Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 344/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 145 § 1 pkt. 5, art. 156 § 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: st. asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Województwa [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 911/15 w sprawie ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Województwa [...] kwotę 1220 (tysiąc dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 911/15 oddalił skargę Województwa [...] na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., działając na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872 ze zm.), przekazał na rzecz Województwa [...] mienie Skarbu Państwa stanowiące prawo własności nieruchomości zabudowanej, położonej w O. przy ul. N., w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...] o pow. 848 m2, nr [...] o pow. 8[...] m2, nr [...] o pow. 1035 m2, nr [...] o pow.1025 m2, nr [...] o pow. 1156 m2, nr [...] o pow. 762 m2, nr [...] o pow. 760 m2, nr [...] o pow. 757 m2, nr [...] o pow. 1434 m2, nr [...] o pow. 964 m2, nr [...] o pow. 956 m2, nr [...] o pow. 961 m2. Decyzja niniejsza stała się ostateczna.

Wnioskiem z dnia 18 września 2012 r. A. R. (następca prawny J. K.) wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji w zakresie dotyczącym części nieruchomości oznaczonej dawnym numerem ewidencyjnym [...] i [...].

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. w części stwierdzającej nabycie przez Województwo [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości zabudowanej, położonej w O. odpowiadającej działkom oznaczonym wg dawnej numeracji nr [...], [...], [...] i [...] z okręgu [...]. W wyniku wniosku Województwa [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2105/13 uchylił decyzje Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2013 r. oraz [...] czerwca 2013 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. w części stwierdzającej nabycie przez Województwo [...] mienia Skarbu Państwa stanowiącego prawo własności nieruchomości zabudowanej, położonej w O. przy ul. N., w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...] o pow. 848 m2, oraz nr [...] o pow. 8[...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...].

Województwo [...] wystąpiło z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w konsekwencji czego Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2015 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest działka hipoteczna nr [...] objęta KW "M." odpowiadająca działce oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] obręb [...] oraz działka oznaczona numerem ewidencyjnym [...] obręb [...] odpowiadająca dawnej działce hipotecznej nr [...] objęta KW "M.". W dniu komunalizacji w obrocie prawnym znajdowało się postanowienie Sądu Powiatowego w O. Wydział Cywilny z dnia [...] marca 1963 r., sygn. akt [...], z którego wynikało, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie m.in. własność nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] i [...] z okręgu [...], ozn. hip., "M.". Stan powyższy potwierdzały stosowne rejestry. Jednakże, jak podniósł Minister, Sąd Rejonowy w O. Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...] czerwca 1994 r., sygn. akt [...], na wniosek W. R. (następcy prawnego J. K.), wznowił postępowanie zakończone ww. postanowieniem z dnia [...] marca 1963 r., w części dotyczącej działek nr [...], [...], [...] i [...] z okręgu [...] o łącznej powierzchni 4.074,4 m2 objętej wykazem hipotecznym nieruchomości "M." i oddalił wniosek Skarbu Państwa w przedmiocie zasiedzenia spornych nieruchomości. Postanowienie to stało się prawomocne i wykonalne oraz wywołało skutek ex tunc (z mocą wsteczną). Wobec czego - zdaniem Ministra - nieruchomości wymienione w postanowieniu Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 1994 r. nie były własnością Skarbu Państwa ani na dzień 1 stycznia 1999 r., ani w dniu wydawania kontrolowanej decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. Ponadto, odnosząc się do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, organ odwoławczy wskazał, że kwestia nieujawnienia przez A. R. powyższego stanu prawnego w księdze wieczystej nie wpływa na ocenę decyzji komunalizacyjnej w niniejszym postępowaniu podobnie jak i kwestia ponoszenia kosztów przez Województwo [...] związanych ze spornymi działkami. Jednocześnie, zdaniem Ministra (wbrew twierdzeniom Województwa [...]) wydanie przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., w części stwierdzającej nabycie przez Województwo [...] mienia Skarbu Państwa stanowiącego prawo własności nieruchomości zabudowanej, położonej w O. przy ul. N., w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...] o pow. 848 m2, oraz nr [...] o pow. 8[...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] - nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ odwoławczy podkreślił, że nieodwracalność skutków prawnych związana jest z niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego poprzez działanie organu administracyjnego w formie nadzoru i dotyczy to np. sytuacji gdy przedmiot postępowania przestał istnieć lub wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa - a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszym postępowaniu.

Ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję organu odwoławczego wystąpiło Województwo [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono: naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, 8, 11, 12, 16, 76, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez błędne uznanie, że skarżący nie spełnił wymogów określonych tym przepisem i w konsekwencji błędne uznanie, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. była obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Województwo [...] w momencie przejmowania uprawnień organów administracji rządowej przejęło nieruchomość, na której znajdował się pawilon szpitalny, a wcześniej był to pawilon Sanatorium [...] w O. Województwo, składając wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. zbadało czy przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Z wypisu z rejestru gruntów i budynków oraz wyrysu z mapy ewidencyjnej wynikało, że w 2004 r. właścicielem spornych działek był Skarb Państwa a nieruchomość pozostawała w użytkowaniu [...] w O. Skarb Państwa został wpisany jako właściciel na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w O. Wydział Cywilny z dnia [...] marca 1963 r., sygn. akt [...]. Po wydaniu decyzji komunalizacyjnej w 2004 r. Województwo [...] ujawniło swoje prawo własności do przedmiotowej nieruchomości w ewidencji gruntów i budynków. Ponadto, zawiadomieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 3 stycznia 2006 r. Województwo [...] zostało poinformowane o założeniu księgi wieczystej nr [...] dla działek [...] i [...]. Jednocześnie, wydana decyzja na rzecz Województwa [...] poniosła za sobą z mocy prawa skutki prawne. Województwo [...] będąc bowiem w przekonaniu do swoich praw jako właściciel przeprowadziło w 2005 r. remont pawilonu szpitalnego znajdującego się na działkach nr [...] i [...] oraz zaadaptowało go na lokale mieszkalne. Do odnowionego budynku przeniesiono lokatorów z budynku nadającego się do rozbiórki przy ul. B., który nie spełniał warunków mieszkaniowych. Najemcami lokali byli głównie pracownicy Szpitala. Województwo [...] nabywając sporne ruchomości na podstawie decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] sierpnia 2004 r. działało w dobrej wierze i zarządzało przedmiotową nieruchomością jak właściciel ponosząc przy tym wysokie nakłady pieniężne na remont budynku, płacąc podatek od nieruchomości oraz ponosząc koszty utrzymania ruchomości nie dopuszczając w ten sposób do zniszczenia i obniżenia wartości przedmiotowej ruchomości. Ponadto, ponownie podniesiono, że Minister Skarbu Państwa niesłusznie wskazał, iż kwestia nieujawnienia przez A. R. swojego prawa w księdze wieczystej nie wpływa na analizę stanu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji w pierwszej kolejności podniósł, że sprawa, której dotyczy postępowanie była już przedmiotem oceny sądowej, albowiem wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2105/13 WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r. uchylającą decyzję tego organu z dnia [...] lutego 2013 r. oraz odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd zalecił, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Skarbu Państwa zbadał jakim aktualnym działkom ewidencyjnym odpowiadają dawne działki nr nr: [...], [...], [...], [...] i [...] z okręgu [...] nieruchomości hipotecznej "M." oraz ustalił czy są one tożsame, a jeśli tak to w jakiej części z nieruchomością objętą decyzją Wojewody z dnia [...] sierpnia 2004 r. I tak, Minister Skarbu Państwa ustalił, że w zmodernizowanej ewidencji gruntów działki hipoteczne oznaczone nr [...] i [...] objęte KW "M." zostały oznaczone odpowiednio numerem ewidencyjnym [...] i [...] obręb [...], co potwierdza pismo Starosty Powiatu O. z dnia 18 marca 2014 r., nr [...]. Dla przedmiotowej nieruchomości oznaczonej ww. numerami ewidencyjnymi prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Następnie Sąd I instancji przytoczył treść art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Podał, że bezsporne jest w przedmiotowej sprawie, iż postanowieniem z dnia [...] czerwca 1994 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w O. Wydział Cywilny na wniosek W. R. (następcy prawnego J. K.) wznowił postępowanie zakończone postanowieniem tego Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 1963 r., sygn. akt [...] w części dotyczącej działek nr [...], [...], [...] i [...] okręgu [...] o łącznej powierzchni 4.074,4 m2 objętej wykazem hipotecznym nieruchomości "M." i w tej części wniosek Skarbu Państwa w przedmiocie zasiedzenia spornych nieruchomości oddalił. Postanowienie to wywołało skutek prawny ex tunc.

W ocenie Sądu I instancji, nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że aby Województwo [...] mogło uzyskać prawo własności nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] i [...] obręb [...], położonej w O. z dniem 1 stycznia 1999 r., nieruchomość ta musiała stanowić własność Skarbu Państwa na tę datę, a w niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość na dzień 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa nie była - co potwierdza wyżej powołane postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 1994 r. Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, okoliczności przywoływane przez stronę skarżącą a dotyczące jej wiedzy co do stanu prawnego nieruchomości na dzień wydawania decyzji komunalizacyjnej oraz nakładów poniesionych na sporną nieruchomość w 2005 r. - nie mają znaczenia w sprawie.

