Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1249/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 556 § 1 i § 2, art. 627, art. 638, art. 734 § 1, art. 750
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1319/16 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od J. C. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 listopada 2016 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1319/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), uwzględnił skargę J. C. (dalej zwanego "Skarżącym"), uchylając zaskarżoną decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej zwanego "Prezesem NFZ") z [...] maja 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Pismem z [...] października 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] (dalej zwany "ZUS") wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ (dalej zwanego "Dyrektorem OW NFZ") o rozpatrzenie sprawy dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym D. D. (dalej zwanej "Uczestniczką postępowania") z tytułu świadczenia (w okresach: 1 stycznia - 31 marca 2012 r., 1 kwietnia - 30 czerwca 2012 r., 1 lipca - 30 września 2012 r., 1 października - 31 grudnia 2012 r.) na rzecz Skarżącego pracy na podstawie umów odpowiadających umowie o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 121; dalej zwanej "kc") dotyczące zlecenia. W umowach tych (zatytułowanych "Umowy o dzieło") strony określiły, że ich przedmiotem jest odnotowanie określonej liczby cen.

Decyzją z [...] stycznia 2015 r. Dyrektor OW NFZ stwierdził, że Uczestniczka postępowania podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca zawarte ze Skarżącym we wskazanych wyżej okresach umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy kc dotyczące zlecenia.

Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji. Zakwestionował stanowisko Dyrektora OW NFZ, że wykonanie konkretnych elektronicznych baz danych (dotyczących cen określonych produktów) było przedmiotem umowy starannego działania i że to nie wynik tych czynności był istotny dla realizacji umowy.

Decyzją z [...] maja 2016 r. Prezes NFZ, działając m.in. na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.; dalej zwanej "ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej zwanej "kpa"), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OW NFZ. Prezes NFZ zacytował treść art. 627 i art. 734 § 1 kc oraz wskazał, że dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy, a także możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie, zaś jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Stwierdził, że przedmiot umów zawartych przez Skarżącego z Uczestniczką postępowania (to jest gromadzenie informacji o cenach określonych produktów) został opisany w sposób lakoniczny, de facto uniemożliwiający oczekiwanie osiągnięcia konkretnego rezultatu. W konsekwencji nie powstał rezultat, który mógłby zostać poddany sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Zdaniem Prezesa NFZ, wykonywanie tych umów polegało w istocie na regularnym podejmowaniu szeregu czynności faktycznych, mających na celu staranne działanie, zgodnie z zasadami ustalonymi przez Skarżącego. Prezes NFZ stwierdził też, że odnotowywanie cen określonych produktów nie kończy się wymiernym, zmaterializowanym efektem. Wykonywanie spornych umów przez Uczestniczkę postępowania było natomiast ciągiem czynności powtarzalnych, nie charakteryzujących się oryginalnością ani innowacyjnością, ale mieszczących się w zakresie działań, które podejmuje się ze starannością i należytością, charakterystycznych dla umów zlecenia.

Skarżący złożył do WSA skargę na decyzję Prezesa NFZ. Zarzucił w szczególności naruszenie art. 77 i art. 80 w zw. z art. 7 kpa oraz art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, polegające na nierozważeniu całości materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że zawarte umowy były umowami o świadczenie usług, a nie umowami o dzieło.

WSA uwzględnił skargę.

WSA uznał, że zaskarżona decyzja została wydana bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia, a zatem z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wynikających w szczególności z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Zdaniem WSA, Prezes NFZ dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów Skarżącego, w tym bez wyczerpującej analizy prawnej tych twierdzeń i zarzutów. W związku z tym WSA uznał, że nie można było prześledzić toku rozumowania organu w tym względzie i wyeliminować wątpliwości co do dowolności ustaleń i ocen organu bazujących na tym materiale.

