Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3159/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 2,  art. 3  ust. 2,  art. 6  ust. 4,  art. 7  ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 7,  art. 77,  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. K., S. D., P. D., B. D. i M. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia na rzecz A. K., S. D., P. D., B. D. i M. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. S., E. W., Z. S. i A. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ul. [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. K. w dniu 29 grudnia 2008 r. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez L. S. i Z. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ul. [...].

Pismem z dnia 12 marca 2013 r. doprecyzowano powyższy wniosek wskazując, że współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości na dzień opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego byli spadkobiercy L. S., tj. Z. S., E. W., Z. S. i A. D. Do pisma dołączono oświadczenia P. D., S. D., B. D. i M. W. (następców prawnych ww. osób) z dnia 11 marca 2013 r., w których wskazano, iż w 2008 r. udzielili A. K. pełnomocnictwa do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Oświadczeniem z dnia 4 marca 2014 r., złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej do protokołu przesłuchania w [...] Urzędzie Wojewódzkim w [...], A. K. zeznała, że składając w dniu 29 grudnia 2008 r. wniosek do Wojewody [...] występowała również w imieniu pozostałych spadkobierców współwłaścicieli nieruchomości, tj. S. D., P. D., B. D. i M. W.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie. Organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", wynika że do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub w wykonaniu wezwania organu, osoba ubiegająca się o to prawo winna dołączyć: dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, w którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub w art. 3 ustawy; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób; oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Wobec braku powyższych dowodów, Wojewoda, korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 6 ustawy, pismem z dnia 21 grudnia 2009 r. wezwał A. K. działającą w imieniu własnym oraz pozostałych wnioskodawców, do uzupełnienia w terminie 6 miesięcy braków wniosku. Wezwanie odebrano w dniu 5 stycznia 2010 r. Do pisma dołączono przykładowy wykaz polskich placówek dyplomatycznych, polskich archiwów państwowych i innych instytucji, za pośrednictwem których można poszukiwać dokumentów niezbędnych do usunięcia braków wniosku oraz formularze oświadczeń o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Wobec braku odpowiedzi, kolejna informacja o konieczności uzupełnienia braków wniosku skierowana została do stron w dniu 19 kwietnia 2013 r. W powołanych pismach wskazano również m.in. jakie dokumenty świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium państwa polskiego lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Pouczono też strony o treści art. 41 i art. 98 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", i o negatywnych skutkach nieuzupełnienia wniosku.

Organ podał, że wnioskodawcy przedstawiając stosowne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, wykazali legitymację do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez Z. S., E. W., Z. S. i A. D. Dokumentując natomiast słuszność swojego roszczenia przedłożyli m.in. plan sytuacyjny, na którym uwidocznione są ul. [...] i ul. [...] wraz z planem budowy willi w [...] przy ul. [...], pozyskane z Państwowego Archiwum Obwodu [...]. Plan sytuacyjny zawiera informację o wydzieleniu z kompleksu parcel gruntowych 1. kat. [...] i [...] części oznaczonej literami a.b.c.d.a., składającej się z parceli gruntowej 1. kat. [...] i nowo utworzonych parcel gruntowych 1. kat. [...] i [...] o powierzchni [...] m2 oraz części oznaczonej lit. b.c.f.g.b. składającej się z parcel gruntowych 1. kat. [...] i [...] o powierzchni [...] a, natomiast plan budowy willi przedstawia widok boczny, rzut suteren, parteru oraz I piętra. Na wskazanym planie budowy willi brak jest adnotacji o zatwierdzeniu tego planu oraz daty jego sporządzenia. Wnioskodawcy nie przedłożyli zaświadczenia archiwalnego, czy też innego dokumentu urzędowego, z którego wynikałoby prawo własności wskazywanych we wniosku osób do nieruchomości pozostawionej w [...] przy ul. [...].

