Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1522/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 151, art. 141 par. 4, art. 185 par. 1, art. 203 pkt.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97 par. 1, art. 61 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia NSA Irena Kamińska Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2007r. sygn. akt II SA/Kr 2228/03 w sprawie ze skargi Firmy Handlowej "[...]" SA w R. i I. S. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2003r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz I. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 2228/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi Firmy Handlowej "[...]" S.A w R. i I. S. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2003 r., Nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie orzeczeniem z dnia [...] marca 1964 r., na podstawie art. 1, 2, 3, 4, 5, 14, 20, 22, 28, 30, 31 i 32 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) orzekł o wywłaszczeniu na cele budowy składnicy maszyn rolniczych oraz magazynu środków ochrony roślin dla Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "[...]" nieruchomości położonych w gm. kat. S., to jest między innymi działek o nr [...] i [...] (obecnie działki nr [...],[...],[...],[...]) o powierzchni 6.449 m2, stanowiących własność W. O., wpisanych do ksiąg wieczystych prowadzonych przez Sąd Powiatowy w Tarnowie. Jednocześnie odrębnym orzeczeniem z tego samego dnia orzeczono o przyznaniu spadkobiercom po W. O. odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 1974 r., sygn. akt [...], Sąd Powiatowy w Radomiu Wydział II Cywilny stwierdził, że: 1. po zmarłym w dniu 30 grudnia 1949 r. W. O. spadek w drodze dziedziczenia ustawowego nabyli: żona K. O. w ¼ części oraz dzieci: J. O. i I. S. – po 3/8 części każde z nich; 2. po zmarłej w dniu 19 stycznia 1963 r. K. O. spadek w drodze dziedziczenia ustawowego nabyły dzieci: J. O. i I. S., każde z nich po połowie.

W dniu 23 września 1992 r. zmarł J. O. Postanowieniem z dnia 21 września 1995 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w Krośnie Odrzańskim Wydział I Cywilny orzekł, że spadek po J. O., na podstawie dziedziczenia ustawowego, nabyli: żona A. O. oraz dzieci A. M. S. z domu O. i E. M. z domu O., każda z nich w 1/3 części udziału.

Prezydent Miasta Tarnowa decyzją z dnia [...] czerwca 1994 r., na podstawie art. 80 ust. 2 i 3, art. 40 ust. 3, art. 41 ust. 1, art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127) oraz art. 104 k.p.a., orzekł o przekazaniu w wieczyste użytkowanie dla Spółdzielni Pracy [...] w T. na okres 99 lat, to jest do 2093 r. nieruchomości Gminy miasta Tarnowa oznaczonej jako nr działek [...],[...],[...],[...],[...].

I. S. wnioskiem z dnia 9 lutego 1992 r. wystąpiła z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...],[...],[...],[...].

Prezydent Miasta Tarnowa decyzją z dnia [...] lipca 1999 r., nr [...], na podstawie art. 136 ust. 1, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ) oraz art. 104 k.p.a, odmówił zwrotu nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działki nr [...],[...],[...],[...] obr. [...], będących własnością Gminy Miasta Tarnowa.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] stycznia 2000 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Przewodniczący Zarządu Miasta Tarnowa decyzjami z dnia [...] sierpnia 1999 r., znak: [...] oraz [...], orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w T. przy ul [...], oznaczonej jako działki [...] i [...] o powierzchni łącznej 4774 m2 , obręb [...] oraz działki nr [...] o powierzchni 706 m2 , obręb [...].

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta Tarnowa decyzją z dnia [...] marca 2000 r., znak: [...], na podstawie art. 136 ust. 3, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.), oraz art. 104 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działki nr [...],[...] obr. [...], będących własnością Gminy Miasta Tarnowa – jako bezprzedmiotowe oraz odmówił zwrotu działek nr [...],[...] obr. [...], będących własnością Gminy Miasta Tarnowa, w użytkowaniu [...] Spółdzielni Pracy "[...]" w T.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] maja 2000 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., w związku z art. 9a powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Prezydent Miasta Tarnowa decyzją z dnia [...] lipca 2000 r., znak: [...], na podstawie art. 136 ust. 3, art. 229 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, oraz art. 104 i 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działki nr [...] , [...] obr. [...], będących własnością Gminy Miasta Tarnowa, w użytkowaniu wieczystym M. B., J. C., J. K., L. C., Z. D. oraz [...], i [...] obr. [...], będących własnością państwa S., jako bezprzedmiotowe oraz odmówił zwrotu działek nr [...],[...],[...],[...],[...], obr. [...], będących własnością Gminy Miasta Tarnowa, w użytkowaniu [...] Spółdzielni Pracy "[...]" w T.

Od tej decyzji A. S. i I. S. wniosły odwołanie.

Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2000 r., znak [...], wstrzymał z urzędu wykonanie swojej decyzji z dnia [...] maja 2000 r., znak [...], do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że strona przedmiotowego postępowania złożyła w dniu 6 czerwca 2000 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie skargę na ostateczną decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2000 r., znak [...].

Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2000 r., znak [...], zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia [...] lipca 2000 r., znak [...], wskazując na złożoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie skargę, o czym mowa powyżej.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 23 maja 2000 r., sygn. akt II SA/Kr 1364/00, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2000 r., znak [...], uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie części jej uzasadnienia, a w pozostałym zakresie oddalił skargę.

Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2002 r., znak: [...], na podstawie art. 97 § 2 i art. 123 k.p.a., podjął z urzędu postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia [...] lipca 2000 r., znak [...].

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r., znak: [...] uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia [...] lipca 2000 r., znak [...] w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w T.

Prezydent Miasta Tarnowa postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r., znak: [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 101 k.p.a., z urzędu zawiesił postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w T. przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...]obr. [...], do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, to jest prawomocnego zakończenia postępowania ze skargi I. S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] i [...] obr. [...] w prawo własności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że I. S. wniosła skargę do Naczelnego Sadu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] stycznia 2003 r., utrzymującą w mocy, decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2002 r., odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta Tarnowa z dnia [...] sierpnia 1999 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w T. przy ul. [...], oznaczonej nr działek [...] i [...] obr. [...] dla Z., W., J. i M. S.

W związku z tym organ uznał, że zachodzi konieczność zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, bowiem rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest bardzo istotne dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości – zważywszy, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowi obecnie własność osób trzecich.

Na to postanowienie zażalenie złożyła A. S.

Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2003 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a., uchylił wskazane wyżej postanowienie, wskazując, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym, zatem gdy nie ma takiego związku, zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie wykazał istnienia takiego związku, tym bardziej, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta Tarnowa z dnia [...] sierpnia 1999 r., znak [...] o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dotyczy tylko części wnioskowanego do zwrotu ternu, to jest działek nr [...] i [...].

Na to postanowienie I. S. oraz Firma Handlowa "[...]" – S.A. z siedzibą w R. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda Małopolski w obszernym uzasadnieniu wskazał między innymi, że przedmiotem wywłaszczenia były parcele katastralne 1. kat. [...] i [...] o łącznej pow. 6449 m2, z których powstały działki nr [...],[...],[...] i [...]. Działka nr [...]podzieliła się na działki: [...],[...],[...], natomiast stan prawny poszczególnych działek będących przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości jest różny. Podano, że działki nr [...] i [...] stanowią własność Skarbu Państwa i nie zostały do chwili obecnej trwale rozdysponowane. W stosunku do tych nieruchomości nie toczy się żadne postępowanie administracyjne związane z unieważnieniem decyzji administracyjnych. Natomiast w stosunku do działki nr [...] (po podziale działka [...],[...],[...]) i działki [...] o łącznej powierzchni 5881 m2, oddanych w 1994 r. w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Pracy [...] w T., roszczenie o zwrot nieruchomości, zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie przysługuje tym bardziej, że prawo to zostało zbyte przez Syndyka Masy Upadłościowej Spółdzielni Pracy [...] aktami notarialnymi na rzecz osób trzecich i prawo to zostało przekształcone w prawo własności na rzecz osób fizycznych (co spowodowało nieodwracalne skutki prawne).

Wyrokiem z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 2228/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi Firmy Handlowej "[...]" S.A w R. i I. S. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2003 r., Nr [...], wskazując, że okoliczność, iż postępowanie dotyczy części nieruchomości stwarza sytuację, w której rozstrzygnięcie sprawy ma charakter prejudycjalny. Podano, że sprawa ze skargi I. S., zarejestrowana do sygn. akt II SA/Kr 2270/03, połączona została do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze skargą Firmy Handlowej "[...]" S.A. w R. Połączenie tych spraw nastąpiło w oparciu o przepis art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargi z obu tych spraw dotyczyły tego samego postanowienia organu administracji publicznej.

