Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1222/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2, art. 16a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia SO del. Arkadiusz Mrowiec (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Kazimierz Marszałek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia [...] lipca 2013 r. A. S.zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem B. S.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] – wydaną z upoważnienia Wójta Gminy T. – odmówiono przyznania A. S. wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji przyznał, że B. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2011 r., zaś wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad mężem. Zdaniem organu A. S. nie spełnia jednak wszystkich warunków przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jej dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniósł bowiem 631,31 zł, przekraczając tym samym kryterium dochodowe o kwotę 8,31 zł. Ponadto, w ocenie organu, A. S. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W toku postępowania ustalono bowiem, że wnioskodawczyni utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 13 lutego 2012 r., a od dnia 11 października 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. miała przyznane prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w celu opieki na chorym mężem. Aktualnie nie jest ona natomiast zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ś.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Zdaniem organu, warunek ten jednak w niniejszej sprawie nie obowiązuje, ponieważ specjalny zasiłek opiekuńczy został wprowadzony od dnia 1 stycznia 2013 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. S. ponowiła prośbę o przyznanie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, opisując przy tym zły stan zdrowia jej męża oraz trudną sytuację materialną jej rodziny.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia. Podsumowując stwierdził, że przedmiotowa sprawa została rozpatrzona prawidłowo.

Powyższą decyzję ostateczną A. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zwracając się przy tym o wnikliwe rozpatrzenie jej skargi i przyznanie jej wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Strona ponownie przedstawiła trudną sytuację zdrowotną jej męża, spowodowaną chorobą nowotworową. Podkreśliła również, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2012 r. w związku z opieką nad mężem miała przyznane na okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 31 marca 2014 r. świadczenie pielęgnacyjne. Jej wniosek z dnia [...] lipca 2013 r. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie został zaś uwzględniony z powodu przekroczenia kryterium dochodowego o kwotę 8,31 zł.

Zdaniem skarżącej, sytuacja jej rodziny jest wyjątkowa, a kwota, o jaką przekroczyła ona kryterium dochodowe, jest bardzo mała porównaniu z wydatkami związanym z chorobą jej męża.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy podnieć, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę zgodnie z kryteriami wyznaczonymi powyższym unormowaniem Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). Przepis ten został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie zostało uzależnione od spełnienia szeregu przesłanek.

Zgodnie z ust. 1 powołanego unormowania, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

Określone w art. 5 ust. 2 u.ś.r. kryterium dochodowe w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji wynosiło 623 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych – Dz. U. z 2012 r., poz. 959 ze zm.).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że B. S., w związku z opieką nad którym skarżąca ubiegała się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, w czasie złożenia wniosku legitymował się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z [...] marca 2011 r., nr [...], zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do dnia 31 marca 2014 r. Poza sporem pozostaje również okoliczność, iż skarżąca rzeczywiście sprawuje nad mężem stałą opiekę.

U podstaw orzeczonej zaskarżoną decyzją odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego legło natomiast przekonanie organów obu instancji, że skarżąca, składając wniosek w dniu [...] r., nie spełniła wynikającej z ust. 1 art. 16a u.ś.r. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz, że dochód skarżącej w przeliczeniu na jednego członka jej rodziny przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w ust. 2 tego unormowania. W ocenie Sądu, stanowisko organów w obu tych kwestiach uznać należy za wadliwe.

Odnosząc się do oceny zachowania przez stronę pierwszego z powyższych warunków wyjaśnić należy, że przekonanie organów o braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą, a koniecznością opieki nad mężem, wynikało z ustalenia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia już co najmniej od 2011 r. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca z dniem [...] lutego 2012 r. utraciła status osoby bezrobotnej (decyzja Starosty Ś. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] ), a wcześniej, na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem B. S., zostało jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 31 marca 2014 r.

Zdaniem Sądu, dokonana przez organy administracji wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie zasługuje jednak na akceptację. Organy te przyjęły bowiem, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, odmiennie aniżeli niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 u.ś.r., świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest zaś nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z powołaną zasadą równości, wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

W orzecznictwie wskazuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi swego rodzaju wynagradzanie (rekompensatę) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, albowiem w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim, sygn. akt II SA/Go 550/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Oznacza to, że sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, i nie ma tu żadnego znaczenia czy osoba opiekująca się zrezygnowała z trwającego zatrudnienia, czy też w ogóle z samego podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu, byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować dla spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem w istocie nie jest podjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, której konsekwencją jest niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 815/13 i wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 998/13).

