Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 693/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8), ust. 1, ust. 9 i ust. 12, art. 36(5) ust. 1 i 2-3, art. 36(6)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A.K. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] ds. przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdziła, że A.K. (dalej skarżąca) uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną z czwartej ocenę dostateczną i z piątej ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Dokonując oceny zasadności postawionych zarzutów egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części trzeciej (prawo cywilne):

Pierwszy z egzaminatorów (SSA [...]) stwierdziła w protokole, iż:

A. wymogi z art. 368 k.p.c. w części zostały zachowane,

B. brak adresu sądu rejonowego, za pośrednictwem którego składa się apelację, brak adresu pełnomocnika powódki,

C. zaskarżając wyrok części, w jakiej sąd nie zasądził odsetek od kwoty 33 100 zł od 16 maj 2008 r. należało wskazać pkt III wyroku, a nie pkt I. Zaskarżono co prawda pkt V wyroku rozstrzygający o kosztach procesu, ale nie ma wniosku o zmianę orzeczenia w tej części,

D. brak wniosku o zasądzenie na rzecz powódki kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne,

E. brak zarzutu naruszenia art. 445 § 1 k.c. w sytuacji, gdy kwestionuje się określenie przez Sąd zadośćuczynienia w wysokości 50 000 zł jako kwoty odpowiedniej,

F. zaskarżając wyrok w części nieuwzględniającej odsetek od wcześniejszej daty, brak zarzutu naruszenia art. 481 § 1 k.c. i art. 817 § 1 k.c.,

G. uzasadniając zarzut nieuwzględnienia odsetek od wcześniejszej daty, nie wskazano ani przepisu art. 481 § 1 k.c., ani art. 455 k.c.; pominięto zasadę z art. 817 § 1 k.c., odnoszącą się do ubezpieczyciela jako podmiotu zobowiązanego,

H. brak podniesienia zarzutu naruszenia art. 445 § 1 k.c. i jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie, a także praktyczny brak analizy zagadnienia przyczynienia w odniesieniu do konkretnych okoliczności sprawy, zasad ruchu drogowego, pogłębionej oceny opinii biegłego,

Drugi z egzaminujących (radca prawny M.W.) stwierdził, iż praca zawiera następujące błędy:

A. brak adresów sądu oraz pełnomocnika pozwanej,

B. wadliwe wskazanie, że składany środek zaskarżenia to "apelacja pełnomocnika strony powodowej",

C. błędne zaskarżenie punktu I wyroku oraz wniosek o jego zmianę,

D. niepełne wskazanie zakresu zaskarżenia pkt V wyroku dotyczącego kosztów, brak także zarzutu oraz wniosku apelacyjnego w tym zakresie,

E. niezłożenie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania w II instancji,

F. brak komentarza na temat opłaty od apelacji,

G. słuszne zarzuty dotyczące treści opinii biegłego. Niedostrzeżeno jednak, że przyczynienie to przede wszystkim problem prawny, podlegający ocenie sądu w oparciu o dane przesłanki,

H. uzasadnienie apelacji całkowicie pomija kwestię rozmiaru szkody niemajątkowej, mimo że sąd wycenił ją inaczej niż powódka,

I. błędne domaganie się dodatkowych odsetek za opóźnienie od daty wezwania, brak uwzględnienia okoliczności, że o oddaleniu części roszczenia o zadośćuczynienie zdecydowało nie tylko przyczynienie, ale także odmienne oszacowanie doznanej przez powódkę krzywdy.

Dokonując oceny zasadności postawionych zarzutów egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części piątej (prawo administracyjne).

Pierwszy z egzaminatorów (sędzia NSA [...]) stwierdził w protokole, iż:

skarga spełnia wymogi formalne,

w pracy nie zidentyfikowano istoty problemu prawnego występującego w przedstawionym zadaniu,

nie powołano ani w zarzutach skargi, ani w jej uzasadnieniu przepisu art. 149 § 3 k.p.a., który to przepis stanowił podstawę prawną zaskarżonego postanowienia i został błędnie zastosowany przez organ orzekający,

podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 28 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego przez ich błędne zastosowanie, co doprowadziło do pominięcia skarżącego jako strony oraz naruszenia przepisów postępowania - art. 7, 77 § 1, 28 i 80 k.p.a. poprzez niedokonanie pełnych ustaleń faktycznych i błędną ich ocenę,

wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia organu I instancji autor skargi powołał się wyłącznie na przepis art.145 § 1 pkt 1, lit. c) p.p.s.a.,

złożone wnioski o uchylenie zaskarżonych orzeczeń jak i wniosek o zasądzenie kosztów uwzględniają interes mocodawcy.

