Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 524/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 80, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, art. 107 § 3, art. 9, art. 8 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1, 2, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] kwietnia 2021 r. [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 5 lutego 2021 r.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 524/21

UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 12 [....], na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 319), dalej "ustawa o działaczach" w sprawie, której stroną był A. B., utrzymał w mocy decyzję własną z [...] o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 7 września 2020 r. w której stwierdzono, że A. B. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, zatem strona może ubiegać się o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Wobec stwierdzenia przez Prezesa IPN, że co do strony nie zachodzą przesłanki wyłączające możliwość przyznania powyższego statusu, Szef Urzędu uznał, że kluczowe jest ustalenie okoliczności podnoszonych przez stronę represji.

Za podstawę uzyskania uprawnień skarżący podniósł okoliczność związaną z prowadzeniem działalności opozycyjnej w Spółdzielni Ogrodniczej w Kielcach, co wiązało się z szykanami ze strony przełożonych. Skarżący twierdził, że został karnie wcielony do JW 3417 w Kielcach, stamtąd został skierowany do przymusowej pracy w zakładach "Mesko" w Skarżysku-Kamiennej w charakterze straży przemysłowej. Następnie w lipcu 1982 r. powrócił do pierwotnego zakładu i tam kontynuował działalność opozycyjną polegającą m.in. na kolportażu prasy podziemnej. Z kolei 12 kwietnia 1983 r. namalował na drzwiach biura zakładu hasło o treści antykomunistycznej co, jak twierdzi, skutkowało zwolnieniem go z pracy. Ponadto w czerwcu 1983 r. podjął zatrudnienie w nowym zakładzie i tam również miał prowadzić działalność opozycyjną. W związku z prowadzoną działalnością miał także zostać pobity przez oddziały ZOMO.

Dalej Szef Urzędu cytując art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach podniósł, że w trakcie niniejszego postępowania otrzymał z Instytutu Pamięci Narodowej informację, że w archiwach IPN nie odleziono dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną strony lub podleganie przez nią represjom z przyczyn politycznych.

Organ zaznaczył również, że wziął pod uwagę złożone do akt sprawy oświadczenia świadków. Jednak analiza tych oświadczeń, nie doprowadziła do wniosku, że strona mogła prowadzić działalność opisaną w art. 2 ustawy o działaczach. Ogólnikowe stwierdzenia na temat działalności opozycyjnej wnioskodawcy nie mogą być dowodem na jego działalność prowadzoną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Jak w swoim oświadczeniu pisał [...]: "w czasie stanu wojennego podejmowaliśmy akcje ulotkowe, malowanie na murach haseł antykomunistycznych, udzielaliśmy pomocy osobom internowanym". Brak w powyższym oświadczaniu, jak i w pozostałych, konkretnych czynności, jakie w ramach przynależności do organizacji stawiających sobie za cel odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce miał wykonywać skarżący. Ponadto żaden ze świadków poza bratem strony, nie posiada statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub dowodów wskazujących na fakt, że był zaangażowany w działalność opozycyjną.

Szef Urzędu zauważył, że działając na podstawie art 5 ust. 6 ustawy o działaczach, zwrócił się do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, która w uchwale z 17 grudnia 2020 r. negatywnie zaoponowała wniosek strony o przyznanie omawianego statusu.

Odnośnie podnoszonej przez stronę okoliczności doznania represji z powodów politycznych, organ zacytował art. 3 ustawy o działaczach i wskazał, że ponieważ skarżący nie przedłożył dowodów na potwierdzenie udziału w wystąpieniu wolnościowym bądź swojej działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w świetle obowiązującej ustawy nie można przyznać mu przedmiotowego statusu. Również opisana przez stronę postawa sprzeciwu wobec ustroju PRL, którą reprezentował nie może być zakwalifikowana jako wystąpienie wolnościowe (wyrok

Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1039/18).

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, A. B. podał, że decyzja ta głęboko go krzywdzi. Skarżący podniósł, że nie ma żadnych powodów, aby organ poddawał w wątpliwość prawdziwość podnoszonych przez niego okoliczności. Przykładowo nie może się zgodzić, że skierowanie go 22 marca 1982 r. do Jednostki Wojskowej 3417 – Kielce, nie było potwierdzeniem represji za działania w walce z systemem. Ponadto jego działalność potwierdzają również świadkowie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badaniu podlega jedynie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. –dalej jako: P.p.s.a.) sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, co powoduje, że niezależnie od podnoszonych zarzutów, ocenie sądu poddane jest nie tylko zastosowanie w sprawie prawa materialnego, ale także postępowanie poprzedzające wydanie kontrolowanego aktu.

