Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 768/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2, art. 7 § 2, art. 33 § 1 pkt 8, art. 33 § 1 pkt 10, art. 54 § 1, art. 67 § 2 pkt 9, art. 89
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] Spółka Jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r., nr [...] oddalił skargę [...] "X." A. A., B. A. sp. j. z siedzibą w M(1) (dalej zwaną również skarżącą) na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej.

Organ I instancji prowadząc egzekucję administracyjną przeciwko skarżącej zawiadomieniem z dnia 17 października 2016 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od F(1) sp. z o.o. sp. k. Pismem z dnia 13 grudnia 2016 r. dłużnik zajętej wierzytelności potwierdził istnienie wierzytelności oraz poinformował o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego P. - [...] w P. z dnia 28 stycznia 2015 r., [...] dalsze prowadzenie egzekucji względem wierzytelności przysługującej skarżącej od F(1) sp. z o.o. sp. k. powierzono Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym P. - [...] w Poznaniu B. B..

Skarżąca wniosła skargę na opisaną powyżej czynność egzekucyjną wnosząc o jej uchylenie. Uzasadniając skargę podniesiono, że organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w ocenie skarżącej tytuły wykonawcze, których dotyczy wskazane powyżej zajęcie nie spełniają wymogów określonych w art. 33 § 1 u.p.e.a., nie mogąc stanowić podstawy wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Powołano się również na zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. wyjaśnił, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania zaskarżonej czynności pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Powołując się na art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") omówiono podjęte w sprawie czynności związane z realizacją kwestionowanego środka egzekucyjnego. W ocenie organu I instancji należy uznać, że zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami, przy wykorzystaniu zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zgodnego ze wzorem określonym w załączniku nr 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1339). Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 89 § 1 i 3 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu zostało skutecznie doręczone zarówno dłużnikom zajętej wierzytelności, jak i skarżącej. Odnosząc się do twierdzeń o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wskazano, że twierdzenia te pozostają bez wpływu na ocenę prawidłowości działań organu egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną ma bowiem za przedmiot wyłącznie czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia w stosunku do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Tymczasem podnoszona przez skarżącą argumentacja dotycząca zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Zaznaczono, że skarżąca skorzystała z tego uprawnienia. Podobnie odniesiono się do zarzutu skarżącej o niezbadaniu przez organ egzekucyjny dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zaznaczono również, że w dniu 20 października 2016 r. Burmistrz Miasta i Gminy M(1) wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w następstwie czego postanowieniem z dnia 28 października 2016 r. umorzono postępowanie egzekucyjne, wystosowując równocześnie zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia. Zaznaczono, że doręczenie postanowienia o umorzeniu postępowania miało miejsce przed doręczeniem skarżącej odpisu tytułu wykonawczego.

Skarżąca wniosła zażalenie na wymienione na wstępie postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Postanowieniu organu I instancji zarzucono naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a. Skarżąca stwierdziła, że zastosowano względem niej zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, utrudniający prowadzenie działalności gospodarczej. W ocenie skarżącej tytuł wykonawczy stanowiący podstawę egzekucji nie spełnia wymogów z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. z uwagi na brak klauzuli o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji administracyjnej. W odniesieniu do zawiadomienia o zajęciu z dnia 17 października 2016 r. podniesiono, że zostało ono wystawione z naruszeniem art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. z uwagi na brak podpisu ze wskazaniem imienia oraz nazwiska pracownika organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ II instancji podkreślił, że w ramach postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania zaskarżonej czynności pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami. Tryb postępowania w przypadku egzekucji z innej wierzytelności pieniężnej został wskazany w art. 89 u.p.e.a. Analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami. Odnosząc się do twierdzeń o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wskazano, że skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego. Argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Pismem z dnia 15 listopada 2016 r. skarżąca zgłosiła tego rodzaju zarzut. Wskazano również, że skarżąca nie skorzystała z prawa wniesienia zarzutów z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w odniesieniu do stanowiących podstawę egzekucji tytułów wykonawczych. W ślad za organem I instancji wskazano również, że postanowieniem z dnia 28 października 2016 r. na żądanie wierzyciela – Burmistrza Miasta i Gminy M(1) – umorzono postępowanie egzekucyjne oraz skierowano do skarżącej jak i dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia. Na marginesie wskazano, że wcześniejsze stosowanie kwestionowanego środka egzekucyjnego w oparciu o wcześniej wystawione tytuły wykonawcze nie budziło zastrzeżeń skarżącej. Organ egzekucyjny dysponuje 177 tytułami wykonawczymi przeciwko skarżącej na łączną sumę wartości należności głównych prawie [...] zł. Twierdzenie skarżącej jakoby zastosowany środek egzekucyjny miał doprowadzić do znacznych strat w sytuacji braku dobrowolnego regulowania zobowiązań publicznoprawnych od wielu lat, stoi w oczywistej sprzeczności z rzeczywistością. Biorąc pod uwagę skalę zadłużenia skarżącej oraz zbiegi egzekucji zachodzi uzasadniona obawa, iż zastosowanie równolegle nawet wszystkich dostępnych środków egzekucyjnych może nie doprowadzić do zaspokojenia dochodzonych wierzytelności. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej kwestionujących prawidłowość sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wskazano, że zarówno klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej, jak i dokument zawiadomienia o zajęciu zostały opatrzone podpisami upoważnionych osób. Podpisy te pozwalają w sposób niebudzący wątpliwości na identyfikację osób je składających. Stwierdzono również, że ogólnie przyjętą regułą jest korzystanie przy składaniu podpisów na dokumentach urzędowych z pieczęci imiennej wraz z podpisem w formie skróconej. Powyższe czyni zadość wymogowi złożenia podpisu wraz ze wskazaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego.

Ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi kierowanej do WSA w Poznaniu. W skardze skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o przyznanie prawa pomocy oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie:

– art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącej;

– art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie zawiadomienia, które nie zawierało podpisu z podaniem imienia i nazwiska pracownika organu;

– art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P..

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Na wstępie należy przypomnieć, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia 12 kwietnia 2017 r. utrzymujące w mocy wymienione na wstępie postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. o oddaleniu skargi skarżącej na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Rozstrzygnięcie zawisłego przed Sądem sporu sprowadza się do dokonania oceny zgodności z prawem stanowiska organu uznającego za nieuzasadnione zastrzeżenia skarżącej związane z realizacją wskazanej powyżej czynności egzekucyjnej. Odnosząc się do twierdzeń skargi należy w pierwszej kolejności za nieadekwatne uznać zarzuty naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 33 § 1 pkt 8 powołanego aktu, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Przytoczony przepis stanowi zabezpieczenie wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Brzmienie art. 33 § 1 pkt 8 powołanego aktu nie pozostawia wątpliwości, że podnoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego powinno następować przy użyciu środka prawnego w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Z kolei podstawą prawną wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6).

Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia [tak: wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Konkludując rozważania w powyższym zakresie należy stwierdzić, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora nie jest możliwe badanie czy organ egzekucyjny naruszył zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z analogicznych przyczyn za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. W toku postępowania wywołanego skargą na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego lub egzekutora nie jest możliwym badanie zarzutu niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego.

Oceniając prawidłowość zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od F(1) sp. z o.o. sp. k. należy uznać, że zastosowano tryb postępowania określony w 89 u.p.e.a. Zgodnie ze wskazanym przepisem, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). W świetle art. 89 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy (pkt 1): uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego (lit. a), przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania (lit. b), i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (lit. c); zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem (pkt 2); doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1 (pkt 3) Zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zostało doręczone F(1) sp. z o.o. sp. k. w dniu 21 października 2016 r. (k. [...] akt adm.), skarżącej zaś w dniu 09 listopada 2016 r. (k. [...] akt adm.).

Za bezzasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: m.in., datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Wbrew twierdzeniom skargi zawiadomienie z dnia 17 października 2016 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z przywołanego przepisu. Wskazane zawiadomienie zwiera bowiem prawidłowy podpis pracownika urzędu obsługującego organ I instancji. W orzecznictwie wskazuje się, że żaden przepis, a w szczególności regulacje u.p.e.a., nie nakładają obowiązku złożenia na formularzu tytułu wykonawczego podpisu czytelnego. Wobec zaś braku definicji pojęcia "podpis", należy odwołać się do potocznego rozumienia tego pojęcia, które obejmuje każdy rodzaj stale stosowanego przez daną osobę sposobu podpisywania (sygnowania) dokumentów. Niewątpliwie powinien być to podpis złożony własnoręcznie przez osobę wskazaną w tytule wykonawczym z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. nie wynika, aby te dane miały być zamieszczone w ramach podpisu. Odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłaby do wniosku, że także stanowisko służbowe osoby składającej podpis powinno być nakreślone własnoręcznie, co już wyraźnie wykracza poza rozumienie pojęcia "podpis". Jeśli ustawodawca uznaje, że w danym przypadku podpis musi być czytelny, wyraźnie to reguluje, jak np. w art. 89 ust. 6 pkt 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 752, z późn. zm.) stosownie do którego, wymienione tam oświadczenie powinno zawierać m.in. "czytelny podpis składającego oświadczenie". Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72 (Lex nr 1592), w której uznał, że w utrwalonej praktyce obrotu za ważny podpis uważa się nie tylko podpis imieniem i nazwiskiem lub podpis samym nazwiskiem, lecz także - i najczęściej - skrót podpisu ("podpis nieczytelny"), którego wystawca zwykle używa przy podpisywaniu dokumentów i który jest "godłem" jego podpisu. [tak: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 marca 2015 r., I SA/Gl 979/14, orzeczenie prawomocne]. Przywołane rozważania odnoszące się do tytułu wykonawczego należy zaaprobować również w odniesieniu do przewidzianego przez art. 67 § 2 pkt 9 u.p.e.a. obowiązku zamieszczenia podpisu w zawiadomieniu o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności. Widniejący na zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 17 października 2016 r. podpis choć nieczytelny to uzupełniony pieczęcią pozwala na bezsporne ustalenie personaliów osoby, która go złożyła.

Mając na uwadze powyższe rozważania za bezzasadne należało również uznać zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stan sprawy nie upoważniał organu II instancji do uchylenia wymienionego na wstępie postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z uwagi na jego prawidłowość. Mając powyższe na uwadze skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).