Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2912/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Bożena Marciniak, , po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W., P. W. i W. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 8 października 2021 r., nr DN.rn.625.45.2021, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister, "organ") po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy E. W., P. W. i W. W. - utrzymał w mocy własną decyzję z 14 czerwca 2021 r., nr GZ.rn.625.154.2017, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 17 marca 2000 r. E. W., P. W. i W. W. zwrócili się do Wojewody Małopolskiego o wydanie w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm. dalej "dekret") decyzji stwierdzającej, że określone we wniosku parcele katastralne nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Wojewoda Małopolski decyzją z 25 października 2001 r., nr GG.IV.7716-l/9/2000/DS, stwierdził, że parcele katastralne objęte dawnymi wykazami hipotecznymi lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr P.), lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr P.), lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr B.), lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr B.) - podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (w wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawców) decyzją z 3 września 2002 r., nr GZrn-057-625- 10/02, utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Małopolskiego z 25 października 2001 r.

Wyrokiem z 19 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3947-3949/02, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3 września 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego z 25 października 2001 r., wskazując, że doszło do naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., a orzekające w sprawie organy powinny mieć na uwadze brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jak i stanowisko interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego dotyczące tego przepisu, liczne orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewoda Małopolski decyzją z 30 stycznia 2004 r., nr RR.X.DS.7716-l-21-03, ponownie stwierdził, że wymienione enumeratywnie w sentencji tej decyzji parcele katastralne, objęte dawnymi wykazami hipotecznymi: Iwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr P.), lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr P.), lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr B.), lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr B.) oraz lwh [...] ks. gr. gminy kat. (dla dóbr B.) - podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 25 kwietnia 2005 r., nr GZrn-057-625- 154/04, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 30 stycznia 2004 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1677/05, uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 25 kwietnia 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego z 30 stycznia 2004 r. Zdaniem Sądu organy nie zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2003 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda Małopolski, decyzją z 5 grudnia 2008 r., nr SN.III.EZ.7716-1-11-07,:

1) stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy, położony w P., gm. B., oznaczony jako dawne parcele katastralne pb nr [...], pb nr [...] oraz pgr nr [...], objęte dawnym wykazem hipotecznym lwh [...] w. ks. tab. (dla dóbr P.), w granicy odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] oraz parcela katastralna pb [...] - podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

2) umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do parcel katastralnych objętych dawnym wykazem hipotecznym:

a) l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], pb [...], pb [...], pb [...], pb [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] cz., [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w gm. kat. P. oraz parcel katastralnych l.kat. [...] i [...], położonych w gm. kat. W. - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh. tab. [...] dla dóbr P.,

b) l. kat.: pb [...], pb [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...] - objętych wykazem hipotecznym tab. lwach [...] dla dóbr P.,

c) l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], pb [...], pb [...], pb [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh tab. [...] dla dóbr B.,

d) l. kat.: pb [...], pb [...], pb [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], pb [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh tab. [...] dla dóbr B.,

e) l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh [...] ks. gruntowej gm. kat. B.

Od powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego odwołanie wnieśli wnioskodawcy, w wyniku którego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 29 lipca 2010 r., nr GZrn.057- 625-705/08:

– uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r. w części, tj. w zakresie punktu 1) i stwierdził, że ww. zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

– utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r. w zakresie punktu 2), dotyczącego umorzenia postępowania w stosunku do parceli katastralnych obejmujących tereny leśne, stanowiące część nieruchomości ziemskiej "P.", objętych dawnymi wykazami hipotecznymi: lwh tab. [...] w. ks. tab. dla P., lwh tab. [...] w. ks. tab. dla dóbr B. i lwh tab. [...] w. ks. tab. dla B. oraz lwh tab. [...] ks. gruntowej gm. kat. B.

