Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 390/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną czynność
Powołane przepisy: article: art. 77 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 3 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 90
journal: Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
law: Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi R. K. na pismo Prezydenta Miasta Opola z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za kartę pojazdu 1) uchyla zaskarżoną czynność Prezydenta Miasta Opola z dnia [...], nr [...], w części dotyczącej pobrania opłaty za kartę pojazdu dla samochodu marki [...] o nr rej. [...], 2) określa, że zaskarżona i opisana w punkcie 1 wyroku czynność nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Prezydenta Miasta Opola na rzecz R. K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga R. K. na czynność Prezydenta Miasta Opola z dnia [...], nr [...], którą odmówiono skarżącemu zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu dla samochodu marki [...], nr rej. [...], w kwocie 425 zł.

Podjęcie zaskarżonej czynności nastąpiło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z dnia 10 maja 2010 r., które wpłynęło do Urzędu Miasta w Opolu w dniu 11 maja 2010 r., R. K., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt 6/04 (Dz. U. Nr 15, poz. 119), wniósł o zwrot nadpłaty za wydanie karty pojazdu - dla samochodu marki [...], który został zarejestrowany pod nr rej. [...] - w wysokości 425 zł (stanowiącej różnicę pomiędzy zapłacona kwotą 500 zł, a aktualną opłatą za wydanie karty pojazdu w wysokości 75 zł), wraz z ustawowymi odsetkami.

Ustosunkowując się do żądania R. K., Prezydent Miasta Opola, pismem z dnia [...], nr [...] odmówił zwrotu żądanej kwoty. Wskazał, że opłata w kwocie 500 zł za wydanie karty pojazdu została pobrana na podstawie obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Wyjaśnił ponadto, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. akt U 6/04, orzekekł o niezgodności § 1 powyższego rozporządzenia z art. 77 ust. 4 i ust. 5 Prawa o ruchu drigowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP, jednakże orzekł też, że kwestionowany przepis utraci moc z dniem 1 maja 2006r., a więc ze skutkiem na przyszłość, wobec czego żądanie zwrotu nadpłaty jest nieuzasadnione.

Nawiązując do stanowiska organu wyrażonego w powyższym piśmie, pismem z dnia 28 maja 2010 r. R. K. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez zwrot kwoty 425 zł wraz z należnymi odsetkami. Uzasadniając żądanie, powołał się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r. w przedmiocie orzeczenia o utracie mocy obowiązującej przepisu § 1 przywołanego wyżej rozporządzenia, z dniem 1 maja 2006 r. wskazał, iż nie zmienia ono faktu, że przepis ten był niekonstytucyjny od chwili jego wydania, która to niekonstytucyjność stwierdzona została deklaratoryjnym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.

Odpowiadając na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, Prezydent Miasta Opola, pismem z dnia [...], nr [...], wyjaśnił, że pobranie opłaty w kwocie 500 zł nastąpiło zgodnie z art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r.- Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm. ) oraz § 1 ust. 1 obowiązującego wówczas rozporządzenia w sprawie wysokości opłaty za kartę pojazdu z dnia 28 lipca 2003 r. i nie było władczym działaniem Prezydenta Miasta Opola.

