Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2832/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7 i art. 27
journal: Dz.U. 1962 nr 38 poz 166
law: Ustawa z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin.
article: art. 18
journal: Dz.U. 1946 nr 57 poz 319
law: Dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe
article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 7, art. 77, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 141 § 4, art. 145 § 1, art. 183 § 1, ar. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur, Sędzia NSA Bożena Popowska (spr.), Sędzia del. NSA Jolanta Sikorska, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. G. oraz T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 512/12 w sprawie ze skargi G. G. oraz T. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 512/12, oddalił skargę G. G. i T. K. (dalej skarżące) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymującą w mocy jego własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z dnia [...] września 1963 r. znak [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K., należącego do K. K..

Wyrok powyższy zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] kwietnia 1963 r. K. K. złożył wniosek do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim, doprecyzowany oświadczeniem do protokołu z dnia [...] maja 1963 r., o przejęcie na rzecz Państwa całego gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. o powierzchni [...] ha z wyłączeniem budynku mieszkalnego i [...] ha gruntu tj. działki nr [...]. Jednocześnie oświadczył, że renty nie chce, ponieważ ma dopiero 48 lat i będzie pracował w PGR K.. Żona jego ma 45 lat, mają wspólnie czworo dzieci w wieku 5-14 lat.

Organ stosownie do wniosku wydał decyzję z dnia [...] września 1963 r. znak [...], opierając się na przepisach art. 7 ust. 1 i art. 27 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. z 1962 r. Nr 38, poz. 166, dalej jako ustawa o przejmowaniu nieruchomości rolnych).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w prowadzonym przez siebie postępowaniu o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji na wniosek G. G. i T. K. w kontekście ich zarzutu, że przejęta nieruchomość stanowiła współwłasność K. i R. małżonków K., a nie wyłącznie K. K., a tym samym wniosek o przejęcie nieruchomości na własność Państwa powinien pochodzić także od R. K., uznał, że okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż aktem nadania z dnia [...] kwietnia 1959r. Nr [...] Powiatowa Komisja Ziemska w Nowym Dworze Gdańskim nadała K. K. gospodarstwo rolne nr [...] położone we wsi K., gmina K., powiat N. Organ zauważył, że zgodnie z art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. RP Nr 46, poz. 340 dalej jako dekret o ochronie), akty nadania były poświadczeniem własności. Organ wskazał nadto, że nieruchomość położona we wsi K. składająca się z działek nr [...] o powierzchni [...] ha, w księdze wieczystej KW [...] wpisana była jako własność K. K.. Wobec powyższego Minister uznał, że zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami art. 18 dekretu z dnia 11 października 1946r. Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1964r. Nr 57, poz. 319 ze zm.), istniało domniemanie, że prawo jawne księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Organ wskazał, że domniemanie to stanowiło podstawę i uzasadnienie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i było wiążące dopóki nie zostało obalone stosownym orzeczeniem sądu. Dodatkowo Minister zaznaczył, że z rejestru ewidencji gruntów sporządzonego na dzień [...] grudnia 1960r. wynikało, że to K. K. był właścicielem nieruchomości położonej we wsi K. o powierzchni [...] ha składającej się z działek Nr: [...]. Stosownie zaś do art. 10 ust 1 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 2 lutego 1955r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 1955r., Nr 6, poz. 32), właściciele oraz osoby, w których władaniu znajdowały się grunty i budynki, obowiązani byli wszelkie zmiany danych objętych ewidencją zgłaszać do prezydiów właściwych rad narodowych najpóźniej w ciągu 4 tygodni od powstania zmian. W tych okolicznościach, w ocenie organu, zasadnym było uznanie K. K. za wyłącznego właściciela przejętego gospodarstwa rolnego.

