosowną wiedzę specjalną. W konsekwencji należy przyjąć, że rzeczoznawca prawidłowo ustalił wartość odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na kwotę [...] zł (=[...]zł +[...] zł).

Organ wskazał, iż w treści orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. w wyniku błędu maszynowego, powstałego przy przepisywaniu treści rozstrzygnięcia na maszynie pisarskiej, ominięto w kwocie przyznanego stronie odszkodowania, tj. w kwocie [...] zł cyfrę 1. W miejscu w jakim powinna znajdować się ta cyfra pozostało wolne miejsce (względnie pozostałość po słabo odbitej cyfrze). Powyższy błąd pisarski podlega jednak konwalidacji w trybie sprostowania (art. 113 § 1 K.p.a.), gdyż ma charakter oczywistej omyłki. Porównanie treści operatu szacunkowego i treści przedmiotowego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości, iż zamysłem organu było przyznanie odszkodowania w kwocie [...] zł. Istnieje także możliwość, że cyfra 1 widniała w treści orzeczenia, lecz uległa częściowemu zatarciu wraz z upływem czasu. Zdaniem organu, przedmiotowe orzeczenie z [...] grudnia 1953 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Po wydaniu ww. orzeczenia organ wywłaszczeniowy powziął na podstawie treści pisma inwestora z [...] czerwca 1956 r. nr [...] wiedzę, że w odniesieniu do niektórych nieruchomości objętych ww. orzeczeniem wystąpiły błędy "w brzmieniu i pisowni" nazwisk i imion właścicieli. W treści pisma nie wskazano jednak, aby błąd wystąpił w pkt 5 orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., dotyczącym J. C. Do pisma dołączono wyciągi z ksiąg wieczystych, w tym wyciąg z księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, w którym potwierdzono stan prawny uwidoczniony w orzeczeniu z [...] grudnia 1953 r. Następnie decyzją z [...] września 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wznowiło postępowanie zakończone ww. orzeczeniem z [...] grudnia 1953 r., na podstawie art. 96 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341), oraz przez sprostowanie nazwisk właścicieli hipotecznych nieruchomości podało właściwy tekst orzeczenia.

Organ stwierdził, że z akt archiwalnych wynika, że przyczyną wznowienia postępowania była konieczność dostosowania treści orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. - w zakresie niektórych jego punktów - do treści ksiąg wieczystych dotyczących poszczególnych nieruchomości (tj. korekta oznaczeń właścicieli). Zauważył, iż porównując treść orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. oraz decyzji z [...] września 1956 r. w zakresie pkt 5 nie ulega wątpliwości, że co do nieruchomości stanowiącej własność J. C. nie dokonano korekty oznaczenia właściciela. Nie uległa również zmianie ani powierzchnia wywłaszczonej nieruchomości, ani wysokość przyznanego odszkodowania. Tym samym nie sposób uznać, aby organ wznowił postępowanie w zakresie przedmiotowej nieruchomości wskazanej w pkt 5 orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. Oceny tej nie zmienia błąd pisarski, który wystąpił w ww. decyzji, polegający na pominięciu oznaczenia jednej z wywłaszczonych parceli, stanowiących własność J. C. (parceli nr [...]). Skoro nie zmieniono ani powierzchni wywłaszczonej nieruchomości, ani wysokości odszkodowania, nie sposób uznać, aby organ w sposób świadomy wykreślił ww. parcelę.

Minister podkreślił, że organ wywłaszczeniowy podał tekst jednolity orzeczenia, zamiast wskazania konkretnych zmian w orzeczeniu, a więc dopiero porównanie treści obydwu orzeczeń pozwala na ustalenie szczegółowego zakresu wznowienia postępowania. Nie sposób bowiem uznać na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że postępowanie odszkodowawcze zostało wznowione w całości – brak było przyczyny wznowienia postępowania lub stosownego wniosku dotyczącego całości orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. Mając powyższe na uwadze organ wskazał, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. decyzją z [...] września 1956 r. nie wznowiło postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem z [...] grudnia 1953 r. w zakresie pkt 5, orzekającego o przyznaniu odszkodowania J. C., a więc nie doszło do rażącego naruszenia prawa w tym zakresie. Bezspornym jest bowiem, że co do tej nieruchomości nie zachodziły podstawy do wznowienia postępowania. W przedmiotowym orzeczeniu z [...] grudnia 1953 r. i decyzji z [...] września 1956 r. nie stwierdzono również wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 6 i 7 K.p.a., albowiem: nie naruszono przepisów o właściwości; brak jest dowodów na okoliczność, iż rozstrzygnięto sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie inną decyzją (orzeczeniem); nie doszło do skierowania decyzji (orzeczenia) do osoby niebędącej stroną w sprawie; brakuje podstaw do twierdzenia, iż którekolwiek z ww. rozstrzygnięć w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa. Nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 K.p.a., a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. i decyzji z [...] września 1956 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. C.