Odmowę zwrotu żądanej kwoty przez Prezydenta Miasta Opola, R. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Wnosząc w skardze o uchylenie zaskarżonej czynności i zobowiązanie organu do dokonania zwrotu wraz z należnymi odsetkami, podniósł zarzut nieuwzględnienia przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 oraz naruszenia art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W uzasadnieniu zaakcentował, że "opłata z tytułu wydania karty pojazdu przekraczająca kwotę 75 zł jest nienależna jako sprzeczna z prawem o ruchu drogowym i Konstytucją." Dodatkowo, w oparciu o uchwałę NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt. I OPS 3/07 skarżący podniósł, że celem opłaty za wydanie karty pojazdu jest przeniesienie na właściciela pojazdu kosztów związanych z wytworzeniem i wydaniem karty pojazdu. Jako nieuzasadnione wskazał ponadto stanowisko organu w myśl którego, wyrok TK jak i uznanie, że zakwestionowany przepis traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r., nie ma wpływu na wysokość pobranej w dniu rejestracji pojazdu, opłaty za wydanie karty pojazdu. W tym zakresie skarżący wywiódł, że orzeczenie o utracie mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu z dniem 1 maja 2006 r. nie oznacza, iż wyrok TK nie odnosi się do stanów faktycznych zaistniałych przed tą datą. Zdaniem skarżącego, przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia był niekonstytucyjny od chwili jego wydania, a orzeczenie TK potwierdziło tę niezgodność. Z kolei, wskazując na sprzeczność kwestionowanej regulacji rozporządzenia z przepisem art. 90 TWE skarżący wyjaśnił, że "postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich." Zgodność polskich rozwiązań prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z art. 90 TWE była przedmiotem orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r., w sprawie C-134/07, w którym orzeczono, że sporna opłata jest objęta zakazem z art. 90 akapit pierwszy TWE. Skarżący dodał, że skoro ETS nie uregulował odrębnie kwestii postępowania z opłatami już wniesionymi oznacza to, że zastosowanie mają reguły ogólne. Te zaś wskazują, że skutek orzeczenia ETS rozciąga się na cały okres od chwili, gdy określona regulacja stała się niezgodna z prawem wspólnotowym - co w przedmiotowym przypadku oznacza skutek od 1 maja 2004 r.

W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Opola, wniósł o jej oddalenie. W obszernym uzasadnieniu, przywołując w tym zakresie uchwałę NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07, wskazał, że poza kompetencjami organu jest orzekanie o zwrocie należności publicznoprawnych pobranych na podstawie przepisu prawa obowiązującego w dacie pobrania opłaty, bowiem nie ma podstaw do wnioskowania, że sprawę zwrotu opłaty organ może załatwić w drodze decyzji administracyjnej, stosując przepisy K.p.a., ponieważ Prawo o ruchu drogowym w ogóle nie reguluje spraw dotyczących zwrotu uiszczonych opłat. Organ podniósł także, że w jego ocenie nie można zasadnie domagać się zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu, gdyż pobrana od skarżącego opłata nie była nienależna według rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu i nie stała się nienależna po utracie mocy tego rozporządzenia, co nastąpiło dnia 15 kwietnia 2006 r., na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Wskazał, że rozporządzenie to weszło w życie 15 kwietnia 2006 r. i nie zawierało instytucji wstecznej mocy przepisów. Wydanie nowego rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu w dniu 28 marca 2006 r. nastąpiło pod wpływem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04, stwierdzającego niezgodność wysokości opłat za kartę pojazdu ustaloną w § 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. Organ podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny orzekł jednak o utracie mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu z dniem 1 maja 2006 r. Skarżący zaś wniósł opłatę za kartę pojazdu przed wydaniem tego orzeczenia. Dalej przywołując treść art. 410 § 2 Kodeksu Cywilnego, Prezydent Miasta wywodził, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Skarżący był wobec tego zobowiązany w stosunku do Miasta Opola, do uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu, gdyż podstawa świadczenia nie odpadła (istniała i istnieje nadal), zamierzony cel wniesienia opłaty tj. rejestracja pojazdu został osiągnięty, a o czynności wniesienia opłaty nie można powiedzieć, że jest czynnością prawną (jest to czynność materialno – techniczna). Na poparcie swojego stanowiska organ przedstawił orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Ponadto powołując się na art. 90 TWE, organ wskazał, iż przepis ten nie stanowi podstawy materialno -prawnej żądania zwrotu części opłaty za kartę pojazdu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zakres kognicji sądu administracyjnego stosownie do art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) opiera się na kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., ustawa ta normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Aby usunąć z obiegu prawnego akt wydany przez organ administracji lub czynność podjętą przez organ, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Zgodnie z art. 146 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności (§ 1). W sprawach, o których mowa wyżej, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (§ 2).

W niniejszej sprawie skarżący podniósł w skardze, że jej przedmiotem jest czynność Prezydenta Miasta Opola odmawiająca zwrotu uiszczonej opłaty za kartę pojazdu. Faktycznie jednak przedmiotem zaskarżenia jest w istocie czynność Prezydenta Opolskiego polegająca na pobraniu opłaty w wysokości 500 zł za wydaną, przy rejestracji w dniu 10 czerwca 2005 r., kartę pojazdu dla samochodu marki [...] o numerze rejestracyjny [...]. Niespornym w sprawie jest, że opłata w wysokości 500 zł za kartę pojazdu dla samochodu [...] została przez skarżącego uiszczona.