W ocenie WSA, Prezes NFZ - poza przytoczeniem ogólnych poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia - nie wskazał wyraźnie żadnych szczegółowych, konkretnych argumentów, na podstawie których doszedł w ustalonym stanie faktycznym do wniosku, że sporne umowy stanowią umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umowy o dzieło, jak zostały nazwane. Uniemożliwiło to Sądowi kontrolę prawidłowości stanowiska organu, co miało związek z brakiem szczegółowej analizy poszczególnych zapisów wspomnianych umów oraz z brakiem wskazania argumentacji faktycznoprawnej przemawiającej za prawidłowością rozstrzygnięcia. Zdaniem WSA, podnoszona przez Prezesa NFZ lakoniczność opisu w spornych umowach przedmiotu tych umów sama w sobie nie może prowadzić do odmowy uznania ich za umowy o dzieło, bez rozważenia całokształtu okoliczności ich zawarcia, a w szczególności efektu, jaki był umówiony i powstał w wyniku wykonania tych umów. W ocenie WSA, organ powinien ocenić, czy wskazane w spornych umowach wykonanie elektronicznych baz danych stanowi przewidziany z góry i określony rezultat zawartych umów.

WSA uznał, że do oceny charakteru umów łączących Skarżącego z Uczestniczką postępowania niezbędne będzie uzupełnienie postępowania dowodowego, w szczególności przez ewentualne przesłuchanie w charakterze świadka na podstawie art. 75 § 1 kpa stron spornych umów, zwłaszcza Uczestniczki postępowania. Zdaniem WSA, pozwoli to na zbadanie zamiaru stron umów oraz ich celów, w tym tego, czy strony umawiały się, że w przypadku wadliwego sporządzenia baz danych Uczestniczka postępowania będzie dokonywać dalszych prac w ramach rękojmi za wady dzieła, co jest okolicznością typową dla umowy o dzieło.

W konsekwencji WSA uznał, że organy - po niepełnej i wywołującej wątpliwości ocenie charakteru spornych umów - przedwcześnie zastosowały art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Prezes NFZ złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zarzucił wyrokowi WSA naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa oraz art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.; dalej zwanej "pusa") i uchyleniu zaskarżonej decyzji w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie naruszenia przez organ art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa oraz art. 153 ppsa i błędne przyjęcie, że Prezes NFZ:

- niedostatecznie wnikliwie zbadał stan faktyczny i prawny sprawy przez niewyczerpujące uzasadnienie oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i niepodjęcie wszelkich koniecznych czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron,

- w sposób niepełny ocenił materiał dowodowy w powyższym zakresie,

podczas gdy ustalone fakty wskazują na to, że Prezes NFZ jednoznacznie ustalił i wyjaśnił, że:

- co do zarzutu w zakresie nieprzesłuchania stron w charakterze świadków, zgodnie z art. 75 kpa, należy podnieść, że dowód z przesłuchania stron może być przeprowadzony posiłkowo jedynie wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, natomiast całokształt zebranej w sprawie dokumentacji szczegółowo opisuje charakter wykonywanych czynności w ramach zawartej umowy oraz wszelkie okoliczności towarzyszące realizacji umowy; stąd też Prezes NFZ nie ma wątpliwości co do kompletności i obiektywnej w stopniu dostatecznym i wystarczającym oceny stanu faktycznego sprawy i z tego powodu nie znajdował potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów tautologicznie potwierdzających niebudzący wątpliwości stan faktyczny i prawny, gdyż nie wniosłyby one nic nowego do istoty rozpatrywanej sprawy;

- co do zarzutu naruszenia art. 107 § 3 kpa należy stwierdzić, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w rozstrzygnięciu Dyrektora OW NFZ zostały wskazane wszystkie fakty, na podstawie których wydano rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, a także wskazano wyczerpująco powody, dla których odstąpiono od przeprowadzenia innych dowodów; zaskarżona decyzja zawiera zatem zarówno uzasadnienie faktyczne, jak i prawne.

W uzasadnieniu Prezes NFZ wskazał argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi Skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw. Stwierdził w szczególności, że organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, pomijając informacje wskazujące na to, że umowy miały charakter umów o dzieło (rozliczenie za rezultat, określony termin wykonania, występowanie wydania i odbioru dzieła, odpowiedzialność za wady dzieła) i że zgodnym zamiarem stron było zawieranie takich właśnie umów. Umowy te dotyczyły wykonania i dostarczenia konkretnych elektronicznych baz danych w ściśle określonych terminach, o odpowiedniej jakości, miało miejsce wydanie i odbiór tych baz (zamówionych dzieł). Zamiarem stron było osiągnięcie przez wykonawcę konkretnego rezultatu, rozliczenie się z wyniku działania wykonawcy, a nie ze starań w celu jego osiągnięcia.

W piśmie procesowym z 10 kwietnia 2019 r. Skarżący stwierdził, że w identycznej sprawie (tylko dotyczącej innego wykonawcy) uzyskał korzystny dla siebie wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lipca 2017 r. (sygn. akt [...]), zaś postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. (sygn. akt [...]) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej złożonej przez ZUS od wspomnianego wyroku, uznając tę skargę za oczywiście bezzasadną.

Do kolejnego pisma procesowego (z 17 kwietnia 2019 r.) Skarżący załączył wydruk wspomnianego postanowienia Sądu Najwyższego.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Prezesa NFZ (radca prawny) podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej, aczkolwiek oświadczył, że wycofuje zarzut naruszenia przez WSA art. 153 ppsa. Pełnomocnik organu wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Natomiast Skarżący złożył załącznik do protokołu rozprawy, stanowiący reasumpcję jego stanowiska (a odpis tego pisma doręczył pełnomocnikowi Prezesa NFZ). Złożył też do akt kopię odpisu postanowienia Sądu Najwyższego z [...] stycznia 2019 r. (sygn. akt [...]). Stwierdził, że popiera swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przed rozpoznaniem złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej należy zauważyć, że objęta nią problematyka prawna była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z 6 grudnia 2017 r. (sygn. akt II GSK 2650/17). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty przedstawione we wspomnianym orzeczeniu, które są aktualne również na gruncie tej sprawy.

Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie zasługuje na uwzględnienie, mimo że nie wszystkie postawione w niej zarzuty są trafne.

Niezasadne są zarzuty naruszenia przez WSA art. 1 § 1 pusa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 8 kpa.

Zgodnie z art. 1 § 1 pusa sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść, gdyby sąd administracyjny - mimo skutecznie złożonej skargi bądź wniosku wszczynającego postępowania i niewystąpienia w toku rozpoznawania sprawy przesłanek umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego - nie dokonał kontroli działalności administracji publicznej. W niniejszej sprawie żaden z takich przypadków nie miał miejsca.

Z kolei zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 8 kpa jest całkowicie chybiony. Uchylając zaskarżoną decyzję, WSA nie stwierdził bowiem w tej sprawie naruszenia przez Prezesa NFZ art. 8 kpa, to jest przepisu określającego zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.

Istota pozostałych zarzutów sformułowanych skardze kasacyjnej sprowadza się do negowania stanowiska WSA, zgodnie z którym zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, ponieważ Prezes NFZ wydał ją bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia, a zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa.

Należy zauważyć, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. W art. 750 kc ustawodawca określił, że do umów o świadczenie usług stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Zgodnie z art. 734 § 1 kc przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.

Skarżący podtrzymuje natomiast stanowisko, że analizowane przez organ administracji umowy były umowami o dzieło, o których mowa w art. 627 kc. Z przepisu tego wynika, że przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Dokonując wykładni wspomnianych przepisów kodeksu cywilnego, WSA wskazał m.in., że:

- umowa o dzieło (art. 627 kc) należy do umów rezultatu - jej przedmiotem jest indywidualnie oznaczony wytwór (efekt), który może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi;

- przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania i wykonanie dzieła;

- rezultat ten może mieć postać materialną bądź niematerialną i z chwilą ukończenia staje się niezależny od osoby twórcy oraz może stanowić samodzielny byt posiadający autonomiczną wartość w obrocie prawnym;

- przedmiotem umowy o świadczenie usług (art. 750 kc) jest sama usługa, polegająca na wykonywaniu szeregu powtarzających się czynności, bez względu na to, jaki rezultat czynności te przyniosą;

- umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, są determinowane wyłącznie starannością działania wykonawcy.

Przyjęta przez WSA wykładnia przepisów prawa materialnego determinowała zakres ustaleń faktycznych, jakie należało w sprawie poczynić, aby dopuszczalne było zastosowania tych przepisów. W świetle powyższego, rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało ustalenia charakteru umów zawartych przez Skarżącego z Uczestniczką postępowania. Zadaniem organów administracji było zgromadzenie i ocena dowodów pozwalających na ustalenie, czy umowy te miały cechy umów zlecenia lub innych umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w zw. z art. 734 § 1 kc i art. 750 kc), czy też były umowami o dzieło (art. 627 kc).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA niezasadnie uznał, że Prezes NFZ wydał zaskarżoną decyzję bez dostatecznego wyjaśniania wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy, organy należycie ustaliły stan faktyczny oraz przedstawiły motywy, którymi się kierowały w wydanych decyzjach.

Lektura uzasadnienia zakwestionowanej przez WSA decyzji wskazuje, że Prezes NFZ - wyjaśniając okoliczności stanu faktycznego sprawy - zebrał i rozpatrzył wszystkie zgromadzone w sprawie dowody, to jest m.in.: 1) umowy zawarte pomiędzy Skarżącym a Uczestniczką postępowania, 2) protokół kontroli przeprowadzonej u Skarżącego przez ZUS, 3) zastrzeżenia Skarżącego do tegoż protokołu kontroli, 4) informację o sposobie rozpatrzenia przez ZUS zastrzeżeń Skarżącego do protokołu kontroli, 5) materiały przedstawione przez Skarżącego na płycie CD, zawierające: a) przykładowe wiadomości e-mail wraz z załącznikami wysłane przez pracownika [...] do firmy Skarżącego, b) przykładowe nagrania rozmów telefonicznych dotyczące weryfikacji reklamacji [...], c) instrukcje wykonywania baz danych oraz d) arkusze kalkulacyjne Excel z danymi służącymi do sprawdzania jakości przesłanych baz danych, 6) oświadczenie P. R. (współpracownika Skarżącego) z 23 lutego 2015 r.

Wbrew zarzutom WSA, w zaskarżonej decyzji Prezes NFZ szczegółowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wyjaśniając dlaczego uznał, że wykonywanie przez Uczestniczkę postępowania spornych umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci - określonych w treści umów - "odnotowanych cen" oraz wykonania pozostałych czynności opisanych w toku postępowania. Co istotne, Prezes NFZ - wbrew twierdzeniom WSA - szczegółowo ustosunkował się (vide s. 10-16 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) do wyjaśnień zarówno Skarżącego (zawartych w odwołaniu i piśmie z 3 grudnia 2014 r.), jak i Uczestniczki postępowania (zawartych w piśmie z 28 listopada 2014 r.), wskazujących, na czym polegała praca Uczestniczki postępowania.

Wobec powyższego, nie sposób się zgodzić z twierdzeniem WSA, że Prezes NFZ - poza przytoczeniem ogólnych poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia - nie wskazał wyraźnie żadnych szczegółowych, konkretnych argumentów, na podstawie których doszedł w ustalonym stanie faktycznym do wniosku, że sporne umowy cywilnoprawne stanowią umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umowy o dzieło, jak zostały nazwane.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wszystkie istotne elementy stanu faktycznego zostały w sprawie dostatecznie wyjaśnione, czemu Prezes NFZ dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pozwalają one na ocenę charakteru prawnego umów zawartych przez Skarżącego z Uczestniczką postępowania oraz rozstrzygnięcie czy są to umowy o dzieło (jak twierdzi Skarżący), czy umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (jak twierdzą organy). Nie było zatem konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego, w szczególności przez ewentualne przesłuchanie stron wspomnianych umów. Szeroki zakres środków dowodowych możliwych do przeprowadzenia w sprawie na podstawie art. 75 kpa nie powoduje konieczności ich przeprowadzenia, jeśli dana okoliczność została już wyjaśniona w oparciu o inny dowód i nie został on podważony (por. wyrok NSA z 29 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1936/15). W tej sprawie Skarżący (w odwołaniu i piśmie z 3 grudnia 2014 r.) oraz Uczestniczka postępowania (w piśmie z 28 listopada 2014 r.) szczegółowo i obszernie opisali i wyjaśnili, na czym polegała praca wykonywana w ramach spornych umów i jaki był zgodny zamiar stron tych umów.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił zarzut skargi kasacyjnej, że WSA błędnie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, co było skutkiem wadliwej oceny, że Prezes NFZ naruszył art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych istota kontrolowanej sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a zatem na podstawie art. 188 ppsa uchylając zaskarżony wyrok jednocześnie rozpoznał skargę Skarżącego.

Skarga podlegała oddaleniu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonej decyzji Prezes NFZ zgodnie z prawem ocenił, że zadania Uczestniczki postępowania podjęte w wykonaniu umów zawartych ze Skarżącym świadczą o tym, że umowy te były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, a nie umowami o dzieło.

