Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 610/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 138 § 2 w zw. z art. 144
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7,art. 29 § ,art. 27 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 849
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2018 r. A. S.A. w P. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A. S.A. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego zaległości w podatku od nieruchomości od osób prawnych za maj 2017 r. i tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego również zaległości w podatku od nieruchomości od osób prawnych za lipiec 2017 r., wystawionych przez P. W.. Zawiadomieniem z [...] września 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. we W.. Ww. zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych, doręczono skarżącej [...] września 2017 r., natomiast bank potwierdził jego odbiór [...] września 2017 r.

W dniu [...] września 2017 r. spółka wniosła skargę na ww. czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności, zarzucając organowi egzekucyjnemu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na przebieg sprawy, tj. art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.; dalej "u.p.e.a.") przez jego niezastosowanie i dokonanie czynności egzekucyjnej w momencie, kiedy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. W uzasadnieniu spółka wskazała, że ww. tytuły wykonawcze obejmują zaległości w podatku od nieruchomości, która tylko formalnie jest jej własnością, natomiast nie jest ona faktycznym właścicielem nieruchomości, a zobowiązanie pieniężne, które jest przedmiotem niniejszego postępowania egzekucyjnego jest niezasadne wobec czego prowadzenie postępowania jest niedopuszczalne. Zajęcie wierzytelności nastąpiło bezprawnie, a postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone, w związku z czym zaskarżona czynność egzekucyjna podlega uchyleniu.

Organ egzekucyjne, postanowieniem z [...] października 2017 r., oddalił powyższą skargę. Po rozpatrzeniu zażalenia, organ nadzoru, postanowieniem z [...] grudnia 2017 r., uchylił to postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu.

W ponownie prowadzonym postępowaniu spółka potwierdziła, że pismo z [...] września 2017 r. stanowi skargę na czynność egzekucyjną, złożoną w oparciu o treść art. 54 u.p.e.a., jednocześnie zaznaczając, iż zawarty w jej treści wniosek należy interpretować jako - oparty o przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. - wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. organ egzekucyjny ponownie oddalił powyższą skargę na dokonaną czynność egzekucyjną. Jednocześnie postanowieniem z tego samego dnia odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Podejmując rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu tylko z przyczyn faktycznie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a., nie pozostawiając do uznania organu egzekucyjnego, czy w danym przypadku umorzyć postępowanie. Umorzenie może nastąpić w każdym stadium postępowania. Odwołując się do art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., organ zaznaczył, że sporne postępowanie egzekucyjne prowadzone jest zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a należności objęte ww. tytułami wykonawczymi są wymagalne, nie zostały umorzone i nie wygasły z innego powodu. Prowadzona egzekucja skierowana została do właściwego zobowiązanego i wszczęta została zgodnie z obwiązującymi przepisami prawa, zaś roszczenia objęte tytułami wykonawczymi podlegają dochodzeniu w trybie egzekucji administracyjnej. Ponadto wierzyciel w żaden sposób nie poinformował organu egzekucyjnego, że zachodzi którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a., skutkującą umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Spółka nie przedstawiła żadnych okoliczności faktycznych wypełniających przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Mając również na uwadze, że ww. tytuły wykonawcze spełniają ustawowe wymogi określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a., odmówił umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego, zarzuciła organowi bezpodstawne odmowę umorzenia postępowania, pomimo istnienia ku temu przesłanek, z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 849 z zm.; dalej: "u.p.o.l."), polegającym na ich niezastosowaniu, wydaniu tytułów wykonawczych i dokonaniu czynności egzekucyjnej w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone.

