Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2211/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 2, art. 120
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Sędzia WSA Łukasz Trochym, Asesor WSA Anna Fyda-Kawula, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 lipca 2022 r. nr DNI.rn.625.97.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 lipca 2022 r., nr DNI.rn.625.97.2022, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku M. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z 1 czerwca 2022 r., nr GZ.m.625.34.2017, o umorzeniu w części postępowania administracyjnego z mocy prawa.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Orzeczeniem z 24 listopada 1948 r., nr UR/I/4/431/48 i 1/4/447/48, Urząd Wojewódzki [...] stwierdził, że nieruchomości ziemskie: [...], [...], [...] i [...] o pow. [...] ha, położone w gm. [...], pow. [...], stanowiące własność T. B. i J. R., podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13, z późn. zm.).

Decyzją z 22 kwietnia 2013 r., nr GZ.m-057-625-482/11, po rozpatrzeniu wniosku L. B., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, stwierdził nieważność powyższego orzeczenia w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność T. B. i S. z R. B., tj. nieruchomości [...] oraz [...].

Wnioskiem z 2 lutego 2017 r. (data wpływu do organu: 6 lutego 2017 r.) M. R. wystąpił o stwierdzenie nieważności pozostałej części orzeczenia z 24 listopada 1948 r. dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność S. B., tj. nieruchomości [...] i [...].

Decyzją z 1 czerwca 2022 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z 24 listopada 1948 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność S. B., tj. nieruchomości [...] i [...], zostało umorzone w całości z mocy prawa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją złożył M. R..

Decyzją z 29 lipca 2022 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z 1 czerwca 2022 r.

W ocenie organu, w decyzji pierwszej instancji prawidłowo wskazano datę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z 24 listopada 1948 r., to jest 6 lutego 2017 r. Ponadto, z akt sprawy wynika, że S. B. zmarł [...] maja 1947 r., a prawa spadkowe po nim nabyli J. z B. R. i T. B., co potwierdza postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] z [...] października 1948 r., Nr. [...]. Z treści orzeczenia [...] listopada 1948 r. wynika, że zostało ono przesłane do tych osób. Minister podniósł, że w aktach sprawy GZ.rn-057-625-482/11 znajdują się przekazane przez Archiwum Państwowe [...] [...] w [...] zwrotne potwierdzenia odbioru tego orzeczenia, z których wynika, że J. R. i T. B. odebrali je w dniu 29 listopada 1948 r.

Wobec powyższego, w ocenie organu, nie ulega wątpliwości, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 24 listopada 1948 r. został złożony po upływie ponad 30 lat od dnia jego doręczenia stronom. Oznacza to, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia podlegało umorzeniu w całości z mocy prawa w związku z wejściem w życie, z dniem 16 września 2021 r., ustawy z 11 sierpnia 2021 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Minister podniósł, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. ma moc obowiązującą i organ nie może odstąpić od jego stosowania.

Minister nie podzielił również zarzutu braku możliwości stosowania w przedmiotowej sprawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. Podkreślił, że orzekanie w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją nie należy do właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, lecz, zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji, do właściwości Trybunału Konstytucyjnego.

Za niezasadny organ odwoławczy uznał również zarzut, że zaskarżona decyzja była efektem niepodjęcia przez Ministra działań zmierzających do zakończenia postępowania przed wejściem w życie ustawy nowelizującej k.p.a. Wskazał, że skarżący był informowany o przyczynie niezałatwienia sprawy w terminie, tj. rozpatrywania przez organ spraw według kolejności wpływu. Niezależnie od tego, zdaniem organu, okoliczność ta pozostaje bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. W związku bowiem z wejściem w życie ustawy z 11 sierpnia 2021 r. wydanie innego rozstrzygnięcia, w szczególności rozstrzygnięcia merytorycznego, było niemożliwe.

W sprawie nie doszło również do zarzucanego naruszenia zasad postępowania administracyjnego. Wobec umorzenia postępowania z mocy prawa, brak było podstaw do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego, jak również do merytorycznego odniesienia się do podniesionych we wniosku argumentów dotyczących przesłanek do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 24 listopada 1948 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożył M. R. zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na jego wynik, a mianowicie:

a) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w szczególności poprzez zaniechanie wyjaśnienia wystąpienia wady rażącego naruszenia prawa oraz jakichkolwiek innych wad, które uzasadniałyby stwierdzenie nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z 24 listopada 1948 r.,

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 1 czerwca 2022 r. w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją oraz bez przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do wyjaśnienia, czy doszło do wystąpienia wady rażącego naruszenia prawa,

c) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia przedmiotowego postępowania, w sytuacji gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Trybunał Konstytucyjny, przed którym pod sygn. K 2/22 toczy się postępowanie w przedmiocie zgodności art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego,

2) przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik postępowania, a mianowicie:

a) art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie i stwierdzenie, że zostało umorzone w całości z mocy prawa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z 24 listopada 1948 r., w sytuacji gdy prawidłowe zastosowanie tych przepisów prowadziłoby do wniosku, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest z nimi niezgodny i nie może stanowić podstawy do wydania decyzji stwierdzającej, że doszło do umorzenia postępowania z mocy prawa,

b) art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie dokonania ustaleń zmierzających do wyjaśnienia, czy nieruchomości ziemskie [...] i [...], położone w gm. [...], pow. [...], podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzenie reformy rolnej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 125 §1 pkt 1 p.p.s.a. skarżący wniósł o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnięcia w sprawie prowadzonej pod sygn. K 2/22 w przedmiocie zbadania zgodności art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. - w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa: z art. 2 Konstytucji, z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 77 ust. 2 Konstytucji, z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji - przez to, że pozbawia prawnej ochrony prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.

W przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 1 czerwca 2022 r. i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), zwanej dalej "ustawą" lub ustawą z 11 sierpnia 2021 r." Zgodnie z tym przepisem, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na mocy art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.

Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi obligatoryjną przesłankę umorzenia postępowania administracyjnego.

Celem opisanego rozwiązania prawnego, na co wprost wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z 11 sierpnia 2021 r., było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Powołanym orzeczeniem Trybunał stwierdził niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W motywach powyższego orzeczenia Trybunał podniósł, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie wskazał, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście sąd konstytucyjny zaznaczył, że określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania ustawodawca powinien wziąć pod uwagę całość zasad mieszczących się w klauzuli państwa prawnego, którą przewiduje art. 2 Konstytucji RP. Z kolei odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których należy również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał dostrzegł również, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału, obowiązkiem ustawodawcy jest wręcz kształtowanie regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności. Niezbędne jest zatem, zdaniem sądu trybunalskiego, ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka zaś pozorność wystąpiłaby nie tylko wtedy gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale także wówczas gdyby ograniczenia te nie były wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę.

Wskazane wyżej przyczyny stały się podstawą przyjętego przez ustawodawcę rozwiązania prawnego, którym wprowadzono w art. 156 § 3 k.p.a. cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W konsekwencji, nie ma aktualnie możliwości zakończenia merytorycznym rozstrzygnięciem spraw o stwierdzenie nieważności będących w toku. Niemożność ta wyraźnie wynika z zawartego w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. przepisu przejściowego (art. 2 ust. 2), który zakłada umorzenie z mocy prawa wszystkich postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia, niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.

W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionuje ustaleń organu dotyczących wszczęcia postępowania nieważnościowego dotyczącego orzeczenia z 24 listopada 1948 r. po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia tego orzeczenia. Ustalenia w tym zakresie wynikają ze znajdujących się w aktach sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru tego orzeczenia (przekazanych przez Archiwum Państwowe [...] [...] w [...]), z których wynika, że J. R. i T. B. odebrali ten akt w dniu 29 listopada 1948 r., a także prezentaty wpływu na wniosku o stwierdzenie nieważności opatrzonej datą 6 lutego 2017 r. i nie budzą również wątpliwości Sądu.

Podniesiona w skardze argumentacja koncentruje się w głównej mierze na zarzucaniu przyjętym w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. rozwiązaniom prawnym sprzeczności z normami i zasadami wynikającymi z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Odnosząc się do powyższego dostrzec trzeba, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, przewidziano nie tylko w kwestionowanej nowelizacji k.p.a. Ograniczenia tego rodzaju funkcjonują również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia, co następuje odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). W systemie prawa cywilnego funkcjonuje również instytucja przedawnienia roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy też przedawnienia roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), a po 20 latach gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat.

