Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1624/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Joanna Gierak - Podsiadły, Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant st. sekr. sąd. Katarzyna Zychora, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi K. P. i J. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2019 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

VII SA/Wa 1624/19

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] maja 2019 r. nr [...]. Decyzją tą odmówiono skarżącym [...] skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] Z dnia [...] grudnia 1989r. znak [...].

Dotychczasowy przebieg postępowania przedstawia się następująco:

Pismem z dnia 15 stycznia 2014 r. [...] wystąpili z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...].

We wniosku tym wskazali, że część parterowa dworu ze strychem nieużytkowym znajduje się w złym stanie technicznym. Posadowienie murów zewnętrznych parteru poza obrysem ścian piwnic i jednocześnie brak ich powiązania ze ścianami wewnętrznymi posadowionymi na sklepieniu piwnic powoduje nierównomierne osiadanie, które ma charakter postępujący, co obrazuje się powstawaniem i powiększaniem kolejnych pęknięć. Wnioskodawcy stwierdzili też, że ratowanie zniszczonej substancji murowej parterowej części obiektu, drewnianego stropu i jego więźby, pod kątem remontu odtworzeniowego dla przywrócenia budynkowi funkcji użytkowych - nie jest możliwe. Następnie została podkreślona potrzeba rozbiórki części naziemnej omawianego budynku oraz złożono deklarację odtworzenia tej części obiektu z zachowaniem jego zewnętrznego charakteru i formy architektonicznej oraz wprowadzenie detali w zakresie portyku wejściowego, południowej ściany szczytowej dobudówki, kamiennych przypór, a także z jednoczesnym uwypukleniem walorów historycznych i architektonicznych dawnej piwnicy gospodarczej.

Do wniosku załączono opracowanie "Ekspertyza techniczna. Dwór w [...], gm. [...], działka [...] km 6. Wieś [...]", wykonane w grudniu 2013 r. przez rzeczoznawcę budowlanego w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Autor ww. opracowania wskazał, że z uwagi na stan techniczny obiektu rozwiązaniem zasadnym wydaje się podjęcie decyzji o rozbiórce parterowej części budynku z odtworzeniem jej istotnych detali dla zachowania charakteru obiektu, jak określono w zaleceniach. Natomiast w zaleceniu końcowym wskazano, że po skreśleniu z rejestru zabytków należałoby wykonać rozbiórkę części parterowej i odtworzyć obiekt z zachowaniem jego zewnętrznego charakteru, formy oraz detali architektonicznych z jednoczesnym uwypukleniem walorów historycznych i architektonicznych piwnicy ze sklepieniem kolebkowym.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] października 2014r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) ww. dworu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku z tym postępowaniem Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...], przygotował po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego zabytku w dniu 19 maja 2014 r. opinię z dnia [...] maja 2014 r. W opinii tej wskazano, że pomimo stwierdzonych problemów konstrukcyjnych oraz zaistniałych zniszczeń substancji, nadal kompletnie zachowana pozostaje bryła obiektu z charakterystycznymi dla architektury dwudziestolecia stylizowanymi elementami architektonicznymi (portyk oraz szczyt południowy), rzut oraz rozplanowanie wnętrza wraz z oryginalnymi elementami wyposażenia. Uznano zatem, że wobec zachowania wartości zabytkowych przedmiotowego obiektu nie zachodzą okoliczności określone w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, ze zm.) pozwalające na jego skreślenie z rejestru zabytków. Jednocześnie negatywnie oceniono zamiar inwestycyjny właścicieli zabytku tj. rozbiórkę i rekonstrukcje omawianego obiektu.

Odnosząc się do ustaleń zawartych w "Ekspertyzie technicznej", organ zauważył, iż opracowanie to opisuje jedynie zaobserwowany stan techniczny omawianego budynku. Nie znajduje się w nim analiza możliwości zastosowania rozwiązań ratujących substancję zabytkową. W opracowaniu tym nie odniesiono się również do stanu materiału budowlanego ścian zewnętrznych (prócz stwierdzenia zwietrzenia zaprawy i "utraty własności mechanicznych zabudowanych materiałów"), a także możliwości jego zachowania.

Pismem z dnia 18 listopada 2014 r., [...] wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. 162, poz.1568, ze zm.), utrzymał w mocy ww. decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r., odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) ww. dworu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po ponownej analizie materiału dowodowego uznał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie części parterowej (naziemnej) dworu położonego w miejscowości [...], gm. [...] z rejestru zabytków. Natomiast argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego budynku, zostały dostatecznie wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r. i zachowały swoją aktualność.

Po rozpoznaniu skargi złożonej przez [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Sąd ten wyrokiem z 22 grudnia 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 928/15 oddalił skargę.