Organ podał, że aby wyjaśnić stan faktyczny sprawy, w piśmie z dnia 4 grudnia 2013 r. wystąpił do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Narodowego w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...] w celu odnalezienia dokumentów archiwalnych potwierdzających prawo własności ww. osób do nieruchomości oraz wskazujących na jej rodzaj i powierzchnię. Dodatkowo pismem z dnia 13 grudnia 2013 r. wystąpił do Konsulatu Generalnego RP [...] o pomoc w odszukaniu dokumentów archiwalnych potwierdzających prawo własności L. S. lub jego spadkobierców do tej nieruchomości, a także wskazujących na jej rodzaj i powierzchnię. W odpowiedzi na powyższe, Konsulat Generalny RP [...] przy piśmie z dnia 25 lutego 2014 r. przesłał zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia 6 lutego 2014 r. nr [...] wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę jego wydania, tj. planem sytuacyjnym, na którym uwidocznione są ul. [...] i ul. [...] oraz planem budowy willi w [...] przy ul. [...], zatwierdzonym w dniu 12 września 1910 r. przez Magistrat [...], [...]. Zgodnie z powołanym zaświadczeniem właścicielką budynku przy ul. [...] w [...] wg stanu na 1911 r. (nr konskrypcyjno-rejestracyjny [...]) była Z. S. Z przesłanych przez archiwum zagraniczne dokumentów, będących podstawą wydania zaświadczenia z dnia 6 lutego 2014 r., nie wynika jednak prawo własności Z. S. do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (dawna ul. [...]). Ponadto wskazane dokumenty odnoszą się do nieruchomości według stanu na 1910 i 1911 r., dlatego nie mogą stanowić wystarczającego dowodu potwierdzającego prawo własności oraz rodzaj i powierzchnię nieruchomości na moment opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Jak podkreśla się w judykaturze, data sporządzenia dokumentu może mieć istotne znaczenie dla oceny, czy dany dokument potwierdza fakt pozostawienia nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli bowiem prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy. Wobec tego dołączenie do wniosku dokumentu zawierającego urzędowy opis mienia, który został sporządzony przed opuszczeniem (wypędzeniem) może nie być wystarczające do ustalenia, że nieruchomość wymieniona w tym dokumencie była własnością osoby wymienionej w art. 2 ustawy. W ocenie organu, istotne jest, że zgodnie z zapisami "Księgi Adresowej [...] rocznik 1935/1936, Działu IV - Wykaz domów na obszarze miasta [...]", właścicielką nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (późniejsza ul. [...]), liczba konskrypcyjna [...], obj. lwh [...], była M. R. Dane zawarte w zaświadczeniu archiwalnym stoją zatem w sprzeczności z zapisami Księgi Adresowej [...], która często stanowi podstawę do ustalenia prawa własności nieruchomości przez archiwum zagraniczne.

W ocenie organu z powyższego wynika, że wnioskodawcy nie przedłożyli dowodów świadczących o pozostawieniu przez ich spadkodawców nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości, nie udowodnili faktu przysługiwania prawa własności do tej nieruchomości wskazywanym we wniosku osobom. W konsekwencji brak było podstawy do uwzględnienia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tego mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2014 r., po rozpatrzeniu odwołania A. K., S. D., P. D., B. D. i M. W., utrzymał powyższą decyzję w mocy. Organ wskazał, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie przyznał to prawo jedynie podmiotom, które spełniały łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Niespełnienie choćby jednej z przesłanek wymienionych w tych przepisach powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie w związku z tym, że właściciele pozostawionej nieruchomości nie żyją, zastosowanie znalazł dodatkowo art. 3 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2, czyli posiadają obywatelstwo polskie.

Jednym z warunków przyznania prawa do rekompensaty, wymienionym w ww. przepisach, jest pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pozostawić daną nieruchomość może natomiast tylko i wyłącznie jej właściciel. W ocenie organu odwoławczego, Wojewoda [...] prawidłowo ustalił, że w niniejszej sprawie strony nie udowodniły spełnienia tej przesłanki, mimo że w prowadzonym postępowaniu zapewniono im warunki do złożenia wymaganych przez art. 6 ustawy dokumentów. Pismami z dnia 21 grudnia 2009 r. i 19 kwietnia 2013 r. organ wzywał ich bowiem do dostarczenia dowodów świadczących o przysługującym Z. S., E. W., Z. S. oraz A. D. prawie współwłasności przedmiotowej nieruchomości oraz o jej pozostawieniu poza obecnym obszarem państwa polskiego, szczegółowo określając możliwe środki dowodowe, w tym wymogi dotyczące świadków. Organ również samodzielnie poszukiwał dowodów potwierdzających przysługiwanie ww. osobom prawa własności do nieruchomości położonych w [...], występując do szeregu instytucji, jednak żadnych dokumentów w tym przedmiocie nie odnaleziono. Na potwierdzenie przysługiwania prawa własności poprzednikom prawnym wnioskodawców do akt sprawy przedłożone zostały wyłącznie: plan budynku przy ul. [...] w [...] zatwierdzony w dniu 12 września 1910 r. oraz zaświadczenie archiwalne Archiwum Państwowego [...] z dnia 6 lutego 2014 r., w którym wskazano, że według stanu na rok 1911 Z. S. figurowała jako właściciel budynku przy ul. [...] w [...]. Jeżeli jednak prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy. Przedłożone w sprawie dowody potwierdzają natomiast stan majątkowy na moment ich wystawienia, tj. na lata 1910-1911. Nie pozwalają natomiast ustalić stanu prawa własności nieruchomości na moment opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. na okres po wybuchu II wojny światowej, a tym samym nie mogą stanowić dowodu na pozostawienie mienie. Dokument w postaci planów budynku nie dowodzi, że wymienieni we wniosku poprzednicy prawni wnioskodawców byli współwłaścicielami wskazanej w nim nieruchomości w chwili rozpoczęcia działań wojennych w 1939 r., tj. po prawie 30 latach od zatwierdzenia tego planu. Strony nie przedłożyły natomiast żadnych dowodów potwierdzających ciągłość władztwa nad przedmiotową nieruchomością przez spadkobierców L. S. w okresie międzywojennym.

Organ podał ponadto, że mając na uwadze wpis w "Księdze Adresowej [...] rocznik 1935/1936", nieruchomość ta stanowiła własność M. R. Nie można się przy tym zgodzić ze stanowiskiem wnioskodawców, że publikacja ta powstała na podstawie dobrowolnych spisów mieszkańców. Z treści księgi wynika, że została ona opracowana na podstawie materiałów Urzędu Ksiąg Gruntowych Sądu Okręgowego w [...], a więc najprawdopodobniej na podstawie danych zawartych w wykazach hipotecznych. Wykaz w "Księdze Adresowej" wymienia również nazwiska właścicieli domów oraz liczbę wykazu hipotecznego prowadzonego dla danej nieruchomości. Powyższy dowód może więc wskazywać, że w okresie po 1911 r. doszło do rozporządzenia przedmiotową nieruchomością. Jak wynika ponadto ze spisu mieszkańców [...], Z. S. zamieszkiwał przy ul. [...] i na taki adres zamieszkania pozostałych członków rodziny wskazywał również S. D., przesłuchiwany w dniu 20 czerwca 2013 r.

Organ odwoławczy wskazał, że skoro ustawodawca zadecydował, jakie dowody należy przedłożyć, aby ubiegać się o prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, nie można czynić zarzutu organowi I instancji, że wymaga, aby strona udowodniła stosownymi dokumentami fakt pozostawienia mienia na tzw. kresach wschodnich, czy też żeby przedłożyła złożone w określonej formie oświadczenia świadków, którzy nie byli osobami bliskimi właściciela pozostawionej nieruchomości lub jego spadkobiercy oraz zamieszkiwali w miejscowości położenia mienia bądź w miejscowości sąsiedniej. Takie wymogi przewidują bowiem przepisy prawa - art. 6 ust. 1 pkt. 1, ust. 4 pkt. 1-3 i ust. 5 ustawy, którymi organ I instancji jest związany. Strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od niej przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (np. orzeczenia sądowego ustalającego fakt pozostawienia nieruchomości przez osobę, która była jej właścicielem, czy zaświadczenia o fakcie pozostawienia mienia). W przedmiotowej sprawie strony dowodów takich natomiast nie przedłożyły. Przy tym organ I instancji, zgodnie z nałożonymi na niego w art. 7 i 77 k.p.a. obowiązkami, przeprowadził wnikliwe postępowanie wyjaśniające, podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, występował do krajowych oraz zagranicznych instytucji archiwalnych z wnioskiem nie tylko o dowody potwierdzające przysługiwanie prawa własności Z. S., E. W., Z. S. oraz A. D. do przedmiotowej nieruchomości, ale również o dowody potwierdzające spełnienie przez ww. osoby pozostałych przesłanek niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Działania te przyniosły negatywny rezultat.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. K., S. D., P. D., B. D. i M. W. wnosząc o uchylenie decyzji organów I i II instancji, zarzucając naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, tj. mimo zaistnienia przesłanek do uchylenia w całości decyzji Wojewody [...] i orzeczenia co do istoty sprawy – utrzymanie w mocy tej decyzji;

- art. 6, art. 7, art. 8 i art. 10 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, tj. niewskazanie przyczyn, z powodu których części środków dowodowych odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, przy jednoczesnym braku przeciwdowodu, rozstrzygając tym samym wątpliwości organu w zakresie mocy dowodowej na niekorzyść stron postępowania i poprzestając na stwierdzeniu, że strony nie udowodniły faktu przysługiwania własności wskazanym we wniosku współwłaścicielom, gdyż zebrane dowody nie pozwalają na ustalenie stanu majątku w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

- art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz czynności niezbędnych do jej załatwienia, w tym naruszenie przez organ administracyjny obowiązku wynikającego z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i fragmentaryczne rozpatrzenie materiału dowodowego oraz przedłożenie wartości i wiarygodności dokumentu ("Księga Adresowa [...] rocznik 1935/1936") niezawierającego informacji w przedmiocie własności, nad zeznania dowodowe źródeł osobowych (protokół przesłuchania świadka S. D. z dnia 20 czerwca 2013 r.) oraz urzędowe dokumenty zagraniczne (zaświadczenie Państwowego Archiwum w [...] z dnia 27 maja 2009 r. oraz 6 lutego 2014 r.) i tym samym dokonanie błędnej oceny, że okoliczność posiadania przez byłych właścicieli ciągłości własności nie została udowodniona, podczas gdy z ww. dowodów bezsprzecznie wynika przysługiwanie własności przedmiotowej nieruchomości;

- art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 i art. 1 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie wystarczy wykazać, że uprawniony do rekompensaty był właściciel nieruchomości pozostawionych, który w dniu 1 września 1939 r. był obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił to terytorium z przyczyny, o której mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiadał obywatelstwo polskie, bowiem zdaniem organu konieczne jest również wykazanie prawa własności nieruchomości dokładnie na chwilę jej opuszczenia, co jest rozszerzającą i niedopuszczalną interpretacją ww. przepisów, skutkującą uniemożliwieniem uzyskania potwierdzenie prawa do rekompensaty, mimo pozostawienia mienia w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną;

- art. 2, art. 5, art. 7, art. 31 ustawy z dnia z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych urzeczywistniających zasady sprawiedliwości, zapewnienia praw człowieka i obywatela, działania na podstawie i w granicach prawa oraz zakazu ograniczenia praw, skutkujące uniemożliwieniem uzyskania przez spadkobierców potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem.

Stosownie do treści art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości, o ile spełnia on wymagania określone w pkt 1 i 2 powołanego przepisu, tj. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje natomiast wszystkim lub niektórym spadkobiercom (art. 3 ust. 2 ustawy).

Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie by ubiegający się o rekompensatę mogli zrealizować swoje prawo. Brak spełnienia jednej z nich powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy).

