Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 178/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 2 i 3, atr. 105 par. 1, art. 61 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. C, art. 145 par. 3, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Agnieszka Miernik (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2016 r. sprawy ze skarg M. A., P. H., A. R. i [...] C. [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz M. A., P. H. i A. R. solidarnie kwotę 491 (czterysta dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz [...] C. [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania administracyjnego.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] w pkt I umorzył postępowanie z wniosku H. [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] września 2007 r. nr [...], którą nie stwierdzono nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu m.in. przedsiębiorstwa pn. H. [...] na własność Państwa, zaś w pkt II, po rozpoznaniu wniosków P. H., M. A. i A. R. oraz H. C. [...] S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał ww. decyzję z [...] września 2007 r. w mocy.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Przemysłu i Handlu orzeczeniem nr [...] z [...] maja 1948 r., działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. Nr 3, poz. 17 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa nacjonalizacyjna", oraz § 65 ust. 1 pkt d) i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), przejął na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo pn. H. [...]. Orzeczenie to opublikowane zostało w Monitorze Polskim z [...] czerwca 1948 r. Nr [...], poz. [...]. W uwagach do orzeczenia wskazano, że składniki majątkowe podlegające przejęciu na własność Państwa określi protokół zdawczo-odbiorczy, zgodnie z postanowieniem Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z [...] lutego 1948 r. nr [...].

Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z [...] września 1948 r. nr [...], na podstawie § 72 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, zarządzono objęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa przez [...] Dyrekcję [...] w P. Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] listopada 1949 r. Jak wynika z treści tego protokołu, nie zostały do niego zgłoszone żadne zastrzeżenia.

P. H., S. M., M. A. oraz A. R. (następcy prawni P. H.) pismem z 10 grudnia 1996 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. oraz orzeczeń stanowiących integralną jego część - w tym zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] września 1948 r.

Postanowieniem z [...] marca 2006 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P., działając na wniosek Ministra Gospodarki, ustanowił dla H. [...] Sp. z o.o. w P. kuratora w osobie A. A., jako upoważnionej do reprezentowania ww. osoby prawnej w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Minister Gospodarki pismem z 17 maja 2006 r., uzupełnionym pismami z 27 i 30 czerwca 2006 r., zawiadomił kuratora ww. spółki o toczącym się postępowaniu nadzorczym oraz doręczył kserokopie dokumentacji zgromadzonej w sprawie.

Kurator spółki H. [...] Sp. z o.o. w P. – A. A. pismem z 14 lipca 2006 r. wystąpiła o kontynuację postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z [...] maja 1948 r. Wskazała, że przy wydawaniu ww. orzeczenia powstała sprzeczność pomiędzy podstawą prawną orzeczenia (art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej), a nazwą firmy niemieckiej, której przedsiębiorstwa orzeczenie to miało dotyczyć, która to sprzeczność w konsekwencji powinna prowadzić do uznania, że orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Minister Gospodarki, uznając pismo z 14 lipca 2006 r. jako wniosek spółki H. [...] Sp. z o.o. w P. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, decyzją z [...] września 2007 r. nr [...] nie stwierdził nieważności orzeczenia z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. H. [...]. Minister uznał, że interes prawny w kwestionowaniu ww. orzeczenia ma jedynie H. [...] Spółka z ogr. odp. w P., jako właściciel przedsiębiorstwa będącego jego przedmiotem. Z kolei przymiotu strony w tym postępowaniu nie posiadają P. H., M. A. oraz A. R. Skoro bowiem orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa H. [...] nie zostało wydane, to nie można stwierdzić, że nieruchomości stanowiące własność P. H., wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym z [...] listopada 1949 r., stanowiły składnik majątkowy przedsiębiorstwa i na tej podstawie zostały przejęte na własność Państwa. W tej sytuacji, zdaniem Ministra, jego następcy prawni nie posiadali w niniejszym postępowaniu przymiotu strony, a złożony przez nich wniosek z 10 grudnia 1996 r. zostanie rozpatrzony przez Ministra Gospodarki odrębną decyzją o odmowie wszczęcia postępowania. Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia organ wskazał, że całokształt zgromadzonej w sprawie dokumentacji potwierdza, że zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. przekraczała 50 pracowników na jedną zmianę, a więc przedmiotowe przedsiębiorstwo, spełniało kryteria upaństwowienia określone w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. W tej sytuacji kwestionowane orzeczenie odpowiadało prawu.

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wystąpili: pismem z 24 października 2007 r. kurator H. [...] sp. z o.o. – A. A.; pismem z 31 października 2007 r. P. H., M. A. i A. R., natomiast pismem z 18 października 2007 r. spółka H. C. [...] S.A.

