Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 329/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II inst
Powołane przepisy: article: art. 67 a par 1 pkt 3, art. 120-122, art. 187, art. 191
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Jarosław Wiśniewski WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

S. W. (dalej: Strona, Skarżąca), wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r., zwrócił się do Wójta Gminy O. (dalej: organ I instancji) o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Strona prośbę uzasadniła ciężką sytuacją majątkową (schorowany, bezrobotny bez zasiłku), faktem, że sam wywozi swoje odpady, a także systematycznym zalewaniem jego posesji.

Wójt Gminy O. decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. znak [...] odmówił umorzenia Stronie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie [...] zł - za okres od kwietnia 2017 r. do marca 2019 r.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 207, art. 51 § 1 i § 2 oraz art. 67a § 1 pkt. 3 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.; dalej: O.p.) w zw. z art. art. 6q ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2018 r. poz. 1454 ze zm.; dalej: u.c.p.g.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na treść art. 67a § 1 pkt 3 O.p. i przesłanki, jakim organy obowiązane są kierować się, orzekając o zastosowaniu ulgi przewidzianej w tych przepisach - umorzeniu zaległości. Rozważając ważny interes podatnika oraz interes publiczny organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku.

Organ I instancji wskazał, że Strona jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni [...] ha i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje zawodowo, jest osobą przewlekle chorą i niezdolną do pracy. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] grudnia 2021 r. W czerwcu 2019 r. otrzymał z Powiatowego Urzędu Pracy ostatni zasiłek dla bezrobotnych.

Strona od marca 2015 r. nie wniosła dobrowolnie żadnej kwoty z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jedyne wpłaty to należności ściągane przymusowo przez komornika na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych.

Organ I instancji wskazał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej Strony, jednak decyzja w zakresie ulg podatkowych ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ podatkowy może, ale nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku podatnika.

Organ I instancji wskazał, że w dniu [...] lipca 2019 r. wezwał Stronę do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i sytuacji materialnej. Poinformował Stronę, że przedstawienie dokumentów potwierdzających trudną sytuację jest ważne dla prowadzonego postępowania i brak reakcji Strony może mieć wpływ na ocenę zasadności zastosowania ulgi. Jednakże Strona nie złożyła żadnych dokumentów.

Organ I instancji wskazał, że z pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wynika, że dochód Strony nie przekracza kryterium dochodowego wg ustawy o pomocy społecznej. Strona jednak nie korzysta z pomocy ww. Ośrodka, a to pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych.

Z kolei zobowiązania podatkowe mają charakter powszechny, a zła sytuacja finansowa czy majątkowa nie może skutkować umorzeniem zaległości podatkowej.

Strona wniosła od ww. decyzji odwołanie. Odwołujący podniósł, że nie przedłożył na wezwanie organu I instancji dokumentów obrazujących jego sytuację dochodową, ponieważ takie dokumenty złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w G., natomiast nie stać go na wykonywanie kopii tych dokumentów na potrzeby niniejszej sprawy. Strona zakwestionowała dotychczasową działalność Wójta polegającą, w jej ocenie, na szukaniu oszczędności poprzez odmawianie wsparcia osobom najuboższym i chorującym, natomiast wydawanie środków finansowych na inne cele np. na wsparcie Policji (zakup samochodu). Gmina pozwala ponadto bogatym ludziom łamać prawo (prawo wodne), nie regulując należycie stosunków wodnych na terenie sąsiadującym z posesją odwołującego się, przez co odwołującemu żyje się znacznie gorzej. Na koniec Strona podała, że na leki wydaje 200-300 zł miesięczne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. znak [...], na podstawie art. 67a § 1 pkt. 3 i art. 67b pkt 1 oraz art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. art. 6 ust. 12 u.c.p.g., utrzymało w całości w mocy decyzję I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał i wyjaśnił treść art. 67a § 1 pkt 3 O.p. oraz art. 6 ust. 12 u.c.p.g.