Drugi z egzaminujących (radca prawny M.W.) stwierdził, iż

strona formalna dostateczna, zarzuty i wnioski sformułowane w sposób poprawny,

autor nie dostrzegł, że istotą sprawy nie jest wykładnia, czy też błędne zastosowanie art. 28 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 20 ustawy - Prawo budowlane, lecz czy organy administracji prawidłowo zastosowały normę zawartą w art. 149 § 3 k.p.a.,

zarzuty naruszenia norm postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. są typowymi ogólnikami. W żaden zaś sposób nie wskazują że autor rozstrzygnął w sposób prawidłowy istniejące zagadnienie,

sam fakt, iż wniesiono skargę i skarga ta byłaby "skuteczna", nie stanowi, że rozstrzygnięto w sposób prawidłowy problem dla potrzeb egzaminu radcowskiego.

Skarżąca we wniesionym odwołaniu podniosła, że prace egzaminacyjne jej autorstwa z trzeciej i piątej części egzaminu zasługują na ocenę pozytywną. Odnośnie oceny z zakresu prawa cywilnego, polemizując z zarzutami dotyczącymi sporządzonej przez nią apelacji, wskazała, że egzaminatorzy przyjęli rażąco nierówne kryteria oceniania prac egzaminacyjnych w stosunku do osób (zdających), które oparły sporządzone na egzaminie apelacje na tych samych zarzutach - co skutkowało wystawieniem przez tą samą komisję egzaminacyjną skrajnie różnych ocen cząstkowych. Dla poparcia tego zarzutu, skarżąca załączyła pracę oparzoną kodem [...] sporządzoną jak stwierdziła, przez K.K. i jednocześnie zgłosiła wniosek by Komisja II stopnia wystąpiła do Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] o załączenie oryginału powyższej pracy, celem przeprowadzenia analizy porównawczej obu prac. Według skarżącej obie prace były podobne pod względem merytorycznym, zawierały te same zarzuty. Stwierdziła, że uzasadnienie oceny cząstkowej sporządzone przez egzaminatorów dotyczące pracy K.K. jest bardzo zbliżone do oceny pracy skarżącej a wskazana jako dowód praca została oceniona na ocenę dobrą. Skarżąca podniosła, że tak znaczne rozbieżności w ocenie podobnych prac, w których są wskazane podobne zarzuty i argumenty, jest według niej naruszeniem zasady równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP) w ocenianiu przez tą samą Komisję - co jest dla skarżącej bardzo krzywdzące.

W odniesieniu do pracy z zakresu praw administracyjnego, uznała za nieprawidłowe stanowisko egzaminatorów, dotyczące braku odniesienia się w skardze do zarzutu naruszenia przepisu postępowania, tj. art. 149 § 3 k.p.a. Według skarżącej podniesione przez nią zarzuty naruszenia art. 28 ust 2 w związku z art. 3 pkt 20 ustawy Prawo budowlane oraz art. 28, 7, 77 §1 i 80 k.p.a. w przedmiotowej sprawie winny być uznane za prawnie uzasadnione i skuteczne. Skarżąca podkreśliła, że brak zarzutu w pracy egzaminacyjnej, iż doszło do naruszenia przez organ art. 149 § 3 k.p.a., polegające na tym, że organ dokonał oceny przyczyny wznowienia przed wznowieniem postępowania - nie jest podstawą do oceny negatywnej tej pracy.

Podsumowując uwagi zawarte w odwołaniu, skarżąca stwierdziła, że prace jej autorstwa zarówno z zakresu prawa administracyjnego jak i prawa cywilnego powinny zostać ocenione pozytywnie jako skuteczne oraz należycie zabezpieczające interes klienta.