Minister Gospodarki decyzją z [...] kwietnia 2008 r. nr [...] umorzył postępowanie z wniosków P. H., M. A. i A. R. oraz spółki H. C. [...] S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] września 2007 r. Organ uznał, że skoro wnioskodawcy decyzję tę otrzymali jedynie "do wiadomości", ponieważ nie byli stronami w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, to tym samym nie są legitymowani do występowania z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą decyzją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08, na skutek skarg M. A., A. R. i P. H. oraz H. C. [...] S.A. z siedzibą w P. uchylił decyzję Ministra Gospodarki z [...] kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zarówno spadkobiercy P. H., jak i spółka H. C. [...] S.A. uznani zostali za strony postępowania w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03. Sąd rozważając i oceniając merytoryczne zarzuty złożonych w tym postępowaniu skarg o rażącym naruszeniu prawa orzeczeniem z [...] maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: H. [...] spółka z o.o. [...], stwierdził m.in., że: "Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy dawały podstawę do przyjęcia, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo należące do spadkobierców P. H. i że dla oznaczenia tego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. stanowiącym załącznik do orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., posłużono się jedynie nazwą firmy H. [...] Sp. z o.o. [...] - dla jednoznacznego określenia, o jakie przedsiębiorstwo chodzi. Nie oznaczało to w żadnym wypadku, że przedmiotem przejęcia jest przedsiębiorstwo należące do tej firmy." Sąd wskazał również, że: "Spadkobiercy P. H. bezzasadnie więc traktowani są przez organ orzekający o nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa jako osoby trzecie w stosunku do rzekomego właściciela Spółki H., bezzasadnie też traktowanej jako właściciel tego przedsiębiorstwa." Wykluczenie zatem tych podmiotów przez Ministra Gospodarki zaskarżoną decyzją z kręgu stron postępowania pozostaje w sprzeczności z ocenami prawnymi sformułowanymi w ww. wyrokach.

Rozpoznając ponownie sprawę, Minister Gospodarki decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...]: w pkt I umorzył postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez kuratora H. [...] sp. z o.o. w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a."; w pkt II po rozpatrzeniu wniosków P. H., M. A. i A. R. oraz H. C. [...] S.A., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że umową z [...] lipca 1928 r. P. H. sprzedał spółce pn. H. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W., zarejestrowanej wówczas w Sądzie Okręgowym w [...] R.H.B. nr [...] nieruchomość fabryczną położoną w P., zapisaną w KW Sądu Powiatowego w [...], w księdze wieczystej [...] (częściowo z wyłączeniem parceli, na której była posadowiona fabryka [...] "[...]") oraz część nieruchomości, objętej KW tom [...]. P. H. wniósł przeciw spółce H. [...] sp. z o.o i G. H. do Sądu Okręgowego w [...] pozew o unieważnienie całości umowy z [...] lipca 1928 r. Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem częściowym z [...] marca 1939 r. sygn. [...] orzekł, że kontrakt kupna sprzedaży z [...] lipca 1928 r., odnoszący się do nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej [...], jest nieważny. P. H. odzyskał zatem ze skutkiem ex tunc własność ww. mienia, co zostało potwierdzone postanowieniem częściowym Sądu Grodzkiego w P. z [...] lipca 1945 r. nr [...] o przywróceniu posiadania. Jednak wobec objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa przez państwowe jednostki organizacyjne, spadkobiercy P. H. nie przejęli jego posiadania. W tej sytuacji organ uznał, że w dacie nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa, tj. w dniu 5 lutego 1946 r., jego właścicielami pozostawali spadkobiercy, zmarłego w dniu 26 września 1941 r., P. H. (na co wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03). Z powyższego wynika, że H. [...] Spółka z o.o. w P. nie jest stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., bowiem zaskarżona decyzja z [...] września 2007 r. nie wpływa na zakres jej praw i obowiązków. Ustalenie, że podmiot występujący z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie posiada przymiotu strony, skutkuje natomiast obowiązkiem umorzenia postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a.

