Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 553/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art.77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80, art. 107 § 3;
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 2083/19 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 grudnia 2019r., sygn. akt VI SA/Wa 2083/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił skargę [...] (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") i uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też: "Prezes NFZ", "organ odwoławczy") z [...] sierpnia 2019r., nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] października 2016r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z [...] marca 2015r., zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym [...] (dalej: "Zainteresowany", "Wykonawca"), z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia, zawartych z [...].,[...] lutego 2011r. oraz w okresach: od [...] czerwca 2011r. do [...] czerwca 2011r., od [...] lipca 2011r. do [...] lipca 2011r., od [...] lipca 2011r. do [...] lipca 2011r., od [...] września 2011r. do [...] września 2011r., oraz od [...] października 2011r. do [...] października 2011r.

Wraz z przedmiotowym wnioskiem organ rentowy przekazał kserokopie następujących dokumentów:

- wyciągu z protokołu kontroli znak: [...] z [...] grudnia 2014r.,

- zastrzeżeń płatnika składek do protokołu kontroli z [...] grudnia 2014r.,

- informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli znak: [...] z [...] stycznia 2015r.,

- umów zawartych pomiędzy zainteresowanym a płatnikiem składek z:

-[...] lutego 2011r., w której Zamawiający powierza a Wykonawca zobowiązuje się wykonać: "[...] ", za wynagrodzeniem ustalonym w wysokości [...] zł oraz koszty zwrotne w postaci przejazdu samochodem prywatnym,

-[...] czerwca 2011r., w której Zamawiający powierza a Wykonawca zobowiązuje się wykonać: "[...] ", za wynagrodzeniem ustalonym w wysokości [...] zł oraz koszty zwrotne w postaci przejazdu samochodem prywatnym,

-[...] lipca 2011r., w której Zamawiający powierza a Wykonawca zobowiązuje się wykonać: "[...]", za wynagrodzeniem ustalonym w wysokości [...] zł oraz koszty zwrotne w postaci: przejazdu samochodem prywatnym, hotel,

-[...] lipca 2011r., w której Zamawiający powierza a Wykonawca zobowiązuje się wykonać: "[...]", za wynagrodzeniem ustalonym w wysokości [...] zł oraz koszty zwrotne w postaci przejazdu samochodem prywatnym, hotel,

-[...] września 2011r., w której Zamawiający powierza a Wykonawca zobowiązuje się wykonać: "[...]", za wynagrodzeniem ustalonym w wysokości [...] zł oraz koszty zwrotne w postaci: przejazdu samochodem prywatnym, hotel,

-[...] października 2011r., w której Zamawiający powierza a Wykonawca zobowiązuje się wykonać: "[...]", za wynagrodzeniem ustalonym w wysokości [...] zł oraz koszty zwrotne w postaci: przejazdu samochodem prywatnym, hotel.

W treści wskazanych umów określono ponadto terminy rozpoczęcia i zakończenia ich wykonania. Wykonawca zobowiązany został do przedstawienia do obioru przedmiotu umów w terminie określonym w umowie i miejscu uzgodnionym z Zamawiającym. Natomiast Zamawiający zobowiązał się do wypłaty Wykonawcy wynagrodzenia określonego w umowach w terminie 30 dni od daty złożenia przez Wykonawcę rachunku. Ponadto umowy zobowiązywały Wykonawcę do samodzielnego ich wykonania bez prawa powierzenia "dzieła" innej osobie.

Decyzją z [...] listopada 2016r., nr [...] Dyrektor Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie zgromadzonych dokumentów, stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz Spółki [...] lutego 2011r. oraz w okresach: od [...] czerwca 2011r. do [...] czerwca 2011r., od [...] lipca 2011r. do [...] lipca 2011r., od [...] lipca 2011r. do [...] lipca 2011r., od [...] września 2011r. do [...] września 2011r., oraz od [...] października 2011r. do [...] października 2011r.

Decyzją z [...] sierpnia 2019r., nr [...] Prezes NFZ działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit.e ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2019r. poz. 1373, ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r. poz. 2096, ze zm., dalej: "k.p.a."), w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2016r.

W opinii organu odwoławczego, wykonywanie przez Zainteresowanego spornych umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku. Zainteresowany zobowiązywał się w głównej mierze do starannego i rzetelnego wykonania czynności, które miały być następnie udokumentowane w postaci zestawień - raportów, jako efekt świadczonych usług (wykonanych prac). Odnosząc się do przesłanej kserokopii wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z [...] września 2016r., sygn. akt [...], dotyczącego niepodlegania m.in. przez Zainteresowanego ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartych z płatnikiem składek umów stwierdził, że wyrok ten dotyczy zupełnie innego stanu faktycznego, bowiem w analizowanej sprawie [...] posiadał inny tytuł do ubezpieczeń społecznych, zatem powyższe rozstrzygnięcie nie jest wiążące w rozpatrywanym przypadku.

Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie Zainteresowany zobowiązał się w głównej mierze do starannego i rzetelnego wykonania czynności kontroli u różnych klientów płatnika składek, z których następnie sporządzał raport pokontrolny. Według Prezesa NFZ nie można zakwalifikować czynności polegających na świadczeniu usług związanych z kontrolowaniem jako rezultat czy to materialny, czy niematerialny, nawet jeżeli do ich sporządzenia potrzebna byłaby specjalistyczna wiedza i nawet jeśli w ich wyniku powstały raporty. W ocenie organu odwoławczego nie można przyjąć, aby w efekcie tych czynności miało powstać dzieło posiadające indywidualny charakter, powstałe w wyniku działalności twórczej wykonawcy umowy. Przedmiotowe umowy zawarte między stronami nie określały cech jakie miałoby posiadać "dzieło". Nie wskazano jakichkolwiek kryteriów określających rezultat umów, brak jest postanowień dotyczących odbioru "dzieła". Prezes NFZ uznał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że w zawartych umowach nacisk położony był na starania wykonawcy umowy (podejmowanie czynności związanych z kontrolowaniem), zaś rezultat utrwalony w postaci raportów nieodłącznie stanowił wynik wykonania czynności przeprowadzenia kontroli i audytów przez Zainteresowanego, jednak same w sobie raporty nie były kluczowym elementem umów, co potwierdza ich treść - m.in. brak określenia wymaganych elementów, szczegółów dotyczących odbioru "dzieła", odpowiedzialności Zainteresowanego za ewentualne wady, wobec czego organ skłania się do przyjęcia, iż w istocie Zainteresowany odpowiadał za staranne wykonanie czynności, nie zaś za rezultat, gdyż nie był on określony w umowach w sposób pozwalający na jego jednoznaczne zweryfikowanie. W istocie to płatnik składek zawierał umowy z klientami, Zainteresowany był jedynie wykonawcą umów, które zawierano na skutek kontraktów płatnika składek z kontrahentami, których efekt stanowiły powstałe raporty. W ocenie organu odwoławczego, to właśnie kontrole stanowiły przedmiot umów, raporty zaś były rezultatem nieodłącznie związanym z przeprowadzonymi czynnościami (kontrolowania), nie zaś samoistnym celem samym w sobie. Tym bardziej nie można wskazać by kontrola i audyt były "samoistne".

Powołanym na wstępie wyrokiem z 20 grudnia 2019r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] sierpnia 2019r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] października 2016r.

Zdaniem WSA Prezes NFZ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 627 k.c., art. 570 k.c. w związku z art. 734 § 1 k.c. i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Sąd I instancji stwierdził, że organy nie rozważyły należycie zarzutów strony podnoszonych w toku postępowania administracyjnego, jak również w odwołaniu od decyzji wydanej w I instancji co doprowadziło do utrzymania jej w mocy z obrazą art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na to, że strony zawierały umowy, których rezultatem w oparciu o wytyczne klienta strony było przygotowanie konkretnego raportu. Spółka jako lider w dziedzinie kontroli, weryfikacji i testowania oraz certyfikacji towarów i usług, na terytorium Polski wykonuje na rzecz kontrahentów niezależne działania stanowiące potwierdzenie, że kontrolowany towar spełnia wymagania jakościowe i ilościowe. Klient przekazywał zamówienie Spółce i uzgadniał za każdym razem, w sposób odmienny, zgodny z indywidualnymi potrzebami ze względu na badaną partię towaru wymagane cechy, które chciał zweryfikować. Spółka zawierała z Wykonawcą umowę o dzieło, której celem było sporządzenie wymaganego raportu, które Zainteresowany sporządzał w oparciu o posiadane przez siebie specyficzne umiejętności i wiedzę. Wykonane dzieło odrywało się od osoby twórcy i stanowiło odrębną wartość. W ocenie WSA, Spółka powierzała Wykonawcy do stworzenia dzieło w postaci raportu, odmienne ze względu na specyfikę towaru lub wymagane cechy, które kontrahent chciał zbadać. Ponadto dzieła te wykonywane były na rzecz różnych kontrahentów, a nie na rzecz jednej firmy w ramach stałej współpracy w oparciu o specyficzne umiejętności i doświadczenie. W czasie wykonywania raportu nikt nie ingerował w wykonywaną pracę przez Wykonawcę, a także nie podlegał żadnej kontroli. Jednym z kryteriów, pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług, jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. W świetle powyższego, w ocenie Sądu I instancji, koniecznym elementem ziszczenia się umowy o dzieło stanowiło wykonanie raportu. Po wykonaniu raportu, Wykonawca przekazywał go do wyznaczonego koordynatora w danym regionie, który ustalał czy zostały zawarte informacje i dane wskazane przez kontrahenta w zamówieniu, następnie przekazywał do klienta. Przekazanie raportów przez Wykonawcę do koordynatora Spółki miało charakter wydania i weryfikacji dzieła w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. W przypadku wykrycia wad dzieła Spółka korzystała z instytucji rękojmi i mogła wezwać Wykonawcę do usunięcia wad, lub jeżeli nie było to możliwe to do proporcjonalnego obniżenia wynagrodzenia. Klient po otrzymaniu raportu mógł go przyjąć lub zwrócić ze względu na wady dzieła. Wykonawca, więc ponosił pełną odpowiedzialność za wykonany przez siebie raport. WSA podkreślił, że zgodnie z umowami uczestnik miał wykonać nadzór, a następnie sporządzić raport osobiście. W zakresie wykonywanych czynności był samodzielny i nie działał pod kontrolę zamawiającej Spółki. Ponadto Sąd I instancji nadmienił, że nieuwzględnienie przez Prezesa NFZ zapadłego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia [...] września 2016r., sygn. akt [...], dotyczącego niepodlegania m.in. przez Zainteresowanego ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawartych z płatnikiem składek umów, prowadzi do sytuacji, w której dochodzi do rozbieżności co do oceny spornych umów pomiędzy organami a sądem powszechnym.

W skardze kasacyjnej Prezes NFZ zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi strony, ewentualnie: o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy o którym mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i uchyleniu decyzji organów NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku WSA w zakresie oceny charakteru prawnego umowy oraz błędnego ustalenia:

naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 627 k.c., art. 570 k.c. w zw. z art. 734 § 1 k.c. i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach oraz niezasadne przyjęcie, że organy Funduszu:

1) nieprawidłowo ustaliły, że zakwestionowana umowa nosiła cechy umowy o świadczenie usług, a charakter spornej umowy wskazuje, że być może była umową o dzieło - podczas gdy z dokonanych przez organy ustaleń jednoznacznie wynika, że umowa, którą wykonywał Zainteresowany nosiła znamiona umowy o świadczenie usług, przy czym Sąd orzekający w swoim rozstrzygnięciu całkowicie pominął argumentację Prezesa NFZ (dowodzącą szczegółowego przeanalizowania dokumentacji zgromadzonej w sprawie) dotyczącą wykonanych przez Zainteresowanego czynności tj. kontroli zamówień eksportowych, które miały być następnie udokumentowane w postaci - raportów, jako efekt świadczonych usług (wykonanych prac), które strona następnie przekazywała kontrahentom Spółki (w tym miejscu należy wspomnieć, iż to na skarżącej ciążyła odpowiedzialność za wykonane raporty przed kontrahentami Spółki, nie zaś na Zainteresowanym).

2) ponadto Sąd I instancji ustalił, iż zadaniem Zainteresowanego było uzyskanie konkretnego rezultatu w postaci gotowego raportu zawierającego dokumentację fotograficzną, obejmującą nie tylko sam towar ale również przebieg procesu technologicznego. Sąd wskazał, iż wykonanie przez Wykonawcę czynności objętych umowami sprowadzało się w istocie do niepowtarzalnych, różnych i wymagających wiedzy specjalnej zabiegów - wbrew temu, że w niniejszym postępowaniu zgromadzono wystarczający materiał dowodowy, aby wyjaśnić okoliczności istotne dla sprawy i wydać decyzję w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych przez Zainteresowanego umów ze Spółką. Wynik tych ustaleń wskazuje wyraźnie, że przedmiotowe umowy te były nakierowane na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności. Strony nie opisały szczegółowo przedmiotu ani rozpatrywanych umów, nie wskazały jego szczegółowych cech, poprzestały jedynie na jego ogólnym określeniu. Summa summarum należało przyjąć, że umowy tego rodzaju należą do klasy umów o świadczenie usług.

3) Odnosząc się do wskazania Sądu I instancji dotyczącego wykonywania czynności niepowtarzalnych, różnych i wymagających wiedzy specjalnej sprowadzającej się do stworzenia gotowego raportu zawierającego dokumentację fotograficzną, obejmującą nie tylko sam towar ale również przebieg procesu technologicznego, ze wskazaniem, iż nacisk położony na osiągnięcie rezultatu w postaci raportów, zwrócić trzeba uwagę na treść samych umów, która skłania organ II instancji do podtrzymania dotychczasowej argumentacji, iż wykonywane czynności w istocie należy uznać za powtarzalne - w żadnej z nich kwestia raportów nie jest zaakcentowana w sposób z jakiego wynikałoby, iż to właśnie raporty stanowiły główny element umów. Podkreślenia wymaga również kwestia zależności powstania ww. raportów od czynności wykonania kontroli zamówień, która jest nierozerwalnie związana z wynikiem końcowym - raportami. Również ta okoliczność w rozstrzygnięciu Sądu jest marginalizowana.

Prezes NFZ wskazał że podtrzymuje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż: ,,(...) w ocenie organu odwoławczego, to właśnie kontrole stanowiły przedmiot umów, raporty zaś były rezultatem nieodłącznie związanym z przeprowadzonymi czynnościami (kontrolowania), nie zaś samoistnym celem samym w sobie. Tym bardziej nie można wskazać by kontrola i audyt były "samoistne".

4) Co do zarzutu naruszenia błędnej oceny charakteru umowy, należy stwierdzić, że jest on nietrafny, albowiem zarówno w zaskarżonej decyzji organu II instancji jak i w j rozstrzygnięciu dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, zostały wskazane wszystkie fakty, na podstawie których wydano rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, a zatem zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne jak i prawne, w szczególności, iż przedmiot umów z udziałem profesjonalisty (skarżącego) stanowi elementarną cechę kontraktu opisanego w treści art. 627 k.c. Powinien on być oznaczony in concreto, ściśle według schematu właściwego dla danego rodzaju umowy, niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności i oczywistości jego powstania z racji określonych umiejętności, cech osobistych wykonawcy. Ułomna konstrukcja przedmiotu umów nie rodzi żadnego domniemania (faktycznego ani prawnego), że chodzi wyłącznie o uzyskanie konkretnego rezultatu. Ten bowiem może być osiągnięty w toku wykonania różnych rodzajów umów. Wynika z tego, że na gruncie ubezpieczenia społecznego umowa, której przedmiot został przez profesjonalistę określony nieprecyzyjnie, nie może być kwalifikowana jako wyjątek od reguły, usprawiedliwiający fakt niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu. Nie konwaliduje tego w sprawie możliwość dokonania wykładni oświadczeń woli stron, uwzględniająca zgodny ich zamiar i cel umowy, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

5) Ponadto należy podnieść zarzut, iż zaskarżony rozstrzygnięcie cechuje wyraźna antynomia, gdyż z jednej strony Wojewódzki Sąd Administracyjny sugeruje, iż uznając zarzuty skargi stan sprawy nie został w sposób dostateczny wyjaśniony, a zatem nie można jednoznacznie przesądzić o charakterze umowy, z drugiej zaś strony Sąd sugeruje, że umowa nosi cechy umowy o dzieło, wobec czego wątpliwości budzi to czy działania organu należy uzupełnić i dokonać pełnej analizy umowy, czy też okoliczności te nie są istotne, a umowa ma charakter umowy o dzieło. Takie wewnętrznie sprzeczne ustalenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego można wywieść ze stwierdzenia na str. 12 zaskarżonego wyroku, które brzmi: "Z akt sprawy, a zwłaszcza z treści umowy oraz stanowiska skarżącego wynika, że badana umowa, zawarta z Zainteresowanym, nosiła w przeważającym zakresie cechy umowy o dzieło i dlatego też, zgodnie z wolą stron należało zakwalifikować ją jako umowę o dzieło, a więc taką, która nie stanowi podstawy do objęcia Zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Niewątpliwie rezultat przedmiotowej umowy był nie tylko materialny ale i zindywidualizowany już na etapie zawierania (jej) umowy i możliwy do zweryfikowania po wykonaniu". Taka ocena umowy, zwłaszcza w świetle art. 65 § 2 k.c. i art. 627 i nast. k.c., nie jest dostatecznie usprawiedliwiona.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, a także o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie NSA wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zarządzeniem z 20 stycznia 2021r. Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA w oparciu o ww. przepis skierowała niniejszą sprawę na posiedzenie niejawne, o czym zostały poinformowane strony i uczestnik postępowania.

Z tych powodów sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a wnioski stron o jej rozpoznanie na rozprawie nie mogły zostać uwzględnione.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Z uregulowania wspomnianego pkt 2 wynika, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego, wnoszący skargę kasacyjną musi wykazać wpływ naruszenia na wynik sprawy i to w stopniu istotnym.

W odniesieniu do podstawy kasacyjnej opisanej w treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a. podkreślić należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, autor skargi kasacyjnej powinien wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, że Sąd, stosując przepis, popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.

Stawiając zaś zarzut oparty na przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej powinien nie tylko wskazać, jaki przepis postępowania został naruszony, lecz również uzasadnić, jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2010r., sygn. akt II FSK 1333/09).

Należy również podkreślić, że jak wynika z art. 176 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.) przepisów, które zdaniem strony naruszył Sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, itd. oraz oznaczeniem aktu prawnego, w którym są zawarte, a także wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. postanowienie NSA z 8 marca 2004r., sygn. akt FSK 41/04; postanowienie NSA z 1 września 2004r., sygn. akt FSK 161/04; postanowienie NSA z 24 maja 2005r., sygn. akt FSK 2302/04; a także wyrok NSA z 25 marca 2014r., sygn. akt I GSK 705/12 oraz wyrok NSA z 21 listopada 2014r., sygn. akt II FSK 2602/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo wskazywać, do jakiego zdaniem skarżącego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Poprawne sformułowanie zarzutów oraz ich uzasadnienie jest istotne z tego powodu, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. Podczas rozpoznawania skargi kasacyjnej bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wyszczególniono w art. 183 § 2 p.p.s.a. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie w skardze kasacyjnej naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA uprawniony jest jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego rzeczywiście zaistniały. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej, wskazując, które normy zostały naruszone.

Kierując się powyższymi wytycznymi, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.). Dlatego ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji, co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ ich uwzględnienie mogłoby uczynić przedwczesnym albo bezprzedmiotowym odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można zatem przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony.

Rozpoznając sprawę w granicach zakreślonych przez autora skargi kasacyjnej, skład orzekający uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, że powodem uchylenia zaskarżonych decyzji było naruszenie przez organ przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W ramach zarzutu naruszenia art. 7, art.77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. organ zarzuca po pierwsze błędne przyjęcie przez Sąd, że w postępowaniu nie zostały w sposób należyty rozważone zarzuty strony, co doprowadziło do niewystarczającego zgromadzenia materiału dowodowego, a po drugie, że Sąd niezasadnie przyjął, że sporne umowy były umowami o dzieło.

Należy przypomnieć, że ww. przepisy stanowią przepisy postępowania, które regulują zakres postępowania dowodowego przeprowadzonego przed organami.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi zaś, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z art. 78 § 1 k.p.a. wynika, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W art. 80 k.p.a. ustawodawca wprowadził zasadę, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z powyższych przepisów wynika, że w toku postępowania administracyjnego organ ma obowiązek zbadania całokształtu okoliczności sprawy, w tym przeprowadzenia dowodów z urzędu, a także zgłoszonych przez stronę, jeżeli dowód taki ma wykazać okoliczność mającą znaczenie dla sprawy. Jak wskazuje się w orzecznictwie, organy administracji publicznej nie mogą ignorować aktywności stron w dążeniu do ustalenia stanu faktycznego, szczególnie gdy strony przedstawiają dowody, które w ich ocenie podważają dotychczasowe ustalenia poczynione w toku postępowania. Obowiązkiem organu jest ustosunkowanie się do przedstawionych przez stronę dowodów i wyczerpujące wyjaśnienie pojawiających się na tym tle wątpliwości (por. wyrok NSA z 24 listopada 2011r., sygn. akt II OSK 1639/10).

Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie rozpoznawanej sprawy podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że organ nie przeanalizował argumentów podniesionych przez pełnomocnika skarżącej, co doprowadziło do niewyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy.

Przede wszystkim organ organy nie rozważyły należycie zarzutów strony podnoszonych w toku postępowania administracyjnego, jak również w odwołaniu od decyzji wydanej w I instancji. Słusznie uznał w tym zakresie WSA, że dokonanie takiej oceny musiało być poprzedzone analizą raportów sporządzanych przez uczestnika postępowania. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy powinien pozostać powołany przez Spółkę wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, który co prawda nie wiąże organu w sprawie niniejszej, lecz powinien zostać przez niego przeanalizowany jako wydany w sprawie zbliżonej do tej, która jest przedmiotem postępowania. Rację miał więc Sąd I instancji, stwierdzając, że nie bez znaczenia jest, że Spółka powierzała wykonawcy do stworzenia dzieło w postaci raportu, odmienne ze względu na specyfikę towaru lub wymagane cechy, które kontrahent chciał zbadać. Ponadto dzieła te wykonywane były na rzecz różnych kontrahentów, a nie na rzecz jednej firmy w ramach stałej współpracy w oparciu o specyficzne umiejętności i doświadczenie. W czasie wykonywania raportu nikt nie ingerował w wykonywaną prace przez wykonawcę, a także nie podlegał żadnej kontroli. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy powinien również pozostać powołany przez Spółkę wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, który co prawda nie wiąże organu w sprawie niniejszej, lecz powinien zostać przez niego przeanalizowany jako wydany w sprawie zbliżonej do tej, która jest przedmiotem postępowania.

Rację miał więc Sąd I instancji, stwierdzając, że dopiero przeanalizowanie powyższych okoliczności oraz zasad działania spółki, w tym jej współpracy z uczestnikiem postępowania i z klientami, ujawnienie intencji stron co do charakteru spornej umowy, rodzaju czynności wykonywanych na podstawie ww. umów, sposobu ich wykonywania i ustalania wynagrodzenia, pozwoli na dokonanie oceny co do charakteru spornych umów, a następnie określenia, czy uczestnik postępowania podlegał z tytułu ich wykonania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W konsekwencji nie ma podstaw twierdzenie organu, że Sąd I instancji ocenił umowy zawarte między skarżącą a uczestnikiem postępowania jako umowy o dzieło. Należy bowiem stwierdzić, że w zaskarżonym wyroku nie została zawarta ocena przedmiotu ww. umów, ponieważ zdaniem Sądu I instancji, które podziela NSA orzekający w niniejszym składzie organ nie przeprowadził pełnego postępowania, które pozwalałoby na kontrolę sprawy pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego. Z tego powodu zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenia, że Sąd I instancji przyjął, że zawarte umowy nie podlegały reżimowi odprowadzania przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz że wypełniały cechy umów o dzieło, były na gruncie niniejszej sprawy nieuprawnione.

Z tego powodu zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie.

Z uwagi na stwierdzenie przez Sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania i nakazanie organowi ponowne przeprowadzenie postępowania w opisanym powyżej zakresie nie poddają się rozpoznaniu zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, określone w petitum skargi kasacyjnej. Należy bowiem podkreślić, że w zaskarżonym w niniejszej sprawie wyroku nie dokonano wiążącej w sprawie wykładni powołanych przepisów ustawy o świadczeniach, u.s.u.s. i Kodeksu cywilnego. Nie były one również stosowane przez Sąd, który dostrzegłszy braki w ustaleniach faktycznych uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. W tym stanie sprawy ocena, czy uczestnik postępowania podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zostanie dokonana po ponownym pełnym przeprowadzeniu postępowania. W konsekwencji Sąd I instancji, nie wykładając i nie stosując przepisów określonych w omawianym zarzucie, nie mógł ich naruszyć.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 265). NSA, zasądzając na rzecz skarżącej kwotę [...] zł, uwzględnił to, że pełnomocnik Spółki, który brał udział w postępowaniu przed Sądem I instancji, sporządził w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną.