Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 335/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2004-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 czerwca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks celny.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (spr),, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w dniu 16 września 2004 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 2[...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], oznaczoną numerem [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa w zw. z art. 13 § 1 i § 4, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej oraz ust. 3 części "A" Postanowień wstępnych do Taryfy celnej, § 2 ust. 3, § 11 ust. 1, § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określania szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenia musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, art. 13, 16, i 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, zmienionego Porozumieniem między Rzeczpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi, podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r., Prezes Głównego Urzędu Ceł po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...].10.2001 r. nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego, Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez RP z niektórymi krajami lub grupami krajów. Stawki celne są stosowane na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi spełniają warunki do ich zastosowania. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. oraz postanowienia art. 13 i 16 Protokołu 4 Układu Europejskiego wprowadzają możliwość stosowania stawek celnych obniżonych w przypadku spełnienia określonych warunków:

- towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej, w rozumieniu postanowień Protokołu,

- pochodzenie towaru zostało udokumentowane w sposób określony w Protokole,

- został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

Niezachowanie nawet jednego z tych warunków uniemożliwia zastosowanie stawki obniżonej. W przypadku towarów pochodzących z Unii Europejskiej, których pochodzenie zostało udokumentowane dowodem pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego EUR. 1 lub deklaracji na fakturze, istnieje możliwość weryfikacji takiego dowodu, co wynika z art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, który wprowadza możliwość weryfikacji dowodów pochodzenia towarów przez władze celne kraju importera, wyrywkowo lub gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu lub rzetelności informacji dotyczących prawdziwego pochodzenia sprawdzanych produktów. Weryfikacja przeprowadzone przez władze celne kraju eksportu jest jedyną przewidzianą przez Protokół formą kontroli dowodów pochodzenia towaru. Wynik takiej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być podważany.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie holenderskie władze celne nie udzieliły merytorycznej odpowiedzi na wniosek weryfikacyjny organów polskich. Stosownie do art. 32 pkt 6 Protokołu, jeżeli brak jest odpowiedzi w ciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku weryfikacyjnego o dokonanie sprawdzenia albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów, to władze wnioskujące o weryfikację odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji. Brak odpowiedzi jest więc równoznaczny z odmową uznania preferencyjnego pochodzenia towaru wskazanego w sprawdzanym dowodzie pochodzenia. Holenderskie władze celne przekazały pismo z dnia [...].09.2001 r., stanowiące uzupełnienie wcześniejszej weryfikacji, w którym informują że towary objęte wnioskiem nie spełniają reguł pochodzenia określonych w Protokole Nr 4 oraz że eksporter nieprawnie sporządził deklarację o unijnym, preferencyjnym pochodzeniu towaru. Organ odwoławczy podał także, że uzyskane w drodze współpracy administracyjnej dodatkowe ustalenia holenderskich władz potwierdziły zasadność rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...].10.2001 r. Organa odwoławczy zauważył, że art. 32 Protokołu stanowi, iż weryfikacja przeprowadzana jest wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tego dokumentu, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że organ celny ma możliwość weryfikacji dowodu pochodzenia, niezależnie od zaistnienia jakichkolwiek przesłanek uzasadniających tą weryfikację. Należy także wyjaśnić, że art. 32 stanowi, iż przyczyny wnioskowania o weryfikację dowodu pochodzenia podaje się w razie potrzeby - decyzja czy potrzeba tak istnieje, czy też nie, należy do organów celnych.

Skargę na powyższą decyzję wniosła M. G., domagając się uchylenia decyzji obu instancji, zarzucając:

naruszenie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, gdyż wymiar cła za odzież sprowadzoną z Holandii według dokumentów SAD został prawomocnie rozstrzygnięty, a organ celny nie przeprowadził postępowania stosownie do wymogów art. 240 w/w ustawy,

naruszenie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego w toku prowadzonych postępowań przez organy celne, gdyż z decyzji obu instancji nie wynika spełnienie tego przepisu w konkretnych rozstrzygnięciach,

naruszenie art. 120, 121 § 1, 122, 125§ 1, 187 § 1, 191 Ordynacji podatkowej, gdyż zebrany przez organy celne materiał dowodowy, a w szczególności pismo władz celnych Holandii z uwagi na ogólnikowość i kompletny brak uzasadnienia, w świetle wymogów wyżej powołanych przepisów prawa, materiał ten nie jest dostateczny.

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził między innymi, że zgodnie z art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 91 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 32 ust. 6 Protokołu 4 Układu Europejskiego ustanawiającego Stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991r., ratyfikowany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej 20 października 1992 r., jako źródło prawa powszechnie obowiązującego w RP nie ma pierwszeństwa w stosowaniu przed ustawą, a polskie organy celne związane są ustaleniami właściwych organów celnych kraju eksportu tylko w takim przypadku, gdy ustalenia te nie są sprzeczne z ustawą obowiązującą w Polsce.

Od powyższego orzeczenia Prokurator Generalny wniósł rewizję nadzwyczajną.

Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2004 r. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 102 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, umorzył postępowanie sądowe w sprawie. W zmienionym stanie prawnym, wynikającym z wejścia w życie cyt. ustawy, Dyrektor Izby Celnej złożył skargę kasacyjną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek zamiejscowy w Lublinie, zarzucając:

rażące naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 32 ust. 3 i 6 Protokołu Układu Europejskiego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że powoływany przepis ratyfikowanej umowy międzynarodowej jest aktem podustawowym, niemającym pierwszeństwa w stosowaniu przed ustawami Kodeks celny i Ordynacja podatkowa i w efekcie niezastosowaniem art. 32 ust. 3 i 6 powoływanej umowy międzynarodowej,

rażące naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, z pominięciem hierarchii źródeł prawa w Polsce oraz pominięciem ustaleń holenderskich władz celnych.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny podniósł miedzy innymi, że uszło uwadze Sądu, iż na ratyfikowanie Układu Europejskiego była zgoda ustawowa - ustawa z dnia 4 lipca 1992 r. o ratyfikacji Układu Europejskiego, ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, sporządzonego w Brukseli, z dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1992 r., Nr 60, poz. 302). Zgodnie z art. 87 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Wobec czego błędny jest pogląd, iż postanowienia Układu Europejskiego wraz ze stanowiącymi jego integralną część załącznikami i protokołami, posiadają w systemie prawa rangę odpowiadającą aktom podustawowym. Również charakteru aktu podustawowego nie ma porozumienie w formie wymiany listów między Rzeczpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Podstawą prawną Porozumienia stanowiły przepisy Układu Europejskiego, a mianowicie na podstawie art. 104 Układu Europejskiego w związku z art. 32 Protokołu 4, Rada Stowarzyszenia w dniu 16 lipca 1996 r. wydała Decyzję 4/96 zmieniającą Protokół 4 do Układu Europejskiego, dotyczący definicji "produktu pochodzenia" i metod współpracy administracyjnej. Następnie Rada Stowarzyszenia Uchwałą Nr 6 z dnia 13 stycznia 1997 r. przyjęła do realizacji powyższą decyzję. Układ Europejski zawiera przepisy, na podstawie których strony umawiające się, umocowane były do zmiany Protokołu 4 dotyczącego definicji "produktu pochodzącego". Wobec powyższego brak było podstaw do uznania, iż Protokoły 4 i 6 Układu Europejskiego nie miały mocy prawnej równej ustawie, a w konsekwencji do stwierdzenia, że w sprawie należy stosować przepisy polskiego prawa celnego.

Ponadto NSA podzielił pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej, że przesłanki weryfikacji deklaracji na fakturze określone zostały w art. 32 ust. 4 Układu Europejskiego. Weryfikacji dokonują władze celne eksportu na wniosek władz celnych importu, a wynik tej weryfikacji jest wiążący dla władz kraju importu. W sprawie wynik weryfikacji, sporządzony przez uprawnione władze holenderskie, zgodnie z uprawnieniami określonymi w art. 32 pkt 3 Protokołu 4, był wiążący dla polskich organów celnych. Dlatego też zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że holenderskie informacje organu celnego były niewystarczające dla ustalenia czy odzież sprowadzona z Holandii jest towarem "pochodzącym" z Unii Europejskiej, jest nie do przyjęcia. Zgodnie z hierarchią źródeł prawa ustanowioną przez Konstytucję RP przepisy Układu Europejskiego mają pierwszeństwo w stosowaniu przed ustawami: Kodeksem celnym i Ordynacją podatkową. Zdaniem NSA brak jest zatem podstaw prawnych do weryfikacji dokumentów potwierdzających lub też nie potwierdzających preferencyjne pochodzenie towarów, prowadzonych w trybie Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z przepisem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wynikająca z tego przepisu zasada oznacza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, w tym poglądem, iż Układ Europejski traktowany jest jako umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i ma pierwszeństwo przed ustawą Kodeks celny.

Na marginesie należy podnieść, że pogląd ten Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela.

Wobec powyższego jest oczywiste, że w sprawie należy stosować w pierwszej kolejności postanowienia Układu Europejskiego oraz Protokołu 4 i 6 stanowiącego jego załączniki.