W tym kontekście należy również zauważyć, że w znowelizowanej ustawie o świadczeniach rodzinnych, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r., brak jest przepisu wykluczającego osobę bezrobotną od możliwości uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis art. 16a ust. 8 omawianej ustawy zawiera bowiem przesłanki wyłączające prawo do omawianego świadczenia wyliczając w sposób enumeratywny kategorie osób, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Katalog tych osób ma charakter zamknięty. Wśród osób pozbawionych z mocy ustawy świadczenia, o jakim mowa w art. 16a ust. 1, nie wymieniono bezrobotnego, zatem przyjąć należy, że ustawodawca nie wykluczył tej kategorii osób z możliwości uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim: z dnia: 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 555/13; z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt. II SA/Go 516/13 oraz z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Go 681/13, a także wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 463/13 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 672/13 – publ. CBOSA).

Tym samym, w ocenie Sądu nie sposób jest przyjąć za zgodne z zasadą równości określoną w art. 32 Konstytucji, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta - pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (por. przykładowo wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt. II SA/Lu 630/14, publ. CBOSA).

Oceniając zasadność takiej interpretacji art. 16a ust. 1 u.ś.r., zauważyć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (OTK-A 2013, nr 9, poz. 134) orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 11 ust. 1 i 3 opisanej wyżej ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Zakwestionowane przez Trybunał przepisy przewidywały zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby uprawnione na podstawie przepisów dotychczasowych do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w tych przepisach. Wydane natomiast na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasnąć miały z mocy prawa po upływie terminu 30 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zastrzegł, że nie można jeszcze bezspornie stwierdzić, w jakim kierunku rozwinie się praktyka stosowania art. 16a ust. 1 u.ś.r., który to przepis wprowadził nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Trybunał wskazał jednakże, że może ona doprowadzić do wykluczenia możliwości ubiegania się o to świadczenie przez osoby, które pobierały świadczenie na zasadach dotychczasowych, a następnie utraciły to prawo w związku z wygaszeniem decyzji administracyjnych na mocy art. 11 ust. 3 powołanej ustawy nowelizującej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że osoby te - de nomine - nie będą bowiem ubiegały się o specjalny zasiłek opiekuńczy z pozycji rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie pracowały. W jeszcze mniej korzystnej sytuacji są ci spośród dotychczasowych beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, którzy w ogóle nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc nie mogą z nich zrezygnować. Trybunał uznał za naruszenie konstytucyjnych zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych regulację zawartą w art. 11 ust. 1 i 3 przywołanej ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., prowadzącą do utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przez osoby, które świadczenie takie dotychczas pobierały, naruszając ich bezpieczeństwo prawne oraz bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych. Trybunał wskazał, że "pułapka prawna" polega w tej sprawie na tym, że obywatel, opierając się na ustanowionych przez ustawodawcę przesłankach uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i działając w zaufaniu do stabilności przepisów prawa, dokonał istotnych wyborów życiowych, nie podejmując pracy zarobkowej lub rezygnując z zatrudnienia, a następnie – w rezultacie wygaśnięcia z mocy prawa decyzji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie niespełniania nowych warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, czy choćby specjalnego zasiłku opiekuńczego – utracił prawo do pobierania świadczenia i nie jest w stanie, ze względu na wcześniejszą rezygnację i trudną sytuację na rynku pracy, uzyskać ponownie zatrudnienia.

Ponadto postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. P 1/14, Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wszczęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1026/13, zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, dotyczącym tego, czy art. 16a ust. 1 u.ś.r., w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu postanowienia Trybunał zwrócił uwagę na to, że pytający sąd zasygnalizował istniejące rozbieżności w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych co do interpretacji art. 16a ust. 1 u.ś.r. oraz stwierdził, że "tak długo, jak rozbieżności mogą być usunięte przez sądy administracyjne, a zwłaszcza przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest konieczne rozstrzyganie pytań prawnych opartych tylko na jednej ze stosowanych w praktyce interpretacji zakwestionowanego przepisu, gdy inne – również występujące w praktyce – przynoszą rezultat pozostający w zgodzie z Konstytucją".

Oznacza to, iż obowiązkiem sądu administracyjnego rozpatrującego sprawę ze skargi na decyzję odmawiającą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osobie, która pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji, która wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. jest dokonanie spośród możliwych sposobów wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r. takiego, który przyniósłby rezultat zgodny z przepisami Konstytucji. W ocenie Sądu przedstawiona wyżej wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. prowadzi do takiego rezultatu.

W tym miejscu należy nadto rozważyć znaczenie nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nastąpiła na mocy przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2012 r., poz 567). Zgodnie z art. 17 pkt 2 tej ostatniej ustawy, art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przybiera od 1 stycznia 2015 r. następujące brzmienie: "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.".

W ten sposób przywrócono zatem uszczegółowienie przesłanek nabycia prawa do zasiłku, znajdujące się uprzednio wśród przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 30 grudnia 2012 r.).

