Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 577/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 75, art. 84 §1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr. sąd. Agata Tyll - Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 06 maja 2009 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O.W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] (znak: [...]). /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ E. Makosz-Frymus


UZASADNIENIE

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu – Oddział w Kaliszu po rozpoznania odwołania A.W. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O.W. z dnia [...] października 1999r. nr [...] o nie uznaniu u A.W. obustronnego odbiorczego ubytku słuchu jako choroby zawodowej, decyzją z dnia [...] grudnia 1999r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na skutek skargi A.W. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 marca 2001r. – sygn akt II SA/Po 26/00 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O.W.

Sąd wskazał, że konstrukcja przepisu §1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm. – dalej rozporządzenie) przemawia za tym, że w razie pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w załączniku – Wykazie Chorób Zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Sąd wyjaśnił również, że okoliczność, iż ubytek słuchu powinien wynosić co najmniej 30dB w uchu lepiej słyszącym nie ma znaczenia prawnego. Błędnie bowiem organy administracji powołały się na "wytyczne metodologiczne" opublikowane przez Departament Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej, które nie mieszczą się w Konstytucyjnym katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że żaden przepis Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych nie wymaga wykazania co najmniej 10 – letniego narażenia na hałas jako miernik rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu.

Rozpoznając ponownie sprawę Powiatowy Inspektor Sanitarny w O.W. decyzją z dnia [...] lipca 2001r. nr [...] nie uznał u A.W. obustronnego odbiorczego ubytku słuchu jako choroby zawodowej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że A.W. pracując w Browarze był narażony na ponadnormatywny hałas tylko przez 5 lat i 4 miesiące oraz powołał się na orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] lipca 1998r. uzupełnione pismem z dnia [...] maja 2001r. i orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] sierpnia 1999r. uzupełnione pismem z dnia [...] marca 2000r, w których stwierdzono brak podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem i nie spełnienie wymaganych kryteriów do rozpoznania u A.W. choroby zawodowej.

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu Oddział Zamiejscowy w Kaliszu decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r – [...] po rozpatrzeniu odwołania A.W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego nie było możliwe stwierdzenie rzeczywistej przyczyny sformułowania przez lekarza zakładowego w dniu [...] listopada 1993r. zaleceń o przeciwwskazaniu do pracy w hałasie, ponieważ brak wyników lekarskich na poparcie tego zalecenia. Organ II instancji wskazał na to, iż późniejsze badania okresowe w zakładzie pracy wykazywały pełną sprawność narządu słuchu, co sugeruje że wcześniejszy zapis mógł być podyktowany przejściowym stanem chorobowym. Za datę stwierdzenia ubytku słuchu przyjęto więc rok 1998 – pierwsze badania w Wielkopolskim Centrum Medycyny Pracy Oddział w Kaliszu.

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Sanitarny powołał się też na to, że w uzupełniającym postępowaniu dowodowym Instytut Medycyny Pracy w Ł.i stwierdził, że rozpoznany u A.W. ubytek słuchu nie może być traktowany jako przewlekły uraz akustyczny wywołany hałasem, czemu przeczą zapisy lekarskich badań okresowych w latach 1989 – 1996. Organ II instancji wyjaśnił również, dlaczego nie uznał zaświadczenia lek med. P.G. i postawionego przez wyżej wymienionego laryngologa rozpoznania – obustronnego zawodowego uszkodzenia nerwów słuchowych typu odbiorczego za dowód w postępowaniu administracyjnym wskazując, że powyższe rozpoznanie nie spełni warunków zwykłej opinii lekarskiej zarówno co do treści jak i formy oraz pochodzi od osoby nieuprawnionej do orzekania w sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej a nadto wyniki badań i metody badawcze P.G. zostały wyraźnie zakwestionowane w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] stycznia 2000r.

