Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 211/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Janusz Walawski (spr.), Sędziowie WSA - Anna Mierzejewska, - Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant - Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2007 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. M. kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 złotych (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2006 r., którą to decyzją – wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – odmówiono W. M. przyznania w drodze wyjątku emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem.

W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ wskazał ponadto, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.) utraciło moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 omawianej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wśród świadczeń przewidzianych w jej art. 3 nie ma wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i choćby z tej przyczyny wykluczona jest, co do samej zasady, możliwość przyznania skarżącemu tego świadczenia. Ponadto skarżący nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat, jak również nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi W. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Działający w jego imieniu pełnomocnik zarzucił organowi naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 9 oraz 10 K.p.a. poprzez wydanie decyzji bez dokładnego przeanalizowania stanu faktycznego sprawy. Wnosząc o jej zmianę również podniósł, iż W. M. opiekuje się niepełnosprawną córką oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną, a ponadto sprawuje opiekę nad pięciorgiem pozostałych, niepełnoletnich dzieci. Nadto zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pełnomocnik skarżącego ponownie podkreślił, iż wnioskujący o świadczenie w drodze wyjątku W. M. spełnia przesłankę wynikającą z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, tj. zaistnienie szczególnych okoliczności warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a to z uwagi na konieczność sprawowania opieki zarówno nad niepełnosprawną córką oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący nie spełnia przynajmniej jednego z ww. warunków. Sąd podzielił stanowisko organu, iż skarżący nie spełnia warunku, jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zarówno stan zdrowia skarżącego oraz wiek nie uniemożliwiają podjęcie pracy.

Same okoliczności, iż skarżący opiekuje się córką wymagającą stałej opieki, jak również żoną niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz trudna sytuacja materialna, nie uzasadniają przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Zaś możliwość zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki nie może być brana pod uwagę z uwagi na fakt, iż rozporządzenie to utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 194 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zatem nie mogło stanowić podstawy prawnej przyznania skarżącej wcześniejszej emerytury.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącego, jednakże sama trudna sytuacja materialna i rodzinna nie są wystarczające do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Dodatkowo wskazać należy, iż podnoszony przez skarżącego niewątpliwie ciężki stan zdrowia jego dziecka oraz żony nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem to stan zdrowia wnioskodawcy jest brany pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy. Sąd podzielił stanowisko organu, iż świadczenie, o którym mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skierowane jest wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek, nie zaś dla osób niemogących podjąć pracy z uwagi na trudną sytuacją rodzinną.

Reasumując należy stwierdzić, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 132 ww. ustawy, orzekł jak w sentencji.