Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1048/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla punkt III zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej J. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Minister Gospodarki w punkcie I uchylił w całości decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] marca 1996 r., znak: [...], w punkcie II stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] sierpnia 1953 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M. w B. oraz w punkcie III nie stwierdził nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r., znak: [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. M. w B.

Wskazana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

1. Na wniosek L. Z. z dnia 11 kwietnia 1991 r. (w miejsce której wstąpiła następnie J. S.) zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności:

- zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] sierpnia 1953 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M. w B., ul. [...] oraz

- orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. M. w B., ul. [...].

2. Decyzją z dnia [...] marca 1996 r. Minister Przemysłu i Handlu stwierdził, że zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. oraz orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. wydane zostały z naruszeniem prawa (pkt I). Natomiast w pkt II stwierdził nieważność orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. w części dotyczącej nieruchomości gruntowej Nr [...] o pow. 467 m2, położonej w B. przy ul. [...].

3. Z wnioskiem z 16 czerwca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił Prezydent Miasta B.

4. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Minister Gospodarki na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "kpa" uchylił w całości decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z 1996 r. (pkt I) Na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 oraz 158 § 1 kpa stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. (pkt II), a na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 157 § 1 i 2 kpa nie stwierdził nieważności orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. (pkt III).

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie z pkt I Minister podał, iż w okresie bezpośrednio poprzedzającym ustanowienie przymusowego zarządu państwowego przedsiębiorstwo pn. M. w B., ul. [...], dalej jako "przedsiębiorstwo pn. M.", stanowiło własność spółki prawa cywilnego, której udziałowcami byli W. Z., S. S., L. Z. oraz W. M. Prawo własności zaś do znacjonalizowanej, na podstawie orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r., wraz z przedsiębiorstwem pn. M. działki gruntu Nr [...] o pow. 467 m2 należało do osób fizycznych tj. do W. Z., S. S. oraz L. Z. i J. S. Tym samym Minister Gospodarki stwierdził, że ocena prawna dokonana przez Ministra Przemysłu i Handlu w decyzji z 1996 r., sprowadzająca się do przyjęcia, że prawo własności do przedsiębiorstwa pn. M., na której był on zorganizowany - stanowiło własność: W. Z., S. S., L. Z. oraz W. M., jest całkowicie błędna i niewłaściwa.

Z tego powodu Minister Gospodarki wyprowadził wniosek, że jego poprzednik prawny, tj. Minister Przemysłu i Handlu, nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zdaniem organu orzekającego, stanowiło to naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które miało istotny wpływ na istotę i wynik sprawy. Jednocześnie podniesiono, iż postępowanie wyjaśniające, które prowadził Minister Przemysłu i Handlu, winno toczyć się nie tylko w przedmiocie zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r., lecz także z udziałem wszystkich współwłaścicieli przedsiębiorstwa i nieruchomości.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia punktu II decyzji Minister stwierdził, że ustanowienie nad przedmiotowym przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów dekretu Naczelnika Państwa Polskiego z dnia 16 grudnia 1918 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), zwanego dalej "dekretem". Organ wskazał, iż w uzasadnieniu zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r., zostało wykazane, że w stosunku do przedsiębiorstwa pn. M. nie zostały spełnione przewidziane w przepisach dekretu przesłanki, które uzasadniały ustanowienie przymusowego zarządu państwowego. Wobec tego zdaniem Ministra z tej przyczyny należało stwierdzić, że powyższe zarządzenie z 1953 r., zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa - stwierdzić jego nieważność.

Uzasadniając rozstrzygnięcie z punktu III Minister Gospodarki wskazał, iż stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. przez Ministra Gospodarki - zgodnie z punktem II sentencji przedmiotowej decyzji, czyli uznanie za nieważne z mocą ex tunc, tj. od dnia jego wydania, nie skutkuje przypisaniem wady rażącego naruszenia prawa decyzji - wydanej na podstawie decyzji uznanej w późniejszym czasie za nieważną, w tym przypadku orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. Ponadto zdaniem Ministra zostało wykazane, że pomiędzy tym orzeczeniem, a zarządzeniem istniał związek materialnoprawny, wyrażający się w ustawowym obowiązku Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości do wydania orzeczenia z 1962 r., w związku z ustanowieniem na mocy ww. zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. przymusowego zarządu państwowego. Istniejący związek zależności prawnej, pomiędzy orzeczeniem z 1962 r., a zarządzeniem z 1953 r., zdaniem Ministra Gospodarki powoduje, że nie można przypisać wady rażącego naruszenia prawa, na zasadzie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r., tylko dlatego, iż stwierdzono nieważność ww. zarządzenia z 1953 r. Zdaniem organu orzekającego stwierdzenie nieważności przedmiotowego zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła, które stanowiło podstawę do wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości, nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, lecz może być rozważane w ramach wznowienia postępowania.

