Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1631/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-09 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie -art. 260 §1 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 i art. 260 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2016 r. w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. Nr [.] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Skarżący po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W złożonym formularzu PPF wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Wspólnie utrzymują się z dochodów z tytułu renty chorobowej jaką uzyskuje w wysokości 860,00 złotych i "dopłat" w wysokości 1750 złotych, łącznie z dochodów w wysokości 2610 złotych miesięcznie. Posiada z małżonką dom o pow. 300 m², nieruchomość rolną o pow. 24, 87 ha w tym; 7 ha gruntów ornych, 10 ha łąk, 7,87 ha lasu, oborę, stodołę, dwa garaże, samochód oraz maszyny rolnicze: ciągnik, przyczepę, pług, brony, siewnik, kultywator, grabiarkę, rozrzutnik. Posiada także inwentarz żywny tj. krowy i cielęta 11 sztuk.

Wnioskodawca wskazał wydatki stałe miesięczne: śmieci 18,00 złotych, opłatę za gaz w wysokości 50,00 złotych, opłatę za dwa telefony w wysokości 100,00 złotych, rata spłaty kredytu w wysokości 135,00 złotych, wydatki na leki 300,00 złotych, badania 50,00 złotych, zakup paliwa 500 złotych oraz wydatki na zakup żywności 500,00 złotych. Do stałych wydatków ponoszonych co dwa miesiące zaliczył: opłatę za energię elektryczną w wysokości 450,00 złotych, opłatę za wodę w wysokości 110,00 złotych. Ponadto wskazał, że kwartalnie opłaca KRUS – 390,00 złotych, zaś rocznie: opłaty za pojazdy w wysokości 1400 złotych, zakup nawozów 4000 złotych, ubezpieczenie budynków 200,00 złotych, podatek rolny w wysokości 250 złotych.

W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że w 2015r. była klęska suszy i plony były bardzo słabe. Podkreślił, że jest po dwóch zawałach, po operacji kręgosłupa, korzysta z aparatu słuchowego i porusza się przy pomocy kuli. Wskazał, że ma drugą grupę inwalidzką stałą. Dodał, że małżonka również ma problemy zdrowotne, wymienił we wniosku choroby na jakie choruje. Z powyższych względów wniósł o przyznanie prawa pomocy.

W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania wniosku, pismem z dnia 19 września 2016 r., w wykonaniu zarządzenia z dnia 16 września 2016 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku poprzez podanie:

- czy uzyskuje z małżonką dochody z tytułu posiadanych nieruchomości rolnych, jeśli tak należało wskazać w jakiej wysokości miesięcznie,

- czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z małżonką, czy także z innymi osobami (dziećmi), jeśli tak, należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu,

- czy uzyskuje z małżonką dochód ze sprzedaży płodów rolnych (np. zboża, warzyw, owoców) bądź posiadanego inwentarza żywego, jeśli tak należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł z jakiego jest on uzyskiwany,

- w jakiej wysokości miesięcznie bądź rocznie opłaca podatek rolny od posiadanych nieruchomości rolnych,

- wyjaśnienia czy wskazana we wniosku kwota "w wysokości 1750 złotych" uzyskiwana z tytułu dopłat do posiadanej nieruchomości rolnej jest kwotą otrzymywaną rocznie czy też miesięcznie,

- czy posiada z żoną oszczędności pieniężne, jeśli tak należało wskazać ich wysokość,

- z czego lub przy czyjej pomocy zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru,

- oraz do nadesłania:

- dokumentu potwierdzającego status osoby niepełnosprawnej,

-wyciągów z konta lub kont bankowych wnioskodawcy i jego małżonki z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli je posiadają, bądź złożenia oświadczenia, że ich nie posiadają.