Wskazał, że wynikająca z tego przepisu norma prawna nie wyznacza w sposób kategoryczny prawnych konsekwencji dla określonego rodzaju stanów faktycznych, pozostawiając to uznaniu organu podatkowego. Wybór określonego kierunku rozstrzygnięcia zachodzi po ustaleniu, iż w sprawie zaistniała przesłanka w postaci "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek, choć pozwala organowi podatkowemu na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje.

Zdaniem organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie organ I instancji należycie ustalił stan faktyczny sprawy. Organ podjął próbę ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej Strony i w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r. wezwał Stronę do przedłożenia dodatkowych dokumentów do akt sprawy, które pozwoliłoby zobrazować Jej sytuację majątkową. Strona otrzymała wezwanie w dniu [...] lipca 2019 r., jednakże nie nadesłała żadnych dowodów, które pozwoliłyby ustalić, jakie dochody obecnie otrzymuje oraz z jakich źródeł dochody te pochodzą.

Strona poprzestała na wskazaniu we wniosku inicjującym postępowanie, że jest osoba bezrobotną, bez zasiłku dla bezrobotnych, schorowaną, skazaną na życie w warunkach cięższych, niż miała w XX wieku. W odwołaniu podała jedynie, że ponosi koszt leczenia w wysokości 200-300 zł. Poza ww. informacjami, koncentrującymi się jedynie na wykazaniu uciążliwości, nie podała jak kształtuje się w całości Jej sytuacja majątkowa. Nie podała z czego się utrzymuje, doświadczenie życiowe nakazuje zaś przyjmować, że Strona musi posiadać pewne źródła dochodu, pozwalające Jej na egzystencję, utrzymanie prowadzonego gospodarstwa domowego, czy ponoszenie kosztów leczenia.

Organ II instancji stwierdził, że nie kwestionuje faktu, iż Stronę zaliczyć należy do ludzi ubogich, jednakże nie budzi też wątpliwości, i nie zaprzecza temu także Strona, że uzyskuje pewne środki finansowe, których wysokości i źródeł nie ujawniła.

Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniach podatkowych, szczególnie dotyczących udzielania ulg i zwolnień podatkowych, obowiązuje zasada, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego tytułu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Skoro Strona ubiega się o przyznanie ww. ulgi podatkowej, to w Jej interesie jest odpowiednio uzasadnić wniosek o udzielenie ulgi, a po wszczęciu postępowania, należycie współpracować z organem, celem ustalenia właściwego stanu faktycznego w sprawie.

Zdaniem organu II instancji złożone do akt sprawy wyjaśnienia Strony, wobec nieujawnienia źródeł i wysokości dochodów, nie pozwalają na stwierdzenie, że Strona pozostaje w takim dalekim niedostatku, że nie jest możliwym spłacenie ww. zaległych opłat - w łącznej kwocie [...] zł. Strona nie wykazała, że pozostaje w tak trudnej i wyjątkowej sytuacji, która uzasadnia całkowite czy częściowe umorzenie ww. zaległości w opłatach.

Wskazując, że dobrodziejstwo przewidziane w art. 67a § 1 O.p. ma wyjątkowy charakter, a zastosowanie może znaleźć jedynie do nadzwyczajnych, szczególnych przypadków, organ odwoławczy stwierdził, że Strona posiada nieruchomości, ponadto do czerwca 2019 r. otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych.

Jednocześnie w okresie, za który naliczono ww. zaległości, nie regulowała dobrowolnie jakichkolwiek opłat za gospodarowanie odpadami. Opłaty te wynosiły początkowo [...] zł za miesiąc, następnie [...] zł. Mimo otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych w tym okresie Strona nie dołożyła staranności w ponoszeniu tych zobowiązań, pomimo, że posiadane wówczas stałe dochody (w postaci zasiłku), nawet przy uwzględnieniu ponoszonych przez Stronę wydatków na leczenie czy utrzymanie, stwarzały możliwość poczynienia sukcesywnych, choćby niewielkich oszczędności na poczet bieżących lub zaległych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Podstawy do umorzenia nie może stanowić w każdym przypadku samo stwierdzenie istnienia niedostatków po stronie wnioskującego, zwłaszcza wówczas gdy, zaległości powstałe są wynikiem li tylko określonego działania lub zaniechania podatnika, a nie wynikiem zdarzeń losowych, które w sposób obiektywny doprowadziły do tej trudnej sytuacji, w jakiej on się znalazł.

