Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 193/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11  art. 49
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 145 § 1 pkt 3-8, art. 146 § 1, art. 151 § 2, art. 152 § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Sławomir Pauter Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 5 maja 2006r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwanego dalej Biurem Powiatowym ARiMR) wpłynął wniosek A.J. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwanej dalej płatnością ONW ) na rok 2006. Wnioskodawczym zadeklarowała, iż ubiega się o przyznanie płatności ONW do powierzchni 24,48 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu [...] stycznia 2007 r. wydał decyzję nr [...] przyznającą A.J. płatność ONW na rok 2006 w wysokości 3 963,06 zł (do obszaru 23,70 ha). Środki finansowe przyznane na mocy w/w decyzji zostały przekazane na konto Pani A.J. w dniu [...] czerwca 2007 roku.

Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo z dnia Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w którym wskazał, iż w wyniku postępowania kontrolnego ustalono, że w latach 2004 - 2009 faktycznym użytkownikiem gospodarstwa rolnego należącego do Pani A.J. był M.K.. Z tej racji działając na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 150 Kpa postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 nr [...], wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania płatności ONW na rok 2006 dla A.J..

Po przeprowadzeniu postępowania Kierownik Powiatowego ARiMR w dniu [...] lutego 2013 r. wydał na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 1 Kpa – A.J. decyzję nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z dnia 10 stycznia 2007 roku z naruszeniem prawa. Jako podstawę decyzji organ wskazał ustalenie, że działki rolne zgłoszone przez A.J. do płatności z tytułu NW za rok 2006, użytkował faktycznie jej zięć M.K.. Organ nie stwierdził nieważności tej decyzji albowiem od jej wydania upłynęło 5 lat. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż A.J. do płatności ONW na rok 2006 zgłosiła obszar 24,48 ha. Natomiast powierzchnia, co do której wniosek został rozpatrzony pozytywnie wyniosła 23,70 ha. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego uwzględniającego nowe dowody w sprawie zostało ustalone, iż strona nie prowadziła działalności rolniczej na działkach rolnych zgłoszonych do płatności ONW na rok 2006 wobec czego z płatności wykluczono całość obszaru, co do którego pozytywnie rozpatrzono wniosek. Decyzja stała się ostateczna.

Pismem nr [...] z dnia [...] września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował A.J. o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności ON W za rok 2006 w wysokości 3 963,06 zł pobranych na mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. A.J. jednak w złożonym piśmie odmówiła zwrotu powyższej kwoty

Zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez A.J. płatności ONW za rok 2006. Mając na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w dniu [...] listopada 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał A.J. decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 3.963,06 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności ONW następuje na podstawie przepisów prawa określonych w art. 29 Ustawy z dnia 9 maj 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz art. 73 Rozporządzenia Komisjii (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. WE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18)

Od powyższej decyzji A.J. wniosła odwołanie wskazując, iż zgodnie z dyspozycją art. 146 §1 Kpa uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a i art. 145b Kpa nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Instytucja przedawnienia, wprowadzona w art. 146§ 1 Kpa, ma na celu zapewnienie stabilności stosunków prawnych ukształtowanych decyzją administracyjną, ich nienaruszalności gdy przetrwały pewien czas, wywołały określone skutki prawne, które po upływie takiego okresu czasu mogą mieć już charakter nieodwracalny. Termin pięcioletni, chociaż zamieszczony w przepisie proceduralnym, ma charakter materialny, co oznacza, że jego upływ powoduje taki skutek, że decyzja ostateczna nie może być uchylona, choćby została wydana z naruszeniem prawa.

Tym samym nie nastąpiło wyeliminowanie decyzji przyznającej płatności z obrotu prawnego. Przedmiotowa decyzja nie została również wzruszona. W związku z takim stanem rzeczy decyzja przyznająca płatności pozostała w mocy, a strona nie utraciła uprawnienia do uzyskania płatności. Co za tym idzie postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie powinno zostać wszczęte.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie był również uprawniony do wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. w trybie przewidzianym przez art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Oprócz powyższego w piśmie z dnia 18 listopada 2014 r. wskazała, iż zgodnie z art. 49 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten ogranicza się do czterech lat. Niezrozumiałym dla strony pozostawał przypisanie jej działaniom złej wiary i tym samym dziesięcioletniego terminu przedawnienia. W przedkładanych do Biurze Powiatowym ARiMR pismach wyjaśniano, iż całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004 - 2009 zajmowała się A.J., podczas gdy M.K. będąc jego dzierżawą zajmował się jedynie sferą faktycznego tj. fizycznego i wykonawczego prowadzenia jego spraw. Z tego też względu nie sposób uznać, iż strona niniejszego postępowania A.J. na jakimkolwiek etapie postępowania o przyznanie płatności działała w złej wierze, a wobec niej winien być zastosowany dziesięcioletni termin przedawnienia obowiązku zwrotu płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2015 roku nr [...], na podstawie Na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 10, art. 107 kpa w zw. z art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, art. 28 ust. 1, ust. 3, art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów, art. 73 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE)nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażanie zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ przywołał treść przepisów, które znajdują zastosowanie w sprawie. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że przedmiotem postępowania było ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 Ustawy o Agencji. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas gdy wspomniane środki finansowe zostaną wypłacone. W sprawie środki finansowe ONW w łącznej kwocie 3 963,06 zł przekazane zostały w dniu [...].06.2007 r. przekazane A.J..

W ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...].02.2013 r. nr [...] ustalono, iż stronie nie powinna zostać wypłacona pomoc finansowa ONW za rok 2006 ze względu na fakt, iż Pani A.J. nie prowadziła działalności rolniczej na gruntach rolnych deklarowanych do płatności ONW. W tym stanie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zobligowany był wydać decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Do postępowania nie stosuje się przepisów zawartych w rozdziale 12 Kpa, albowiem postępowanie dotyczące zwrotu jest postępowaniem odrębnym.

Odnośnie biegu terminów przedawnienia organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w sprawie zakończonej decyzją dniu [...].02.2013 r. ustalił, że w latach 2004 do 2009 posiadaczem i użytkownikiem gruntów zgłoszonych przez A.J. do płatności ONW był M.K.. Mając na względzie powyższy stan faktyczny Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zasadnie uznał, że A.J. nie miała prawa do uzyskania płatności ONW na rok 2006. Tym samym organ I instancji słusznie przyjął, że uzyskane przez A.J., uznane za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a Ustawy o Agencji.

Stosownie do art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Przedmiotowe świadczenie zostało wypłacone [...] czerwca 2007 roku, natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, z motywów której wynika, iż stronie nie powinny zostać wypłacone środki finansowe ONW za rok 2006 została doręczona A.J. w dniu [...].03.2013 r., zatem przed upływem dziesięciu lat. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego strona nie wykazała, iż jej działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze.

Kwestię ustalenia czy A.J. działała w dobrej czy ziej wierze odnieść należy do okoliczności w jakich strona utraciła prawo do przyznania płatności ONW za rok 2006. Urząd Kontroli Skarbowej prowadził postępowanie kontrolne wobec M.K., zięcia A.J. w którym ustalono, iż to M.K. był faktycznym użytkownikiem gospodarstwa rolnego należącego do A.J.. Jak wynika z zeznań A.J. złożonych w Urzędzie Kontroli Skarbowej "oddała całe gospodarstwo w dzierżawę", zaś "M.K. był posiadaczem bydła" oraz "M.K. oraz córka A." pracowali w gospodarstwie w latach 2003 - 2009. Ponadto A.J. wskazała, iż w gospodarstwie w latach 2003 - 2009 pracował Pan M.K.. A.J. nie miała uwag co do sposobu gospodarowania M.K.: , "byłam zadowolona, nie miałam uwag, robił to dobrze" Powyższe tezy potwierdził M.K., który wskazał, iż to on wykonywał prace w gospodarstwie. Stwierdził też, że zgodnie z umową miał prowadzić gospodarstwo bez pogorszenia jego stanu z należytą starannością.. Powyższe potwierdzili L.J. oraz T.J.. Mając na względzie przytoczone okoliczności Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, iż nie sposób stwierdzić by A.J. działała w dobrej wierze. Strona znała zasady przyznawania płatności ONW na rok 2006, a zatem winna być świadoma faktu, iż na mocy Rozporządzenia płatności ONW przysługują wyłącznie do gruntów rolnych, na których beneficjent faktycznie prowadzi się działalność rolniczą. Takie stanowisko zostało potwierdzone w prawomocnych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.: w spr. II SA/Go 761/13, II SA/Go 762/12, akt II SA/Go 753/13. Ostatecznie stwierdził, że A.J. nie działała w dobrej wierze, albowiem wbrew stanowi faktycznemu oświadczała, iż jest posiadaczem i faktycznym użytkownikiem gruntów deklarowanych do płatności, a w takim stanie rzeczy w ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR nie można uznać, iż zostały w niniejszej sprawie spełnione przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych, wynikające z art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Dyrektor Oddziału Regionalnego wskazał ponadto, powołując się na przepisy art. 28a Ustawy PROW , art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005, art. 29 ust. 2 Ustawy o Agencji, że odstępuje się od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 Ustawy o Agencji, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro. Organ ten ustalił, że wyliczona kwota 3.963,06 zł, którą A.J. jest zobowiązana zwrócić, przewyższa kwotę 100 euro.