Postanowieniem z [...] maja 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu egzekucyjnego, podkreślając, że żadne inne aniżeli wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a., nie mogą stanowić podstawy obligatoryjnego umorzenia postępowania. Podtrzymując przyjętą przez organ egzekucyjny argumentację, stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania. Zaznaczył dodatkowo, że spółka weszła w posiadanie spornej nieruchomości, w księdze wieczystej dokonano jej wpisu jako właściciela. Nadto, w dniu [...] lutego 2017 r. spółka dobrowolnie złożyła deklarację na podatek od nieruchomości za 2017 r., zgłaszając do opodatkowania posiadane nieruchomości. Wobec powyższego, wierzyciel dochodzi należnego mu podatku zgodnie z obowiązującymi procedurami, wystawiając upomnienia, a następnie tytuły wykonawcze na poszczególne raty podatku od nieruchomości. Organ nadzoru wskazał również, że tytuły wykonawcze spełniają ustawowe wymogi określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a., a postępowanie egzekucyjne prowadzone jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Odnosząc się do wskazanej w piśmie z [...] kwietnia 2018 r. przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., Dyrektor wskazał, że została ona podniesiona dopiero na etapie zażalenia nie może być zatem rozpoznawana przez organ nadzoru.

W skardze na powyższe postanowienie, spółka wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia go poprzedzającego, umorzenie postępowania egzekucyjnego i zasądzenie kosztów procesowych wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy przez naruszenie:

1. art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") przez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego;

2. art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., polegające na ich niezastosowaniu, nieumorzeniu postępowania i dokonaniu czynności egzekucyjnej, w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z uwagi na fakt, że zobowiązanie w podatku od nieruchomości w stosunku do spółki nie istniało, zaś postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w stosunku do niewłaściwego podmiotu.

Skarżąca zaznaczyła, że wielokrotnie podnosiła, iż w okresie opodatkowania była właścicielem nieruchomości, ale faktycznie posiadaczem samoistnym był inny podmiot - [...] S.A. Jeżeli faktycznie nieruchomością władał inny podmiot niż właściciel, to organ egzekucyjny powinien uwzględnić argumenty spółki i w efekcie umorzyć postępowanie egzekucyjne. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., bowiem nieruchomością władał faktycznie posiadacz samoistny (podmiot inny niż właściciel), który powinien być uznany za podatnika podatku od nieruchomości. Powyższe naruszenie doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, co z kolei stanowiło naruszenie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. Skarżąca stwierdziła, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie była ona podatnikiem podatku od nieruchomości. Obowiązek podatkowy wobec spółki nigdy nie istniał, postępowanie egzekucyjne jest obarczone błędem co do osoby zobowiązanego i tym samym prowadzenie egzekucji wobec spółki należy uznać za niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie organu nadzoru, którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, odmawiające umorzenia prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego.

Na wstępie poniższych rozważań należy zaznaczyć, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało zawarte w złożonej skardze na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej i poparte było argumentacją o bezprawności dokonania tej czynności egzekucyjnej oraz wskazaniem podstawy prawnej z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, odmawiające umorzenia postępowania, skarżąca zarzuciła naruszenie nie tylko ww. przepisu, ale również art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Natomiast w skardze na postanowienie organu nadzoru, jako naruszony, podała również art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Należy tez dodać, że w dniu dzisiejszym, wyrokiem wydanym w sprawie I SA/Po 609/18, tut. Sąd oddalił skargę spółki na ww. czynność egzekucyjną.

Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego polega na zakończeniu postępowania bez doprowadzenia do wykonania egzekwowanego obowiązku z powodu wystąpienia przeszkód uniemożliwiających lub powodujących niecelowość dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.

Wskazany w zawartym w skardze na czynność egzekucyjną żądaniu umorzenia postępowania egzekucyjnego art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., mówi o niedopuszczalności egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego, a także o braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, mimo ciążącego na wierzycielu obowiązku w tym zakresie. W judykaturze zgodnie przyjmuje się, że egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 in fine u.p.e.a.), a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma charakter formalny. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w omawianym przepisie, zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., II FSK 512/16 - wyrok dostępny w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jako przykłady takich zarzutów wskazuje się w orzecznictwie na dopuszczalność egzekucji sądowej w stosunku do danego obowiązku, a tym samym niedopuszczalność egzekucji tego świadczenia w drodze egzekucji administracyjnej, wystawienie tytułu wykonawczego przez nieuprawniony podmiot czy też niemożność jej prowadzenia z uwagi na posiadany przez zobowiązanego immunitet. Niedopuszczalne jest również prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który nie odpowiada wymogom określonym w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Natomiast zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego oznacza, że w postępowaniu egzekucyjnym zastosowano pozaprawny środek, czyli taki, którego nie przewidują przepisy u.p.e.a. lub np. zastosowano środek egzekucyjny określony w tej ustawie, ale w sytuacji, gdy jego zastosowanie nie było dopuszczalne.

