Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 556/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska ( spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2007r. przy udziale sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa orzeczeń dotyczących przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 1, art. 17 ust.1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 17 pkt 1, art. 127 § 2, art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 poz. 1071 tj. z 2000r.) stwierdziło wydanie orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P z dnia [...] października 1958r. Nr RUO [...] i poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lipca 1958r. Nr RUU [...] w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej przez Skarb Państwa z naruszeniem prawa na zasadzie art. 156 § 2 in fine.

W uzasadnieniu wskazano, że T.P. oraz pozostali spadkobiercy J.i R.P. vel P. wystąpili o stwierdzenie nieważności przedmiotowych orzeczeń, na mocy których przejęto na własność Państwa nieruchomość rolną położoną we wsi S. pod B. o powierzchni [...] ha bez odszkodowania i wolną od obciążeń. Jako podstawę prawną przejęcia nieruchomości powołano przepis art. 9 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Przepis ten przewidywał możliwość przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnych, leśnych, objętych we władanie Państwa do dnia 05 kwietnia 1958r. (data wejścia w życie ustawy) i będących nadal w tym władaniu lub przekazanych w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Przedmiotowa nieruchomość na mocy dekretu PKWN z dnia 06 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 ust. 1 lit. b przeznaczona została na cele reformy rolnej. Dotychczasowy właściciel R.P. postanowieniem z dnia 07 lutego 1946r. wydanym przez Sąd Grodzki w Kępnie Oddział Rehabilitacyjny został zrehabilitowany i uznano, że posiada pełnię praw obywatelskich. Jednocześnie postanowieniem tym zwolniono majątek spod zajęcia i dozoru. W ślad za tym orzeczeniem, Powiatowy Urząd Ziemski w K. pismem z dnia [...] czerwca 1946r. zwolnił gospodarstwo rolne spod zarządu przymusowego. Ponadto Komisarz Ziemski wniósł o przeniesienie repatriantów A.P.i J.K. zajmujących to gospodarstwo od 1945r. zgodnie z protokołem przekazania gospodarstwa w użytkowanie z dnia [...] października 1945r oraz P.G., który zajął gospodarstwo na mocy protokołu przekazania z dnia 24 października 1947r.

Jak wynika z akt archiwalnych R.P. występował do władz różnych szczebli o zwrot swojej własności, jednak bezskutecznie.

Organ administracji wskazał, że bezspornym w sprawie jest fakt, iż w dniu [...] kwietnia 1958r. to jest w dacie stanowiącej o przejściu na własność Państwa określonych nieruchomości rolnych, R.P. nie zajmował spornej nieruchomości, która w tym czasie faktycznie była we władaniu Państwa. Sytuacja ta pozostawała jednakże w sprzeczności z postanowieniem rehabilitacyjnym z dnia [...] lutego 1946r. oraz pismem urzędu ziemskiego z dnia [...] czerwca 1946r.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zostały spełnione przesłanki określone w przepisie art. 9 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 17, poz. 71), a co za tym idzie nie można było orzec o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. W związku z tym orzeczenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lipca 1958r. oraz orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] października 1958r. wydane zostały z rażącym naruszeniem cytowanego wyżej przepisu. Decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne ze względu na dalsze przeniesienie prawa własności spornej nieruchomości. A.P. dokumentem nadania ziemi z dnia [...] stycznia 1955r. otrzymała na własność nadział ziemi o powierzchni około [...] ha wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi z nieruchomości położonej w S. gm. P. pod B. Ponadto z ustaleń służb geodezyjnych wynika, że w wyniku prowadzonych postępowań scaleniowych pozostała część przedmiotowej nieruchomości weszła w skład co najmniej kilkudziesięciu działek stanowiących własność osób fizycznych i w niewielkim zakresie Skarbu Państwa oraz gminy P.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. i zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa .

Podniosła, że w sprawie bezsporne jest, iż w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 05 kwietnia 1958r. sporne nieruchomości były w posiadaniu Skarbu Państwa, a nie żadnej innej osoby, w tym zwłaszcza byłych właścicieli czy też ich spadkobierców, co przyznają sami wnioskodawcy oraz ustalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego rażąco narusza prawo, ponieważ przepis na podstawie, którego nastąpiło przejecie przez Skarb Państwa nieruchomości rolnych wcześniej należących do J. i R.P. wyraźnie stanowił, że wystarczającą przesłanką do przejęcia każdej nieruchomości rolnej jest samo jej pozostawanie we władaniu Skarbu Państwa w dniu wejście w życie ustawy, to jest w dniu 05 kwietnia 1958r., przy czym przez pojęcie "władania" nieruchomością należy rozumieć faktyczne jej posiadanie.