W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Orzekając o oddaleniu skargi Sąd pierwszej instancji wskazał, że kwestionowane w trybie nadzwyczajnym orzeczenie odszkodowawcze z [...] grudnia 1953 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), a zatem w świetle zgodności z ww. przepisami oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie jego wydania należy oceniać przedmiotowe orzeczenie.

Sąd wyjaśnił następnie, że orzeczenie wywłaszczeniowe Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] stycznia 1951 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. Do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r., tj. 25 stycznia 1952 r., postępowanie odszkodowawcze w sprawie nie zostało ostatecznie zakończone. A zatem, Prezydium do ustalenia odszkodowania w przedmiotowej sprawie prawidłowo zastosowało przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Stosownie do art. 27 dekretu z 26 kwietnia 1949 r., obowiązek odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie. Z akt archiwalnych sprawy wynika, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania w przedmiotowej sprawie był Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w G. jako wnioskodawca wywłaszczenia. W ocenie Sądu nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 27 dekretu.

W dalszej części uzasadnienia Sąd zwrócił uwagę, że w aktach archiwalnych nie zachował się wniosek o ustalenie odszkodowania. Jednakże, z uwagi na niemożność pozyskania kompletnych akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego po ponad 60 latach od wydania orzeczenia, jako prawidłowe ocenił stanowisko organu, iż nie sposób przyjąć, że taki wniosek nie został złożony. W szczątkowych aktach archiwalnych nie zachowało się również zawiadomienie o terminie przeprowadzenia rozprawy, jak również protokół z rozprawy odszkodowawczej. Sąd mając jednak na uwadze, iż od wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, tj. od [...] stycznia 1951 r. do wydania orzeczenia odszkodowawczego, tj. do [...] grudnia 1953 r. minęły prawie 2 lata oraz biorąc pod uwagę szczątkowy charakter zachowanych akt archiwalnych, zgodził się ze stanowiskiem organu, że nie można uznać, aby rozprawa odszkodowawcza nie została przygotowana i przeprowadzona. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 33 ust. 1, 2 i 6 dekretu.

Sąd podał, że z akt sprawy wynika, że organ ustalił wysokość odszkodowania na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez A. R. - rzeczoznawcę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., dotyczącego oceny wartości nieruchomości położonych w gromadach Z., B. i B., wywłaszczonych orzeczeniem z [...] stycznia 1951 r. Z treści operatu szacunkowego wynika, iż rzeczoznawca ustalił wartość składników wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości rolnej, tj.: wartość gruntu oraz wartość domu mieszkalnego. Sąd podał, że ustalając wartość wywłaszczonego gruntu rzeczoznawca przyjął, iż za grunt rolny IV klasy położony w strefie wiejskiej przysługuje 930 zł za 1 ha. Rzeczoznawca ustalił, iż wywłaszczona nieruchomość o pow. [...] m2 stanowiła grunt rolny IV klasy. W konsekwencji rzeczoznawca ustalił wartość szacunkową wywłaszczanego gruntu na [...] zł (= [...]ha x [...] zł). Następnie rzeczoznawca ustalił wartość sumy wyrównawczej. Do ustalenia sumy wyrównawczej niezbędne było ustalenie w pierwszej kolejności wartości całego gospodarstwa rolnego. W dniu wywłaszczenia powierzchnia gospodarstwa J. C. wynosiła [...] ha gruntu rolnego klasy IV. Rzeczoznawca majątkowy ustalił, iż wartość całego gospodarstwa wynosi [...] zł (=[...]ha x [...] zł). W ten sposób rzeczoznawca ustalił mnożnik 4,5 dla gospodarstw rolnych o wartości od [...] zł do [...] zł, korzystając z tabeli mnożników dla ustalenia sumy wyrównawczej (załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia). Następnie stosując ww. mnożnik do wartości nabywanego gruntu rzeczoznawca obliczył wartość sumy wyrównawczej na kwotę [...] zł (=[...]zł x [...]). Sąd zgodził się z twierdzeniem organu, że rzeczoznawca prawidłowo obliczył odszkodowanie za wywłaszczony grunt w kwocie [...] zł. Rzeczoznawca oszacował wartość domu mieszkalnego na kwotę [...] zł. W konsekwencji Sąd przyjął, że rzeczoznawca prawidłowo ustalił wartość odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na kwotę [...] zł.