Minister Gospodarki stwierdził, iż nie można uznać, że Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości, orzekając o przejściu na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa, na mocy wskazanego orzeczenia z 1962 r., dopuścił się naruszenia prawa, ani tym bardziej jego kwalifikowanej formy - rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Organ nie stwierdził również, aby oceniane orzeczenie naruszyło pozostałe przesłanki wynikające z art. 156 kpa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. S., zaskarżając pkt III decyzji w części w którym Minister odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. M.

Skarżąca zarzuciła:

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez uznanie, iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, wydanej na podstawie dekretu nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejścia na własność przedsiębiorstwa, wydanego na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.), dalej zwaną "ustawą o uregulowaniu stanu prawnego",

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 8 kpa poprzez przyjęcie, że przepis ten stanowi właściwą podstawę do wzruszenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości w sytuacji gdy reguły wykładni gramatycznej jednoznacznie wskazują, iż dyspozycją tego przepisu objęte są wyłącznie przypadki uchylenia lub zmiany decyzji w oparciu o którą została wydana inna decyzja, nie zaś przypadek stwierdzenia nieważności,

- naruszenie art. 7 kpa in fine, wskutek nieuwzględnienia słusznego interesu obywatela poprzez dopuszczenie do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostaje decyzja wydana na podstawie rozstrzygnięcia, którego nieważność stwierdzono i wskazanie przy tym na instytucję wznowienia postępowania jako właściwą dla wyeliminowania wadliwej decyzji z obrotu prawnego, w sytuacji gdy zastosowanie takiego rozwiązania uniemożliwia upływ czasu od doręczenia lub ogłoszenia wadliwej decyzji,

- naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia, 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), zwanej dalej "Konstytucją R.P.", poprzez nieuwzględnienie szeregu dyrektyw wyinterpretowanych z zasady praworządności, w tym zasady pewności prawa i zasady zaufania obywateli do państwa, a w szczególności odstąpienie od ukształtowanej praktyki orzekania w przedmiocie wadliwości decyzji administracyjnych wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego w związku ze stwierdzeniem nieważności zarządzenia wydanego na podstawie dekretu,

- art. 21 i art. 64 w zw. art. 8 ust. 2 Konstytucji R.P. poprzez nieuwzględnienie przy wykładni art. 156 § 1 kpa, dyrektyw interpretacyjnych wynikających z tych regulacji, do czego obliguje normatywny charakter Konstytucji R.P.,

- art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2. - Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 tj. ze zm.), dalej zwana "Konwencją", poprzez nieuwzględnienie dyrektywy wynikającej z tej regulacji, zgodnie z którą obowiązkiem organów państwa jest powstrzymywanie się od stosowania prawa w taki sposób, który może ograniczać lub niweczyć prawo do rekompensaty tytułem utraconego prawa własności.

Podnosząc powyższe naruszenia Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1172/09 oddalił skargę J. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009 r. w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "ppsa").

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się pogląd, w myśl którego o rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa można mówić w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

Następnie wskazano, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. zostało wydane na podstawie art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego. Przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie tej ustawy następowało z mocy samego prawa, w stosunku do tych przedsiębiorstw, które pozostawały pod przymusowym zarządem państwowym ustanowionym na podstawie przepisów dekretu. W dniu [...] sierpnia 1953 r. wydane zostało zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M. Z akt sprawy nie wynika także, aby młyn elektryczny, przed dniem 8 marca 1958 r. (data wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego), został zwrócony byłemu właścicielowi.

