Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 734/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 199.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. sp. z o.o. w R. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 447/11 w sprawie ze skargi J. sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia 15 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatek od gier za styczeń 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 5 października 2011 r., I SA/Bd 447/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił J. sp. z o.o. w R. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia 15 kwietnia 2011 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku od gier za styczeń 2010 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Bydgoszczy podał, że w dniu 7 lipca 2011 r. wpłynął wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że obecnie pozostaje w trudnej sytuacji finansowej. W ubiegłym roku podatkowym poniosła stratę w wysokości 2.170.353,36 zł. W wyniku wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier zapłaciła o 277,8 % podatku więcej niż przed zmianą przepisów. Spółka wskazała, że podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych obniżając koszty funkcjonowania firmy. Wyjaśniła, że powodem trudnej sytuacji finansowej jest również wstrzymanie wydawania nowych zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oraz wygasanie i nie przedłużanie posiadanych zezwoleń. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 2.336.820 zł, wartość środków trwałych 8.039.924,62 zł, zaś na rachunku bankowym zostało zgromadzonych 14.312,75 zł.

2.2. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2011 r. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy oddalił wniosek Spółki z uwagi na wykazane dodatnie saldo na rachunku bankowym.

2.3. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia 17 sierpnia 2011 r. Spółka wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.; dalej: ustawa o grach hazardowych) mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji.

2.4. Zarządzeniem z dnia 5 września 2011 r. Sąd pierwszej instancji wezwał Spółkę do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: (a) wskazanie posiadanych nieruchomości i ruchomości (np. środków transportu), (b) złożenie odpisu zeznania podatkowego za 2010 r. w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, (c) złożenie odpisu deklaracji miesięcznych na podatek dochodowy za okres ostatnich 3 miesięcy, (d) złożenie wyciągów obrazujących stan środków na posiadanych przez Spółkę bieżących rachunkach bankowych oraz wyciągów z posiadanych lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące.

2.5. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka nadesłała tabele amortyzacyjnych środków trwałych – budynki i budowle, środki transportu, CIT – 8 za 2010 r., oświadczenie o wyniku podatkowym za okres ostatnich 3 miesięcy, rachunek zysków i strat oraz bilans na dzień 31 lipca 2011 r.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy:

3.1. Odmawiając Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak również wysokość wpisu sądowego w analizowanej sprawie, tj. 3.059 zł, a także stan faktyczny przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego.

3.2. Według akt sprawy wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 2.336.820 zł, wartość środków trwałych 8.039.924,62 zł. Za 2010 r. (wg CIT-8) Spółka osiągnęła przychód wynoszący 27.998.670,02 zł, poniosła koszty uzyskania tego przychodu w wysokości 29.949.203,79 zł, co spowodowało, że w konsekwencji poniosła stratę w wysokości 1.950.533,77 zł. WSA w Bydgoszczy zauważył jednak, że wg nadesłanego na w.w. wezwanie bilansu na dzień 31 lipca 2011 r. Spółka posiada środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 2.036.055,08 zł. Ponadto, kwota ta uległa zwiększeniu z kwoty 1.675.102,27 zł wykazanej na koniec roku 2010 (bilans na dzień 31 grudnia 2010 r. załączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy).

Oceniając sytuację Spółki, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów finansowych należało zatem stwierdzić, że dysponuje ona środkami pieniężnymi i ponosi wydatki związane z bieżącą działalnością. Do takich wydatków zaliczają się również opłaty sądowe. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może takich wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia.

4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Bydgoszczy Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia Spółki od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Ze względu na to naruszenie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

4.2. Uzasadniając swoje zażalenie Spółka podniosła, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy o grach hazardowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Z uwagi na fakt, że nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku Spółki jest obecnie zerowy. Co więcej sprzedaż majątku trwałego, który w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu Spółki, pomijając brak faktycznej możliwość zbycia posiadanych rzeczowych składników majątku, doprowadziłby do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze istnienie w obrocie gospodarczym oraz przynajmniej częściowe regulowanie innych zobowiązań publicznoprawnych.

Jednocześnie Spółka podniosła, że sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. W przypadku, gdy w wyniku sądowej weryfikacji zaskarżonej decyzji podatkowej zostałaby ona uchylona (co zdaniem Spółki powinno nastąpić), a na rzecz Spółki zostałyby zasądzone koszty sądowe, spowodowałoby to odzyskanie poniesionych nakładów finansowych, ale odzyskanie posiadanego majątku trwałego nie byłoby już możliwe. W związku z tym Spółka powołała się na pogląd wyrażony przez NSA m.in. w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2008 r., I GSK 1202/07, że "przepisy o kosztach sądowych nie mogą w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem".

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie WSA w Bydgoszczy odpowiada prawu. W związku z tym zażalenie Spółki podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy.

5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, zestawiając z sobą wysokość wpisu i stan majątkowy Spółki (s. 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia).

5.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody – przychód osiągnięty przez Spółkę w 2010 r. wyniósł 27.998.670,02 zł. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez danego przedsiębiorcę. Zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, posiada płynność finansową, zaś obecnie koncentruje się na obniżeniu kosztów działalności.

W rozpoznawanej sprawie - poza powoływaniem się na stratę - Spółka nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej. Trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która uzyskała przychody w 2010 r. w w.w. wysokości, nie jest w stanie z takiej kwoty wygospodarować około 8.713 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach prowadzonych przed WSA w Bydgoszczy – według wiedzy Sądu w oparciu o tożsame sprawy Spółki o sygn. akt II FZ 735/11 i II FZ 738/11), na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygającą kwestię możliwości partycypowania przez Spółkę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego jest konstatacja WSA w Bydgoszczy, że według nadesłanego przez Spółkę bilansu na dzień 31 lipca 2011 r. (k. 77 akt WSA w Bydgoszczy) Spółka posiada środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 2.036.055,08 zł. Ponadto, kwota ta uległa zwiększeniu z kwoty 1.675.102,27 zł wykazanej na koniec roku 2010 (bilans na dzień 31 grudnia 2010 r. załączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy).

5.4. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają w istocie żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej Spółki, a jego autor w zasadzie nie nawiązał do w.w. argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Zażalenie sprowadza się do polemiki z WSA w Bydgoszczy co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd realnych, a nie hipotetycznych, możliwości poniesienia opłat w postępowaniu, a także celu wymiaru sprawiedliwości.

Argumenty Spółki o niemożliwości wyzbycia się części majątku, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie. Nie jest prawdopodobne twierdzenie Spółki, że jej majątek stanowią niemal wyłącznie automaty do gier o niskich wygranych, wziąwszy pod uwagę w.w. bilans i wartość środków trwałych (7.281.028,06 zł). Spółka dysponuje choćby środkami transportu o wartości około 248.000 zł). W tym świetle kwota wpisu sądowego w tej sprawie ponownie jawi się jako nieznacząca dla kondycji finansowej Spółki, a podobna ocena odnosi się także do innych kosztów, które ewentualnie mogą w tej sprawie wystąpić. Rozważania o konsekwencjach wyzbycia się nieruchomości należy uznać za nieistotne dla rozstrzygnięcia, gdyż Sąd pierwszej instancji takich działań od Spółki nie oczekiwał.

5.5. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów zebranych w aktach sprawy na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. jak w sentencji.