Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2970/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. B. i M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 913/19 w sprawie ze skargi D. B. i M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 913/19, oddalił skargę D. B. i M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z [...] października 2002 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lutego 1999 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej dla m. W. z [...] listopada 1962r., nr [...], dotyczącej nadania własności nieruchomości rolnej położonej we W. – B. przy ul. [...].

J. B. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra z [...] października 2002 r., wskazując na wystąpienie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] stycznia 2017 r., nr [...], wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z [...] października 2002r.

Decyzją z [...] września 2017 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił uchylenia decyzji z [...] października 2002 r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej rozstrzygnięciem z [...] września 2017 r. złożył D. B. (następca prawny J. B.), podnosząc, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lutego 2019 r., nr [...], uchylił decyzję własną z [...] września 2017 r. i jednocześnie odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] października 2002 r., znak: [...].

Minister wskazał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r. skierowana została do osoby zmarłej – J. B.

Organ podał, że z aktu poświadczenia dziedziczenia z 17 listopada 2017r., Rep. A Nr [...], wynika, że J. B. zmarła w dniu [...] sierpnia 2017 r. Natomiast wydanie w sprawie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Organ wskazał, że wobec tego, do rozpatrzenia pozostaje sprawa wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra z [...] października 2002 r.

Minister zaznaczył, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.); wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Podano, że w zakresie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. D. B. (podtrzymując stanowisko J. B.) podniósł, że zostały złożone fałszywe oświadczenia P. T. i J. U. z dnia 8 lutego 1961 r., zgodnie z którymi S. K. był właścicielem majątku pozostawionego w K. (powiat S.) na terenie ówczesnego ZSRR. Tymczasem, w ocenie wnioskodawcy S. K. (ur. w 1909r.) nie pozostawił majątku na terenie ówczesnego ZSRR, albowiem majątek ten nigdy nie był jego własnością, tylko własnością S. K., syna J., urodzonego w 1877 r., a zmarłego w D. w 1953 r. Minister wyjaśnił, że aby stwierdzić zaistnienie podstawy wznowienia wymienionej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., muszą łącznie wystąpić trzy przesłanki: a) w decyzji ostatecznej organ administracyjny poczynił ustalenia faktyczne z powołaniem się na sfałszowany dowód, b) sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, c) na sfałszowanym dowodzie oparte zostało takie ustalenie, które miało wpływ na rozstrzygnięcie. Organ podkreślił, że przesłanki te muszą wystąpić łącznie, jeżeli zatem nawet jedna z nich nie wystąpi, nie można mówić o zaistnieniu podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.

W ocenie Ministra, w niniejszej sprawie, zarówno J. B., jak i jej następca prawny D. B., nie przedstawili żadnego orzeczenia sądu lub innego organu stwierdzającego sfałszowanie dokumentu. Minister, powołując się orzecznictwo wskazał, że nie jest rolą organu administracji przeprowadzanie takiego dowodu we własnym zakresie. Jednocześnie stwierdził, że w sprawie nie można skorzystać z wyjątku od zasady wyrażonego w art. 145 § 2 k.p.a. Wznowienie postępowania przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu orzeczeniem sądu lub innego organu mogłoby bowiem mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby było niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Jednakże, w niniejszej sprawie, zdaniem organu, okoliczności takie niewątpliwie nie zachodzą.