Zdaniem Ministra z akt sprawy wynikało, że stan faktyczny niniejszej sprawy odpowiada zastosowanym przepisom prawa, a zatem nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa na wniosek właściciela gospodarstwa rolnego położnego we wsi K. i w związku z tym nie ma podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu naczelnego z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymującą w mocy jego własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z dnia [...] września 1963 r. znak [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K., należącego do K. K. wniosły G. G. i T. K. Zaskarżonej decyzji Ministra zarzuciły naruszenie art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 j.t. dalej jako k.p.a.) w związku z art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz. U. z 1950 r. Nr 34, poz. 308) poprzez błędne ustalenia faktyczne co do tego, że przejęta przez Skarb Państwa nieruchomość nie stanowiła wspólności małżeńskiej R. i K. małżonków K.; a także to, że wniosek o przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa został skutecznie złożony przez właściciela nieruchomości, stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy o przejmowaniu nieruchomości rolnych. Skarżące wskazały, że nieruchomość, której dotyczy postępowanie, wbrew temu co twierdzi organ, nie stanowiła odrębnego majątku skarżącego, bowiem akt nadania nieruchomości został sporządzony [...] kwietnia 1959 r., a K. K. pozostawał w związku małżeńskim z R. K. już od 1942 r. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy Kodeks rodzinny z dnia 27 czerwca 1950 r., przedmioty majątkowe nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek są wspólnym majątkiem obojga małżonków. Zdaniem skarżących, w niniejszej sprawie nie miał znaczenia fakt, iż akt nadania był wystawiony wyłącznie na K. K. i to, że wpis do księgi wieczystej nastąpił na jego rzecz. W ich ocenie, wniosek na podstawie którego została przejęta nieruchomość we wsi K. zawierał braki formalne. K. K. jako współwłaściciel nieruchomości nie był uprawniony do samodzielnego złożenia takiego wniosku, a dla jego skuteczności konieczne było również złożenia odpowiedniego oświadczenia woli przez współwłaścicielkę nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał na prawidłowość ustaleń faktycznych organu, albowiem ze wszystkich dokumentów dołączonych do akt sprawy wynika, iż właścicielem nieruchomości był jedynie K. K.. Potwierdzają to dołączone do akt sprawy: wypis z rejestru gruntów, Akt Nadania Ziemi z [...] kwietnia 1959 r. i postanowienie Sądu Powiatowego dla m. Gdańska z dnia 3 grudnia 1963 r. o dokonaniu wpisu do księgi wieczystej Kw. [...], z którego wynika, że jako właściciel działek nr [...] o powierzchni [...] ha wpisany był K. K..

Sąd I instancji wskazując na domniemanie prawne z art. 18 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe ( DZ. U. Nr 16, poz. 94 z 1964 r.) i jego odzwierciedlenie w obecnie obowiązującym art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.), przywołał pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. ( sygn. akt 238/98, LEX nr 47173), iż " zasada wyrażona w art. 3 ustawy 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów współwłasności w tychże księgach". W ocenie Sądu I instancji, powyższe uzasadnia tezę, że organ administracji związany był treścią wpisu do księgi wieczystej, zgodnie z którym właścicielem nieruchomości był jedynie K. K..

Zdaniem Sądu, nie zmienia tego fakt, iż R. K. pozostawała w związku małżeńskim z K. K. od 1942 r., a Akt Nadania ziemi został wydany w 1959 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił pogląd Sądu Najwyższego z wyroku z dnia 11 września 1961 r. ( I CR 962/60, OSNC 1963/1/18), iż "domniemania określonego w art. 18 § 1 prawa rzeczowego nie może podważyć okoliczność, że osoba wpisana do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości pozostaje w związku małżeńskim. Jeżeli prawo własności nieruchomości, stanowiącej przedmiot majątku wspólnego małżonków, jest wpisane do księgi wieczystej jako należące wyłącznie do jednego z nich, zaniedbanie przez współwłaściciela usunięcia niezgodności między stanem jawnym z księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym naraża go na to, że nieruchomość, której jest on współwłaścicielem, będzie traktowana w obrocie jako wyłączna własność drugiego małżonka."

Sąd wskazując na brak podstaw do stwierdzenia przez Ministra nieważności decyzji z dnia [...] września 1963 r. zaznaczył, że słusznym był wniosek organu, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż nie było podstaw do twierdzenia, iż R. K. jest współwłaścicielką nieruchomości, a wniosek złożony w trybie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych powinien być również przez nią podpisany.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły skarżące. Zaskarżyły go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi od w/w decyzji Ministra, pomimo tego, że decyzja ta została wydana w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, na skutek wadliwego przyjęcia, iż przejęta na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość we wsi. K. stanowiła własność K. K., a co za tym idzie, iż nie była przedmiotem współwłasności K. i R. małżonków K.;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nie odniesie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów jakie zostały podniesione w skardze od w/w decyzji Ministra, a mianowicie do zarzutu wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady w Nowym Dworze Gdańskim nr [...] z dnia [...] września 1963r. z rażącym naruszeniem art. 21 § 1 ustawy Kodeks Rodzinny z dnia 27 czerwca 1950r. (Dz. U. 34 poz. 308) zgodnie, z którym przedmioty majątkowe nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa);

Natomiast na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżące kasacyjnie wskazały na naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a mianowicie art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo Rzeczowe (Dz. U nr 16 poz. 94) i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U nr 124 poz. 1361) polegające na przyjęciu, iż wynikające z obu tych przepisów domniemanie zgodności prawa wpisanego do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może zostać obalone tylko na podstawie orzeczenia sądu, gdy tymczasem domniemanie to można skutecznie obalić także w każdym innym postępowaniu.