W tym miejscu przywołać trzeba art. 31 ust. 3 Konstytucji, który przewiduje zasadę proporcjonalności. Zasada ta wymaga wyznaczenia granic ingerencji władzy publicznej w sferę wolności i praw konstytucyjnych poprzez ogólne określenie przesłanek, których spełnienie jest konieczne do wprowadzania ograniczeń praw i wolności jednostki. Wymagane jest, między innymi, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny). Konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie może również naruszać istoty danej wolności lub prawa podmiotowego. Ponadto, ograniczenia prawa i wolności jednostki mogą być przewidziane tylko wówczas gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, 29 września 2008 r., SK 52/05 oraz 28 września 2006 r., K 45/04). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego trafnie podkreśla się również, że w takim kontekście należy rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba wprowadzenia danej ochrony. Z drugiej zaś strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów, których prawa regulacją ustawową zostają ograniczone. Omawiana zasada proporcjonalności łączy się jednocześnie z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Podsumowując, opisany test proporcjonalności polega na ocenie czy dane ograniczenia (w omawianej sytuacji: czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, a także czy jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Zdaniem sądu w składzie orzekającym, sporna regulacja, którą ograniczono w czasie możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji, była niezbędna, a jej wprowadzenie jest skutkiem powołanego już wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. Regulacja ta doprowadziła również do zamierzonych i wprost wskazanych w wyroku Trybunału rezultatów. Jej wynikiem jest bowiem ograniczenie w czasie możliwości eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Służy również ochronie interesu publicznego, w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły prawa, przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to, z uwagi na upływ terminów zasiedzenia, i tak by nastąpiło. Ponadto, sporna regulacja nie stanowi nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez okres trzydziestu lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji lub postanowienia. Ten okres czasu uznać trzeba za wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania aktu administracyjnego z obrotu prawnego. Jeżeli zatem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to musi liczyć się z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiony. Trzydziestoletni okres przedawnienia w odniesieniu do orzekania o wadach nieważności decyzji gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych wiele lat temu. Jak już przy tym wyżej podkreślono, jest to termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 Kodeksu cywilnego).

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnych przeważa nad eksponowaną w skardze zasadą rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności skargi pozostaje również to, że co najmniej od daty wydania przez Trybunał Konstytucyjny powołanego wyroku każdy, a więc również skarżący, powinien liczyć się z tym, że ustawodawca to orzeczenie wykona i uchwali regulacje ograniczające w czasie możliwość wzruszania decyzji w trybie nadzwyczajnym. Na tym polega m.in. zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zasada ta powinna być rozumiana w ten sposób, że po tak długim okresie czasu organy nie będą mogły podważać decyzji ostatecznych. Zasada zaufania do prawa opiera się bowiem na pewności prawa i przewidywalnym działaniu organów państwa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z 24 listopada 1948 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność S. B. (nieruchomości [...] i [...]) skarżący złożył dopiero po upływie prawie dwóch lat od wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r. i jednocześnie po upływie 67 lat od wydania kwestionowanego orzeczenia z 1948 r. Skarżący musiał zatem (a przynajmniej powinien) liczyć się z tym, że efektywność takiego działania może być zagrożona.

Sam natomiast art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. nie narusza konstytucyjnie chronionej własności. W szczególności nie pozbawia on jednostki przynależnego jej prawa majątkowego (w ujęciu materialnym), a wyłącznie uprawnienia procesowego (prawa do uzyskania decyzji ostatecznej rozstrzygającej o zasadności wniosku tej jednostki). Innymi słowy, to że skarżący domagał się stwierdzenia w części nieważności orzeczenia z 24 listopada 1948 r. nie oznacza jeszcze, że organy, w świetle zasady legalizmu określonej w art. 6 k.p.a., wydałyby rozstrzygnięcie zgodne z jego wnioskiem. Zwrócić trzeba też uwagę na surowe wymagania, jakie są formułowane w orzecznictwie sądów administracyjnych co do możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a także zasadę domniemania legalności decyzji ostatecznej (art. 16 k.p.a.).

Z podanych wyżej przyczyn niezasadne okazały się formułowane w skardze zarzuty naruszenia art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Prawidłowości zaskarżonej decyzji nie zdołały również podważyć podniesione w skardze zarzuty dotyczące niewyjaśnienia przez organy wystąpienia w niniejszej sprawie wady rażącego naruszenia prawa uzasadniającej stwierdzenie nieważności orzeczenia z 24 listopada 1948 r. we wnioskowanej części. Ocena tych zagadnień pozostaje bowiem poza zakresem niniejszej sprawy, która dotyczy wyłącznie oceny prawidłowości umorzenia postępowania nieważnościowego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r.

Za niezasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd podziela ocenę organu odwoławczego, że zawisłego przed Trybunałem na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich postępowania nie można uznać za zagadnienie wstępne w rozumieniu powołanego przepisu. W sytuacji bowiem gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. regulacja jest niezgodna ze wskazanymi wyżej wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas dojdzie do aktualizacji ewentualnej możliwości żądania wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego przez stronę w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a k.p.a.). Z tych samych powodów Sąd nie uwzględnił zawartego w skardze wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania przed sądem administracyjnym w oparciu o art. 125 § 1 p.p.s.a.

Podsumowując, wobec upływu ponad 30 lat od daty doręczenia kwestionowanego orzeczenia z 24 listopada 1948 r. do dnia złożenia wniosku inicjującego postępowanie o stwierdzenie w części jego nieważności zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia przedmiotowego postępowania. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy z 11 września 2021 r., co miało miejsce w dniu 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdziła.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 powołanej ustawy.