Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 12/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1 pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi B. P. i J. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 października 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-38/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenie prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B. P. i J. H. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2021 r., [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: "kpa", w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), dalej: "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania B. P. i J. H., dalej "Skarżące", od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r., znak: [...] odmawiającej Im potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we L., utrzymano tę decyzję w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Skarżące 25 października 2005 r. złożyły wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we L. o powierzchni [...]m2.

Wojewoda [...], na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 104 kpa, decyzją z dnia [...].12.2016 r., znak: [...] odmówił Skarżącym prawa do rekompensaty.

Decyzją z dnia [...].05.2017 r., znak: [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r., znak: [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji powinien przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalić kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości przed wybuchem II Wojny Światowej oraz czy strony postępowania posiadają obywatelstwo polskie. Wojewoda [...] pismami z dnia 09.01.2018 r" znak: [...] ([...]) ([...]) wystąpił do Konsulatu Generalnego RP we L., do Archiwum Państwowego we W., do Archiwum Akt Nowych w W. celem uzyskania dokumentów dotyczących opisu mienia pozostawionego przez E. K. we L. W odpowiedzi Archiwum Państwowe we W. oraz Archiwum Akt Nowych w W. poinformowały, że w ich zasobach archiwalnych nie odnaleziono dokumentów dotyczących mienia pozostawionego przez E. K. we L.(k. 96, 98). Natomiast Konsulat Generalny RP we L. przy piśmie z 12 marca 2018 r., znak: [...] przesłał w załączeniu dokument w języku obcym otrzymany z urzędu ukraińskiego.

Z akt sprawy wynika, że E. K. była przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielką parceli gruntowej położonej we L. o powierzchni [...] m2 (odpis kontraktu kupna sprzedaży z dnia [...] października 1932 r., odpis arkusza posiadłości z dnia [...].03.1935 r.). Ponadto z akt sprawy wynika, że E. K. przybyła na obecne terytorium R.P. 3 czerwca 1946 r. (odpis karty ewakuacyjnej z dnia [...].06.1946 r., pismo Archiwum Państwowego we W. z dnia [...].10.2005 r., znak: [...]- "Imienne wykazy repatriantów i przesiedlonych W. ul. [...]).

W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających posiadanie przez E. K. obywatelstwa polskiego i miejsca zamieszkania przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP, a także pozostawienia przez Nią nieruchomości gruntowej położonej we L. (brak opisu mienia pozostawionego lub orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego).

Organ wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.: "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

aj art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;".

E. K. była właścicielką nieruchomości położonej we L. w 1932 r. i w 1932 r. zamieszkiwała we L., natomiast z arkusza posiadłości gruntowej z 1935r. w miejscu gdzie powinno być wpisane miejsce zamieszkania posiadacza - brak wpisu. Zatem dokument ten nie świadczy o tym, gdzie przed wybuchem II Wojny Światowej zamieszkiwała Pani E. K. Ponadto z dokumentów świadczących o posiadaniu przez Panią E. K. prawa własności nieruchomości położonej we L., wynika, że na w/w nieruchomości nie znajdowały się żadne zabudowania. Biorąc zatem powyższe pod uwagę na terenie w/w nieruchomości Pani E. K. nie mogła mieć miejsca zamieszkania. Zatem w ocenie organu Strony nie udowodniły, że E. K. przed wybuchem II Wojny Światowej zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wprawdzie z pozostałych dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy wynika, że E. K. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej (odpis karty ewakuacyjnej z dnia [...].06.1946 r.), jednakże dokument ten wydany w 1946 r., nie świadczy o tym, że przed wybuchem II Wojny Światowej w 1939 r. Pani E. K. zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Biorąc pod uwagę fakt, iż Pani E. K. repatriowała się z byłego terytorium RP na obecne terytorium RP w 1946 r., można byłoby domniemywać, że przed wybuchem II Wojny Światowej zamieszkiwała na byłym terytorium RP. Należy jednak stwierdzić, iż Strony postępowania, pomimo wezwań organu odwoławczego, nie przedłożyły dowodów świadczących o zamieszkiwaniu przez Panią E. K. przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP.