Minister podał, że drugi wyjątek wynika z przepisu art. 145 § 3 k.p.a., zgodnie z którym, z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. postępowanie wznowieniowe może się toczyć także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Zdaniem organu, nie ma jednak podstaw do skorzystania z art. 145 § 3 k.p.a., ponieważ w świetle istniejącego materiału dowodowego nie ma jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że wspomniane oświadczenia P. T. i J. U. z dnia 8 lutego 1961 r. zostały złożone fałszywie. Organ w szczególności podkreślił, że zeznania Z. B. i M. A. z dnia 9 marca 2010 r (kwestionujące w ocenie skarżącego prawdziwość zeznań z dnia 8 lutego 1961 r.) nie odnoszą się do S. K. (ur. w 1909 r.), któremu w 1962 r. nadano nieruchomość, lecz S. K. (tj. osoby o innym nazwisku, ur. w 1877 r.). Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie wynika z nich również, że S. K. "podszył się" pod osobę S. K. (zm. w 1953 r.). Ponadto, porównanie treści oświadczeń z dnia 8 lutego 1961 r. i z dnia 9 marca 2010 r. w żaden sposób nie uprawnia – zdaniem Ministra – do twierdzenia, że dotyczą one tej samej nieruchomości. Zeznania Z. B. i M. A. wskazują jedynie na miejsce zamieszkiwania S. K. – przy ul. [...] w miejscowości D. na Ukrainie, gdzie posiadał on majątek, w skład którego wchodzi dom, budynki gospodarcze, urządzenia i pole. Tym samym organ stwierdził, że nie ma podstaw do uznania, że zeznania te posiadają istotne w sprawie znaczenie prawne. Minister wskazał, że w ocenie wnioskodawcy w sprawie wystąpiła także przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (powołana już wcześniej przez J. B.). Nowymi dowodami miałyby być oświadczenia świadków – Z. B. i M. A. z dnia 9 marca 2010 r., według których to nie S. K. pozostawił gospodarstwo rolne na terenie ówczesnego ZSRR (ponieważ takiego nie posiadał), lecz S. K. Organ podał, że w myśl art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., aby wznowić postępowanie powinny być spełnione łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy muszą być nowe, o ile są dla sprawy istotne. Muszą zatem dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne. Kolejną przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych, czy nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest to, że nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. Tymczasem organ wskazał, że skoro nowe dowody w sprawie pojawiły się w dniu 9 marca 2010 r., to tym samym nie mogły być znane Ministrowi, ani nie istniały w dniu wydania decyzji z dnia [...] października 2002 r. Ponadto, brak jest podstaw do uznania, że omawiane dowody posiadają istotne w sprawie znaczenie prawne. Zdaniem Ministra oznacza to, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.

Na w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2019 r. D. B. i M. B., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: art. 7 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszystkich kroków koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego; art. 8 k.p.a. polegający na nieprzeprowadzeniu postępowania w sposób określony w przepisie (m.in. poprzez brak przeprowadzenia czynności zmierzających do weryfikacji dowodów przedłożonych przez nich oraz brak odniesienia się do wątpliwości skarżących w zakresie sposobu prowadzenia postępowania wyrażonych w piśmie z dnia 18 stycznia 2019 r.; art. 40 § 2 k.p.a. poprzez brak doręczenia decyzji pełnomocnikowi skarżących; art. 75 oraz 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nie przeprowadzenie niezbędnego postępowania dowodowego (w zakresie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka J. T.) oraz nieuzupełnienie go, a przez to poczynienie błędnych ustaleń w sprawie; art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego; art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 2 oraz § 3 poprzez ich niezastosowanie co w konsekwencji skutkowało odmową wznowienia postępowania w niniejszej sprawie; art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji skutkowało odmową wznowienia postępowania w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd wskazał, że skarżący z powołaniem się na przepis art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. argumentowali, że fałszywe są oświadczenia z dnia 8 lutego 1962 r. złożone przez P. T. i J. U. o tym, że S. K. (ur. w 1909 r.) był właścicielem majątku pozostawionego w K. na terenie ówczesnego ZSRR. Majątek ten nie był jego własnością, lecz własnością S. K. (ur. 1887 r.) Skarżący nie przedłożyli jednak prawomocnego orzeczenia sądu lub innego właściwego organu, stwierdzającego fałszerstwo tych oświadczeń. Sąd zaznaczył, że w orzecznictwie stwierdza się, że wznowienie nie może nastąpić, jeżeli ani sąd, ani inny właściwy organ nie stwierdził prawomocnie sfałszowania dowodu, ani popełnienia przestępstwa przy wydawaniu określonej decyzji. Zatem, postępowanie można wznowić w zasadzie dopiero po stwierdzeniu fałszerstwa materiałów dowodowych orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu. Sąd wskazał, że od tej zasady przepisy § 2 i 3 art. 145 k.p.a., przewidują wyjątki. Ale w rozpoznawanej sprawie, jak słusznie uznał Minister, wyjątki te nie zachodzą. Możliwe jest bowiem wznowienie postępowania przed wydaniem takiego orzeczenia wtedy, gdy występuje zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego albo powstanie szkody dla interesu społecznego, a fakt sfałszowania dowodu jest oczywisty, bądź też postępowanie przed sądem lub innym organem w tych sprawach nie może zostać wszczęte z uwagi na upływ terminu przedawnienia lub z powodu innych prawnych przeszkód. Sąd podzielił stanowisko organu, że nie ma podstaw do przyjęcia, aby sprawa o nadanie własności nieruchomości rolnej miała wpływ na bezpieczeństwo życia lub zdrowia ludzkiego, bądź na powstanie poważnej szkody dla interesu społecznego, tym samym nie zachodzi wyjątek z art. 145 § 2 k.p.a. Sąd podkreślił przy tym, że organ administracji publicznej nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.

