Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 420/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 1.  ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 marca 2022 r. nr 638/2022 (340000/71/369832/2021 ULU) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 31 marca 2022 r. nr 638/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS, organ) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423; dalej: u.s.u.s.) odmówił skarżącemu K. K. (dalej jako strona, skarżący, płatnik, wnioskodawca) umorzenia należności z tytułu:

1) składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 4.397,07 zł w tym:

a) ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 4.011,07 zł z tytułu:

- składek za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. w łącznej kwocie 3.378,07 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 18 sierpnia 2020 r. przypadających od ww. składek w kwocie 633,00 zł.

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

w łącznej kwocie 386,00 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. w łącznej kwocie

325,00 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 18 sierpnia 2020 r. przypadających od ww. składek w kwocie 61,00 zł.

2) składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 19.518,91 zł, w tym:

a) ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 18.003,45 zł z tytułu:

- składek za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. oraz od września 2018 r. do grudnia 2018 r. w łącznej kwocie 13.400,85 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 12 października 2021 r. przypadających od ww. składek w kwocie 3.476,00 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 12 października 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. w kwocie 1.115,00 zł.

- kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł.

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1.515,46 zł z tytułu:

- składek za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. oraz od września 2018 r. do grudnia 18 r. w łącznej kwocie 1.193,86 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 12 października 2021 r. przypadających od ww. składek w kwocie 310,00 zł,

- kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł.

3) Nadto na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 10.620,24 zł, w tym na:

a) ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 9.789,18 zł z tytułu:

- składek za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. oraz od września 2018 r. do grudnia 2018 r. w kwocie 7.763,58 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 12 października 2021 r. przypadających od ww. składek w kwocie 2.014 zł,

- kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł.

b) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 831,06 zł z tytułu:

- składek za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. oraz od września 2018 r. do grudnia 2018 r. w kwocie 650,46 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 12 października 2021 r. przypadających od ww. składek w kwocie 169 zł,

- kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł.

Z akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z 6 października 2021 r. skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoją trudną systuację finansową oraz zdrowotną.

Wnioskiem z 9 marca 2022 r. skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2017 r. do maja 2018 r, oraz od września 2018 r. do grudnia 2018 r. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że 25 lutego 2022 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. umorzył postępowanie egzekucyjne w całości z uwagi na jego bezskuteczność. Wskazał, iż z treści powyższego postanowienia wynika, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, co na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 KPC uzasadnia umorzenie egzekucji z urzędu. Zdaniem skarżącego przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie zdarzenie przyszłe i niepewne. Także stan majątkowy skarżącego nie wskazuje na możliwość zaspokojenia nawet kosztów egzekucji. Ponadto zadłużenie powstało w wyniku zakwestionowania po latach ubezpieczenia w innym kraju unijnym, czego skarżący nie potrafił przewidzieć.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z 31 marca 2022 r. nr 638/2022 odmówił umorzenia należności z tytułu składek, wskazując, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.

Zdaniem organu nie zaszły także przesłanki z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozpozrądzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"), gdyż skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ stwierdził też, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Oznacza to, że nie wystąpiła przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Organ przenalizował również sytuację zdrowotną skarżącego wskazując, że jego problemy zdrowotne są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Nadto skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, z których wynikałaby trawa niezdolność do pracy. Zastem ZUS uznał, że systuacja zdrowotna skarżącego nie uniemożliwia mu pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia, tym bardziej, że uzyskuje on przychód z prac dorywczych.

Organ wskazał również, iż w trakcie obecnie toczącego się postępowania skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej, nie podał także żadnych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków oraz posiadania zobowiązań. Ponadto organ zwrócił uwagę na fakt, iż skarżący nie jest zarejestrowany w PUP, a status osoby bezrobotnej daje możliwości otrzymania pomocy w celu zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych, a także możliwości skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Strona skarżąca nie wykazała, że korzysta z możliwości jakie daje status osoby bezrobotnej, w związku z czym nie jest możliwe stwierdzenie, iż skarżący nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych z przyczyny obiektywnej, jaką jest sytuacja na rynku pracy.

Analizując sytuację rodzinną skarżącego, ZUS wskazał, że posiada on rozdzielność majątkową z żoną od 7 czerwca 2018 r. i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. ZUS ustalił także, że od 2 stycznia 2019 r. żona skarżącego rozpoczęła działalność gospodarczą jako PHU "K." K. K., (PKD 25.62.Z obróbka mechaniczna elementów metalowych), uzyskuje dochody z tego tytułu i zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny.

Organ administracji podkreślił, iż zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 powołanej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemniej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. II GSK 4831/16 – wyrok NSA z 28 lutego 2017 r.). Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków.

Zgodnie z ustaleniami organu małżonka skarżącego zgłasza go do ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem organu fakt, że skarżący nie wykazał dochodu żony we wspólnym gospodarstwie domowym wskazuje, że materiał dowowdowy jest niejednoznaczny i nie daje podstaw do uznania, że jego sytuacja materialna jest trudna.