Sąd I instancji stwierdził, że w świetle zebranego przez organ materiału dowodowego podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisowi art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej [...] od wyroku WSA z dnia 22 grudnia 2015 r., wyrokiem z dnia 22 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 519/16, uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję organu I i II instancji. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, na treść art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z tym przepisem zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, podlega skreśleniu z tego rejestru. Jak podkreślono w uzasadnieniu, w przypadku obiektu budowlanego istotnego znaczenia w kontekście wskazanej przesłanki, nabiera ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Stopień zniszczenia zabytku nie może być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi walorów użytkowych i w tym kontekście techniczna możliwość zachowania obiektu budowlanego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych, w ocenie NSA, ma charakter decydujący w sprawie dotyczącej skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Zatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a następnie Sąd pierwszej instancji badając dopuszczalność wniosku skarżących powinni byli ocenić na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego czy istnieje techniczna możliwość zachowania obiektu w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, skarżący do wniosku o skreślenie z rejestru zabytków części parterowej dworu w miejscowości [...], gm. [...] dołączyli ekspertyzę techniczną dotyczącą "stanu technicznego Dworu w [...] położonego na działce nr [...] km 6, we wsi [...] pod kątem możliwości wykonania jego remontu odtworzeniowego dla przywrócenia funkcji użytkowych" sporządzoną w grudniu 2013r. przez rzeczoznawcę budowlanego w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Jej autor stwierdził, że analiza techniczna wykazała bardzo wysoki stopień zużycia budynku (w części parterowej), który oszacowano na około 82,5%. Autor ekspertyzy stwierdził, że po przekroczeniu zużycia ponad 75 % budynki nie kwalifikują się do kapitalnego remontu. Część parterowa charakteryzuje się silnym stopniem zużycia budynku, który praktycznie nie pozwala na zachowanie jej walorów historycznych pod kątem przywrócenia funkcji użytkowych. Taki stan zagraża dalszej destrukcji i zagraża bezpieczeństwu. Zachowanie walorów architektonicznych obiektu jest możliwe i zasadne tylko poprzez całkowita wymianę dachu, stropów i substancji murowych, co praktycznie wymaga rozbiórki obiektu w części parterowej. Wykonanie zatem remontu odtworzeniowego parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych rzeczoznawca budowlany sporządzający ekspertyzę uznał za niemożliwe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organ powinien powołać biegłego (posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej) w celu ustalenia, czy przy tak stwierdzonych zniszczeniach konstrukcyjnych budynku jest możliwy jego remont. Wprawdzie, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, ekspertyza przedstawiona przez skarżących stanowi dowód prywatny i nie można jej uznać za przesądzającą w sprawie, niemniej jednak obalić ją można tylko inną ekspertyzą sporządzoną przez biegłego posiadającego wymaganą w tym zakresie wiedzę specjalistyczną. Takiej ekspertyzy nie może zastąpić opinia z dnia [...] maja 2014 r. sporządzona na zlecenie organu przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Odział Terenowy w [...] opracowana przez starszego specjalistę Instytutu. Opinia ta dotycząca skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w [...] zawiera w swojej znacznej części opis historyczny, zwięzłą charakterystykę budynku, oddającą wygląd i poszczególne elementy obiektu, jednak w najmniejszym stopniu nie odnosi się do stanu technicznego budynku i możliwości jego remontu w celu przywrócenia funkcji użytkowych. Opinia Instytutu sporządzona przez osobę bez uprawnień budowlanych zawiera jedynie opis obiektu i nie odnosi się do kwestii stopnia jego zniszczenia w kontekście możliwości przeprowadzenia remontu przywracającego funkcje użytkowe budynku. W ocenie NSA należało przyjąć, że organ nie dysponował materiałem dowodowym podważającym ustalenia ekspertyzy technicznej przedstawionej przez skarżących. W ekspertyzie tej stan techniczny obiektu został ponadto udokumentowany szczegółową dokumentacją fotograficzno-budowlaną, z której jednoznacznie wynika istotne naruszenie konstrukcji budynku. Stwierdzenie w ekspertyzie sporządzonej przez rzeczoznawcę budowlanego, że wykonanie remontu odtworzeniowego parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych jest niemożliwe, czyni bezpodstawnym twierdzenie przez organ, że w ekspertyzie tej brak jest odniesienia się do możliwości zastosowania rozwiązań ratujących substancję zabytkową. Zaakceptowanie zatem przez Sąd pierwszej instancji braku dokonania przez Ministra weryfikacji opinii sporządzonej przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Odział Terenowy w [...] w zestawieniu z wnioskami ekspertyzy technicznej przedłożonej przez skarżących powoduje, że Sąd ten naruszył przepisy procedury w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. Powyższe spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i wydanych w sprawie decyzji. W wytycznych Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoznając ponownie sprawę jest obowiązany zwrócić się do biegłego posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej o wydanie opinii w celu ustalenia czy z uwagi na stopień zniszczenia budynku możliwe jest wykonanie remontu parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych, przy jednoczesnym zachowaniu wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Ponownie rozpatrując sprawę, w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2017 r., uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 928/15 i zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2015 r., oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2014 r., działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz. U. z 2018, poz. 2067) Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...].

