Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 293/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 października 2013 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia [...], nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 24 grudnia 2012 r. W. O. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem M. O.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] – wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z upoważnienia Wójta Gminy [...] - odmówiono przyznania W. O. wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji - powołując się na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - wskazał, że prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. W stosunku do małżonków ustawodawca nie posługuje się pojęciem obowiązku alimentacyjnego. Małżonkowie są natomiast – jak stwierdził organ – obciążeni powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, która wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych w linii prostej i rodzeństwa.

Nadto organ zauważył, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych określa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w myśl której świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Orzekając o odmowie przyznania W. O. wnioskowanego świadczenia organ I instancji powołał się również na okoliczność, iż wnioskodawczyni w dniu złożenia wniosku miała ukończone 66 lat. Zdaniem organu, nie jest ona zatem osobą w wieku aktywności zawodowej, przez co nie można uznać, że zrezygnowała z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, co stanowi niezbędną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. O. podniosła, że rozstrzygnięcie to jest dla niej krzywdzące i nie zgadza się z jego treścią. Podkreśliła, że to ona sprawuję faktyczną opiekę nad jej chorym mężem, a sytuacja życiowa ich rodziny jest bardzo ciężka.

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania W. O., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Mając na uwadze treść tego przepisu, Kolegium w przedmiotowej sprawie powołało się na brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące do dnia 31 grudnia 2012 r., tj. w okresie sprzed wejścia w życie powołanej wyżej ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r.

Przechodząc do oceny orzeczonej przez organ I instancji odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia Kolegium wyjaśniło, że powołana przez ten organ norma art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych była przedmiotem analizy w szeregu orzeczeniach sądów administracyjnych, jak również w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09. W orzecznictwie sądowym ukształtowała się linia, zgodnie z którą prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż przewidziane w tym przepisie wyłączenie uprawnienia do świadczenie pielęgnacyjnego, nie znajduje zastosowania w przypadku złożenia wniosku o przyznanie takiego świadczenia przez współmałżonka na drugiego z małżonków oraz w przypadku złożenia wniosku przez osobę należącą do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, której małżonek ma stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności (Kolegium wskazało, że taki pogląd został wyrażony m.in. w wyrokach NSA z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1699/09 oraz z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09, jak również w szeregu orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych).

Odmienne stanowisko zostało wyrażone m.in. w wyroku WSA w Lublinie z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 754/12, w którym stwierdzono, że wykładania przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje na intencję ustawodawcy, by kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego objąć wyłącznie osoby spokrewnione (a także opiekuna faktycznego dziecka wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 3 tej ustawy), przez co uznać należy, że świadczenie pielęgnacyjne małżonkowi nie przysługuje. Sąd w wyroku tym podkreślił również, że za taką wykładnią przemawia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" powoływanej ustawy, który wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą (chyba że ten małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem.

Na gruncie przedmiotowej sprawy organ odwoławczy uznał, że niezależnie od powyższych rozbieżności w orzecznictwie sądowym, W. O. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem nie przysługuje, bowiem nie spełnia ona wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Z akt sprawy – jak zauważyło Kolegium – nie wynika bowiem, by wnioskodawczyni w przeszłości pracowała lub by była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z jej oświadczenia można natomiast domniemywać, że cały czas pozostawała na utrzymaniu męża. Organ podkreślił również, że strona w oświadczeniu z dnia 24 grudnia 2012 r. sama przyznała, iż nie zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy z powodu wieku (66 lat). Wobec tego organ II instancji uznał, że skoro W. O. nie spełnia podstawowej przesłanki, uprawniającej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma znaczenia w sprawie okoliczność, iż faktycznie opiekuje się mężem.

Organ odwoławczy nadmienił ponadto, że wraz ze zmianą ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonaną z dniem 1 stycznia 2013 r., uległ zmianie katalog podmiotów, które mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, jak i warunki przyznania tego świadczenia pielęgnacyjnego i w obecnym stanie prawnym jego przyznanie uwarunkowane jest tym, by niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole (lub szkole wyższej), jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zatem w myśl obecnie obowiązujących przepisów – jak zauważyło Kolegium – W. O. również nie spełnia przesłanek do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję. W skardze strona powołała się na okoliczność, iż w sprawie jej sąsiadki, o analogicznym stanie faktycznym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego decyzję pierwszoinstancyjną. Skarżąca zarzuciła zatem Kolegium nierówne traktowanie osób wnioskujących o przyznanie tego rodzaju świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi Kolegium stwierdziło, że ocena zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego sąsiadce skarżącej pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy i nie może wpłynąć na jej rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w granicach wyznaczonych powołanym wyżej unormowaniem, Sąd doszedł do przekonania, że pomimo, iż podniesione w skardze zarzuty nie są trafne, zasługuje ona na uwzględnienie. Rozstrzygnięcia te zostały bowiem wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem żądania skarżącej, wyrażonego w jej wniosku z dnia 24 grudnia 2012 r., było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawnym mężem M. O. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", przede wszystkim zaś art. 17 tej ustawy.

W tym miejscu wypada wyjaśnić, że wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), tj. z dniem 1 stycznia 2013 r., brzmienie art. 17 u.ś.r. uległo zmianie. Podkreślić jednak należy, że zgodnie z art. 13 tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 11 ust. 1 powołanej ustawy stanowi natomiast, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych.

Biorąc zatem pod uwagę treść powyższych przepisów przejściowych oraz fakt, iż skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w okresie poprzedzającym wejście w życie wskazanej ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., dla oceny istnienia uprawnienia skarżącej do pobierania przedmiotowego świadczenia (pomimo, iż organy obu instancji orzekały już po 1 stycznia 2013 r.) zastosowanie miały przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. W tej sytuacji nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy argument podniesiony ubocznie w końcowej części zaskarżonej decyzji, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem na gruncie przepisów obowiązujących po 1 stycznia 2013 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej jako "k.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ust. 5 pkt 2 lit. "a" przepis ten stanowił zaś wówczas, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że M. O., w związku z opieką nad którym skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., co potwierdza treść znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2012 r., nr [...].

Istota sporu sprowadza się zaś w pierwszym rzędzie do kwestii spełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organy obu instancji uznały bowiem, iż w przypadku skarżącej przesłanka ta nie zachodzi z uwagi na przekroczenie przez nią wieku emerytalnego, co uniemożliwia jej zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Zdaniem organów, skoro skarżąca nie jest osobą w wieku aktywności zawodowej, to nie można uznać, że nie podejmuje bądź rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organ odwoławczy dodatkowo w tym zakresie zauważył, że z akt sprawy nie wynika, by skarżąca pracowała w przeszłości, co – w jego ocenie – wskazuje, iż pozostawała ona na utrzymaniu męża.

Jakkolwiek rację mają organy wskazując, że skarżąca, jako osoba 66-letnia, nie spełnia warunków uznania jej za osobę bezrobotną (w myśl bowiem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "b" ustawy z dnia z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 674 ze zm., za osobę taką może być uznana jedynie osoba która nie przekroczyła wieku emerytalnego, zaś w przypadku skarżącej, jako osoby urodzonej do dnia 31 grudnia 1952 r., wiek ten wynosi 60 lat - art. 24 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.), to jednak nie można przez to przyjąć, że nie mogłaby ona podjąć pracy, a w konsekwencji również, że nie mogłaby z takiej pracy zrezygnować w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Należy bowiem podkreślić, że ani z przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, ani z przepisów u.ś.r., ani też z żadnych innych przepisów, w tym Konstytucji RP i Kodeksu Pracy nie wynika, aby osoba, która przekroczyła wiek emerytalny nie miała prawa podjąć zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Sam fakt przekroczenia wieku emerytalnego i brak możliwości uzyskania z tego tytułu statusu osoby bezrobotnej, o którym mowa w przepisach ustawy o promocji zatrudnienia, nie wyklucza zatem możliwości przyznania tej osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile mogłaby ona podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza kryterium wieku osoby sprawującej opiekę (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 793/11, Lex nr 1116627).

Zatem stanowisko organów o niespełnieniu przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem, oparte na uznaniu, że osobą spełniającą tę przesłankę może być jedynie osoba poniżej wieku emerytalnego, która spełnia tym samym kryteria osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, narusza przepis art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Równie wadliwe jest przekonanie organu odwoławczego, jakoby warunkiem spełnienia tej przesłanki było wykazanie, iż skarżąca pracowała w przeszłości. Nawet bowiem gdyby skarżąca nie pracowała również przed zaistnieniem konieczności sprawowania opieki nad mężem, nie oznacza to, że gdy doszło do takiej sytuacji, nie podejmowała ona zatrudnienia właśnie z tego powodu.

Skoro zatem – jak wynika z ustaleń organów obu instancji – skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad mężem, brak jest podstaw by przyjąć, że to nie z tego powodu nie podejmuje ona zatrudnienia. W każdym razie podstaw ku temu nie dawał dotychczas zebrany w sprawie materiał dowodowy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdza się bowiem jedynie, że "z akt sprawy nie wynika, aby Pani W. O. w przeszłości pracowała albo była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy", a z jej oświadczenia można domniemywać, że cały czas pozostawała na utrzymaniu męża". Powyższe ustalenia faktyczne nie mają więc oparcia w zebranym materiale dowodowym, a stanowią jedynie przypuszczenia organu.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy istotną dla oceny legalności wydanych decyzji kwestią, jest również ustalenie, czy jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim jej współmałżonkowi. Odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organ I instancji, poza powołaniem się na fakt niespełnienia przez skarżącą przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, decyzję swą argumentował również zaistnieniem przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" u.ś.r., wskazując, że zapis ten oznacza, iż "fakt pozostawania w małżeństwie i nielegitymowania się przez współmałżonka znacznym stopniem niepełnosprawności uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego".

Jak słusznie w niniejszej sprawie zauważył organ odwoławczy, powyższa kwestia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dotychczas w większości spraw prezentował pogląd, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad współmałżonkiem nie przysługuje. Stanowisko to opierało się przede wszystkim na przekonaniu, że pomiędzy małżonkami, w okresie trwania małżeństwa, nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., przysługuje właśnie osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o. Wprawdzie - jak wskazywał Sąd – na współmałżonkach ciąży obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, jednak jest to obowiązek co najwyżej o charakterze alimentacyjnym i nie może być utożsamiany z obowiązkiem alimentacyjnym sensu stricte.

W ramach tej interpretacji w orzeczeniach sądów powoływano się również – podobnie jak w niniejszej sprawie organ I instancji – na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r., jako wyłączający możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą (chyba że ten małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem.

Przedstawiony wyżej pogląd został przyjęty m.in. w wyrokach tut. Sądu: z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 754/12 (przywołanym w zaskarżonej decyzji) oraz z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 386/12.

Skład orzekający w niniejszej sprawie odstępuje jednak od powyższego stanowiska, przyjmując za prawidłową interpretację przedmiotowego problemu, zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 2401/12 (uchylającym wyrok wydany w sprawie II SA/Lu 386/12).

W orzeczeniu tym NSA – powołując się na treść uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1982 r., sygn. akt II CZP 38/82, OSNCP 1983/2-3/31, a także na wytyczne Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988/4/42 – wskazał, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Nadto NSA podkreślił, że nowsze orzecznictwo przesądza, iż z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych, w tym świadczeń z art. 27 k.r.o., wynika, że ich celem jest dostarczenie uprawnionemu środków do zaspokojenia jego bieżących potrzeb. Poszczególne bowiem raty alimentacyjne służą do zaspokojenia bieżących potrzeb osoby uprawnionej (w tym zakresie powołano się na wyrok Sądu Najwyższego z 7 lipca 2000 r., III CKN 1015/00). NSA uznał zatem, że obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w k.r.o., o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają przy tym obowiązki alimentacyjne krewnych.

Odnosząc się natomiast do przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. NSA stwierdził, że nie dotyczy ona małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki (łącznie ze wskazaniami, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.), nie wyklucza zatem świadczenia pielęgnacyjnego dla jego małżonka. Zdaniem NSA, tylko taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. jest prawidłowa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego – jak wyżej wyjaśniono – obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie przesądził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK-A 2008/6/107).

Podzielając powyższe stanowisko zaprezentowane przez NSA w wyroku zapadłym w sprawie I OSK 2401/13 (a także w analogicznym kształcie m.in. w wyrokach: z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12; z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12 oraz z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2796/12), stwierdzić zatem należy, że pogląd przyjęty w niniejszej sprawie przez organ I instancji, jakoby uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem było niemożliwe, jest błędny. W konsekwencji uznać należy, że decyzja tego organu narusza również przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r.

Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku W. O. organ I instancji będzie kierował się wykładnią art. 17 u.ś.r. przyjętą przez Sąd w niniejszej sprawie za właściwą, zarówno w zakresie oceny przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w tym względzie uzupełni ewentualnie postępowanie dowodowe), jak i w zakresie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.