Jak trafnie przyjął WSA, przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu (materialnego lub niematerialnego) – i rzecz jasna, bez względu przy tym na rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności – co oznacza, że dzieło jest w każdym przypadku wytworem przyszłym, który w momencie zawarcia umowy nie istnieje.

Istotnym kryterium umożliwiającym odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co stanowi jednocześnie charakterystyczny (i dystynktywny) element umowy o dzieło. Znajduje to swoje potwierdzenie w normatywnej treści art. 638 § 1 kc, z którego wynika, że do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Nie chodzi przy tym o to, aby ocena odnośnie do istnienia wad dokonywana była z punktu widzenia zgodności rezultatu umowy z jej treścią (treścią stosunku zobowiązaniowego), bo ta zawsze przecież jest dokonywana w odniesieniu do wszystkich umów obligacyjnych w aspekcie odnoszącym się do ewentualnej odpowiedzialności stron za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 kc), lecz o to, aby w ogóle była możliwa ocena uzgodnionego przez strony rezultatu według odpowiednio stosowanych przepisów o rękojmi (art. 638 w związku z art. 556 § 1 i § 2 kc), a więc, innymi słowy, również o to, aby w ogóle było możliwe odpowiednie zastosowanie przepisów o odpowiedzialności za wady.

Przedmiot umów zawartych przez Skarżącego z Uczestniczką postępowania stanowiło "odnotowanie określonej liczby cen". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak określony rezultat umów nie mógł być poddany sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych w sposób, w jaki wymaga tego art. 638 w związku z art. 556 § 1 i § 2 kc, a więc przy uwzględnieniu możliwości odpowiedniego zastosowania przepisów o odpowiedzialności za wady.

Po pierwsze, "odnotowania określonej liczby cen" nie można uznać za dostateczne określenie cech oraz parametrów indywidualizujących "dzieło" stanowiące przedmiot wymienionych umów, co stanowi warunek konieczny sprawdzianu na wady fizyczne dzieła.

Po drugie zaś, w rozpatrywanej sprawie istotne jest to, w jaki sposób zamawiający weryfikował (należyte) wykonanie wymienionych umów przez "przyjmujących zamówienie".

Z treści oświadczenia zatrudnionego przez Skarżącego P. R. wynika, że oceniał on "jakość nadsyłanych baz danych". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzenie to ma, z jednej strony, sugerować, że przedmiotem umów było tworzenie baz danych, podczas gdy z treści tych umów wynika, że polegały one na "odnotowywaniu cen", które - jak podaje Uczestniczka postępowania - polegało na przeprowadzaniu spisów z natury przy pozyskiwaniu informacji z etykiet cenowych, plakatów, wywieszek promocyjnych, gazetek promocyjnych, a także od personelu hurtowni lub sklepów oraz przy wykorzystaniu skanerów kodów kreskowych. Natomiast z drugiej strony stwierdzenie to ma sugerować, że w kontekście tak przedstawianego przedmiotu tych umów, ocenie podlegał ich rezultat, a mianowicie "bazy danych". Jednakże nie sposób jest za uzasadniony uznać wniosek, że przedmiot tej oceny stanowiły bazy danych, bowiem co innego wynika z postanowień wymienionych umów, które nie zawierają ponadto w tej mierze żadnych postanowień odnośnie do cech oraz parametrów mających indywidualizować wskazane "dzieła". Ponadto nie można przyjąć, że ocena wykonania umów przez Uczestniczkę postępowania była dokonywana w sposób, w jaki dla potrzeb kwalifikowania danej umowy za umowę o dzieło wymaga tego art. 638 kc, a mianowicie w sposób potwierdzający przeprowadzanie sprawdzianu na wady dzieła. Z treści omawianego oświadczenia jednoznacznie bowiem wynika, że – mimo terminologii, którą operuje składający to oświadczenie – sama metodologia jego działania oraz kryteria stosowanej oceny wprost i jednoznacznie ukierunkowane były na ocenę staranności działania "przyjmującego zamówienie" na "odnotowywanie cen". Jasno i wyraźnie potwierdza to chociażby to, że staranność działania "przyjmującego zamówienie" była oceniana i weryfikowana w relacji do działań innych przyjmujących podobne "zamówienia" oraz w relacji do informacji pozyskiwanych przez samego sprawdzającego z takich źródeł, jak chociażby gazetki promocyjne. Znajduje to swoje potwierdzenie również we wnioskach formułowanych na tle analizy treści oświadczenia Uczestniczki postępowania zawartego w piśmie z 28 listopada 2014 r. Z oświadczenia tego wynika bowiem, że wypłata wynagrodzenia uzależniona była od tego, czy zamawiający nie stwierdził: braku kompletności przekazanych danych; podania informacji o produktach, których faktycznie nie było; podania cen niezgodnych z rzeczywistością; nieprawidłowego lub niezgodnego ze stanem faktycznym oznaczenia promocji; wystąpienia innych przesłanek wskazujących na błąd (por. pkt 7 oświadczenia z 28 listopada 2014 r.). Oświadczenie to jednoznacznie potwierdza więc, że Uczestniczka postępowania zobowiązana była do starannego "odnotowywania cen", a więc do rzetelnego i starannego działania, a staranność ta oraz ocena stopnia tej staranności stanowiła warunek wypłaty wynagrodzenia w całości lub w części.

