Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 78/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 24 ust. 4, art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 27 ust. 12,
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 33,
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art. 93 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 210 poz 2135
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 24 ust. 4,
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 kwietnia 2017 r.; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat M.P. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...]nr [...] o częściowym umorzeniu J. S. należności

z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z 24 kwietnia 2017 r. Zakład umorzył częściowo J. S. należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne

w kwocie 44.680,88 zł, jednocześnie odmawiając umorzenia pozostałej kwoty (43.800,59 zł). W dniu 16 maja 2017 r. do Zakładu wpłynął wniosek J. S.

o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniesiono w nim o uwzględnienie wniosku

z 12 maja 2016 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek

w łącznej kwocie 99.286,07 zł, a obecnie 88.481,47 zł. Wnioskodawca zarzucił, że Zakład nie respektował wyroku WSA w K. z 8 grudnia 2016 r. w sprawie

sygn. I SA/Ke 564/16 w przedmiocie umorzenia należności składkowych, gdyż nie zastosował się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Zakład wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji

z 24 kwietnia 2017 r. W związku ze skarga na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. 28 września 2017 r. wydał wyrok, w którym uchylił decyzję Zakładu z 7 czerwca 2017 r. z uwagi na wystąpienie tej samej osoby

w postępowaniu I i II instancji. W związku z tym Zakład ponownie rozpatrzył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.

Zakład ustalił, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od

1998 r., z okresami zawieszenia, do 2010 r. Posiadał obowiązek opłacania składek wyłącznie na własne ubezpieczenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym

i majątkowym z 2 marca 2017 r. poinformował, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne bezterminowo, w kwocie 2239,03 zł brutto, 1850,00 zł netto. Według ustaleń Zakładu, świadczenie to pobierane jest w kwocie 2249,92 zł brutto, 1863,43 zł netto.

Z powyższego świadczenia dokonywane są potrącenia komornicze. Zobowiązany oświadczył, że nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Wnioskodawca aktualnie nie korzysta z pomocy społecznej w żadnej formie. Zgodnie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat,

tj. czynsz – 396,40 zł, opłaty za prąd - średnio 50 zł, koszty związane

z leczeniem - 300- 350 zł, telefon komórkowy - około 100 zł. Nadto zgodnie

z oświadczeniem, wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne w bankach

w kwocie 36.114,18 zł, spłacane po 376,19 zł miesięcznie oraz 17.117,78 zł, spłacane po 266,19 zł, a także zobowiązanie u E.P., na kwotę 11.766,12 zł (według stanu na dzień 25 stycznia 2017 r.) oraz zobowiązanie

w A. Sp. z o.o., na kwotę 13.079,55 zł. Określona przez stronę wysokość miesięcznej spłaty wszystkich zaciągniętych kredytów to 1056 zł. We wniosku

z 15 maja tego roku wnioskodawca wskazał, że spłaca dwie pożyczki: I po 376 zł i II po 266 zł. Poza tym ponosi inne drobne opłaty, musi mieć środki na żywność, środki czystości i inne. Zobowiązany oświadczył, że posiada mieszkanie spółdzielcze

o powierzchni 49 m², położone w K.. Innych praw majątkowych, środków transportu, zgodnie z oświadczeniem, nie posiada. Oświadczył ponadto, że nie widzi możliwości poprawy sytuacji finansowej, ponieważ jest osobą starszą, ma 72 lata, niezdolną do żadnej pracy, wymagającą stałej opieki lekarskiej i kontynuacji leczenia. Poinformował też, że leczy się u kardiologa, diabetologa, okulisty, psychologa

i psychiatry.

Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." W stosunku do działalności zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa

w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały

w sprawie. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, z którego dokonywane są potracenia komornicze. Ponadto, strona jest właścicielem mieszkania spółdzielczego. Zatem jej sytuacja, nie nosi znamion całkowitej nieściągalności. Dodatkowo zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka

z art. 28 ust. 3 pakt 4a u.s.u.s, również w sprawie nie ma zastosowania. Brak wymienionych przesłanek uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność Zakład może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (określone w pkt 2 decyzji z 20 stycznia 2017 r.). Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.141.1365), zwanym dalej "Rozporządzeniem".

Biorąc pod uwagę obecną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy Zakład uznał, że spełnia on przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia. Jednocześnie Zakład wskazał że rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze uznania, co oznacza, że decyzja

o umorzeniu należy do organu orzekającego na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wynikających z niego okoliczności indywidualnego przypadku. Dlatego też nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie, Zakład może wydać decyzję o odmowie umorzenia należności składkowych. W przypadku strony Zakład prowadzi skuteczną egzekucję

z emerytury, wobec czego istnieje realna szansa na odzyskanie chociażby część należności. Nie jest w interesie Zakładu, aby rezygnował ze swoich wierzytelności, ponieważ zarówno nieprowadzenie egzekucji przez ZUS jak i ewentualne umorzenie należności nie przyczyni się do poprawy sytuacji materialnej wnioskodawcy, gdyż ze świadczenia nadal prowadzona będzie egzekucja sądowa. Strona nadto ma problemy zdrowotne, a ich leczenie jest finansowane ze składek, o których umorzenie wnosi. W konsekwencji Zakład stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa.