W ocenie ZUS, obecna sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter trwały. Aktualna sytuacja skarżącego spowodowana jest brakiem stałego zatrudnienia, zdaniem organu jest to okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Organ zaznaczył, iż skarżący nie wykazał faktu pobierania zasiłków z pomocy społecznej, jak również korzystania z innych form pomocy ze strony państwa. Fakt ten wskazuje, iż skarżący jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne bez wsparcia państwa.

Na koniec organ podkreślił, że każda osoba prowadząca działalność ma obowiązek terminowego regulowania należności, niezależnie od osiągniętych dochodów. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Podejmując się wykonania działalności gospodarczej skarżący miał obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Jednocześnie sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy skarżący nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości z tytułu składek nie zmienia jego sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Umorzenie długu w przypadku skarżącego byłoby przyzwoleniem na stosowanie praktyk polegających na generowaniu zaległości i czynienia z ZUS instytucji charytatywnej, wsperającej dłużników w ich problemach finansowych. Organ podkreślił, że płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w daszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nie może być uznawane za dowolne, a umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne. Organ zaznaczył także, że obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ u.s.u.s. przewiduje możliwość – po złożeniu stosownego wniosku – udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego, choćby w dłuższej perspektywie czasu.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako wydanej bez wyjaśnienia istoty sprawy, poprzez pominięcie art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3a u.s.u.s. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżoną decyzją ZUS odmówił mu umorzenia należności z tytułu składek mimo tego, że w złożonym wniosku podał w sposób możliwie wyczerpujący podstawy takiego żądania. Skarżący zaznaczył, iż organ przeprowadził obszerny wywód w celu wskazania, że w przyszłości sytuacja skarżącego poprawi się na tyle, by mówić o skutecznej egzekucji, a to za sprawą mającej być w przyszłości przyznanej emerytury. Jednak wedle skarżącego, jest to zdarzenie przyszłe i niepewne, zatem nie może być podstawą decyzji administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).

Dokonując zaś kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych na wstępie ramach Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona.

W pierwszej kolejności należy rozważyć zasady umarzania należności z tytułu składek wskazane w ustawie z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U z 2021r., poz. 423) – dalej powoływana jako u.s.u.s.

Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Może mieć to miejsce tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Według art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Równie w tym przypadku dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną, ale nie obligatoryjną, możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia i tak właśnie uczynił gromadząc dane dotyczące majątku zobowiązanego, których nie przedłożył on sam. Podkreślić jednakże w tym miejscu dodatkowo należy, że chociaż w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, nie może ona jednak zastąpić aktywności dowodowej samego wnioskodawcy. W postępowaniu o udzielenie ulgi w płatności należności składkowych to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym umorzeniem ciążących na niej zobowiązań. Skoro bowiem skarżący domaga się uznania jego argumentów, wskazujących na szczególne okoliczności w sprawie, to powinien okazać dowody potwierdzające jego twierdzenia, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. Natomiast skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, zatem podstawą decyzji był jedynie ten materiał, który udało się we własnym zakresie pozyskać organowi i był on wystarczający dla wydania rozstrzygnięcia.

Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla skarżącego. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez skarżącego nie może przesądzać też jego subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne. Uwaga ta ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż w przypadku dozwolonego prawem umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, ustawodawca - inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności - kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanego, której ten nie wykazał.

W toku prowadzonego postępowania ZUS badał istnienie okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ustalił, że oczywiście nie zachodzi przesłanka określona w ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż wnioskodawca żyje.

W stosunku do działalności gospodarczej skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przestanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą.

Ponieważ zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, to oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania.

Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Sąd stwierdza, że dla jego zastosowania konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej i brak majątku oraz możliwości przeniensienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Co prawda pierwsza przesłanka została spełniona, gdyż skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi druga z nich. Sąd podziela bowiem prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że egzekucja, która jest w toku wyklucza stwierdzenie bezskuteczności egzekucji.

W tym zakresie skarżący powołał się wprawdzie na umorzenie egzekucji przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w M. (pisma procesowe z 7 czerwca i 7 lipca 2022r.), tym niemniej w dacie wydania zaskarżonej decyzji drugie z nich jeszcze się toczyło, gdyż zostało umorzone dopiero 28 czerwca 2022r. Trwało także postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., a zawiadomienie o jego zakończeniu datowane jest na 4 lipca 2022r. Natomiast sąd administracyjny zasadniczo bada zaskarżone orzeczenie wg stanu sprawy z dnia jego wydania. Z powyższego wynika, że stan sprawy istniejący w dacie orzekania przez ZUS, wskazywał, że nie wyczerpał on możliwości przymusowego dochodzenia należności, nie można też jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec tego nie można zatem uznać, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w sprawie.

Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 6 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 315/21).