W pierwszej kolejności rozważeń należy zwrócić uwagę na charakter pobieranej opłaty za kartę pojazdu oraz na to, czy stanowi ona przejaw działalność organu administracji publicznej podlegającej kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 P.p.s.a.

Karta pojazdu jako dokument identyfikujący pojazd została wprowadzona z dniem 1 lipca 1999 r., na zasadzie art.1 ustawy z dnia 18 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo i ruchu drogowym (Dz.U.Nr.160 poz. 1086). Przepis art. 77 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005, Nr 108 poz. 908 ze zm.) stanowi, że kartę pojazdu dla samochodu innego niż pochodzącego od producenta lub importera nowych pojazdów wydaje za opłatą starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu. W przepisie art. 77 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, zawarto delegację dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu. Jednocześnie w art. 77 ust. 5 ustawy wskazano, że ustalając wysokość tej opłaty należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdu. W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr.57, poz.612). Powyższe rozporządzenie zostało uchylone przez rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, które z kolei uchylone zostało rozporządzeniem tego Ministra z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310 ze zm.). Ostatnio przywołane rozporządzenie było podstawą pobrania opłaty za kartę pojazdu dla samochodu marki [...], nr rej. [...], wydanej przy jego rejestracji tj. 10 czerwca 2005 r.

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006r., w sprawie U 6/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż:

- po pierwsze, § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137 poz. 1310) jest niezgodny:

a) z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005, Nr 108, poz. 908 ze zm.);

b) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP.

- po drugie, przepis rozporządzenia powołanego w części I traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r.

W myśl § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia, za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium RP organ rejestrujący pobierał opłatę w wysokości 500 zł. Niezgodność tego unormowania z ustawą Prawo o ruchu drogowym, polegała według Trybunału Konstytucyjnego na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty za kartę pojazdu wykraczała ona poza zakres upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust 5 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Według tej ostatniej regulacji minister właściwy do spraw transportu określił w drodze rozporządzenia warunki dystrybucji kart pojazdów (art. 77 ust. 4 pkt 2), w którym należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdów (art. 77 ust.5).

Wskazania ustawowe nie zostały uwzględnione. Minister Infrastruktury wbrew nakazowi uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty ustalił opłatę, uwzględniając dodatkowo koszty, których ustawodawca nie przewidział.

Opłata za kartę pojazdu należy do opłat publicznoprawnych stanowiących dochody powiatu. Nie podlega ustaleniu przez organ administracji publicznej tak, co do zasady, jak i wysokości. Obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu wynika bezpośrednio z przepisów prawa. Podzielić należy stanowisko organu, że Prezydent Miasta rejestrując pojazd zobowiązany jest przed wydaniem karty pojazdu, jedynie do czynności pobrania opłaty. Nie wydaje wcześniej aktu administracyjnego o charakterze konstytutywnym lub deklaratoryjnym. Wskazuje to na materialno – techniczny charakter czynności podejmowanej przez Prezydenta Miasta w zakresie pobrania opłaty.

Sporny natomiast w orzecznictwie charakter pobieranej opłaty za wydaną kartę pojazdu oraz możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego aktów lub czynności podejmowanych przez organ administracji publicznej po skierowaniu do niego żądania zwrotu opłaty był przedmiotem wypowiedzi NSA w składzie siedmiu sędziów. Uchwałą z dnia 4 lutego 2008 r. w sprawie sygn. akt I OPS 3/07 (ONSAiWA 2008/2/21), Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie w/w przepisu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