Zatem w ocenie organu II instancji Strony postępowania nie udowodniły przesłanek określonych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania. Zasada ta znajduje również zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika Strony, dotyczących naruszenia przez organ I instancji art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa w związku z art. 76 § 1 kpa, w związku z ustaleniami organu I instancji dotyczącymi nieposiadania przez E. K. prawa własności nieruchomości położonej we L. przed wybuchem II Wojny Światowej, organ uznał je za zasadne. Z materiału dowodowego wynika, że E. K. była przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielką nieruchomości położonej we L. Jednakże zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., Strony muszą udowodnić, że przedwojenny właściciel nieruchomości, w tym przypadku Pani E. K. łącznie spełniła wszystkie przesłanki określone w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Strony nie udowodniły, że E. miała przed wybuchem II Wojny Światowej miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Zatem poczynione przez organ odwoławczy ustalenia dotyczące posiadania przez Nią przed wybuchem II Wojny Światowej własności nieruchomości położonej we L., wobec nie spełnienia pozostałych wymogów określonych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie mają wpływu na wynik postępowania w przedmiotowej sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodły skarżące wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją poprzedzającą i zwrot kosztów postępowania.

Zarzuciły jej:

a. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

art. 2 ust. 1 a, b i c ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 ustawy i ustalenie, że Strony postępowania nie udowodniły przesłanek określonych w art. 2 ww. ustawy tj. faktu, że E. K. posiadała obywatelstwo polskie" i miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed wybuchem II Wojny Światowej, podczas gdy wraz z wejściem w życie w dniu 27 lutego 2014r. ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, (Dz.U. z 2014r" poz. 195), została wyeliminowana czasowa cezura zamieszkiwania, a zatem ustawodawca zrezygnował z przesłanki zamieszkiwania dokładnie w dniu 1 IX 1939r., na byłym terytorium RP. Wystarczy zatem, aby uprawniony mieszkał na tych terenach przez jakiś bliżej nieokreślony czas przed tą datą; Co więcej zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych dla ustalenia, że dana osoba miała miejsce zamieszkania na danym terenie wystarczającym jest stwierdzenie, że dana osoba posiadała na tzw. kresach wschodnich II RP "majętność", z którą zachowywała związek polegający za zamiarze stałego lub choćby czasowego w niej przebywania i który to związek został przerwany przez zdarzenia, o których mowa w art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Fakt zaś posiadania przez E. K. prawa własności nieruchomości, jak również fakt pozostawienia nieruchomości i opuszczenia byłego terytorium Polski z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej został przez organ II stopnia potwierdzony i uznany za udowodniony w toku postępowania odwoławczego;

art. 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) w zw. z art. 76 § 1 k.p.a., polegające na nieuznaniu za dowód na okoliczność posiadania przez E. K. obywatelstwa polskiego i miejsca zamieszkania na terytorium byłej RP, dokumentów urzędowych w postaci poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii kontraktu kupna i sprzedaży z dnia [...] maja 1932r. oraz poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii odpisu arkusza posiadłości gruntowej z dnia [...] marca 1935 r., jak również karty ewakuacyjnej z dnia [...] czerwca 1946 r. oraz kopii aktu zgonu i przyjmując, że ww. dokumenty nie potwierdzają okoliczności jw., podczas gdy powyższe dokumenty są dokumentami urzędowymi, a z powyższych dokumentów wynika bezspornie, iż nieprzerwanie, w tym w okresie od dnia nabycia nieruchomości do dnia repatriacji była obywatelem Polskim zamieszkującym we L., a zatem również przed wybuchem wojny, na dzień wybuchu wojny (01.09.1939r.);

b. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty, na rzecz Stron spełniających wymogi z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., przy jednoczesnym uznaniu zarzutów odwołania za zasadne w zakresie błędnego ustalenia przez organ I stopnia nieposiadania przez E. K. prawa własności nieruchomości położonej we L. przed wybuchem II Wojny Światowej, co jak wynika z treści decyzji z dnia [...].03.2021 r. było jedyną podstawa wydania przez Organ I stopnia decyzji odmawiającej. Organ II stopnia wychodząc poza granice zaskarżenia uznał, że poczynione przez niego ustalenia nie mają wpływu na wynik postępowania wobec niespełnienia przez E. K. pozostałych wymogów określonych w art. 2 ustawy (które z kolei nigdy nie były kwestionowane przez Organ I stopnia); Tymczasem Organ II stopnia przyjmując za zasadne zarzuty odwołania powinien stosownie do art. 138 §1 pkt 2 uchylić zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy wydając postanowienie, w którym zostanie potwierdzone, że J. H. i B. P. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej;

