Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 412/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10;
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 71j par 1;
journal: Dz.U. 2019 poz 540
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości (dalej jako "Minister", "organ II instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "kpa") w zw. z art. 71k § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2019 r. poz. 540 i poz. 730), po rozpoznaniu odwołania M. G., utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] Nr [...] z dnia [...]września 2019 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną.

Do wydania ww. rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2019 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] ustaliła negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację notarialną M. G. (dalej także jako "skarżący", "odwołujący").

Z uzasadnienia uchwały wynika, że M. G. uzyskał z testu 99 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z art. 71j § 3 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów, a zatem uzyskana przez M. G. liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

Skarżący złożył odwołanie od ww. uchwały, w którym zakwestionował prawidłowość pytań nr: 1, 17, 68, 97, 102 i 115. Zarzucił naruszenie przepisów prawa, tj.:

1. naruszenie prawa procesowego:

- art. 71c § 7 ustawy - Prawo o notariacie poprzez jego niezastosowanie i niezapewnienie zgodności wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym,

- art. 71j § 1 i 1d ustawy - Prawo o notariacie poprzez jego niezastosowanie i niezawarcie w pytaniu nr 102 egzaminu wstępnego na aplikację notarialną poprawnej odpowiedzi, tj. takiej, która wymieniałaby pełny katalog podmiotów uprawnionych do żądania unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków,

- § 4 pkt 2 oraz § 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie zespołu do przygotowania pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację notarialną oraz wykazu tytułów aktów prawnych poprzez jego niewłaściwie zastosowanie i ustalenie, że pytania i odpowiedzi oznaczone w treści uzasadnienia odwołania zostały sformułowane w sposób prawidłowy, a w szczególności, że zawierają one jedną poprawną odpowiedź, podczas gdy część z tychże pytań nie zawiera poprawnej odpowiedzi albo są one sformułowane w sposób mogący wprowadzić w błąd egzaminowanego;

2. naruszenie prawa materialnego:

- art. 22 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że prokurator nie jest uprawiony do żądania unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków,

- art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego niewłaściwą wykładnię, która polegała na uznaniu, iż przepis ten zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do żądania unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna uwzględniać treść przepisu art. 22 tejże ustawy, z którego wynika, że podmiotem uprawnionym do takiego żądania jest również prokurator.

Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, uznając że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 września 2013 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 1621). Wskazał, że z przebiegu egzaminu sporządzono protokół podpisany przez członków komisji kwalifikacyjnej, z którego nie wynika, aby w trakcie egzaminu doszło do nieprawidłowości mogących mieć wpływ na wynik egzaminu odwołującego.

Minister stwierdził, że pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie i tym samym test odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 71j § 1 ustawy - Prawo o notariacie.

W wyniku ponownego sprawdzenia karty odpowiedzi skarżącego i przeliczenia punktów, organ II instancji stwierdził, że M. G. prawidłowo odpowiedział na 99 pytań, uzyskując tym samym 99 punktów, zatem uchwała uchwałę Komisji Egzaminacyjnej co do uzyskanej liczby punktów, jak również co do ustalonego wyniku egzaminu jest prawidłowa.

Zakwestionowane przez odwołującego pytanie nr 1 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest:

A. ważna,

B. nieważna,

C. ważna, jeżeli przedstawiciel ustawowy tej osoby potwierdzi tę czynność prawną,"

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 19 k.c. Skarżący udzielił odpowiedzi "C".

W odwołaniu wskazał, że co do zasady, ma rację Komisja, że czynność jednostronna dokonana przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, jest nieważna. Podniósł, że przypadek ten nie dotyczy takich sytuacji, w których zgoda przedstawiciela ustawowego na dokonanie czynności jednostronnej została udzielona najpóźniej w momencie dokonywania tej czynności. W ocenie odwołującego, prawidłowo skonstruowane pytanie winno to zastrzeżenie wymieniać.

Zdaniem organu zarzuty skarżącego dotyczące zakwestionowanego pytania nr 1 są niezasadne. Minister wskazał, że ww. pytanie zostało sformułowane w oparciu o art. 19 k.c., zgodnie z którym, jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest nieważna.

Połączenie treści pytania i odpowiedzi "B" stanowi wierne i dosłowne odzwierciedlenie przepisu art. 19 k.c., tworząc tym samym zdanie prawdziwe, w aspekcie treści wskazanej regulacji kodeksowej.

Organ II instancji zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że jeżeli pytanie zostało zadane w sposób ogólny i nawiązywało wprost do treści odpowiednich przepisów prawnych, to zadaniem zdającego była zwykła, prosta znajomość tych przepisów, nie zaś dokonywanie skomplikowanej interpretacji, która często bywa sporna.

Minister stwierdził zatem, że pytanie nr 1 zostało skonstruowane w pełni poprawnie, oparte jest ono na dosłownym brzmieniu przepisu, posiada wyłącznie jedną prawidłową odpowiedź, przy niewątpliwej fałszywości pozostałych odpowiedzi, a nadto dotyczy materii niespornej w doktrynie i orzecznictwie.

Zakwestionowane przez odwołującego pytanie nr 17 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli miejsce spełnienia świadczenia pieniężnego, które nie ma związku z przedsiębiorstwem dłużnika lub wierzyciela, nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione:

A. w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia,

B. w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili powstania zobowiązania,

C. w miejscu zamieszkania lub w siedzibie dłużnika w chwili spełnienia świadczenia."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", oparta na treści art. 454 k.c. Odwołujący udzielił odpowiedzi "C".

Zdaniem odwołującego błędne jest zapatrywanie, iż podstawą prawną udzielenia odpowiedzi na to pytanie jest art. 454 k.c. Przyznał, że faktem jest, iż dla zobowiązań pieniężnych decydujące - co do zasady - jest miejsce zamieszkania lub siedziba wierzyciela i to z chwili wykonania zobowiązania. Odwołujący podniósł, że inaczej będzie przedstawiać się sytuacja, w której zapłata zostanie zrealizowana w formie rozliczeń bezgotówkowych. Wskazał, że w takiej sytuacji przyjmuje się, iż miejscem spełnienia świadczenia pieniężnego nie będzie miejsce zamieszkania (siedziby) wierzyciela, lecz umiejscowienie rachunku bankowego wierzyciela, co nie musi pokrywać się z miejscem zamieszkania (siedzibą) wierzyciela. Podniósł, że wynika to z faktu, iż bezgotówkowa forma zapłaty wymaga uczestniczenia w niej obok samych stron, także banków, prowadzących ich rachunki bankowe.

Zdaniem organu II instancji, zarzuty skarżącego podniesione w stosunku do pytania nr 17 są niezasadne.

Minister wskazał, że pytanie nr 17 zostało sformułowane w oparciu o regulację zawartą w art. 454 k.c., w świetle której jedyną prawidłową odpowiedzią, odzwierciedlającą normę ustawową, stanowi odpowiedź "A". Organ zauważył, że pytanie wraz z wariantami poszczególnych odpowiedzi nie mogło w żaden sposób sugerować, iż chodzi w nim o miejsce spełnienia świadczenia pieniężnego w formie bezgotówkowej, skoro w żadnej z odpowiedzi nie ma mowy o rachunku bankowym.

Zakwestionowane przez odwołującego pytanie nr 68 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie:

A. wydaje sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji,

B. wydaje sąd, przed którym sprawa toczyła się w drugiej instancji,

C. jest już niedopuszczalne."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", oparta na treści art. 108(1) k.p.c. Odwołujący udzielił odpowiedzi "B".

W odwołaniu podniósł, że błędne jest stanowisko co do tego, iż prawidłowa odpowiedź "A" znajduje swoje oparcie w art. 108(1) k.p.c. Wskazał, że hipoteza przepisu art. 108(1) k.p.c. dotyczy jedynie tej sytuacji, w której brak było wniosku o uzupełnienie orzeczenia. Zdaniem odwołującego, możliwość uzupełnienia w tej mierze wynika z art. 351 § 1 i § 2 k.p.c. Odwołujący podniósł, że norma ta, pomimo wprowadzenia do Kodeksu postępowania cywilnego art. 108(1) k.p.c., nadal obowiązuje. Wskazał, że jeżeli sąd nie orzekł o całości żądania, strona może żądać uzupełnienia wyroku, a przepis ten ma zastosowanie także w postępowaniu drugoinstancyjnym. Wskazał, że podnosi, iż w zakresie pojęcia "o całości żądania" mieści się każde żądanie zgłoszone przez powoda, natomiast brak orzeczenia zachodzi wówczas, gdy sąd w danym zakresie nie wydał żadnego rozstrzygnięcia.

Odwołujący skonstatował, że norma art. 108(1) k.p.c. będzie miała zastosowanie, gdy brak było wniosku o uzupełnienie orzeczenia. Przepis art. 351 k.p.c. będzie miał natomiast zastosowanie do przypadków, gdy taki wniosek został w ustawowym terminie złożony. W ocenie odwołującego, prawidłowo brzmiące pytanie winno więc zawierać zastrzeżenie, że takiego wniosku nie było.

Zdaniem organu, zarzuty skarżącego podniesione w stosunku do pytania nr 68 są niezasadne.

Organ wskazał, że zakwestionowane pytanie nr 68 zostało skonstruowane w oparciu o treść przepisu art. 108(1) k.p.c. Zaznaczył, że połączenie treści pytania z brzmieniem prawidłowej odpowiedzi "A" stanowi wierne odzwierciedlenie regulacji wskazanego wyżej przepisu, a udzielenie prawidłowej odpowiedzi na to pytanie wymagało zatem wyłącznie znajomości przepisu art. 108(1) k.p.c.

Podkreślenia zdaniem organu wymaga, że przepis art. 108(1) k.p.c., stanowiący podstawę do udzielenia odpowiedzi na pytanie nr 68, umożliwia sądowi podjęcie z urzędu czynności zmierzających do uzupełnienia wydanego orzeczenia w zakresie wyłącznie kosztów sądowych. Koszty natomiast, które zostały poniesione przez strony, podlegają rozliczeniu pomiędzy nimi w ramach rozliczenia kosztów procesu. Ponadto w odniesieniu do stron roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli nie zostanie zgłoszone najpóźniej przed zamknięciem rozprawy poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 109 § 1 k.p.c.).

Zakwestionowane przez odwołującego pytanie nr 97 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, w spółce akcyjnej, jeżeli statut spółki nie zawiera odmiennych postanowień, zysk, który został przeznaczony przez walne zgromadzenie do wypłaty akcjonariuszom rozdziela się:

A. w stosunku do liczby wszystkich akcji, bez względu na to, czy zostały pokryte,

B. w stosunku do liczby akcji; jeżeli akcje nie są całkowicie pokryte, zysk rozdziela się w stosunku do dokonanych wpłat na akcje,

C. w stosunku do liczby akcji; jeżeli akcje nie są całkowicie pokryte, przy podziale zysku nie uwzględnia się akcji, które nie zostały pokryte w całości."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 347 § 2 k.s.h. Odwołujący udzielił odpowiedzi "C".

Odwołujący podniósł, że jako odpowiedź prawidłową wskazano odpowiedź opartą o przepis art. 347 § 2 k.s.h. a tymczasem treść pytania i prawidłowa odpowiedź odwołuje się także do treści § 3 tegoż przepisu. Zdaniem odwołującego, pytanie nr 97 nie koresponduje ze źródłem prawidłowej odpowiedzi.

Zdaniem organu, zarzuty skarżącego, podniesione w stosunku do zakwestionowanego pytania nr 97, są niezasadne.

Minister wskazał, że podstawę do udzielenia prawidłowej odpowiedzi stanowi, wbrew stanowisku odwołującego, wyłącznie przepis art. 347 § 2 ksh. Nie ma więc - zdaniem organu - racji odwołujący twierdząc, że pytanie nr 97 nie koresponduje ze źródłem prawidłowej odpowiedzi, bowiem odpowiedź prawidłową wskazano, jako opartą o przepis art. 347 § 2 k.s.h, a tymczasem treść pytania i prawidłowa odpowiedź odwołuje się do treści § 3 tegoż przepisu. Pytanie wraz z propozycją prawidłowej odpowiedzi odnosi się do regulacji zawartej w § 2.

Zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 102 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków może żądać:

A. każdy, kto ma w tym interes prawny,

B. każdy z małżonków,

C. wyłącznie małżonek, który nie jest dotknięty chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Odwołujący udzielił odpowiedzi "C".

W ocenie odwołującego, użyte sformułowanie "zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym" wprowadza zamęt i nieporozumienie. Sugeruje bowiem, że problematyka legitymacji czynnej w sprawie o unieważnienie małżeństwa jest uregulowana w sposób zupełny jedynie w art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co jest tezą fałszywą. Odwołujący zauważył, że odpowiedzi jak również samo pytanie nie zawierają w swojej treści słowa "prokurator". Wskazał, że odpowiedź dotycząca obojga małżonków nie jest sensu stricte odpowiedzią błędną, ale nie jest też odpowiedzią poprawną, albowiem odpowiada ona na pytanie tylko częściowo, gdyż w pytaniu pominięto okoliczność, że w tym samym rozdziale znajduje się również art. 22 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który rozszerza zakres osób uprawnionych do żądania unieważnienia małżeństwa.

Zdaniem organu, zarzuty skarżącego podniesione w stosunku do pytania nr 102 są niezasadne.

Organ II instancji wskazał, że konstrukcja pytania nr 102 oparta została o treść art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Legitymacja prokuratora do wystąpienia z powództwem o unieważnienie małżeństwa wynika z art. 22 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak zauważa sam odwołujący. Nie było to jednak przedmiotem pytania. Zakwestionowane pytanie nr 102 dotyczyło wskazania, który spośród podmiotów wskazanych w propozycjach odpowiedzi "A", "B" i "C" jest uprawniony do wystąpienia z żądaniem unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków. Znajomość przepisu art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wystarczała, a zarazem była konieczna do wskazania, że może tego żądać każdy z małżonków, co znalazło odzwierciedlenie wyłącznie w prawidłowej odpowiedzi "B".

Zakwestionowane przez odwołującego pytanie nr 115 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą - Prawo o aktach stanu cywilnego, jeżeli akt zgonu nie zawiera daty lub godziny zgonu, a dane te nie wynikają z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego stanowiących podstawę sporządzenia aktu zgonu, uzupełnienia aktu zgonu dokonuje na wniosek osoby zainteresowanej lub prokuratora:

A. kierownik urzędu stanu cywilnego w formie decyzji administracyjnej,

B. sąd w postępowaniu rozpoznawczym,

C. sąd w postępowaniu nieprocesowym."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C", oparta na treści art. 38 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego. Odwołujący udzielił odpowiedzi "A".

W odwołaniu podniósł, że przypadku pytania nr 115, w grę wchodzą dwie prawidłowe odpowiedzi. Trafną jest bowiem także odpowiedź "B". Wskazał, że według systematyki k.p.c. część pierwsza dotyczy postępowania rozpoznawczego, którego częścią jest postępowanie nieprocesowe.

Zdaniem organu, zarzuty skarżącego podniesione w stosunku do pytania nr 115 są niezasadne.

Organ II instancji podkreśl, że nieuprawnione było odnoszenie się do regulacji Kodeksu postępowania cywilnego i na gruncie tej ustawy wywodzenie, że prawidłowa może być również odpowiedź "B". Wskazał, że nie jest to odpowiedź prawidłowa, bowiem określenie "postępowanie rozpoznawcze" jest pojęciem szerszym niż zawarte w prawidłowej odpowiedzi "C" pojęcie "postępowanie nieprocesowe". Organ zauważył, że w przypadku postępowania sądowego dotyczącego aktów stanu cywilnego, postępowanie to toczy się w trybie nieprocesowym. Wskazują na to jednoznacznie przepisy ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania organ II instancji nie stwierdził naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 71c § 7 i art. 1j § 1 i 1d ustawy - Prawo o notariacie, albowiem wykaz prawidłowych odpowiedzi był zgodny z obowiązującym stanem prawnym w dniu przeprowadzenia egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, zaś pytanie nr 102, jak i pozostałe pytania testu, posiadało wyłącznie jedną prawidłową odpowiedź. Nie stwierdził też żadnego naruszenia § 4 pkt 2 oraz § 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie zespołu do przygotowania pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację notarialną, bowiem wszystkie pytania testu zostały sformułowane w sposób prawidłowy.

Organ II instancji podkreślił, że nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 71j § 1 i 1d ustawy - Prawo o notariacie, poprzez jego niezastosowanie i niezawarcie w pytaniu nr 102 poprawnej odpowiedzi, tj. takiej, która wymieniałaby pełny katalog podmiotów uprawnionych do żądania unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków, bowiem jak wykazano powyżej pytanie to skonstruowane zostało w pełni prawidłowo i posiadało wyłącznie jedną prawidłową odpowiedź.

Brak jest również zdaniem Ministra podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 i 22 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bowiem jak wykazała szczegółowa analiza, pytanie nr 102 zostało sformułowane w sposób prawidłowy, zaś podniesione w stosunku do tego pytania zarzuty nie znajdują potwierdzenia.

Organ wskazał ponadto, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu wstępnego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Jego zdaniem ustawa - Prawo o notariacie - w art. 71j § 3 - przesądza, że pozytywny wynik z egzaminu uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów. Przyjęcie, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on co najmniej 100 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję, w której zarzucił naruszenie :

- art. 6 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez działanie organu administracyjnego nie na podstawie przepisów prawa lecz na podstawie reguł, które organ ten wypracował na użytek niniejszego postępowania,

- art. 10 kpa poprzez niezagwarantowanie stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym,

- art. 107 § 1 pkt. 6 kpa poprzez jego niezastosowanie i ograniczenie uzasadnienia prawnego decyzji jedynie do kilku pytań egzaminacyjnych podczas gdy skarżący kwestionował wszystkie pytania, na które udzielił błędnej odpowiedzi,

- art. 71c § 7 ustawy - Prawo o notariacie poprzez jego niezastosowanie i niezapewnienie zgodności wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym,

- art. 71j § 1 i 1d ustawy - Prawo o notariacie poprzez jego niezastosowanie i nie zawarcie w pytaniu nr 102 egzaminu wstępnego na aplikację notarialną poprawnej odpowiedzi, tj. takiej która wymieniałaby pełny katalog podmiotów uprawnionych do żądania unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków,

- § 4 pkt. 2 oraz § 5 ust. 1, 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie zespołu do przygotowania pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację notarialną oraz wykazu tytułów prawnych poprzez jego niewłaściwie zastosowanie i ustalenie, że pytania i odpowiedzi oznaczone w treści uzasadnienia odwołania zostały sformułowane w sposób prawidłowy, zawierają one jedną poprawną odpowiedź oraz, że nie zostały przyjęte dodatkowe założenia nie zawarte w ich treści, podczas gdy część z tychże pytań nie zawiera poprawnej odpowiedzi albo są one sformułowane w sposób mogący wprowadzić w błąd egzaminowanego np. poprzez przyjęcie w nich dodatkowego założenia niezawartego w treści pytania,

- art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów władzy publicznej;

- art. 22 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że prokurator nie jest uprawiony do żądania unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków,

- art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego niewłaściwą wykładnię, która polegała na uznaniu, iż przepis ten zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do żądania unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna uwzględniać treść przepisu art. 22 tejże ustawy, z którego wynika, że podmiotem uprawnionym do takiego żądania jest również prokurator.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Sprawa administracyjna, której dotyczy niniejsze postępowanie, odnosi się do ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną.

Jak stanowi art. 71j § 1 ustawy - Prawo o notariacie, egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.

Treść ww. przepisu jest jasna, a wynika z niego, że test jednokrotnego wyboru wyklucza pytania zawierające więcej niż jedną prawidłową odpowiedź, jak też pytania, w których żadna z propozycji odpowiedzi nie będzie prawidłowa. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał konieczność zachowania najdalej idącej staranności w konstruowaniu pytań testowych dla kandydatów na aplikację notarialną (dotyczy to również aplikacji radcowskiej czy adwokackiej), zwracając uwagę na to, że test adresowany jest do absolwentów prawa wyrażających wolę dalszego kształcenia się w tym kierunku (wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 148/10, wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., II GSK 1955/11). Z tego powodu relacja pomiędzy pytaniem o odpowiedzią musi być weryfikowalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie.

Innymi słowy, prawidłowa odpowiedź może być tylko jedna i nie może wynikać z analizy orzecznictwa lub nawiązywać do niejednolitych w danej kwestii poglądów doktryny, lecz musi znajdować oparcie w konkretnym przepisie obowiązującego prawa.

Konsekwencje wadliwie zbudowanych pytań testowych nie mogą obciążać osób przystępujących do egzaminu na aplikację notarialną, jednakże pytania testowe wskazywane w skardze nie są obciążone opisaną wyżej wadliwością konstrukcyjną. Sąd stwierdza, że organ dostatecznie obszernie i jasno odniósł się do pytań nr 102, 1, 17, 68 oraz 97, uznając prawidłowo, iż sformułowanie tych pytań nie narusza art. 71j § 1 ustawy - Prawo o notariacie.

Pytania egzaminacyjne oznaczone ww. numerami tworzą prawdziwą wypowiedź w powiązaniu tylko z jedną odpowiedzią z testu egzaminacyjnego, tj. pytanie nr 102 z odpowiedzią B; pytanie nr 1 z odpowiedzią B; pytanie nr 17 z odpowiedzią A; pytanie nr 68 z odpowiedzią A oraz pytanie nr 97 z odpowiedzią B.

Każde z tych pytań oraz warianty odpowiedzi zostały skonstruowane w taki sposób, że udzielenie poprawnej odpowiedzi było możliwe w oparciu o znajomość treści konkretnego przepisu prawa, tj.:

- art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku pytania nr 102,

- art. 19 k.c. w przypadku pytania nr 1,

- art. 454 k.c. w przypadku pytania nr 17,

- art. 108(1) k.p.c. w przypadku pytania nr 68 oraz

- art. 347 § 2 k.s.h. w przypadku pytania nr 97.

Należy wskazać, że w pytaniu nr 102 - budzącym największe wątpliwości skarżącego - znajomość art. 12 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwalała wyłącznie na wybór odpowiedzi wskazanej przez organ (tj. "B").

Nic w konstrukcji tego pytania nie naprowadzało, że w odpowiedzi na nie może chodzić o wskazanie wszystkich osób czynnie legitymowanych do wytoczenia powództwa o unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków, tj., że może to uczynić każdy z małżonków (art. 12 § 2) oraz na zasadach ogólnych - prokurator (art. 22).

Sąd zauważa, że organ nie ma obowiązku formułowania pytań testowych w taki sposób, aby wraz z prawidłową odpowiedzią, odtwarzały one określoną normę prawną w sposób zupełny. Wystarczy aby pytanie i odpowiedź tworzyły zdanie prawdziwe. Ten zaś warunek został w tym przypadku spełniony.

Na marginesie jedynie należy wskazać, że odpowiedź zaznaczona przez skarżącego (tj. "C") ujawnia nieznajomość faktu, że osoba pełnoletnia nie ubezwłasnowolniona ma pełną zdolność procesową, choćby nawet była chora psychicznie.

Argumentacja skarżącego odnosząca się do pytani nr 1 jest niezrozumiała. Tak jak to wyjaśnił Minister połączenie treści tego pytania i odpowiedzi "B" stanowi wierne i dosłowne odzwierciedlenie przepisu art. 19 k.c., tworząc tym samym zdanie prawdziwe, w aspekcie treści wskazanej regulacji kodeksowej. Odpowiedź "B" na zakwestionowane pytanie nr 1 jest jedyną prawidłową, bowiem nie jest prawdziwe w świetle przepisów k.c. twierdzenie, że czynność taka jest ważna (propozycja odpowiedzi "A") ani też, że jest ona ważna, jeżeli przedstawiciel ustawowy tej osoby potwierdzi tę czynność prawną (udzielona przez odwołującego odpowiedź "C").

Także odpowiedź na pytanie nr 17 opierała się na konkretnym - wskazanym wyżej - przepisie i - w kontekście przedstawionych odpowiedzi - nie wymagało rozważań, czy świadczenie to jest realizowane w obrocie gotówkowym czy bezgotówkowym.

Odpowiedź skarżącego, że miejsce spełnienia takiego świadczenia - w sytuacji, gdy miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania - wyznacza miejsce zamieszkania lub siedzibą dłużnika w chwili spełnienia świadczenia pozostaje w sprzeczności z oddawczym charakterem takiego długu, tj. że dłużnik powinien je spełnić na swój koszt i ryzyko w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia.

Pytanie nr 68 dotyczy konkretnej sytuacji, chodzi w nim mianowicie wyłącznie o problematykę orzekania o kosztach sądowych (czyli należnych Skarbowi Państwa), które w toku postępowania nie zostały uiszczone przez żadną ze stron. Stąd właściwym odniesieniem w tym zakresie jest przepis art. 108(1) k.p.c.

Oczywiście nieprawidłowa jest odpowiedź skarżącego na pytanie nr 97. Nie uwzględnia bowiem ona wyartykułowanego w pytaniu zastrzeżenia, że zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, w spółce akcyjnej, jeżeli statut spółki nie zawiera odmiennych postanowień (...).

Wprowadzenie takiego zastrzeżenia do pytania powoduje, że wyłącznie odpowiedź "B" jest prawidłowa. W przypadku bowiem gdy akcje nie są całkowicie pokryte (opłacone lub gdy nie wniesiono całości wkładów), zysk nie podlega rozdzieleniu w stosunku do posiadanej liczby akcji, ale w stosunku do dokonanych wpłat na akcje.

Odnosząc się zaś do zastrzeżeń strony podnoszonych wobec pytania nr 115 trzeba przyznać, że w tym pytaniu odpowiedź "B" i "C" pokrywają się w taki sposób, że postępowanie nieprocesowe jest formą (trybem) postępowania rozpoznawczego. Innymi słowy, że postepowanie nieprocesowe jest także postępowaniem rozpoznawczym. Dlatego obie te odpowiedzi powinny zostać cenione jako dopuszczalne na gruncie zadanego pytania. Niemniej, ta okoliczność pozostaje bez wpływu na wynik sprawy skarżącego. Zakreślił on bowiem odpowiedź "A", uznając, że uzupełnienia aktu zgonu (w okolicznościach podanych w art. 38 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego) dokonuje kierownik urzędu stanu cywilnego w formie decyzji administracyjnej. Tymczasem warunkiem uchylenia decyzji przez Sąd jest stwierdzenie, że naruszenie prawa przez organ miało (lub mogło mieć) wpływ na wynik sprawy czyli uznanie, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innym rozstrzygnięciu. W niniejszej sprawie nie ma takiego prawnie doniosłego związku pomiędzy błędem organu a wynikiem sprawy skarżącego. Taki związek zaistniałby gdyby skarżący zakreślił odpowiedź "B".

Reasumując - z zastrzeżeniem powyższych uwag dotyczących pytania nr 115 - Sąd nie dostrzegł błędnej konstrukcji zakwestionowanych pytań. Uznał, że zawierają one wyłącznie jedną poprawną odpowiedź, odpowiadając tym samym kryteriom, o których mowa w art. 71j § 1 ustawy - Prawo o notariacie.

Sąd nie podzielił także zasadności zawartego w skardze zarzutu nierozpoznania przez Ministra Sprawiedliwości odwołania w pełnym zakresie, bo bez odniesienia się do poprawności wszystkich pytań, na które - według organu - błędnie odpowiedział skarżący. Wskazać należy, ze skarżący - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym - nie sformułował konkretnych zastrzeżeń pod adresem innych, niż tych omówionych powyżej, pytań. Ogólne zarzuty w tym zakresie usprawiedliwiają ogólny charakter wypowiedzi Ministra, który w zaskarżonej decyzji wskazał, że poddał analizie pytania testowe i stwierdził, że pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Podniósł także, że w wyniku ponownego sprawdzenia karty odpowiedzi odwołującego i przeliczenia uzyskanych przez niego punktów organ II instancji stwierdził, że M. G. prawidłowo odpowiedział na 99 pytań, uzyskując tym samym 99 punktów, zatem uchwała komisji kwalifikacyjnej co do uzyskanej liczby punktów, jak również co do ustalonego wyniku egzaminu jest prawidłowa.

Sąd uznaje, że tak ogólne zarzuty (nie pogłębione nawet w skardze do Sądu) nie mogą podważyć prawidłowych ocen dokonanych w tej sprawie przez Ministra. Akta administracyjne zawierają klucz (wykaz) prawidłowych odpowiedzi, w którym ujawnione zostały przepisy istotne z punktu widzenia poszczególnych pytań. Sąd wskazuje, że polemika z ustaleniami dokonanymi w postępowaniu administracyjnym powinna mieć merytoryczny charakter odwołujący się do wykładni/zastosowania przepisów, które - zdaniem skarżącego - naruszył organ odpowiedzialny za sposób sformułowania pytań egzaminacyjnych.

Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu, w tym art. 10 kpa. W ww. zakresie zauważyć należy, że w sytuacji postawienia w skardze zarzutu naruszenia ww. przepisu w postępowaniu administracyjnym konieczne jest wskazanie, jakiej konkretnie czynności procesowej na skutek zarzucanego naruszenia strona skarżąca nie mogła dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić, i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym np. poprzez uniemożliwieniu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2007 r., II GSK 4/07; LEX nr 351055). Sąd - rozpoznając sprawę zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - nie dopatrzył się wpływu naruszenia przez organ ww. przepisu na wynik sprawy, również w stanowisku strony takiego - prawnie doniosłego wpływu naruszenia ww. przepisu na wynik sprawy - nie wykazano.

W tych warunkach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.