Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 249/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a i b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 13 lipca 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wpłynął wniosek S. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną D. K.

Decyzją z dnia 31 sierpnia 2021 r. nr 000454/81821/08/2021 Wójt Gminy T., działając na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", oraz art. 1 ust. 2, art. 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej również jako "ustawa" oraz § 2, § 10 i § 12 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną żoną.

Jako podstawę odmowy organ wskazał art. 17 ust. 1 ustawy - brak rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy - osoba sprawująca opiekę ma przyznane prawo do zasiłku stałego, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy - osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, art. 17 ust. 1b ustawy - niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w 51-szym roku życia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w dniu 27 lipca 2021 r. pracownik socjalny udał się pod wskazany we wniosku adres małżeństwa K. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pod wskazanym adresem nie zastał rodziny. Ze środowiska lokalnego otrzymał informację, że małżonkowie mieszkają obecnie u córki. Pod uzyskanym adresem zastał D. K. oraz jej wnuczka. S. K. nie było w domu, ponieważ poszedł do lasu i powinien wrócić po godz. 15. Jak ustalił pracownik socjalny D. K. jest osobą siedząco-leżącą, w związku z tym potrzebuje pomocy w wykonywaniu czynności związanych z życiem codziennym, a przede wszystkim przy wykonywaniu czynności związanych z higieną osobistą. Jest pampersowana, nie wymaga karmienia. Pomoc oraz wsparcie otrzymuje przede wszystkim od męża, następnie córki, korzysta także z pomocy małoletnich wnuków. W trakcie rozmowy żona wnioskodawcy powiedziała, że jest w stanie zostać sama w domu przez kilka godzin, czas ten został określony na ok. 5 godzin. Na czas nieobecności domowników otrzymuje posiłek do pokoju. Sytuacje takie nie są częste.

W dniu 12 sierpnia 2021 r. pracownik socjalny ponownie odwiedził rodzinę K. celem wykonania wywiadu środowiskowego jednak nie zastał wnioskodawcy. W dniu 13 sierpnia 2021 r. pracownik socjalny również próbował sporządzić wywiad z wnioskodawcą i tak jak poprzednio nie zastał go w miejscu zamieszkania. W domu przebywała D. K. wraz z córką W. C. Od córki otrzymał informację, że rodzice przeprowadzili się do niej aby mogła pomóc w opiece nad matką. Ponieważ pracuje w systemie pracy zmianowej, ma możliwość wspierania ojca w codziennym sprawowaniu opieki.

Organ ustalił również, że wnioskodawca nie pracuje zawodowo od maja 2009 r, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe od 2012 r. oraz pobiera zasiłek stały od 26 stycznia 2010 r.

D. K., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 17 grudnia 2012 r. orzekającym znaczny stopnień niepełnosprawności, przyznanym bezterminowo; stwierdzającym zaistnienie niepełnosprawności od 2008 r., czyli od 51 roku życia. Jest osobą po przebytym pęknięciu tętniaka mózgu, przebyła rozległy udar lewej półkuli mózgu, oraz niedowład spastyczny czterokończynowy. Nie ulega zatem wątpliwości, że jej stan zdrowia wymaga opieki i pomocy osoby drugiej.

Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy wykonuje on czynności związane z higieną osobistą żony, przebieraniem i ubieraniem, smaruje kremami i przeciwdziała odleżynom, przygotowuje i podaje posiłki i leki, wymienione są również czynności takie jak sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, czytanie, opalanie domu, wyjścia na spacery, itp.

Organ wskazał następnie, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie pozwala przyznać wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

Organ zauważył również, że wnioskodawca zakończył pracę zawodową w maju 2009 r. i do chwili obecnej nie jest czynny zawodowo. Ponadto część jego aktywności dotyczy prowadzenia gospodarstwa domowego i nie wykracza poza zakres czynności, które należy wykonywać w każdym gospodarstwie domowym, niezależnie czy przebywa w nim osoba niepełnosprawna. Do takich czynności należy zaliczyć przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt u lekarza, itp. Mając na uwadze informacje uzyskane przez pracownika socjalnego S. K. nie wypełnia wymagań art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż wykonywane czynności przy chorej żonie nie zajmują mu tyle czasu w ciągu dnia aby nie był w stanie podjąć pracy chociażby w niepełnym wymiarze. Tym bardziej, gdy pomoc żonie świadczą pozostali członkowie rodziny. Co istotne, pracownik socjalny mimo trzech wizyt nigdy nie zastał wnioskodawcy w miejscu zamieszkania, co wzbudza wątpliwości co do sprawowanej ciągłej opieki.