W tym miejscu wskazać trzeba, że w myśl art. 187 § 2 P.p.s.a., który stanowi, że uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w danej sprawie wiążąca, powołana uchwała jest tzw. konkretną, bowiem podjęta została w następstwie wniesienia konkretnego pytania prawnego na podstawie art. 187 § 1 P.p.s.a. Jej moc wiążąca nie odnosi się jednak tylko do konkretnej sprawy. W innych sprawach sądowoadministracyjnych uchwały konkretne siadają bowiem ogólną moc wiążącą, na co wskazuje art. 269 P.p.s.a. To z kolei powoduje, że uchwała taka wiąże sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis. Ustanowiona w art. 269 § 1 P.p.s.a., ogólna moc wiążąca uchwały (także konkretnej), wyraża się wszak w tym, że żaden skład orzekający (jakiegokolwiek sądu administracyjnego) nie może rozstrzygnąć kwestii objętej zakresem uchwały w sposób sprzeczny ze stanowiskiem w niej zawartym. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Jedyną zaś możliwość odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający tego stanowiska do odpowiedniego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z zagadnieniem prawnym (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 838/07 - LEX nr 524005, wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I FSK 1379/08 - LEX nr 519294).

Stosownie do powyższego, podzielając w niniejszej sprawie stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07, dostrzec należy, że w jej uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skoro obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej, to po pierwsze, sam obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa, a po drugie, organ administracji publicznej jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, z tym że nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem, na które jednak przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a Przepis ten stanowi, iż sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Analiza tego przepisu prowadzi do następujących konstatacji. Po pierwsze, w przepisie tym mowa jest o aktach lub czynnościach z zakresu administracji publicznej, innych niż decyzje i postanowienia wydawane w administracyjnych postępowaniach jurysdykcyjnych, co zdaje się wyraźnie wskazywać, że chodzi o sprawy indywidualne, podobnie jak w przypadku spraw załatwianych w drodze decyzji administracyjnej, tyle tylko, że w sprawach tych nie orzeka się w drodze decyzji administracyjnej, lecz mogą być podejmowane akty lub czynności dotyczące określonych adresatów. Tak jak decyzja czy postanowienie administracyjne są kierowane do określonych podmiotów, tak akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, są kierowane przez organ administracji publicznej również do określonych podmiotów. Z omawianego przepisu można wnosić, iż wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które mogą być i są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych, w sprawach, dla których załatwienia nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia administracyjnego. Akt lub czynność podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny (uprawnienie lub obowiązek), którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego. Po drugie, z przepisu art. 3 § 2 pkt 4 wynika, że akt lub czynność musi dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Oznacza to, że konieczne jest odniesienie takiego aktu lub czynności do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek określonego adresata. Inaczej mówiąc, musi istnieć związek między przepisem prawa, który określa uprawnienie lub obowiązek a aktem lub czynnością, które dotyczą tak określonego uprawnienia lub obowiązku oznaczonego podmiotu. Uprawnienie lub obowiązek wynika z przepisu prawa, jeżeli ich powstanie nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej.

To zapatrywanie zawarte w uchwale siedmiu sędziów NSA wyrażał już wcześniej tut. Sąd w orzeczeniach z dnia: 28 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Op 380/05; 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 116/10 i z 4 września 2010 r., sygn. akt II SA/Op 359/10.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podniósł w cytowanych orzeczeniach między innymi, że obowiązek uiszczenia opłaty, jak i jej wysokość wynikają bezpośrednio z przepisów prawa. Organ administracji jest tylko zobowiązany, przed wydaniem karty pojazdu, do pobrania opłaty, którą według przepisu prawa osoba rejestrująca pojazd ma obowiązek uiścić, bez wydania wcześniej jakiegokolwiek aktu konstytutywnego lub deklaratywnego ze strony organu rejestrującego. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyżej przywołanych orzeczeniach.

Odmowa zwrotu uiszczonej opłaty za kartę pojazdu podjęta została przez organ administracji publicznej i odnosi się do obowiązku publicznoprawnego. Pismo zawierające stanowisko organu należy, więc do szeroko pojętego zakresu przedmiotowego działania administracji publicznej. Dotyczy ono obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Spełnione są wszystkie niezbędne przesłanki uznania zaskarżonego aktu za czynność materialno-techniczną unormowaną w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W konsekwencji przyjąć należy, że wyartykułowana na piśmie odmowa zwrotu opłaty za kartę pojazdu, która to opłata została pobrana na podstawie art. 77 ust. 3 Prawa o ruchu drogowym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, stanowi czynność materialno-techniczną, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Na tego rodzaju czynność przysługuje, zatem skarga do sądu administracyjnego.