Pismem z dnia 30 września 2016 r. wnioskodawca udzielił dodatkowych wyjaśnień, a ponadto przesłał kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 czerwca 2015 r. i kserokopię wydruku z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres 1 lipca 2016 r. do 29 września 2016 r. Z udzielonych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca z małżonką nie uzyskują dochodów z tytułu posiadanych nieruchomości rolnych, samodzielnie prowadzą gospodarstwo domowe, nie uzyskują dochodów ze sprzedaży płodów rolnych czy też inwentarza żywego. Wyjaśniono, że "kwota 1750 złotych wskazana we wniosku stanowi sumę dopłat oraz renty chorobowej wnioskodawcy i jest ona ujęta w stosunku miesięcznym". Wnioskodawca wraz z małżonką nie posiadają żadnych oszczędności pieniężnych. Wyjaśniono także, że wnioskodawca z żoną nie pokrywają kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, ze względu na specyfikę sprawy. Pełnomocnik podał, że zobowiązania względem wnioskodawcy spełnia pro publico pono, co wynika z chęci uzyskania przychylności lokalnej społeczności i prestiżu.

Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Starszego referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej która, kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone, ponieważ dzięki posiadanemu majątkowi wnioskodawca z małżonką może zdobyć środki pieniężne niezbędne do sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym.

Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza. W sprzeciwie wnioskodawca nie podał nowych danych dotyczących sytuacji materialnej wskazując jedynie, że środki z rachunku bankowego zostały przeznaczone na zalesienie nieruchomości oraz jej ogrodzenie siatką leśną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a, od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.). Wniesienie zaś sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.

Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko Starszego referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem należy, że art. 246 § 1 ppsa wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2).

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie, przy czym argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Jeżeli ocena wniosku nasuwa wątpliwości, to stosownie do art. 255 ppsa Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, dostarczenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny.

Rozpatrując niniejszy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych słusznie uznano, że nie występują przesłanki, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Niewątpliwie skarżący jak i jego małżonka znajdują się w trudnej sytuacji zdrowotnej, jednakże tylko ten fakt nie może przesądzać o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ zgodnie z przepisami prawa jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Co prawda sytuacja zdrowotna wpływa na sytuację materialną (konieczność ponoszenia wydatków związanych z zakupem leków), aczkolwiek jej nie determinuje.

Z nadesłanego zaś wniosku i okoliczności sprawy nie wynika by wnioskodawca był w trudnej sytuacji majątkowej.

Jak wynika z podanych danych wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Wspólnie utrzymują się z dochodów z tytułu renty uzyskiwanej przez wnioskodawcę w wysokości 860,00 złotych miesięcznie oraz dopłat do nieruchomości rolnych w wysokości 1750 złotych miesięcznie. Łącznie podał, że utrzymują się z kwoty 2.610 złotych miesięcznie. Wnioskodawca z małżonką posiada dom o pow. 300 m², ciągnik i maszyny rolnicze, samochód oraz nieruchomość rolną o pow. 24, 87 ha, z której wg. oświadczenia wnioskodawca z małżonką nie uzyskują dochodów. Z porównania wskazanych dochodów i wydatków wynika, że praktycznie wydatki te pochłaniają całe dochody. Niemniej jednak, oceniając sytuację materialną wnioskodawcy, należy mieć na względzie utrwalony już pogląd zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, iż posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012r., sygn. akt I OZ 704/12). Gospodarstwem rolnym można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1113/14, postanowieniu z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12, WSA w Szczecinie w postanowieniu z dnia 12 lipca 2012r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe.

Reasumując wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Należy mieć na uwadze, że skarżący uzyskuje, wprawdzie niski, miesięczny dochód z tytułu renty. Jednakże dysponuje wyżej wskazanym majątkiem, a w szczególności jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które jest uprawiane i prowadzone. Wnioskodawca wskazał, że uzyskuje dopłaty do posiadanych nieruchomości rolnych, ponosi z małżonką koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa (zakup nawozu, utrzymanie maszyn rolniczych, zakup paliwa). Posiadają inwentarz żywy krowy i cielęta 11 sztuk.

Oznacz to, że dzięki posiadanemu majątkowi wnioskodawca z małżonką może zdobyć środki pieniężne niezbędne do sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Odnosząc się do argumentu zawartego w sprzeciwie, iż oddanie w dzierżawę gruntów rolnych nie jest rzeczą ani łatwą ani drobną, należy wyjaśnić, że fakt ten nie jest kwestionowany, nie mniej jednak nie może uzasadniać braku podejmowania kroków w tym celu i w konsekwencji przesądzać o zasadności złożonego wniosku.

Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ppsa orzekł jak w postanowieniu.