Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2714/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania R. O. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego w miesiącu [...] r. z przeznaczeniem na zakup leków.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] r. R. O. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy P. W. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na wykup lekarstw na łączną kwotę [...] zł.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania R. O. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego w miesiącu marcu z przeznaczeniem na zakup leków. W uzasadnieniu wskazał, że uzyskując dochód w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) – dalej jako "ustawa o pomocy społecznej" nie spełnia przesłanek do uzyskania zasiłku celowego. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 i 39 ww. ustawy osobom, które nie przekraczają kryterium dochodowego przysługuje zasiłek celowy. W przypadku osób, które nie spełniają tego kryterium przysługuje na mocy art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na czas oznaczony. Dochód wnioskodawcy w [...] r. wyniósł [...] zł, przy czym składa się na niego kwota [...] zł renty (po potrąceniu alimentów na [...] dzieci) oraz kwota [...] zł tytułem zasiłku stałego otrzymywanego z Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto w miesiącu [...] r. została udzielona wnioskodawcy dodatkowa pomoc w formie zasiłków celowych, w tym kwota [...] zł na zakup leków. Organ podniósł, że wnioskodawca nie przedstawił faktury za zakupione leki. Jednocześnie wnioskodawca został skierowany do Fundacji "[...]", gdzie otrzymał pomoc na leki w formie karty, z której można korzystać również w [...] r. W ocenie organu sytuacja wnioskodawcy - przekroczenie kryterium dochodowego nie pozwala na przyznanie mu pomocy w formie zasiłku specjalnego. Jednocześnie sytuacja ta nie jest wyjątkowa, by został przyznany zasiłek specjalny celowy. Ostatecznie organ podniósł, że w miesiącu [...] r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy P. W dysponuje kwotą [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych mieszkańców tej dzielnicy obejmujących [...] osoby.

Odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożył R. O.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania R. O. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego w miesiącu marcu z przeznaczeniem na zakup leków.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ustaliło, że nie jest możliwym przyznanie R. O. zasiłku celowego, albowiem przekracza on kryterium dochodowe dla osób samotnie prowadzących gospodarstwo, a tym samym nie spełnia on przesłanki z art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego uregulowanego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej Kolegium podkreśliło, że użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja wydana na jego podstawie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Tym samym ocena przesłanek musi być dokonywana przez organ z uwzględnieniem szczególnego charakteru tego świadczenia. Może być ono bowiem przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Analizując sytuację R. O. Kolegium stwierdziło, że mimo, że jego sytuacja jest trudna, to nie może być ona uznana za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu ww. przepisu, zwłaszcza w odniesieniu do osób korzystających z pomocy w Ośrodku Pomocy Społecznej Dzielnicy P. W., gdzie standard życia i sytuacja życiowa oraz materialna jest obciążona wysokim niezaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto Kolegium podkreśliło, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej i odpowiadają celom tej pomocy. Tym samym zaspokajanie potrzeb uzależnione jest od posiadanych środków. Świadczenia te bowiem mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający. Ostatecznie Kolegium wskazało, że nie może dochodzić do sytuacji, w której zabraknie środków finansowych na pomoc osobom nie przekraczającym kryterium dochodowego z uwagi na udzieloną pomoc osobom przekraczającym te kryterium.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. wniósł R. O.. W uzasadnieniu skargi podniósł, że ten sam organ, który w całości pokrywa koszty utrzymania jego żony wraz z [...] ich dzieci w D. S. M., jednocześnie odmawia mu pomocy pogarszając i narażając skarżącego na utratę zdrowia.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy.

Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości oczekiwanej. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Należy podkreślić, że ustawodawca wprowadził ograniczenie w możliwości przyznawania zasiłku dla osób, które przekraczają kryterium dochodowe wprowadzając przepis art. 41 do ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Podkreślić zatem trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy.

W niniejszej sprawie postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego o udzielenie pomocy na zakup leków złożonego w dniu [...] r. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z dnia [...] r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w W. wynika, że skarżący pobiera świadczenie w postaci renty. Jednocześnie ze świadczenia tego potrącana jest kwota [...] tytułem bieżących alimentów, co w konsekwencji powoduje, że skarżącemu wypłacana jest kwota [...] zł miesięcznie. Z materiału dowodowego w sprawie wynika również, że skarżącemu decyzją Prezydenta W. nr [...] przyznano zasiłek stały do [...] r. w wysokości [...] zł. Powyższe oznacza, że miesięczny dochód skarżącego wynosi [...] zł i tym samym przekracza on kryterium dochodowe dla osób samodzielnie prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe, który wynosi 542 zł. Oznacza to, że skarżący nie spełnia przesłanek dla przyznania zasiłku celowego.

Oceniając wydane decyzje Sąd doszedł do przekonania, iż w sprawie nie zostały spełnione również przesłanki do udzielenia pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego, mimo, że skarżący wnioskował o pomoc na zakup leków okazując wystawione na jego rzecz recepty imienne.

Po pierwsze bowiem, skarżącemu była udzielana pomoc w miesiącu [...] r. na zakup leków na podstawie decyzji Prezydenta W. nr [...]. Nie jest kwestionowanym przy tym, że skarżący nie rozliczył się z otrzymanej kwoty [...] zł, tj. nie przedstawił faktur potwierdzających przeznaczenie środków finansowych otrzymanych w ramach pomocy zgodnie z celem jej udzielenia. Brak rozliczenia przekazanych skarżącemu kwot pochodzących ze środków publicznych wskazuje zatem, że skarżący w sposób dowolny dysponuje tymi środkami. Ponadto z przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest osobą bierną zawodowo. Fakt, iż w stosunku do skarżącego orzeczono o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie oznacza bowiem, że skarżący nie może podejmować zatrudnienia. Ze znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej orzeczenia z dnia [...] r. wynika wprost, że skarżący może podejmować zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności, a jedynie w stosunku do pracy na wysokościach, przy maszynach w ruchu ciągłym i otwartym ogniu ma orzeczony zakaz podejmowania pracy. Również z treści tego orzeczenia wynika, że skarżący nie jest osobą, która wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji czy też konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w samodzielnej egzystencji.

Należy również zauważyć, że środki na pomoc społeczną są ograniczone. Jeżeli zatem do dyspozycji Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy P. W. pozostaje w dyspozycji kwota [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych mieszkańców tej dzielnicy obejmujących [...] osoby, to w pierwszej kolejności środki te muszą być przekazywane dla osób nie spełniających kryterium dochodowego, zaś z pozostałej kwoty mogą być przekazywane środki na specjalne zasiłki celowe dla osób, które znajdują się w szczególnej sytuacji z uwagi na nagłe zdarzenia.

Tym samym należy stwierdzić, że organy wydając zaskarżone decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, ani też nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Wbrew stanowisku skarżącego organy dokonały prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej i rodzinnej trafnie uznając, że zasiłek nie może być przyznany.

Odnosząc się do argumentów skarżącego odnośnie udzielanej pomocy jego małżonce i [...] ich dzieci z jednoczesnym pozbawieniem skarżącego środków, należy wskazać, że środki finansowe przeznaczone na zasiłki celowe i utrzymanie w domach samotnej matki pochodzą z innych części budżetowych, które nie mogą być w sposób dowolny dysponowane.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy