Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 2250/01
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2002-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 32 P4UE
journal: Dz.U. 1994 nr 11 poz. 38
law: Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r.
Teza: 1. Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks Celny /Dz.U. 23 poz. 117 ze zm./ w przepisie art. 83, ani art. 32 ust 2 Protokołu Nr 4, nie nakłada na organy celne kraju importera obowiązku wskazywania we wniosku weryfikacyjnym przyczyn przeprowadzenia tego postępowania. Protokół Nr 4 przewiduje, iż jedynie "w razie potrzeby" wymagane jest szczegółowe uzasadnienie wniosku weryfikacyjnego. Trzeba bowiem podkreślić, że postępowanie weryfikacyjne ma w zasadzie tylko jeden cel, a mianowicie sprawdzenie prawidłowości deklaracji, w tym wypadku umieszczonej na rachunku. Zatem zadaniem organów celnych państwa eksportera jest udzielenie pozytywnej lub też negatywnej odpowiedzi w zakresie pochodzenia towaru z Unii Europejskiej. Polskie organy celne, zwracając się o weryfikacje, nie mają prawa nakazywać organom celnym państwa eksportera trybu i sposobu przeprowadzenia, weryfikacji. Stąd też, pomijając brak podstaw prawnych, nie celowe jest wskazywanie ewentualnych przesłanek weryfikacji.

2. Weryfikacja dowodów jest prowadzona w ramach współpracy organów celnych Państw Stron Układu Europejskiego i nie jest przewidziany obowiązek informowania strony o zamiarze jej przeprowadzenia. Jest to wewnętrzna procedura celna w ramach kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towaru, z której strona jest wyłączona. Dopiero jej negatywny wynik, uzasadniający podjęcie dalszych czynności, uzasadnia czynny udział strony w poszczególnych etapach postępowania.

TEZY

1. Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks Celny /Dz.U. 23 poz. 117 ze zm./ w przepisie art. 83, ani art. 32 ust 2 Protokołu Nr 4, nie nakłada na organy celne kraju importera obowiązku wskazywania we wniosku weryfikacyjnym przyczyn przeprowadzenia tego postępowania. Protokół Nr 4 przewiduje, iż jedynie "w razie potrzeby" wymagane jest szczegółowe uzasadnienie wniosku weryfikacyjnego. Trzeba bowiem podkreślić, że postępowanie weryfikacyjne ma w zasadzie tylko jeden cel, a mianowicie sprawdzenie prawidłowości deklaracji, w tym wypadku umieszczonej na rachunku. Zatem zadaniem organów celnych państwa eksportera jest udzielenie pozytywnej lub też negatywnej odpowiedzi w zakresie pochodzenia towaru z Unii Europejskiej. Polskie organy celne, zwracając się o weryfikacje, nie mają prawa nakazywać organom celnym państwa eksportera trybu i sposobu przeprowadzenia, weryfikacji. Stąd też, pomijając brak podstaw prawnych, nie celowe jest wskazywanie ewentualnych przesłanek weryfikacji.

2. Weryfikacja dowodów jest prowadzona w ramach współpracy organów celnych Państw Stron Układu Europejskiego i nie jest przewidziany obowiązek informowania strony o zamiarze jej przeprowadzenia. Jest to wewnętrzna procedura celna w ramach kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towaru, z której strona jest wyłączona. Dopiero jej negatywny wynik, uzasadniający podjęcie dalszych czynności, uzasadnia czynny udział strony w poszczególnych etapach postępowania.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Piotra P. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 października 2001 r. (...) w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Na podstawie zgłoszenia celnego SAD (...) z dnia 20 maja 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym zgłoszony przez Piotra P., właściciela firmy P.P.H.U. "L.", towar w postaci odzieży nieużywanej, uszkodzonej, importowanej z Niemiec. W oparciu o dołączony do zgłoszenia celnego rachunek nr 3915-6-099327 z dnia 18 maja 1999 r., wniosek importera o zastosowanie preferencji oraz deklarację eksportera o pochodzeniu towaru z Niemiec, do wymiaru cła przyjęto obniżoną stawkę celną określoną dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej.