Na powyższą decyzję A.J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania określonych w art. 7 i art. 77 §1 i 2 oraz art. 80 i art. 151 § 2, art. 146 §1 pkt 5 Kpa, co w konsekwencji skutkowało obrazą przepisów prawa materialnego, mających bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji tj. w szczególności art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe stosowanie, a w efekcie wydanie zaskarżonej decyzji o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Z tej racji skarżąca domagała się uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit .a i c p.p.s.a.

Skarżąca podniosła, iż zgodnie z dyspozycją art. 146 §1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w ait. 145a i art. 145b nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia łub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Z uwagi na upływ pięcioletniego terminu uchylenie przedmiotowej decyzji nie było możliwe a organ I instancji w myśl art. 151 §2 k.p.a. ograniczył się do wydania decyzji z dnia [...].02.2013 roku nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji przyznającej płatności z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Wskazała nadto, że instytucja przedawnienia służy zapewnieniu trwałości decyzji.

Decyzja o przyznaniu dopłaty ONW za 2006 rok nie została wyeliminowana i nadal pozostaje w obrocie prawnym. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wy mienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Wyeliminowanie decyzji administracyjnej z obrotu prawnego możliwe jest wskutek stwierdzenia nieważności takiej decyzji, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Dopóki zaś stwierdzenie nieważności decyzji nie wystąpiło, decyzja korzysta z domniemania prawidłowości.

Niezrozumiałym dla strony pozostaje przypisanie jej działaniom zlej wiary i tym samym dziesięcioletniego terminu przedawnienia. W przedkładanych do BP pismach wyjaśniano, iż całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004-2009 zajmowała się A.J., podczas gdy M.K. będąc jego dzierżawą zajmował się jedynie sferą faktycznego tj. fizycznego i wykonawczego prowadzenia jego spraw. Nadto, A.J. wszelkie uzyskane od ARiMR płatności przeznaczyła na rozwój przedmiotowego gospodarstwa. Z tego też względu nie sposób uznać, iż strona niniejszego postępowania A.J. na jakimkolwiek etapie postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych działała w złej wierze, a wobec niej winien być zastosowany dziesięcioletni termin przedawnienia obowiązku zwrotu płatności.

Mając na względzie powyższe, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...].01.2007 r., o przyznaniu płatności, mimo wydania przez organ decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, w dalszym ciągu pozostaje w obrocie prawnym, jak również fakt, iż nawet w przypadku wyeliminowania jej z obrotu prawnego, w myśl art. 49 ust 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 wobec strony z uwagi na jej działanie w dobrej wierze, winien zostać zastosowany czteroletni termin przedawnienia, który niweczy obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, wniosła u uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW do gruntów na rok 2004. Wyniki tej kontroli nie potwierdziły zarzutów skargi o naruszeniu przez organ przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U.UE.L.2001.327.11), a także art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Z treści art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 wynika, że obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 (nienależnej płatności) nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Z kolei w myśl art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR Prezes, Dyrektor albo Kierownik Agencji ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszu Unii Europejskiej (pkt 1); krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej.

Z treści cytowanego przepisu wynika, iż przedmiotem postępowania toczącego się na jego podstawie jest ustalenie czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie czy przyznane uprzednio kwoty pomocy bądź płatności zostały przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych zarówno w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Zarówno jednak wówczas, gdy w postępowaniu o ustalenie kwot nadmiernie pobranych lub nienależnie pobranych środków publicznych przesłanka ta została ustalona w oparciu o dowody przeprowadzone w tej sprawie jak i wtedy, gdy wynika ona z ostatecznych decyzji uchylających lub stwierdzających nieważność decyzji w przedmiocie przyznania płatności czy pomocy, jest to kwestia mieszcząca się w sferze ustaleń faktycznych, a zatem prawidłowego zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR (wyrok NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, LEX nr 1217427). Brak jest podstaw aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności (wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, LEX nr 1276366).