Sąd podzielił także stanowisko organu, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2004 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Decyzja ta nie spowodowała innych skutków materialnoprawnych, jak tylko wykreowanie prawa rzeczowego w postaci prawa własności gruntu opisanego wyżej, przysługującego Województwu [...], zaś wpis w księdze wieczystej nr [...] nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego tej decyzji. Decyzja nie wywołała innych skutków w sferze cywilnoprawnej, ponieważ w wyniku jej wydania nie doszło do żadnej czynności cywilnoprawnej, na przykład umowy przenoszącej własność. Nie można więc twierdzić (jak czyni to strona skarżąca), że w tej sprawie mają zastosowanie zasady ochrony dobrej wiary, a zwłaszcza zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdyż ta będzie chronić ewentualnych nabywców nieruchomości w dobrej wierze i to nabywających ją odpłatnie. Wpis prawa własności do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny, stwierdzający przysługiwanie prawa konkretnym podmiotom względem oznaczonej nieruchomości. W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że decyzja komunalizacyjna, która stanowiła podstawę wpisu prawa własności do księgi wieczystej, może - na skutek stwierdzenia jej nieważności - odwrócić ów skutek, czyli spowodować wykreślenie deklaratoryjnego wpisu prawa własności nieruchomości, jeżeli okazałby się on wadliwy, bo dokonany na mocy nieważnej decyzji. Zniweczenie skutków decyzji tworzącej prawo może więc zostać dokonane na drodze administracyjnoprawnej, niezależnie od tego, czy potrzebne są dalsze czynności zmierzające do uzewnętrznienia tego stanu rzeczy. Wobec tego skutek prawny, o jakim mówi organ w zaskarżonej decyzji, nadaje się do zniesienia w drodze czynności organu administracji, dokonanej w ramach jego kompetencji i nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a., wywołanego kontrolowaną decyzją.

W konsekwencji, w ocenie Sądu I instancji, zasadnie organ nadzorczy przyjął, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. była w części obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa, tj. art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Województwo [...] wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez błędne uznanie, że skarżący nie spełnił wymogów określonych tym przepisem i w konsekwencji błędne ustalenie, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. była obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej ponowiono argumentację zaprezentowaną w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Odnosząc się do treści postanowienia Sądu Rejonowego w O. Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 1994 r., który stwierdza, że "postanawia się wznowić postępowanie w sprawie tut. sądu sygn. akt [...] w części dotyczącej działek [...],[...],[...] i [...] nr obrębu [...] o łącznej powierzchni 4,074 m.kw. objętej wykazem hipotecznym nieruchomości "M." i w tej części wniosek oddala", skarżący kasacyjnie podniósł, że jak wynika z przepisów prawa, obowiązujących również w dacie składania wniosku o wznowienie postępowania, w przypadku wznowienia postępowania w oparciu o art. 399 i nst. K.p.c. sąd w pierwszym etapie wydaje postanowienie, którym może wznowić postępowanie w sprawie. Jest to jedynie "postanowienie formalne" umożliwiające rozpoczęcie ponownego badania sprawy. I takie postanowienie zostało wydane we wskazanym wyżej postępowaniu. Zgodnie z art. 412 Kodeksu postępowania cywilnego w razie orzeczenia o dopuszczalności wznowienia postępowania sąd rozpoznaje sprawę na nowo. Gdy podstawy wznowienia okazały się zasadne, sąd - uwzględniając skargę - może zmienić zaskarżony wyrok (orzeczenie co do istoty sprawy może wydać zarówno sąd pierwszej, jak i drugiej instancji); orzeczenie tego rodzaju zapada głównie w razie zasadności właściwych przyczyn restytucyjnych. Uwzględniając skargę o wznowienie postępowania, sąd może również uchylić zaskarżony wyrok i jednocześnie odrzucić pozew lub umorzyć postępowanie (jeżeli zachodzą przyczyny uzasadniające taką decyzję) w formie postanowienia. Bez względu na to jakie będzie rozstrzygnięcie sądu po wznowieniu postępowania, następuje ono w formie wyroku (postanowienia w postępowaniu nieprocesowym) i odnosi się bezpośrednio do jego treści.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, przedmiotowe postanowienie z dnia [...] czerwca 1994 r. nie spełnia tych wymagań, stanowi jedynie że "w tej części wniosek oddala" nie wskazując nawet czyj wniosek i na czyją rzecz, nie odnosi się także do wyroku, dlatego nie można mówić, że w sposób skuteczny zmienia jego treść; a w konsekwencji że na jego podstawie Skarb Państwa utracił tytuł własności gruntu.