W konkluzji swego odwołania skarżąca wniosła o:

zmianę uchwały w części dotyczącej ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego (trzecia i piąta część egzaminu radcowskiego) i ustalenie, że z tych części egzaminu otrzymała oceny pozytywne,

zmianę skarżonej uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, podjętej przez Komisję Egzaminacyjną i ustalenie, że uzyskała pozytywny wynik z tego egzaminu

W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja II stopnia, uwzględniła odwołanie w części dotyczącej zadania z zakresu prawa administracyjnego, nadto odnosząc się do zarzutów odwołania podniosła, iż w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym z zakresu prawa cywilnego należało podnieść następujące zarzuty:

naruszenia prawa materialnego, tj.:

art. 362 k.c. w zw. z art. 361 §1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody,

art. 445 §1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu,

art. 481 §1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie zasądzenie odsetek od uwzględnionej kwoty roszczenia głównego (zadośćuczynienia) od daty późniejszej niż się należało,

naruszenia prawa procesowego, tj.:

a) art. 233 §1 k.p.c. w zw. z art. 278 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a zwłaszcza dokonanie wadliwej oceny wniosków wynikających z opinii biegłego, z której wbrew stanowisku sądu I instancji nie wynika zarówno okoliczność, że powódka przyczyniła się do powstałej szkody, jak również wielkość tego przyczynienia,

b) art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. - odnośnie orzeczenia o kosztach procesu.

Możliwym było także podniesienie przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 316 §1 k.p.c. z uwagi na to, że sąd I instancji nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy w chwili zamknięcia rozprawy oraz - podniesienie zarzutu niewłaściwie zakreślonej tezy dowodowej przez sąd dla biegłego. Natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego mogłyby zostać dodatkowo powiązane przez zdającą z zarzutem naruszenia art. 6 k.c., w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie przez sąd I instancji, że pozwany wykazał (udowodnił), iż powódka przyczyniła się do powstania szkody.

W swej apelacji skarżąca nie podniosła zdecydowanej większości tych zarzutów, a sformułowanie zarzutów dostrzeżonych przez skarżącą było w ocenie organu odwoławczego, dalece nieprofesjonalne, na co zasadnie zwrócili uwagę egzaminatorzy.

Komisja II stopnia dostrzegła, że trafnie skarżąca sporządziła apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co świadczyło o prawidłowym kierunku działania autorki apelacji w interesie reprezentowanej strony. Jednocześnie, tak jak zauważyli egzaminatorzy, wymogi formalne zostały zachowane jedynie częściowo, albowiem autorka apelacji nie wskazała adresów sądu I instancji, za pośrednictwem którego wniosła apelację oraz adresu pełnomocnika strony pozwanej. Odnosząc się natomiast do pozostałych uchybień istniejących w sporządzonej apelacji, organ odwoławczy zauważył, że skarżąca nieprofesjonalnie sformułowała fragment określający zakres zaskarżenia (pkt 1, 2 i 3 - s. 2 apelacji), nie precyzując nadto w jakim zakresie skarży rozstrzygnięcie zawarte w pkt V wyroku, zwłaszcza, że następnie w ogóle nie ujęła problemu kosztów procesu we wnioskach apelacyjnych. Przede wszystkim jednak, niewłaściwie objęła zaskarżeniem pkt I wyroku. Dostrzegając wadliwość w określeniu początkowej daty płatności odsetek i w tym zakresie skarżąc wyrok sądu I instancji, należało zaskarżyć wyrok w zakresie pkt III, bowiem nieuwzględniony przez Sąd I instancji wcześniejszy okres, za który zdaniem powódki należne były odsetki od kwoty 33.100 zł mieści się w pkt III skarżonego wyroku, tj. objęty jest oddaleniem powództwa. Dlatego też zbędne było skarżenie pkt I wyroku.

W ocenie organu odwoławczego, skarżąca nie rozwiązała problemu występującego w sprawie, w zarzutach powołała jedynie właściwe przepisy prawa materialnego (art. 362 k.c.) i procesowego (art. 233 § 1 k.p.c. i 328 § 1 k.p.c.), jednak przedstawione zarzuty, nie wyczerpywały wszystkich uchybień sądu rejonowego, które należało podnieść, aby można było uznać, że apelacja została prawidłowo opracowana. W tym miejscy Komisja II stopnia podkreśliła, że w stanie faktycznym sprawy należało przede wszystkim wprost i jednoznacznie zakwestionować przyjęcie przez sąd, że powódka przyczyniła się do zaistnienia wypadku, w sytuacji, gdy w oparciu o dowody zgromadzone w tej sprawie brak było ku temu podstaw.