Zaznaczono również, że bezczynność władz państwowych polegająca na niewykonaniu postanowienia Sądu Grodzkiego z dnia 07 lutego 1946r. o rehabilitacji R.P. może co najwyżej rodzić określoną w przepisach prawa odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, natomiast nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1958r. o przejęciu nieruchomości na Skarb Państwa, czy też stwierdzenia, że orzeczenie to zapadło z naruszeniem prawa, jak to uczyniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji, skoro są one zgodne z ówcześnie obowiązującym prawem.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczy (Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wskazano, iż właściciele przedmiotowej nieruchomości w oznaczonej dacie wprawdzie nie mieli w posiadaniu tej nieruchomości jednak było to wbrew ich woli i mimo usilnych starań nie mogli odzyskać swojej własności. Organy orzekające w sprawie w 1958r. winny wziąć pod uwagę tę okoliczność, bowiem celem ówczesnego ustawodawcy nie było pozbawianie własności bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania i wyjaśnienia z jakich powodów nieruchomość nie znajduje się w posiadaniu jej właścicieli. Wskazano również, że zarówno sąd wydający orzeczenie rehabilitacyjne jak i komisarz ziemski wnosili o wydanie właścicielom ich przejętej nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2006r., ewentualnie o ich uchylenie. Decyzji zarzucono rażące naruszenie prawa materialnego, to jest art. 9 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa, poprzez przyjęcie, że pomimo bezspornie stwierdzonego władania przez Skarb Państwa przedmiotowymi nieruchomościami w dniu 05 kwietnia 1958r. orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z [...].10.1958r. i orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z [...].07.1958r. wydane zostały z naruszeniem prawa oraz naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, to jest art. 6 kpa przez wydanie decyzji wbrew obowiązującym przepisom prawa, art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy istniały przesłanki do stwierdzenia jej nieważności z powodu rażącego naruszenia przepisów prawa, art. 77 § 1 kpa poprzez wydanie decyzji pomimo niespełnienia przez organ obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu wskazano podobne argumenty jak te we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 26.07.2007r. pełnomocnik uczestników postępowania – spadkobierców J. i. R P. vel P. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesiono. Sąd stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania – art. 127 § 3 i art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. wnosząc o uchylenie decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] Nr [...], w której to decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, wydanie z naruszeniem prawa orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w P. z dnia [...] i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...], na mocy których przejęto na własność Państwa nieruchomość położoną w S. pod B. o powierzchni [...] ha.

Zgodnie z art. 127 §3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i do wniosku stosuje się odpowiednie przepisy dotyczące odwołań. Zatem prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje podmiotom – osobom fizycznym, osobom prawnym, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostkom nie posiadającym osobowości prawnej (art. 29 kpa) jeżeli postępowania administracyjne dotyczą interesu prawnego lub obowiązku wymienionego podmiotu lub gdy żąda on czynności organu że względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa).

Interes prawny ma charakter materialnoprawny.

Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9.12.2005r. II OSK 310/05; LEX nr 190891, iż: "Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc - przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw".

Rozpatrując wniosek Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowych w P. obowiązkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego było ustalenie czy Agencja posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu prowadzonym z wniosku uczestników postępowania – spadkobierców R. i J. P. Organ administracji nie wyjaśnił na podstawie jakich przepisów prawa materialnego Agencja wywodzi swój interes prawny. W aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentów na podstawie, których można jednoznacznie i obiektywnie ustalić, iż Agencja posiada tytuł prawny do nieruchomości, których dotyczy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...].07.1958 r. W ocenie Sądu niewystarczającym jest stwierdzenie iż w wyniku prowadzonych postępowań scaleniowych część nieruchomości weszła w skład co najmniej kilkudziesięciu działek stanowiących własność osób fizycznych, Skarbu Państwa i gminy P., które to stwierdzenie nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania.

Rozpoznając ponownie sprawę rzeczą organu będzie administracji będzie zbadanie czy Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. posiada legitymację czynną do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności ustalenie na podstawie dokumentów – odpisów ksiąg wieczystych, wypisów z ewidencji gruntów lub innych czy posiada i jeżeli tak to jaki tytuł prawny do nieruchomości, której dotyczy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] 07.1958r.

Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego – art. 127 §3 i art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, w ocenie Sądu mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż zaskarżona decyzja została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku podmiotu, co do którego nie ustalono, czy posiada legitymację czynną do złożenia wniosku.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270).

/-/M. Ławniczak /-/ /-/M. Kosewska /-/ /-/ B. Sokołowska

za nieobecnego

sędziego

/-/M. Kosewska

D. W. d