Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1517/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 1 i ust. 2, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1103
law: Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych,  jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy inspektor sądowy E. M. po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Gminy Miasta O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 1012/18 w sprawie ze skargi Gminy Miasta O. na zarządzenie zastępcze Wojewody M. z dnia 17 lipca 2018 r. nr ... w przedmiocie nadania nazwy ulicy 1. prostuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w ten sposób, że w miejsce słowa "Burmistrza" wpisuje "Gminy", 2. oddala skargę kasacyjną, 3. zasądza od Gminy Miasta O. na rzecz Wojewody M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1012/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę Gminy Miasta O. na zarządzenie zastępcze Wojewody M. z dnia 17 lipca 2018 r. nr ... w przedmiocie nadania nazwy ulicy.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem zastępczym Wojewody ... z dnia 17 lipca 2018 r. w sprawie nadania nazwy ulicy T. A. w mieście O. na podstawie art. 6 ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 2 ust. 3 oraz w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1103) po uzyskaniu opinii Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej niezgodność dotychczasowej nazwy I. F. z przepisami ww. ustawy zarządzono co następuje: § 1. Ulicy o dotychczasowej nazwie "I. F." położonej w mieście O. nadaje się nazwę: "T. A.", § 2. Zarządzenie zastępcze wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa ...

Sąd uznając za dopuszczalne zaskarżenie zarządzenia zastępczego dokonał oceny zgodności z prawem tego zarządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny argumentował, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej, obowiązująca w dniu wejścia w życie nazwa ulicy, upamiętniająca osobę, wydarzenie lub datę symbolizującą komunizm lub propagującą taki ustrój w inny sposób, powinna być zmieniona przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Zgodnie z art. 6 ust. 2 tej ustawy w razie niewykonania przez radę obowiązku zmiany nazwy ulicy upamiętniającej osobę propagującą komunizm, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodnie z art. 1, w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin ustawowy do zmiany nazwy ulicy. Wojewoda wydając zarządzenie zastępcze obowiązany jest do zwrócenia się do IPN o wydanie opinii potwierdzającej niezgodność nazwy ulicy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy. Wydając zarządzenie zastępcze wojewoda nie jest związany taką opinią. Powinien ocenić ją z punktu widzenia przekonywania i logiki wniosków z niej wynikających.

W ocenie Sądu, znajdująca się w aktach sprawy opinia IPN zawiera logicznie przedstawione fakty historyczne dotyczące osoby I. F., pozwalające na stwierdzenie, że postać ta symbolizuje i propaguje komunizm. Przytoczenie faktów historycznych w opinii, a w szczególności wskazujących na działalność I. F. w organizacjach skrajnie lewicowych ("Związek Pionierów", ZNMS "Życie", "Klub Demokratyczny") zostało należycie uzasadnione wraz ze wykazaniem spełnienia ustawowych przesłanek zawartych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy dekomunizacyjnej. Należy podnieść, że działalność I. F. koncentrowała się na propagowaniu idei komunizmu we współdziałaniu z prosowieckimi działaczami ludowymi. Fakt, iż I. F. został rozstrzelany przez gestapo w 1942 r. w niczym nie zmienia oceny charakteru jego działalności. Został on bowiem aresztowany właśnie w związku z prowadzoną działalnością – konspiracją komunistyczną.

Sąd podkreślił, że w opinii IPN zostały rzetelnie powołane źródła historyczne, z których pochodzą informacje o życiorysie i działalności I. F..

Tym samym, zdaniem Sądu, stanowisko zawarte w zarządzeniu zastępczym Wojewody ... było prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że przedstawiona opinia IPN potwierdziła w sposób jednoznaczny, że nazwa ulicy I. F. jest nazwą niezgodną z art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej. Wskazane fakty historyczne nie dały Wojewodzie M. argumentów do ich podważenia, a tym samym do dokonania innego ustalenia przez wykluczenie, że nazwa ta nie narusza art. 1 ust. 1 i 2 ww. ustawy. Sąd kontrolując zarządzenie zastępcze poddaje ocenie prawidłowość wykładni przepisów prawa, w tym przypadku wykładni art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej i prawidłowość zastosowania tych przepisów. Prawidłowość stosowania tych przepisów to ocena prawidłowości ustalenia stanu faktycznego. W przypadku, gdy przepis prawa do elementu stanu faktycznego wprowadza fakty historyczne, to Sąd nie może odstąpić od oceny czy odpowiadają hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w tym przepisie prawa. Wskazane w opinii IPN fakty historyczne są na tyle wyczerpująco wykazane, że przyjęcie przez Wojewodę ..., że należy tę opinię w pełni podzielić było wykazującą podstawę do wydania zarządzenia zastępczego. W przypadku nazwy ulicy I. F. nie można w świetle faktów historycznych odesłać do bliżej nieokreślonego odbioru społeczności lokalnej.

Na marginesie Sąd podniósł, że w uzasadnieniu uchwały Miejskiej Rady Narodowej w O. nr ... z dnia 21 czerwca 1971 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w rejonie Osiedla G. powołano właśnie fakty świadczące o komunistycznej działalności I. F. – m.in. współorganizowanie organizacji "Polska Ludowa", która weszła w skład Polskiej Partii Robotniczej, a wcześniej współorganizowanie Klubu Demokratycznego w K. i K.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej Gmina Miasto O. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (tekst jedn. Dz.U z 2018 r. poz. 1103) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że nazwa ulicy I. F. symbolizuje i propaguje komunizm.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda M. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki, nie jest zasadny. Z samej nazwy ustawy nie można wyprowadzić przesłanek niezgodności z prawem zarządzenia zastępczego. Według art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, nazwy ulic nie mogą upamiętniać osób symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, art. 1 ust. 2 tej ustawy stanowi, że za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944–1989. Ustalenie spełnienia tej przesłanki nie jest uzależnione od odbioru publicznego określonej nazwy. Zastosowanie wykładni językowej nie daje prawidłowych podstaw, a wymaga uzupełnienia wykładnią funkcjonalną, a ponadto powiązania z wykładnią historyczną, do której odsyła Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiąc o sprawiedliwości społecznej. Takie właśnie wyprowadzenie przesłanek zmiany nazw propagujących komunizm daje podstawy do prawidłowej kontroli zgodności z prawem. W zaskarżonym wyroku Sąd w pełni prawidłowo przeprowadził kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego zarządzenia zastępczego. Sąd w pełni ocenił zasadność dokonanej przez Wojewodę rzetelności przedstawionej opinii Instytutu Pamięci Narodowej, która nie dała podstaw do zakwestionowania, że nazwa ulicy pozostawała w związku z osobą propagującą komunizm.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Uzasadniając punkt pierwszy wydanego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 1 i § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprostował oczywistą omyłkę w wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez prawidłowe oznaczenie wnoszącego skargę. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, że skarżącą w niniejszej sprawie była Gmina Miasta O..

Na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania administracyjnego.