W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego, taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określane w umowach międzynarodowych zawartych przez Polskę z innymi państwami. Jednakże owe obniżone stawki stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary spełniają warunki do ich zastosowania. Zdaniem Sądu, brak jest przesłanek do przyjęcia obniżonej stawki celnej w zakresie zgłoszenia celnego będącego przedmiotem oceny przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Jakkolwiek stosownie do postanowień wstępnych Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia taryfy celnej, obniżone stawki celne stosuje się do niektórych towarów pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej, to jednak może to nastąpić dopiero po udokumentowaniu pochodzenia towarów zgodnie z wymogami i kryteriami określonymi w umowach międzynarodowych, którymi Polska jest związana i w ustawie Kodeks celny. Zasady określania pochodzenia towarów w stosunku do towarów pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej jest Protokół Nr 4 dotyczący definicji pojęcia "pochodzenia towarów" i metod współpracy administracyjnej. W niniejszej sprawie skarżąca dokonała zgłoszenia importowanej odzieży używanej ze stawką obniżoną, o czym świadczy zapis w polu 47 dokumentu SAD. Ponadto w polu 36 SAD został umieszczony skrót FTA, co oznacza, że wnioskuje się o zastosowanie obniżonej stawki celnej.

Podnieść w tym miejscu trzeba, że możliwość weryfikacji zgłoszenia tego - jak i innych - zgłoszenia celnego przewidziana została w postanowieniach Protokołu Nr 4 stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego. Uprawnienie to wynika wprost z art. 32 Protokołu Nr 4, zgodnie z którym dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. Weryfikacji dokonują władze celne kraju eksportu na wniosek władz celnych kraju importu, a wynik weryfikacji pochodzenia towarów jest wiążący dla władz kraju importu.

Zasada ta została potwierdzona i wyeksponowana w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2004 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest tą wykładnią prawa - art. 190 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jest bezsporne, że w niniejszej sprawie polskie organy celne w dniu [...] lutego 2000 r. zwróciły się z prośbą do organów celnych holenderskich o dokonanie takiej weryfikacji. Jak wynika z odpowiedzi władz holenderskich, przesłanej do Polski w dniu [...] grudnia 2000 r. - po upływie 10-miesiecznego terminu wskazanego w przepisie art. 32 ust. 6 cyt. Protokołu - towary objęte zgłoszeniem celnym nie spełniają wymogów Protokołu nr 4. Ponadto władze holenderskie w piśmie z dnia [...] września 2001 r. uzupełniły dane w zakresie weryfikacji, stwierdzając, że dochodzenie jakie zostało przeprowadzone wykazało, iż deklaracje na fakturach zostały umieszczone nielegalnie przez eksportera. Deklaracje te nie są poprawne i nie mogą być zaakceptowane przy preferencyjnym traktowaniu towaru.

W takim stanie faktycznym znajduje zastosowanie przepis art. 32 ust. 6 cyt. Protokołu Nr 4, zgodnie z którym, jeżeli w przypadkach uzasadnionej wątpliwości brak jest odpowiedzi w ciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie sprawdzenia albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące o weryfikację odmawiają, jeśli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji. Już więc brak odpowiedzi w ciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie sprawdzenia dawał podstawę do odmowy zastosowania preferencyjnej stawki celnej, co znalazło odzwierciedlenie w wydanej przez Dyrektora Urzędu Celnego decyzji z dnia [...] 2001r. Niezależnie od tego Naczelny Sąd Administracyjny w cyt. wyroku z dnia 21 kwietnia 2004 r. zauważył, że wynik weryfikacji przeprowadzonej w niniejszej sprawie, sporządzony przez władze holenderskie - już po upływie dziesięciomiesięcznego terminu - był wiążący dla polskich organów celnych i brak było podstaw prawnych do weryfikacji dokumentów władz holenderskich.

Na marginesie należy zauważyć, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że zaistniał spór w odniesieniu do procedur weryfikacyjnych, w rozumieniu przepisu art. 33 Protokołu Nr 4. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zaistnienia sporów w odniesieniu do procedur weryfikacyjnych, o których mowa w artykule 32, które nie mogą zostać rozstrzygnięte pomiędzy władzami celnymi wnioskującymi o weryfikację i władzami celnymi odpowiedzialnymi za przeprowadzenie tej weryfikacji lub kiedy powstają wątpliwości interpretacyjne w odniesieniu do Protokołu, powinny być one przekazane do Komitetu Stowarzyszenia. We wszystkich przypadkach rozstrzyganie sporów między importerem i władzami celnymi kraju importu odbywa się w oparciu o ustawodawstwo tego kraju.

Jak wynika z cytowanej normy prawnej, ów potencjalny spór mógł dotyczyć procedur weryfikacyjnych, nie zaś jednostkowego wyniku weryfikacji, który to wynik in concreto ma charakter sporu między importerem i władzami celnymi kraju importu, a ten rozstrzygany jest w oparciu o ustawodawstwo tego kraju (vide art. 33 zd. 2).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zarzuty skargi są bezzasadne.

Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.