Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2104/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Sędzia WSA Janusz Walawski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 listopada 2019 r. (sygn. akt: II SA/Wa 402/19) zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2019 r. (znak: [...]) i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. oraz po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą emerytalną odmówił J. W. (skarżący) przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano między innymi ,że :

Przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wprost wyłącza możliwość otrzymywania świadczenia w drodze wyjątku przez osoby spełniające warunki do świadczenia emerytalnego lub rentowego w trybie zwykłym. Z powyższego przepisu wynika bowiem, że jedną z przesłanek jest brak spełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń w wyniku szczególnych okoliczności.

Z akt sprawy wynika, że skarżący ma przyznaną emeryturę w trybie zwykłym w wysokości 256,78 zł brutto. W ocenie organu nie spełnia zatem jednej z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ spełnia warunki do emerytury na zasadach ogólnych.

Organ wyjaśnił, że przepisy wyżej cytowanej ustawy z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4.07.2001 r., sygn. akt II SA 388/01, dostępny w LEX nr 55032). Wobec tego, że skarżący uprawniony jest do emerytury w trybie zwykłym, nie może być mu przyznane świadczenie z art. 83 ust. 1 ani dodatkowo, ani uzupełniająco, ponieważ nie ma możliwości łączenia świadczenia w drodze wyjątku z jakimikolwiek świadczeniami przyznanymi na zasadach ogólnych.

Przepis art. 83 ust. 1 umożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku osobie, która nie posiada prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Przepis ten nie przewiduje możliwości podwyższenia - w drodze wyjątku - świadczenia przyznanego w trybie zwykłym.

Prezes Zakładu wskazał ponadto, że nie dopatrzono się również szczególnych okoliczności, które spowodowały niewypracowanie przez skarżącego emerytury w wysokości odpowiadającej kwocie co najmniej najniższej emerytury.

Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 69 lat życia, skarżący udokumentował 8 lat, 11 miesięcy i 10 dni okresów składkowych w Polsce oraz 11 lat okresów składkowych za granicą. Nie udokumentował 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

W okresach od [...].01.1983 r. do [...].12.1983 r., od [...].01.1987 r. do [...].10.2010 r. skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach wobec skarżącego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Wspomniane przez skarżącego problemy zdrowotne mogły jedynie ograniczać, ale nie uniemożliwiały mu podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Prezes Zakładu podkreślił, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie stanowi ani okresu składkowego ani nieskładkowego. W okresie rejestracji w urzędzie pracy odprowadzana jest jedynie składka na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast nie są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W związku z powyższym okres rejestracji nie może zostać uwzględniony w przebiegu ubezpieczenia przy ubieganiu się o świadczenia z ustawy emerytalnej.

Organ wyjaśnił, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, iż w wymienionych przerwach skarżący podejmował prace bez ubezpieczenia. Mógł zatem podjąć pracę lub prowadzić działalność podlegającą opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co pozwoliłoby dopracować niezbędny okres ubezpieczenia do uzyskania prawa do świadczenia w kwocie najniższej emerytury, która obecnie wynosi 1200,00 zł brutto.

Przy rozpatrywaniu uprawnień do emerytury w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Skargę na powyższe rozstrzygniecie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący.

Skarżący domagał się przyznania mu przez Sąd jednoznacznie emerytury w drodze wyjątku, dla wyrównania jego egzystencji choćby do minimum przetrwania, przy obecnej jej wysokości 256,78 zł, podkreślił ,że Sąd wyrokiem z dnia 15 listopada 2019 r. pozytywnie uwzględnił okoliczności wyjątkowe zaistniałe w tej sprawie. Wskazał , że niemożliwe było do przewidzenia, iż nie z własnej woli zostanie odcięty od powrotu do swojego miejsca życiowego poza Polską, pozostawiając tam większość wypracowanych środków zabezpieczenia, a odzyskane częściowo i sprowadzone do Polski mienie przesiedleńcze też utraci wbrew własnej woli i bez niewłaściwych działań własnych. Podkreślił, że również na skutek postępowania o podział majątku został obdarty z należnych mu środków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej także: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga J. W. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] odmawiająca przyznania skarżącemu emerytury w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie narusza obowiązujących przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny legalności spornej decyzji - stwierdził, że Prezes ZUS, rozstrzygając w niniejszej sprawie, nie dopuścił się przede wszystkim naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem - zgodnie z normą prawną wyrażoną w tym przepisie - zastosował się w pełni do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2019 r. wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Wa 402/19 .

Zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przyjmuje się zgodnie, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji publicznej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 398; podobnie: T. Woś /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 691-692 i cyt. tam wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LexPolonica nr 402781).

Nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (tak również: wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99, niepublik.).

Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 P.p.s.a., rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie, ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku.

Pamiętać należy przy tym, że ocena prawna, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., to wyjaśnienie przez sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu (tak m. in. /w:/ wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3103/02).

Należy ponadto wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Warto zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08, stwierdził jednoznacznie, że związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (por. m. in. M. Jagielska, J. Jagielski i R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, po red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 592 i powołane tam orzecznictwo).

Mając na względzie powyższe, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS, wydając sporną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. bezwzględnie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2019 r. wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Wa 402/19 .W tej sytuacji wskazać należy, iż w przedmiotowym wyroku z dnia 15 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ustosunkowując się do zarzutów skarżącego zawartych w skardze na poprzednio wydaną decyzję Prezesa ZUS ze stycznia 2019 r. - stwierdził wyraźnie, że w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organ nie przedstawił okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy i nie rozważył ich w pełni na gruncie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ,czym naruszył art. 107 § 3 k.p.a..

W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r., Prezes ZUS wypełnił w sposób prawidłowy zalecenia wyrażone w uzasadnieniu powyższego wyroku z dnia 15 listopada 2019 r.

Przechodząc do oceny legalności spornej decyzji, należy zauważyć, że stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. W tej sytuacji, brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Ocena, czy w danej sprawie ww. przesłanki zostały spełnione należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie, czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

Należy jednocześnie bardzo wyraźnie podkreślić, że świadczenie będące przedmiotem wniosku strony skarżącej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wyłączną przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.

Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS odmówił przyznania stronie skarżącej emerytury w drodze wyjątku, ponieważ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi jedna z przesłanek z art. 83, gdyż skarżący pobiera przyznaną w trybie zwykłym emeryturę w wysokości 256,78 gr. Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 04 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 388/01, dostępny w LEX nr 55032). Wobec tego, że skarżący jest uprawniony do emerytury w trybie zwykłym, nie może być skarżącemu przyznane świadczenie z art. 83 ust. 1 ani dodatkowo ani uzupełniająco, gdyż nie ma możliwości łączenia świadczenia w drodze wyjątku z jakimikolwiek świadczeniami przyznanymi na zasadach ogólnych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał ponadto, że nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które spowodowały niewypracowanie w wysokości odpowiadającej kwocie co najmniej najniższej emerytury. Twierdzenie to Sąd w pełni podziela.

Ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. "Szczególne okoliczności" to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb, czy też niedostatku w sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

Warto zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, wskazał, że przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali, czy też natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za "szczególną okoliczność" na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 69 lat życia skarżący udokumentował 8 lat, 11 miesięcy i 10 dni okresów składkowych w Polsce oraz 11 lat okresów składkowych za granicą. Nie udokumentował 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

W okresach od [...] stycznia 1983 do [...] grudnia 1983 r., od [...] stycznia 1987 do [...] października 2010 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach wobec skarżącego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Wspomniane przez skarżącego problemy zdrowotne, zdaniem Sądu, mogły jedynie ograniczać, ale nie uniemożliwiały skarżącemu podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Należy zauważyć, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Sąd wskazuje ponadto, że z akt sprawy wynika, iż w wymienionych przerwach w zatrudnieniu skarżący podejmował prace bez ubezpieczenia. W ocenie Sądu, wykonywanie pracy bez ubezpieczenia nie stanowi okoliczności szczególnej, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jest to bowiem wynik wyboru osoby decydującej się na pracę bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, która winna liczyć się z prawnymi konsekwencjami w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Sąd podkreśla, że okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie stanowi ani okresu składkowego ani nieskładkowego.

Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej (zdrowotnej i finansowej) skarżącego. Rozumie jego położenie, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić należy, że skarżący nie spełniał wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomocą społeczną są obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych.

Skarżący w swej skardze wskazuje i podkreśla ,ze pracował za granica i tam zgromadził oszczędności. Również Prezes ZUS wskazuje na 11 lat okresów składkowych za granicą. Jeżeli długość okresów składkowych za granica była wystarczająca i skarżący znajduje się w wieku odpowiednim do uzyskania świadczenia za granica to winien ,w celu poprawy swojej sytuacji materialnej podjąć działania mające na celu pozyskanie świadczenia emerytalnego wypracowanego poza granicami Polski.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.