Sąd zgodził się z organem, że w sprawie nie zachodzą podstawy do zastosowania wyjątku z art. 145 § 3 k.p.a., w sytuacji, gdy w świetle materiału dokumentacyjnego nie zachodzą podstawy do stwierdzenia fałszywości oświadczeń P. T. i J. U. Sąd zaważył bowiem, że z treści zeznań Z. B. i M. A., wynika jasno, że odnoszą się one do S. K. (ur. w 1877 r.), a nie do S. K. (ur. w 1990 r.), któremu w 1962 r. nadano nieruchomość rolną. W zeznaniach tych podano, że S. K. zamieszkiwał w miejscowości D. na Ukrainie, gdzie posiadał majątek, składający się z domu, budynków gospodarczych, urządzeń i pola, na co zdaniem Sądu zasadnie wskazał organ. W ocenie Sądu, słusznie też organ uznał, że omawiane zeznania nie dotyczą osoby S. K., na rzecz którego została wydana decyzja w 1962 r. lecz osoby S. K., a więc osoby o innym nazwisku. Podkreślono, że skarżący mając wiedzę o fakcie popełnienia przestępstwa winni byli dążyć do wykazania tego faktu przed powołanymi do tego organami, do których należy ocena wystąpienia negatywnych przesłanek procesowych i podjęcia stosownych do ustaleń rozstrzygnięć. Takiego rozstrzygnięcia odmawiającego wszczęcia postępowania karnego w sprawie popełnienia fałszerstwa w niniejszej sprawie zabrakło, wobec czego Sąd stwierdził, że skarżący nie mogli skutecznie powoływać się na przesłankę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., nie dysponując również prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu stwierdzającym popełnienie tego przestępstwa.

Sąd wskazał, że skarżący jako drugą podstawę wznowieniowa postępowania wskazali art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Podkreślono, że w orzecznictwie zaznacza się, że przepis ten może mieć zastosowanie, gdy zostaną spełnione łącznie trzy przesłanki: pierwsza – ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe, druga – istnienie nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej, trzecia – nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody, nie były znane organowi, który wydał decyzję. Sąd zaznaczył przy tym, że pojęcie nowej okoliczności faktycznej nie jest tożsame z pojęciem nowego dowodu. Dowód musi istnieć w dacie wydania decyzji, aby mógł stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Za nową okoliczność faktyczną nie może być uznana opinia biegłego sporządzona po wydaniu decyzji, lecz co najwyżej fakty wynikające z tej opinii. W ocenie Sądu I instancji, organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo stwierdził, że skoro nowe dowody w postaci oświadczenia świadków Z. B. i M. A. pojawiły się w dniu 9 marca 2010 r., to nie mogły być znane Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ani nie istniały w dacie wydania decyzji z dnia [...] października 2002 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] lutego 1999 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej dla m. W. z dnia [...] listopada 1962 r. Zdaniem Sądu organ słusznie również uznał, iż wskazane oświadczenia świadków nie posiadają istotnego znaczenia dla sprawy, bowiem nie odnoszą się do S. K., lecz do innej osoby. Z tych też względów Sąd stwierdził, że organ zasadnie uznał, iż nie zachodzą podstawy do uznania zaistnienia przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji stwierdził, że odmowa uchylenia decyzji ostatecznej wobec prawidłowego uznania braku rzeczywistego spełnienia się wskazanych przesłanek było prawidłowe. Zatem, rozstrzygnięcie podjęte przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2002 r. jest zasadne, natomiast zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Natomiast – w ocenie Sądu – skarga słusznie podnosi naruszenie art. 40 § 2 k.p.a., jednakże brak doręczenia pełnomocnikowi zaskarżonej decyzji, nie mógł – zdaniem Sądu – odnieść skutku w okolicznościach wniesienia skargi w terminie.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyli D. B. i M. B., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania obejmujących koszty wpisu od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj:

1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 – dalej "p.s.a.") w zw. z art. 174 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu, pomimo tego, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj. pierwotna decyzja została wydana w oparciu o fałszywe dowody;

2) art. 1 § 1 i 2 p.s.a. w zw. z art. 174 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu, pomimo tego, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj. w sprawie pojawiły się nowe okoliczności nie wzięte pod uwagę przez organ w momencie wydania decyzji;

3) art. 1 § 1 i 2 p.s.a. w zw. z art. 174 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 148 k.p.a., polegające na przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego względem niewłaściwej decyzji administracyjnej, tj. ostatecznej decyzji o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] października 2002 r. (sygn. akt [...]), podczas gdy postępowanie wznowieniowe winno być skierowane względem pierwotnej decyzji, tj. decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej dla m. W. z [...] listopada 1962 r. (nr. [...])