Wobec wątpliwości organów celnych, co do prawdziwości informacji dotyczących pochodzenia towarów, zgodnie z art. 32 ust. 1 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego /Dz.U. 1997 nr 104 poz. 662/ i art. 83 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks Celny /Dz.U. 23 poz. 117 ze zm./ przeprowadzono dodatkową kontrolę przesyłając dokument potwierdzający pochodzenie towaru do weryfikacji niemieckim władzom celnym. W dniu 27 marca 2001 r. do Urzędu wpłynęły pisma informujące o negatywnym wyniku weryfikacji, która ujawniła, że sprowadzone towary nie są towarami pochodzącymi z Unii Europejskiej. W dniu 4 kwietnia 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. postanowieniem wszczął postępowanie w sprawie przedmiotowego zgłoszenia celnego.

Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. decyzją z dnia 16 maja 2001 r. uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie zastosowanej stawki celnej oraz określił kwotę długu celnego, przyjmując jako element kalkulacyjny stawkę celną autonomiczną w wysokości 60 procent.

W odwołaniu od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. Piotr P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie. Skarżący podniósł, że w 1999 r. Dział Operacyjny Urzędu Celnego w Ł. przeprowadził kompleksową kontrolę dokumentów, uwzględniając w szczególności wartości celne importowanych towarów. Brak zastrzeżeń ze strony organów celnych utwierdził stronę w przekonaniu o prawidłowości prowadzonej działalności i lojalności ze strony niemieckiego kontrahenta. Dodatkowo podniósł, iż w żaden sposób nie usiłował narazić na uszczuplenie Skarbu Państwa, dołożył należytych starań, aby zawierane transakcje były zgodne z prawem.

Decyzją z dnia 26 października 2001 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, iż zastosowanie obniżonej stawki celnej może mieć miejsce jedynie przy spełnieniu prawem przewidzianych warunków określonych w art. 13 i art. 16 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego oraz ust. 5 części A Postanowień wstępnych Taryfy Celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej /Dz.U. nr 158 poz. 1047 ze zm./. Ponadto przyjęcie deklaracji importera za wiarygodną nie wyklucza późniejszej możliwości przeprowadzenia kontroli postimportowej. Zgodnie z art. 32 Protokołu Nr 4 dodatkowa weryfikacja dowodu pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importera mają uzasadnione wątpliwości, co do autentyczności tych dokumentów. Weryfikacja jest przeprowadzana przez upoważnione władze kraju eksportera, a jej wynik jest wiążący dla władz celnych kraju importera. Kontrola dokumentów może być przeprowadzona także na podstawie przepisu art. 83 Kodeksu Celnego.

W skardze na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł, skarżący podniósł naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 83 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks Celny, art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, poprzez nie wskazanie przesłanek wszczęcia postępowania weryfikacyjnego i błędne jego prowadzenie, art. 6 ust. 2c Protokołu o wzajemnej pomocy w sprawach celnych stanowiący załącznik do Układu Europejskiego /Dz.U. 1994 nr 11 poz. 38 ze zm./ oraz naruszenie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia taryfy celnej /Dz.U. nr 158 poz. 1036 ze zm./, naruszenie przepisów postępowania poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w procesie weryfikacyjnym, tj., głównie art. 123 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Skarżący wskazał, iż działał w "dobrej wierze", zarzuca organom celnym, że wykorzystują jego brak wiedzy i znajomości przepisów, łamiąc tym samym ustalone reguły prawne.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Obowiązek prawidłowego zgłoszenia celnego ciąży na importerze. Na podstawie jego wniosku i przedstawionych dokumentów, towar zostaje objęty właściwą procedurą celną. Strona zadeklarowała pochodzenie towaru z Unii Europejskiej potwierdzając je załączoną deklaracją na fakturze. Spełnione zostały wymogi formalne art. 64 par. 1 Kodeksu Celnego, dlatego też organ zobowiązany był do przyjęcia deklaracji. Na tym etapie ma miejsce jedynie kontrola formalna zgłoszenia celnego. Natomiast po przyjęciu zgłoszenia organ celny może przystąpić do weryfikacji, w myśl przepisu art. 70 Kodeksu Celnego oraz art. 83 Kodeksu Celnego, który uprawnia organy celne do wykonania określonych czynności po zwolnieniu towarów. Podstawą dla przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji dowodów pochodzenia jest także art. 32 Protokołu Nr 4, stanowiący załącznik do Układu Europejskiego. Dokumentu, który zgodnie z treścią art. 241 ust. 1 Konstytucji RP należy traktować jak umowę międzynarodową ratyfikowaną za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, z pierwszeństwem przed ustawą, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z treścią umowy.

