Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 1012/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Kosicka-Chilczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. 1. Oddala skargę. 2. Przyznaje od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokata J.J. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Skarżąca B.B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. wydaną w postępowaniu odwoławczym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, zwany ZUS lub Zakład , utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości 20.170,10 zł.

Jak wynika z akt, stan sprawy był następujący:

We wniosku z dnia [...] maja 2010 r. skarżąca wystąpiła do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek za okres od grudnia 2002 r. do maja 2004 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powoływała się na trudną sytuację finansową spowodowaną niskimi dochodami w rodzinie oraz koniecznością spłaty zadłużeń wobec innych wierzycieli.

W toku prowadzonego postępowania pierwszej instancji, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego zostało ustalone, że skarżąca w okresie od [...] stycznia 1998 r. do [...] maja 2004 r. była wpisana do ewidencji działalności gospodarczej pod nr [...], jako prowadząca działalność w zakresie handlu artykułami spożywczo-przemysłowymi. W momencie składania wniosku o umorzenie należności źródłem dochodu skarżącej było wynagrodzenie za pracę z tytułu zatrudnienia na czas nieokreślony w Szpitalu. Według zaświadczenia pracodawcy miesięczne wynagrodzenie skarżącej wynosiło brutto 2.079,66 zł i nie było obciążone tytułami wykonawczymi innych wierzycieli. Mąż skarżącej miał status osoby bezrobotnej, z prawem do zasiłku przyznanym na okres od maja 2010r. do lutego 2011r. Podejmował też dodatkowe zatrudnienie, w ramach którego w okresie od [...] lutego do [...] kwietnia 2010 r. uzyskał wynagrodzenie w łącznej wysokości 4.153,16 zł brutto. Na utrzymaniu rodziców pozostawał 22 letni syn, zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, będący słuchaczem Liceum Ogólnokształcącego. Ubiegając się o umorzenie należności z tytułu składek B.B. przedstawiła koszty utrzymania gospodarstwa domowego, na podstawie których określono strukturę średnich miesięcznych wydatków wynoszących łącznie 327,14 zł. Ze złożonych oświadczeń wynikało, że wnioskodawczyni aktualnie nie jest właścicielką ani współwłaścicielką nieruchomości ani też majątku ruchomego. W 2007 r. Komornik Sądowy przeprowadził licytację należącej do skarżącej i jej męża nieruchomości położonej w [...].W ramach wyżej wymienionej egzekucji Zakład nie otrzymał żadnej kwoty na poczet swoich należności.

Jak podał Zakład, w toku rozpatrywania wniosku skarżącej zwrócono się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jednak odpowiedzi z placówki pomocy społecznej nie uzyskano.

Co do przebiegu prowadzonego przez Zakład wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego wyjaśniono, że do Naczelnika Urzędu Skarbowego zostały skierowane tytuły wykonawcze, niemniej postępowanie nie przyniosło żadnego efektu. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. organ egzekucyjny umorzył je w związku z bezskutecznością. Następnie w dniu [...] marca 2010 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę. Wniosek skarżącej o zawieszenie tego postępowania egzekucyjnego został załatwiony odmownie (postanowienie z dnia [...] czerwca 2010 r.). Do dnia wydania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracodawca skarżącej nie przekazał żadnych wpłat z tytułu dokonanego zajęcia wynagrodzenia.

Skarżąca podała, że zobowiązania wobec innych wierzycieli, które uniemożliwiają jej spłatę należności na rzecz Zakładu, to zaległości z tytułu podatku od nieruchomości wpłacane do Urzędu Gminy (100 zł miesięcznie), spłaty na rzecz Gminnej Spółdzielni (200 zł miesięcznie), wpłaty dokonywane Komornikowi Sądowemu (100 zł miesięcznie) oraz spłata kredytu w Banku (180 zł miesięcznie).

Powyższe ustalenia znalazły odzwierciedlenie w wydanej w dniu [...] czerwca 2010 r. decyzji nr [...], w której odmówiono B.B. umorzenia należności wobec Zakładu z tytułu składek na ubezpieczenie.