Skarżące kasacyjnie wskazały, że Prezydium Powiatowej rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim (w postępowaniu dotyczącym przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa) było zobligowane na mocy art. 5 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i prawnego sprawy i wydania decyzji zgodnej z prawem. Co więcej zobligowany do tego samego był Minister Rolnictwa i Wsi w postępowaniu nadzorczym, który winien stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. prawidłowo ustalić stan faktyczny i prawny sprawy, co oznacza, iż organ ten powinien był z uwagi na przedmiot postępowania zweryfikować czy ustalenia i rozstrzygnięcie jakie zapadło w postępowaniu prowadzonym przez PPRN w Nowym Dworze Gdańskim było prawidłowe, a zatem oparte m.in. na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym.

W odpowiedzi na skargę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, albowiem decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z dnia [...] września 1963 r. nie była obarczona kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie oddalił skargę, na poddaną jego kontroli decyzję Ministra z [...] stycznia 2012 r. nr [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a rozpatrywanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Przystępując do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zarzuty te nie są sformułowane poprawnie, bowiem w istocie odnoszą się do decyzji ostatecznej, poddanej weryfikacji w trybie nadzwyczajnym, a nie do decyzji zaskarżonej. Tymczasem, przedmiotem kontroli legalności w postępowaniu zakończonym zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012 r., IV SA/Wa 512/12 była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z dnia [...] września 1963 r. znak [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K., należącego do K. K.. Obie decyzje zostały wydane w trybie prowadzonym w oparciu o art. 156 i nast. k.p.a.

W skardze kasacyjnej skarżące zmierzają do wykazania, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z dnia [...] września 1963 r. zawiera istotne wady prawne oraz, że wady te nie zostały odpowiednio wyjaśnione i stwierdzone w postępowaniu nadzwyczajnym. Jednak autorki skargi kasacyjnej nie konstruują zarzutów kasacyjnych, które skupiałyby uwagę na właściwym przedmiocie oceny, jakim jest w tej sprawie zgodność z prawem decyzji wydanych w postępowaniu nadzwyczajnym, czyli decyzji Ministra Rolnictwa Rozwoju Wsi. Skarżące kasacyjnie nie łączą zarzutów kasacyjnych dotyczących wad decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z właściwym trybem, w jakim wady te miałyby być stwierdzone, a więc z podstawami zawartymi w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., natomiast kierują swe zarzuty bezpośrednio pod adresem decyzji Prezydium (pomimo, że postępowanie sądowe zakończone wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012 r., IV SA/Wa 512/12 tej decyzji wprost nie dotyczyło). Art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie jest wymieniony w podstawach skargi kasacyjnej, a w uzasadnieniu wyłącznie jako źródło interesu prawnego skarżących (s.5), bez wyjaśnienia, jak to skarżące rozumieją.

Pomimo powyżej opisanej wadliwość konstrukcyjnej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że dopuszczalne jest merytoryczne rozpoznanie zarzutów w niej zawartych. Całościowa analiza argumentacji skarżących kasacyjnie, a także kontekst sprawy nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że w istocie intencją skarżących przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i skarżących wyrok jest wykazanie istnienia wad decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z dnia [...] września 1963 r., które to wady powinny być uznane w postępowaniu przed Ministrem Rolnictwa Rozwoju Wsi za rażące naruszenie prawa. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, choć nie zostało to wyrażone wprost w podstawach skargi kasacyjnej, że poszczególne zarzuty podniesione przez skarżące kasacyjnie są zarzutami przedstawionymi przez pryzmat art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przyjmując powyższe stanowisko Sąd miał na uwadze uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 (ONSAiWSA z 2010 r. Nr 1, poz.1).

Podkreślić jednak trzeba, że skuteczność zarzutów przedstawionych przez pryzmat art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zależy od wykazania szczególnej wadliwości decyzji podjętej w postępowaniu zwykłym, co wiąże się z zasadą trwałości decyzji administracyjnych, uregulowanej w art. 16 k.p.a. Z zasady tej wynika, iż decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie lub w ustawach szczególnych. Stwierdzenie nieważności decyzji, z którym mamy do czynienia w realiach rozpoznawanej sprawy, jest jednym z trybów nadzwyczajnych weryfikacji decyzji ostatecznych. Celem tego postępowania jest ustalenie, czy decyzja ostateczna dotknięta jest jedną w wad kwalifikowanych, enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Jedną z tych podstaw jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2). Podkreślenia przy tym wymaga zasada, że w toku postępowania nieważnościowego organ nie przeprowadza ponownie postępowania wyjaśniającego i nie rozstrzyga sprawy co do istoty, a takie oczekiwania, jak można wnosić ze skargi kasacyjnej, miały skarżące. Kontrola organu orzekającego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. zasadza się wyłącznie na ocenie stanu prawnego i faktycznego ustalonego na podstawie materiału dowodowego istniejącego w dacie wydania decyzji ostatecznej objętej tymże postępowaniem. Przy czym, rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu zatem o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 12 września 2012 r., I OSK 1107/11, Lex 1228463; 4 kwietnia 2012 r., II OSK 2565/10, Lex 1219119; 27 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2449/10, Lex 1219108; 8 marca 2012 r., I OSK 363/11, Lex nr 1145109; 14 marca 2012 r., II OSK 2525/10, Lex 1145613; 19 października 2011 r., II OSK 1192/10, Lex 1151823). W judykaturze podkreśla się, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa". Nie należy zatem utożsamiać tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa". Samo naruszenie prawa materialnego (względnie w niektórych przypadkach przepisów procedury) mających istotny wpływ na wynik sprawy nie stanowi podstawy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa.

Oddalając skargę wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012 r., IV SA/ 512/12 Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Dworze Gdańskim z dnia [...] września 1963 r. o przejęciu na własność państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K., należącego do K. K. nie została wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma podstaw do stwierdzenia, że wyrok ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Przechodząc do rozpatrzenia zarzutów skargi kasacyjnej, należy przypomnieć, że decyzja, co do której wystąpiono o stwierdzenie nieważności, wydana została na podstawie art. 7 ust. 1 i art. 27 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz.U. z 1962 r. Nr 38, poz. 166, dalej jako ustawa o przejmowaniu nieruchomości rolnych). W myśl art. 7 ust. 1 ustawy: "Na wniosek właściciela, nieruchomość rolna może być przejęta na własność Państwa w całości." W podsumowaniu skargi kasacyjnej wyjaśniono, iż zdaniem skarżących, organ orzekający w postępowaniu zwykłym, powinien zażądać od wnioskodawcy uzupełnienia wniosku poprzez złożenie takiego samego żądania przez współwłaścicielkę nieruchomości, tj. żonę wnioskodawcy. Skoro tego nie uczyniono, tzn., że decyzja z dnia [...] września 1963 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Należy dodać, że przepisu art. 7 ust. 1 w/w ustawy nie wymieniono w postawach kasacji (tak jak i art. 156 § 1 k.p.a.).

Pierwszy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. nie precyzuje, o jaką to normę zawartą we wskazanym przepisie chodzi, mimo, że § 1 art. 145 p.p.s.a. zawiera trzy punkty. W ramach tego zarzutu skargi kasacyjnej wskazuje się na błędne ustalenia faktyczne poczynione przez organ wydający decyzję w dniu [...] września 1963 r., bowiem pomijające fakt, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność K. K. i jego żony R. Z zarzutu drugiego, opierającego się na art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika, że ów błąd w ustaleniach faktycznych jest konsekwencją tego, że organ wydający decyzję w dniu [...] września 1963 r. rażąco naruszył art. 21 § 1 ustawy Kodeks rodzinny z dnia 27 czerwca 1950 r.

Jak wynika z konstrukcji obu zarzutów, dotyczą one wady ostatecznej decyzji podjętej w trybie zwykłym, a nie zaskarżonej decyzji podjętej w trybie nieważnościowym. W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono, na czym polega rażące naruszenie art. 21 § 1 Kodeksu rodzinnego z 1950 r. Zaznaczyć przy tym należy, że organ orzekający w postępowaniu zwykłym nie stosował przepisu Kodeksu rodzinnego, natomiast swą decyzję wydał na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin. W tym miejscu należy też przypomnieć, że o rażącym naruszeniu prawa mówić można w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią normy, która regulowała dany stosunek prawny i była stosowana. Z treści art. 7 ustawy wynika natomiast, że warunkiem przejęcia nieruchomości rolnej jest wniosek właściciela. Wniosek złożył K. K., legitymujący się aktem nadania ziemi i innymi dowodami, wskazującymi, że był on właścicielem przedmiotowej nieruchomości (do kwestii dowodowych NSA powróci w dalszych rozważaniach).

