Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2791/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6274 Nabywanie nieruchomości przez cudzoziemca
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 148 par. 1 pkt 8, art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1,
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2011 r. sprawy ze skargi W. W. przy udziale Rządu Republiki Francji na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wydaniu zezwolenia na nabycie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki skargę oddala.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku W. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] sierpnia 2010 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności:

- decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] grudnia 1999 r.

- postanowienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] grudnia 1999 r. w sprawie sprostowania oczywistej omyłki w powyższej decyzji zezwalającej Rządowi Republiki [...] na nabycie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych w [...], dzielnica [...], woj. mazowieckie, stanowiących własność Skarbu Państwa:

- nieruchomości położonej przy ul. [...] oznaczonej jako działka gruntu nr [...] o powierzchni 0,2996 ha, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...],

- nieruchomości położonej przy ul. [...] oznaczonej jako działka gruntu nr [...] o powierzchni 0,2498 ha, dla której Sąd Rejonowy dla [...] [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...],

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach i rozważaniach:

Decyzją nr [...] z [...] grudnia 1999 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zezwolił Rządowi Republiki [...] na nabycie opisanych wyżej nieruchomości. Jako formę nabycia wskazano umowę sprzedaży. Nabycie nieruchomości nastąpić miało i nastąpiło w drodze ustanowienia użytkowania wieczystego, co wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

W związku powyższym postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 1999 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji sprostował oczywistą omyłkę w tym zakresie. W dniu [...] maja 2010 r. wpłynął wniosek W. W. o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] i postanowienia nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po przeprowadzeniu postępowania nie stwierdził aby w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki wskazane w powołanym przepisie i decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2010 r. odmówił stwierdzenia nieważności obu w/w rozstrzygnięć.

W dniu 8 września 2010 r. wpłynął wniosek W. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...].

Zdaniem organu wniosek ten nie jest zasadny. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy dawnym właścicielem stanowiących przedmiot niniejszej sprawy nieruchomości był A. R.. Nieruchomość ta objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i zgodnie z art. 1 tego dekretu przeszła na własność Gminy [...]. Jak wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącego A. R.dnia 4 sierpnia 1948 r. złożył wniosek o przyznanie własności czasowej nieruchomości. Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem administracyjnym z [...] grudnia 1956 r. odmówiło dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej stwierdzając, iż grunt przeszedł na własność Skarbu Państwa. Nastąpiło to 13 kwietnia 1950 r. w związku z wejściem w życie ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130). Stosowanie do art. 32 tej ustawy zniesiono związki samorządu terytorialnego, a ich majątek z mocy prawa stał się majątkiem Państwa.

A. R. zmarł 1 kwietnia 1951 r. a spadek po nim nabyła w całości żona M. J. R., która umową sprzedaży z dnia [...] stycznia 2010 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego (Rep. A nr [...]) zbyła prawa i roszczenia do przedmiotowych nieruchomości na rzecz W. W..

Organ podkreślił, że w jego ocenie decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] grudnia 1999 r. została wydana zgodnie z prawem. Na dzień wydania decyzji właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa, a podstawą odmowy stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z [...] grudnia 1999 r. nie jest toczące się postępowanie przed Ministerstwem Infrastruktury o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1956 r. na mocy którego odmówiono dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości, lecz ustalenie, iż decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1999 r. nie została wydana bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa. Na chwilę wydania tej decyzji funkcjonowało w obrocie prawnym i funkcjonuje obecnie orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1956 r. na mocy którego odmówiono dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości stwierdzając, iż grunt przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Orzeczenie to wywiera skutki prawne i jest wiążące do czasu wyeliminowania go z obrotu prawnego np. poprzez stwierdzenie jego nieważności przed właściwy organ, którym jest Minister Infrastruktury. Organ podniósł, że decyzje które opierają się na właściwie zastosowanym prawie materialnym oraz uwzględniają stan prawny wynikający z innej ostatecznej decyzji, nie mogą być kwalifikowane jako decyzje wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Punktem odniesienia dla oceny legalności decyzji w trybie art. 156 – 158 k.p.a. jest stan rzeczy w chwili wydania decyzji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydając decyzję nr [...] z [...] grudnia 1999 r. opierał się w zakresie ustalenia właściciela nieruchomości na stanie prawnym ujawnionym w księgach wieczystych prowadzonych dla danych nieruchomości, ustalonym m.in. na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1956 r. Nie jest więc uprawnione twierdzenie o wadliwości decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1999 r. z tego powodu, że opierała się ona na innej decyzji, której nieważność może być dopiero stwierdzona.

Sytuacja tego rodzaju powinna być rozwiązana w innym trybie który jest tutaj właściwy, a mianowicie w trybie wznowienia postępowania. Stosownie bowiem do art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, która została następnie uchylona, przez co należy rozumieć także wyeliminowanie z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia nieważności.

Zdaniem organu bezzasadny jest zarzut skarżącego, iż właściwym trybem postępowania jaki powinien przyjąć Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przy rozpatrywaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1999 r. powinno być zawieszenie tego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Ministra Infrastruktury postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1956 r.

Stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja w innej sprawie, stanowi podstawę wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności tej drugiej decyzji.

Odnośnie zarzutu skarżącego odwołującego się do art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazano, że zgodnie z powołanym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. Skarżący nie sprecyzował ani nie uargumentował tego zarzutu. Przyjąć zatem należy, iż kwestia ewentualnej niewykonalności miałaby dotyczyć decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] grudnia 1999 r. Decyzja ta została jednak wykonana, zezwalała bowiem na oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste Rządu Republiki [...], co zostało faktycznie dokonane.

Decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] października 2010 r. zaskarżył w całości W. W. wnosząc o jej uchylenie, oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz art. 3 i 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców i art. 61 § 1 k.c. oraz 140 k.c. w związku z pominięciem prawa dawnego właściciela nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr [...] nr hip. [...] – [...], aktualnie działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...]przy ul. [...] i ul. [...],

2. art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z niewykonaniem decyzji w dniu jej wydania,

3. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., art. 6 i 8 k.p.a. poprzez naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i zaniechanie sprawdzenia czy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1956 r. mogło wywołać jakiekolwiek skutki prawne, skoro A. R. zmarł 1 kwietnia 1951 r., a prawa po nim zostały nabyte 30 kwietnia 1959 r.

W uzasadnieniu skargi podniósł że:

1. W dniu 4.08.1948 r. A. R. dawny właściciel złożył wniosek dekretowy w terminie, co oznacza, że do czasu jakiego rozpoznania, prawa i roszczenia do ustanowienia własności czasowej do nieruchomości oznaczonej Hip [...] - [...] nie wygasły,

2. A. R. zmarł 1 kwietnia 1951 r.,

3. W dniu [...].12.1956 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem odmówiło przyznania dawnemu właścicielowi A. R. własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości,

4. Zestawienie dat z pkt 2 i 3 wskazuje, że orzeczenie nie mogło zostać doręczone właścicielowi nieruchomości, a więc nie mogło wywołać żadnych skutków prawnych,

5. Skoro orzeczenie z [...].12.1956 r. nie znajduje się w obrocie prawnym, to w dniu 1 grudnia 1999 r. i później, wobec prawa wynikającego z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], do wniosku o zezwolenie na nabycie przedmiotowej nieruchomości nie zostało dołączone oświadczenie woli zbywającego,

6. Żaden podmiot prawny nie miał prawa rozporządzać przedmiotową nieruchomością do czasu rozpoznania wniosku d[...]ego, co nie nastąpiło do dzisiaj,

7. Dlatego decyzja MSWiA nr 2935/99 i postanowienie nr [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa własności w oparciu o co najmniej jeden dokument potwierdzający nieprawdę, gdyż następcy prawni A. R. nie zamierzali zbywać Rządowi Republiki [...] przedmiotowej nieruchomości.

Zdaniem skarżącego odwoływanie się do postępowania toczącego się przed Ministrem Infrastruktury nie ma znaczenia, gdyż zgromadzony dokument wyraźnie wskazuje, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1956 r. nacjonalizujące przedmiotową nieruchomość nie istniało i nie istnieje w obrocie prawnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje:

Postępowanie prowadzone na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. (a takim jest postępowanie prowadzone w sprawie niniejszej) jest postępowaniem nadzwyczajnym stanowiącym swoisty wyłom od zasady stabilności decyzji przewidzianej w art. 16 § 1 k.p.a. Z tego też względu ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe.