Z ostrożności procesowej skarżący kasacyjnie podniósł również, że to na właścicielu nieruchomości, zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, ciąży obowiązek niezwłocznego złożenia wniosku o ujawnienie swego prawa w księdze wieczystej. W wyniku niedopełnienia przez wnioskodawców obowiązku ujawnienia swojego prawa własności w księdze wieczystej do dnia złożenia przez Województwo [...] wniosku do Wojewody [...], tj. 26 lipca 2004 r., Województwo [...] nabywając sporne nieruchomości na podstawie decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] sierpnia 2004 r., działało w dobrej wierze i zarządzało przedmiotową nieruchomością jak właściciel ponosząc przy tym wysokie nakłady pieniężne na remont budynku, płacąc podatek od nieruchomości oraz ponosząc koszty utrzymania nieruchomości, nie dopuszczając w ten sposób do zniszczenia i obniżenia wartości przedmiotowej nieruchomości. Minister Skarbu Państwa stwierdzając nieważność przedmiotowej decyzji pominął interes społeczny i słuszny interes Województwa [...], które w dobrej wierze i w zaufaniu do treści księgi " M." nabyło prawo własności do przedmiotowej nieruchomości i wykonywało wobec niej czynności właścicielskie.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną uczestnik postępowania A. R. oraz Minister Skarbu Państwa wnieśli o jej oddalenie.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik uczestnika postępowania A. R. podniósł, że obowiązek ujawniania zmian w księgach wieczystych, mocą art. 36 ustawy księgach wieczystych i hipotece, ciąży na sądach i organach. Wskazał również, że księga wieczysta dla spornej nieruchomości została założona dopiero w 2003 lub 2004 roku. Oświadczył także, że poprzednio nieruchomość ta uregulowana była w księdze hipotecznej dla M. i z tego co się orientuje, księga ta nie była zamknięta w 1994 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W niniejszej sprawie zgodzić należało się ze skarżącym kasacyjnie, że materiał dowodowy, znajdujący się w aktach nie dawał podstaw do podważenia prawa własności Województwa [...] w dniu 1 stycznia 1999r. do działek o numerach [...], [...], których nabycie z mocy prawa zostało stwierdzone w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004r. Identyczne rozważania odnieść należało do przyjęcia istnienia prawa własności Skarbu Państwa i to pomimo znajdujących się w aktach kopii dokumentów(postanowienia, uzasadnienia) z akt Sądu Rejonowego w O. o sygnaturze [...].

W sprawie tak sąd jak i organy pominęły, że dokumenty z akt [...]( za wyjątkiem jednego) przedłożono w formie niepotwierdzonych za zgodność z oryginałami kserokopii.

Z kolei treść wynikająca z kserokopii postanowienia Sądu Rejowego z dnia [...] czerwca 1994r, na której widnieje pieczątka adwokata P. R. za zgodność z oryginałem, pozostaje w sprzeczności z treścią innych kopii z akt, których zgodności z oryginałem wprawdzie nie potwierdzono, a które zdają się odwzorowywać to samo postanowienie, wydane w sprawie o sygnaturze [...] dnia [...] czerwca 1994r. Różnice dotyczą oznaczenia sygnatury wznowionego postępowania o zasiedzenie. Wprawdzie nie można wykluczyć, że rozbieżność w oznaczeniach sygnatur jest wynikiem omyłki pisarskiej, jednak wątpliwość tę należało wyjaśnić, w sytuacji gdy przyjmowano, że dokumenty te wykazują bezsprzecznie, że na skutek wznowienia postępowania o zasiedzenie Skarb Państwa nie nabył prawa własności spornych działek w tym trybie, co stanowiło okoliczność relewantną dla sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wątpliwości budzi również treść sentencji postanowienia wydanego w przedmiocie wznowienia postępowania, w sprawie o sygnaturze akt I [...]. Sformułowano ją w taki sposób, że nie wynika z niej czyj wniosek o stwierdzenie zasiedzenia oddalono, sąd rejonowy nie zawarł w sentencji żadnego odniesienia do poprzedniego orzeczenia o stwierdzeniu zasiedzenia, które należało wyeliminować z obrotu przed ponownym rozpoznaniem żądania zasiedzenia.