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2017, poz. 1369), stanowiący, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Organ prowadzący postępowanie mając na uwadze wskazania NSA zlecił mgr. inż. [...], rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie architektura i budownictwo, posiadającemu uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej wykonanie opinii specjalistycznej w przedmiotowej sprawie. W opinii specjalistycznej z grudnia 2018 r. rzeczoznawca przywołał skrócony rys historyczny dworu w [...], wskazując, że omawiany budynek został wzniesiony pod koniec XIX w. jako obiekt gospodarczy, a w II połowie lat 30. XX w. zaczął pełnić funkcje mieszkalne. Rzeczoznawca potwierdził ustalenia opinii przedłożonej przez skarżących, że podpiwniczenie budynku dworu jest niezależnym obiektem budowlanym, zupełnie niezwiązanym z naziemną częścią obiektu. Organ wskazał, że w opinii zawarto również opis aktualnego stanu technicznego i stanu zachowania naziemnej części dworu w [...], wskazując na kompletność jej zachowanie. Autor ocenił, iż elewacje i dachy obiektu mają widoczne oznaki zużycia, a na substancji murowej ścian elewacyjnych dostrzegalne są spękania i zarysowania. Stan techniczny ław i fundamentów murów obwodowych określono jako zły z uwagi na nierównomierne osiadanie ław fundamentowych, będące skutkiem przekroczenia stanu granicznego nośności law fundamentowych i gruntu podłoża. W opinii stwierdzono także, że ściany wewnętrzne, wydzielające pomieszczenia parteru, prawdopodobnie posadowione są bezpośrednio na zasypce sklepienia ceglanego podpiwniczenia, bez żadnych ław fundamentowych. Stan techniczny ścian obwodowych parteru określono natomiast jako zły, bowiem ich substancja murowana jest silnie spękana i lokalnie znacznie odchylona od pionu, co spowodowane jest ww. nierównomiernym osiadaniem fundamentów oraz brakiem przewiązania ścian obwodowych ze ścianami wewnętrznymi. Stan użytkowy ścian obwodowych również oceniono jako zły, z uwagi na znaczną degradację tynków zewnętrznych. Podobnie, jako zły oceniono stan techniczny i użytkowy ścian wewnętrznych, z uwagi na zarysowania i spękania. Odnosząc się do stanu technicznego i użytkowego portyku wejściowego stwierdzono, że znajduje się w złym stanie, bowiem wszystkie trzy jego łuki konstrukcji nośnej są spękane w środku rozpiętości, a szczeliny mają znaczną rozwartość. Strop nad parterem także znajduje się w złym stanie technicznym i użytkowym, który wynika z nadmiernego ugięcia belek stropowych spowodowanego przekroczeniem stanu granicznego użytkowania. Dodatkowo jak wskazał organ na podstawie opinii "praktycznie wszystkie drewniane elementy stropu wykazują oznaki korozji biologicznej". Stan techniczny pokrycia dachowego określono jako zły, z licznymi nieszczelnościami, natomiast stan techniczny więźby dachowej w omawianej opinii uznano za zadowalający, bowiem żaden z wiązarów nie wykazywał przekroczenia stanów granicznych nośności ani użytkowania, a żadne ze złącz ciesielskich nie było rozerwane ani odkształcone. Lokalne zawilgocenia i oznaki korozji biologicznej są wynikiem ww. nieszczelności pokrycia dachowego. Zaznaczono przy tym, że znacznej destrukcji uległ jedynie płd.-zach. narożnik więźby dachu nad południową przybudówką. We wnioskach i zaleceniach autor omawianej opinii stwierdził, że dwór w [...] jest kompletnie zachowany w zakresie substancji budowlanej. Obiekt znajduje się w złym stanie technicznym, spowodowanym przede wszystkim wadliwym fundamentowaniem (zbyt mała powierzchnia ław fundamentowych i zbyt płytki poziom posadowienia) oraz długotrwałą eksploatacją budynku bez podejmowania prac remontowych czy zabezpieczających. W związku z powyższym wskazano na konieczność "niezwłocznego podjęcia działań dla powstrzymania postępującej degradacji technicznej, użytkowej i estetycznej". Podkreślono, że "naziemna część dworu, w jego obecnym stanie technicznym i użytkowym (...), wymaga wykonania remontu kapitalnego, przy zachowaniu jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej", przy czym remont kapitalny powinien obejmować likwidację nierównomiernego osiadania istniejących fundamentów części naziemnej poprzez ich wzmocnienie oraz zwiększenie głębokości ich posadowienia poniżej strefy przemarzania, poprzedzone badaniami i opinią geotechniczną podłoża gruntowego w obszarze posadowienia; likwidację skutków nierównomiernego osiadania fundamentów w postaci spękań i zarysowań substancji murowej parteru i poddasza metodami: sklejania iniekcją żywiczną, "zszycia" prętami zbrojeniowymi lub przemurowania, w zależności od szerokości szczelin irys; wykonanie brakujących przewiązań murów ścian obwodowych (elewacyjnych) z murami ścian wewnętrznych metodami: przemurowania, "zszycia" styku ścian prętami zbrojeniowymi, ankrowania lub innymi wykorzystującymi istniejącą substancje murową; odtworzenie drewnianego stropu nad parterem oraz podwalin więźby dachowej z litego drewna, z uwagi na konieczność demontażu oryginalnego stropu i podwalin z powodu znacznego ich porażenia korozja biologiczną; odtworzenie trwale zniszczonego fragmentu więźby dachowej i konserwację pozostałej więźby dachowej, w tym odpowiednią impregnację przeciwko korozji biologicznej; wykonanie nowego, szczelnego pokrycia dachowego wraz z obróbkami blacharskimi dachu i kominów, rynnami i rurami spustowymi, w miarę możliwości z wykorzystaniem zachowanej romboidalnej dachówki cementowej; remont lub odtworzenie stolarki otworowej; remont, renowację lub odtworzenie pozostałych elementów stałego wyposażenia wnętrz.