Dotychczasowa zaś postawa Strony (brak przedłożenia żądanych dokumentów) w toku niniejszego postępowania, dowodzi dalszej Jej bierności i braku staranności we współpracy z organem i tym samym, braku poczucia jakiejkolwiek odpowiedzialności za powstałe zobowiązania. Uwzględnienie wniosku, wobec takiej postawy Strony, pozostawałoby zdaniem organu II instancji w sprzeczności z interesem publicznym, rozumianym jako pewna potrzeba, której zaspokojenie powinno służyć zbiorowość lokalnej lub całemu społeczeństwu. Uwzględnienie żądania w tym przypadku doprowadziłoby do nieuzasadnionego ważnym interesem podatnika uszczerbku interesu publicznego.

Odpowiadając na argumentację przytoczoną w odwołaniu organ odwoławczy wyjaśnił, że Strona nie może skutecznie opierać swojego wniosku o umorzenie ww. należności na subiektywnym odczuciu pokrzywdzenia jej, jako jednostki przez organy administracji publicznej w innych obszarach działalności administracyjnej (tu np. ze względu na przywoływane zaniechania w zakresie naruszeń przez inne podmioty przepisów prawa wodnego). O ile Strona uważa, że organ administracji publicznej powinien zainterweniować w kwestii naruszenia stosunków wodnych na gruntach sąsiednich ze szkodą dla Strony, może zainicjować odrębnym podaniem stosowne postępowanie na podstawie przepisów ustawy Prawo wodne.

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 67a § 1 pkt 3 O.p. poprzez jego niezastosowanie oraz odmowie umorzenia zaległości, a także na przekroczeniu granic uznania administracyjnego poprzez dokonanie dowolnej oceny zasadności wniosku;

- art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p. przez brak całościowego zbadania niniejszej sprawy;

- art. 181 w zw. z art. 188 O.p. przez nieuwzględnienie wniosków dowodowych;

- art. 191 O.p. polegające na dokonaniu dowolnej i powierzchownej analizy zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego.

W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, względnie o umorzenie zaległości podatkowej lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania na rzecz Skarżącego.

W uzasadnieniu zarzutów Skarżący podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie organu wskazał, że nie posiada żądanych dokumentów, albowiem dokumenty przedłożył w jednostce podległej wójtowi – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w G. i nie stać go na wykonanie kopii tych dokumentów na potrzeby przedmiotowej sprawy. Skarżący jest osobą skrajnie ubogą, obecnie nawet nie otrzymuje jakiegokolwiek zasiłku. Utrzymuje się ze zbierania makulatury i złomu. Ma orzeczoną umiarkowaną grupę niepełnosprawności. Organ posiadał wgląd do trudnej sytuacji majątkowej i życiowej Skarżącego, a mimo to nie zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., który był w posiadaniu stosownych dokumentów.

Zaniechanie rozważenia wystąpienia w indywidualnej sprawie, na podstawie zgromadzonego w niezbędnym zakresie materiału dowodowego, ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, które uzasadniać mogą umorzenie zaległości podatkowej, stanowi, zgodnie z art. 247 § 1 pkt 3 O.p., rażące naruszenie prawa w postaci art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Lakoniczne, ogólnikowe tylko wypowiedzenie się w zakresie wskazanych przesłanek mogących uzasadniać zastosowanie ulgi w wykonaniu zobowiązania podatkowego, bezskuteczne prawnie powoływanie się w tym przedmiocie na postanowienia umowy cywilnoprawnej oraz zaniechanie zgromadzenia rzeczywiście, istotnie niezbędnego materiału dowodowego, jako podstawy uprawniającej do wymaganych rozważań dotyczących uzasadnienia zastosowania analizowanej ulgi podatkowej - tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - stanowi oczywiste zaprzeczenie możliwości zastosowania oraz prawidłowej wykładni art. 67a § 1 pkt 3 O.p.