4) art. 1 §1 i 2 p.s.a. w zw. z art. 174 § 2 p.p.s.a. w zw. z art., 7, 75 77 i 80 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo tego, że organ II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób należyty, w szczególności poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadka J. T. oraz brak odniesienia się do propozycji czynności przedstawionych w piśmie skarżących z dnia 18 stycznia 2019 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane pismem poprzedniczki prawnej skarżących – J. B. – z dnia 10 kwietnia 2010 r. Pismo zatytułowano jako "wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności". Wskazano jednocześnie, że jednak w samym petitum wniosku, jak i z jego uzasadnienia wynika wprost, że przedmiotem wniosku strony jest wznowienie postępowania ad meritii zakończonego decyzją Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z [...] listopada 1962 r. Wskazano, że w odniesieniu do każdego pisma wniesionego do organu, o dalszym jego biegu, niezależnie od nadanej przez wnoszącego nazwy, decyduje treść pisma. Wobec tego skarżący stwierdzili, że organ nadał pismu bieg w sposób nieprawidłowy, co skutkowało rozpoznaniem wniosku w odniesieniu do niewłaściwej decyzji, a zatem decyzja w tym kształcie nie powinna się ostać.

Skarżący kasacyjnie wskazali, że w niniejszym postępowaniu zachodzą obie przesłanki przewidziane w art. 145 § 2 oraz § 3 k.p.a., które przemawiają za możliwością wznowienia postępowania, mimo braku prawomocnego wyroku stwierdzającego sfałszowanie dowodów. Wskazano na obiektywną niemożność uzyskania wyroku uznającego popełnienie przestępstwa składania fałszywych zeznań. Podniesiono, że zeznania składane w pierwotnym, zakończonym w 1962 r. postępowaniu (a więc jeszcze przed przyjęciem kodeksu karnego z 1969 r.), podlegały ocenie na gruncie rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 11 lipca 1932 r., który w art. 140 kk przewidywał za składanie fałszywych zeznań karę do 5 lat aresztu, zaś w art. 86 lit. c przewidywał przedawnienie karalności takiego czynu – jako występku – na okres 5 lat od jego popełnienia. Dodatkowo wskazano, że świadkowie w dacie składania zeznań byli osobami dorosłymi i z tego co jest stronie wiadome już dzisiaj nie żyją. Ponadto skarżący kasacyjnie nie zgodzili się z twierdzeniem Sądu I Instancji, że nie doszło do sytuacji stwierdzenia fałszywości zeznań P. T. i J. U. w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, skoro materiał ten, chociażby z uwagi na brak przesłuchania J. T., jest niekompletny i w obecnym stanie nie nadaje się do oceny prawdziwości zeznań świadków.

Odnośnie drugiej z przesłanek (art. 145 § 2 k.p.a.) w postaci oczywistości sfałszowania dowodu wskazano, że owa oczywistość zachodzi w zestawieniu z przedstawionymi nowymi dowodami, które wskazują, że S. K. przypisał sobie posiadanie utraconego na Wschodzie gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżących kasacyjnie, utrzymanie w mocy decyzji, która doprowadziła do nadania ziemskiego bez stosownego utraconego tytułu kosztem podziału własności na szkodę osób, które tym tytułem się legitymowały, stanowi rażące naruszenie interesu społecznego.

Autorzy skargi kasacyjnej podnieśli, że do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie jest konieczne łączne wystąpienie nowych okoliczności faktycznych oraz nowych dowodów. Ustawodawca posługując się pojęciem "nowych okoliczności faktycznych" oraz "nowych dowodów" użył bowiem alternatywy, a nie koniunkcji. Zdaniem skarżących oznacza to, że wystarczy, iż wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne. Skarżący zaznaczyli, że w niniejszej sprawie przedłożone w 2010 r. protokoły zeznań świadków mieszkających na Ukrainie należy traktować nie jako nowe dowody, a nośniki zeznań przedstawiających nowe okoliczności, nieznane organowi w momencie podejmowania decyzji. Jednak zarówno Sąd I Instancji, jak i organ ograniczyli swoją ocenę jedynie do oświadczeń świadków, a nie dokonali analizy dokumentów dołączonych do wniosku J. B. w postaci m.in. książki meldunkowej z 1958 r.