art. 6, art. 7, art 8 w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę wiarygodności środków dowodowych i mocy dowodowej dokumentów urzędowych w postaci poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii kontraktu kupna i sprzedaży z dnia [...] maja 1932r" poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii odpisu arkusza posiadłości gruntowej z dnia [...] marca 1935r., karty ewakuacyjnej z [...] czerwca 1946r. oraz kopii aktu zgonu, w odniesieniu do kwestii miejsca zamieszkania oraz posiadania obywatelstwa polskiego przez E. K. przed wybuchem II Wojny Światowej, pomimo uznania w uzasadnieniu decyzji przez organ II instancji, iż dowody te świadczą o przysługującym prawie własności do nieruchomości we L.;

art. 7, art. 8 w zw. z art. 76 §1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewy- czerpującym i niedokładnym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie dokonanej z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, a w szczególności błędne uznanie, że w toku postępowania nie udowodniono, iż E. K. była przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelką polską, a także by miała przed wybuchem II Wojny Światowej miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP, podczas gdy w toku postępowania przed organem I stopnia spełnienie powyższych przesłanek nie budziło wątpliwości i przez okres 15 lat trwania postępowania Organ I stopnia nigdy nie wzywał ani Stron ani ich pełnomocnika do przedłożenia innych, dodatkowych dokumentów, które miałyby wykazać fakt posiadania przez E. K. obywatelstwa polskiego oraz miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP przed wybuchem II Wojny Światowej. Tym samym należy uznać, że Wojewoda [...] uważał spełnienie ww. przesłanek za bezsporne;

art. 7, art. 8 w zw. z art. 75 §1, 76 §1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym i niedokładnym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, dokonanej z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej oraz sprzecznej z zasadami logiki, a w szczególności:

nieprawidłowe ustalenie, że w toku postępowania nie udowodniono, że E. K. posiadała obywatelstwo polskie przed wybuchem II wojny Światowej, jak również, że zamieszkiwała na byłym terytorium RP przed wybuchem II Wojny Światowej, podczas gdy ten fakt wynika wprost zarówno z dokumentów zebranych, jak również dokumentów złożonych w toku postępowania odwoławczego;

organ nie wziął pod uwagę treści aktu zgonu zgodnie z którym E. K. (z domu M.) urodziła się w dniu [...].02.1904r. w [...], które po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w okresie 1918-1939 znajdowały się w województwie l.; organ nie wziął pod uwagę zasad i sposobów nabywania obywatelstwa polskiego na podstawie ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, a także Traktatu pokoju między Głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską podpisany w Wersalu w dniu 28 VI 1919r., zgodnie z którymi do uznania obywatelstwa polskiego z mocy samego prawa przyjmowano przesłankę zamieszkania przy ocenie faktu posiadania obywatelstwa nie wzięto pod uwagę kontraktu kupna sprzedaży w formie aktu notarialnego, i nie wyciągnięto z jego treści prawidłowych wniosków. W treści ww. aktu notarialnego brak jest klauzuli potwierdzającej zgodę na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca, co z kolei pozwala wnioskować, że nieruchomość nabył obywatel polski; Ponadto nie wzięto pod uwagę faktu, że E. K. była ona żoną J. K., za którego w 1928r. wyszła za mąż, co z kolei oznacza, że nawet w sytuacji gdyby nie była obywatelem polskim, to poprzez fakt zaślubin automatycznie nabywałaby obywatelstwo polskie; organ II stopnia pominął okoliczność, iż w sytuacji gdyby organ I instancji miał wątpliwości w zakresie obywatelstwa E. K., jako organ właściwy sam przeprowadziłby odrębne postępowanie o potwierdzenie obywatelstwa polskiego stosownie do ustawy z dnia 02.04.2009r. obywatelstwie polskim (w szczególności art. 55 i 57) lub też wezwałby strony do przeprowadzenia takiego postępowania;

pominięcie okoliczności, że w kontrakcie kupna i sprzedaży z 1932r. wprost wskazano, że Pani E. K. zamieszkiwała we L. ul. [...] i pod tym adresem mieszkała wraz z mężem oraz córkami zarówno do czasu wybuchu II Wojny Światowej, w okresie wojny, aż do czasu przesiedlenia do W. w 1946 r.; organ II instancji przyjął, że w związku z brakiem zabudowań na nieruchomości położonej we L. w gminie katastralnej Z., E. K. nie mogła mieć tam miejsca zamieszkania; tymczasem jak wskazano E. K. miała miejsce zamieszkania we L. ul. [...], natomiast ww. działkę budowlana zakupiła w celu budowy domu. Przed wybuchem wojny E. K. zgromadziła materiał budowlany i rozpoczęła budowę domu na tych działkach, co dodatkowo świadczy o tym, że E. K. przebywała we L. z zamiarem stałego pobytu, a więc było to jej miejsce zamieszkania: pominięto treść w karcie ewakuacyjnej wydanej przez Głównego Pełnomocnika Tymczasowego Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej w której jasno wskazano, iż E. K. posiada obywatelstwa polskiego. Ponadto z jej treści wynika, że ewakuacja następuje z terytorium Ukraińskiej SSR (przed wojną południowo-wschodnich terenów II RP) i dotyczy obywateli polskich. Z samego zatem faktu "zakwalifikowania" do przesiedlenia (ewakuacji) z terenów byłej Rzeczypospolitej należy wnioskować, iż E. K. była obywatelem polskim zamieszkałym na ww. terenie;

organ II stopnia nie miał na uwadze specyfiki sytuacji Zabużan okoliczności, w jakich opuszczali swoje nieruchomości. To w większości jeszcze czas wojny i wkroczenia wojsk Armii Czerwonej na terytorium dawnej Rzeczypospolitej Polski. Trudno oczekiwać od ówczesnych właścicieli, aby gromadzili przed ucieczka wszelkie dokumenty dotyczące kwestii obywatelstwa, zamieszkania oraz majątku (nieruchomości) i to z datą z tego okresu;

pominięto okoliczność, iż brak jest jakiegokolwiek przeciwdowodu (dowodu podważającego) wskazującego, iż E. K. kiedykolwiek utraciła bądź zrzekła się obywatelstwa polskiego, jak również, iż zamieszkiwałaby w tym okresie w innym miejscu tj. poza granicami byłego terytorium RP; Należy zatem przyjąć powyższe okoliczności za udowodnione przez Stronę w takim zakresie, jak wynika to z przedstawionych dokumentów;

całkowicie pominięto oświadczenia Stron postępowania, które wskazały, iż E. K. posiadała obywatelstwo polskie, jak również zamieszkiwała na byłym terytorium RP w dniu wybuchu II Wojny Światowej; Tymczasem oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie sq oczywiście sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu;

zinterpretowanie występujących zdaniem organu wqtpliwości co do stanu faktycznego i prawnego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony oraz zasady rozstrzygania wszelkich wątpliwości na korzyść strony, a w rezultacie doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia;

organ poza zobowiązaniem skarżących do przedłożenia dodatkowych dokumentów, nie wskazując dokładnie jakie miałyby być to dokumenty, jak również nie podjqł w tym zakresie jakiejkolwiek własnej inicjatywy dowodowej. .

c. niezależnie od powyższych argumentów, zaskarżonej decyzji zarzucaono naruszenie przepisów postępowania:

art. 12 § 1 kpa w zw. z art. 35 § 1 kpa zgodnie z którymi organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia oraz obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, podczas gdy od momentu złożenia wniosku przez Skarżące minęło 16 lat. Analiza akt postępowania i dotychczasowe działanie organów (a raczej jego brak) w żaden sposób nie usprawiedliwiają tak długo trwającego postępowania, co więcej kolejne negatywne decyzje skutkuję tym, że uniemożliwiane jest uzyskanie przez Strony należnej im rekompensaty. Postępowanie organu sprawiało wręcz wrażenie, iż liczy- majqc na uwadze podeszły wiek Wnioskodawczyń, iż nie doczekają się one rozstrzygnięcia sprawy. Organ II instancji w żaden zaś sposób nie odniósł się do powyższej okoliczności, jak również w żaden sposób nie uwzględnił tego przy rozpatrywaniu odwołania;

