Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 465/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 260, art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

Skarżący – W. S. na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika. Podniósł, że spłaca kredyty w wysokości około 80.000 zł z ratą miesięczną około 1.000 – 1.500 zł. Ponadto Skarżący ponosi wydatki na zakup leków w wysokości 100 zł miesięcznie.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, ze samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jako jedyny swój majątek wskazał, narzędzia do obsługi [...] o wartości 15.000 zł. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.000 – 2.200 zł oraz tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu w wysokości 150 zł. Skarżący oświadczył, że uzyskiwane dochody, ze względu na specyfikę działalności gospodarczej są nieregularne.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji materialnej, Skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych, zeznania podatkowe, z których wynika, że w 2012 r. Skarżący ze stosunku pracy uzyskał dochód w kwocie 2.444,25 zł, a z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 445.455,37 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że z żoną posiada odrębny ustrój majątkowy powstały wskutek zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej.

Postanowieniem z 24 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka.

W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że nie ma jakiegokolwiek wpływu na sytuację finansową swojej żony, jak też nie może jej "zmusić" do jej udokumentowania. Skarżący po ustanowieniu rozdzielności majątkowej z żoną prowadzi dwa zupełnie odrębne i niezależne gospodarstwa domowe, w ramach których osiąga odrębne dochody. Skarżący wraz z żoną już wiele lat temu zawarł umowę wyłączającą wspólność ustawową małżeńską z uwagi na fakt, że skarżący prowadził własną działalność gospodarczą i żona skarżącego nigdy nie godziła się na ewentualną współodpowiedzialność za ewentualne problemy męża.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt.

W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony.

Podkreślić należy, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie - na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/06). Prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. Pojęcie utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. rozumieć trzeba ściśle, a zatem w jego zakres wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz ewentualnie koszty leczenia.

Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, powinien udowodnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia.

Podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe może bowiem w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie.

Bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność wskazana przez skarżącego, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym bowiem wskazuje się, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową nie wpływa na ocenę tego wniosku (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12). Podnosi się też, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, iż sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11).

Podkreślenia wymaga również fakt, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtowały się na bardzo wysokim poziomie. Również analiza wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie wskazuje, aby płynność finansowa skarżącego była zagrożona. Jak wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych skarżący rzeczywiście posiada kredyt, którego wysokość pod koniec 2013 r. wynosiła około 46.000 zł, jednak jego wysokość systematycznie się zmniejszała a na koncie odnotowywano regularne wpłaty. Podkreślić trzeba, że skarżący nie przedstawił również wyciągów z rachunków bankowych prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za 2014 r. Skarżący nie przedstawił także wysokości wydatków na produkty żywnościowe i ogólnobytowe. W tych okolicznościach brak jest zatem możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich wydatków zwłaszcza, że skarżący oświadczył, że nie posiada zgromadzonych oszczędności. Ustalenia te nasuwają wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i rzeczywistych źródeł finansowania wykazanych wydatków.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.