Przyczyna takiego stanu rzeczy wydaje się wynikać z faktu, że sformułowanie opisywanej powyżej sentencji jawi się jako nie w pełni odpowiadające wymogom co do formy, które stawia w odniesieniu do tego rodzaju orzeczeń przepis art. 412 Kodeksu postępowania cywilnego. Tymczasem wątpliwości te, jako dotykające okoliczności istotnych nie powinny pozostawać poza obszarem rozważań tak organów obydwu instancji jak i sądu. Wszelkie niejasności w tej kwestii mogłaby rozwiać analiza pisemnego uzasadnienia postanowienia w przedmiocie wznowienia(przy założeniu zgodności kopii z oryginałem), której nie dokonano. Przyczym sąd II instancji zauważa, że analiza dostępnej w aktach kopii uzasadnienia nie rozwiewa wskazywanych wątpliwości. Powyższa konstatacja wynika z lakoniczności wywodów w nim zawartych, częste odesłania w tekście do dowodów z akt sądu rejonowego o sygn. [...].

Zdaniem sądu II instancji tak organy jak i kontrolowany sąd nie poczyniły koniecznych w tej sytuacji ustaleń przez pryzmat wynikającego ze sprawy [...] materiału dowodowego. Uniemożliwia to w aktualnym stanie sprawy przeprowadzenie badania w zakresie koniecznym do ustalenia rzeczywistego przedmiotu sprawy [...] i jego końcowego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że na etapie postępowania administracyjnego akta sądu powszechnego zostały wprawdzie dołączone do niniejszego postępowania, jednakże nie odniesiono się do nich w uzasadnieniu decyzji, przed zakończeniem postępowania administracyjnego akta zostały zwrócone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób nieuprawniony nie dostrzegł konieczności wyjaśnienia sprawy także w świetle akt sądu powszechnego o sygn. [...].

W tym stanie sprawy nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że dla prawidłowego załatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej konieczne było wyjaśnienie wskazywanych powyżej wątpliwości co do skutków prawnych postanowienia Sądu Rejonowego z O. z dnia [...] czerwca 1994r, wydanego w sprawie o sygnaturze [...].

Wyniki tego badania winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięć.

Podkreślić należy, że o ile mimo ponownie przeprowadzonego postępowania pozostałyby nadal wątpliwości co do treści postanowienia [...], to zgodnie z art. 352 kodeksu postępowania cywilnego do ich rozstrzygnięcia właściwy jest wyłącznie sąd, który orzeczenie wydał.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. zachodzi nie tylko wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa. Ale także wtedy, gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decydują zatem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Z nieważnością postępowania mamy do czynienia wtedy, gdy wada tkwi w samej decyzji. Tymczasem w niniejszej sprawie przesłankę rażącego naruszenia prawa upatruje się w funkcjonowaniu w obrocie w dacie decyzji komunalizacyjnej dowodu podważającego własność Skarbu Państwa w dniu 1 stycznia 1999r., nieznanego temu organowi, a zatem w wadliwości postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, że zanim organ przystąpi do ponownego rozpoznania sprawy, zobowiązany jest w pierwszej kolejności odpowiedzieć sobie na pytanie, czy okoliczności powoływane w badanym wniosku o stwierdzenie nieważności stanowią przesłanki postępowania nieważnościowego, w tym wskazywaną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przesłankę rażącego naruszenia prawa, czy też podstawę do wszczęcia innego postępowania nadzwyczajnego, jakim jest wznowienie postępowania. Regulacje obydwu postępowań wykluczają się nawzajem. Nie jest możliwe bowiem prowadzenie postępowania nieważnościowego na podstawie okoliczności stanowiących przesłanki wznowienia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. postępowanie wznawia się jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

W niniejszej sprawie A. R. powołał się na rozstrzygnięcie wydane w dniu [...] czerwca 1994 r. przez Sąd Rejonowy w O. w sprawie [...], które wprawdzie istniało, ale nie było znane (brak dokumentu w aktach uwłaszczeniowych, rejestrach gruntowych, nie ujawniono jego treści w księdze wieczystej) Wojewodzie [...] w chwili wydania decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa nieodpłatnie przez Województwo [...] z dniem 1 stycznia 1999 r. własności spornych działek.

W tym stanie rzeczy rację przyznać należało skarżącemu kasacyjnie, że naruszony został przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co najmniej poprzez przedwczesne przyjęcie rażącego naruszenia przepisu art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Z tej przyczyny zasadnym było uchylenie zaskarżonego wyroku, decyzji organu I i II instancji na podstawie art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i dlatego orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę należy mieć na względzie poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania i stosownie do zawartych tam wskazówek uzupełnić należy materiał dowodowy, rozważania prawne rozstrzygnięć winny odnosić się do wszelkich poruszonych przez sąd II instancji zagadnień.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.

-----------------------

11