Z uwagi na tak ukształtowane przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o przyznanie takiego prawa kluczowa jest kwestia, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które – zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy – jest niezbywalne. W art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy wymieniono natomiast przykładowo, jakie źródła dowodowe mogą służyć ustaleniu właścicieli pozostawionych nieruchomości.

Koniecznym jest przy tym wskazanie, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10 i z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 900/12; cbois.nsa.gov.pl). To ona, zgodnie z art. 6 ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w [...] przy ul. [...] wystąpili A. K., S. D., P. D., B. D. i M. W. Wnioskodawcy wskazali, że nieruchomość ta należała uprzednio do L. S. i Z. S., a następnie opuszczona została w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. przez Z. S., Z. S., E. W. i A. D. (tj. następców prawnych L. S., który zmarł w dniu [...] grudnia 1929 r., a spadek po nim, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w. K. z dnia [...] września 2012 r. sygn. akt [...], nabyła żona Z. S., córka E. W., syn Z. S. oraz wnuczka A. D. - po 1/4 części).

Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń wnioskodawców z dnia 15 maja 2013 r. złożonych przed notariuszem wynika, że byli właściciele przedmiotowej nieruchomości, których następcami prawnymi są wnioskodawcy, przybyli na obecne terytorium Polski po roku 1940 r. (przy czym ze sporządzonych przez S. D. notatek (k-80-85 akt administracyjnych) wynika, że osoby te opuściły ww. nieruchomość z końcem lata 1941 r.). Nie przesądzając jednak w jakiej dacie i czy faktycznie miała miejsce repatriacja ww. osób (jedyny dokument Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Powiatowy Oddział w [...] nosi datę 9 lipca 1946 r. i dotyczy E. W.), koniecznym stało się, na co słusznie zwróciły uwagę organy orzekające w niniejszej sprawie, udowodnienie, w sposób wskazany w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy, że właśnie na datę opuszczenia mienia, przysługiwało ww. osobom prawo własności do nieruchomości wskazanej we wniosku o rekompensatę. Z żadnego natomiast dokumentu zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika w sposób bezsporny, aby ww. osoby w dniu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w dniu wybuchu wojny w 1939 r., były właścicielami przedmiotowego mienia.

W aktach niniejszej sprawy znajduje się tylko jeden dokument, z którego wynika, że Z. S. była właścicielką nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (późniejsza ul. [...]), jednak w 1911 r. (por. zaświadczenie Państwowego Archiwum [...] z dnia 6 lutego 2014 r. nr [...]), a zatem około 30 lat przed opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo własności do nieruchomości nie wynika przy tym z załączonych do wspomnianego zaświadczenia dokumentów stanowiących podstawę jego wydania, tj. planu sytuacyjnego, na którym uwidocznione są ul. [...] i ul. [...] oraz planem budowy willi w [...] przy ul. [...], zatwierdzonym w dniu 12 września 1910 r. przez Magistrat [...], [...]. Dokumenty te mówią więc o latach 1910-1911 r., podczas gdy, jak słusznie wskazał organ, już z "Księgi Adresowej [...] rocznik 1935/1936, Działu IV - Wykaz domów na obszarze miasta [...]" (dokonanego na podstawie materiałów Urzędu Ksiąg Gruntowych Sądu Okręgowego w [...]) wynika, że pod wskazanym adresem zamieszkiwała M. R. W tym samym wykazie wskazano, że Z. S. zamieszkiwał przy ul. [...], co potwierdzają również inne znajdujące się w sprawie dokumenty, jak chociażby protokół przesłuchania S. D. z dnia 20 czerwca 2013 r. Również E. W. zamieszkiwała pod innym adresem, co wynika z ankiety z dnia 3 maja 1952 r. wypełnionej celem wydania dowodu osobistego (karta 166 verte akt adm.) i w karcie osobowej (k-162 verte akt adm.), gdzie wskazała, że do 1939 r. mieszkała w miejscowości K., powiat [...], województwo [...], natomiast w czasie okupacji w N., powiat [...]. Na marginesie można wskazać również na załączoną do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty kserokopię Ilustrowanego przewodnika [...] (Wydawnictwo "[...]" [...] 2006), w którym wskazano, opierając się na źródła historyczne, że budynek nr [...] na ul. [...] (późniejsza ul. [...]) był własnością L. S. i jego syna Z. S. w latach 1910-1929, która to informacja koresponduje z ww. materiałem dowodowym.