Zdaniem Sądu, organ słusznie zauważył, że w treści orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. w wyniku błędu pisarskiego ominięto w kwocie przyznanego odszkodowania, tj. w kwocie [...] zł cyfrę 1. W miejscu w jakim powinna znajdować się ta cyfra pozostało wolne miejsce (względnie pozostałość po słabo odbitej cyfrze). Prawidłowo również stwierdził Minister, że powyższy błąd pisarski podlega konwalidacji w trybie sprostowania (art. 113 § 1 K.p.a.), gdyż ma charakter oczywistej omyłki. Porównanie treści operatu szacunkowego i treści przedmiotowego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości, iż zamysłem organu było przyznanie odszkodowania w kwocie [...] zł.

Sąd zwrócił ponadto uwagę, że o ile w decyzji z [...] września 1956 r. brak jest wskazania uzasadnienia dla wznowienia postępowania, to słusznie zauważył organ, iż z akt archiwalnych wynika, że przyczyną wznowienia postępowania była konieczność dostosowania treści orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. - w zakresie niektórych jego punktów - do treści ksiąg wieczystych dotyczących poszczególnych nieruchomości (tj. korekta oznaczeń właścicieli). Porównując treść orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. oraz decyzji z [...] września 1956 r. w zakresie pkt 5 nie ulega wątpliwości, że co do nieruchomości stanowiącej własność J. C.nie dokonano korekty oznaczenia właściciela. W ocenie Sądu nie uległa również zmianie ani powierzchnia wywłaszczonej nieruchomości, ani wysokość przyznanego odszkodowania. Tym samym nie sposób uznać, aby organ wznowił postępowanie w zakresie przedmiotowej nieruchomości, wskazanej w pkt 5 orzeczenia z [...] grudnia 1953 r.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niezastosowania art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym. Postępowanie to prowadzone jest na podstawie art. 156 K.p.a., a jego przedmiotem jest ustalenie, czy decyzja została wydana z kwalifikowanymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 K.p.a. Sąd wyjaśnił, że w przypadku rozstrzygnięcia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1953 r. nr oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] września 1956 r. dostępna w sprawie dokumentacja nie daje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że orzeczenie obarczone jest którąkolwiek z wad zawartych w art. 156 § 1 K.p.a. Z tego względu, w szczególności nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w rozpatrywanej sprawie. Za bezzasadny uznany został również zarzut dotyczący naruszenia art. 7, 8, 77 i 80 K.p.a. Zdaniem Sądu w sprawie dołożono bowiem wszelkich starań, aby ustalić stan faktyczny istniejący w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zrzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z § 3, § 4, § 8 i § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339 z późn. zm.) w zw. z art. 27 i 28 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952, nr 4, poz. 31) przez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmowę stwierdzenia nieważności wyżej wymienionego orzeczenia i decyzji w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do stwierdzenia ich nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.,

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie z powodu nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji błędnego uznania, że decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] listopada 2018 r. była prawidłowa.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej jako "p.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Wskazać należy, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, Lex nr 1217424; wyrok NSA z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, Lex nr 596025; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 402/13, Lex nr 1488113).

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia organów, że w treści orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., w pkt 5 dotyczącym kwoty przyznanego J. C. odszkodowania, w wyniku błędu maszynowego powstałego przy przepisywaniu treści rozstrzygnięcia na maszynie pisarskiej ominięto w kwocie przyznanego stronie odszkodowania, tj. w kwocie [...] zł cyfrę 1. W miejscu w jakim powinna znajdować się ta cyfra pozostało wolne miejsce (względnie pozostałość po słabo odbitej cyfrze). Powyższy błąd pisarski podlega jednak konwalidacji w trybie sprostowania (art. 113 § 1 K.p.a.), gdyż ma charakter oczywistej omyłki.