Odnosząc się do wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu skarżącej, Komisja II stopnia wywiodła, iż sama ocenia samodzielnie i niezależnie poszczególne prace, gdyż każda sprawa poszczególnego egzaminowanego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Dlatego też w jej rozpoznawaniu nie może następować porównywanie z innymi sprawami. Wykluczona więc była możliwość stosowania w procesie rozpatrywania odwołania przeprowadzania dowodów z porównywania poszczególnych prac, ich ocen, uzasadnień, jak również przesłuchiwania członków komisji egzaminacyjnej na okoliczności związane z ich pracą w komisji.

Reasumując, Komisja wywiodła, że w uzasadnieniu sporządzonej przez siebie apelacji skarżąca w istocie nie przedstawiła pogłębionych wywodów i argumentów o charakterze prawnym. Zbyt wiele kwestii zostało pominiętych, a argumenty przedstawione w uzasadnieniu apelacji były lakoniczne i spłycone, zawierały chybione stwierdzenia i zbędne fragmenty. Wykładnia prawa dokonana przez skarżącą była pobieżna i mało przekonująca, nie uwzględniała charakteru dochodzonego roszczenia o zadośćuczynienie oraz zebranych dowodów, w zakresie braku zasadności uznania przez sąd przyczynienia się powódki do powstania szkody i zaniżenia zasądzonego zadośćuczynienia wraz z odsetkami. Egzaminowany przede wszystkim powinien mieć na uwadze interes reprezentowanej przez siebie strony, obowiązkiem skarżącej zatem było, opierając się na orzeczeniach oraz poglądach przedstawicieli doktryny, przedstawić tego rodzaju argumentację prawną która wskazywałaby w sposób przekonujący, że nieuzasadnione było przyjęcie przez Sąd, że powódka przyczyniła się do zaistnienia wypadku i szkody powstałej w jego następstwie. Odpowiednio zatem przedstawiona argumentacja prawna pozwalała autorowi pracy egzaminacyjnej (czego jednak skutecznie i przekonująco skarżąca nie uczyniła) na podważenie stanowiska Sądu w tej kwestii.

Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o jej uchylenie oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonych uchwał i ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego jako pozytywny, A.K. podniosła zarzuty naruszenia:

art. 7, art. 11, art. 75, art. 77 § 1, art. 80, art.107 § 3 , art. 138 k.p.a. w zw. z art. art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez:

nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania skarżącej, polegające na nieodniesieniu się w uzasadnieniu uchwały do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania przed Komisją II stopnia oraz na pomięciu jej wniosków dowodowych, wskazujących na prawidłowość dokonanego przez skarżącą rozwiązania zadania z części III i V egzaminu radcowskiego, co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy,

niedopuszczenie dowodu, który mógł przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w postaci pracy egzaminacyjnej innego zdającego,

wydanie uchwały zawierającej wewnętrznie sprzeczną treść uzasadnienia, które to uchybienia skutkowały błędną oceną stanu faktycznego, a w konsekwencji doprowadziły do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu na tej podstawie oceny negatywnej,

dokonanie oceny na podstawie niepełnego materiału dowodowego, przy pominięciu istotnych dla strony dowodów i argumentów zgłoszonych w odwołaniu, a co za tym idzie dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów,

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w [...] pomimo tego, iż w sprawie nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności faktyczne,

art. 139 k.p.a., w związku z art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez naruszenie zasady reformationis in peius, polegające na tym, że Komisja II stopnia, dokonując oceny zasadności jednocześnie podniosła nowe zarzuty - a w efekcie ocena wystawiona skarżącej nie uległa zmianie, a sposób oceniania pracy skarżącej, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisję I stopnia uległ zaostrzeniu. W konsekwencji, doszło do naruszenia zasady o nieorzekaniu na niekorzyść,

art. 8 i art. 10 k.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenie się co do zgromadzonych dowodów w ramach postępowania odwoławczego przed wydaniem uchwały, przez co naruszono obowiązek zapewnienia jej czynnego udziału w postępowaniu oraz obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej,