W opinii Sądu, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, że nie wystąpiły jakiekolwiek okoliczności skutkujące niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Zaskarżona przez spółkę czynność egzekucyjna okazała się dokonana prawidłowo. Do egzekucji zaległości podatkowych stosuje się egzekucję administracyjną, a w jej ramach zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Z obu objętych spornym postępowaniem egzekucyjnym tytułów wykonawczych wynika, że upomnienia, zawierające wezwanie do wykonania tego obowiązku, zostały skarżącej doręczone w dniach [...] czerwca i [...] sierpnia 2017 r. Organy zasadnie też uznały, że tytuły wykonawcze, z których wynikają egzekwowane należności spełniają ustawowe wymogi zawarte w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Nie ma w sprawie wątpliwości kto jest wierzycielem (Prezydent Miasta G. W.), nie ma też wątpliwości w kwestii istnienia obowiązku podatkowego i zaległości podatkowej, w związku z istnieniem której wystawiono tytuł wykonawczy. Skarżąca, przez żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zawarte w skardze na czynność egzekucyjną, w istocie zmierza do tego, aby to organ egzekucyjny badał, czy obciąża ją obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Bezsporne w sprawie jest, co wynika także z akt sprawy, że skarżąca jest ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem nieruchomości i dobrowolnie złożyła deklarację na podatek od nieruchomości za 2017 r. Zatem, co do zasady, egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, a organ egzekucyjny nie ma podstaw, aby na etapie tego postępowania podważać treść tytułu wykonawczego, przez badanie kwestii samoistnego posiadania nieruchomości przez inny podmiot. Kwestionowanie poprawności zadeklarowanego podatku może nastąpić bądź to w razie wszczęcia przez organ postępowania podatkowego w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego, bądź też przez złożenie przez podatnika korekty deklaracji.

Słusznie również organ nadzoru stwierdził, że naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. skarżąca podniosła dopiero w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, co nie pozwala mu na jego rozpoznanie. Na marginesie należy dodać, że zarzut naruszenia tego przepisu skarżąca powiązała z przepisami u.p.o.l., konsekwentnie podkreślając, że błędnie została oznaczona jako zobowiązany, czym również zmierza do zobligowania organu badania kwestii zasadności obciążenie jej zobowiązaniem podatkowym. Organy obu instancji słusznie podkreślały, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W świetle przedstawionych powyżej uregulowań prawnych odnoszonych do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, za uzasadnione należało uznać stanowisko organów, odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, nie można uznać za zasadny zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. Zarzuty te nadal zmierzają do kwestionowania przez skarżącą zasadności obciążenia jej podatkiem od nieruchomości za ww. miesiące 2017 r., do czego na etapie postępowania egzekucyjnego nie jest uprawniona. W świetle okoliczności faktycznych ustalonych w kontrolowanej sprawie nie może być mowy o błędzie co do osoby zobowiązanej, bądź niemożności prowadzenia wobec niej egzekucji w rozumieniu art. 59 § 1 ust. 4 u.p.e.a. Brak jest też jakichkolwiek przesłanek dla formułowania twierdzeń o niewymagalności, umorzeniu lub wygaśnięciu dochodzonego zobowiązania podatkowego.

Wbrew twierdzeniom skargi nie zostały również naruszone przepisy art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., gdyż postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak i utrzymujące je w mocy postanowienie organu nadzoru, odpowiadają prawu.

Zważywszy powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Sąd skargę oddalił.