Skargi na powyższą decyzję (w zakresie tiretu pierwszego) wnieśli Starosta W. oraz J. O.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z 18 października 2010 r., nr GZ.rn.057-625-729/10 - w ramach autokontroli:

1) uchylił własną decyzję z 29 lipca 2010 r., w części dotyczącej uchylenia decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r., tj. w zakresie punktu 1);

2) uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r., w części dotyczącej punktu 1) i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Wyrokiem z 10 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2202/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra z 18 października 2010 r. Zdaniem Sądu decyzja organu naruszyła art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej "p.p.s.a.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 20 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 984/11, odrzucił skargę Starosty W. na decyzję z 29 lipca 2010 r.

Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 350/12, oddalił skargę kasacyjną Starosty W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 listopada 2011, sygn. akt IV SA/Wa 983/11 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego ze skargi J. O.

Pismem z 17 maja 2017 r. E. W., P. W. i W. W., wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji:

1) Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 lipca 2010 r., w części, tj. w tirecie drugim, orzekającym o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r., w części - w punkcie 2-gim, w zakresie umorzenia postępowania administracyjnego w stosunku do parcel katastralnych obejmujących tereny leśne, stanowiące część nieruchomości ziemskiej (...),

2) oraz decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r. (w zakresie w jakim orzekł o umorzeniu postępowania w stosunku do parcel leśnych).

Wnioskodawcy podnieśli, że naruszony został art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271) oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.pa. w zw. z art. 153 p.p.s.a., polegające na pominięciu oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3947-3949/02 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1677/05, gdzie - zdaniem wnioskodawców - zawarto wskazówkę, że organy administracji powinny orzec merytorycznie w zakresie parcel leśnych.

W wyniku rozpoznania ww. wniosku, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 14 czerwca 2021 r., nr G2.rn.625.154.2017:

1) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 lipca 2010 r., nr GZ.rn-0570625-705/08, w części obejmującej tiret drugi, tj. w części utrzymującej w mocy punkt 2-gi decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r., nr SN.III.EZ.7716-1-11-07, w zakresie parcel leśnych;

2) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r., nr SN.III.EZ.7716-1-11-07, w części punktu 2-giego, w zakresie parcel leśnych, oznaczonych jako parcele katastralne l. kat.: [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh tab. [...] dla dóbr P., parcel katastralnych l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh tab. [...] dla dóbr B., parcele katastralne l kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh tab. [...] dla dóbr B., parcele katastralne l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - objętych dawnym wykazem hipotecznym lwh [...] ks. gruntowej gm. kat. B.

Od decyzji Ministra z 14 czerwca 2021 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli E. W., P. W. i W. W.

Powołaną na wstępie decyzją z 8 października 2021 r., nr DN.rn.625.45.2021, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z 14 czerwca 2021 r.

W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że przedmiotowe postępowanie prowadzone jest w trybie nadzwyczajnym - stwierdzenia nieważności decyzji, które jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. Przy badaniu przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) konieczne jest jedynie sprawdzenie jakie były ustalenia faktyczne organu wydającego weryfikowaną decyzję, czy znajdowały oparcie we wskazanym materiale dowodowym, oraz czy wypełniały one przesłanki zastosowanego przepisu prawnego, a jeżeli nie, to czy uchybienie to w sposób rażący odbiegało od prawidłowego stosowania tego przepisu.

Dalej Minister wskazał, że wniosek wszczynający postępowanie nieważnościowe dotyczy części decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 lipca 2010 r. oraz decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r., w jakiej rozstrzygają kwestię związaną z nieruchomościami leśnymi wchodzącymi w skład dawnego majątku "P.". W takiej sytuacji konieczne jest zbadanie czy umorzenie tej części postępowania -dotyczącego oceny podpadania pod przepisy art.2 ust. 1 lit. e) dekretu tego majątku -nastąpiło w sposób prawidłowy.

Oceniając prawidłowość wymienionych decyzji Minister podkreślił, że sprawa była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z 19 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3947-3949/02) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z 27 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1677/05). Na mocy art. 153 p.p.s.a., organ jest więc związany oceną prawną sprawy zawartą w wymienionych wyrokach.

Minister podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny, w kontekście parcel leśnych wskazał, że "kwestie przejęcia niektórych lasów na rzecz Państwa uregulowane zostały odrębnym dekretem z 14 grudnia 1944 r. Jak też wynika z materiałów sprawy, w trybie tego dekretu stwierdzono protokołem z [...] kwietnia 1945 r. przejęcie na Skarb Państwa 220 ha lasów. Organ administracji uprawniony do orzekania w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu zgodnie z art. 5 rozporządzenia wykonawczego z 1 marca 1945 r. - jakie nieruchomości ziemskie (rolnicze) przeszły na cele reformy rolnej z mocy prawa nie był uprawniony do orzekania w odniesieniu do nieruchomości leśnych. Spory dotyczące takich gruntów leśnych mogą być obecnie rozstrzygane wyłącznie przed Sądem Powszechnym". W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że parcele leśne, będące przedmiotem postępowania dotyczącego majątku "P.", należy traktować jako nieruchomości przejęte na rzecz Państwa na podstawie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82), a tym samym nie może być wobec nich prowadzone postępowanie administracyjne.

Minister wyjaśnił, że do oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku z 27 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1677/05, wydanego w wyniku rozpoznania skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 25 kwietnia 2005 r., przywołał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 19 sierpnia 2003 r. i potwierdził, że organy administracji publicznej są nim związane. Sąd bowiem wprost stwierdził, że organ "nie uwzględnił wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nieruchomości leśne nie podlegają przejęciu na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. W zaskarżonej decyzji natomiast uznano, ż parcele oznaczone w wykazach hipotecznych (...) jako lasy podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r.".

Organ podkreślił, że niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2003 r. było podstawą uchylenia zarówno decyzji Ministra z 25 kwietnia 2005 r., jak i decyzji Wojewody Małopolskiego z 30 stycznia 2004 r.

Minister stwierdził, że oba zapadłe w sprawie wyroki przesądziły, że lasy wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej "P." zostały przejęte na podstawie dekretu leśnego, a tym samym brak jest podstaw do prowadzenia w stosunku do tej części majątku postępowania administracyjnego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tym samym organy zobowiązane były do umorzenia postępowania w tej części.

Mając powyższe na względzie Minister stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki rażącego naruszenia prawa.

Skargę na decyzję Ministra z 8 października 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E. W., P. W. i W. W., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w związku z w związku z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, p. 1271 z zm.) poprzez błędne ich zastosowanie (niezastosowanie) w sprawie polegające na pominięciu oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2003 roku, sygn. akt IV SA 3947-3949/02, poprzez nieuzasadnione umorzenie postępowania w zakresie parcel katastralnych leśnych wymienionych we wniosku z 17 maja 2017 r., a stanowiących własność M. W., przejętych na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie wydanie merytorycznej zgodnej żądaniem wniosku decyzji z uwzględnieniem faktu, iż przedmiotowa nieruchomość nie miała rolnego charakteru;

2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. polegające na pominięciu oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 września 2006 roku, sygn. akt IV SA 1677/05 w którym stwierdzono, że orzekający Sąd, a także organ administracyjny zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi był związany oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2003 r., co w konsekwencji powinno prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy a nie do umorzenia postępowania w zakresie parcel katastralnych obejmujących leśne tereny stanowiące własność M. W., skoro parcele te nie miały rolnego charakteru, a wpisy własności Skarbu Państwa w księgach hipotecznych zostały dokonane na podstawie zaświadczeń wydanych przez Wojewódzki Urząd Ziemski w K. z [...] listopada 1946r., znak [...]; [...] oraz znak [...] (dowód uchwały Sądu Okręgowego w W. z daty 9 grudnia 1946 r. L. tab. 80/46, L.tab.85/46, postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 18 stycznia 1947r., znak Ltab.86/46),

3) art. 105 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. - poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, iż dopuszczalne było umorzenie postępowania w sprawie oraz odmowa wydania merytorycznej decyzji pomimo faktu, iż parcele leśne poprzednika prawnego Skarżących zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dekretu PKWN, a nie jak błędnie przyjął organ na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 roku o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa;

4) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nie wyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy, a w szczególności poprzez:

a) błędną ocenę zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z [...] listopada 1946 r., znak [...], w sytuacji, gdy ujawnienie w księgach wieczystych Skarbu Państwa jako właściciela majątku "P." nastąpiło na podstawie zaświadczeń wydanych przez Wojewódzki Urząd Ziemski w K. z [...] listopada 1946 r., znak [...]; [...] oraz znak [...] (dowód uchwały Sądu Okręgowego w W. z daty 9 grudnia 1946 r. L. tab. 80/46, L.tab.85/46, postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 18 stycznia 1947 r., znak Ltab.86/46), co niewątpliwie uszło uwadze Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji administracyjnej;

b) błędną ocenę uchwały Sądu Okręgowego w W. z daty 9 grudnia 1946 r. L. tab. 80/46, L.tab.85/46;

c) błędną ocenę zaświadczenia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] kwietnia 2003 r., [...].;

– z których to dokumentów wynika, iż wskazane w niniejszej skardze parcele leśne objęte były działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i na tej podstawie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa;

5) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji polegający na braku odniesienia do wszystkich zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz do znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy dokumentów tj.

a) zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemski w K. z [...] listopada 1946 r., znak [...];

b) uchwały Sądu Okręgowego w W. z daty 9 grudnia 1946 r. L. tab. 80/46, L. tab.85/46,

c) zaświadczenia Sądu Rejonowego w W. z [...] kwietnia 2003r., Ldz. odp. [...].

6) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu - poprzez jego niezastosowanie pomimo tego, że własność parcel leśnych objętych skargą przeszła na Skarb Państwa - aczkolwiek bezprawnie - na podstawie powołanej na wstępie normy, o czym świadczą dokumenty urzędowe jakie zostały zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy oraz opinia prawna i wskazania zawarte w wiążących organ wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z 19 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3947-3949/02) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z 27 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1677/05);

7) art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa - poprzez jego błędne zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie wbrew zebranym w sprawie dowodom, iż objęte niniejszą sprawą parcele leśne zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na mocy powołanego przepisu.

Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 czerwca 2021 r. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych.

U uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie składu orzekającego, skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 8 października 2021 r., którą organ utrzymał w mocy własną decyzję z 14 czerwca 2021 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności części decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 lipca 2010 r. oraz części decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r., w jakiej umarzały postępowanie związane z nieruchomościami leśnymi wchodzącymi w skład dawnego majątku "P.".

Minister stwierdził bowiem, że zapadłe w sprawie wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 3003 r. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 27 września 2006 r. przesądziły, że lasy wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej "P." zostały przejęte na podstawie dekretu leśnego, a tym samym brak jest podstaw do prowadzenia, w stosunku do tej części majątku, postępowania administracyjnego w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. A skoro tak - nie było przepisu prawa, który dawałby organowi podstawę do merytorycznego zakończenia postępowania. Dlatego też organ umorzył postępowanie w tej części. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Powyższe stanowisko organu Sąd podziela.

Odniesienie się do oceny prawidłowości odmowy stwierdzenia nieważności części decyzji Ministra z 29 lipca 2010 r. oraz części decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r. poprzedzić należy ogólnym przypomnieniem, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji tego rodzaju aktu i stanowi wyjątek od przyjętej przez ustawodawcę w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych pozostających w obrocie prawnym. Stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić wyłącznie w przypadku niewątpliwego i oczywistego wystąpienia jednej z wad enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Jeżeli chodzi o powołaną przez skarżących przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to o wydaniu decyzji bez podstawy prawnej należy mówić w przypadku braku zaktualizowanej normy uprawniającej do decyzyjnej konkretyzacji prawa (normy kompetencyjnej), natomiast o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu ww. przepisu decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną, a więc chodzi o sytuację, gdy istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który nie wymaga dla ustalenia jego znaczenia stosowania złożonych dyrektyw wykładni prawa. Natomiast skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2019 r., sygn. II OSK 3270/18; wyrok NSA z 25 października 2019 r., sygn. II OSK 3061/17; wyrok NSA z 5 lutego 2019 r., sygn. II OSK 598/17; wyrok NSA z 18 września 2018 r. sygn. II OSK 2392/16).

W konsekwencji, w orzecznictwie NSA słusznie wskazuje się, że stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować (tak wyrok NSA z 9 września 1998 r., sygn. akt II SA 1249/97, por. także wyrok NSA z 17 września 1997 r., sygn. akt III SA 1425/96), które stanowi naruszenie normy prawnej niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych, a przekroczenie prawa musi być jasne i niedwuznaczne (por. wyr. NSA z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1509/17).

Poddając kontroli sądowej stanowisko sformułowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w całości pogląd Ministra, który mając na uwadze tryb, w jakim podlegał rozpatrzeniu wniosek skarżących z 17 marca 2000 r., wskazał na to, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji służy do eliminacji jedynie tych decyzji, które są obarczone najcięższymi wadami prawnymi. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest rozpoznanie i rozstrzygnięcie w trybie unormowanym przepisami prawa procesowego prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej pod kątem kwalifikowanych wad prawnych decyzji administracyjnej (por. B. Adamiak, Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, PiP 2001, z. 8, s. 31).

Zaznaczyć jednocześnie należy, że w tym trybie nie prowadzi się postępowania mającego zastąpić i naprawić pierwotne działanie organu, którego decyzja jest badana (nie jest to bowiem postępowanie zwyczajne), bądź też zweryfikować wszelkie błędy tak postępowania zwykłego, jak i wydanej w nim decyzji (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2019 r. sygn. II OSK 1393/18; wyrok NSA z 9 stycznia 2019 r. sygn. II OSK 244/18; wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r. sygn. II OSK 1701/16). Ograniczenie przedmiotu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powoduje, że nie jest co do zasady prowadzone postępowanie dowodowe.

Zadaniem Ministra, jako organu nadzoru w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu, nie było zatem (do czego zmierzają zarzuty skargi), ponowna ocena materiału dowodowego i koncentrowanie się na badaniu, czy przedmiotowe nieruchomości podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1946 r. a jedynie ocena, czy decyzja Ministra z 29 lipca 2010 r. oraz Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2008 r. - we wskazanych częściach -. były dotknięte wadami uzasadniającym stwierdzenie ich nieważności (ocena czy słusznie umarzały postępowanie). Inaczej mówiąc w postępowaniu nieważnościowym obowiązkiem organu nadzorczego było zbadanie przesłanek pozytywnych oraz negatywnych stwierdzenia nieważności. Powyższe skutkuje brakiem zasadności zarzutów naruszenia przepisów przez organ wskazanych w skardze.

Podkreślenia w tym kontekście wymaga to, że weryfikacja prawidłowości decyzji następuje z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r. sygn. II OSK 2129/19). Umarzając postępowanie we wskazanych częściach Minister miał na uwadze ww. wyroki jakie zapadły w sprawie, w tym stwierdzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "kwestie przejęcia niektórych lasów na rzecz Państwa uregulowane zostały odrębnym dekretem z 14 grudnia 1944 r. Z materiałów sprawy wynika, że w trybie tego dekretu stwierdzono protokołem z [...] kwietnia 1945 r. przejęcie na Skarb Państwa 220 ha lasów. Organ administracji uprawniony do orzekania w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu zgodnie z § 5 rozporządzenia wykonawczego z 1 marca 1945 r. - jakie nieruchomości ziemskie (rolnicze) przeszły na cele reformy rolnej z mocy prawa nie był uprawniony do orzekania w odniesieniu do nieruchomości leśnych. Spory dotyczące takich gruntów leśnych mogą być obecnie rozstrzygane wyłącznie przed Sądem Powszechnym".

W kontekście przytoczonych uwag Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że nie budzi jego wątpliwości prawidłowość zaskarżonej decyzji Ministra z 8 października 2021 r. Powyższe jest wynikiem poprawności ustaleń faktycznych i prawnych przyjętych w kontrolowanej sprawie przez Ministra. Pozostają one zgodne z art. 156-158 k.p.a., którym to przepisom organ nadał w sprawie prawidłowe znaczenie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842).