Organ uznał jednocześnie, że do wystąpienia z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy uprawnieni byli P. H., M. A., A. R. oraz H. C. [...] S.A., bowiem udokumentowali oni legitymację prawną do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...], co potwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08. Organ wskazał, że rozpoznając powyższe wnioski nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z [...] września 2007 r. i podał, że Sąd Najwyższy wyrokiem z [...] marca 2001 r. sygn. akt [...] rozstrzygnął kwestię, iż za datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego w niniejszej sprawie należy uznać datę publikacji [...] Dziennika Urzędowego nr [...], w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a pośród nich także H. [...] Spółka z o.o. w P. Wskazał, że na skutek postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] z [...] sierpnia 1947 r. dokonana została lustracja tego przedsiębiorstwa. W jej trakcie stwierdzono, że przedsiębiorstwo stanowi jedną całość produkcyjną. W dacie sporządzania ww. dokumentu zatrudniało ono 147 pracowników, a zdolne było zatrudnić przy produkcji ponad 300. Przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej stanowił natomiast, że za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa, zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Przez "zdolność zatrudnienia", o której mowa w ww. przepisie, należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego znajdującego się na jego wyposażeniu, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności. Przy ocenie wystąpienia kryterium nacjonalizacyjnego należy uwzględnić, poza pracownikami zatrudnionymi bezpośrednio przy obsłudze maszyn i urządzeń produkcyjnych, także majstrów, kierowników technicznych, technologów, transport międzyoperacyjny, magazynierów i pracowników obsługujących składy, pracowników kotłowni, ekipę remontowo-konserwatorską, tj. osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją i bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe. Przy czym wszelkie dokumenty wskazujące na zdolność zatrudnienia w dacie innej niż 5 lutego 1946 r., mogą mieć wartość dowodową jedynie o charakterze poglądowym. W niniejszej sprawie A. R., M. A. i P. H. przedłożyli do akt sprawy prywatną ekspertyzę z 15 czerwca 2001 r., opracowaną przez rzeczoznawcę S. S., który w oparciu o schemat linii technologicznej stwierdził, że przy produkcji [...] i [...] można było zatrudnić 52 osoby. W odniesieniu natomiast do zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r. w zakładzie [...], autor ww. opracowania wskazał, iż można było zatrudnić 75 pracowników. Także na zlecenie Ministerstwa Gospodarki sporządzona została przez rzeczoznawcę Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich - doc. dr inż. W. T., ekspertyza ustalająca potencjalną zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w ww. przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. - 151 pracowników. Organ za trafną uznał argumentację biegłego W. T. wskazał, że metodologia S. S. oparta została na błędnym przyjęciu, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w dacie nacjonalizacji stanowiło dwa odrębne przedsiębiorstwa produkcyjne. Biegły ten nie uwzględnił przy tym pracowników zatrudnionych przy obsłudze narzędziowej i remontowej oraz obsłudze kotłowni i instalacji energetycznych, co podniósł biegły W. T. Minister uznał, że mimo, iż opinii S. S. została przyznania mniejsza moc dowodowa, aniżeli opinii biegłego W. T., to w rezultacie także dowodzi ona, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie była wyższa niż ustawowe kryterium - 50 pracowników. Skoro zatem na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, przejęciu na własność Państwa podlegały całe przedsiębiorstwa, a nie poszczególne zakłady, czy oddziały, to ogólna zdolność zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie przekraczała w dniu 5 lutego 1946 r. 50 pracowników na jedną zmianę, a wykazana w ww. ekspertyzach zdolność zatrudnienia w całym przedsiębiorstwie wynosiła ponad 100 pracowników na jedną zmianę. Istniały zatem przesłanki do uznania w orzeczeniu Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r., że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia. Tym samym brak było podstaw do przyjęcia, że orzeczenie to wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, bądź bez podstawy prawnej.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] listopada 2014 r. wnieśli M. A., P. H. i A. R. (sygn. akt I SA/Wa 178/15) oraz H. C. [...] S.A. w P. (sygn. akt I SA/Wa 179/15).

M. A., P. H. i A. R. w swojej skardze wnieśli o uchylenie decyzji I i II instancji oraz przekazanie Ministrowi Gospodarki sprawy do dalszego prowadzenia, celem rozpoznania wniosku skarżących z 10 grudnia 1996 r. Skarżący zarzucili organowi naruszenie:

1) art. 15 w zw. z art. 28 w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a., poprzez umorzenie postępowania z wniosku o ponowne rozparzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] września 2007 r. z uwagi na to, że wniosek złożony przez H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. nie pochodzi od strony postępowania, z jednoczesnym utrzymaniem w mocy decyzji z [...] września 2007 r. wydanej z wniosku H. [...] Spółka z o.o. uznawanej za stronę postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego;

2) naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez dokonywanie w ramach postępowania kontrolnego nowych ustaleń faktycznych i prawnych w kontekście przesłanek z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej w sytuacji, gdy decyzja utrzymana w mocy była wydana w oparciu o rozważania w kontekście przesłanek nacjonalizacji przedsiębiorstwa niepolskiego w ramach art. 2 tej ustawy - wskutek czego Minister Gospodarki błędnie zastosował art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i w konsekwencji naruszył art. 28, art. 15 i art. 127 K.p.a., przyjmując w zaskarżonej decyzji, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo należące do obywatela polskiego przejmowane na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, a jednocześnie utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2007 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia o nacjonalizacji przedsiębiorstwa niepolskiego przejmowanego na podstawie art. 2 tej ustawy, a w konsekwencji w ramach jednego postępowania Minister Gospodarki ustalił, że doszło do zgodnej z prawem nacjonalizacji zarówno przedsiębiorstwa polskiego jak i niepolskiego, co stoi w sprzeczności z dotychczas wydanymi w tej sprawie orzeczeniami sądów;

3) naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", poprzez uznanie w decyzji z [...] listopada 2014 r., wydanej na skutek wniosku H. [...] Spółka z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego wydanego w oparciu art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, dotyczącego przedsiębiorcy niepolskiego, związania organu: wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08 i z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 utrzymanym w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2005 r. sygn. akt I OSK 1402/04, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99 utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego z 8 marca 2001 r. sygn. III RN 176/00, wydanymi w niniejszej sprawie administracyjnej wobec podmiotu polskiego z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej;

4) naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, poprzez jego błędną wykładnię przy zastosowaniu § 75 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, a w konsekwencji ustalenie, że w dacie wejścia życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu 5 lutego 1946 r., można było mówić o funkcjonującym przedsiębiorstwie podlegającym nacjonalizacji niezależnie od tego, czy w ramach tego przedsiębiorstwa znalazły się składniki należące do osób trzecich;

5) naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez ustalenie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że przedmiotem orzeczenia nacjonalizacyjnego było przedsiębiorstwo mające na dzień 5 lutego 1946 r. rzeczywistą zdolność zatrudnienia bezpośrednio przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Spółka H. C. [...] S.A. z siedzibą w P. w swojej skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 6 K.p.a. przez uznanie, że w przedmiotowym postępowaniu dopuszczalnym było rozstrzyganie przez Ministra Gospodarki o statusie właścicielskim mienia przedsiębiorstwa H., znacjonalizowanego orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu; orzekanie, które składniki tego mienia podlegały nacjonalizacji oraz przesądzanie o przysługującym spadkobiercom P. H. roszczeniom odszkodowawczym wobec skarżącej spółki;

2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 K.p.a., przez błędne przyjęcie, że skarżąca spółka dokonała błędnej interpretacji uzasadnienia decyzji [...] w zakresie twierdzeń o roszczeniach odszkodowawczych przysługujących wobec niej spadkobiercom P. H., podczas gdy kwestionowane fragmenty uzasadnienia tej decyzji są cytatami z wyrażonego tam poglądu Ministra Gospodarki;

3) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez jego zastosowanie;

4) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego niezastosowanie.

M. A. pismem z 29 grudnia 2014 r., w uzupełnieniu wniesionej skargi, wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki z [...] listopada 2014 r. i [...] września 2007 r. Odnośnie do pkt I zaskarżonej decyzji zarzucił organowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 7, art. 11, art. 28, art. 77 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez:

1) niewskazanie dowodu, który świadczyłby o tym, że przedmiotem orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa funkcjonującego pod firmą H. [...] sp. z o.o., w dniu 5 lutego 1946 r. nie było przedsiębiorstwo tej spółki, lecz przedsiębiorstwo stanowiące własność obywateli polskich, a tym samym, że ww. spółka nie ma interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w części;

2) nieprzeprowadzenie dowodu na okoliczność przysługiwania praw do udziałów w H. [...] (H. & [...]), według stanu na dzień 5 lutego 1946 r., a więc i do "prawa własności" do przedsiębiorstwa tej spółki, prowadzonego pod jej firmą pod wskazanym adresem w P.;

3) oczywistą sprzeczność między rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. a uzasadnieniem decyzji, wskazującym na brak legitymacji H. [...] sp. z o.o. w P. do udziału w sprawie, a więc wskazującym na konieczność uchylenia decyzji części odnoszącej się do H. [...] sp. z o.o. w P. i Ministra Gospodarki z [...] września 2007 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. w umorzenia postępowania przed organem I instancji w odniesieniu do tej spółki;

4) oczywistą sprzeczność z rozstrzygnięciem zawartym w pkt II zaskarżonej decyzji, a więc w wyniku utrzymania w mocy w całości ww. decyzji Ministra Gospodarki z [...] września 2007 r. jednoznacznie wskazującej jako stronę tej decyzji H. [...] sp. z o.o. w P.

Rozstrzygnięciu zawartemu w pkt II decyzji z [...] listopada 2014 r. M. A. zarzucił naruszenie:

1) art. 366 i art. 367 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 listopada 1930 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394 ze zm.) oraz stanowiących ich odpowiedniki art. 365 § 1 i art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.), w związku z dowolnym ustaleniem, że przedmiotem wiążących w sprawie orzeczeń, tj. wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] marca 1939 r. sygn. akt [...] o unieważnieniu części umowy kupna sprzedaży z [...] lipca 1928 r. zawartej przez P. H. z H. [...] sp. z o.o. w W. oraz postanowienia częściowego Sądu Grodzkiego w [...] z [...] lipca 1945 r. sygn. akt [...] o przywróceniu posiadania - nie były konkretne nieruchomości wskazane w tych orzeczeniach z nawiązaniem do ich oznaczeń w księgach wieczystych, lecz przedsiębiorstwo w rozumieniu ustawy nacjonalizacyjnej z 3 stycznia 1946 r.,

2) art. 1, art. 2, art. 3, art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 39 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. R.P. Nr 17, poz. 97), w zw. z art. 6, art. 7, art. 11 K.p.a., w zw. z art. 77 § 1 i § 4, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. (w zw. z art. 140 K.p.a.), wobec:

a) zignorowania uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07, służącej usunięciu rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie wykładni pojęcia "przedsiębiorstwo" jako przedmiotu nacjonalizacji;

b) braku podania własnej definicji przedsiębiorstwa, jako przedmiotu nacjonalizacji, a zarazem wykluczenie możliwości posługiwania się przez ustawodawcę odmiennym rozumieniem określenia "przedsiębiorstwo" w różnych przepisach ustawy nacjonalizacyjnej, a zwłaszcza w art. 2 ust. 1, art.1 ust. 4, art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 tej ustawy i ograniczenia się do uproszczonego rozumienia pojęcia przedsiębiorstwa, jakie dominowało w orzecznictwie na tle art. 6 ust. 1 do czasu przedstawienia wyjaśnień tego pojęcia w ww. uchwale z dnia 5 listopada 2007 r.;

c) braku wskazania w uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2014 r. dowodu, który mógłby świadczyć, że przedmiotem orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. w dniu 5 lutego 1946 r. nie było przedsiębiorstwo tej spółki, lecz bliżej nieokreślone przedsiębiorstwo stanowiące własność obywateli polskich, a jednocześnie uznania za oczywiste ustalenia w decyzji Ministra Gospodarki z [...] września 2007 r., że przedmiotem nacjonalizacji było wyłącznie przedsiębiorstwo tej spółki oraz że w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. dniu 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwo pn. H. [...], stanowiło własność spadkobierców P. H.;