Należy również pamiętać o tym, że celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji w kontekście tego czy jest ona dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

Oczywistym jest, że organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji (postanowienia) nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum tzn. nie może rozpatrywać jej tak jak w postępowaniu odwoławczym albowiem orzeka wyłącznie kasacyjnie stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek do wydania takiego orzeczenia odmawia stwierdzenia jej nieważności.

Wśród przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. jest rażące naruszenie prawa które określa się jako naruszenie oczywiste, a przy tym takie które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej.

Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa jest wyraźne wskazanie jaki przepis został naruszony, przy czym rozpoznając sprawę w omawianym trybie organ obowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania rozstrzygnięcia objętego wnioskiem.

Biorąc pod uwagę powyższe uwarunkowania uznać należy, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] sierpnia 2010 r. są prawidłowe. Wskazują one bowiem zasadnie dlaczego rozstrzygnięcia których dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności są trafne.

Zdaniem sądu kluczowe znaczenie w sprawie niniejszej ma ocena charakteru prawnego i skutków jakie wiążą się z decyzją z dnia [...] grudnia 1956 r. mocą której odmówiono dotychczasowemu właścicielowi przyznania własności czasowej do nieruchomości. Decyzją tą stwierdzono, że grunt przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Poza tym niesporne jest, że do chwili wydania zaskarżonej decyzji w/w rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 1956 r. pozostawało w obrocie prawnym.

Pozostawało w obrocie prawnym także wówczas kiedy podejmowano rozstrzygnięcia objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności tj. [...] grudnia 1999 r. i [...] grudnia 1999 r.

Oczywistym jest poza tym, że zarówno decyzja jak postanowienie kwestionowane w postępowaniu nieważnościowym były następstwem decyzji z dnia [...] grudnia 1956 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji mógł bowiem rozporządzać spornymi nieruchomościami jako, że grunt był własnością Skarbu Państwa. Stało się tak w dalszej konsekwencji ze względu na treść ust. 2 art. 32 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14/1950 poz. 130 ze zm.) zgodnie z którym majątek dotychczasowych związków samorządu terytorialnego z mocy prawa stał się majątkiem Państwa.

Dopóki więc rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 1956 r. nie zostanie wzruszone w trybie prawem przewidzianym dopóty skarżący nie będzie mógł skutecznie kwestionować tak decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...] jak i postanowienia tego organu z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...]. Przy czym za niewystarczające uznać należy to, że postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 1956 r. jest w toku (toczy się przed innymi organami tj. Ministrem Infrastruktury), a to dlatego, że istotny jest jego wynik nie zaś fakt, że w ogóle jest prowadzone.

Trzeba również podkreślić, iż organ ma rację twierdząc, że nie można stwierdzić nieważności decyzji z tego tylko powodu, że wydano ją ze względu na inną decyzję która była zdaniem skarżącego nieprawidłowa ale której dotychczas nie wzruszono i która nadal funkcjonuje w obrocie prawnym.

Oznacza to, że jedynie eliminacja decyzji z dnia [...] grudnia 1956 r. otworzy skarżącemu drogę pozwalającą na ewentualne skuteczne podważanie rozstrzygnięć objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności.

Należy zgodzić się z organem także wówczas kiedy twierdzi on, że właściwym trybem postępowania zmierzającym do uwzględnienia racji skarżącego byłby tryb przewidziany w art. 148 § 1 pkt 8 k.p.a.

Tylko bowiem w ramach wznowienia postępowania można byłoby zakwestionować sporne rozstrzygnięcia (z dnia [...] grudnia 1999 r. oraz z dnia [...] grudnia 1999 r.) pod warunkiem wszakże, iż uprzednio wyeliminowana zostałaby z obrotu prawnego decyzja z dnia [...] grudnia 1966 r. (np. wobec stwierdzenia jej nieważności).

W związku z powyższym zarówno zarzuty podniesione w skardze jak i argumenty przytoczone na ich uzasadnienie nie mogą odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku.

Podstawą wyroku jest art. 151 p.p.s.a.