Trzeci zarzut, dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 18 § 1 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i o hipotece, nie zawiera wskazania przepisu p.p.s.a., któremu uchybił Sąd I instancji. Należy przypomnieć, że adresatem zarzutu naruszenia prawa, zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania może być tylko sąd I instancji. Przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym jest bowiem orzeczenie sądu, a nie decyzja administracyjna, ani inny akt administracyjny (por. B. Dauter, B. Gruszczyński i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. 3, 2009 r., s. 468 i podane tam orzecznictwo). Z uwagi na to, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyjaśniono, iż Sąd oddalił skargę, ponieważ błędnie zinterpretował powołane przepisy dekretu i ustawy o księgach wieczystych, co miało wpływ na rozstrzygnięcie, Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do przedstawionego zarzutu.

Zdaniem skarżących kasacyjnie, Sąd nietrafnie stanął na stanowisku, że domniemania wynikające z tych przepisów nie pozwalają na kwestionowanie wpisów w postępowaniach administracyjnoprawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w istocie, pogląd taki został wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, poprzez akceptację tezy sformułowanej w wyroku NSA z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt 238/98, Lex nr 47173). Jednak rozważania Sądu I instancji, kontrolującego prawidłowość decyzji pod kątem rażących naruszeń prawa, skoncentrowane były na dowodach znajdujących się w aktach sprawy, które były podstawą uznania, że właścicielem przekazanej na rzecz państwa nieruchomości gruntowej był K. K., tj.: Akt Nadania Ziemi, wypis z rejestru gruntów, postanowienie Sądu o dokonaniu wpisu do KW. Sąd podkreślił znaczenie w niniejszej sprawie zwłaszcza "Aktu Nadania Ziemi" z dnia [...] kwietnia 1959 r. na rzecz K. K., ponieważ w myśl przepisu, stanowiącego podstawę prawną nadania ziemi, akt taki był "poświadczeniem własności" (art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r.). W tym kontekście Sąd I instancji powołał się na pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt 238/98, Lex nr 47173), oraz na pogląd SN wyrażony w wyroku z dnia 11 września 1961 r. (sygn. akt (I CR 962/60, OSNC 1963/1/18), które – jego zdaniem potwierdzały prawidłowość takiego rozumienia art. 7 ustawy, jakie wynika z decyzji o przekazaniu nieruchomości należących do gospodarstwa rolnego uzyskanego przez K. K. na podstawie aktu nadania. Sąd wyraził pogląd, że nie jest rażąco sprzeczne z art. 7 ustawy wydanie decyzji o przekazaniu gruntu zgodnie z wnioskiem, jeżeli dane wnioskodawcy co do tego, że jest właścicielem przekazywanego gruntu, potwierdzają także inne dowody.

Jak już wskazano, kontrola decyzji podjętych w trybie nieważnościowym polega na ocenie stanu prawnego i faktycznego ustalonego na podstawie materiału dowodowego istniejącego w dacie wydania decyzji ostatecznej objętej tymże postępowaniem. Zaś rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób zarzucić Sądowi I instancji, że nie dopatrzył się "wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa", które było podstawą wydania decyzji o przekazaniu ziemi. Potwierdzeniem tego stanowiska wydaje się akceptowany tu pogląd, wyrażony w wymienionym wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1961 r.: "Domniemania określnego w art. 18 § 1 prawa rzeczowego nie może podważyć okoliczność, że osoba wpisana do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości pozostaje w związku małżeńskim. Jeżeli prawo własności nieruchomości, stanowiącej przedmiot majątku wspólnego małżonków, jest wpisane do księgi wieczystej jako należące wyłącznie do jednego z nich, zaniedbanie przez współwłaściciela usunięcia niezgodności między stanem jawnym z księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym naraża go na to, że nieruchomość, której jest on współwłaścicielem, będzie traktowana w obrocie jako wyłączna własność drugiego małżonka."

Skoro nie potwierdziły się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, wobec tego zaskarżony wyrok należy uznać za prawidłowy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.