W wyniku wniesienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 24 września 2004r. sygn. akt 3/II SA/Po 1174/02 stwierdził, że organy prowadzące postępowanie nie zastosowały się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2000r. oraz nie zgromadziły żadnych dowodów wykluczających związek przyczynowy między występującym w środowisku pracy skarżącego czynnikiem szkodliwym w postaci hałasu a uszkodzeniem jego słuchu. Sąd orzekający w sprawie powołując się orzecznictwo stwierdził, że uszkodzenie narządu słuchu może nastąpić również w razie nieprzekroczenia dopuszczalnych norm natężenia hałasu. W uzasadnieniu podkreślono także, że jeżeli pojawią się wątpliwości, czy w konkretnym przypadku choroba mogła powstać z innych przyczyn niż zatrudnienie, to takie wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę. Tym samym obowiązkiem organów prowadzących postępowanie winno być wykazanie w kategoryczny i nie budzący wątpliwości sposób, że do uszkodzenia słuchu doszło z innych przyczyn niż zawodowe. Sąd zwrócił również uwagę na to, iż w piśmie Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w Ł. z dnia [...] sierpnia 2001r. stanowiącym uzupełnienie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1999r. nr [...] podano, iż określenie przyczyn występującego u A.W. ubytku słuchu nie jest możliwe. W następujących zaś pismach - uzupełnieniach z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2002r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko z jednej strony kwestionuje zaświadczenie lekarskie dr P.G. z rozpoznaniem u skarżącego obustronnego zawodowego uszkodzenia nerwów słuchowych typu odbiorczego powołując się między innymi na to, że audiogram był wykonany przy użyciu słabej jakości sprzętu, a z drugiej strony wskazując na ten audiogram stwierdza, że przemawia on przeciwko zawodowej etiologii schorzenia, ponieważ uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem nie ulega progresji po ustaniu narażenia. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ I instancji rozpoznając ponownie sprawę rozważyć powinien czy nie zachodzi konieczność zwrócenia się do innej uprawnionej jednostki organizacyjnej np. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w celu wydania wyczerpującego i jednoznacznego orzeczenia.

Rozpoznając ponownie sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O.W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2005r. nr [...] po raz kolejny nie uznał u A.W. obustronnego odbiorczego ubytku słuchu jako choroby zawodowej. Organ orzekający w sprawie oparł się w dużej części na materiale dowodowym zebranym w trakcie prowadzonego już wcześniej postępowania. Odnosząc się do wytycznych zawartych w wyrokach z dnia 27 marca 2001r. sygn. akt II SA/Po 26/00 i z dnia 29 września 2004r. sygn. akt 3/II SA/Po 1174/02 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O.W. stwierdził, że zebrał opinie uzupełniające do wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, z których wynika, że rozpoznany u A.W. obustronny odbiorczy ubytek słuchu małego stopnia, nie może być traktowany jako przewlekły uraz akustyczny wywołany hałasem, gdyż wykonywane w trakcie zatrudnienia w Browarze badania okresowe nie stwierdziły żadnych zmian w narządzie słuchu. Ponadto w orzeczeniach wydanych przez jednostki Medycyny Pracy I i II instancji w sposób jednolity podkreślono, że ubytek słuchu u skarżącego nie wykazuje cech klinicznych przewlekłego urazu akustycznego, w związku z czym nie może być uznany za chorobę zawodową. Organ wskazał również na okoliczność, że zgodnie z sugestią zawartą w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 września 2004r. w piśmie z dnia 7 stycznia 2005r. kierowanym do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu, zaproponował zbadanie A.W. w innej jednostce orzeczniczej wskazując przy tym przykładowo na Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu w piśmie z dnia [...] stycznia 2005r. odpowiedziało, iż nie ma możliwości ponownego kierowania i pokrycia kosztów badań dotyczących rozpoznania lub braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u A.W., ponieważ orzeczenia [...] wydane przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. jest ostateczne. W związku z powyższym organ orzekający w sprawie powołując się na fakt, że żadna z zebranych w przedmiotowym dochodzeniu opinii uzupełniających wydanych przez placówki orzecznicze nie zweryfikowała poprzednich rozpoznań klinicznych, stwierdził że nie jest w stanie dokonać dodatkowych czynności, które mogłyby być podstawą do wydania odmiennej decyzji. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O.W. wskazał również na pismo prof. dr hab. med. W.J. S. (specjalisty otolaryngologa i audiologa z Instytutu Medycyny Pracy w Ł.), w którym stwierdził on, że rozpoznany u A.W. ubytek słuchu "nie wykazuje klinicznych cech przewlekłego urazu akustycznego i nie może być uznany za chorobę zawodową".

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu po rozpatrzeniu odwołania w dniu [...] lipca 2005r. wydał decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O.W. wykonał zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Organ II instancji wskazał przy tym na fakt, iż organ I instancji zwrócił się do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu z prośbą o zajęcie stanowiska i zbadanie A.W. w innej jednostce orzeczniczej wskazując przy tym przykładowo na Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. a po uzyskaniu odmownej odpowiedzi organ pierwszej zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o uzupełnienie orzeczeń wydanych przez tą placówkę. W odpowiedzi prof. dr hab. med. W.J. S. (specjalista otolaryngolog i audiolog) stwierdził, że rozpoznany u A.W. ubytek słuchu "nie wykazuje klinicznych cech przewlekłego urazu akustycznego i nie może być uznany za chorobę zawodową". Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu końcowo powołał się na to, iż organ inspekcji sanitarnej jest związany rozpoznaniem chorobowym umieszczonym w orzeczeniu jednostki upoważnionej i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji prowadzącej do odmiennego rozpatrzenia schorzenia (por. wyrok NSA II SA/Po 634/98, Prawo pracy 1998/12/98).

W wyniku wniesienia przez A.W. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt IV SA/Po 323/06 stwierdził, że organy prowadzące postępowanie nie zastosowały się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 września 2004r. sygn. akt 3/II SA/Po 1174/02. Sąd orzekający w sprawie powołując się na orzecznictwo stwierdził, że uszkodzenie narządu słuchu może nastąpić również w razie nieprzekroczenia dopuszczalnych norm natężenia hałasu. W uzasadnieniu podkreślono także, że jeżeli pojawią się wątpliwości, czy w konkretnym przypadku choroba mogła powstać z innych przyczyn niż zatrudnienie, to takie wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę. Tym samym obowiązkiem organów prowadzących postępowanie winno być wykazanie w kategoryczny i nie budzący wątpliwości sposób, że do uszkodzenia słuchu doszło z innych przyczyn niż zawodowe. Powyższego organy administracyjne powinny dokonać poprzez przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego polegającemu np. na zwróceniu się do uprawnionej jednostki organizacyjnej np. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w celu wydania wyczerpującego i jednoznacznego orzeczenia.

Sąd zwrócił bowiem uwagę na to, iż w piśmie Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w Ł. z dnia [...] sierpnia 2001r. stanowiącym uzupełnienie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1999r. nr [...] podano, iż określenie przyczyn występującego u A.W. ubytku słuchu nie jest możliwe. W następujących zaś pismach - uzupełnieniach z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2002r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko z jednej strony kwestionuje zaświadczenie lekarskie dr P.G. z rozpoznaniem u skarżącego obustronnego zawodowego uszkodzenia nerwów słuchowych typu odbiorczego powołując się między innymi na to, że audiogram był wykonany przy użyciu słabej jakości sprzętu, a z drugiej strony wskazując na ten audiogram stwierdza, że przemawia on przeciwko zawodowej etiologii schorzenia, ponieważ uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem nie ulega progresji po ustaniu narażenia. Sąd podważył tym samym wiarygodność dowodów stanowiących podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Oparcie się na zebranych wcześniej orzeczeniach, które zakwestionowane zostały przez Sąd i ograniczenie postępowania dowodowego na uzupełnieniu tych orzeczeń przez jednostkę, która wydała podważone orzeczenia, uniemożliwia weryfikację wcześniej wydanych orzeczeń.

Rozpoznając ponownie sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O.W. decyzją z dnia [...] marca 2008r. nr [...] nie stwierdził u A.W. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Wydając powyższe rozstrzygnięcie organ orzekający w sprawie oparł się na opiniach lekarskich wydanych w ramach wcześniej prowadzonych postępowań oraz opinii nr [...] z dnia [...].02.2008r. o braku podstaw do rozpoznania u A.W. choroby zawodowej, wystawionej przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., uzupełnionej pismem z dnia [...].03.2008r. nr [...]. Lekarze specjaliści z IMPiZŚ w S. w dniu [...].02.2008r. na podstawie obserwacji klinicznej wykonanych badań oraz analizy materiału dowodowego orzekli o braku podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu u A.W. U badanego nie stwierdzono skutków zdrowotnych szkodliwego działania hałasu w postaci choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych z dnia 18.11.1983r., tj. uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Wskazano, że szereg innych pozazawodowych czynników ototoksycznych (tj. uszkadzających słuch) mogło mieć wpływ na powstanie niedosłuchu u pacjenta, wahania ciśnienia tętniczego, zaburzenia gospodarki lipidowej ustroju, zmiany zwyrodnieniowe w odcinku szyjnym (potwierdzone badaniem RTG), sprzyjające zaburzeniom krążenia krwi w naczyniach zaopatrujących ośrodkowy układ nerwowy m.in. narząd słuchu. Podtrzymano tym samym stanowisko wyrażone w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. i Instytutu Medycyny Pracy w Ł., że w omawianym przypadku nie można wydać orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej.

A.W. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniósł odwołanie, w którym zakwestionował wykorzystanie orzeczeń OMP w K. i IMP w Ł. Zdaniem wnoszącego odwołanie w orzeczeniach wykorzystano wytyczne, które zgodnie z wyrokami NSA i WSA nie mogą być podstawą wydania decyzji. A.W. stwierdził także, że orzeczenie lekarskie IMPiZŚ w S. zawiera ten sam błąd co wcześniejsze orzeczenia jak i zawarto w nim wiele innych stwierdzeń (a właściwie przypuszczeń), przez co orzeczenie w ocenie wnoszącego odwołanie nie jest wiarygodne.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu po rozpatrzeniu odwołania w dniu [...] października 2008r. wydał decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż na podstawie obserwacji klinicznej A.W. wydano orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...].02.2008r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zawodowego uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Orzeczenie zdaniem organu odwoławczego zawiera wyczerpującą ocenę stanu narządu słuchu skarżącego potwierdzoną dodatkowo kartą wypisową z dnia 28.01.2008r. ze Szpitala IMPiZŚ w S., gdzie wykonano szereg specjalistycznych badań. Podkreślono również, iż ubytek słuchu występujący u A.W. nie wykazuje klinicznych cech przewlekłego urazu akustycznego i nie może być uznany za chorobę zawodową, gdyż stwierdzono asymetrię niedosłuchu, a wielkość ubytku ucha lepiej słyszącego nie spełnia wyznaczonego kryterium. Zdaniem IMPiZŚ w S. przyjęcie poglądu Sądu, że każdy ubytek słuchu - bez względu na wielkość - jest chorobą zawodową jest nieuzasadnione z lekarskiego punktu widzenia z uwagi na obowiązujące w audiologii zasady wynikające z patofizjologii przewlekłego urazu akustycznego. Zasady te określają granicę, powyżej której ubytek słuchu rozumiany jest jako choroba zakłócająca prawidłową czynność narządu słuchu z jej konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi. Ponadto pojęcie choroby zawodowej nie jest tylko pojęciem prawnym, lecz medyczno-prawnym i do jej stwierdzenia w każdym przypadku konieczne jest wydanie przez placówkę upoważnioną orzeczenia lekarskiego rozpoznającego chorobę zawodową. Dodatkowo wskazano na potencjalne pozazawodowe czynniki ototoksyczne (uszkadzające słuch), które mogły mieć wpływ na powstanie niedosłuchu skarżącego, tj. wahania ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia gospodarki lipidowej, a także zmiany zwyrodnieniowe w odcinku szyjnym kręgosłupa sprzyjające zaburzeniom krwi w naczyniach zaopatrujących centralny układ nerwowy, w tym narząd słuchu. Z punktu widzenia medycznego nie jest możliwe precyzyjne określenie, które z tych czynników i w jakim stopniu spowodowały głuchotę u skarżącego. Jak zauważył Oran odwoławczy powołując się na opinię prof. dr hab. med. W. J. S. specjalisty otolaryngologa i audiologa z IMP w Ł. wyrażoną w piśmie z dnia [...].03.2005r., że: "określenie przyczyn występującego u A.W. ubytku słuchu nie jest możliwe z uwagi na wielorakość uwarunkowań patofizjologicznych zarówno ogólnoustrojowych jak i układowych mających wpływ na stan słuchu." Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy." Wynika stąd zdaniem organu odwoławczego, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy sytuacji określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W poz. 15 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych znajduje się "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu " W takim określeniu zawarte zostało pewne ograniczenie chorób polegających na uszkodzeniu słuchu, ale jest ono ściśle określone związkiem z hałasem. Jak zauważył Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu w przedmiotowym postępowaniu żadne z wydanych orzeczeń lekarskich nie rozpoznało u skarżącego choroby zawodowej. Obowiązki państwowych inspektorów sanitarnych w zakresie wydawania decyzji o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej ograniczają się do badania związku przyczynowo - skutkowego. Podejmowane czynności nie mogą mieć charakteru analizy prowadzącej do rozpoznania innej choroby niż ta zdiagnozowana, zawarta w orzeczeniu lekarskim właściwej jednostki organizacyjnej zakładów społecznej służby zdrowia uprawnionej do rozpoznawania określonych chorób zawodowych. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, iż powszechnie przyjęty jest pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim. Zatem bez orzeczenia lekarskiego jednostki uprawnionej rozpoznającego chorobę zawodową (umieszczoną w wykazie chorób zawodowych) organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może wydać decyzji stwierdzającej chorobę zawodową.

A.W. nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionował wydane w sprawie opnie lekarskie. Skarżący zwrócił m.in. uwagę na to, iż zdaniem lekarzy specjalistów medycyny pracy, w ciągu ostatniego dziesięciolecia słuch mu się poprawił. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w roku 1998, po trzykrotnym badaniu uznał ubytek słuchu "około 22dB dla ucha prawego i 40dB dla ucha lewego", określając ubytek słuchu, jako średni. Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdził, że ubytek mojego słuchu jest niski i nie określił nawet w swoim orzeczeniu jego wysokości. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. również nie określił wysokości ubytku mojego słuchu, podając jedynie dane z tzw. poprawką na wiek. Do orzeczenia dołączono "Wyniki ważniejszych badań wykonanych w klinice", wśród których zawarto wyniki badań krwi i moczu, RTG kręgosłupa oraz wyniki konsultacji laryngologicznej (nie obejmującej badań słuchu). Najważniejszych w przedmiocie sprawy wyników badań słuchu nie dołączono, uniemożliwiając tym samym porównanie i ewentualną konsultację z inną jednostką medyczną. Zdaniem skarżącego wszystkie jednostki medyczne, które wydały orzeczenia w j sprawie, swoje orzeczenia wydały zgodnie z niepisaną zasadą, wg której lekarz nie powinien podważać opinii innego lekarza. A.W. organom pierwszej jak i drugiej instancji zarzucił także, że w swych decyzjach podparli się dowodami uznanymi przez Sąd, jako wadliwe. Działając opieszale, przedłużając kilkakrotnie każde prowadzone postępowanie, nie podejmując właściwie żadnych znaczących działań, powielali tylko rażące błędy i uchybienia, popełnione niejednokrotnie przez te jednostki wcześniej, w jedenastoletnim czasie trwania całej sprawy.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych rozpoznawanie chorób zawodowych leży w gestii upoważnionych do tego jednostek organizacyjnych służby zdrowia, przy czym orzeczenia te w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej. Z tych też powodów, rolą organów prowadzących postępowanie w sprawie choroby zawodowej było przeprowadzenie postępowania pod kątem ustaleń co do związku przyczynowego pomiędzy postawioną diagnozą i wskazaniem konkretnego schorzenia, a działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy i zebrania dowodów o których mowa w art. 75 kpa. Organ pierwszej instancji działając zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt IV SA/Po 323/06 przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe polegające na zwróceniu się do uprawnionej jednostki organizacyjnej - Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w celu wydania wyczerpującego i jednoznacznego orzeczenia.

Zwrócić należy jednak uwagę na fakt, iż powyższe orzeczenie w trakcie postępowania w sprawie choroby zawodowej traktować należy jak opinię biegłego będącą szczególnym środkiem dowodowym w rozumieniu art. 84 § 1 kpa (wyrok NSA z 5.11.1998 - I SA 1200/98), który podlega ocenie organu administracyjnego orzekającego w danej sprawie na zasadzie swobodnej oceny dowodów. Poprzez opinię biegły przedstawia swoje stanowisko co do udostępnionych mu dowodów, które to stanowisko formułuje dzięki posiadaniu wiadomości specjalnych oraz praktyki zawodowej. Opinia jest składową pozwalającą organowi na odniesienie się do twierdzeń stron o okolicznościach sprawy i pozwala na zgodną z zasadami postępowania oraz logiki i dialektyki ocenę faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że opinia biegłego charakteryzować się musi zarówno spójnością, jak też odpowiednią systematyką i jasnością zawartej w niej treści. Zasadniczą cechą opinii jest również jej weryfikowalność. Chodzi w szczególności o to, aby przez uzewnętrznienie mechanizmu rozumowania i technik stosowanych przez biegłego, można było skontrolować zasadność jego stanowiska. Kontrolę tę przeprowadza jednak decydent procesowy (organ I i II instancji). Odnosząc się dalej do orzeczenia lekarskiego jako opinii w rozumieniu art. 84 §1 kpa stwierdzić należy, iż pomiędzy decydentem procesowym a biegłym istnieje podział ról – biegły jest pomocnikiem decydenta procesowego w zakresie dostarczania decydentowi wiadomości specjalnych, do biegłego nie należy jednak ustalanie stanu faktycznego ani rozstrzyganie zagadnień prawnych. W szczególności utrwalonym jest pogląd, że zagadnienie związku przyczynowego bądź przyczynienia się do powstania szkody, należą do kwestii prawnych (odpowiednio - wyrok SN z: 25.4.1997 - I CKN 60/97 - OSNC 11/97/173; 6.6.1997 - II CKN 213/97 - OSNC 1/98/5), tym bardziej, iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (odpowiednio wyroki SN z: 19.7.1984 - II PRN 9/84 - OSNC 4/85/53; 4.6.1998 - III RN 36/98 - OSNAP 6/99/192; 11.3.1999 - III RN 128/98 - OSNAP 24/99/771). Za chorobę zawodową uważa się bowiem choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy - §1 ust rozporządzenia RM z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych.

Mając na uwadze wskazany wyżej podział ról pomiędzy decydentem procesowym a biegłym, organ prowadzący postępowanie, korzystając z wiadomości specjalnych pominął fakt, iż już na etapie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 27 marca 2001r. sygn akt II SA/Po 26/00 istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt IV SA/Po 323/06 podkreślono, że jeżeli pojawią się wątpliwości, czy w konkretnym przypadku choroba mogła powstać z innych przyczyn niż zatrudnienie, to takie wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę. Sąd wskazał tym samym, iż obowiązkiem organów prowadzących postępowanie winno być wykazanie w kategoryczny i nie budzący wątpliwości sposób, że do uszkodzenia słuchu doszło z innych przyczyn niż zawodowe. Zauważyć należy bowiem, powołując się przy tym na utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że istnienie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy nie zawsze może być pewne i wystarczające jest w tym względzie wykazanie wysokiego (przeważającego) prawdopodobieństwa (por. orzecz. SN III PZP 85/86 – OSNCP 1989r. nr 9, poz. 109)

Powyższego warunku w ocenie Sądu nie spełnia orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...].02.2008r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zawodowego uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu będące podstawą rozstrzygnięć organu pierwszej i drugiej instancji kontrolowanych w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Już z samej treści tego orzeczenia wynika, iż podstawą do jego wdania były świeżo rozpoznane nadciśnienie tętnicze uprzednio nie leczone, zaburzenia gospodarki lipidowej ustroju (stwierdzona hipercholesterolemia), zmiany zwyrodnieniowe w odcinku szyjnym (potwierdzone badaniom RTG), sprzyjające zaburzeniom krążenia krwi w naczyniach zaopatrujących ośrodkowy układ nerwowy m.in. narząd słuchu. Tym czasem już w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...].07.1998r. stwierdzono u skarżącego ubytek słuchu typu odbiorczego w tonach wysokich (około 22 dB na ucho prawe i 40 dB na ucho lewe). Trudno więc przyjąć aby powodem powstania ubytku słuchu występującego u skarżącego na zbliżonym poziomie już w 1998r. były świeżo rozpoznane schorzenia a nie środowisko pracy skarżącego. Ponadto wskazać należy, iż w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24.09.2004r. sygn. akt 3/Ii SA/Po 1174/02, Sąd powołując się na pismo Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w Ł. z dnia [...] sierpnia 2001r. stanowiące uzupełnienie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1999r. nr [...] zwrócił uwagę na to, iż określenie przyczyn występującego u A.W. już tamtym okresie ubytku słuchu nie jest możliwie. W związku z tym powołanie się przez organy orzekające w niniejszej sprawie na nowe, wcześniej nie zdiagnozowane schorzenia i starzenie się skarżącego nie uprawdopodabnia braku związku pomiędzy czynnikami występującymi w środowisku pracy a występującym u skarżącego ubytkiem słuchu.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z powyższego wynika, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym wydane zostało zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego objęte jest przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999r. sygn akt SA 527/97, LEX 47275). Z treści powołanego przepisu w jednoznaczny sposób wynika obowiązek organu orzekającego w sprawie podporządkowania się wyrażonej w orzeczeniu sądu ocenie prawnej jak i wytycznym sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999r. sygn. IV SA 1177/97, LEX 47301). Oceną prawną wyrażoną w wyroku związany jest też sąd, ilekroć dana sprawa będzie rozpoznawana przez sąd, jeżeli nie ulegną zmianie przepisy (wyrok SN z dnia 25 lutego 1998r., sygn. akt III RN 130/97, OSNA i US 1999, nr 1, poz. 2).

Mając więc na uwadze fakt, iż w ocenie Sądu organ pierwszej ja i drugiej instancji w kategoryczny i nie budzący wątpliwości sposób nie wykazały, że do uszkodzenia słuchu doszło z innych przyczyn niż zawodowe uwzględniając wynikające z art. 153 ppsa związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznaczające, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 września 1999r. sygn. akt IV SA/Po 527/97, LEX nr 47275), Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 litera " a" w związku z art. 153 ppsa, orzekł jak w sentencji

/-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ E. Makosz – Frymus