Przedstawione argumenty – w tym argumenty formułowane na podstawie korespondującej ze sobą treści przywołanych oświadczeń – uzasadniają więc wniosek, że w świetle kryterium możliwości poddania ocenie uzgodnionego przez strony rezultatu, według odpowiednio stosowanych przepisów o rękojmi (art. 638 w związku z art. 556 § 1 i § 2 kc), sporne w sprawie umowy nie były umowami rezultatu, to jest umowami o dzieło, lecz – jak zasadnie przyjął to Prezes NFZ – umowami starannego działania, a więc umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu.

Za przyjęciem odmiennej oceny nie może przemawiać fakt wydania przez ZUS na wniosek Skarżącego interpretacji indywidualnej z [...] maja 2016 r., ani stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z [...] stycznia 2019 r. (sygn. akt [...]), na które powołał się Skarżący w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Po pierwsze, wspomniana pisemna interpretacja indywidualna została wydana [...] maja 2016 r. i dotyczy zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku Skarżącego o jej udzielenie, złożonego 11 kwietnia 2016 r. (uzupełnionego następnie 11 maja 2016 r.). Jakkolwiek wspomniana interpretacja indywidualna uznaje stanowisko Skarżącego za prawidłowe, to – co trzeba podkreślić – zawiera jednocześnie jasne i stanowcze stwierdzenie, a mianowicie, że jej "[...] wiążący charakter ograniczony został jedynie do zdarzenia przyszłego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania". Z uwagi na to interpretacja ta nie mogła mieć znaczenia dla oceny umów zawartych przez Skarżącego 1 stycznia 2012 r., 1 kwietnia 2012 r., 1 lipca 2012 r. oraz 1 października 2012 r., a więc dla oceny stanów faktycznych zaistniałych przed wydaniem wspomnianej interpretacji. Ponadto podkreślenia wymaga, że aktualizacja ochrony wynikającej z udzielonej interpretacji indywidualnej, o której mowa w art. 10 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 584 ze zm.) warunkowana jest prawdziwością opisu stanu faktycznego we wniosku o jej udzielenie oraz brakiem przeciwnych w tej mierze następczych ustaleń uprawnionych organów, na co nie bez powodu zwrócono uwagę w uzasadnieniu tejże interpretacji, stwierdzając jednoznacznie, że "Ryzyko podania nieprawdziwych informacji w opisie stanu faktycznego bądź też poczynienie [...] ustaleń odmiennych od tych zaprezentowanych przez wnioskodawcę, w tym dotyczących charakteru zawartej umowy, obciąża jedynie przedsiębiorcę".

Po drugie, z uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z [...] stycznia 2019 r. (sygn. akt [...]) jednoznacznie i stanowczo wynika, że podstawy wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z [...] lipca 2017 r. (którym zmieniono niekorzystny dla Skarżącego wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie oraz poprzedzającą ten wyrok decyzję ZUS), nie stanowiła przywołana powyżej interpretacja indywidualna z [...] maja 2016 r., lecz stanowiły ją ustalenia faktyczne poczynione w tej sprawie przez sąd odwoławczy (por. s. 6 – 7 uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego).

W konsekwencji należy uznać, że wydając zaskarżoną decyzję Prezes NFZ nie naruszył prawa w stopniu, który uzasadniałby wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Dlatego skarga Skarżącego na tę decyzję podlegała oddaleniu.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 151 ppsa orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono (pkt 3 wyroku NSA) na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa oraz art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).