Na powyższą decyzję J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o jej uchylenie. Zarzucił:

1. naruszenie art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia poprzez niezastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy, gdyż z całokształtu materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że sytuacja dochodowa, finansowa wnioskodawcy, liczne zadłużenia oraz sytuacja rodzinna, wiek oraz stan zdrowia są tego rodzaju, że skarżący nie posiada żadnych możliwości zarobkowych,

a pozostające mu kwoty nie są wystarczające, aby mógł się utrzymać;

2. sprzeczność ustaleń organu polegająca na bezzasadnym przyjęciu, że całokształt materiału zebranego w sprawie oraz okoliczności faktyczne i prawne nie stanowią podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji uwzględnienia wniosku

o umorzenie w całości, że skarżący jest właścicielem mieszkania spółdzielczego, podczas gdy w rzeczywistości nie jest właścicielem takiego lokalu, a przysługuje mu do niego jedynie lokatorskie prawo do lokalu, sytuacja zdrowotna oraz wiek nie pozwalają mu na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, żyje w niedostatku i nie może liczyć finansowo na pomoc innych osób w codziennej egzystencji, obecnie nie może już korzystać z refundacji żywienia z uwagi na to, że musiałbym płacić po 7 zł dziennie za obiad, a nie ma na to pieniędzy, a na leczenie z emerytury ZUS każdego miesiąca potrąca po 202,49 zł, a żeby móc się leczyć i zaspokoić swoje potrzeby życiowe oraz spłacać kredyty zmuszony został do zaciągania nowych pożyczek;

3. niewzięcie pod uwagę przez organ okoliczności, jaką jest zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej na kwotę około 30.000 zł z odsetkami oraz dodatkowymi kosztami;

4. naruszenie m.in. art. 7, art. 8, art. 9 i art. 12 K.p.a., polegające na działaniu przez organy administracyjne z naruszeniem podstawowych zasad zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił nierespektowanie przez organ wytycznych WSA w K. zawartych w wyroku z 8 grudnia 2016 r. I SA/Ke 564/16. Wskazał, że wielokrotnie podnosił, iż nie jest w stanie uzyskać jakichkolwiek dochodów, które umożliwiłyby mu spłatę należności. Przypomniał w jakiej sytuacji znajduje się, uwypuklając problemy zdrowotne oraz powtarzając część argumentacji zawartej

w petitum skargi. W ocenie skarżącego w szczególności w związku z problemami zdrowotnymi spełnia on wymogi prawa pozwalające uwzględnić w całości jego wniosek. Podniósł, że postanowieniem z 19 maja 2014 r. EA-2/EA.721/165/2014/VI Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na niemożność prowadzenia skutecznej egzekucji z powodu nieposiadania przez skarżącego żadego majątku ani źródeł dochodu. Dodatkowo wyjaśnił, że do mieszkania posiada jedynie lokatorskie prawo. Nigdy nie był jego właścicielem, na dowód czego załączył Przydział lokalu mieszkalnego. Skarżący nie zgodził się z argumentacją, że jego leczenie jest finansowane ze składek, o których umorzenie wnosi, ponieważ to z jego emerytury potrącane są składki na leczenie oraz były potrącane przez 30 lat zatrudnienia. Pomimo tego musi dodatkowo, co miesiąc, płacić na leczenie 200 – 300 zł. Podsumowując skarżący stwierdził, że zaskarżone orzeczenie jest sprzeczne ze stanem faktycznym i bardzo go krzywdzi.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2017.2188) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2017.1369 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy

(art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Analiza procesu decyzyjnego Zakładu wskazuje, że narusza on przepisy postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna.

Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 28 ust. 2, 3

i 3 a tej ustawy. Zgodnie z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia w świetle, których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Z treści zacytowanego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy

i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego

(art. 77 § 1 K.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone

w art. 107 § 3 K.p.a.

Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych

i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności

z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie

i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.

Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, takie ustalenia nie wynikają. Istnieją przy tym uzasadnione wątpliwości, co do istnienie przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskował skarżący

z powodu ich przedawnienia.

Przedmiot postępowania obejmuje zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia do grudnia 2001 r., od marca 2005 r. do września 2009 r., od listopada do grudnia 2009 r.; na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia do grudnia 2001 r., od marca 2005 r. do grudnia 2008 r., od sierpnia do września 2009 r., od listopada do grudnia 2009 r.; na Fundusz Pracy za okres od lipca do grudnia 2001 r., od marca 2005 r. do września 2009 r., od listopada do grudnia 2009 r.

Zasada przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określona została w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z powołaną regulacją

w brzmieniu obowiązującym w 2001 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 5 lat. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony ustawą

z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2002.241.2074). Zgodnie z tym przepisem, obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne.

Z kolei dzień, w którym składki stają się wymagalne, w relacjach płatnik składek - ZUS następuje w terminie płatności, przypadając (w zależności od rodzaju płatnika) na 5, 10 lub 15 dzień następnego miesiąca (art. 47 ust. 1 us.u.s.). Z uwagi na to, że ustawa z 18 grudnia 2002 r. nie zawierała przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 u.s.u.s. do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r., początkowo pojawiły się wątpliwości, czy do tych należności należy stosować "stary" czy "nowy" termin przedawnienia. Zgodnie jednak z ugruntowanym już poglądem przedstawionym w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, który to skład orzekający w sprawie w pełni podziela, do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie

i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. uchwały Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., sygn. l UZP 4/08 oraz z 2 lipca 2008 r., sygn. II UZP 5/08 - Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16 i 17) i wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2008 r., II GSK 547/08 oraz

z 8 lutego 2011 r., II GSK193/10). Z dniem 1 stycznia 2012 r. został zmieniony przepis art. 24 ust. 4, przez określenie 5 letniego terminu przedawnienia należności

z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. 2011.232.1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed

1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy). Istotne przy tym jest, że

w przepisie art. 24 u.s.u.s. przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia, tj. jego zawieszenie (układ ratalny, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek - art. 24 ust. 5a, 5b) oraz przerwanie (ogłoszenie upadłości - 5c). Składki na fundusze pozaubezpieczeniowe (tj. Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) ulegają przedawnieniu na takich samych zasadach, jak składki na ubezpieczenia społeczne.

Powyższa zasada odnosi się również do składek na ubezpieczenia zdrowotne, z tym że 10-letni okres przedawnienia liczony jest dla składek, które nie przedawniły się przed 1 lipca 2004 r. Stosownie do art. 28 ustawy z 6 lutego 1997 r.

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U.1997.28.153 ze zm.), która obowiązywała do 1 kwietnia 2003 r., a następnie na podstawie art. 33 ustawy

z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U.2003.45.391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, przy czym bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty i każda inna czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Od 1 lipca 2004 r. termin przedawnienia na podstawie tej ostatniej ustawy wynosi 10 lat. Ustawa

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która obowiązywała do 31 marca

2003 r. stanowiła samodzielny akt normatywny regulujący zakres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Odrębnie również od zasad przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, regulowała terminy przedawnienia roszczeń. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązująca od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r.) kwestię przedawnienia regulowała w taki sam sposób, jak to czyniła poprzednio obowiązująca ustawa

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Zmiana art. 33 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia dokonana przez art. 17 pkt 1 lit. a ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.121.1264)

z dniem 1 lipca 2004 r. wydłużyła w sposób niekorzystny dla ubezpieczonych termin przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Termin ten został wydłużony do lat 10. Również zapis art. 93 ust. 2 obowiązującej od dnia 1 października 2004 r. ustawy z art. 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2004.210.2135 ze zm.), zawiera regulację, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Obowiązujące od 1 stycznia 2003 r. zasady wyrażone w przepisie art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.1998r.137.887 ze zm.) określały natomiast, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Uwzględniając fakt, że przedmiotem postępowania są należności z tytułu składek poczynając od 2001 r., obowiązkiem organu było uwzględnienie powyższych regulacji oraz ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji czy należności te nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Tymczasem organ nie wywiązał się z opisanego obowiązku.

Podsumowując należy wskazać, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności istnieją, skoro brak jest w ich treści jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia. Nie jest natomiast rolą Sądu dokonywanie takich ustaleń za organ. Powyższe uchybienia uniemożliwiają sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu. Z kolei z uwagi na fakt, że niejasności w kwestii przedawnienia są głównym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji przedwczesna jest kontrola prawidłowości zbadania przez organ istnienia przesłanek umorzenia należności w świetle sytuacji, w której znajduje się skarżący.

Sąd nie kwestionuje, że decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych mają charakter decyzji uznaniowych. Jednak, jak już wyżej wskazano, rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego

(art. 77 § 1 K.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone

w art. 107 i § 3 K.p.a. Organ nie ocenił zatem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji jak

i poprzedzającej ją decyzji tego organu.

Ponownie rozstrzygając sprawę organy ustalą wysokość należności

z tytułu składek będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz okoliczności, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia, czemu dadzą wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w pkt 2 wyroku, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714).