Generalnie ujmując – dziesięcioletni termin przedawnienia wynikający z przytoczonego art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 w razie braku dobrej wiary beneficjenta, który pobrał nienależne środki, jest dłuższy niż termin przewidziany w polskim prawie dla usunięcia z obrotu prawnego decyzji wadliwie przyznającej płatności w trybie nadzwyczajnym jakim jest wznowienie postępowania – w sytuacjach opisanych w art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a. W takim wypadku termin ten wynosi pięć lat (art. 146 § 1 k.p.a.) i gdy z powodu tej okoliczności nie można uchylić decyzji organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 152 § 2 k.p.a.). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyrokach WSA w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 985/11 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 851/13, iż zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a. po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a. nie oznacza sanacji takiej decyzji. Decyzja ta bowiem – pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia – jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 151 § 2 k.p.a. W konsekwencji należy uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa, nie były należne. Pojęcie "nienależnych" płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR jak i prawodawcę europejskiego w znajdującym bezpośrednie zastosowanie rozporządzeniu (WE) nr 2419/2001 jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje ono swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Przepisy art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR oraz art. 49 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 stanowią samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności rolnych, która niekoniecznie musi w każdym przypadku wiązać się z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej określoną płatność. Cytowane unormowania powołanego rozporządzenia nr 2419/2001 – także co do dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu środków w razie niezaistnienia dobrej wiary u beneficjenta – podlegają bezpośredniemu stosowaniu w każdym państwie Unii Europejskiej bez względu na odmienne regulacje proceduralne danego państwa członkowskiego.

Tym samym, na podstawie decyzji podjętej w postępowaniu wznowieniowym stwierdzającej, że dotychczasowa decyzja o przyznaniu płatności rolnych została wydana z naruszeniem prawa z powodu upływu terminu wynikającego z art. 146 § 1 k.p.a., możliwe jest więc wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR (wyrok WSA we Wrocławiu z 2 lipca 2014 r., III SA/Wr 264/14, LEX nr 1495496).

Z przedstawionych wyżej względów niezasadne okazały się zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 146 § 1 pkt 5 oraz art. 151 § 2 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca otrzymała na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] stycznia 2007 r. środki publiczne za 2006 r. z tytułu ONW, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. W sytuacji, gdy organ ten powziął z Urzędu Kontroli Skarbowej wiadomość, iż w latach 2004-2009 faktycznym użytkownikiem oraz posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły grunty zadeklarowane przez skarżącą do płatności ONW na 2006 r., był na podstawie zawartej umowy dzierżawy jej zięć M.K., a następnie uzyskał potwierdzające tę okoliczność dowody w postaci protokołów przesłuchania skarżącej oraz innych świadków, za prawidłowe należy uznać wszczęcie przez ten organ postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Z uwagi na opisany wyżej odmienny charakter i odrębność postępowania prowadzonego w oparciu o treść art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR oraz postępowań nadzwyczajnych zmierzających do ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności wpływu na prawidłowość działania organów w niniejszej sprawie nie ma fakt, że ostateczna decyzja z dnia [...] stycznia 2007r. o przyznaniu skarżącej płatności ONW za 2004 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, lecz z powodu upływu pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a., organ stwierdził na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. wydanie jej z naruszeniem prawa.

Jako że ustawa ta nie definiuje bliżej posiadania, stosuje się pomocniczo przepisy kodeksu cywilnego. Jednakże znamienitym jest fakt, iż posiadanie uprawniające do uzyskania płatności musi zawierać w sobie kilka szczególnych cech. Musi to być faktyczne posiadanie i rolnicze użytkowanie gruntów utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej i ściśle związanych z produkcją rolną, której przecież wspieraniu płatności mają służyć (wyrok NSA z 18 października 2011 r., II GSK 1034/10, LEX nr 1070194). Zgodnie art. 336 k.c. stanowiącym, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, to nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stanem faktycznym władztwa nad rzeczą i nie jest nawet uzależnione od legitymowania się tytułem prawnym uprawniającym do takiego władania (wyrok NSA z 22 kwietnia 2009 r., II GSK 856/08, LEX nr 564185). Dla uzyskania płatności bezpośredniej do gruntu rolnego liczy się efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie (wyrok WSA w Białymstoku z 18 czerwca 2013 r., I SA/Bk 21/13, LEX nr 1400864).