Oceniając skargę należało rozstrzygnąć kwestię skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 r. dla rozstrzygnięcia podjętego przez organ administracji publicznej w następstwie żądania zwrotu opłaty zgłoszonego przez stronę. W świetle orzeczenia Trybunału nie budzi wątpliwości, iż pobrana opłata za kartę pojazdu na mocy zakwestionowanego zapisu rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., nie jest zgodna z treścią delegacji ustawowej. Tym samym, z chwilą orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, obalone zostało domniemanie konstytucyjności tych przepisów. Pozostaje oczywiście pytanie, jakie znaczenie wywiera powyższe orzeczenia Trybunału dla oceny legalności zaskarżonej do sądu czynności w sytuacji, gdy na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP odroczone zostało wejście w życie wyroku Trybunału.

Skoro przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. W przypadku derogacji przepisu dokonanej przez TK nie ma więc zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie tego przepisu domniemania jego konstytucyjności.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za uwzględnieniem skargi jest kompetencja sądu do odmowy zastosowania aktu podustawowego ze względu na jego niezgodność z ustawą. Zgodnie z normą art. 178 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Oznacza to między innymi, że w zakresie badania konstytucyjności aktów niższego rzędu niż ustawa sędziowie zachowują samodzielność ostatecznej decyzji o stosowaniu prawa i mogą odmówić z tego powodu jego stosowania (por. uchwała NSA z dnia 30 października 2000r., sygn. OPK 13/00, pub. ONSA z 2001r., nr 2, poz. 63, z 15 grudnia 2000r., sygn. OPK 20-22/00, pub. ONSA z 2001r., nr 3, poz. 104, z dnia 22 maja 2000r., sygn. akt OPS 3/00, pub. ONSA z 2000r., nr 4, poz. 136, wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, niepublikowany).

Konsekwencją uznania przepisu rozporządzenia za niekonstytucyjny w dacie jego stosowania przez organ, jest więc stwierdzenie, że w świetle obowiązujących przepisów prawa strona miała obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu wyłącznie w wysokości uwzględniającej kryteria wynikające z art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Organ, zatem zobowiązany był uznać, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do zwrotu uiszczonej przez niego kwoty opłaty za wydanie karty pojazdu w wysokości przekraczającej koszty związane z drukiem i dystrybucją kart pojazdów. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie zgodzić się należy ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 418/08 (LEX nr 518241), że w sytuacji gdy została stwierdzona niekonstytucyjność przepisu, a nie jest to decyzja administracyjna tylko czynność administracyjna w postaci pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu, trzeba zastosować "inne środki", do których odnosi się art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Za środek taki uznać zaś należy właśnie możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconej kwoty za kartę pojazdu. Odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której nastąpiłaby utrata ochrony jednostki zagwarantowanej w ust. 4 art. 190 Konstytucji. Przepis ten rodzi bowiem prawo do kwestionowania rozstrzygnięć ukształtowanych na podstawie niekonstytucyjnego przepisu jeszcze przed orzeczeniem Trybunału stwierdzającego taką niekonstytucyjność.

W świetle przyjętego poglądu nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu prezentowanym w niniejszej sprawie, zgodnie z którym skarżący nie mógł ubiegać się o zwrot nadpłaconej opłaty za kartę pojazdu. Tym samym uznać należało, że odmawiając skarżącemu uwzględnienia roszczenia dotyczącego zwrotu opłaty uiszczonej za wydanie karty pojazdu, powołując się przy tym na niekonstytucyjny przepis określający wysokość tej opłaty, organ administracji działał z naruszeniem prawa. W takim zaś stanie rzeczy Sąd zobowiązany był skargę uwzględnić.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji ustali wysokość wymaganej opłaty za kartę pojazdu, mając na uwadze treść cytowanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz kryteria wynikające z art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Z tych przyczyn i na podstawie art. 146 § 1 i 2 P.p.s.a., a także art. 152, art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Na marginesie już tylko należy odnotować, że Sąd Najwyższy dopuścił drogę sądową przed Sądem powszechnym dla dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie kary pojazdu określonej w § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Na taką alternatywną drogę postępowania zwracał też uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wymienionej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008 r., o syng. akt I OPS 3/07.