art. 2, art. 7 oraz art. 32 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie odmiennych i rażąco nierównych kryteriów oceniania w odniesieniu do pracy skarżącej, niż w stosunku do prac ocenianych zarówno w Komisji I stopnia, jak i przed samą Komisją II stopnia (wskazanych wprost w odwołaniu skarżącej), co doprowadziło do niedopuszczalnego, nierównego traktowania zdających znajdujących się w tej samej sytuacji,

art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - polegające na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącą w rozwiązaniu trzeciej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała skarżąca i tym samym błędne ustalenie, między innymi iż:

wymogi formalne sporządzonej apelacji nie zostały w pełni zachowane poprzez uznanie, iż w apelacji nie wskazano adresów sądów i adresów stron, zarzuty i wnioski apelacyjne nie zostały poprawnie skonstruowane,

analiza apelacji pozwala stwierdzić, że zdająca nie opanowała w wystarczającym stopniu materiału prawniczego,

art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa cywilnego oraz prawa administracyjnego całej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, iż stwierdzone w apelacji uchybienia nie dawały podstaw do oceny niedostatecznej, jak również niewyjaśnienie przez komisję odwoławczą, dlaczego apelacja nie zasługiwała na ocenę pozytywną, a także utrzymanie w mocy oceny niedostatecznej z zakresu prawa administracyjnego w sytuacji, gdy z uzasadnienia uchwały wielokrotnie jest podkreślane, że praca z zakresu prawa administracyjnego zasługuję na ocenę pozytywną.

8. art. 368 ust 12, 14 ustawy o radcach prawnych w związku z § 5 ust 2 pkt 1 i ust 3 i 4 rozporządzenia z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, poprzez przekroczenie kompetencji Komisji II stopnia polegające na przyjęciu, że winna ustosunkować się do zarzutów i argumentów zawartych w odwołaniu, jednakże ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpatrzenia sprawy co do istoty.

Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się przez Sąd do organu I instancji o udzielenie uwierzytelnionego odpisu uchwały tego organu dotyczącej pracy z zakresu prawa cywilnego opatrzonej kodem [...] oraz o zwrócenie się do Komisji II instancji nr [...] o udzielanie uwierzytelnionego odpisu uchwały (znak sprawy: [...]), w której zapadła uchwała uwzględniająca odwołanie wobec innego odwołującego się z zakresu prawa cywilnego, który przyjął tożsamą do skarżącej koncepcji zarzutów naruszenia przepisów postępowania - w jej ocenie załączenie zarówno pracy powołanej już w odwołaniu jak i uchwały pozwoli sądowi skontrolować prawidłowość, legalność i stopień zobiektywizowania przyjętych przez Komisję Egzaminacyjną I i II stopnia kryteriów oceny odwołań.

W uzasadnieniu, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty, podejmując polemikę z treścią zaskarżonej uchwały.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Odnosząc się do zarzutów A.K., Komisja II stopnia wskazała, iż zaskarżona uchwała zawiera zarówno uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, szczegółowo wyjaśnia motywy i podstawy prawne rozstrzygnięcia.

Organ za całkowicie bezpodstawny uznał zarzut naruszenia przepisów art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez zaniechanie obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącą w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego nią sposobu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem interesu strony. Organ w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnił, jakie wymogi formalne nie zostały spełnione, jednocześnie wskazując na nietrafność cytowanego przez skarżącą wyroku Sądu Najwyższego. Ponadto zwrócono uwagę na elementy pracy świadczące o braku konsekwencji jej autorki. Organ nie kwestionował poprawnych elementów, które znalazły się w sporządzonej przez skarżącą apelacji, jednak art. 363 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wymienia kilka kryteriów, które brane są pod uwagę przy ocenie prac. Nawet przy założeniu, że część pracy została sporządzona w zgodzie z tymi kryteriami, to wcale nie oznacza, iż brak w pracy innych elementów nie może jej dyskwalifikować. To wszystkie kryteria wymienione we wskazanej normie prawnej mają swoje znaczenie przy ocenie pracy i wedle nich dokonywana była ocena pracy A.K.. Organ odwoławczy za zasadne uznał argumenty Komisji I stopnia, która poszczególne braki i uchybienia z pracy pisemnej z prawa cywilnego skarżącej zakwalifikowała jako istotne - w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały komisja odwoławcza podała przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona argumentacja odnosiła się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącej zmodyfikował skargę w tren sposób, że wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w części dotyczącej oceny niedostatecznej z prawa cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Odwoławczej z [...] stycznia 2012 r., Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca nie zgodziła się z ustalonym uchwałą Komisu Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu została poddana w dniach [...] czerwca 2011 r., kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), z której otrzymała ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącej w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Wynika to z faktu, że innych - pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu - skarżąca nie kwestionuje.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ustawy o radcach prawnych.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy o radcach prawnych), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 ustawy o radcach prawnych). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 ustawy o radcach prawnych), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z [...] stycznia 2012 r. r., Komisja Odwoławcza odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast przede wszystkim z innej, niż przyjęta przez organ, oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter w znacznej mierze polemiczny.