Dodatkowo Skarżący podniósł, że jest źle traktowany przez Policję, a utrzymuje się m.in. ze zbierania puszek i makulatury, z czego ma ok. 200 zł miesięcznie, a także z datków od ludzi. Wskazał też, że skoro nie korzysta z usługi wywozu śmieci, to nie rozumie dlaczego ma za nią płacić.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Z kolei pełnomocnik ustanowiony z urzędu w piśmie procesowym z dnia [...] października 2020 r. przedstawił dodatkową argumentację przemawiającą za koniecznością uchylenia decyzji obu instancji. Podkreślił, że sytuacja życiowa, bytowa i ekonomiczna Skarżącego jest bardzo zła, i została udowodniona w postępowaniach I i II instancji. Skarżący utrzymuje się z okazjonalnego zbierania i sprzedaży odpadów. Mieszka w starym, odziedziczonym po rodzicach domu, który znajduje się w złym stanie technicznym. Nieregularnie uzyskiwane skromne dochody nie wystarczają nawet na zaspokojenie jedynie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Ewentualna egzekucja spornych należności naruszałaby elementarne zasady sprawiedliwości i praworządne relacje.

Pełnomocnik podkreślił w szczególności, że organy dysponowały informacjami dotyczącymi Skarżącego uzyskane od Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (pismo z dnia [...] lipca 2019 r.). Podniósł, że GOPS stanowi statio fisci Gminy, zatem Skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za brak wewnętrznej komunikacji i przepływu informacji organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W niniejszej sprawie Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie, zarządzeniem z dnia [...] października 2020 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów, o czym strony zostały powiadomione.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2019 r. znak [...] wydana na podstawie art. 67a § 1 pkt. 3 O.p. w przedmiocie odmowy umorzenia Skarżącemu zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie [...] zł.

Jak słusznie wskazały organy podatkowe, zgodnie z art. 6q ust. 1 u.c.p.g. w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego.

Z kolei stosownie do art. 6 ust. 12 u.c.p.g. do opłat stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta.

Rozpoznając skargę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania decyzji obu instancji z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd, dokonując oceny stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy stwierdził, iż ustalenia faktyczne poczynione przez organy podatkowe, które dla organów stały się podstawą rozstrzygnięcia, nie zostały ustalone z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Sprawa nie została również prawidłowo, zgodnie z dyspozycją art. 127 O.p., zbadana przez organ w postępowaniu odwoławczym, który nie rozważył ponownie wszelkich aspektów sprawy.

Zdaniem Sądu postępowanie w toku obydwu instancji stanowi naruszenie przepisów procedury. Zgodnie z art. 120 O.p. organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, a stosownie do art. 122 O.p. w toku postępowania podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Stosownie zaś do treści art. 121 § 1 O.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Organy podatkowe powinny również wyjaśniać stronie zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji bez stosowania środków przymusu, co wynika z art. 124 O.p.

Przepis art. 180 § 1 O.p. nakazuje dopuszczenie w charakterze dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Art. 187 § 1 O.p. nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a zatem dokonania swobodnej oceny materiału dowodowego, z uwzględnieniem wskazań logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego. Następnie, zgodnie z art. 191 O.p., organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Bezsporne w sprawie było, co wprost przyznawały organy podatkowe, że Skarżący jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni [...] ha, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, jest osobą przewlekle chorą i niezdolną do pracy, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] grudnia 2021 r., a w czerwcu 2019 r. otrzymał z Powiatowego Urzędu Pracy ostatni zasiłek dla bezrobotnych.