3) art. 153, art. 170 i art. 171 P.p.s.a., wobec wadliwego odczytania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 w zakresie oceny prawnej, jak i wskazań co do dalszego postępowania w tej samej materialnie sprawie, w sytuacji gdy wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a więc:

a) w zakresie oceny prawnej dokonanej z zastosowaniem art. 134 § 1 P.p.s.a.;

b) w zakresie wskazań co do dalszego postępowania - znalazło się jedynie ogólne wskazanie, że: "organowi orzekającemu w sprawie pozostaje do rozstrzygnięcia, czy orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa wymienionego pod Lp. [...] jest dotknięte którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.";

4) art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., a także art. 158 § 1 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., wobec utrzymania w mocy decyzji Ministra Gospodarki z [...] września 2007 r. bez odniesienia się do większości zarzutów wniosku o ponownego rozpatrzenie sprawy M. A., P. H. i A. R., a w szczególności zarzutu braku wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji I instancji, jak organ rozumie pojęcie "przedsiębiorstwa" jako przedmiotu nacjonalizacji, a w konsekwencji, jak "odczytuje" decyzję, którą ocenił w trybie art. 156 i n. K.p.a., a także wobec dowolnego ustalenia, że przedmiotem wiążącej organ oceny prawnej zawartej w wyroku z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03, mogła być opinia Sądu o objęciu orzeczeniem nacjonalizacyjnym przedsiębiorstwa stanowiącego własność obywateli polskich w sytuacji:

a) braku istnienia dowodu mogącego wskazywać na prawdziwość tej opinii,

b) istnienia dowodów przeciwnych wskazujących na wadliwość takiej opinii, w tym dowodów korzystających z mocy prawomocnych orzeczeń sądów cywilnych, (w postaci wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] marca 1939 r.),

c) zaniechania przeprowadzenia dowodu na okoliczność przysługiwania praw do udziałów w H. [...] Spółka z ogr. odp. (H. & [...]) według stanu na dzień 5 lutego 1946 r., a więc i do "prawa własności" do przedsiębiorstwa tej spółki prowadzonego pod jej firmą pod wskazanym adresem w P.,

d) braku nakazania w wyroku z 29 czerwca 2004 r. zawężenia postępowania dowodowego, jakie nadal miało być prowadzone, przez ewentualne określenie we wskazaniach co do dalszego postępowania, że organ ma uznać za udowodnione lub oczywiste, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo stanowiące własność obywateli polskich.

W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 22 maja 2012 r. kurator H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. – adw. P. G. wskazał, że nie jest uprawniony do reprezentowania ww. spółki przed sądem administracyjnym, bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] marca 2014 r. sygn. akt [...] powołany został jedynie do niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do ustanowienia zarządu spółki, a w razie potrzeby do jej likwidacji.

Na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sąd postanowił o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygn. akt I SA/Wa 178/15 i I SA/Wa 179/15 i prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 178/15. Sąd ustanowił jednocześnie dla H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. kuratora w postępowaniu sądowoadministracyjnym w osobie adw. P. G.

W piśmie procesowym z 17 października 2015 r. M. A., P. H. i A. R. podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wskazali, że trudno zaakceptować stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż właścicielem przedsiębiorstwa objętego nacjonalizacją byli spadkobiercy P. H. Osoby te nie prowadziły żadnego przedsiębiorstwa, a byli jedynie współwłaścicielami nieruchomości użytkowanych bez tytułu prawnego przez właściciela przedsiębiorstwa, którym była niemiecka spółka H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. W tej sytuacji nieruchomości stanowiące własność spadkobierców P. H. nie podlegały nacjonalizacji, mimo że były z przedsiębiorstwem tym funkcjonalnie związane. W ocenie skarżących organ bezpodstawnie uznał ponadto pismo kuratora ww. spółki z 14 lipca 2006 r. jako wniosek o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, w sytuacji gdy kurator ten w piśmie z 27 kwietnia 2006 r. poinformował organ o przystąpieniu do postępowania nadzorczego toczącego się od 1996 r. z wniosku następców prawnych P. H. Powyższe skutkowało prowadzeniem od 2007 r. postępowania dwutorowo, tj. z wniosku następców prawnych P. H. z 1996 r. oraz z wniosku kuratora z 2006 r. oraz do wydawania odrębnych decyzji w tych postępowaniach, dotyczących tego samego orzeczenia nacjonalizacyjnego. W tej sytuacji, mimo wydania zaskarżonej decyzji, nierozpoznany pozostaje od 19 lat wniosek następców prawnych P. H.