Autor przedmiotowej opinii ocenił także, że wskazane powyżej działania wymagają stosowania specjalistycznych środków i materiałów budowlanych oraz konserwatorskich, dedykowanych do stosowania w zdegradowanych technicznie zabytkowych obiektach budowlanych.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że pismem z dnia 24 stycznia 2019 r. zawiadomiono Strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz możliwości wypowiedzenia co do zebranych dowodów w siedzibie organu w wyznaczonym terminie. Pismem z dnia 12 lutego 2019 r. przekazano pełnomocnikowi stron ww. opinię specjalistyczną mgr. inż. [...], wyznaczając 14-dniowy termin na ewentualne ustosunkowanie się do załączonej dokumentacji.

Pismem z dnia 4 marca 2019 r. pełnomocnik stron przedstawił uwagi do treści ww. opinii wnosząc o:

- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny architektury XIX i XX w. zajmującego się dworkami polskimi celem ustalenia czy część parterowa (naziemna) dworu w [...], gmina [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...].12.1989 r., znak: [...] spełniała w dacie wpisu do rejestru zabytków wymogi wpisu do tego rejestru i czy aktualnie spełnia te wymogi oraz czy zachowanie części parterowej (naziemnej) dworu w [...] leży w interesie społecznym tj. czy przedstawia on wartość historyczną, artystyczną i naukową, a jeżeli tak to z jakich powodów;

- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ekspertyzy budowlanej wykonanej przez biegłego rzeczoznawcę budowlanego na okoliczność ustalenia szczegółowego stanu technicznego części parterowej (naziemnej) dworu w [...], w szczególności na okoliczność możliwości utrzymania wartości zabytkowej części parterowej (naziemnej) dworu w [...] mając na uwadze jego zniszczenia konstrukcyjne.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, organ wyjaśnił, powołując się na treść art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami że skreślenie z rejestru zabytków powinno być traktowane w kategoriach wyjątku, a nie każdy uszczerbek w substancji zabytkowej może zostać zakwalifikowany jako urzeczywistniający przesłankę z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Pierwszą przesłankę należy rozumieć jako zniszczenie obiektu w sposób powodujący trwałą i nieodwracalną utratę przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W odniesieniu do drugiej przesłanki należy wyjaśnić, że pod pojęciem "nowych ustaleń naukowych" rozumie się takie dane i informacje o obiekcie, które nie były znane organowi ochrony zabytków w dacie wpisu do rejestru zabytków, a które rzutują na ocenę jego wartości, przesądzającej o wpisie do tego rejestru.

Organ podkreślił, że niniejsze postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru nie ma na celu weryfikacji lub kontroli decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., lecz ustalenie, czy w sprawie tej zachodzą ww. przesłanki, ściśle określone przepisem art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w odniesieniu do stanu zachowania zabytku z daty wpisu.

Organ wymienił materiał dowodowy stanowiący podstawę wydania decyzji:

1. Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. w sprawie wpisania budynku do rejestru zabytków,

2. Ekspertyza techniczna budynku sporządzona na zlecenie wnioskodawców wykonana przez [...] w grudnia 2013 r.

opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...] z dnia [...] maja 2014 r., wraz z protokołem oględzin i materiałem zdjęciowym, wykonana na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego;

Uwagi do ww. opinii, z dnia 22 września 2014 r., wniesione przez Szczęsnego Libiszowskiego, pełnomocnika [...];

Opinia konstrukcyjno-budowlanej części naziemnej dworu w [...], sporządzona przez [...] w grudniu 2018 r.;

Uwagi do ww. opinii, z dnia 4 marca 2019 r., wniesione przez [...], pełnomocnika skarżących;

Po przeprowadzeniu analizy całości ww. materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ustalił, że w odniesieniu do parterowej (naziemnej) części dworu w [...], nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które mogłyby uzasadniać skreślenie z rejestru zabytków tej części zabytku.