Organ I instancji wskazał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego, zaś organ odwoławczy stwierdził, że należy zaliczyć Go do ludzi ubogich.

Istota sporu sprowadza się do oceny legalności rozstrzygnięcia organów odmawiającego Skarżącemu udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie [...] zł.

Rozstrzygając powyższy spór należy odnieść się do treści przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, czyli jak już Sąd powyżej wskazał, przepisu art. 67a § 1 pkt 3 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z powyższego unormowania wynika, że decyzje w przedmiocie zastosowania jednej z ulg wymienionych w 67a § 1 O.p. organy podatkowe podejmują w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza możliwość (nie zaś konieczność) umorzenia zaległości podatkowej, w przypadku spełnienia jednej z przesłanek zawartych w przywołanym przepisie. Nie zwalnia to jednak organu podatkowego z obowiązku zebrania w sposób dokładny i wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie dokonania na jego podstawie oceny sytuacji podatnika pod względem spełnienia przesłanek umożliwiających udzielenie ulgi podatkowej, tj. "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", które to przesłanki mają charakter klauzul generalnych, a znaczenie ich pozostaje niedookreślone.

Niemniej jednak przykładowo można wskazać, że pod przesłanką "ważnego interesu podatnika" mogą się kryć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Natomiast "interes publiczny" należy wiązać z dyrektywą postępowania nakazującą mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (por. wyroki NSA: z dnia 21 maja 2003 r., sygn. akt III SA 2752/01, z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt. II FSK 2016/12; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia przy tym wymaga, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie tego, czy dokonany przez organ administracji wybór w zakresie uznania administracyjnego jest słuszny. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe w pełnym zakresie podlegają natomiast badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne, a dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt l SA/Kr 1227/97). Sądowa kontrola obejmuje zatem wyłącznie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, które jest wynikiem dokonanego przez organ wyboru.

Przechodząc do kontroli dokonanej przez organy oceny sytuacji osobistej i dochodowej Skarżącego przez pryzmat ważenia "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego" należy wskazać, że organy wadliwie pominęły w swoich ustaleniach i rozważaniach kwestie związane z ustaleniem minimum socjalnego.

Tymczasem z danych zamieszczonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych o poziomie minimum socjalnego w 2018 r., opublikowanych dnia 28 marca 2019 r., wynika, że minimum to dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosiło 1.168,31 zł miesięcznie, a dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego 1.151,97 zł.

Natomiast jak wskazały same organy, z pisma GOPS w O. (z dnia [...] lipca 2019 r.) jednoznacznie wynika, że dochód Skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 1876), ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358), czyli kwoty 701 zł.

Mimo dysponowania przez organy pewną informacją z GOPS w O. o dramatycznie niskich dochodach Skarżącego, a także podnoszonym w odwołaniu faktem przedłożenia dokumentacji jego sytuacji w MOPS w G., organy poprzestały na stwierdzeniu, że Strona nie złożyła żadnych dokumentów i nie ujawniła wszelkich uzyskiwanych dochodów. Żądanie wykazywania dokładnych kwot dochodów ze sprzedaży zebranych odpadów czy uzyskanych z datków od obcych ludzi, nie wydaje się zasadne, bowiem brak podstaw do uznania, że sumy te mogły istotnie zmienić sytuację bytową Skarżącego.

Co więcej stwierdzić należy, że wprawdzie rację mają organy podatkowe, że decyzje dotyczące umorzenia zaległych opłat mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego organy w sprawie zdają się nie zauważać.

Uzasadnianie odmowy umorzenia należności ich publicznoprawnym charakterem, tak jak to zrobiły organy w niniejszej sprawie, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji.