Zaznaczono, że skarżący konsekwentnie wskazywali, iż nową okolicznością jest brak pozostawienia przez S. K. nieruchomości na terenach dawnej Rzeczpospolitej oraz przypisanie sobie nieruchomości należącej do innej (starszej) osoby, co w konsekwencji stanowiło podstawę do nabycia przez niego gospodarstwa na terenie Ziem Odzyskanych. Wskazano, że zeznania przedstawione w 2010 r. pochodzą od osób, które o tych okolicznościach dowiedziały się od swoich rodziców. Zdaniem skarżących kasacyjnie Sąd I Instancji jedynie lapidarnie wskazuje, że zeznania te nie mają istotnego znaczenia, bowiem odnoszą się do innej osoby. Zdaniem skarżących nie jest to zgodne z prawdą. Fakt odmiennej pisowni nazwiska, upływ czasu, jak i fakt, iż tereny te pozostają poza granicami Polski, może doprowadzić do zmiany w dawnej i współczesnej pisowni nazwiska, a dodatkowo dochodzą do tego omyłki pisarskie, które powstać mogą zarówno na etapie tłumaczeń, czy spisywania ustnych zeznań świadków. Wskazano, że jeżeli organ nie podzielił w pełni stanowiska skarżących, to powinien dążyć do jego weryfikacji, poprzez uzyskanie stosownej dokumentacji od strony ukraińskiej na poziomie pomocy międzypaństwowej.

Podniesiono, że zarówno organ, jak i Sąd I Instancji w żaden sposób nie odniosły się do nowego dowodu, tj. przesłuchania świadka J. T., który został zgłoszony pismem pełnomocnika skarżących z dnia 18 stycznia 2019 r., w którym to wskazano zarówno na aspekt nowości dowodu i fakt, że J. T. (sąsiadka skarżących oraz osoba związana rodzinnie z jednym ze świadków, którzy zeznawali w 1962 r.) posiada bezpośrednią wiedzę zarówno co do braku tytułu prawnego uprawnionego, jak i do faktu złożenia w pierwotnym postępowaniu fałszywych zeznań przez świadków. Zdaniem skarżących kasacyjnie konsekwencją braku odniesienia się do pisma z dnia 18 stycznia 2019 r. było przedwczesne zakończenie postępowania administracyjnego, w którym organ nie przeprowadził żadnych czynności sprawdzających odnośnie nowych okoliczności wskazanych we wniosku poprzedniczki prawnej skarżących oraz nieprawidłowe ukształtowanie postępowania dowodowego w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na podstawie określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucając naruszenie przepisów postępowania.

Pierwszy i drugi z zarzutów skargi kasacyjnej nie mogły być uwzględnione. Wskazany jako naruszony art.1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, to przepis ustrojowy, określający zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i jako taki co do zasady nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Może być on skutecznie wskazany jako naruszenie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej w powiązaniu z konkretnie oznaczonymi przepisami p.p.s.a. W skardze kasacyjnej nie wskazano przepisu p.p.s.a. ( poza art.174 pkt 2 p.p.s.a., który określa wyłącznie podstawy kasacyjne), lecz podniesiono, jako naruszone art.145 §1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a. Przepisy te określają przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego.

Strona skarżąca kasacyjnie dowodzi, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Chodzi tu o zeznania świadków P. T. i J. U. Zauważyć jednak należy, że w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. dokonywano kontroli legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] lutego 1999 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. o odmowie stwierdzenia nieważności. Przedmiotem rozważań organu było badanie, czy zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji poddanych kontroli w kontekście regulacji prawnych obowiązujących w 1962 r., w dacie wydania aktów nadania ziemi. Nie zajmowano się i nie podnoszono nieprawidłowości co do zeznań świadków P. T. i J. U. Nie można więc twierdzić, że były to dowody, na których podstawie ustalono istotne okoliczności faktyczne dla sprawy zakończonej decyzją z [...] października 2002 r. Taka sytuacja mogłaby mieć miejsce, gdyby postępowanie wznowieniowe prowadzono wobec decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej dla m. W. z dnia [...] listopada 1962 r., nie zaś wobec decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności z [...] października 2002 r. Niewątpliwie spóźnione złożenie skargi na tę decyzję wywołało określone skutki dla skarżącej. Nie jest to jednak przedmiotem niniejszego postępowania. Mamy bowiem obecnie ocenę legalności w postępowaniu wznowieniowym decyzji z [...] października 2002 r. wydanej w trybie nadzwyczajnym, którą to decyzją zakończono postępowanie dotyczące kontroli decyzji również wydanej w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności decyzji.

