Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 834/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 maja 2021 r. (nr [...]) Burmistrz Miasta C. - działając na podstawie art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r.") oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako "k.p.a.") – odmówił przyznania M. K. (dalej zwanemu również "stroną", "wnioskodawcą", "skarżącym") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – J. K.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 10 marca 2021 r. do organu wpłynął wniosek M. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę - J. K. Organ wskazał, że wnioskodawca nie pozostaje w zatrudnieniu i jak wynika z przeprowadzonych weryfikacji jest osobą długotrwale bezrobotną. J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 26 maja 2020 r. (nr [...]), przy czym nie udało się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2020 r. J. K. nie jest osobą pampersowaną; ubiera się samodzielnie oraz samodzielnie spożywa posiłki; po mieszkaniu porusza się za pomocą laski. Wnioskodawca pomaga mamie w dozowaniu leków, w pracach domowych, wyjazdach do sklepów, do lekarza.

Organ przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. stwierdzając, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, ponieważ obowiązek alimentacyjny spoczywa na nim i jako osobie sprawującej opiekę. Jednocześnie bezsporny jest fakt sprawowania przez wnioskodawcę w odpowiedni sposób opieki nad niepełnosprawną matką.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ stwierdził, że na powyższy pogląd nie ma wpływu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 1b cyt. ustawy z art. 32 Konstytucji RP. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał wyraźnie, że skutkiem wejścia wyroku w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani "wykreowanie" prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który ma prawo do zmiany istniejących przepisów prawnych.

Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że nie posiada prawa ani możliwości do zmiany przepisów ustawy, a nawet więcej - jest związany do wydawania decyzji administracyjnej na gruncie obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają bowiem uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Także stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest jednoznaczne i potwierdza konieczność zróżnicowanego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, póki działania legislacyjne zmierzające do przywrócenia równości wśród tej kategorii świadczeniobiorców wciąż trwają. Odnosząc się do powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdził, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego wprawdzie orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednakże nie wpłynął na sytuację osoby wnioskującej, gdyż "musi czekać ma rozwiązania ustawowe" (zob. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2926/14 oraz z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt I OSK 519/14).

W świetle powołanych przepisów nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia szeregu przesłanek, wynikających z art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r oraz jednocześnie od niewystępowania przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 5 tego przepisu. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, a jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności J. K. nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2020 r., czyli od 83. roku życia.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy organ stwierdził także, że nieuzasadnionym byłoby twierdzenie, iż opieka nad matką sprawowana jest przez M. K. w sposób na tyle absorbujący, że uniemożliwia jemu to aktywność zawodową i możliwość podjęcia pracy zarobkowej, tym bardziej że wnioskodawca od dawna pozostaje osobą bezrobotną. Tym samym nie sposób stwierdzić, że w powyższych okolicznościach faktycznych wnioskujący był zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r. stwierdzając, że niepełnosprawność J. K. (ur. [...]1936 r.) w stopniu znacznym potwierdzona została orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 26 maja 2020 r. (nr [...]), które wydano na stałe. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność tej osoby istnienie, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2020 r.

Organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzone postępowanie potwierdza, iż pomoc świadczona matce przez M. K. jest doraźna, kilka godzin dziennie. Stan niepełnosprawnej nie wymaga mimo wieku stałej pomocy. W tym zakresie ustalenia organu I instancji wynikające z analizy wywiadu środowiskowego potwierdzają prawidłowość oceny braku konieczności zapewnienia opieki całodobowej; nie ma tu znaczenia wiek, czy też bezpośrednio schorzenia osoby niepełnosprawnej.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje natomiast okoliczność wieku, w którym ustalono niepełnosprawność J. K.

Kolegium wyjaśniło, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku strony wnioskującej o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

Zdaniem Kolegium strona nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z objęciem opieki nad matką, a do wniosku takiego przekonuje przede wszystkim wieloletnia bierność zawodowa. Nie ma tu znaczenia sam sposób opieki nad matką deklarowany przez stronę. Odróżnienia wymaga bowiem brak zatrudnienia i jego nie podejmowanie od konieczności rezygnacji z powodu konieczności podjęcia się opieki nad matką, której stan zdrowia nie wskazuje na pogorszenie czy zmianę potrzeb opiekuńczych od kilku lat.

Kolegium dodało, iż opieka - która na swój sposób niewątpliwie jest potrzebna - nie potwierdza, że stanowiła wyłączny powód bierności zawodowej strony, co czyni nie uprawdopodobnioną tezę o tym, że opieka nad bliską osobą miałaby spowodować rezygnację ze starań o zatrudnienie. Zakres opieki i wsparcia udzielanego matce do tej pory nie przekonuje, że powodował bezpośrednio rezygnację z pracy. Kolegium przyjęło, że podziela ustalenia organu I instancji, że w istocie niepełnosprawna potrzebuje wsparcia, nie zaś stałej całodobowej opieki, do czego przekonywać mają oświadczenia strony i odwołanie, a co nie znajduje poparcia w zebranych dowodach.

Jak trafnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. (sygn. akt I OSK 1549/19) wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Z tego powodu brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może zostać automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może oczywiście wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną, jednakże w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że wyłącznie objecie intensywną opieką osoby niepełnosprawnej powodowało rezygnację z aktywności zawodowej.