Przedmiotowy budynek dworu jest elementem dawnej zabudowy zespołu folwarcznego w [...]. Zespól ten kształtował się od co najmniej XVII w., a w jego skład wchodził folwark wraz z rządcówką. Przedmiotowy obiekt, wzniesiony na pod koniec XIX w. jako obiekt o funkcji gospodarczej, w latach 30. XX w. w wyniku przebudowy zaczął pełnić funkcję mieszkalną. Należy przy tym wskazać, że znajdujące się poniżej poziomu gruntu piwnice stanowią prawdopodobnie pozostałość wcześniejszego obiektu, być może historycznej rządcówki.

Budynek będący przedmiotem niniejszego postępowania został wzniesiony na planie prostokąta. Jest obiektem parterowym, podpiwniczonym, nakrytym dachem siodłowym z węższą przybudówką od południa, przekrytą osobnym dachem dwuspadowym. Od zachodu zlokalizowano niewielki, kolumnowy portyk wejściowy. Wnętrze dworu rozplanowane jest za pomocą dwóch niesymetrycznych traktów, podzielonych na szereg zróżnicowanych pod względem wielkości pomieszczeń. Elewacje budynku o charakterze utylitarnym urozmaica portyk wsparty na dwóch przysadzistych beczkowych kolumnach, zwieńczony ozdobnym neobarokowym szczytem. Obiekt ten wpisuje się w katalog zabudowań dworskich o charakterze mieszkalnym, nawiązujących do typu tzw. dworku polskiego, które były wznoszone w I i II ćwierci XX w.

Rozpatrując niniejszą sprawę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że omawiany obiekt pomimo zniszczeń substancji budowlanej, zachował swój autentyzm w postaci oryginalnej piętrowej bryły nakrytej siodłowym dachem, rzut, dyspozycję wnętrz wraz z wyposażeniem (piece kaflowe, stolarka wewnętrzna, podłogi deskowe) oraz kompozycję elewacji. Zachowała się pierwotna konstrukcja drewnianych stropów i więźby dachowej. Powyższe elementy, charakterystyczne dla tego typu budynku, przesądzają o jego oryginalnym wyrazie architektonicznym, który nie został zatracony od momentu wpisania ww. dworu do rejestru zabytków. Tym samym, budynek ten nie utracił wartości artystycznej, historycznej i naukowej. Od momentu objęcia ochroną konserwatorską w 1989 r., omawiany obiekt posiada pełną strukturę budowlaną, charakteryzującą go jako przykład zabudowań folwarcznych o charakterze mieszkalnym, jednocześnie stanowi autentyczny element historycznej zabudowy majątku w [...] oraz obiekt rozpoznawalny jako dziedzictwo kulturowe miejscowości. Nie stwierdzono zatem, aby straciły na aktualności przesłanki, które uzasadniały wpisanie tego budynku do rejestru zabytków. Ponadto, w niniejszej sprawie nie dokonano żadnych nowych ustaleń naukowych, które podważałyby wartości zabytkowe ww. obiektu. Budynek dworu w [...], nadal odpowiada definicji legalnej zabytku, określonej przez art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a co za tym idzie podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania, stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy.

Odnosząc się do treści "Ekspertyzy technicznej" z grudnia 2013 r., załączonej do wniosku z dnia 15 stycznia 2014 r. wskazano, że organ prowadzący niniejsze postępowanie nie kwestionuje opisanego w niej stanu faktycznego, niemniej jednak jej końcowa konkluzja wskazująca na konieczność rozbiórki budynku dworu ze względu na stwierdzony zły stan techniczny, jest przedwczesna i nie uwzględnia zasad ochrony zabytków. Autor ww. ekspertyzy określając stopień zużycia budynku na poziomie 82,5% nie uwzględnił wartości zabytkowych obiektu. O ile z punku widzenia orzecznictwa technicznego budynki, które przekroczyły 75% zużycia nie kwalifikują się do remontu, to przy obiektach zabytkowych cezura ta nie może być brana pod uwagę, bowiem walory zabytkowe obiektu stanowią o jego wartości dodatkowej, której nie można odnieść wprost do stanu zachowania budynku. Obiekty znajdujące się nawet w bardzo złym stanie technicznym, mogą zachowywać wartości artystyczne, historyczne lub naukowe. Ponadto trzeba podkreślić, że okoliczność wysokiego stopnia zużycia technicznego budynku nie wypełnia przesłanek ustawowych. Ponownie wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, analizie na etapie prowadzonego postępowania podlega, stopień zniszczenia obiektu powodujący utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a nie sam jego stan techniczny, czy brak uzasadnienia dla dalszego trwania z punktu widzenia technicznego bądź użytkowego.