Organ uwzględnił informacje związane ze stanem majątkowym oraz rodzinnym skarżącej, przebiegiem postępowania egzekucyjnego, przy czym wskazał, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa głównie na wnioskodawcy, co wynika z przepisów odnoszących się do instytucji umorzenia, mającej charakter uznania administracyjnego.

Poczynione ustalenia na tle przepisów, na podstawie których są podejmowane decyzje w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w ocenie Zakładu nie dawał podstawy do uwzględnienie wniosku skarżącej o umorzenie. Organ wskazał, że decyzja o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter indywidualny, ściśle związany z osobą wnioskodawcy oraz jego sytuacją życiową. Przedmiotem decyzji jest stwierdzenie czy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności, określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zaznaczył też, że Zakład jako jednostka zobowiązana do pobierania należnych składek ma obowiązek wykorzystać wszelkie możliwości ich wyegzekwowania w drodze egzekucyjnej lub układowej. Umorzenie zaległości z tytułu składek powinno być traktowane jako wyjątkowe, bowiem zasadą jest opłacanie składek. Powinno być zatem stosowane sporadycznie. Zakład może umorzyć należności dopiero wówczas, gdy zostaną wyczerpane inne sposoby odzyskania należności.

Uzasadniając odmowę umorzenia podał ponadto, że w trakcie podstępowania ustalono również, iż przyczyną powstania zaległości nie były żadne klęski żywiołowe, ekologiczne, ani również trudności finansowe niezawinione przez skarżącą. Należność powstała w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą, z której skarżąca czerpała korzyści finansowe. Zwrócono uwagę, że ostatnia wpłata, jaką strona dobrowolnie uiściła na poczet składek nastąpiła w grudniu 2002 r.

Organ dodał jeszcze, że ewentualne zawarcie umowy ratalnej spowodowałoby zawieszenie działań egzekucyjnych oraz wstrzymanie dalszego narastania dodatkowych kosztów oraz odsetek za zwłokę.

Reasumując Zakład stwierdził, że w stosunku do B.B. nie zachodzi całkowita nieściągalność, jak również brak jest okoliczności, o których mowa w powołanym rozporządzeniu.

B.B. niezadowolona z odmownej decyzji, zgodnie z zawartym w niej pouczeniem, zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. W motywach podała, że "nie dotarły" dokumenty z MOPS, które jej zdaniem mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wywiadzie środowiskowym zostały bowiem zebrane dokumentu dotyczące przebiegu jej choroby. Skarżąca poinformowała, że od maja 2010 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. W wyniku badań lekarskich została stwierdzona dyskopatia kręgosłupa. Skarżąca korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych, bierze silne leki przeciwbólowe i psychotropowe, które nie są refundowane. Otrzymała też skierowanie do szpitala (Oddział Neurochirurgii), czeka na termin operacji. Nie ma pewności, czy po zabiegu będzie mogła pracować, jak długo będzie przebiegać rehabilitacja, jak również czy pracodawca będzie chciał ją dalej zatrudniać.

Skarżąca wskazała ponadto, że w niekorzystnej dla niej decyzji została ujęta kwestia utrzymania syna R.. W odniesieniu do tego wyjaśniła, że syn ukończył aktualnie szkołę średnią ogólnokształcącą, nie ma więc wyuczonego zawodu, nie będzie zatem mógł łatwo znaleźć pracy, konieczna jest dalsza edukacja, więc nadal będzie musiał być na utrzymaniu skarżącej.

W odwołaniu skarżąca odniosła się także do ustalenia średnich miesięcznych wydatków w kwocie 327,14 zł. Podkreśliła, że są to tylko opłaty za czynsz, gaz i energię, natomiast nie ujęto należności płaconych wierzycielom, jak też z tytułu układów ratalnych czy faktur za leki, co oznacza wydatki znacznie przewyższające kwotę wskazaną w decyzji.

W związku ze złożoną w odwołaniu deklaracją udzielenia wyjaśnień organ odwoławczy wystąpił do strony o uzupełnienie złożonego wniosku o aktualne dowody wpłat oraz inne dokumenty, m.in. faktury dotyczące zakupu leków, które jej zdaniem mogłyby mieć wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia, a które nie zostały uwzględnione przez organ pierwszej instancji.