Z tego powodu organ odwoławczy na podstawie zebranych dowodów doszedł do przekonania, że strona nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Kolegium zaznaczyło, że w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności w stopniu znacznym znajdują się - w punkcie 7. - wskazania dotyczące "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Wydanie jednak takiego orzeczenia nie przesądza z góry, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że wprost uprawnia do przyjęcia ww. związku przyczynowego. Opisane w sprawie czynności związane z opieką nad matką (zwłaszcza opiekuńcze dotyczące utrzymania higieny osobistej, mycie, kąpanie, pomoc w przygotowaniu i spożywaniu posiłków, przyjmowaniu leków, organizacja wizyt lekarskich co dwa miesiące), jak też konieczność pilnowania tej osoby całodobowo - nie przekonują, że nie jest możliwe takie zorganizowanie opieki, aby możliwe było podjęcie pracy (chociażby dorywczo). Brak zatrudnienia jest wyborem strony nie mającym związku z opieką nad matką. W okolicznościach sprawy świadczenie pielęgnacyjne nie jawi się zatem jako takie, które mogłoby służyć rekompensacie rezygnacji z aktywności zawodowej.

M. K. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza C. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi wskazano natomiast, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący zaś sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, i wnosząc o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji – a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie nie podejmowania - zatrudnienia przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką), a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jego matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący – M. K. mieszka wspólnie z matką – J. K. (ur. w 1936 r.), legitymującą się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje u niej niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2020 r. (vide: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 26 maja 2020 r., nr [...]). Z akt sprawy wynika także, że wnioskodawca nie pozostaje w zatrudnieniu, przy czym jest osobą długotrwale bezrobotną; aktualnie nie zarejestrowaną jako osoba bezrobotna w PUP (w dniu 25 października 2018 r. odmówił bez uzasadnionej przyczyny propozycji odpowiedniej pracy lub udziału w innej formie pomocy określonej w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – vide: "Raport – Aktualny status osoby"). Z akt sprawy wynika również, że J. K. jest po ciężkiej operacji serca (listopad 2017 r.); ma problemy ze stawem biodrowym i dolegliwości bólowe utrudniają jej samodzielnie poruszanie się, jednak porusza się po mieszkaniu przy pomocy laski. Ma problemy dotyczące pamięci tzw. krótkiej i objawy demencji. Ubiera się samodzielnie i spożywa posiłki; nie jest osoba pampersowaną. Pozostaje pod kontrolą lekarza w G. (1 raz w roku) i kardiologa w C. (1 raz w roku). Skarżący pomaga matce w przy czynnościach higienicznych (mycie włosów, kąpiel, obcinanie paznokci, masaż). Przygotowanie leków to czynność raz w tygodniu dotyczy 4 tabletek.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie koniecznością z tego powodu nie podejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący, bez wątpienia sprawujący opiekę nad swoją matką, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącego nie może być uznany fakt sprawowania przez niego opieki nad matką.

Wskazać należy, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r.), to jednak podkreślenia wymaga też to, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze – stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organu odwoławczego, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze nie sposób zatem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie zgodzić się z organami, że z uwagi na wieloletnią bierność zawodową skarżącego, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez niego opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę nie podejmowania przez skarżącego zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej. Przeczy też temu choćby wyrejestrowanie skarżącego w 2018 r. z rejestru osób bezrobotnych (a więc rejestru osób pozostających w gotowości do świadczenia pracy) z uwagi na brak uzasadnionej odmowy przez niego przyjęcia określonej przez organy zatrudnienia propozycji aktywizacji zawodowej.

Należy również zgodzić się z organami, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż sprawowana przez skarżącego opieka nad matką - z uwagi na zakres wykonywania koniecznych czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego matka skarżącego – J. K. (lat 86), pomimo podeszłego wieku, nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.). Z akt sprawy wynika, że porusza się samodzielnie po mieszkaniu przy pomocy laski, samodzielnie spożywa posiłki i jest w stanie samodzielnie się ubrać. Wykonywane przez skarżącego czynności związane z opieką nad matką (zwłaszcza czynności opiekuńcze dotyczące utrzymania higieny osobistej, mycia, kąpania, pomocy w przygotowaniu posiłków, przyjmowaniu leków, organizacji wizyt lekarskich), nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez niego zatrudnienia. W zasadzie skarżący nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż J. K. nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Z dokonanych ustaleń nie wynika, by matka skarżącego była osobą, która wymaga prowadzenia do toalety, czy wykonywania czynności higienicznych takich jak: podmywanie, wymiana pieluchomajtek. Z okoliczności sprawy wynika, że matka skarżącego cierpi na schorzenia typowe dla swojego wieku i funkcjonuje z bardzo typowymi dla niego ograniczeniami, które co oczywiste wymagają wsparcia ze strony najbliższych. Zgodzić należy się więc z organami, że stan matki skarżącego nie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez niego pracy zarobkowej. Czynności opiekuńcze związane z opieką nad matką należą do obowiązków chociażby rodziców dzieci w wieku szkolnym, co nie jest równoznaczne z brakiem możliwości tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Robienie zakupów, czy gotowanie obiadów, sprzątanie, pranie, wizyty lekarskie nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej, gdyż są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy uznały, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącego. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar opieki wymuszał na skarżącym całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje przy należytej jego organizacji zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. W niniejszej sprawie organy prawidłowo zatem oceniły, że zakres realizowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych wobec matki, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei z uwagi na niczym nie podważony w postępowaniu fakt - że skarżący od dawna, tj. jeszcze przed uzyskaniem przez matkę znacznego stopnia niepełnosprawności w 2020 r. pozostawał osobą bierną zawodowo - można było w sposób zasadny uznać, że w istocie powodem wymuszającym faktyczną rezygnację/nie podejmowanie przez skarżącego aktywności zawodowej nie jest konieczność objęcia matki opieką.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).