Dodatkowo, przedłożona przez wnioskodawców ekspertyza w żadnym punkcie nie uwzględnia kwestii zasad ochrony zabytków, a swoje oceny opiera na normach ustalonych dla budowli współczesnych. Organ zwrócił uwagę, że sprawy utrzymania budynku dworu, który jest wpisany do rejestru zabytków, nie można oceniać jedynie pod kątem warunków technicznych według obecnie obowiązujących standardów. Ocena ta winna zawsze uwzględniać zasady ochrony zabytków. Trzeba bowiem wskazać, że przepisy ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t. Dz. U. 2018, 1202), stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, nie naruszają przepisów odrębnych, w tym przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W ocenie organu opisana degradacja materiału budowlanego pozostaje bez istotnego wpływu na wartości zabytkowe przedmiotowego budynku, które legły podstaw decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r., wpisującej przedmiotowy dwór do rejestru zabytków.

Jednocześnie w ocenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego żaden z dowodów w sprawie nie wykazuje, aby zabezpieczenie i remont omawianego budynku były technicznie niemożliwe. Negatywne skutki osiadania obiektu, są odwracalne i wymagają podjęcia prac remontowych i konserwatorskich, które zakładałyby wzmocnienie fundamentów i zwiększenie ich głębokości, a także sklejenie iniekcją żywiczną i "zszycie" prętami zbrojeniowymi lub przemurowanie substancji murowej parteru i poddasza. Na możliwości podjęcia robót remontowych zwraca uwagę treść opinii mgr. inż. [...] z grudnia 2018 r., w której dokonano ustaleń faktycznych przy uwzględnieniu kwestii konserwatorskich oraz wartości zabytkowych omawianego obiektu. Ustalenia te zostały podsumowane we wnioskach opinii, że budynek dworu wymaga wykonania remontu kapitalnego, przy zachowaniu jego wartości historycznej, naukowej i artystycznej. Dodać należy, że opinia ta zlecona w toku postępowania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie miała na celu dokonania ustaleń czysto technicznych, ale ocenę czy z uwagi na stopień zniszczenia budynku możliwe jest wykonanie remontu parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych, przy jednoczesnym zachowaniu wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Odpowiadając na zawarty w piśmie z dnia 4 marca 2019 r. wniosek strony o

dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny architektury XIX - XX w. zajmującego się dworkami polskimi celem ustalenia czy część parterowa (naziemna) dworu w [...], spełniała w dacie wpisu do rejestru zabytków wymogi wpisu do tego rejestru i czy aktualnie spełnia te wymogi oraz czy zachowanie części parterowej (naziemnej) dworu w [...] leży w interesie społecznym tj. czy przedstawia on wartość historyczną, artystyczną i naukową, a jeżeli tak to z jakich powodów, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie uznał za zasadne dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego biegłego. Zgodnie z art. 78 § i k.p.a. żądanie Strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Zebrany materiał dowodowy wszechstronnie ustalił stan faktyczny, co pozwoliło na ocenę wartości zabytku. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako organ wyspecjalizowany w ochronie zabytków nie ma obowiązku przeprowadzenia w tym zakresie dowodu z opinii biegłego. Ze względu na powyższe ustalenia, organ nie uznał za zasadne uwzględnić żądania Strony co do dopuszczenia dowodu z kolejnych opinii, bowiem prowadziłoby to do nieuzasadnionego przedłużania przedmiotowego postępowania.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu zwartego w ww. piśmie, kwestionującego pełnienie przez omawiany budynek funkcji dworu organ podkreślił, że określenie funkcji obiektu w decyzji wpisującej go do rejestru zabytków ma niejako charakter pomocniczy, bowiem zmiana pełnionej funkcji jest możliwa i często obiekty zabytkowe są adaptowane do nowej roli. Fakt, że pierwotnie przedmiotowy budynek pełnił funkcje gospodarcze nie kwestionuje poprawności określenia go jako "dworu", bowiem obiekt ten pełnił także funkcję mieszkalną prawdopodobnie dla zarządcy majątku i zwyczajowo mógł zostać określony tym mianem. Nie bez znaczenie pozostaje przy tym fakt, że forma budynku, wzniesionego na planie prostokąta, nakrytego dachem dwuspadowym (siodłowym) poprzedzonego portykiem kolumnowym nazywana jest dworkiem, bez względu na to, czy zamieszkiwał w niej właściciel dóbr ziemskich czy też nie.