Wobec tego, zdaniem Sądu, skoro przedsiębiorstwo pozostawało pod przymusowym zarządem państwowym, to istniała przesłanka do wydania przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości orzeczenia z 1962 r., stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. M. Ponadto Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości, orzekając w 1962 r., potwierdził fakt objęcia przedsiębiorstwa przymusowym zarządem państwowym na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. Zatem orzeczenie z dnia 1962 r., stanowiło potwierdzenie stanu prawnego, jaki istniał w dniu wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego, a zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. było dla Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości wiążące. Za trafne uznał Sąd stanowisko Ministra Gospodarki, że w ówczesnym stanie faktycznym i prawnym orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości nie pozostawało w sprzeczności z przepisami art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego i nie można uznać, iż orzeczenie to w sposób rażący naruszało prawo i tym samym zachodziła przesłanka do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 kpa.

Odnosząc się do zarzutu Skarżącej naruszenia art. 145 § 1 pkt 8 kpa poprzez przyjęcie, że przepis ten stanowi właściwą podstawę do wzruszenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości w sytuacji, gdy reguły wykładni gramatycznej jednoznacznie wskazują, iż dyspozycją tego przepisu objęte są wyłącznie przypadki uchylenia lub zmiany decyzji w oparciu o którą została wydana inna decyzja, nie zaś przypadek stwierdzenia nieważności, Sąd wskazał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, ponieważ organy orzekające w sprawie nie podawały tego przepisu jako podstawy rozstrzygnięcia. Przepis ten pojawił się jedynie w treści uzasadnienia decyzji jako wskazanie sposobu wzruszenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. Sąd nie podzielił poglądu Skarżącej, iż stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r., eliminuje ze skutkiem ex tunc orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. z obrotu prawnego. W ocenie Sądu jego wzruszenie może być jedynie rozważane w ramach trybu postępowania o wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 kpa). Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lipca 1996 r. (sygn. akt III ARN 21/96, OSN 1997, nr 3, poz. 32).

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ art. 7 kpa. Zdaniem Sądu organ poczynił prawidłowe ustalenia w sprawie i dał im wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja nie narusza też art. 2 oraz art. 21 i art. 64 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji R.P. i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, bowiem w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego przestrzegano prawnej ochrony własności, jak również uznania prawa Skarżącej do dziedziczenia.

Od niniejszego wyroku Sądu Administracyjnego skarżąca J. S. wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 505/10, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma ocena zarzutów dotyczących naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 8 kpa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła sytuacja, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 kpa, gdyż decyzja, w oparciu o którą wydane zostało orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. w sprawie przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa nie została uchylona ani zmieniona, lecz została wyeliminowana z obrotu prawnego w wyniku stwierdzenia jej nieważności. Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] maja 2009 r. (pkt II zaskarżonej decyzji, który nie został objęty skargą do Sądu) stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1953 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M. A skoro stwierdzenie nieważności decyzji jest aktem deklaratoryjnym, działającym z mocą wsteczną (ex tunc), zatem decyzja stwierdzająca nieważność uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a rozstrzygnięcie organu nadzoru jedynie potwierdza ten fakt.

Dlatego też, stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M. zniosło jego skutek prawny od dnia jego wydania. Oznacza to, że w dniu wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego przedsiębiorstwo to nie pozostawało w przymusowym zarządzie państwowym.

Ustanowienie przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem z rażącym naruszeniem dekretu wykluczało zastosowanie do tego przedsiębiorstwa przepisu art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego. Wydane w takiej sytuacji orzeczenie w przedmiocie przejścia przedsiębiorstwa na własność państwa dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji, że stwierdzenie nieważności zarządzenia z 1953 r. nie wywołuje automatycznie skutku w postaci wyeliminowania ze skutkiem ex tunc z obrotu prawnego orzeczenia z 1962 r., a właściwą drogą do wyeliminowania rozstrzygnięcia z 1962 r. jest wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 kpa. Brak jest bowiem przesłanek by można było przyjąć, że w określeniu "uchylenie lub zmiana decyzji", którym posłużono się w art. 145 § 1 pkt 8 kpa mieści się określenie "stwierdzenie nieważności decyzji" uregulowane w art. 156 § 1 kpa jako odrębna znaczeniowo i prawnie kategoria.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony punkt III decyzji został wydany z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpatrując sprawę, z uwagi na treść art. 190 ppsa związany był wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 505/10.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu był wyłącznie pkt III decyzji Ministra Gospodarki z dnia 13 maja 2009 r., w którym to nie stwierdzono nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. M.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji orzekał w trybie przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego. Zatem, dokonanie oceny zgodności zaskarżonej punktu decyzji z prawem, poddane jest specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli orzeczeń wydanych w trybach nadzwyczajnych.

Podkreślić należy, iż postępowanie o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 ust. 1 kpa zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można wzruszyć takie rozstrzygnięcie. Numerus clausus wad decyzji administracyjnej skutkujących jej nieważnością zawiera dyspozycja art. 156 § 1 kpa (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 1998 r., IV SA 1290/96, niepubl.; z dnia 8 czerwca 1998 r., IV SA 1490/96, niepubl.; z dnia 30 grudnia 1998 r., IV SA 2319/96, niepubl.). Oznacza to, że prowadzone przez organ wyższego stopnia, czy też inaczej mówiąc organ nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji sprowadza się jedynie do badania, czy akt administracyjny będący przedmiotem tego postępowania dotknięty jest jedną z wad, o których stanowi ten przepis, z zaznaczeniem, że wyłączona jest w takim wypadku wykładania rozszerzająca przesłanek nieważnościowych. Organ dokonuje w takim postępowaniu oceny ważności orzeczenia administracyjnego w oparciu o zgromadzony przed jego wydaniem materiał dowodowy i na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dacie jego wydania.

Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z przywołanego art. 16 kpa, toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 1988 r., sygn. akt IV SA 948/87, GAP nr 17 z 1988 r.).

Przesłanką zastosowania przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa celem stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego jest wydanie tegoż bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie, a zdaniem Sądu nie jest celowa kolejna analiza jednolitego stanowiska w tym przedmiocie. Stwierdzić jedynie należy, iż rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07, LEX nr 468745). Rażące naruszenie oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Nie chodzi tu o błędy w interpretacji prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). Wśród katalogu rażących naruszeń przepisów postępowania można przykładowo przytoczyć przypadki: oczywistego lub nieprawidłowego zastosowania zasad ogólnych postępowania, wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy lub gdyby ustalone przez niego okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawały w widocznej na pierwszy rzut oka sprzeczności ze zgromadzonymi dowodami, oczywistej sprzeczności między rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu.

Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1962 r. zostało wydane na podstawie art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego. Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu, przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w tej ustawie. Orzeczenie stwierdzające przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność państwa ma charakter decyzji administracyjnej deklaratoryjnej, potwierdzającej jedynie skutek prawny, jaki wywołało wejście w życie powołanego przepisu. Pomiędzy orzeczeniem o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa, a zarządzeniem o ustanowieniu przymusowego zarządu nad tym przedsiębiorstwem zachodzi konieczny związek – pozostawanie w obrocie prawnym zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowi dla orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa warunek konieczny tak w momencie wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego (8 marca 1958 r.), jak i na etapie orzekania przez właściwego ministra o nacjonalizacji przedsiębiorstwa, a także w czasie pozostawania orzeczenia w obrocie prawnym.

Zatem stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego, ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc), prowadzi do sytuacji, w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w zarządzie przymusowym państwa.

Powoduje to stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego odpowiadający przesłance określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa i skutkuje stwierdzeniem nieważności orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa (na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2011 r., którą to wykładnią prawa na podstawie art. 190 ppsa związany jest Sąd orzekający w niniejszej sprawie).

Skoro decyzją z dnia [...] maja 2009 r. (pkt II zaskarżonej decyzji, który nie został objęty skargą do Sądu) Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia z 1953 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M., zatem w dniu wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego, przedsiębiorstwo to nie pozostawało w przymusowym zarządzie państwowym, dlatego też wydane orzeczenie przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości w 1962 r. stwierdzające przejście na własność Państwa tego przedsiębiorstwa, dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa. Dlatego też organ administracji powinien stwierdzić jego nieważność, a nie odsyłać stronę na drogę odrębnego nadzwyczajnego postępowania administracyjnego (prowadzonego w trybie art. 145 § 1 pkt 8 kpa), na co również zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznający sprawę, mając na względzie, że stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, będąc związany zapatrywaniami prawnymi dokonanymi w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Orzeczenie Ministra Gospodarki w pkt III zostało bowiem wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa (nie stwierdzono nieważności orzeczenia z 1962 r. pomimo wydania go z rażącym naruszeniem art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego) i dlatego też należało je w tej części uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Orzekając o kosztach postępowania - w pkt 2 sentencji wyroku - Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ppsa w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 1 ppsa zasądzono na rzecz Skarżącej koszty postępowania sądowego, które stanowi wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł.