Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1921/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust 2, art.28 ust 3, art.32
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1921/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Waldemar Michaldo, Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016 r., sprawy ze skargi L.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 lipca 2015r. -


UZASADNIENIE

L.S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu składek

na ubezpieczenia w związku z zadłużeniem, jakie powstało z tytułu prowadzonej przez nią pozarolniczej działalności gospodarczej w latach 2011/2012. Prośbę swoją motywowała bardzo trudną sytuacją finansową, informując że jest osobą bezrobotną, której najmłodsze dziecko jest chore (ma zespół [...] , jest również po przebytej [...] ), w związku z czym nadal potrzebuje systematycznych wizyt w szpitalu. Wskazała, że próbowała spłacić dług, ale z biegiem czasu pojawiły się problemy finansowe, a nadto że próbuje znaleźć nową pracę, jednak mając lat 49, nie jest to łatwe.

Decyzją z dnia 24 lipca 2015r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 25.062,84 zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 46.241,68 zł na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j., Dz. U.

z 2015r. poz. 121 ze zm., dalej: "u.s.u.s.")

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawczyni podtrzymała swoje pierwotne żądanie umorzenia należności z tytułu składek, wyraźnie uwypuklając, że w jej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zaakcentowała ona, że przy rozpatrywaniu jej wniosku ZUS nie wziął pod uwagę okoliczności, że prowadzona przeciwko niej od blisko roku egzekucja nie przynosi jakichkolwiek pozytywnych rezultatów i organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty.

Ponadto wnioskodawczyni nie zgodziła się z interpretacją ZUS, jakoby za umorzeniem składek nie przemawiał uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wskazana i opisana przez nią sytuacja życiowa i materialna, poparta przedłożoną dokumentacją jednoznacznie przesądza bowiem – w jej ocenie – o tym, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło by wnioskodawczynię i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za błędne – w ocenie wnioskodawczyni – w kontekście istnienia ww. przesłanki uznać należy przy tym doliczanie do dochodów alimentów na dzieci, gdyż przeznaczone one są

na zabezpieczenie sytuacji finansowej dzieci i pokrycie kosztów ich utrzymania.

Decyzją z dnia 8 października 2015r. nr [...] , ZUS utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 24 lipca 2015r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ wskazał, że dnia 11 sierpnia 2015r. Naczelnik II Urzędu Skarbowego postanowił o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanej z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W uzasadnieniu do postanowienia Naczelnika z dnia 11 sierpnia 2015r. czytamy, że skarżąca "(...) nie posiada wynagrodzenia oraz majątku, który gwarantowałby spłatę egzekwowanej należności". Tym samym organ "stwierdza bezskuteczność egzekucji. W postępowaniu egzekucyjnym (...) nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Okoliczność ta stanowi przesłankę

do umorzenia przedmiotowego postępowania na podstawie art. 59 §2 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia,

że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne".

Za podstawę swojej decyzji ZUS przyjął, że od 20 grudnia 2012r. wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (działalność jej została wykreślona), nie jest nigdzie zatrudniona (według oświadczenia wnioskodawczyni), a jedyny jej dochód pochodzi zasiłku dla bezrobotnych

w wysokości 664,90 zł i z alimentów płaconych na czworo jej dzieci w łącznej kwocie 6.000,00 zł. Nadto przyjęto, że prowadzi ona gospodarstwo domowe z 27-letnim synem, który pracuje i uzyskuje dochód z umowy o pracy w wysokości 1.500,00 zł netto miesięcznie. Organ ustalił także, że zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni: nie ponosi ona stałych wydatków związanych z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat, lecz ponosi koszty związane z leczeniem logopedycznym dziecka i jego szkołą na kwotę 1.020,00 zł oraz inne wydatki w kwocie 3.000,00 zł (chemia + wyżywienie); spłaca kredyt w kwocie 30.379,00 zł, gdzie rata miesięcznie wynosi 582,00 zł; spłaca także zadłużenie wobec ZAIKS-u na kwotę 13.356,00 zł w ratach płatnych po 300,00 zł miesięcznie; nadto posiada zadłużenie z tytułu podatków na kwotę 57.097,00 zł, które nie jest obecnie spłacane; wnioskodawczyni nie posiada majątku ruchomego

i nieruchomości (co potwierdzają informacje z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych oraz Centralnej Ewidencji i Działalności Gospodarczej); wreszcie dom,

w którym mieszka wnioskodawczyni, jest własnością jej dzieci.

Organ podkreślił również, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiła dokonanie zapłaty składek wraz z należnymi odsetkami,

a zapłata należności z tytułu składek spowodowała zagrożenie egzystencji dla wnioskodawczyni, a nadto nie przedłożyła ona do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy

na podstawie, których można stwierdzić, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia wnioskodawczyni pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek.

Organ wskazał, że stan faktyczny w niniejszej sprawie został przeanalizowany

w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek wynikające

z następujących podstaw prawnych: 1) art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., 2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Następnie przywołał treść art. 28 ust. 2 i ust. 3, wskazując, że stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności – zachodzącej w wymienionych enumeratywnie

w ustawie przypadkach (katalog zamknięty został zawarty w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) jest podstawą dla możliwości umorzenia należności w całości lub w części

przez organ. Organ przywołał również treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s, stanowiącego

o możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – w uzasadnionych przypadkach.

O przypadkach tych mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że strona ma interes

w udowodnieniu faktów, na które się powołuje, zaś ich ocena i właściwa kwalifikacja należy do organu rentowego.

Wskazał, że Zakład jako dysponent środków publicznoprawnych powinien rozporządzać nimi z należytą ostrożnością, bowiem udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań stanowi odstępstwo od zasady powszechnego obowiązku odprowadzania składek

na ubezpieczenia, naruszając równość podmiotów wobec prawa.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i normę zawartą w art. 28 u.s.u.s., organ wyraźnie uwypuklił brak obowiązku umarzania należnych składek

jak i odsetek naliczonych za zwłokę i pozostawienie organowi podejmującemu decyzję potencjalną możliwość ich umorzenia, skoro rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. "uznania administracyjnego". Organ stanął na stanowisku, że niezależnie od tego, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, czy także

w przypadku ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami o kwestię umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

oraz przepisy rozporządzenia MGPiPS, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy. Zakład nie ma także obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.,

czy też w rozporządzeniu MGPiPS, to jest stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do organu orzekającego w przedmiocie umorzenia należności należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy

i nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności, świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi, prowadzić

do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ wskazał różnicę pomiędzy decyzją "obligatoryjną" a decyzją "uznaniową", która w jego ocenie polega

na tym, że spełnienie przewidzianych przez prawo przesłanek w przypadku decyzji "obligatoryjnej" decyduje o treści rozstrzygnięcia, natomiast w przypadku decyzji uznaniowej jedynie o samej możliwości wydania decyzji w danym przedmiocie, jednakże treść tego rozstrzygnięcia pozostawiona jest do uznania organu. W związku

z powyższym organ podniósł – powołując się na judykaturę – że jeżeli decyzja uznaniowa nie spełnia oczekiwań strony, to powinna ona wykazać nie tylko istnienie przesłanek do jej wydania, ale również i dowolność stanowiska organu.

Organ przesądził, że decyzja wydana poprzednio w rozpatrywanej sprawie jest prawidłowa i powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się nią w pełni, zarówno jeśli chodzi o rezultat co do zgodności z prawem, jak i ze względu na kryteria celowości i słuszności rozstrzygnięcia.

Uznając, że zaległości obciążające wnioskodawczynię dotyczą należności

za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za zatrudnianych pracowników, jako podstawę umorzenia należności z tytułu składek za pracowników

w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek

za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych wskazał art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Następnie organ zbadał zasadność umorzenia należności pod kątem zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności i uznał, że przypadku wnioskodawczyni taka sytuacja nie zachodzi. Podkreślił, iż całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały, a nieprzemijający oraz że z okoliczności sprawy musi niezbicie wynikać, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Organ przy ocenie sytuacji uwzględnił okoliczność, iż wnioskodawczyni jest bezrobotna, jej jedynym dochodem jest zasiłek dla bezrobotnych oraz alimenty płacone na dzieci, nie posiada wartościowego majątku, którego spieniężenie umożliwiłoby uregulowanie składek

do ZUS-u. Jednocześnie organ zaznaczył, że informacje będące w jego posiadaniu

o braku zatrudnienia, czy też o braku majątku nieruchomego lub wartościowego majątku ruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym

nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nadto wskazał,

że wnioskodawczyni stara się poprawić swoją sytuację poprzez podjęcie pracy,

co w ocenie organu świadczy o tym, iż przy odpowiednim własnym zaangażowaniu będzie ona w stanie spłacić przedmiotowe zobowiązanie.

W dalszej części uzasadnienia swojej decyzji ZUS stwierdził, że stosownym postanowieniem organ prowadzący postępowanie egzekucyjne stwierdził całkowity brak majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Zarazem jednak uznał, że pomimo tego, po ujawnieniu składnika majątkowego, w dalszym ciągu będzie miał możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych

w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j., Dz. U. z 2014 r., poz.1619), zwłaszcza że wnioskodawczyni rejestrując się

w Urzędzie Pracy, wykazała gotowość do podjęcia aktywności zawodowej, co może skutkować podjęciem pracy zarobkowej i uzyskaniem źródła dochodu.

W konsekwencji tych ustaleń organ uznał, że brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności

w oparciu o podstawę prawną ujętą w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., przede wszystkim wobec tego, iż – jak stwierdził organ – w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, organ w dalszej kolejności rozważył możliwość umorzenia należności

z tytułu składek w oparciu w podstawę prawną z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 rozporządzenia MGPiPS. Organ uznał, że brak jest wystarczających podstaw, aby stwierdzić, że zapłata należności z tytułu składek zagroziłaby egzystencji wnioskodawczyni. W ocenie organu umorzenie ujęte w tym przepisie jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS. Natomiast ustalenia stanu faktycznego wskazują, że wnioskodawczyni nie jest pozbawiona źródeł dochodu, pobierając zasiłek dla osób bezrobotnych i mając do dyspozycji w ramach rodziny inne źródła dochodu

w postaci świadczeń alimentacyjnych oraz wynagrodzenia za pracę syna. Organ uznał, że pensja syna wnioskodawczyni oraz alimenty płacone na pozostałe dzieci stanowią ich majątek odrębny, ale zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni

z dochodów tych pokrywane są opłaty związane z utrzymaniem, wyżywieniem

oraz zaciągniętym kredytem. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała nadto jakiekolwiek trudności w regulowaniu bieżących opłat. Podkreślił, że podjęcie

przez wnioskodawczynię zatrudnienia z pewnością poprawiłoby sytuację finansową rodziny, co skutkowałoby możliwością spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Organ podkreślił, że w jego ocenie sytuacja wnioskodawczyni nie wskazuje na trwałą niemożność spłaty zadłużenia i całkowity brak perspektyw poprawy sytuacji finansowej. Podniósł, że sama wnioskodawczyni nie wskazuje, aby jej sytuacja finansowa i materialna wyczerpywała jakiekolwiek znamiona ubóstwa. Zaznaczył,

że: wnioskodawczyni wykazuje gotowość do podjęcia aktywności zawodowej,

nadto bez uwzględnienia kwoty wypłacanego zasiłku dla bezrobotnych do dyspozycji wnioskodawczyni pozostaje kwota 2.598,00 zł, nie korzysta ona z pomocy społecznej ani innych form pomocy przeznaczanej dla osób nie posiadających środków

na zaspokojenie niezbędnych potrzeb egzystencjalnych ze strony Państwa. Takie czynniki determinują przekonanie organu, że sytuacja wnioskodawczyni

nie ma charakteru trwałego, ale jedynie przejściowy i istnieje wysokie prawdopodobieństwo spłaty przedmiotowego zadłużenia, chociażby w niniejszych kwotach.

Organ wskazał także, że wnioskodawczyni nie poniosła strat materialnych

w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących,

że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów

na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Organ podkreślił przy tym, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt istniejącego zadłużenia,

za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Podniósł, że w działalność gospodarczą wpisane jest ryzyko gospodarcze, które ponosi zawsze przedsiębiorca, który swej strony musi dołożyć należytej staranności, aby wykonywana przez niego działalność przynosiła profity finansowe przy jednoczesnym regulowaniu jej bieżących zobowiązań. Z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem stosunku ubezpieczeniowego i bez znaczenia jest, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie - obowiązek ubezpieczeniowy jest niezależny od powyższego faktu, jak i od tego, czy osiągnie bądź nie dochody z wykonywanej działalności.

Nadto ZUS uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Nie legitymuje się ona bowiem orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności czy niezdolności do pracy, które ograniczałyby wnioskodawczynię w możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego.

W konsekwencji organ przyjął, że wnioskodawczyni jest osobą zdolną do pracy, posiadającą realne możliwości poszukiwania i podejmowania zatrudnienia w pełnym zakresie. Organ uznał nadto, że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

W skardze do WSA w Krakowie , skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w zw. z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Mając to na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu

z dnia 24 lipca 2015r.

Skarżąca podniosła, że organ ustalając stan faktyczny, w tym jej sytuację majątkową wziął pod uwagę treść postanowienia Naczelnika II Urzędu Skarbowego

w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2015r., w którym organ egzekucyjny ustalił brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję, a także którym organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, uzasadniając to tym, że jego toku nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wobec tego faktu, w ocenie skarżącej jest niezrozumiałe twierdzenie organu, że nie zachodzi w niniejszej sprawie całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

W ocenie skarżącej, organ nie może w jej sprawie negować wystąpienia całkowitej nieściągalności, w szczególności powołując się na możliwość egzekucji należności w przyszłości. Takie twierdzenia – w opinii skarżącej – mają bowiem charakter wyłącznie gdybania o hipotetycznych możliwościach zaspokojenia należności i są czynione bez żadnych podstaw ku temu, zwłaszcza że ocenę, czy umorzenie należności jest dopuszczalne i uzasadnione prowadzić należy na moment orzekania. Skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreśliła, że gdyby uznać za dopuszczalne twierdzenia organu, to w żadnym wypadku umorzenie należności nie zachodziłoby, bo zawsze można by zakładać, że sytuacja majątkowa ubezpieczonego się odmieni i egzekucja należności okaże skuteczna.

Nadto wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżąca podkreśliła, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma wprawdzie charakter uznaniowy, ale nie oznacza to dowolności. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie

z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi

do wniosku, że zasadniczo w przypadku, gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego

na uznaniu administracyjnym. W ocenie skarżącej organ tego nie uczynił, poprzestając

na stwierdzeniu – niezgodnie ze stanem faktycznym sprawy – braku wystąpienia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne opiera się więc

na kryterium legalności.

Sąd administracyjny orzekając rozstrzyga w granicach danej sprawy,

nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1) lit. a-c p.p.s.a), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady, Sąd uznał, że zaskarżoną decyzję z dnia 8 października 2015r.

oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia 24 lipca 2015r. należało uchylić.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia,

czy w określonym stanie faktycznym, jaki zaistniał, zaszły przesłanki prawne uzasadniające uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu nieopłaconych składek

na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz należności z tytułu nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika

na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek

na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W rozpoznawanej sprawie organ dokonywał oceny stanu faktycznego

w oparciu o podstawę prawną w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Rozstrzygając o zasadności skargi należy w pierwszej kolejności przeanalizować wyżej wymienione przepisy, stwarzające ZUS prawną możliwość ostatecznej rezygnacji z uzyskania należności z tytułu ubezpieczeń społecznych przy zastosowaniu ulgi w postaci umorzenia zaległych składek, obowiązujące w czasie podejmowania decyzji w tym przedmiocie.

Art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w czasie rozstrzygania sprawy przez ZUS stanowił,

iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części

przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. wynikało, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jak stanowił zaś ust. 3 wymienionego przepisu, całkowita nieściągalność zachodziła, gdy: 1) dłużnik zmarł

nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei, z ust. 3a art. 28 u.s.u.s. wynikało, że ustawodawca przyjął również

i takie rozwiązanie, w świetle którego, niezależnie od sytuacji objętych hipotezą powyżej przywołanych przepisów, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek

na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał wymieniane już we wcześniejszych rozważaniach rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stosownie do §3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności

w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ust. 4 art. 28 u.s.u.s. stanowił natomiast, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Zaznaczyć też wypada, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę

i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne (art. 32 u.s.u.s.).

Na gruncie powołanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne można więc wyodrębnić katalog przesłanek umorzenia dotyczący całkowitej nieściągalności oraz katalog przesłanek umorzenia w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, kiedy ubezpieczeni są równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia. Mechanizm rozstrzygania przez organ o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia w oparciu o wymienione wyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przewiduje swoistą dwutorowość rozstrzygania z uwagi na alternatywę w zależności od wystąpienia lub też nie przesłanek

do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Katalog przesłanek zawarty w ostatnio wymienionym przepisie ma charakter zamknięty, tak więc w sytuacji stwierdzenia przez organ w procesie subsumcji okoliczności stanu faktycznego danej sprawy pod ten przepis, iż zachodzi przesłanka zastosowania przepisu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., jedynym logicznie uprawnionym wnioskiem – bez żadnych wątpliwości – nasuwającym się w tej sytuacji, jest stwierdzenie, że w danej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Taki wniosek otwiera dla organu – w ramach uznania administracyjnego – możliwość zarówno pozytywnego jak i negatywnego rozpatrzenia wniosku

o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Z kolei w razie stwierdzenia przez organ braku całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. braku zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., sytuacja taka na gruncie obowiązującego stanu prawnego otwiera dla organu możliwość – w ramach uznania administracyjnego: 1) zastosowania przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny; 2) bądź też odmowy umorzenia należności.

Tymczasem w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie, ZUS w zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej (którą zaskarżona decyzja utrzymuje

w mocy), ustalił, że Naczelnik II Urzędu Skarbowego w Krakowie postanowił

w dniu 11 sierpnia 2015r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej, z uwagi na brak majątku i na tej podstawie doszedł do wniosku,

że w sprawie nie zachodzi jednak całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Organ uznał więc zaistnienie w niniejszej sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i wyciągnął z tego faktu błędny, bo nieuprawniony

w świetle obowiązującego stanu prawnego wniosek o braku całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że czym innym jest "mechanizm"

tu opisywany, a czym innym jest kwestia uznania administracyjnego, którego konstrukcja bezsprzecznie wynika z treści przytoczonych wyżej przepisów ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia MGPiPS. Z ich treści wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Ustawodawca w ust.1 art. 28 wyraźnie wskazuje bowiem, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Takiego samego formułowania ustawodawca użył w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Zatem, regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek

z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. lub wymieniona w § 3 rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia.

Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej

i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji

o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki prowadzącej do umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić umorzenia należności. Oznacza to, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej stoją na straży praworządności,

z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne

do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając

na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozstrzygnięcie, o którym tu mowa musi być nadto wynikiem wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia

w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny. Zgodnie bowiem z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność jest udowodniona. Ocena taka powinna znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno bowiem

w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał

za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innych dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, natomiast uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W przeciwnym razie dojść może do naruszenia art. 11 k.p.a. dotyczącego zasady przekonywania i art. 8 k.p.a. dotyczącego wzbudzania w postępowaniu administracyjnym zaufania do władzy publicznej.

Sądowej kontroli legalności decyzji o charakterze uznaniowym podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji,

nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy

na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji organu obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia będący wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu

jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 27 maja 2014r., I SA/Bd 453/14, Lex nr 1476102). Kontrola sądowa legalności takiej decyzji uznaniowej ma wiec charakter ograniczony, skoro kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo

w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu

o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne)

dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W oparciu o art. 145 p.p.s.a. oraz w kontekście powyższych uwag, należy podkreślić, że taka decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa

o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ

na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Z kolei w sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia. Oznacza to, że bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. II GSK 1625/11).

Powoływana w powyższych wywodach ogólna zasada postępowania administracyjnego wyrażona w art. 7 k.p.a., mająca tu zastosowanie, odnosi się

w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego

i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących "załatwieniu sprawy". Organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany - zgodnie z art. 7 k.p.a. - załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających

z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok NSA z dnia 21.02. 2007 r. sygn. II GSK 301/06 ). Poza sporem jest więc, że decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego, nie może być decyzją dowolną, lecz musi wynikać

z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Dopiero więc, przeprowadzana na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez ryzyka niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, służy wydaniu prawidłowego rozstrzygnięcia, które zważywszy

na podejmowanie go w ramach uznania administracyjnego wymaga, aby interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone przy uwzględnieniu wskazanych okoliczności.

Warto też podkreślić, że w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności – w uzasadnionych przypadkach – organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany jest należycie wykazać,

że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji uznaniowej podjętej przez Zakład w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest więc jedną z podstawowych dyrektyw dla organu zarówno w aspekcie materialnym jak i procesowym. Wynika to bezpośrednio z zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z nią organ administracji jest zobowiązany

do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest właśnie uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralny element. Sąd w pełni podziela pogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 15 grudnia 1995 r. sygn. akt SA/Lu 2479/94, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych

i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy

te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji.

Bez zachowania tego elementu decyzji strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych". Poza tym uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana

z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, jakimi przesłankami kierował się organ, a zwłaszcza, czy nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, że w procesie dochodzenia

do zaskarżonej decyzji Zakład wyciągnął niewłaściwe wnioski, uznając że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i sprawę rozstrzygnął na podstawie art. 28 ust 3 a u.s.u.s. W oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. taki wniosek jest sprzeczny z zasadami logiki dowodzenia.

W sytuacji, gdy komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji i wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, gdyż egzekucja okazała się bezskuteczna, wówczas zachodzi okoliczność całkowitej nieściągalności ( Wyrok WSA z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 1179/13 ) Teza ta odnosi się również do postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego .

Zdaniem Sądu organ dokonał wadliwej analizy materiału dowodowego i wyciągnął błędne wnioski, że brak jest ustawowych przesłanek

do umorzenia należności w ramach całkowitej nieściągalności należności. Podkreślić należy przy tym, że organ orzekający ma obowiązek ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy

i zasad doświadczenia życiowego, wysuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że przesłanką, którą kierował się organ podejmując taką ocenę był fakt,

iż Naczelnik II Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej z uwagi na brak majątku. Tymczasem zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. okoliczność ta stanowi przesłankę całkowitej nieściągalności należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ocena organu powinna zatem prowadzić do wniosku, iż w rozstrzyganej sprawie zaistniała całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia, otwierająca drogę do podjęcia przez organ decyzji uznaniowej w przedmiocie umorzenia należności, nie zaś wniosku wręcz przeciwnego, że takowa nieściągalność nie zachodzi.

Sąd zgadza się z argumentami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczącymi charakterystyki uznania administracyjnego powołanymi przez organ,

bo te są poza sporem. Akcentuje jednak kluczowy dla sprawy w procesie kontroli sądowoadministracyjnej aspekt niewłaściwego zastosowania tych wywodów

w zaistniałych okolicznościach faktycznych. Sąd uznał, że okoliczności faktyczne, które miały miejsce w niniejszej sprawie z całą pewnością nie dają podstaw

do zaprezentowanego przez organ końcowego efektu procesu dowodzenia, jakim jest przedmiotowa decyzja (decyzje). Organ nie tylko popełnił istotny błąd w procesie subsumcji okoliczności faktycznych pod zaistniały stan prawny, ale również wykazał się w oparciu o zaistniałe przesłanki prawne niekonsekwencją zastosowania odpowiedniej normy, a co za tym idzie brakiem logiki w dowodzeniu. Tym samym – w ocenie Sądu – naruszone zostały zarówno przepisy dotyczące sposobu prowadzenia postępowania dowodowego zawarte w art. 77 §1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., jak i fundamentalne zasady ogólne postępowania administracyjnego, stanowiące niejako nadrzędne dyrektywy działania organów w stosowaniu prawa. Mowa tu nie tylko o wyżej wymienianym

art. 7 k.p.a., ale również art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. Ponadto zaznaczyć trzeba, że naruszenie art. 11 k.p.a. dotyczącego zasady przekonywania pociąga

za sobą jednocześnie naruszenie art. 107 §3 k.p.a. poprzez niespójność uzasadnienia z rozstrzygnięciem.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia

30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j., Dz.U z 2012r., poz.270).