Z powyższych dokumentów w żaden sposób nie można zatem wywieść, jak żądają tego skarżący, aby Z. S., Z. S., E. W. i A. D. na dzień opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej byli właścicielami przedmiotowego mienia. Koniecznym jest przy tym wskazanie, że skarżący, mimo wezwań organu o przedłożenie dokumentów świadczących o pozostawieniu nieruchomości (por. pisma z dnia 21 grudnia 2009 r. k-9 i z dnia 19 kwietnia 2013 r. k-79) z uprawnienia tego nie skorzystali. Zgodzić się należy ze skarżącymi, że przepis art. 6 ust. 4 ustawy, o którym pouczył ich organ, wymienia jedynie przykładowe środki dowodowe na okoliczność pozostawienia mienia, jednak umknęło ich uwadze, że nie przedłożyli oni ani dokumentów wymienionych w powołanym przepisie, ani też żadnych innych, które świadczyłyby, że ww. osoby były właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dniu jej opuszczenia. Prawo własności do mienia przy ul. [...] w [...] udokumentowane zostało jedynie na lata 1910-1911. W przypadku natomiast składania wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, na co wskazano już wcześniej, swoje prawo do nieruchomości należy udowodnić na datę jej opuszczenia. Ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał bowiem tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami w momencie repatriacji i przy spełnieniu przez nich łącznie wszystkich warunków określonych w art. 2 ustawy. To zaś, że tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości w dacie jej opuszczania musiał być przynależny repatriantowi, wynika z samej istoty zdarzenia, z jakim związane jest omawiane uprawnienie, tj. "pozostawieniem nieruchomości" w określonych w art. 1 ustawy okolicznościach. O pozostawieniu rzeczy można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy przynależała ona do jednostki, która twierdzi, że ją pozostawiła. W tej sytuacji za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące błędnego ustalenia przez organ stanu faktycznego sprawy i błędnego uzasadnienia prawnego, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w sytuacji gdy organ odwoławczy uznał decyzję Wojewody [...] za prawidłową, jak również naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Trudno również zarzucić organom naruszenie art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz czynności niezbędnych do jej załatwienia. Jak wynika bowiem z akt sprawy Wojewoda [...], prócz zobowiązania skarżących do przedłożenia dokumentów, z których wynikałoby prawo własności ich poprzedników prawnych do nieruchomości opuszczonej, sam występował do szeregu instytucji w celu uzyskania dokumentacji niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie (por. pisma z dnia 4 grudnia 2013 r. k-138 i 139, z dnia 5 grudnia 2013 r. k-141 i k-142, z dnia 13 grudnia 2013 r. k-147). W odpowiedzi na powyższe pisma Archiwum Narodowe w [...] w piśmie z dnia 12 grudnia 2013 r., Centralne Archiwum Wojskowe w [...] w piśmie z dnia 13 grudnia 2013 r., Archiwum Akt Nowych w [...] w piśmie z dnia 19 grudnia 2013 r., Archiwum Państwowe w [...] w piśmie z dnia 18 grudnia 2013 r., Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w piśmie z dnia 20 grudnia 2013 r., Archiwum Państwowe w [...] w piśmie z dnia 8 stycznia 2014 r., Zarząd Główny PCK w piśmie z dnia 10 stycznia 2014 r., Archiwum Państwowe w [...] w piśmie z dnia 10 stycznia 2014 r. poinformowały, że nie odnaleziono żądanych dokumentów ani dotyczących repatriacji ww. osób, ani też pozostawionego przez nie mienia na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżących zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Wnioskodawcy nie udowodnili bowiem, że na dzień opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Z. S., E. W., Z. S. i A. D. byli właścicielami nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Organy orzekające, wbrew twierdzeniom skargi, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniły swoje orzeczenia (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.