Sąd w pełni zatem podziela stanowisko ZUS, że w aktualnym stanie sprawy wobec skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tej sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) w uzasadnionych przypadkach nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazanie owych przypadków uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności pozostawione zostało ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 28 ust. 3b u.s.u.s, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1/ gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnośnie pierwszej z nich, Sąd stwierdził, że skarżący nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodów, które umożliwiłyby spłatę zadłużenia, jednocześnie nie pozbawiając skarżącego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. I tak, jest on w wieku produkcyjnym, może więc znaleźć pracę i spłacać zadłużenie nawet w systemie ratalnym. Nie można zatem wykluczyć, że zacznie osiągać jakies dochody.

Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny. Nie negując trudnego położenia wnioskodawcy, przyjąć trzeba, że sytuacja strony nie ma charakteru nieodwracalnego, zwłaszcza w kontekście zbliżającego się wieku emerytalnego skarżącego i faktu, że podejmuje prace dorywcze. Jakkolwiek deklaruje (czego zresztą w żaden sposób nie wykazał), że obecnie uzyskuje z nich dochody ok. 500 zł, to przecież nie można wykluczyć, że mogą one wzrosnąć. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu (wyrok WSA w Opolu z 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 104/22).

Z akt sprawy nie wynika, aby powstanie zadłużenia było wynikiem klęski żywiołowej lub zdarzenia nadzwyczajnego (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia); nadto dla spełnienia przesłanek umorzenia zdarzenia te winny spowodować brak możliwości dalszego prowadzenia działalności. Odnośnie tego Sąd stwierdza, że ta przesłanka nie ziściła się wobec faktu, że skarżący działalności już nie prowadzi. (Od 1 lutego 2019r.).

Co do sytuacji zdrowotnej Sąd stwierdza, że może ona stanowić przesłankę umorzenia tylko wówczas, gdy stan zdrowia zobowiązanego lub czonka jego rodziny jest tak poważny, że uniemożliwia uzyskiwanie dochodów. Nie jest zatem wystarczające dla umorzenia, że zobowiązany (lub członek jego rodziny) cierpi na jakąś chorobę. Winna to być taka choroba, która uniemożliwia stronie podjęcie pracy, co w konsekwencji uniemożliwia uzyskiwanie z niej dochodów i spłatę zadłużenia. Natomiast skarżący wskazał co prawda, że cierpi na nadciśnienie, zaburzenia depresyjne i bóle kręgosłupa, co potwierdził zaświadczeniem lekarskim. Nie jest to jednak tożsame z niemożnością podjęcia pracy, zwłaszcza, że skarżący nie przedłożył zaświadczenia, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy.

Jest to tym bardziej istotne, że nawet w przypadku spełnienia jakiejś przesłanki umorzenia organ nie jest zobowiązany do wydania decyji o umorzeniu, skoro ma ona charakter uznaniowy. Organ winien zatem dokonać wszechstronnej oceny matariału dowodowego i szczegółowo uzasadnić rozstrzygnięcie, aby nie było ono dowolne. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

W przypadku przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Sądu sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia pozwalają uznać, że organ prawidłowo stwierdził, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 u.s.u.s. i § 3 roporządzenia. Zauważyć też należy, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet Państwa. Decydując się bowiem na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy, w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Sąd nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącego w związku z narosłym zadłużeniem jest trudna, zauważa jednak, że – z jednej strony - ograniczone obecnie możliwości płatnicze nie są wynikiem nadzwyczajnych okoliczności, a z drugiej – mogą ulec poprawie. Organ, wobec tak ustalonego stanu faktycznego, analizując możliwości spłaty zadłużenie skarżącego wobec ZUS, prawidłowo ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa i nie zagraża jego egzystencji. Z treści powołanego wyżej przepisu rozporządzenia (§ 3 ust. 1 pkt 1) wynika bowiem, że podstawą do uznania wystąpienia ww. przesłanki jest brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czego w przypadku skarżącego nie stwierdzono. Nie można przy tym przyjąć, że decyzja odmowna narazi skarżącego na pogorszenie warunków bytowych. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie czasu. Jakkolwiek sytuacja skarżącego, zobowiązanego do zapłaty zaległych składek jest niewątpliwie trudna, to jednak ma on obiektywną możliwość uiszczenia zaległości przynajmniej w ratach. W tej sytuacji Sąd podziela pogląd organu, że umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Oczywistym jest również to, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak braku możliwości spłaty zadłużenia.

Nadto zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w przyszłości, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Dlatego Sąd nie podzielił poglądu strony, że organ winien zbadać jedynie aktualną sytuację skarżącego, a nie odnosić się do zdarzeń przyszłych i niepewnych. Sąd w pełni przychyla się do stanowiska NSA wyrażonego w wyroku z 8 grudnia 2017r. o sygn. akt II GSK 848/16, z którego wynika, że nawet jeśli organ dostrzega możliwość wyegzekwowania należności w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nie może być uznane za dowolne, a umorzenie należności byłoby przedwczesne.

Mając powyższe na względzie Sąd nie stwierdził naruszenia prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.