W odpowiedzi na powyższe, Minister Gospodarki w piśmie procesowym z 12 listopada 2015 r. wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do twierdzenia, że wniosek następców prawnych P. H. z 1996 r. nie został rozpoznany. Granice postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wyznacza bowiem jego przedmiot – w niniejszej sprawie orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. Wobec tego w tym przedmiocie mogło toczyć się tylko jedno postępowanie, które wszczęte zostało właśnie wnioskiem następców prawnych P. H. z 10 grudnia 1996 r., o czym organ zawiadomił wnioskodawców w piśmie z 3 grudnia 1997 r. Nie ma zatem znaczenia, że w komparycji decyzji z [...] września 2007 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego wskazano, iż decyzja ta wydana została po rozpatrzeniu wniosku kuratora spółki H. [...] Spółka z ogr. odp. w P., bowiem organ w toku twego postępowania rozpoznał jednocześnie wniosek skarżących z 1996 r. Świadczy o tym również zaskarżenie tej decyzji wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy przez skarżących. W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, aby zaskarżona decyzja z [...] listopada 2014 r. nie rozstrzygała również wniosku z 1996 r. Za nieuprawnione organ uznał również zarzuty, że nieruchomości stanowiące własność P. H. nie podlegały nacjonalizacji, mimo że były funkcjonalnie związane z nacjonalizowanym przedsiębiorstwem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skargi wniesione w niniejszej sprawie są zasadne, choć nie wszystkie podniesione w nich zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] listopada 2014 r. Minister Gospodarki w pkt I umorzył postępowanie z wniosku H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] września 2007 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. uznając, że spółka ta nie ma przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia, natomiast w pkt II na skutek wniosków P. H., M. A. i A. R. oraz H. C. [...] S.A., utrzymał decyzję z [...] września 2007 r. w mocy.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do pkt I zaskarżonej decyzji, podzielić należy stanowisko organu co do braku interesu prawnego w niniejszym postępowaniu po stronie H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. Jak wynika bowiem z akt sprawy, postępowanie o stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia nacjonalizacyjnego wszczęte zostało początkowo wnioskiem P. H., S. M., M. A. i A. R. z 10 grudnia 1996 r. Minister Gospodarki decyzją z [...] kwietnia 1999 r., utrzymaną w mocy w dniu [...] lipca 1999 r., stwierdził nieważności orzeczenia z [...] maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. Decyzje te zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99. Następnie Minister Gospodarki decyzją z [...] stycznia 2003 r., utrzymaną w mocy w dniu [...] maja 2003 r., ponownie stwierdził nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego w ww. części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 powyższe decyzje uchylił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że "w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, a w szczególności wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z 1939 r. nie mogło budzić wątpliwości, że w dacie wejścia w życie ustawy przedsiębiorstwo nie należało do spółki niemieckiej, bo zwarta w 1928 r. umowa kupna sprzedaży tego przedsiębiorstwa pow. wyrokiem Sądu Apelacyjnego została unieważniona". W ocenie Sądu "dokumenty zgromadzone w aktach dawały podstawę do przyjęcia, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo należące do spadkobierców P. H. i że dla oznaczenia tego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. stanowiącym załącznik do orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu posłużono się jedynie nawą firmy "H. [...] Sp. z o.o." – dla jednoznacznego określenia, o jakie przedsiębiorstwo chodzi. Nie oznaczało to w żadnym wypadku, że przedmiotem przejęcia jest przedsiębiorstwo należące do tej firmy. Przedsiębiorstwo należące do spółki niemieckiej nie mogłoby bowiem podlegać nacjonalizacji na podstawie art. 3 pow. ustawy, lecz przeszłoby na własność Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 tej ustawy i wydawanie orzeczenia administracyjnego w tej kwestii pozbawione byłoby podstawy prawnej. Spadkobiercy P. H. bezzasadnie więc traktowani są przez organ orzekający o nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa jako osoby trzecie w stosunku do rzekomego właściciela Spółki H., bezzasadnie też traktowanej jako właściciel tego przedsiębiorstwa. Stosownie do wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z 1939 r. Spółka H. nie była bowiem właścicielem przedsiębiorstwa położonego w P. – [...]". Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została następnie oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2005 r. sygn. akt I OSK 1402/04.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 jednoznacznie wskazał, że przymiot strony w niniejszym postępowaniu mają jedynie spadkobiercy P. H. (byłego właściciela nieruchomości, na których prowadziło działalność przedsiębiorstwo H. [...] spółka z o.o. [...]) i H. C. [...] S.A. w P., będąca obecnie użytkownikiem wieczystym niektórych z tych nieruchomości, natomiast interesu prawnego w kwestionowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego nie ma H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. Uznanie to nie pozostaje przy tym w sprzeczności z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartą w wyroku z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99, w którym Sąd stwierdził, że: "Początkowo postępowanie to [nacjonalizacyjne] toczyło się wedle procedury przewidzianej dla przedsiębiorstw niepolskich i w takim charakterze wpisane zostało na listę przedsiębiorstw przewidzianych do nacjonalizacji, jednakże już jesienią 1996 r, wobec zarzutów zgłoszonych przez pełnomocnika właścicieli przedsiębiorstwa zostało wykazane, iż właścicielami są obywatele polscy."