W związku z powyższym wystąpieniem skarżąca przedłożyła do ZUS faktury dotyczące zakupu leków w okresie czerwiec-lipiec 2010 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - kpa, w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że ocenił postępowanie organu pierwszej instancji jako prawidłowe.

Analizując sytuację majątkową skarżącej Zakład wziął pod uwagę z jednej strony dochody skarżącej z tytułu wynagrodzenia oraz zasiłek dla bezrobotnych otrzymywany przez męża (odpowiednio 2.079,66 zł oraz 699,30 zł brutto), jak też dodatkowe dochody męża z pracy dorywczej; z drugiej zaś strony wydatki związane z opłatami za mieszkanie oraz media, kosztami leczenia, jak też spłatą zobowiązań wobec innych wierzycieli, których łączna kwota wynosi 1.088,73 zł netto.

Zakład podniósł przy tym, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła organowi pierwszej instancji, że nie zostały wzięte pod uwagę inne wydatki, jednak mimo wezwania, na etapie odwoławczym, do ich udokumentowania, nie przedstawiła nowych dowodów.

W odniesieniu do przytoczonych w odwołaniu obaw skarżącej o "kontynuację umowy o pracę", ze względu na jej stan zdrowia i zmianę pracodawcy (przejęcie Szpitala przez Spółkę), Zakład stwierdził, że jest to założenie oparte tylko na przypuszczeniach podkreślając, że skarżąca jest zatrudniona na czas nieokreślony, co może stanowić gwarancję spłaty zadłużenia wobec ZUS. Podobną ocenę przyjął w związku z oświadczeniem o przebywaniu od maja 2010 r. na zwolnieniu lekarskim. Zasadność korzystania z tego zwolnienia oraz celowość przeprowadzenia rehabilitacji leczniczej, potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2010 r., nie uprawniają bowiem skarżącą do twierdzenia, że jest to sytuacja, która może doprowadzić do rozwiązania z nią stosunku pracy. Na podstawie takiego przypuszczenia Zakład nie może podejmować decyzji.

Podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, w decyzji odwoławczej wskazano ponownie, że spłacanie przez skarżącą kredytów oraz zaległości wobec innych wierzycieli nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie. Umorzenie należności składkowych przy zadłużeniu wobec innych instytucji prywatnych byłoby niczym nieuzasadnioną "darowizną" na rzecz skarżącej, a więc ewidentnym działaniem Zakładu na niekorzyść Skarbu Państwa. Powyższe wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku o umorzenie ze względu na ważny interes publiczny. Zakład wskazał też, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, jako organ odpowiedzialny za ich pobór, jest zobligowany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Organ odwoławczy podał też, że przy podejmowaniu decyzji ponownie uwzględnił wskazane powyżej informacje związane ze stanem majątkowym oraz rodzinnym skarżącej, z przebiegiem postępowania egzekucyjnego, jak również fakt, że ciężar udowodnienia w tym przypadku spoczywa głównie na wnioskodawcy. Również w pozostałym zakresie w pełni zostało podzielone stanowisko zaprezentowane w decyzji pierwszoinstancyjnej, w konkluzji sprowadzające się do stwierdzenia, że w przypadku B.B. nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Wnosząc skargę na powyższą decyzję nr [...] B.B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim o ponowne rozpatrzenie jej wniosku z dnia [...] maja 2010 r. Wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją oraz podała, że poprzedzającą ją decyzję nr [...] wydano przed dostarczeniem dokumentów z MOPS, które "miały ważny aspekt w sprawie". Skarżąca powołała się znowu na wywiad środowiskowy placówki pomocy społecznej i w zakresie okoliczności związanych z jej chorobą (dyskopatia kręgosłupa) treść skargi jest identyczna z odwołaniem od decyzji nr [...]. Nadmieniła dodatkowo, że po długotrwałym okresie bezrobocia udało jej się "zdobyć" pracę w Szpitalu, ale zaraz komornik zajął jej wynagrodzenie. Podała też, że osiągnęła porozumienie z wierzycielami, udało się jej odblokować zajęte wynagrodzenie i spłaca w formie ratalnej zaległości wobec Urzędu Miasta, Piekarni, Mleczarni, Komornika i Banku (łącznie 470 zł). Spłaty te oraz opłaty bytowe (te ostatnie w kwocie 327,14 zł) dokonywane są z zasiłku chorobowego skarżącej, stanowiącego obecnie jej główne źródło utrzymania. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść już żadnych innych obciążeń. Dodała przy tym, że wyliczona w zaskarżonej decyzji kwota wydatków na leki - 181,59 zł miesięcznie w jej ocenie też nie jest małym obciążeniem. Potwierdziła również, że mąż pobiera do lutego 2011 r. zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 600 zł miesięcznie dodając, że z uwagi na wiek oraz wysokie bezrobocie w Powiecie ma on trudności w podjęciu pracy zarobkowej. Najbardziej podkreślała fakt złego stanu zdrowia, który jej zdaniem jest zaprzeczeniem dla uzasadnienia decyzji o odmowie umorzenia.

Według skarżącej nie jest jej winą, że ZUS nie otrzymał żadnych spłat w ramach licytacji mieszkania. To działania Komornika doprowadziły bowiem do sprzedaży nieruchomości poniżej jej bieżącej wartości. Powtórzyła także swoje wcześniejsze wyjaśnienia dotyczące sytuacji dorosłego syna R., pozostającego nadal na utrzymaniu rodziców.

Podsumowując wywody skargi B.B. stwierdziła, że jest osobą, która straciła wszystko , co miała , została w niewyremontowanym komunalnym mieszkaniu, ubiera się w rzeczy "z trzeciej ręki" , choruje oraz jest w stanie depresji z powodu braku pomocy oraz wyrozumiałości ze strony ZUS.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi , podtrzymując swoją dotychczasową argumentację, ponieważ w ocenie organu skarga nie wnosi jakichkolwiek nowych elementów istotnych dla sprawy.

Na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze a celem uzupełnienia skargi przedłożył do wglądu zaświadczenie o stanie zdrowia skarżącej z dnia [...] stycznia 2011 r. , zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z tej samej daty oraz zaświadczenie o dochodach z dnia [...] stycznia 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia , że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. została wydana z naruszeniem prawa, które w świetle art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uzasadniałoby jej uchylenie. Zgodnie z wyżej powołanym przepisem, sąd administracyjny uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit.a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit.b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit.c). Gdy badanie legalności zaskarżonego aktu nie doprowadzi do stwierdzenia naruszenia prawa, sąd orzeka o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 cyt. ustawy. Wyjaśnienie ustawowego zakresu kontroli sądowoadministracyjnej ma o tyle znaczenie w niniejszej sprawie, że skarżąca w swojej skardze zwróciła się do Sądu "o ponowne rozpatrzenie" jej wniosku z dnia [...] maja 2010 r. Nie stanowiło to jednakże przeszkody formalnej w rozpoznaniu skargi, bowiem w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wyposażenie sądów administracyjnych w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej oznacza więc, że w przypadku zaskarżenia, m.in. decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa a podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest eliminowanie z obrotu prawnego aktów i czynności organów administracji publicznych takiej zgodności z prawem nie wykazujących. Dokonując kontroli legalności sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeżeli nawet do takich uchybień proceduralnych doszło, to czy mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie dla zakresu kontroli sądowoadministracyjnej nie bez znaczenia jest także, że decyzje ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznania administracyjnego. Przepisy stanowiące materialnoprawną podstawę orzekania w tych sprawach, a mianowicie art. 28 ust. 1, 3 oraz 3a u.s.u.s, jak też § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w przypadku wystąpienia określonych tymi przepisami przesłanek, nie nakładają na organ automatycznego obowiązku orzeczenia o umorzeniu przedmiotowych należności, na co bez wątpienia wskazuje zwrot "może", zastosowany przez prawodawcę w wyżej wymienionej regulacji. To zaś oznacza, że normodawca pozostawił możliwość wyboru konsekwencji prawnej wyłącznie organowi administracji publicznej. Uznanie administracyjne nie oznacza przy tym zupełnej dowolności sposobu rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie, jednak kontrola legalności tego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny w takim przypadku sprowadza się w istocie do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego oraz poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy.

Jeżeli więc organ, dokonując koniecznych ustaleń w sprawie, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie oraz jeżeli dokonanej ocenie tego stanu faktycznego nie można zarzucić dowolności, to samo wyprowadzenie z takiej oceny konkluzji, co do zasadności wniosku, wobec braku dających się zobiektywizować kryteriów normatywnych, jest natury słusznościowej, która uchyla się spod kontroli sądu administracyjnego sprawującego tylko kontrolę legalności, czyli zgodności decyzji organów administracyjnych z prawem. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale w żadnym razie nie rozstrzygnięcie, które jest wynikiem dokonania przewidzianego prawem wyboru będącego "uznaniem administracyjnym", czyli specyficzną konstrukcją prawną pozwalającą organowi na wybór konsekwencji prawnych powstania sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej.

Zatem sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania, czy organ ma zaniechać dochodzenia należności wskutek ich umorzenia lecz do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych, w tym zbadania wszystkich okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i ich oceny w świetle ustawowych przesłanek umorzenia oraz powinności ujęcia tej oceny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. została przewidziana możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach, odnoszących się wyłącznie do ubezpieczonych będących płatnikami, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Takie uzasadnione przypadki umorzenia tego rodzaju należności konkretyzuje § 3 wyżej wymienionego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ZUS rozpatrując wniosek skarżącej przeprowadził postępowanie w sposób należyty, dokonał też wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Podstawą wydania orzeczenia była wnikliwa i rzetelna analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Zostały zachowane wymogi wynikające w tej mierze z art. 7 kpa, który nakłada na prowadzącego postępowanie obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Postępowanie Zakładu było też zgodne z art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ ma zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Godzi się jednak w tym miejscu przypomnieć, na co zwrócono uwagę w decyzjach obu instancji, że to do składającego wniosek o umorzenie należy wykazanie, że zasługuje na przyznanie mu ulgi w postaci umorzenia. Ubiegający się o umorzenie należności powinien przekonać organ, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W prowadzonym postępowaniu poczynione zostały ustalenia (m.in. na podstawie informacji z ewidencji działalności gospodarczej, elektronicznego rejestru Ksiąg Wieczystych oraz z Centralnej Ewidencji Pojazdów) co do stanu majątkowego skarżącej, z których wynika niespornie, że nie jest ona aktualnie ani właścicielką , ani też współwłaścicielką nieruchomości czy mienia ruchomego, nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej. Przeanalizowano dochody rodziny skarżącej, których źródłem jest zatrudnienie jej w Szpitalu na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony oraz zasiłek dla bezrobotnych męża. Zasadne przy tym było wskazanie, osiągniętego bezpośrednio przed złożeniem wniosku o umorzenie należności składkowych, dodatkowego dochodu męża skarżącej - wynagrodzenia z pracy okresowej (dorywczej). Świadczyło to bowiem o możliwości, chociażby okresowego, zwiększenia zasobów finansowych rodziny, służących zaspokajaniu jej potrzeb, przede wszystkim bytowych, ale również mogących zwiększyć szansę spłaty należności wobec ZUS. W tym też kontekście należy postrzegać wskazanie organu, że w rodzinie skarżącej dorosły syn pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców. Wyjaśnienia skarżącej dotyczące ukończenia przez syna szkoły ogólnokształcącej, a przez to brak zawodu, nie w pełni tłumaczą, dlaczego syn nie wykonuje jakiejkolwiek pracy, która wpłynęłaby na poprawę sytuacji rodziny.

W dalszych ustaleniach Zakład wziął pod uwagę stałe wydatki związane z utrzymaniem, w tym opłaty za mieszkanie i media. W powyższym zakresie zdaniem Sądu prawidłowe też było odniesienie się przez organ do kwestii spłat dokonywanych na rzecz innych wierzycieli. Należy przyznać rację Zakładowi, który wskazał, że umorzenie w tej sytuacji należności składkowych mających charakter publicznoprawny byłoby nieuzasadnione z punktu widzenia ważnego interesu publicznego i w istocie zaspokojenie innych wierzycieli odbywałoby się kosztem Skarbu Państwa. Skarżąca podkreślała zresztą od początku, że zależy jej przede wszystkim na spłatach wobec tych innych podmiotów, poczytywała to sobie za sukces w wychodzeniu z kłopotów finansowych. Nie spłacając jedynie należności wobec ZUS bezpodstawnie, zdaniem Sądu, odmowną decyzję w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie postrzegała wyłącznie jako krzywdzącą. Dodać trzeba, że organ w rozstrzygnięciach obu instancji wskazał wyraźnie, że oprócz umorzenia należności możliwe jest zastosowanie innych form ulg (układ ratalny), umożliwiające przede wszystkim niepogłębianie zadłużenia, a w konsekwencji również wyjście z niego.

Z treści skargi, jak i wcześniejszego odwołania zdaje się wynikać, że kwestią sporną i najistotniejszym zarzutem skarżącej jest nieuwzględnienie jej stanu zdrowia przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. W tej kwestii Sąd uznaje, że stanowisko organu było słuszne, nie ulega bowiem wątpliwości, że uwzględnił tę okoliczność, oceniając aktualną sytuację skarżącą, tak od strony dochodowej, jak też biorąc pod uwagę wydatki z tego tytułu, tzn. na zakup leków (na podstawie przedstawionych przez skarżącą faktur z apteki). Z dokonaną oceną należy się zgodzić, zważywszy na treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl tego przepisu choroba może stanowić przesłankę do pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności, ale gdy spełnione będą określone warunki z tym związane. Chodzi o sytuację, gdy po pierwsze będzie to choroba przewlekła, a po drugie równocześnie pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku skarżącej spełniony jest tylko pierwszy z wymienionych warunków, ponieważ mimo choroby skarżąca nadal ma źródło dochodu z tytułu zatrudnienia w Szpitalu. Słusznie przy tym w zaskarżonej decyzji przyjęto, że przypuszczenie strony, iż z powodu choroby może dojść do rozwiązania z nią stosunku pracy stanowi tylko hipotetyczne założenie, nieodnoszące się do istniejącego stanu faktycznego i jako takie nie mogące stanowić podstawy do podjęcia pozytywnej dla skarżącej decyzji.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznaje, że uprawnione było stwierdzenie przez ZUS, że skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej można zastosować instytucję umorzenia składek, zgodnie z przepisami § 3 cyt. rozporządzenia. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ doszedł do takiej konstatacji biorąc pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wszystkie dokumenty przedłożone przez stronę oraz wszelkie okoliczności podniesione przez nią przede wszystkim we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się do powyższego w zaskarżonej decyzji, wskazał wyraźnie, które dowody brał pod uwagę, uzasadniając swoje stanowisko w poszczególnych kwestiach. W związku z tym uprawniony i niemający cechy dowolności był także wypływający z dokonanej oceny wniosek, że w przypadku skarżącej nie można mówić, że zachodzą szczególne okoliczności związane ze stanem majątkowym, jej sytuacją osobistą i rodzinną, uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. a postępowanie w obu instancjach przeprowadzono z zachowaniem zasad wynikających z kpa. Dokonując ustaleń stanu faktycznego organ zebrał należycie materiał dowodowy, uzupełniając go na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy o dokumenty dostarczone przez stronę. Przeprowadził analizę zebranych dowodów, rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Argumentacja zaprezentowana w zaskarżonej decyzji jest przekonująca i logiczna, a ponadto zgodna z przyjętą w orzecznictwie wykładnią przepisów dotyczących przyznawania ulgi w postaci umorzenia należności publicznoprawnych. Wybór rozstrzygnięcia nie został dokonany dowolnie, lecz zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Wynik powyższej oceny, mimo iż niezgodny z oczekiwaniami strony, a nawet odbierany przez nią jako krzywdzący, nie może w żadnym razie oznaczać, że przeprowadzone postępowanie oraz wydana w jego wyniku decyzja są niezgodne z prawem.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 P.ps.a. Sąd skargę oddalił. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy Sąd przyznał wynagrodzenie zgodnie z art. 250 cyt. ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).

( - ) Dariusz Skupień ( - ) Alina Rzepecka ( - ) Krystyna Skowrońska-Pastuszko