Z powyższego wynika, że w zakresie odnoszącym się do problematyki pojęcia "produkt pochodzący" i metod współpracy administracyjnej prymat posiadają uregulowania zawarte w Protokole Nr 4. Stosownie do treści art. 32 ust. 1 Protokołu procedura weryfikacji może być przeprowadzona wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości, co do autentyczności przedstawionych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego dokumentu. Przesłanki dopuszczalności weryfikacji są bardzo szeroko określone, w istocie każdy dokument może być poddany kontroli przez władze celne. Zatem wywodzenie z treści omawianych unormowań prawnych istnienia przesłanek wszczęcia postępowania weryfikacyjnego, tak jak to czyni autor skargi, nie znajduje podstaw prawnych.

Wbrew sugestiom strony skarżącej Kodeks Celny w przepisie art. 83, ani art. 32 ust 2 Protokołu Nr 4, nie nakłada na organy celne kraju importera obowiązku wskazywania we wniosku weryfikacyjnym przyczyn przeprowadzenia tego postępowania. Protokół Nr 4 przewiduje, iż jedynie "w razie potrzeby" wymagane jest szczegółowe uzasadnienie wniosku weryfikacyjnego. Trzeba bowiem podkreślić, że postępowanie weryfikacyjne ma w zasadzie tylko jeden cel, a mianowicie sprawdzenie prawidłowości deklaracji, w tym wypadku umieszczonej na rachunku. Zatem zadaniem organów celnych państwa eksportera jest udzielenie pozytywnej lub też negatywnej odpowiedzi w zakresie pochodzenia towaru z Unii Europejskiej. Polskie organy celne, zwracając się o weryfikacje, nie mają prawa nakazywać organom celnym państwa eksportera trybu i sposobu przeprowadzenia, weryfikacji. Stąd też, pomijając brak podstaw prawnych, nie celowe jest wskazywanie ewentualnych przesłanek weryfikacji.

Weryfikacja dowodów jest prowadzona w ramach współpracy organów celnych Państw Stron Układu Europejskiego i nie jest przewidziany obowiązek informowania strony o zamiarze jej przeprowadzenia. Jest to wewnętrzna procedura celna w ramach kontroli zgłoszeń celnych po zwolnieniu towaru, z której strona jest wyłączona. Dopiero jej negatywny wynik, uzasadniający podjęcie dalszych czynności, uzasadnia czynny udział strony w poszczególnych etapach postępowania. Zarzut naruszenia przepisów proceduralnych poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu weryfikacyjnym nie jest uzasadniony, była to jedna z czynności w ramach szeroko ujętej kontroli celnej, przeprowadzana w ramach współpracy organów celnych, dla których nie jest wymagane wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania. Przepisy art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego jak i art. 83 Kodeksu Celnego nie normują takiego obowiązku.

Niezasadne jest także twierdzenie, że organy celne utrudniały stronie uzyskanie niezbędnych informacji o przepisach prawa oraz nie poczyniły wszystkich niezbędnych kroków dla ustalenia stanu faktycznego. Organy celne, zarówno pierwszej jak i drugiej instancji umożliwiły stronie wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału przed wydaniem decyzji. Rzetelność i prawidłowość przeprowadzonej przez władze celne kraju eksportera weryfikacji, badanie podstaw, dla których eksporter wydał nieprawidłowe dowody pochodzenia i wadliwość dokumentów wydanych przez niemieckie organy celne nie jest przedmiotem analizy prowadzonej przez organy celne.

Wynik przeprowadzonej weryfikacji jest wiążący dla polskich władz celnych. Strona nie wykazała związku pomiędzy ewentualnym naruszeniem przepisów proceduralnych, a ich wpływem na rozstrzygnięcie organów celnych. Wszystkie podjęte przez organy celne, obu instancji, czynności znajdują uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa. Wykazanie "dobrej wiary" strony skarżącej nie ma zasadniczego znaczenia dla objęcia towarów obniżoną stawka celną. Wina lub jej brak w zakresie podania nieprawdziwych danych odnośnie pochodzenia towaru nie zmienia faktu, iż towar w rzeczywistości nie pochodzi z Unii Europejskiej.

Polskie organy celne zwróciły się do władz niemieckich z wnioskiem o dokonanie weryfikacji deklaracji na fakturze. Z art. 32 Protokołu Nr 4 dotyczącego definicji pojęcia "produktów pochodzących" i metod współpracy administracyjnej do Układu Europejskiego, jednoznacznie wynika, iż do weryfikacji dowodów pochodzenia wyłącznie uprawnione są władze celne kraju eksportu. Organy te ponoszą odpowiedzialność za sprawdzenie pochodzenia towarów oraz za skontrolowanie spełnienia warunków do wystawienia świadectwa. Dlatego też w świetle postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego wyniki sprawdzenia świadectwa pochodzenia nie mogą być przedmiotem oceny i dodatkowej weryfikacji przez organy celne państwa importera. Mają one bowiem charakter wiążący dla organów celnych państwa importera /zob. wyrok NSA z dnia 8 września 1998 r., I SA/Łd 777/97 - Prawo Gospodarcze 1999 nr 1 str. 40/.

Również nie można zgodzić się z skarżącymi w zakresie naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych /art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej/, zasady czynnego udziału stron /art. 123 par. 1 Ordynacji podatkowej/ oraz zasady przekonywania /art. 124 Ordynacji podatkowej/. Trzeba bowiem podkreślić, że stosownie do treści art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, podstawą uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też skarżący podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania powinien również wykazać istnienie związku przyczynowego pomiędzy ewentualnym naruszeniem tych przepisów a istotnym wpływem na rozstrzygnięcie organów celnych. Musi więc uprawdopodobnić, że brak zarzucanego uchybienia spowodowałby wydanie decyzji odmiennej treści. Skarżący takiego związku nie wykazali. Zresztą analiza akt postępowania nie potwierdza zasadności zarzutu naruszenia art. 123 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Organ celny, zarówno pierwszej jak i drugiej instancji, umożliwiły stronie wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Zaś wszczęcie z urzędu postępowania przez organ celny pierwszej instancji, dopiero po uzyskaniu odpowiedzi weryfikacyjnej organu celnego państwa eksportera, w świetle trybu weryfikacji przewidzianego w art. 32 ust. 1 Protokołu 4 Układu Europejskiego, jęk już wcześniej wskazano, nie mogło mieć żadnego wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Przeprowadzona przez władze niemieckie weryfikacja wykazała, iż towar objęty deklaracją nie jest "towarem pochodzącym" w rozumieniu Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego. Polskie organy celne były zatem uprawnione do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania deklaracji za nieprawidłową i nie zastosowania stawki celnej obniżonej. W związku z powyższym zastosowano postanowienia ust. 10 części A Postanowień wstępnych Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej /Dz.U. nr 158 poz. 1036/ w myśl, którego do towarów wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. /Dz.U. nr 130 poz. 851 ze zm./, których pochodzenie nie zostało udokumentowane świadectwem pochodzenia, ale jeżeli można ustalić kraj lub region pochodzenia tego towaru, stosuje się stawkę celną autonomiczną lub stawkę konwencyjną, jeżeli jest wyższa od stawki autonomicznej. Zastosowanie przez organy celne stawki celnej autonomicznej, w stosunku do zgłoszonego towaru, jest w pełni zasadne.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia przez organy celne unormowań zawartych w Protokole nr 6. Skarżący uważa, że postępowanie weryfikacyjne powinno być przeprowadzone z uwzględnieniem przepisów zawartych w tym Protokole a w szczególności w art. 6, określającym formę i treść wniosków o pomoc. Należy podkreślić, że stosownie do treści art. 117 Układu Europejskiego Protokół nr 4 i nr 6 stanowią integralną część Układu. Różny jest jednak ich zakres przedmiotowy. Protokół nr 6 o wzajemnej pomocy w sprawach celnych, zgodnie z art. 2 reguluje wzajemną pomoc w celu zapewnienia prawidłowego stosowania ustawodawstwa celnego, w szczególności przez zapobieganie, prowadzenie dochodzeń i wykrywanie naruszeń tego ustawodawstwa. Z kolei Protokół nr 4 dotyczy definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Dlatego też zagadnienia odnoszące się do wystawiania dowodów pochodzenia oraz tryb postępowania weryfikacyjnego uregulowane są wyłącznie w Protokole nr 4, które to unormowania w stosunku do Protokołu nr 6 stanowią w tym zakresie lex specialis.

Uznając podniesione w skardze zarzuty za nieuzasadnione Sąd na podstawie przepisu art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym/Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.