Zgodnie natomiast z treścią art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez Sąd w ramach tak nakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] r., wykazała, że było ono dotknięte naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym decyzje te stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. podlegały uchyleniu.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnego rodzaju uprawnienia.

Bezwzględnym warunkiem przyznania tych uprawnień i statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Bezspornie skarżący przesłankę tę spełnia, co wynika z przedłożonej przez niego decyzji Prezesa IPN z dnia 7 września 2020 r., nr 1194/OP/2020.

Następnie podniesienia wymaga, że status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz

odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Z kolei kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że nie są to kategorie rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej" jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Postępowanie zaś toczy w powyższych sprawach się wedle reguł postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W rozpoznawanej sprawie A. B. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tym samym organ prawidłowo prowadził postępowanie w obu tych kierunkach.

Jednakże postępowanie dowodowe oraz ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego budzi wiele wątpliwości. Kontrola prowadzonego przez organ postępowania w sprawie doprowadziła Sąd do wniosku, że zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, 8 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkiem powyższego zaś było wyeliminowanie dotkniętych wadami procesowymi decyzji z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności podniesienia wymaga, że poddanie przez ustawodawcę postępowania w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej reżimowi procedury administracyjnej nakłada na organ – zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ponadto ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych następnie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a., i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny.

Ostatnio wskazany przepis wyraźnie nakazuje, by organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty i dowody. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Ponadto organ winien tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.).

Powyższe nie uchybia obowiązkowi aktywnego współdziałania strony postępowania administracyjnego w zakresie inicjatywy dowodowej. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1291/12 (dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), trafnie wskazano, że:

"1. Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 K.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy.

2. W sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień".

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy należy podnieść co następuje.

Z akt sprawy wynika, że organ prowadzący postępowanie uzyskał w trybie art. 5 ust. 5 ustawy informację (pismo z dnia 24 listopada 2020 r.), z Instytutu Pamięci Narodowej, że w archiwach IPN nie odleziono dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną strony lub podleganie przez nią represjom z przyczyn politycznych.

Uzyskanie tej informacji oraz okoliczność, że Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w uchwale z 17 grudnia 2020 r. negatywnie zaopiniowała wniosek strony o przyznanie wnioskowanego statusu skutkowało przyjęciem przez organ, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone wnikliwie.

Z wnioskiem tym Sąd rozpoznający sprawę się nie zgadza.

Wskazać należy, że unormowania zawarte w przepisach ustawy nie oznaczają, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać.

Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77 czy art. 80 K.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

Na marginesie rozważań zauważyć również należy, że opinia Rady Konsultacyjnej nie może mieć w sprawie przesądzającego znaczenia, choćby z tej przyczyny, że nie ma ona dla organu charakteru wiążącego, a ostateczna ocena materiału dowodowego należy zawsze do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jako organu wydającego decyzję administracyjną rozstrzygającą sprawę co do istoty.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ uwypuklił ogólnikowość twierdzeń oświadczeń świadków, które nie mogą być tym samym dowodem na działalność określoną w art. 2 ustawy o działaczach. Zwrócono uwagę na brak konkretnych czynności oraz określenia czasu podejmowanych czynności.

Zdaniem Sądu dokonana przez organ ocena złożonych do wniosku oświadczeń była co najmniej przedwczesna.

Organ uchybił bowiem przepisom postępowania administracyjnego poprzez nieprzeprowadzenie dowodów – przesłuchania świadków oraz przesłuchania strony postępowania.

Należy zwrócić uwagę, że do wniosku strona dołączyła oświadczenia świadków [...] na okoliczność podejmowanych działań prowadzonych, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożonych odpowiedzialnością karną, na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Jeżeli organ powziął wątpliwości co do kompletności podanych informacji winien przeprowadzić dalsze dowody: z zeznań wskazanych świadków, przesłuchania strony. Wówczas miałby możliwość zadania pytań o brakujące, a istotne dla wyniku sprawy okoliczności. Podkreślić należy, że wnioskodawca w trakcie postępowania wyrażał wolę złożenia dodatkowych wyjaśnień.

Nadto należy zwrócić uwagę, że w treści odwołania strona podnosi "nie wiem już sam jak mam udowodnić swoją konspirację stanu wojennego oraz lata do 1989 roku, już jestem tak zdesperowany, że mam chęć zabrać do urzędu swoich świadków (...) oraz misjonarzy oblatów, którzy mi pomagali".

Organ, nie weryfikując ani nie ustalając rzeczywistej woli strony w powyżej zacytowanym zakresie, tj. nie wyjaśniając, czy są to wnioski dowodowe, nie podjął również czynności mających na celu przeprowadzenie postępowania dowodowego z urzędu. Jednocześnie, bez próby wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności – np. czasu trwania podejmowanych przez stronę działań, szczegółów zapamiętanych przez towarzyszy strony i podejmowanych razem akcji i form protestu, dokonał negatywnej z punktu widzenia przydatności dla wyniku sprawy oceny dołączonych oświadczeń.