Zatem należało uznać, że organy nie dość wnikliwie zbadały kwestię ewentualnego wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" w postaci uszczuplenia środków podstawowych dla egzystencji zobowiązanego i zaspokojenia Jego niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie może być aprobaty dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym. Organ powinien być również obrońcą interesów jednostki, zwłaszcza wówczas, gdy strona postępowania nie ma właściwego rozeznania w przepisach prawa i nie potrafi - bez udzielenia jej właściwych wskazówek i informacji - tak pokierować swoimi działaniami, aby wykazać te wszystkie okoliczności, które mają wpływ na rozstrzygnięcie. Na organie spoczywa w takiej sytuacji szczególny obowiązek udzielenia słabszej stronie niezbędnych informacji.

Organ nie może odmowy uwzględnienia wniosku uzasadniać przedkładaniem interesu społecznego, jako nadrzędnego, nad interes indywidualny podatnika.

Wobec argumentacji prezentowanej przez organy podkreślić też trzeba, że okoliczność braku korzystania z pomocy społecznej nie może być w żadnym razie traktowana jako dowód, że Strona w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego (podkreślenie Sądu), jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13).

Z kolei w odpowiedzi na argumentację organów podatkowych dotyczącą ciężaru dowodowego, należy wyjaśnić, że choć co do zasady trafnie podniosły, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego tytułu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, to nie można uznać, by takie brzmienie przepisów zwalniało organ z gromadzenia dowodów we własnym zakresie. Obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego aktualizuje się szczególnie wówczas, gdy w postępowaniu uczestniczą podmioty nieprofesjonalne, a nadto przedstawiają tak jak w niniejszej sprawie twierdzenia świadczące o dostępności dalszych dowodów.

Organ nie może wówczas zasłaniać się stwierdzeniem, że istotne dla sprawy okoliczności nie zostały przez stronę wykazane. Nadto nawet treść dokumentów zalegających w aktach sprawy winna skłonić organy do bardziej wnikliwej analizy sytuacji Skarżącego.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że twierdzenia organów, że z jednej strony nie kwestionują trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego, zaliczając Go do ludzi ubogich, a z drugiej strony, że Skarżący nie podał z czego się utrzymuje, a doświadczenie życiowe nakazuje przyjmować, że musi posiadać pewne źródła dochodu, pozwalające na egzystencję, utrzymanie prowadzonego gospodarstwa domowego, czy ponoszenie kosztów leczenia, jest wewnętrznie sprzeczne i nie może być aprobowane.

Reasumując przyjąć należy, że w sprawie doszło do naruszenia zasad procedowania. Organy nie oceniły prawidłowo sytuacji Skarżącego, a wskazane motywy decyzji świadczą o nieprawidłowym rozumieniu zarówno przesłanki "ważnego interesu podatnika", jak i "interesu publicznego". Podjęte w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie nie zostało oparte na całokształcie materiału dowodowego.

Stwierdzenie, że Skarżący nie pozostaje w takim dalekim niedostatku, aby udzielić mu ulgi w postaci umorzenia, jawi się jako gołosłowne. Organ II instancji w żadnym stopniu nie wykazał, wbrew zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzeniu, by brak umorzenia wobec Skarżącego zaległości służył zbiorowość lokalnej lub całemu społeczeństwu, a uwzględnienie żądania w tym przypadku doprowadziłoby do nieuzasadnionego ważnym interesem podatnika uszczerbku interesu publicznego.

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 O.p. polegające na przekroczeniu granic uznania administracyjnego poprzez dokonanie dowolnej oceny zasadności wniosku, a także naruszenia art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p. przez brak całościowego zbadania niniejszej sprawy oraz art. 191 O.p. polegające na dokonaniu dowolnej i powierzchownej analizy zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, okazały się zasadne.

Ponownie prowadząc postępowanie organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie zaległości. W przeciwnym razie, w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności organ winien wykazać w sposób jednoznaczny, jakie widzi konkretne możliwości odzyskania należności i w powiązaniu z jakimi dochodami lub składnikami majątkowymi Skarżącego, które wykraczają poza status minimum socjalnego. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca, jako naruszające przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.