Powyższe stanowisko znalazło również potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08, którym uchylono decyzję Ministra Gospodarki z [...] kwietnia 2008 r. umarzającą postępowanie z wniosków P. H., M. A. i A. R. oraz H. C. [...] S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] września 2007 r. nr [...] (tj. kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją pierwszoinstancyjną). Sąd w wyroku tym powołał się właśnie na wyroki z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 i z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99 wskazując, że to spadkobiercy P. H. i H. C. [...] S.A. mają przymiot strony w toczącym się postępowaniu nadzorczym, "Spółka H. nie była bowiem właścicielem przedsiębiorstwa położonego w P. [...]".

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że zarówno Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jak również organ administracji publicznej, związani są ocenami prawnymi zawartymi w szczególności w cytowanych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 i z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08. Związanie to byłoby wyłączone tylko w sytuacji zmiany stanu prawnego, na podstawie którego wydane zostały powołane orzeczenia lub poprzez ujawnienie się nowych dowodów lub dokumentów, w inny niż dotychczas sposób ukazujących stan faktyczny sprawy nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Żadna jednak ze wskazanych okoliczności w niniejszej sprawie nie zaistniała.

Mając powyższe na uwadze nie można zgodzić się z zarzutami przedstawionymi w skardze M. A., P. H. i A. R., co do naruszenia przez organ nadzoru przepisu art. 153 P.p.s.a. poprzez uznanie związania ww. wyrokami sądów w niniejszej sprawie, prowadzonej z wniosku H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. W ocenie skarżących, skoro powyższe wyroki (oprócz wyroku wydanego w sprawie IV SA/Wa 986/08) wydane zostały w sprawie prowadzonej na ich wniosek z 10 grudnia 1996 r., to nie mogą one wiązać organu w obecnie rozpoznawanej sprawie. Skarżący zdają się nie chcieć dostrzegać, że przedmiot obu postępowań (tj. postępowania wszczętego wnioskiem skarżących z 1996 r. i postępowania wszczętego wnioskiem kuratora spółki H. [...] Sp. z o.o. w P. z 2006 r.) jest ten sam, a stanowi go orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. W trakcie kontroli tego orzeczenia wydano szereg wyroków, m.in. wyroki powołane powyżej, a tym samym nie sposób przyjąć, że ocena prawna w nich wyrażona mogłaby nie wiązać organu i Sądu kontrolującego wydaną w niniejszej sprawie decyzję Ministra Gospodarki z [...] listopada 2014 r. dotyczącą tego samego orzeczenia nacjonalizacyjnego. Na marginesie podnieść jedynie należy, że związania powyższymi wyrokami skarżący nie kwestionowali w postępowaniu zakończonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08, w którym Sąd, o czym wspomniano już powyżej, z cytowanych orzeczeń wywodził interes prawny skarżących w niniejszym postępowaniu.

Za zasadne należy natomiast uznać zarzuty skargi M. A., P. H. i A. R. dotyczące naruszenia przez organ przepisu art. 15 w zw. z art. 28 w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz zarzuty skargi H. C. [...] S.A. w P. dotyczące naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez jego zastosowanie i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie.

O ile bowiem prawidłowo organ ustalił braku interesu prawnego po stronie H. [...] Sp. z o.o. w P. w kwestionowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego z [...] maja 1948 r. (o czym była mowa powyżej), o tyle pominął fakt, że kontrolowana przez niego decyzja z [...] września 2007 r. [...] wydana została na skutek pisma kuratora tej spółki – A. A. z 14 lipca 2006 r., który potraktowany został przez organ jako nowy wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Powyższe jasno wynika zarówno z komparycji tej decyzji, jak i jej uzasadnienia (str. 23 decyzji). W tej sytuacji brak jest podstaw do podzielenia stanowiska organu wyrażonego w piśmie procesowym z 12 listopada 2015 r. (k-244 akt sądowych), że decyzją tą, bez względu na to, co wskazane zostało w jej komparycji, rozpoznano jednocześnie wniosek następców prawnych P. H. z 10 grudnia 1996 r. Powyższe twierdzenia są sprzeczne zarówno z materiałem dowodowym zgromadzonym w niniejszym postępowaniu, jak również z treścią wydanych w sprawie orzeczeń, które jasno wskazują, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego organ prowadził dwutorowo, tj. osobno na wniosek następców prawnych P. H. z 10 grudnia 1996 r., osobno na wniosek kuratora H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. z 14 lipca 2006 r.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu decyzji z [...] września 2007 r. nr [...], wydanej na wniosek kuratora spółki H. [...] Spółka z ogr. odp. w P., w którym organ wskazał (str. 22 decyzji), że P. H., M. A. oraz A. R. nie posiadają w niniejszym postępowaniu przymiotu stron, a tym samym złożony przez nich wniosek z 10 grudnia 1996 r. zostanie rozpatrzony odrębną decyzją wydaną na podstawie art. 157 § 3 K.p.a. Następnie decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Minister Gospodarki umorzył postępowanie z wniosków ww. osób oraz spółki H. C. [...] S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] września 2007 r. [...], podnosząc brak po ich stronie interesu prawnego do kwestionowania tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08 uchylił ww. decyzję z [...] kwietnia 2008 r. uznając, że zarówno spadkobiercy P. H., jak i spółka H. C. [...] S.A. są stronami tego postępowania, co przesądzone zostało w wydanych wcześniej wyrokach.