Nadto należy zwrócić uwagę, że dokonana ocena oświadczeń była pobieżna, wyrywkowa i tym samym niepełna. Organ w żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń [...], który podał "razem byliśmy w Związku [...], nasze działania polegały na nakłanianiu i zapisywaniu innych osób do związku", czy W. N."po 1981 roku gdy narodził się Związek [...] A. był mocniej zaangażowany".

Powyższe – pominięte przez organ – fragmenty zeznań dodatkowo uzasadniają konieczność (przed zajęciem ostatecznego stanowiska w sprawie) przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego i ustalenia szczegółów działalności podejmowanej przez wnioskodawcę, jako okoliczności istotnych dla uznania bądź odmowy wnioskowanego statusu.

W żaden sposób organ nie odniósł się do złożonej przez skarżącego do akt sprawy książeczki wojskowej oraz podnoszonej przez niego okoliczności odbywania dodatkowej (poza służbą zasadniczą) czynnej służby wojskowej i jej przyczyn. Dokument ten ma natomiast znaczenie w świetle brzmienia art. 3 pkt 2 ustawy o działaczach. Skarżący podawał natomiast, że w 1982 roku pełnił ponownie czynną służbę wojskową z przyczyn politycznych, gdyż stanowiła ona konsekwencję prowadzonej przez niego działalności i przekonań politycznych.

Organ uchybił również art. 80 K.p.a. stwierdzając, że żaden ze świadków poza bratem strony, nie posiada statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W ten sposób organ dokonał dowolnej oceny dołączonych do wniosku oświadczeń świadków, stosując niczym nie uzasadnione kryterium posiadania przez daną osobę statusu działacza.

Należy także zwrócić uwagę, że w kontekście wymagań jakie powinno spełniać właściwie sporządzone uzasadnienie w sprawie, nieprawidłowym było jedynie powtórzenie przez organ w jego treści fragmentów argumentacji przedstawionej przez stronę, bez podjęcia próby jej oceny w świetle zasadności wnioskowanego żądania.

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że materiały znajdujące się w aktach sprawy świadczą o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem strony, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W kontrolowanym postępowaniu nie dokonano oceny wszystkich wskazywanych przez stronę dowodów oraz okoliczności (np. wpisy w książeczce wojskowej), jak również w sposób lakoniczny oceniono dołączone przez stronę oświadczenia. Organ nie podjął również niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia, uszczegółowienia i (ewentualnego) potwierdzenia okoliczności na które wskazuje strona uzasadniając swój wniosek i w konsekwencji nie przeprowadził dalszych dowodów np. przesłuchania świadków, przesłuchania strony, celem ustalenia niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia faktów.

Powyższe uchybienia, zdaniem Sądu, mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie ma znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek potwierdzających wnioskowany przez skarżącego status.

Z tych względów należało przyjąć, że doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które uniemożliwiało wydanie właściwego merytorycznego rozstrzygnięcia o żądaniu skarżącego. Zaniechanie przeprowadzenia dalszych dowodów oraz brak oceny wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, które mogły mieć związek ze sprawą świadczy o tym, że organ nie podjął wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny.

W konsekwencji powyższego organ naruszył również art. 107 § 3 K.p.a. nie sporządzając właściwego uzasadnienia swoich decyzji oraz art. 8 § 1 K.p.a. prowadząc postępowanie w sposób nie budzący zaufania jego uczestnika do władzy publicznej.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenę prawną. Powinien też w ponownie prowadzonym postępowaniu przeprowadzić dalsze dowody – z zeznań wskazanych przez wnioskodawcę świadków, przesłuchania strony, dowód z załączonej przez wnioskodawcę kserokopii

książeczki wojskowej oraz wyjaśnić okoliczności powtórnego odbywania przez skarżącego czynnej służby wojskowej w 1982 roku. Jednocześnie organ będzie zobowiązany do zapewnienia stronie możliwości składania dalszych wniosków dowodowych oraz wyjaśnień, jak również będzie informował wnioskodawcę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw będących przedmiotem postępowania, realizując w ten sposób wyrażoną w art. 9 K.p.a. zasadę informowania strony postępowania.

Następnie organ, po dokonaniu niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń, oceni znajdujące się w aktach sprawy, jak również nowo przeprowadzone dowody, czemu da wyraz w wydanym rozstrzygnięciu oraz prawidłowo sporządzonym jego uzasadnieniu.

Z tych względów skargę należało uznać za zasadną, wobec czego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 lutego 2021 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a.