Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 268/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 145 par. 1 pkt 1c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia NSA Józef Kremis Protokolant Halina Rosłan po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 lipca 2011 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę [...] (słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja wymieniona w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

Sprawa była już raz przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Poprzednio, w sprawie o sygn. akt III [...], wyrokiem z dnia [...] r., po rozpoznaniu skargi L. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że rozstrzygnięcie w sprawie nie spełnia wymogu dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, w zakresie istotnego zagadnienia jakim jest przedawnienie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Ta podstawowa kwestia mająca zasadnicze znaczenie w sprawie, czy należności skarżącego z tytułu składek uległy przedawnieniu, czy też nie została jedynie rozpoznania przez organ w ramach ponownego rozpoznania sprawy.

Dalej Sąd wyjaśniał, że przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygniecie w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i opłaty dodatkowej, przy czym, w ocenie Sądu, okolicznością wymagającą rozważenia przez organy była kwestia, czy powyższe należności nie wygasły na skutek przedawnienia. Po przedstawieniu analizy stanu prawnego sprawy, Sąd podniósł, że część z nieuregulowanych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych wykracza poza dziesięcioletni termin przedawnienia, jednak w ocenie organu emerytalnego nie doszło do ich przedawnienia z powodu podejmowanych czynności egzekucyjnych, zawieszających bieg terminu przedawnienia. W odniesieniu do podnoszonych przez Zakład argumentów dotyczących zawieszenia, Sąd podniósł, że przeciwko skarżącemu wystawiono 42 tytuły wykonawcze, jednak w aktach sprawy nie ma dowodu, iż zostały one skuteczne doręczone. Brak też dowodu skutecznego doręczenia skarżącemu postanowienia z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego podjętego w oparciu o powyższe tytuły. W aktach nie ma również dowodu skutecznego zawiadomienia o dokonaniu w dniu [...] r. zajęcia wierzytelności pieniężnej w [...], jak i zawiadomienia z [...] r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę w firmie [...]. W aktach sprawy znajdują się upomnienia z dnia [...] r. wzywające skarżącego do uregulowania należności za okres od sierpnia 1996 r. do sierpnia 1998 r. i za grudzień 1998 r., nie ma jednak dowodu skutecznego ich doręczenia. Odnośnie dokonanego w 2005 r. wpisu do rejestru zastawów skarbowych na 2 samochody należące do skarżącego, brak jest dowodu doręczenia powyższego zawiadomienia. Z uzasadnienia stanowiska organu nie wynika także wyraźnie jaki okres zobowiązań składkowych obejmował układ ratalny z dnia [...] r. Sąd wskazał również, że organ w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć powoływał się na zawarty układ ratalny, którego skarżący nie dotrzymywał, jednakże i owego układu w aktach brakuje.

Powołując się na przytoczone okoliczności Sąd podniósł, że obowiązkiem organów było przede wszystkim ustalenie okoliczności istotnych dla stwierdzenia, czy nie doszło do przedawnienia składek objętych wnioskiem o umorzenie. Tymczasem w ocenie Sądu, z uwagi na niekompletność dokumentów w aktach administracyjnych, ustalenie tych okoliczności nie było możliwe.

Sąd uchylając zaskarżoną decyzję, nakazał organowi, w toku ponownie prowadzonego postępowania, jednoznacznie ustalić czy należności z tytułu składek będące przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie uległy, czy też nie przedawnieniu, zgodnie z wskazanymi powyżej regułami i w zależności od wyniku podjąć stosowne rozstrzygnięcie.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego o umorzenie zaległości Zaklad Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] r. decyzję nr [...] w której uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 1999 r. do września 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł, a w pozostałym zakresie, tj. za okres od sierpnia 1996 r. do sierpnia 1998 r. i za grudzień 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł, utrzymał decyzję w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po krótkim przedstawieniu postępowania w sprawie wyjaśniono, że skarżący nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców tamtejszej ewidencji jako właściciel lub współwłaściciel pojazdów, nie posiada żadnej nieruchomości, mieszka w wynajmowanym pokoju, za który uiszcza czynsz w wysokości [...] zł miesięcznie. Ustalono również, że po rozwodzie, który uzyskał w dniu [...] r., zobowiązany jest do płacenia alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie.

Wnioskodawca zatudniony jest w firmie [...] i uzyskuje z tego tytułu dochody w wysokości [...] zł netto. Aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. Ś. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości do grudnia 1998 r. Ostatnie wpłaty datowane są na [...] r.

W dalszej części uzasadnienia rozstrzygnięcia Zakład wyjaśnił, że uwzględniając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r., dokonano ponownego rozliczenia konta skarżącego i na ustalono, że wskutek niedopełnienia ustawowego obowiązku odprowadzania składek na koncie tym na dzień złożenia wniosku o umorzenie tj. [...] r. istniało zadłużenie w łącznej wysokości [...] zł. Na kwotę tę składają się składki na ubezpieczenia osobiste za okres od sierpnia 1996 r. do sierpnia 1998 r. oraz nieopłacona różnica za grudzień 1998 r. wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] r. oraz dodatkową opłatą, składki na ubezpieczenia społeczne za okres od października 1999 r. do maja 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] r., składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 1999 r. do maja 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę, oraz składki na FP za okres od października 1999 r. do maja 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę.

Wyjaśniono przy tym, że należności z tytułu składek za okres do grudnia 1998 r. powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 35 ust 4 tej ustawy, bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Ustawa ta została zastąpiona ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, która w pierwotnym brzmieniu instytucję przedawnienia określiła w ten sposób, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 ww. ustawy bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Wskazać jednak należy, że ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano w art. 1 pkt 9 zmiany art. 24 ust 4 ustawy o s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, zaś stosownie do art. 24 ust. 5b egzekucja powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Podniesiono także, że w dniu [...] r. skarżący wniósł o umożliwienie spłaty obciążającego go zadłużenia w układzie ratalnym i układ taki został mu udzielony, co przerwało bieg przedawnienia.

Dodatkowo wyjaśniono, że zawiadomienie o wysokości wymierzonych rat zostało odebrane przez pełnomocnika strony w dniu [...] r. Wobec zerwania układu ratalnego, w dniu [...] r. wszczęto postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego obejmujące swym zakresem okres od maja 1995 r. do grudnia 1998 r. Skierowane zajęcia zostały doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Postępowanie to prowadzi obecnie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – Ś., a ostatnie wpłaty datowane są na [...] r. Z tego powodu uznano, że należności do grudnia 1998 r. nie uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do zaległości obejmujących swym zakresem okres po [...] r. wskazano, że przy pierwszorazowym rozliczaniu konta, Zakład błędnie wziął pod uwagę należności z tytułu składek za okres od lutego 1999 r. do września 1999 r., które jak wynika ze stanu faktycznego, już w chwili złożenia wniosku o umorzenie tj. [...] r. wygasły.

Fakt wygaśnięcia ww. należności wynika z art. 59 § 1 pkt. 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. nr 8 poz. 60) w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek wygasają wskutek przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Ponadto w zakresie składek na Fundusz Pracy wskazano na art. 107 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j Dz. U. Nr 69 poz. 415), który w zakresie składek na Fundusz Pracy odsyła do przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne. Składka w zakresie ubezpieczenia społecznego oraz FP za październik 1999 r. stała się wymagalna z dniem [...] r., a więc uległaby przedawnieniu z dniem [...] r. Wniosek o umorzenie złożony został w dniu [...] r., a więc należności obejmujące swym zakresem okres od października 1999 r. do maja 2001 r. nie mogły, na dzień złożenia wniosku ulec przedawnieniu.

Odnosząc się do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne podniesiono, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 06.02.1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.), należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, a w myśl ust 3. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Należności z tytułu składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat. Składka za październik 1999 r. stała się wymagalna z dniem [...] r., a przedawnieniu uległaby z dniem [...] r. Z uwagi jednak na fakt, iż od [...] r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w oparciu o art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23.01.2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 73, poz. 660 z późn. zm.), a następnie na mocy art. 93 ustawy z dnia 27.08.2004r. i świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.) przedawniają się na podstawie aktualnych przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych - bieg terminu ich przedawnienia został wydłużony do 10 lat, a tym samym na dzień złożenia wniosku o umorzenie tj. [...] r. należności te nie uległy przedawnieniu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że rozpoznając wniosek o umorzenie zadłużenia zobowiązany jest do ustalenia czy w sprawie zachodzą ustawowe przesłanki upoważniające Zakład do podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jedynie w razie ich całkowitej nieściągalności, której przypadki zostały przez ustawodawcę określone przepisami art. 28 ust, 3 ustawy. Stosownie do treści tego przepisu, całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.);

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład wyjaśnił, że w sprawie nie będzie miała zastosowania przesłanka określona w punkcie 1, a nadto z akt sprawy nie wynika, że było prowadzone postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne, wobec czego nie zachodzą przesłanki wymienione w punktach 2 i 4. Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w punkcie 3, stwierdzono, że co prawda skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, a ponadto wyrokiem Sądu Okręgowego we W. Wydział XIII Cywilny Rodzinny rozwiązano jego związek małżeński, jednakże aktualnie skarżący jest zatrudniony i z tego tytułu uzyskuje stałe dochody. Dodatkowo cały czas prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a zatem istnieje możliwość egzekwowania należności i przesłanka ta nie może mieć zastosowania.

Odnośnie przesłanki określonej w punkcie 4a wskazano, że zgodnie z art. 15 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wydanym do niej rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 27.11.2001r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2001r. Nr 137 poz. 1543) wysokość kosztów upomnienia wynosi czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki listowej. Aktualnie wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł. Zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia w rozpatrywanym przypadku, a więc nie zachodzi powyższa przesłanka.

W sprawie nie można również mówić o przesłance całkowitej nieściągalności określonej w punkcie 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. P. – P. w postępowaniu egzekucyjnym obejmującym okres od stycznia 2000 r. do czerwca 2000 r. stwierdził co prawda brak majątku, jednakże obecnie prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Ś. postępowanie egzekucyjne. Dopiero po jego przeprowadzeniu możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, tj. czy będzie to wyegzekwowanie należności, czy też umorzenie postępępowania.

Odnosząc się do przesłanki określonej w punkcie 6, wskazano, że skarżący jest zatrudniony i z tego tytułu uzyskuje stałe dochody, które plasują się na miesięcznym poziomie [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Biorąc zatem pod uwagę, że wynagrodzenie to jest wyższe od minimalnego, które zgodnie z art. 87 1 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1996r. nr 60 poz. 281 ze zm.) jest wolne od potrąceń, należy wskazać, że istnieje realna szansa, iż w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzeku

Z uwagi na brak przesłanek do umorzenia z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy Zakład zobowiązany był ustalić czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy, zgodnie z którym w uzasadnionych przypadkach, uwzględniając ważny interes osoby zobowiązanej, może umorzyć, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia w oparciu o powołany przepis określone zostały przepisami par. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przypadku zastosowania powyższych przesłanek umorzenia zaległości, ciężar ich udowodnienia spoczywa na dłużniku.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w punkcie pierwszym tj. Zakład podniósł, że skarżacy obecnie jest zatrudniony umowy o pracę i uzyskuje stałe dochody. Zobowiązny jest do płacenia alimentów na rzecz maloletniej córki w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazane wydatki gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł, i składają się na nie alimenty oraz koszt wynajmu pokoju w wysokości [...] zł. Pozostałą kwotę tj. [...] zł strona przeznacza na swoje utrzymanie. W tym stanie rzeczy, organ stwierdził, że ponoszone wydatki i uzyskiwane dochody kształtują się na podobnym poziomie. Jednocześnie podkreślono, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. W związku z tym Zakład uznał, że przesłanka znajduje zastosowanie.

Dokonując analizy zebranego materiału dowodowego stwierdzono, iż brak jest dokumentacji świadczącej, iż w stosunku do skarżącego ma zastosowanie przesłanka dotycząca poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Podkreślono dodatkowo, że skarżący podnosił co prawda, że ma problemy zdrowotne, jednakże do akt sprawy nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej, której treść wskazywałaby, że stan jego zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodów pozwalających na opłacenie powstałych zaległości. Brak zatem istnienia w przypadku przesłanki określonej w punkcie trzecim.

Odnośnie zaistnienia powyższej przesłanki, wskazano, że przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności wyposażyły Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uznanie administracyjne co ma odbicie w użytym zwrocie "mogą być umorzone". Zakres tego uznania także jest określony przez ustawę i obejmuje zakres od odmowy umorzenia w całości do umorzenia w całości lub części. Oznacza to, że Zakład może, po zbadaniu sytuacji materialnej zobowiązanego, udzielić ulgi w postaci umorzenia, ale nie ma takiego obowiązku. Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może, ale nie musi przychylić się do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie należności. Sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Dodatkowo wskazano, że że instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest płacenie składek na wszystkie ubezpieczenia w terminach i trybie przewidzianym ustawowo.

W ocenie Zakładu, sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, ponieważ z uwagi na obowiązkowy charakter tych należności płatnik zobligowany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do uregulowania ciążących na nim zaległości publicznoprawnych.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem L. G. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego – art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1998 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy zachodzi konieczność uwzględnienia upływu terminu przedawnienia oraz art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia.

Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy,, w szczególności art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7 i 77 k.p.a. oraz art. 105 k.p.a. poprzez nieumorzenie prowadzonego postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje.

Ponieważ sprawa była już przedmiotem osądu w sprawie III SA/Wr 495/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny zbadał w pierwszej kolejności, czy organ zrealizował wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 października 2010 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w sprawie nie został prawidłowy ustalony stan faktyczny sprawy, bowiem podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły dokumenty, które nie znajdowały się w aktach sprawy. Uniemożliwiło to kontrolę zaskarżonego aktu. Sąd nakazał organowi, aby ten, przy powtórnym rozpoznawaniu sprawy zgromadził wszystkie dowody stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, w tym, w szczególności układ ratalny z 1998 roku, na który powoływano się odmawiając umorzenia zaległości oraz dowody skutecznych doręczeń tytułów egzekucyjnych i zawiadomień o podejmowanych czynnościach egzekucyjnych. W ocenie Sądu dopiero przedstawienie tych dowodów pozwoliłoby na jednoznacznie stwierdzenie czy i w jakim zakresie, zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, objęte wnioskiem o ich umorzenie, uległy przedawnieniu.

Jak wynika z akt sprawy, przy ponownym rozpoznawaniu wniosku, organ zwrócił się do poszczególnych inspektoratów i wydziałów Zakładu o doręczenie wymienionych powyżej dokumentów, celem włączenia ich do akt sprawy i ustalenia czy w sprawie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek. W odpowiedzi na żądanie uzyskano: informację z Wydziału Realizacji Dochodów, że upomnienie ze wskazaniem okresów zadłużenia nie zostało skarżącemu skutecznie doręczone, co uniemożliwiło przeprowadzenie egzekucji z samochodów strony, opis przebiegu postępowania egzekucyjnego sporządzony przez pracownika Wydziału Rozliczeń Kont Płatników Składek, ze wskazaniem sposobów i dat dokonywanych doręczeń, historia egzekucji ze wskazaniem dat odbiorów tytułów wykonawczych przez zobowiązanego, notatki służbowe pracowników Zakładu opisujące dokonywane czynności w toku postępowaniu, dokumenty dotyczące aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz wyciąg z konta ubezpieczonego.

Na podstawie powyższych oświadczeń Zakład ustalił, że doszło do przedawnienia części należności (za okres od lutego do września 1999 roku) i skuteczne podejmowanie czynności egzekucyjnych odnośnie pozostałych zaległych składek.

Takie postępowanie w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie nie może zostać uznane za wykonanie wytycznych wyroku z dnia [...] r. Za niedopuszczalne uznać należy zastępowanie dowodów doręczenia tytułów wykonawczych i zawiadomień oświadczeniami pracowników organu. Jeżeli poszczególne Wydziały Zakładu dysponują potwierdzeniami odbioru, winny włączyć je do akt sprawy. Jedynie bowiem taki dowód, będzie podlegał ocenie pod kątem prawidłowości dokonania doręczenia, a tym samym będzie mógł stanowić podstawę do ustalenia stanu faktycznego.

W wyroku z dnia [...] r. Sąd wskazał, że aby decyzja w sprawie umorzenia zaległości mogła zostać prawidłowo oceniono, akta administracyjne powinny zostać uzupełnione o: dowody doręczeń 42 tytułów wykonawczych, dowód doręczenia postanowienia z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego podjętego w oparciu o powyższe tytuły, dowód skutecznego zawiadomienia o dokonaniu w dniu [...] r. zajęcia wierzytelności pieniężnej w [...], jak i zawiadomienia z [...] r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę w firmie [...], dowody doręczenia upomnienia z dnia [...] r., wpisu do rejestru zastawów skarbowych na 2 samochody należące do skarżącego i układ ratalny.

Należy wyraźnie wskazać, że żaden z wymienionych dokumentów nie został do akt włączony. Organ nie wykonał zatem w żadnym stopniu wiążących go wytycznych, podejmując kolejne rozstrzygnięcie w oparciu o oświadczenia pracowników Zakładu, bez potwierdzających je dokumentów.

Brak opisanych dowodów, stanowi niewykonanie wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia [...] r. w sprawie III [...], a więc naruszenie art. 153 p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), natomiast rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku wydano na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ wykona wytyczne zawarte w niniejszym wyroku oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r. III SA/Wr 495/10.