Równolegle do opisanego wyżej postępowania nadzorczego, toczącego się z wniosku kuratora H. [...] Spółka z ogr. odp. w P., Minister Gospodarki prowadził postępowanie zainicjowane wnioskiem następców prawnych P. H. z 10 grudnia 1996 r. I tak, decyzją z [...] września 2007 r. nr [...] (a zatem z tej samej daty co kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja I instancji nr [...]) organ odmówił wszczęcia na wniosek P. H., M. A. i A. R. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją z [...] czerwca 2008 r. nr [...]. Wyrokiem z 24 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1339/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek skarg M. A., P. H. i A. R. oraz H. C. [...] z siedzibą w P., uchylił decyzje z [...] września 2007 r. oraz z [...] czerwca 2008 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, wskazując na istnienie po stronie M. A., P. H. i A. R. interesu prawnego w sprawie. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 24 lutego 2009 r., a jego odpis przesłano organowi w dniu 16 kwietnia 2009 r.

W tej sytuacji nie sposób uznać, że wydana w niniejszej sprawie decyzja z [...] września 2007 r. nr [...] dotyczyła również wniosku następców prawnych P. H. z 10 grudnia 1996 r. Postępowanie dotyczące tego wniosku zakończone zostało bowiem odrębną decyzją Ministra Gospodarki z [...] września 2007 r. nr [...], a następnie "odżyło" ono na skutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1339/08 uchylającego tę decyzję oraz decyzję utrzymującą ją w mocy. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu wyrażonym w piśmie procesowym z 12 listopada 2015 r. (k-244 akt sądowych), że granice postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wyznacza jego przedmiot – w niniejszej sprawie orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. - a zatem powinno toczyć się odnośnie do tego orzeczenia tylko jedno postępowanie, jednak to działania organu doprowadziły do tego, że postępowanie to toczyło się odrębnie dla różnych stron postępowania, z dwóch odrębnych wniosków.

Skoro zatem postępowanie zakończone kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją z [...] września 2007 r. nr [...], toczyło się jedynie z wniosku kuratora H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. z 14 lipca 2006 r., to w sytuacji, gdy na etapie postępowania odwoławczego organ doszedł do przekonania, że po stronie wnioskodawcy brak jest interesu prawnego w kwestionowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego, winien był, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości.

Należy mieć bowiem na względzie, że postępowanie administracyjne wszczęte może być jedynie na wniosek strony (art. 61 § 1 K.p.a.). Jeśli natomiast dopiero na etapie postępowania odwoławczego ustalone zostanie, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania, a organ I instancji nie wydał decyzji o jego umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., to organ odwoławczy zobligowany jest wydać rozstrzygnięcie określone w art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Wskazać przy tym należy, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, że nie powinno mieć merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1995 r. sygn. akt SA/Łd 2424/94; ONSA 1996/2/80). Taka sytuacja zaistniała niewątpliwie w niniejszej sprawie, bowiem postępowanie wszczęte zostało na wniosek nieuprawnionego podmiotu, a tym samym powinno zostać ono umorzone.

Z uwagi na istniejącą bezprzedmiotowość postępowania zainicjowanego pismem kuratora H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. z 14 lipca 2006 r., Minister Gospodarki utrzymując w pkt II decyzji z [...] listopada 2014 r. w mocy decyzję organu I instancji, naruszył również przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Jak już bowiem wskazano powyżej, bezprzedmiotowość tego postępowania istniała już od początku, a zatem brak było podstaw do wydawania decyzji merytorycznej w sprawie wszczętej z wniosku podmiotu nieuprawnionego.

Z powyższych przyczyn za przedwczesne Sąd uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skarg dotyczących kwestii, czy przy wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. doszło, czy też nie, do rażącego naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa. Zarzuty takie będą mogły zostać podniesione dopiero po wydaniu przez organ merytorycznej decyzji w trybie art. 156 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku następców prawnych P. H. z 10 grudnia 1996 r., tj. osób posiadających legitymację do kwestionowania tego orzeczenia. Wniosek ten, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, w oświadczeniach stron postępowania złożonych w pismach procesowych skierowanych do sądu i ustnie na rozprawie, nie został do dnia dzisiejszego rozpoznany, mimo że sprawa przekazana została organowi do ponownego rozpatrzenia po wydaniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1339/08.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku.

W pkt 2 wyroku Sąd orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego (zainicjowanego pismem kuratora H. [...] Spółka z ogr. odp. w P. z 14 lipca 2006 r.), na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz M. A., P. H. i A. R. orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.).

O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz H. C. [...] S.A. w P. orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.).