Z powyższym stanowiskiem organów i Sądu pierwszej instancji nie można się zgodzić. Przepis powyższy jednoznacznie bowiem stanowi, że organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz "inne oczywiste omyłki" w wydanych przez ten organ decyzjach. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz piśmiennictwie jednolicie przyjmuje się, że nie podlegają sprostowaniu w trybie określonym w art. 113 § 1 K.p.a. błędy i omyłki istotne, w szczególności takie które mają wpływ na zakres przyznanych uprawnień. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko zawarte w wyroku NSA z 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 782/12 (Lex nr 1264937), że "Sprostowaniu nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji".

Usunięcie wady powstałej w wyniku podania w decyzji nieprawidłowej kwoty odszkodowania może nastąpić wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej. Rozstrzygnięcie prostujące błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w decyzji wydanej przez inny organ jest rozstrzygnięciem wydanym bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (zob. wyrok NSA z 8 września 1998 r., sygn. akt IV SA 344/97, Lex nr 43798). Organ prowadzący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji również nie jest uprawniony do ustalenia, że w decyzji tej nastąpiła oczywista omyłka (teza druga wyroku NSA z 6 maja 1987 r., sygn. akt IV SA 1050/86, ONSA 1987, nr 1, poz. 33).

Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należy, że sprostowanie kwoty przyznanego J. C. odszkodowania objętego orzeczeniem z [...] grudnia 1953 r., skutkowałaby zmianą rozstrzygnięcia co do istoty, a to wykracza poza materię uregulowaną w art. 113 § 1 K.p.a. Kwota przyznanego odszkodowania nie może być bowiem traktowana jako "oczywista omyłka", lecz błąd merytoryczny, którego nie można sprostować postanowieniem wydanym na podstawie art. 113 § 1 K.p.a.

W rozpoznawanej sprawie należy również zauważyć, że w sprawie brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających tezę organu, że wyniku błędu maszynowego powstałego przy przepisywaniu treści rozstrzygnięcia na maszynie pisarskiej ominięto w kwocie przyznanego stronie odszkodowania, tj. w kwocie [...] zł cyfrę 1.

W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru stwierdził także, że porównanie treści operatu szacunkowego i treści przedmiotowego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości, iż zamysłem organu było przyznanie odszkodowania w kwocie [...] zł. Istnieje możliwość, że cyfra jeden widniała w treści orzeczenia, lecz uległa częściowemu zatarciu wraz z upływem czasu. Powyższa okoliczność nie została jednak przez organ w sposób dostateczny wyjaśniona, a zauważyć trzeba, że z dołączonej do akt reprodukcji wyżej wskazanego orzeczenia wynika, że również kwoty przyznanych odszkodowań na rzecz innych osób mają niewyraźne cyfry bądź ich brak (np. w kwotach przyznanego odszkodowania na rzecz F. K. i S. S.).

Celem wyjaśnienia, czy w pkt 5 orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. widniała cyfra 1 i czy mogło dojść do jej częściowego zatarcia bądź wyblaknięcia, organ powinien podjąć wszystkie niezbędne kroki np. dokonując oględzin oryginału decyzji (w aktach znajduje się jedynie reprodukcja decyzji wykonana z zasobu Archiwum Państwowego w G.) lub przeprowadzając na powyższą okoliczność dowód z opinii biegłego. Dokonanie prawidłowych ustaleń w tym zakresie ma istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ pozwoli na ustalenie w jakiej wysokości odszkodowanie przyznano J. C.

Reasumując należy stwierdzić, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 7 i 77 § 1 K.p.a., polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Ponadto doszło do naruszenia art. 80 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W konsekwencji zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § K.p.a.

Odnoszenie się do pozostałych zarzutów mających charakter materialnoprawny z uwagi na powyższe uchybienia byłoby przedwczesne.

W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. Stosownie do regulacji art. 203 pkt 1 oraz 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrot poniesionych przez niego niezbędnych kosztów postępowania. Koszty te obejmowały wpis od skargi oraz skargi kasacyjnej, opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłatę skarbową od pełnomocnictw oraz wynagrodzenie pełnomocnika.