Odpowiadając na zarzut Strony zawarty w piśmie z dnia 4 marca 2019 r. dotyczący nieuwzględnienia przez opinię [...] wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego określonych w wyroku z dnia 22.11.2017 r., sygn. akt 11 OSK 519/16 i wskazanie, że właściwe byłoby w niniejszej sprawie przeprowadzenie dodatkowo ekspertyzy budowlanej, która jest opracowaniem zdecydowanie szerszym i wiąże się z przeprowadzeniem dodatkowych badań i pomiarów specjalistycznych oraz wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ekspertyzy budowlanej wykonanej przez biegłego rzeczoznawcę budowlanego na okoliczność ustalenia szczegółowego stanu technicznego części parterowej (naziemnej) dworu w [...], w szczególności na okoliczność możliwości utrzymania wartości zabytkowej części parterowej (naziemnej) dworu w [...] mając na uwadze jego zniszczenia konstrukcyjne organ wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku wskazał wprost na potrzebę sporządzenia opinii biegłego (nie ekspertyzy). W związku z powyższym zarzut wnioskodawców, wskazujący, że opinia [...] winna mieć szerszy charakter jest nietrafny. Opracowanie to odpowiada wprost na postawioną przez NSA tezę czy z uwagi na stopień zniszczenia budynku możliwe jest wykonanie remontu parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych, przy jednoczesnym zachowaniu wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Organ wyjaśnił też, odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżących o niezbędności rozbiórki tylko części naziemnej , że zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, organy administracji publicznej obowiązane są do podjęcia wszelkich kroków prawnych, w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Oznacza to, iż w przypadku braku wystąpienia ustawowych przesłanek do skreślenia zabytku z rejestru, nie można rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji pozbawiłby zabytek ochrony i opieki, a następnie prowadził do jego rozbiórki, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Podkreślenia ponadto wymaga, iż zabytek nie może zostać skreślony z rejestru, jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Innymi słowy jeżeli obiekt zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. Powyższy wniosek znajduje również uzasadnienie w brzmieniu art. 6 ww. ustawy, zgodnie z którym zabytki nieruchome podlegają ochronie i opiece bez względu na ich stan zachowania. W dalszej kolejności organ wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku o sygn. akt II OSK 1157/10, wyraził pogląd, że organy oceniające zasadność wpisu do rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinny oceniać, czy stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. A zatem utrata wartości artystycznej, historycznej lub naukowej powinna być rozumiana jak brak jakiejkolwiek wartości obiektu, a nie jedynie ich uszczuplenie.

Z tych przyczyn organ odmówił wykreślenia obiektu z rejestru zabytków.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2019 r. skarżący [...] zarzucili zaskarżonej decyzji

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wiążących poleceń wskazanych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2017r. wydanego w sprawie o sygn. akt: II OSK 519/16 tj. niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z ekspertyzy budowlanej oraz dowodu z opinii biegłego z dziedziny architektury XIX i XX w. zajmującego się dworkami polskimi, co w konsekwencji spowodowało odmowę skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...];

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia, okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a także brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nieuwzględnienie wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do wydania orzeczenia z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów i skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...];

- art. 84 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny architektury XIX i XX w. zajmującego się dworkami polskimi w celu ustalenia czy część parterowa (naziemna) dworu w [...], gm. [...], wpisanego do rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. znak: [...] spełniała w dacie wpisu do rejestru zabytków wymogi wpisu do tego rejestru i czy aktualnie spełnia te wymogi oraz czy zachowanie części parterowej (naziemnej) dworu w [...] leży w interesie społecznym tj. czy przedstawia on wartość historyczną, artystyczną i nauką, a jeżeli tak to z jakich powodów; posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno- budowlanej tj. ekspertyzy budowlanej na okoliczność ustalenia szczegółowego stanu technicznego części parterowej (naziemnej) dworu w [...], w szczególności na okoliczność możliwości utrzymania wartości zabytkowej części parterowej (naziemnej) dworu w [...] mając na uwadze jego zniszczenia konstrukcyjne; co w konsekwencji spowodowało odmowę skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...];

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

-art. 5 w zw. z art. 82 Konstytucji, poprzez niezastosowanie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zasady zrównoważonego rozwoju i dobra wspólnego nakazujących ochronę dziedzictwa kulturowego narodowego, a nie poszczególnych elementów star starego i zniszczonego budynku tj. części parterowej (naziemnej) dworu w [...];

-art. 13 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 pkt 1 w zw. z art. 4 i w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przewidziane w przywołanym przepisie, które mogłyby uzasadniać skreślenie z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w [...], albowiem pomimo zniszczeń substancji budowlanej, budynek ten nie utracił wartości artystycznej, historycznej i naukowej, co w konsekwencji spowodowało odmowę skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r" znak: [...];

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Właściwy w tym względzie jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (art. 13 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).