art. 2, art. 5, at. 7, art. 31 oraz art. 64 ustawy z dnia z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych urzeczywistniających zasady sprawiedliwości, zapewnienia praw człowieka i obywatela, działania na podstawie i w granicach prawa oraz zakazu ograniczenia praw, skutkujące uniemożliwieniem uzyskania przez spadkobierców potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe doprowadziłoby do wydania orzeczenia naruszającego w sposób oczywisty konstytucyjną zasadę prawa do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "Ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W ocenie Sądu organ rozpoznający sprawę dopuścił się naruszenia art. 7, 77 § 1, 76 § 1, 80 kpa w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. w zakresie w jakim uznał, że poprzedniczka prawna Skarżących nie posiadała obywatelstwa polskiego i nie opuściła terytorium byłej R.P na skutek II wojny światowej.

Oczywiście najprostszym dowodem na wykazanie obywatelstwa byłoby zaświadczenie o posiadaniu obywatelstwa wydanego przez właściwego Wojewodę. Nie oznacza to jednak, że tylko takiego rodzaju dowód może świadczyć o tym obywatelstwie. Skarżące przedstawiły postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku po E. K. wydane przez sąd polski. Jest to dokument urzędowy i korzysta z domniemania zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 1108 § 1 kodeksu postępowania cywilnego do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z analizy dokumentów przedstawionych przez Skarżące nie wykazano aby powodem wydania postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku był fakt Jej zamieszkiwania na terenie Polski (aby miała tu majątek). Poza tym repatriacją były objęte wyłącznie osoby o obywatelstwie polskim a karta ewakuacyjna potwierdza, że osoby repatriowane przemieszczały się z terenu byłego Państwa Polskiego – L., w granice Polski powojennej (do W.) i tam też zamieszkały. Mają przy tym rację Skarżące, że fakt, iż od ponad 10 lat organ nigdy nie kwestionował Jej obywatelstwa świadczy o tym, że uznawał tę okoliczność za udowodnioną. Co do kwestii ewentualnego nabycia obywatelstwa po mężu na podstawie przepisów ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (D.U. 1920, poz. 44), to co do zasady Skarżące mają rację, że obywatelstwo nabywało się poprzez zamążpójcie, z mocy art. 4 pkt 3 tej ustawy, to jednak w tej sprawie Skarżące nie wykazały jakie było obywatelstwo męża. Z drugiej jednak strony, organ mając na względzie tzw. słuszny interes obywatela i zasadę z art. 7 kpa, skoro uważał, że okoliczność ta powinna być udowodniona, powinien wezwać strony do złożenia stosownego dowodu na tę okoliczność. Skoro tego nie uczynił, strona miała prawo przypuszczać, że okoliczność ta jest uznana przez organ nie kwestionowana. Mimo, że w sprawach zabużańskich inicjatywa dowodowa spoczywa na stronach zainteresowanych to strona ta nie może domyślać się jakie konkretnie dokumenty powinna przedstawić które "zadowolą" organ. Wskazać przy tym należy, że z innych dowodów takich jak dokumenty w postaci dowodu osobistego wynika, że córka E. K. J. H. - była obywatelem polskim – a to nabywa się po ojcu lub matce. Zresztą nieaktualny już dowód osobisty wprost o tym stanowi. Fakt, że przedstawiono dowód osobisty nieważny (który utracił moc) nie zmienia oceny, że w czasie kiedy był ważny potwierdzał to obywatelstwo.

Z tych względów Sąd uznał, że obywatelstwo polskie poprzedniczki prawnej Skarżących udowodnione.

Co do kolejnej kwestii posiadania majątku na terytorium byłej Polski organ w uzasadnieniu decyzji zawarł sprzeczne tezy: na str. 5 in fine decyzji przyznał, że taki majątek pozostawiła. Na str. 6 w pierwszym nowym zdaniu stwierdził, że nie wykazano aby pozostawiła mienie (brak opisu mienia pozostawionego lub orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego). W takiej sytuacji trudno stwierdzić jakie było rzeczywiste stanowisko organu. Zdaniem Sądu przedstawiony przez Skarżące akt kupna z 1932 r. jasno wskazuje, że nabyła nieruchomość we L., i tam mieszkała przy ulicy [...].

Sąd nie podziela przy tym koncepcji, że obowiązkiem osoby domagającej się przyznania prawa do rekompensaty jest złożenie dokumentu nabycia na 1939 r. Skoro bowiem dana osoby kupiła nieruchomość i na tę okoliczność przedstawia dowód w postacie umowy sprzedaży to organ, który zaprzecza temu powinien to wykazać. Dowód w postaci umowy nabycia majątku jest jeden. Takiej umowy nie można potwierdzić na inną późniejszą datę, za wyjątkiem sytuacji w której mamy do czynienia z księgami hipotecznymi na podstawie których możliwe jest wydanie zaświadczenia o stanie własności na daną datę. Tu natomiast takiej księgi nie było a przynajmniej nic takiego nie wynika z aktu nabycia ani innych dokumentów znajdujących się w aktach. Dlatego, zdaniem Sądu, i ta okoliczność została udowodniona. Bez jakiegokolwiek znaczenia jest, że nieruchomość nie była zabudowana. Jak wynikało z aktu nabycia wskazany był tam adres zamieszkania nabywczyni [...] i nie był to adres nabywanej nieruchomości gdyż ta została określona przez nazwę i numer parceli.

Kolejna kwestia – zamieszkiwania poprzedniczki prawnej Skarżących na terytorium R.P. Organ uznał i tę okoliczność za nie udowodnioną przy jednoczesnym stwierdzeniu, że z dokumentów wynika, że E. K. opuściła byłe terytorium R.P. z przyczyn związanych z II wojną światową (ostatnie zdanie na str. 6 uzasadnienia). Mało tego, w kolejnym zdaniu organ domniemuje, że przed wybuchem II wojny światowej zamieszkiwała Ona na byłym terytorium RP. Z jakich zatem powodów w ostatecznej konstatacji organ stwierdził, że przesłanka ta nie została udowodniona – nie wiadomo.

Z aktu nabycia wynikało, że E. K. mieszkała we L. przy ulicy [...]. Następnie z karty ewakuacyjnej – że wraz z rodziną przemieściła się na tereny obecnej Polski ze L. i to z powodów związanych ze skutkami II wojny światowej. Skoro tak, to oczywistym jest że E. K. spełniła przesłanki z art. 2 tiret ustawy zabużańskiej – "przesłanka opuszczenia".

W ocenie Sądu dokonana przez organ ocena dowodów była zatem dowolna. Organ nie posłużył się przy tym zasadami wnioskowania. Na gruncie każdej procedury w tym administracyjnej organ ustalając stan faktyczny ma obowiązek ocenić wszystkie dowody i wyprowadzić z nich logiczny i uzasadniony wniosek. Takiego rozumowania organ nie przeprowadził a uzasadnienie decyzji zawiera wewnętrzne sprzeczności o których była mowa wyżej.

Sumując, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na gruncie rozpoznawanej sprawy udowodnione zostało: polskie obywatelstwo E. K., fakt pozostawienia przez nią majątku na terytorium byłej R.P. oraz fakt zamieszkiwania na byłym terytorium R.P: przed jego opuszczeniem.

Do wyjaśnienia zatem pozostała kwestia rozmiaru pozostawionego majątku – czym organ jak do tej pory się nie zajmował. Sąd zwraca przy tym uwagę, że w przypadku wątpliwości co do rozmiaru pozostawionego mienia – organ powinien zwrócić się do Skarżących o dowody na tę okoliczność ze wskazaniem jakiego rodzaju dowodów oczekuje. W przeciwnym wypadku dojdzie do takiej samej sytuacji jaka miała miejsce w przypadku wykazywania obywatelstwa – strona nie wiedziała, że przedłożone przez nią dokumenty nie są wystarczające. Sąd stoi na stanowisku, że komunikaty kierowane do strony mają być jasne i nie budzące wątpliwości co do zakresu żądania organu. Ogólny charakter wezwania do wykazania dowodami określonych okoliczności może mieć, a nie powinien, negatywny skutek dla strony. Obowiązek taki wynika z wyrażonej w art. 8 kpa zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na uwadze wskazaną wyżej ocenę dowodów oceni czy została spełniona przesłanka pozostawienia konkretnego mienia poza granicami Polski.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205§ 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U. 2016, poz. 1667 ze zm.).