Z uwagi na fakt, że zebrany materiał dowodowy (w tym protokół przesłuchania strony przed UKS) jednoznacznie potwierdziły, iż w 2006r. skarżąca nie była użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych przez nią do płatności ONW za ten rok, przez co nie spełniała ona podstawowej przesłanki umożliwiającej przyznanie płatności wynikającej z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r., nr 73, poz. 657 ze zm.), organy orzekające w sprawie były zatem zobligowane do wydania decyzji o ustaleniu płatności wypłaconych skarżącej jako nienależnie pobranych. Oznacza to, iż wskazana w zaskarżonej decyzji kwota 3.963,06 zł jest kwotą nienależnie pobraną i podlega obowiązkowi zwrotu na rzecz Agencji.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 49 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 2419/2002 poprzez bezzasadną odmowę uznania, że skarżąca ubiegając się o płatności pozostawała w dobrej wierze, a w efekcie zastosowanie wobec niej dziesięcioletniego terminu przedawnienia dochodzenia nienależnie pobranej płatności należy zwrócić uwagę, iż przy braku definicji kategorii dobrej wiary w aktach prawnych regulujących omawiane płatności Naczelny Sąd Administracyjny w motywach wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 wyjaśnił, że to czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara, wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności. W złej wierze działa ten kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby zachował się należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu danej osoby, że jej działanie jest zgodne z prawem, tudzież na przekonaniu, że zachodzi pewien stan rzeczy – nawet jeżeli jest to przekonanie błędne lub niezgodne z prawem.

W rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, ze skarżąca w toku postępowania o przyznanie płatności pozostawała w dobrej wierze. Z jednej bowiem strony oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę zięciowi M.K., natomiast z drugiej strony występując w roli posiadacza tego gospodarstwa złożyła wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych wchodzących w jego skład, składając pisemne oświadczenie, że znane są jej zasady przyznawania płatności. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2006r., na mocy której opisywana płatność została zrealizowana, kierował się żądaniem strony zawartym we wniosku oraz treścią jej oświadczenia, z którego wynika, że działki zadeklarowane we wniosku są w faktycznym posiadaniu i władaniu skarżącej. Poza tym bezspornie w chwili wydania decyzji o przyznaniu płatności na 2006 r. organ ten nie posiadał informacji, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania płatności. Organ powziął wiadomość o tym fakcie po otrzymaniu w dniu [...] lipca 2012 r. dokumentacji z przeprowadzonego przez Urząd Kontroli Skarbowej postępowania wyjaśniającego w sprawie użytkowania działek wchodzących w skład opisywanego gospodarstwa rolnego.

Brak jest zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 oraz art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Z kolei odnosząc się do zarzutów wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. należy stwierdzić, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły powołanych w skardze przepisów procedury administracyjnej oraz działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Materiał dowodowy został zebrany w sposób prawidłowy, organy dokonały prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego znalazła swój wyraz w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i zdaniem Sądu jest ona prawidłowa.

W konfrontacji ze zgromadzonym materiałem dowodowym brak było podstaw do uznania za odpowiadające prawdzie zawartych w skardze stwierdzeń, że całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004-2009 zajmowała się A.J., podczas gdy M.K. będąc jego dzierżawcą zajmował się jedynie sferą faktycznego prowadzenia jego spraw, zaś skarżąca wszelkie uzyskane od ARiMR środki przeznaczyła na rozwój gospodarstwa. Treść przesłuchania skarżącej oraz innych świadków przed organem kontroli skarbowej wskazuje, że gospodarstwo rolne znajdowało się w faktycznym władaniu M.K., wykonywał on wszystkie prace związane z jego prowadzeniem, czerpał z niego pożytki. Natomiast skarżąca uzyskane przez siebie środki z ARiMR przeznaczyła na własne potrzeby, jak bowiem podała w odpowiedzi na zawarte w protokole przesłuchania z dnia [...] lutego 2012 r. pytania nr 35 oraz 40 – "z tego żyliśmy". Zeznania te organy orzekające w sprawie słusznie oceniły jako wiarygodne, gdyż w toku przesłuchania odbywającego się w lutym 2012 r., a więc przed wznowieniem postępowania w sprawie przyznania płatności oraz przed wszczęciem postępowania o ustalenie nienależnie pobranych płatności skarżąca nie miała żadnego interesu w tym, aby zeznawać odmiennie w stosunku do rzeczywistego stanu rzeczy.

W świetle powyższych okoliczności skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) jako niezasadną należało oddalić.