Niezależnie od powyższego, warunkiem niezbędnym dla wznowienia postępowania w razie zaistnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. jest uprzednie stwierdzenie fałszywości danego dowodu przez sąd lub inny uprawniony do tego organ. Nie może tego dokonać organ właściwy do wznowienia postępowania. Dwa wyjątki od tej zasady przewiduje art.145 §2 i 3 k.p.a. Z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego, a także można wznowić postępowanie z ww. przyczyn w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Skarżący kasacyjnie powołuje się właśnie na okoliczność upływu czasu i przedawnienie karalności czynu, polegającego na składaniu fałszywych zeznań. Wobec braku prawomocnego orzeczenia sądu lub innego organu potwierdzającego sfałszowanie dowodów, Sąd Wojewódzki rozważał przesłanki zastosowania w sprawie art. 145 § 2 i § 3 k.p.a. Zauważyć jednak należy, że w petitum skargi kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia art.145 § 2 i 3 k.p.a., co z uwagi na treść art.183 §1 p.p.s.a. nie pozwala na odniesienie się do zarzutu naruszenia przepisu, którego w skardze kasacyjnej nie podniesiono.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przypomnieć należy, że przepis ten może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie "nowych okoliczności faktycznych", "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest, że te "nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody", nie były znane organowi, który wydał decyzję. Aby dana okoliczność (dowód) mógł stanowić podstawę do wznowienia postępowania, musi on istnieć w dacie wydania decyzji ostatecznej. Co za tym idzie nie będą stanowiły takiej podstawy okoliczności lub dowody, które powstały (zostały wytworzone) po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki w orzecznictwie przyjęto, że takim dowodem nie może być m.in. opinia biegłego sporządzona po wydaniu decyzji. Może ona co najwyżej ujawniać nowe fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Pojęcie nowej okoliczności faktycznej nie jest tożsame z pojęciem nowego dowodu. Dowód musi istnieć w dacie wydania decyzji, aby mógł stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Dlatego dokonana przez Sąd I instancji ocena w tym zakresie jest prawidłowa. Z tych samych powodów niezasadny jest zarzut naruszenia art.7,75,77 i 80 k.p.a., gdyż autor skargi kasacyjnej powołuje się na nieprzeprowadzenie nowych dowodów, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznej.

Nietrafnie również w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. art.1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art.174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art.148 k.p.a. dla wykazania, że postępowanie wznowieniowe przeprowadzono względem niewłaściwej decyzji administracyjnej. Art.148 k.p.a. określa tryb i termin wniesienia podania o wznowienie postępowania. Przepis ten stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (§1).Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji ( §2). Nie ma żadnego związku pomiędzy treścią wskazanego przepisu, a postawioną w skardze kasacyjnej tezą o przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego względem niewłaściwej decyzji.

We wniosku z dnia 10 kwietnia 2010 r., zatytułowanym "Wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności", wniesionym do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, J. B. żądała: cyt."Na podstawie art.145 §1 pkt 1 i 5 k.p.a. wznowienia postępowania w celu uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej dla m. W. z dnia [...] listopada 1962 r., znak [...], dotyczącej nadania własności nieruchomości rolnych położonych we W. – B.". Treść żądania wniosku jest jednoznaczna. Również z uzasadnienia wniosku wynika, że wolą wnioskującej było dążenie do uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. , co wyraziła już w pierwszych zdaniach tego uzasadnienia. Nie ma żadnych podstaw ku temu, aby w chwili obecnej przyjąć inną wolę wnioskującej, aniżeli ta którą wyraziła we wniosku. Oczywistym jest, że w konsekwencji J. B. dążyła do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej dla m. W. z dnia [...] listopada 1962 r., lecz żądała wszczęcia postępowania wznowieniowego wobec decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2002 r. Dlatego nie można zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej, że postępowanie wznowieniowe było przeprowadzone wobec niewłaściwej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 w zw. z art.182 §2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.