Praca pisemna (apelacja) sporządzona przez skarżącą w wykonaniu zadania egzaminacyjnego przez dwóch egzaminatorów została sprawdzona i oceniona stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych w świetle których przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. Według tych samych kryteriów pracę egzaminacyjną oceniała też Komisja Odwoławcza, ponownie rozpatrując sprawę skutkiem odwołania od uchwały organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługują one na uwzględnienia.

Dokonując analizy zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej Sąd stwierdza, iż poddała ona zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonała ponownej jego oceny. W uchwale z [...] stycznia 2012 r. Komisja Odwoławcza w sposób szczegółowy wskazała na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego, które ją dyskwalifikują. Nadto Komisje orzekające w rozpoznawanej sprawie przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć. Posłużyły się przy tym argumentacją czysto prawną, wykorzystując konkretne normy prawne, prezentując stanowisko doktryny i orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisją Odwoławcza słusznie uznała, iż sporządzona apelacja nie może zostać oceniona pozytywnie. Komisję orzekające nie dopuściły się rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego.

W ocenie Komisji Odwoławczej w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym należało podnieść następujące zarzuty:

naruszenia prawa materialnego, tj.:

art. 362 k.c. w zw. z art. 361 §1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody,

art. 445 §1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu,

art. 481 §1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie zasądzenie odsetek od uwzględnionej kwoty roszczenia głównego (zadośćuczynienia) od daty późniejszej niż się należało,

naruszenia prawa procesowego, tj.:

a) art. 233 §1 k.p.c. w zw. z art. 278 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a zwłaszcza dokonanie wadliwej oceny wniosków wynikających z opinii biegłego, z której wbrew stanowisku sądu I instancji nie wynika zarówno okoliczność, że powódka przyczyniła się do powstałej szkody, jak również wielkość tego przyczynienia,

b) art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. - odnośnie orzeczenia o kosztach procesu.

Możliwym było także podniesienie przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 316 §1 k.p.c. z uwagi na to, że sąd I instancji nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy w chwili zamknięcia rozprawy oraz - podniesienie zarzutu niewłaściwie zakreślonej tezy dowodowej przez sąd dla biegłego (Sąd powołał biegłego m.in. na okoliczność przyczynienia się powódki wypadku, w sytuacji gdy wyłącznie do kompetencji sądu należy określenie przyczynienia).

Natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego mogłyby zostać dodatkowo powiązane przez zdającą z zarzutem naruszenia art. 6 k.c., w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie przez sąd I instancji, że pozwany wykazał (udowodnił), iż powódka przyczyniła się do powstania szkody.

W stanie faktycznym sprawy należało zatem przede wszystkim wprost

i jednoznacznie zakwestionować przyjęcie przez Sąd, że powódka przyczyniła się do zaistnienia wypadku, w sytuacji, gdy w oparciu o dowody zgromadzone w tej sprawie brak było ku temu podstaw.