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez wnioskodawcę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/5241/21 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy zauważył, że żona wnioskodawcy (rocznik 1957), posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 grudnia 2012 r. Orzeczenie to wydane zostało na stałe. Ustalono, że niepełnosprawność istnieje od 2008 r. a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 marca 2008 r. Jest ona osobą schorowaną wymagającą opieki.

W trakcie postępowania pracownik socjalny trzykrotnie odwiedzał mieszkanie córki wnioskodawcy, gdzie przebywa wraz z żoną, ale ani razu nie zastał wnioskodawcy. W trakcie tych wizyt pracownik socjalny ustalił, że żona wnioskodawcy jest osobą siedząco-leżącą. Potrzebuje pomocy w wykonywaniu czynności związanych z życiem codziennym a przede wszystkim z dbaniem o higienę osobistą. Na stałe nosi pampersa. Nie wymaga karmienia bo sama spożywa przygotowane jej posiłki. Otrzymuje wsparcie męża i córki, a także korzysta z pomocy małoletnich wnuków. Oświadczyła przy tym, że jest w stanie zostać sama w domu przez około 5 godzin. Na czas nieobecności domowników ma pozostawione posiłki i napoje.

Organ odwoławczy uznał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie może być art. 17 ust. 1b ustawy. W ustalonym stanie faktycznym należy bowiem uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego z wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i przyjąć, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia przedmiotowa przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej.

Nie ma również podstaw do zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy inna osoba, poza małżonkiem ubiega się o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia z powodu sprawowania opieki. W niniejszym przypadku miałby on zastosowanie gdyby to córka a nie mąż, ubiegała się o przyznanie takiego świadczenia. Takie stanowisko zostało już przesądzone w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Kolegium uznało natomiast, że podstawą odmowy przyznania tego świadczenia jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub niepodejmowaniem jej czy też innej formy zatrudnienia przez wnioskodawcę z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną, a także fakt zobowiązania innej osoby do sprawowania takiej opieki. Zdaniem organu odwoławczego, wnioskodawca mógł podjąć zatrudnienie, a stan zdrowia jego żony nie stanowił w tym przeszkody, skoro oświadczyła ona, że może sama pozostać w domu na około 5 godzin, a uwzględniając obecność innych domowników, tj. córki oraz wnuków nawet dłużej. Te okoliczności sprawy świadczą o tym, że wnioskodawca wraz z żoną przeprowadzili się do córki by mogła ona pomóc w opiece nad matką w czasie, gdy podejmie on zatrudnienie. Okoliczności tych wprawdzie jednoznacznie nie wyjaśniono z racji trzykrotnej nieobecności odwołującego się w domu ale właśnie ta nieobecność potwierdza słuszność stanowiska organu. Kolegium podkreśliło, że stosownie do dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy istotnym jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej była wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.

Organ odwoławczy nie dostrzegł podstawy do przyjęcia, że wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmuje go ani też innej pracy zarobkowej z racji konieczności sprawowania stałej opieki nad żoną.

S. K. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazał zaś, że podstawową przesłanką uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Przy czym w wyroku z dnia 16 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyraził pogląd, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Powoływana ustawa przewiduje ponadto przesłanki negatywne, których wystąpienie w sprawie, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jedna z tych przesłanek została określa w treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podobnie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli wnioskodawca ma ustalone prawo do zasiłku stałego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy).

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2022 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym należy zwrócić uwagę, że organ pierwszej instancji podał szereg wyżej wymienionych przyczyn odmowy przyznania świadczenia, natomiast organ odwoławczy w większości nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, co do zaistnienia przesłanek determinujących decyzję odmową, a uznał za zasadną odmowę przyznania świadczenia jedynie na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy przyjął, tak jak organ pierwszej instancji, że w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną skarżącego, a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowaniem przez niego zatrudnienia.

Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w całości podziela argumentację organu odwoławczego.

Sąd zauważa, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) ukształtowało się orzecznictwo sądów administracyjnych, według którego organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (art. 17 ust. 1b ustawy).

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto również, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co do zasady, nie może być przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na wykładnię celowościową tego przepisu sądy administracyjne przyjmują, że osoba która ma przyznane już inne wymienione w tym przepisie świadczenie, ma prawo wyboru i może wybrać świadczenie pielęgnacyjne jako korzystniejsze (np. wyrok NSA z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1263/21, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 383/22).

Należy także podzielić stanowisko organu odwoławczego, że pozostawanie osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim nie może skutkować odmową przyznania świadczenia, gdy wnioskodawcą jest właśnie małżonek tej osoby niepełnosprawnej. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy będzie miał zastosowanie jedynie, gdy wnioskodawcą jest inna osoba wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 3539/18, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1381/21).

Przechodząc do kwestii związku przyczynowo - skutkowego wynikającego z regulacji art. 17 ust. 1 ustawy wskazać należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winna poprzedzać szczegółowa analiza warunków, jakie muszą zostać spełnione łącznie. Przede wszystkim, należy zwrócić uwagę na część wspólną art. 17 ust. 1 ustawy, w którym ustawodawca precyzyjnie określa komu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Wyraźnie wskazano w tym przepisie na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19).

W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w ustalonych okolicznościach istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

Przyjmuję się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że brak aktywności zawodowej będący wyborem danej osoby lub związany z innymi niż konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną przyczynami nie może zostać uznany za rezygnację bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu cytowanej ustawy.

W świetle powyższych zapatrywań w realiach rozpoznawanej sprawy ocenić należało, czy w przypadku skarżącego zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad żoną i rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy).

Z akt sprawy wynika, że skarżący (rocznik 1959 r.) obecnie nie pracuje, a zatrudnienie zakończył w 2009r. W dniu 17 grudnia 2012 r. uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, gdzie wskazano, że stopień niepełnosprawności datuje się od 1 września 2008 r. Niepełnosprawność żony skarżącego w stopniu znacznym datuje się z kolei od dnia 17 marca 2008 r.

Co istotne, postępowanie wyjaśniające pozwoliło ustalić, że obecnie skarżący wraz z żoną mieszka u córki, która ze względu na pracę zmianową jest w stanie wspomóc i wspomaga ojca przy opiece nad matką, nadto żona skarżącego sporadycznie pozostaje pod opieką wnuków. W sprawie sporządzono 3 kolejne notatki służbowe z dnia 27 lipca, 12 sierpnia i 13 sierpnia 2021 r. Wynika z nich, że w trakcie wizyt pracownika socjalnego, który miał sporządzić wywiad środowiskowy, nie zastano skarżącego w miejscu zamieszkania. W dniu 27 lipca 2021 r. oprócz niepełnosprawnej żony skarżącego w mieszkaniu pracownik socjalny zastał jedynie wnuka, natomiast podczas wizyty w dniu 13 sierpnia 2021 r. córkę niepełnosprawnej. W trakcie pierwszej wizyty D. K. poinformowała, że potrzebuje pomocy w wykonywaniu czynności związanych z życiem codziennym, a przede wszystkim przy wykonywaniu czynności związanych z dbaniem o higienę osobistą. Na stałe nosi pampersa. Nie wymaga karmienia. Sama oświadczyła, że pomoc otrzymuje przede wszystkim od męża a w dalszej kolejności od córki i wnuków. Może pozostawać w domu sama przez ok. 5 godzin.

Wprawdzie z notatek służbowych i oświadczenia wnioskodawcy wynika, że skarżący w związku z opieką nad żoną wykonuje wiele czynności pielęgnacyjnych i opiekuńczych, niemniej jednak częstotliwość wykonywania tych czynności oraz fakt, że inni członkowie rodziny mieszkają razem i współdziałają w czynnościach dnia codziennego, przemawia za tym, że stanowisko organów orzekających jest właściwe.

W ocenie Sądu, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że możliwe byłoby wykonywanie przez skarżącego pracy zarobkowej bez pozbawienia niepełnosprawnej żony właściwej opieki. Fakt, że 3 – krotna wizyta pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania skarżącego i jego żony nie doprowadziła do spotkania ze skarżącym świadczy o trafności takiej oceny.

Reasumując, należy ponownie podkreślić, że w świetle obowiązującego prawa sama (wynikająca wyłącznie z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi - w świetle samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to rekompensować ma utratę dochodów spowodowaną koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Pomiędzy sprawowaniem stałej opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy, którego w niniejszej sprawie organy, opierając się na prawidłowo zebranym i ocenionym materiale dowodowym słusznie nie stwierdziły.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).