Podstawą postępowania w sprawie wykreślenia zabytku z rejestru jest fakt ustalenia znacznego stopnia zniszczenia danego obiektu, powodującego przy tym utratę jego wartości historycznych, artystycznych lub naukowych. Właściwe organy są więc zobowiązane do ochrony zabytków, która polega m.in. na podejmowaniu działań służących zachowaniu wartości zabytkowych przy wykorzystaniu przysługujących środków i instrumentów o charakterze władczym (art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Skreślenie zabytku z rejestru do którego został uprzednio wpisany powinno mieć zatem miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek, tj. zniszczenia obiektu i równoczesnej utraty przez tenże wartości wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zatem podstawą do wykreślenia zabytku wpisanego do rejestru zabytków nie jest jego zły stan techniczno-użytkowy, ale takie jego zniszczenie, które powoduje utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Kryteria techniczne dotyczące stanu obiektu uznawanego za zabytek i powiązane z nimi aspekty ekonomiczne nie mogą mieć wpływu na podjęcie decyzji w przedmiocie skreślenia obiektu z rejestru zabytków, a wyłącznie decydujący powinien być wzgląd na to, iż nawet zrujnowany obiekt stanowi dziedzictwo minionej epoki i jako taki powinien być zachowany. W postępowaniu o wykreślenie zabytku z rejestru nie są rozstrzygane kwestie dotyczące zakresu niezbędnych do wykonania robót budowlanych, ich opłacalność, możliwości właściciela lub posiadacza zabytku, a wyłącznie to, czy stopień zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru jest taki, że utracił on swą wartość historyczną, artystyczną czy naukową. Przy skreśleniu z rejestru nie jest więc decydujący stan zachowania zabytku, jego walor użytkowy, czy wreszcie estetyka jaką prezentuje w chwili dokonywania takiej oceny. Zasadnicze i decydujące znaczenie ma to, czy wartości chronione, które stanowiły podstawę wpisu nie zostały utracone na skutek zniszczenia zabytku. Ustawodawca dopuszcza więc sytuację, w której zabytek przestaje być zabytkiem, o ile stan zniszczenia doprowadził do tego, że nie jest możliwe określenie cech decydujących o jego wartości historycznej, artystycznej czy naukowej (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 1907/16).

W niniejszej sprawie, rozpatrując wniosek skarżących Minister zasięgnął opinii Narodowego Instytut Dziedzictwa, a zatem jednostki wyspecjalizowanej w ocenach tak stanu jak i wartości chronionych zabytków. W opinii Instytutu z dnia 26 maja 2014 r. podkreślono we wnioskach końcowych , że budynek od momentu wpisu do rejestru nie był poddawany żadnym przekształceniom, w związku z czym nie utracił swego charakteru oraz struktury, ukształtowanych ostatecznie w latach 30. XX wieku. W opinii podkreślono, że skala zniszczenia materiału budowlanego obiektu zabytkowego nie przesądza o zupełnej utracie walorów chronionych dworu. Nadal bowiem pozostaje kompletnie zachowana bryła obiektu z charakterystycznymi dla architektury dwudziestolecia stylizowanymi elementami architektonicznymi (portyk czy szczyt południowy), rzut oraz rozplanowanie wnętrza wraz z oryginalnymi elementami wyposażenia. Zdaniem Oddziału Terenowego NID w [...], wobec zachowania wartości zabytkowych obiektu nie zachodziły podstawy z art. 13 ustawy pozwalające na jego skreślenie z rejestru zabytków.

Wobec powyższego, konieczna stała się ocena stanu technicznego budynku. Zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z 22 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 519/16 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoznając ponownie sprawę był obowiązany zwrócić się do biegłego posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej o wydanie opinii w celu ustalenia czy z uwagi na stopień zniszczenia budynku możliwe jest wykonanie remontu parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych, przy jednoczesnym zachowaniu wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Wykonana na zlecenie organu w grudniu 2018 r. opinia biegłego posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno – budowlanej, aczkolwiek zgodna w zakresie ustaleń faktycznych z opinią przedłożoną przez skarżących co do złego stanu obiektu, nie potwierdziła takiego zużycia obiektu zabytkowego, że jego stan nie kwalifikowałby się do remontu kapitalnego. Tym samym prawidłowe jest stanowisko organu, który uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 13 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Stan techniczny obiektu pozwala bowiem na przywrócenie jego funkcji użytkowej poprzez remont i przy jednoczesnym zachowaniu wartości historycznej i artystycznej.

Wskazać też należy, że w postępowaniu o wykreślenie zabytku z rejestru do którego został wpisany nie bada się także okoliczności wskazywanych przez skarżących, a dotyczących w istocie poprawności wpisu do rejestru. Wykreślenie z rejestru odbywa się bowiem w kontekście przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, czego nie można utożsamiać z powtórną weryfikacją wpisu do rejestru. Z tych przyczyn niezasadny jest zarzut naruszenia art. 84 Kpa poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Opinia w takim zakresie jakiego żądali skarżący nie miałaby wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie były też zasadne zarzuty skarżących co do naruszenia art. 7 i 77 Kpa. Organ w ocenie Sądu dysponował wystarczającym materiałem dowodowym, pozwalającym na ocenę przesłanek z art. 13 ustawy o ochronie zabytków. Szczegółowo wymieniony w części pierwszej uzasadnienia wykaz dokumentów odnosił się do okoliczności wymienionych w powyższym przepisie, tj. ewentualnej utraty wartości zabytkowych oraz stanu technicznego budynku. Trafnie przy tym organ administracji wziął pod uwagę tę opinię rzeczoznawcy, która uznawała możliwość remontu obiektu. Jeżeli bowiem taki remont, mimo że trudny i kosztowny, jest wykonalny bez utraty wartości zabytkowej obiektu, to nie leży w interesie społecznym dokonywanie jego rozbiórki.

W powyższej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) oddalił skargę jako niezasadną.