Tymczasem, co słusznie zauważyli zarówno egzaminatorzy, jak również organ odwoławczy, skarżąca nie podniosła zdecydowanej większości powyżej wskazanych – a wymaganych - zarzutów, nadto sformułowanie zarzutów dostrzeżonych przez skarżącą, należało uznać jako wysoce nieprofesjonalne, bowiem pomijając kwestie niezachowania w pełni wymogów formalnych pisma procesowego – jakim jest apelacja – skarżąca nie rozwiązała problemu występującego w sprawie, w zarzutach powołując jedynie jeden właściwy przepis prawa materialnego (art. 362 k.c.) i przepisy prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c. i 328 § 1 k.p.c.), jednak przedstawione zarzuty, nie wyczerpywały wszystkich uchybień sądu rejonowego, które należało podnieść, aby można było uznać, że apelacja została prawidłowo opracowana.

W tym miejscu należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu jest rozstrzygnięciem dokonywanym w ramach tzw. luzu decyzyjnego. Oznacza to, że Sąd badając zaskarżoną uchwałę dokonuje jedynie oceny, czy organy ją wydające nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego w jej podejmowaniu. Sąd nie jest zatem komisją trzeciego stopnia lub "superkomisją", która weryfikowałaby po raz kolejny kwestionowane przez skarżącą oceny otrzymane z pracy egzaminacyjnej, w szczególności nie ocenia opracowania egzaminacyjnego w odniesieniu do innej pracy innego zdającego. Sąd nie może bowiem dokonywać oceny legalności działania obu Komisji na podstawie analogii ocen wydanych w stosunku do innych prac.

W tym kontekście nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przeprowadzenie wskazanych w skardze dowodów uzupełniających z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego, o numerze kodu [...] sprawdzonej przez Komisję Egzaminacyjną z siedzibą w [...] oraz uchwały o numerze [...], bowiem każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych, jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Zarzut, iż podobne prace w innych komisjach były oceniane pozytywnie nie może mieć znaczenia. Zadaniem komisji nie jest analiza porównawcza prac z danej części egzaminu, ale ocena indywidualnych, konkretnych prac osób zdających. Uchwały komisji konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie.

Również zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych Sąd uznał za nietrafny z tego powodu, iż przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zaś tzw. "Opis istotnych zagadnień" jest jedynie instrumentem pomocniczym o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nie traktowania podobnych spraw identycznie, lecz biorąc pod uwagę racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca bowiem większą wagę przykłada do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy zdającego. Z tych powodów również zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych nie jest zasadny.

Analizując zarzuty skarżącej w zakresie naruszenia art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji RP, Sąd nie dopatrzył się ich naruszenia. Z art. 7 ustawy zasadniczej wynika jedna z podstawowych zasad działania administracji w demokratycznym państwie - zasada praworządności, to jest działania tych organów na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta jest nie tylko ogólną zasadą postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a.), ale także należy do zasad rangi konstytucyjnej. W myśl natomiast art. 32 ust. 1 Konstytucji wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Jak podkreśla się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasada równości wymaga, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. (sygn. akt SK 11/01, OTK-A 2002/1/2) stwierdził, iż istotą zasady równości wobec prawa nie jest traktowanie wszystkich jednakowo, a tylko - równe traktowanie określonej grupy obywateli, wyróżnionej ze względu na cechę prawnie relewantną (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt P 4/03, OTK-A 2004/6/55, wyrok Trybunału z dnia 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00, OTK-A 2002/2/18). Sprawą podstawową dla oceny dochowania zasady równości jest ustalenie cechy istotnej, z uwagi na którą przepisy prawa dokonały zróżnicowania sytuacji prawnej swoich adresatów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (vide: orzeczenie TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97). Na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wymóg równości obywateli wobec prawa wywodzi się z normy art. 8 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji zasada równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania przez władze publiczne wyraża się w sferze prawa administracyjnego m.in. tym, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają.

Na gruncie niniejszej sprawy wszyscy zdający podlegali tym samym wymogom formalnym, tej samej procedurze kwalifikacyjnej, wynikającej z ustawy o radcach prawnych, mieli takie same warunki przystąpienia do egzaminu, taką samą możliwość z korzystania z określonych pomocy naukowych, natomiast każda praca egzaminacyjna miała charakter indywidualny i podlegała ocenie dokonanej w ramach wymogów ustawowych, ale w ramach uznania administracyjnego. Nie zatem ma możliwości, by prace egzaminacyjne były jednakowe.