Zdaniem Sądu w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę, zmianę tę trzeba ocenić jako zabieg ustawodawczy mający na celu usunięcie rozbieżności w orzecznictwie sądowym, do których doprowadził ustawodawca wskutek zmian legislacyjnych, jakie nastąpiły z mocy przepisów przywołanej ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., ograniczając określenie przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego do sformułowania: "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Zmiana ta precyzuje jedynie treść przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w zgodzie z normami konstytucyjnymi. Niewątpliwie bowiem na niekonstytucyjne skutki możliwej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzącej do utraty praw słusznie nabytych, zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. (por. powołany wyżej wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt. II SA/Lu 630/14).

W świetle powyższych rozważań stanowisko organów obu instancji, iż skarżąca nie spełnia określonej w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki, bowiem nie dokonała ona takiej rezygnacji bezpośrednio przed złożeniem wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy, w sytuacji, gdy wcześniej pobierała ona z tytułu sprawowanej nad mężem opieki świadczenie pielęgnacyjne, uznać należy za nieprawidłowe. Zaskarżona decyzja narusza zatem przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, jako wadliwą należy uznać również dokonaną przez organy obu instancji ocenę zachowania przez skarżącą określonego w ust. 2 powyższego przepisu kryterium dochodowego. Błędne jest bowiem przekonanie organów, o braku możliwości zastosowania przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny skarżącej, zasady wynikającej z art. 5 ust. 3 u.ś.r. Jakkolwiek bowiem wskazana jednostka redakcyjna istotnie nie odnosi się do art. 16a u.ś.r. (w myśl ust. 2 tego przepisu jedynie art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio), to jednak należy zauważyć, że art. 16a u.ś.r. samodzielnie zawiera analogiczną regulację, stanowiąc w ust. 3, że w przypadku, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

Podkreślić należy, że cytowana wyżej regulacja, w niezmienionym kształcie, funkcjonuje w ramach art. 16a u.ś.r. od początku jego obowiązywania, tj. od dnia 1 stycznia 2013 r. Stosując zatem dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej, należy uznać, że w sytuacji, gdy przed wprowadzeniem do systemu sprawnego specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskodawca pobierał świadczenie o analogicznym charakterze, tj. świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w art. 17 u.ś.r., to oceniając jego uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy uwzględnić okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, jeżeli wnioskodawca ubiega się przyznanie specjalnego zasiłek opiekuńczego, zaś dochód jego rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu, to w ramach wyjątku przewidzianego w art. 16a ust. 3 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy będzie mu przysługiwał, jeżeli w poprzednim okresie zasiłkowym przysługiwało mu świadczenie pielęgnacyjne. Odmienna wykładnia art. 16a ust. 3 u.ś.r., odnosząca ten przepis ściśle do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadziłaby bowiem do konieczności uznania, iż w pierwszym roku obowiązywania przepis ten był martwy, nie mogąc mieć w ogóle zastosowania.

Taka zaś sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie, skoro skarżącej przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. (data wygaśnięcia decyzji) przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne, a dochód w przeliczeniu na jednego członka jej rodziny, według ustaleń organów obu instancji, przekroczył kryterium dochodowe o 8,31 zł, a więc o kwotę niższą od najniższego zasiłku rodzinnego. Rozpatrując wniosek skarżącej z pominięciem dyspozycji art. 16a ust. 3 u.ś.r. organy naruszyły zatem również ten przepis w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Z tych wszystkich względów, działając art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" orzekł, jak w sentencji wyroku.

Uchylenie zaskarżonej decyzji czyni aktualnym ponowne rozpatrzenie odwołania skarżącej od orzekającej o odmowie przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy winien przy tym dokonać oceny określonych w art. 16a ust. 1 – 3 u.ś.r. przesłanek, warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tych przepisów, którą to wykładnią jest związany z mocy art. 153 p.p.s.a.

Z uwagi jednak na wejście w życie powołanej w uzasadnieniu ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która realizując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13, wprowadziła dla osób, którym wygasły z dniem 30 czerwca 2013 r. decyzje przyznające świadczenia pielęgnacyjne, nowy rodzaj świadczenia rodzinnego – zasiłek dla opiekuna – wypłacany wstecz od 1 lipca 2013 r. wraz z odsetkami, należy zwrócić uwagę na konieczność sprawdzenia, czy zasiłek taki nie został skarżącej na jej wniosek przyznany. Zasiłek dla opiekuna i specjalny zasiłek opiekuńczy są bowiem świadczeniami, które wykluczają się wzajemnie. W przypadku zatem, gdyby zasiłek dla opiekuna przyznano skarżącej za okres od 1 lipca 2013 r., obowiązkiem organu administracji byłoby umorzenie postępowania w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.