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., organ administracji ma obowiązek zawiesić postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, przy czym przez pojęcie "zagadnienia wstępnego" rozumieć należy wstępne "zagadnienie prawne". Zawieszenie postępowania na tej podstawie uzależnione jest od wystąpienia łącznie trzech przesłanek: postępowanie administracyjne jest w toku, zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte oraz rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, przy czym to organ musi ustalić związek przyczynowy między rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwrócił uwagę, że w chwili wszczęcia postępowania o zwrot nieruchomości, to jest w dniu 20 kwietnia 1999 r. nieruchomość była już oddana w użytkowanie wieczyste osobom trzecim. Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1999 r., czyli już po wszczęciu postępowania o zwrot nieruchomości.

W związku z tym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro w dacie wszczęcia postępowania o zwrot nieruchomości, nieruchomość ta była już oddana w użytkowanie wieczyste osobom trzecim, to uznać należy, że rozstrzygnięcie kwestii ważności decyzji przekształcającej prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nie jest prejudycjalnym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia zasadności żądania zwrotu nieruchomości. Załatwienie sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest bowiem zależne od wcześniejszego rozstrzygnięcia sporu o nieważność decyzji orzekającej o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego tejże nieruchomości w prawo własności. Spór ten dotyczy bowiem kolejnego już etapu zmian stanu prawnego tego gruntu, a zmiana ta nastąpiła już po ustanowieniu wieczystego użytkowania tej nieruchomości.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną złożyła I. S., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest:

1) art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez:

a) niewydanie zaskarżonego wyroku na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegające na pominięciu (i nieuwzględnieniu) dowodów z dokumentów, z których wynika, że z dniem 9 lutego 1992 r. na wniosek skarżącej zostało wszczęte postępowanie administracyjne o zwrot wywłaszczonej nieruchomości,

b) dokonanie przez Sąd samodzielnych ustaleń faktycznych w zakresie daty wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzez ustalenie, że postępowanie zostało wszczęte w dniu 20 kwietnia 1999 r., bez wzięcia pod uwagę całego materiału dowodowego w sprawie, z którego wynika, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w dniu 9 lutego 1992 r.;

2) art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi wynikające z prezentowanego przez Sąd rażąco błędnego poglądu prawnego wyrażającego się przyjęciem, że rozstrzygnięcie kwestii ważności decyzji przekształcającej prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nie jest prejudycjalnym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia zasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

3) art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 i art. 61 § 3 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi wynikające z prezentowanego przez Sąd błędnego poglądu prawnego wyrażającego się przyjęciem, że w przypadku zawieszenia postępowania administracyjnego okoliczność wydania postanowienia w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania oznacza, że z tymże dniem doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie;

4) art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez sporządzenie przez Sąd rażąco wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku polegającego na:

a) braku jedności pomiędzy częścią sprawozdawczą a częścią, w której wskazano i wyjaśniono podstawę prawną rozstrzygnięcia wyroku, polegającą, z jednej strony, na wskazaniu w części ilustrującej stan sprawy, że postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości zostało wszczęte w dniu 9 lutego 1992 r., z drugiej zaś, na wskazaniu w części dotyczącej wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z dniem 20 kwietnia 1999 r.,

b) braku jakiegokolwiek uzasadnienia, na jakiej podstawie Sąd ustalił, że w dniu 20 kwietnia 1999 r. doszło do wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co prowadzi do wniosku, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie stanowi logicznej i jasnej syntezy wypowiedzi Sądu pozwalającej na zrozumienie motywów wyroku, a tym samym ocenienie prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że rozstrzygnięcie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności, ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Podkreślono, że w chwili obecnej właścicielami przedmiotowej nieruchomości są osoby trzecie, które uzyskały prawo własności na podstawie przekształcenia prawa użytkowanie wieczystego w prawo własności, w związku z czym skarżąca nie może domagać się zwrotu nieruchomości, gdyż Skarb Państwa nie jest właścicielem spornej nieruchomości. Wskazano, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że w przypadku ujawnienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej w księdze wieczystej nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Spółdzielnia Pracy [...] w T., wniosła o jej oddalenie jednocześnie podzielając stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej powoływanej jako P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę tylko enumeratywnie wymienione przesłanki nieważności postępowania wymienione w § 2 tego przepisu, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie występują. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną kierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego można, zgodnie z art. 174 P.p.s.a., oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego polegającej na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., a więc na naruszeniu prawa procesowego, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi m.in. naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 1 P.u.s.a., art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 i art. 61 § 3 k.p.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Przechodząc do rozważań nad zarzutami skargi kasacyjnej wskazać należy, że zgodnie art. 1 § 1 w/w ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153. poz. 1269 ze zm. powoływanej jako P.u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości miedzy innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 P.u.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno orzeczeń administracyjnych uchybiających prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, jak też orzeczeń dotkniętych wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego, a także orzeczeń wydanych z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z podniesionymi w skardze kasacyjnej zarzutami kwestionującymi prawidłowość ustalenia przez Sąd stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że są one uzasadnione. Przewidziany w art. 133 § 1 P.p.s.a. wymóg stosowania sądowej kontroli administracji polega na tym, że sąd administracyjny orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającej z akt sprawy. Wniesienie skargi powoduje jedynie wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego i w tym zakresie jest ono oparte na zasadzie kontradyktoryjności.

Przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. mówi, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt. W rozpoznawanej sprawie Sąd dysponował materiałem dowodowym, z którego wynikało, że postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało wszczęte w dniu 9 lutego 1992 r., przedmiotowa nieruchomość (objęta wnioskiem o zwrot) została oddana w użytkowanie wieczyste w dniu 6 czerwca 1994 r., postępowanie w sprawie zostało zawieszone w dniu 21 lipca 1995 r. zaś podjęto je w dniu 20 kwietnia 1999 r. (str. 2 i 5 uzasadnienia wyroku WSA).

Z kolei zarówno w aktach sprawy, jak i w przedstawionych przez strony stanowiskach brak jest jakiejkolwiek wzmianki o tym, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało wszczęte w dniu 20 kwietnia 1999 r., a to tę datę przyjął Sąd pierwszej instancji i następnie wyprowadził z tego faktu wnioski mające istotne znaczenie i wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie.

Sąd przyjmując bowiem, że skoro w dniu 20 kwietnia 1999 r. zostało wszczęte przez I. S. postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz, że w dacie wszczęcia tego postępowania nieruchomość, której zwrotu domaga się skarżąca, została już oddana w użytkowanie wieczyste osobom trzecim to tym samym uznał, że załatwienie sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest zależne od wcześniejszego rozstrzygnięcia sporu o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności. Zdaniem Sądu fakt oddania, jeszcze przed wszczęciem postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w użytkowanie wieczyste tego gruntu, wyłącza prejudycjalność postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe oznacza, że Sąd wydając wyrok nie oparł się na wszystkich dowodach znajdujących się w aktach sprawy pomijając część zgromadzonych w aktach dokumentów. To zaś stanowi naruszenie unormowań powołanego art. 133 P.p.s.a. oraz obowiązku wydania przez sąd wyroku na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W efekcie, nie przesądzając o wyniku dalszego postępowania, dokonanie przez Sąd prawidłowych ustaleń stanu faktycznego sprawy mogłoby ewentualnie prowadzić do przyjęcia odmiennej oceny prawnej rozpatrywanego zagadnienia.

Wydaje się przy tym uzasadniony pogląd, że nie można uznać, iż przyjęta przez Sąd pierwszej instancji data wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowego gruntu stanowi tzw. omyłkę pisarską, ponieważ następnie wyciągnięte z tego faktu wnioski świadczą o tym, że to ta data miała w ocenie Sądu istotne, z punktu widzenia prawnego, znaczenie w sprawie. To zaś z kolei powoduje, że przy rozpoznawaniu sprawy Sąd pierwszej instancji patrzył niejako z innej perspektywy zarówno na kwestie związane z zawieszeniem przez organ niniejszego postępowania jak też stwierdzenia nieważności decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości oraz wzajemnej relacji tych postępowań, czym naruszono art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., z art. 97 § 1 i art. 61 § 3 k.p.a.

Z przytoczonych wyżej względów uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia przesłanek z art. 141 § 4 P.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe ustalenia stwierdzić należy, iż zarzuty naruszenia prawa podniesione w skardze kasacyjnej zawierają rzeczowe i trafne argumenty. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny dowodów i wyprowadził na tej podstawie własne wnioski co do stanu faktycznego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.