Wymaga podkreślenia, iż wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy o radcach prawnych). Ustaleniu odpowiedniego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego – a więc świadczeniu pomocy prawnej, mającej na celu ochronę prawną podmiotu, na rzecz którego jest wykonywana - służy egzamin radcowski. Egzamin ten, zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z określonych w tym przepisie dziedzin prawa i umiejętności jego praktycznego zastosowania oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. W pierwszej części egzaminu (teście) oceny dokonuje się według ustalonego dla danego zestawu wzorca – klucza prawidłowych odpowiedzi, co przy teście jednokrotnego wyboru, w którym tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa, ocena polega w istocie na porównaniu zakreślonych przez zdającego odpowiedzi z ustalonym wzorcem prawidłowych odpowiedzi. Natomiast ustalenie takiego prostego wzorca oceny części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego byłoby nieuprawnione i bezcelowe z uwagi na potencjalną możliwość różnego, aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też ustawodawca wprowadził jedynie kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu. Wskazał w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, że przy ocenie każdego z zadań z części drugiej do piątej oceniający biorą pod uwagę w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Określone w tym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej.

W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała niezbędnego minimum wiedzy w zakresie faktycznego i prawnego problemu, którego praca egzaminacyjna miała dotyczyć, podczas gdy osoba pretendująca do zawodu radcy prawnego winna zaprezentować na egzaminie pracę nie tylko kompletną formalnie, ale i poprawną merytorycznie.

W tym kontekście nie można nie zauważyć, że poprawne rozwiązanie każdego zadania egzaminacyjnego zawiera w sobie szereg obiektywnie powtarzalnych problemów, które każdy profesjonalny pełnomocnik (w tym wypadku osoba zdająca) powinien dostrzec i należycie uzasadniając podnieść w treści rozwiązania. Zauważenie i odpowiednia interpretacja oraz ocena prawna tych problemów jest istotnym kryterium egzaminacyjnym.

W niniejszej sprawie skarżąca tego kryterium nie spełniła.

W myśl art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie, której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Przepis art. 368 ust. 9 ustawy o radcach prawnych stanowi, że do zadań Komisji Odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. Dalej podkreślić trzeba, że w art. 368 ust. 14 ustawy o radcach prawnych, ustawodawca działając zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmujące m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej. W oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał przywołane już powyżej rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. Z przepisów § 5 ust. 2 pkt 1 omawianego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji Odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. W myśl z kolei § 5 ust. 4 rozporządzenia Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej m.in. w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 695/11 z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zakres postępowania odwoławczego określony przez stronę, dotyczy kontroli "merytorycznej" tej części egzaminu, którą kwestionuje zdający(a) w odwołaniu, co w żadnym razie nie wyłącza kontroli prawidłowości przebiegu całego egzaminu w świetle przepisów k.p.a., w zakresie w jakim dane kwestie nie zostały uregulowane w przepisach ustawy o radcach prawnych.

Należy zauważyć, iż wymogi zawarte w § 5 rozporządzenia z 24 września 2009 r. ograniczają jedynie zawartość opinii sporządzanej przez przewodniczącego lub członka komisji.

W tym miejscu należy zaakcentować, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy miał nie tylko prawo, ale i obowiązek dostrzec zarówno zalety, jak i wady pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego, niedostrzeżone przez organ I instancji, zatem zarzuty dotyczące przekroczenia kompetencji przez Komisję II stopnia, nie znajdują uzasadnienia.

W konsekwencji uznać należy, iż – wbrew zarzutom skarżącej – Komisja odwoławcza wszechstronnie rozpoznała sprawę w odniesieniu do pracy z zakresu prawa cywilnego. Zdaniem Sądu, Komisja Odwoławcza wykazała, że zaproponowane przez skarżącą sposoby rozwiązania spornej części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ,ustalenia wyniku, egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego w zakresie formułowania oceny wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sad administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 1998 r. [I SA/Kr 1227/97], z 7 lutego 2001 r. [I SA/Gd 1507/00]), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r., [II SA/Łd 852/07]).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac osoby zdającej.

Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Powyższe pozwala przyjąć, iż zaskarżona uchwała z [...] stycznia 2012 r. odpowiada kryterium legalności.

Dlatego też mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.