Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 611/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2006-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 90 d ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 80 , art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 3, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Zalewski,, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. przyznaje adwokat J. A. kwotę [...] tytułem wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania E. B. od decyzji z dnia [...] wydanej przez Wójta Gminy w przedmiocie przyznania dla Ł. B. świadczenia materialnego o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego w kwocie 44,80 zł miesięcznie za okres od [...] stycznia 2005 r. do dnia [...] czerwca 2005 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podniesiono, że w motywach zaskarżonej decyzji organ stwierdził, iż spełnione zostały warunki do przyznania w/w świadczenia, określone w przepisach ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz w Regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy stanowiącym załącznik do Uchwały Nr [...] Rady Gminy z dnia [...] Ponadto organ podniósł, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Wysokość przyznanego stypendium jest równa kwocie, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.).

W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej E. B. zarzuciła, że organ nie uwzględnił zaleceń SKO zawartych w decyzji z dnia [...], mocą której uchylono w całości wcześniejszą decyzją organu I instancji. Stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest identyczna z treścią decyzji, która została uchylona.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania.

Analizując przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty wywiódł, że wynika z nich swoista gradacja kolejności udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym, mająca na celu spowodowanie, aby pomoc trafiła do osoby bezpośrednio zainteresowanej jej otrzymaniem, a mianowicie do ucznia. Stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego jest udzielane wyłącznie w sytuacji, gdy jego przyznanie w innej formie nie jest możliwe. Skoro rodzina odwołującej się uzyskuje określony dochód, to jego część powinna zostać przeznaczona na potrzeby członka rodziny uczęszczającej do szkoły, który można przeznaczyć na zakup podręczników lub innych pomocy edukacyjnych dla ucznia, a następnie uzyskać zwrot wydatkowanej kwoty od gminy w ramach stypendium. Stypendium szkolne jest pomocą materialną o charakterze socjalnym.

W ocenie organu II instancji, zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami ustawy o systemie oświaty oraz z Uchwałą Rady Gminy Nr [...] z dnia [...] marca 2005 r., zmienioną uchwałą Nr [...] z dnia [...] lipca 2005 r. Wysokość stypendium określono w oparciu o § 5 ust. 4 pkt 3 Uchwały Rady Gminy z dnia [...] lipca 2005 r. Przyjąć należy, że organ I instancji uznał, iż dochód rodziny w kwocie 719,42 zł miesięcznie, nie daje podstawy do powiększenia do 30 % dochodu na osobę w rodzinie ucznia.

Ponadto, skoro art. 90 d ust. 5 ustawy o systemie oświaty określa, że stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 nie jest możliwe, to należy uznać, że forma stypendium mieści się w granicach uznania organu.

Kolegium wyjaśniło, że powodem uchylenia wcześniejszej decyzji Wójta Gminy z dnia [...] maja 2005 r. było niewłaściwe zastosowanie przepisów Uchwały Rady Gminy z dnia [...] marca 2005 r. odnośnie ustalenia wysokości stypendium. Obecnie przepisy uchwały w tej materii zostały zmienione Uchwałą z dnia [...] lipca 2005 r. Organ I instancji prawidłowo zastosował treść § 5 ust. 4 pkt 3 w brzmieniu zmienionym uchwałą z dnia [...] lipca 2005 r.

Decyzję powyższą zaskarżyła do Sądu E. B., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że organy decyzyjne wadliwie zastosowały przepis § 5 ust. 4 pkt 3 załącznika do Uchwały Nr [...] Rady Gminy z dnia [...] marca 2005 r. w sprawie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy, w brzmieniu nadanym Uchwałą Nr [...] Rady Gminy z dnia [...] lipca 2005 r.

W ocenie skarżącej, organy administracji nie mogą bez żadnych konsekwencji wydawać wadliwe decyzje i zmieniając przepisy prawa miejscowego sankcjonować swoje błędy. Postępowanie takie uchybia zasadzie zaufania obywatela do państwa i prawa.

Przyznanie stypendium w postaci świadczenia pieniężnego jest uzasadnione faktycznie brakiem możliwości przyznania stypendium w jednej z dwóch pozostałych form, z uwagi na upływ okresu na jaki stypendium w przedmiotowej sprawie zostało przyznane. Uwzględniając brzmienie przepisów w czasie, kiedy pomoc powinna zostać przyznana (obowiązek podwyższenia stypendium o wartość od 1 % do 30 %), zasadnym jest ustalenie stypendium w wysokości uwzględniającej przynajmniej minimalną, możliwą wartość podwyższenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniesiono, że decyzje obu instancji wydano w oparciu o przepisy prawa miejscowego obowiązujące w dacie orzekania. Data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia może mieć jedynie wpływ na okres jego przyznania. Nie może mieć jednak wpływu na stosowanie przepisów, które zostały uchylone i które już nie obowiązują. Prawidłową podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi zatem w/w Uchwała z dnia [...] lipca 2005 r.

Sąd zważył, co następuje:

Spór między stronami sprowadza się zasadniczo do tego, czy organy decyzyjne powinny zastosować przepis § 5 ust. 4 załącznika do Uchwały Nr [...] Rady Gminy z dnia [...] marca 2005 r. w sprawie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy w jego pierwotnym brzmieniu (Dz. Urz. Woj. Lub. 2005 r. Nr 130, poz. 2391), czy też w brzmieniu nadanym Uchwałą Nr [...] Rady Gminy z dnia [...] lipca 2005 r. (Dz. Urz. Woj. Lub. 2005 r. Nr 177, poz. 3075).

Odpierając zarzut skargi stwierdzić naprzód trzeba, że przepisy k.p.a. nie wiążą z datą wszczęcia postępowania podstawy faktycznej i prawnej rozpoznania sprawy. Miarodajny w tym zakresie jest stan obowiązujący w dacie wydania decyzji (por. wyrok NSA z dnia 4 października 2000 r., sygn. V SA 283/00 – LEX nr 50110).

Nie ma również sporu w doktrynie ani w orzecznictwie co do tego, że organ administracji publicznej I instancji obowiązany jest zawsze stosować przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji.

W pierwszej kolejności ocenić zatem trzeba, czy Wójt Gminy prawidłowo rozstrzygnął sprawę w oparciu o przepis § 5 ust. 4 pkt 3 załącznika do w/w Uchwały Rady Gminy z dnia [...] marca 2005 r. w brzmieniu nadanym Uchwałą Rady Gminy z dnia [...] lipca 2005 r.

Przepis ów "w starym" brzmieniu obowiązywał do czasu wejścia w życie jego "nowego" brzmienia.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 3, poz. 21 ze zm.) akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy.

Uchwała Nr [...] Rady Gminy z dnia [...] lipca 2005 r. została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa w dniu [...] sierpnia 2005 r., a w myśl § 4 tej uchwały – weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, a zatem ma moc obowiązującą od dnia 13 września 2005 r. Do dnia 12 września 2005 r. włącznie obowiązywał więc przepis § 5 ust. 4 pkt 3 w "starym" brzmieniu, zgodnie z pierwotnym zapisem Uchwały Rady Gminy z dnia [...] marca 2005 r.

Skoro decyzja Wójta Gminy została wydana w dniu [...] sierpnia 2005 r., to powinna uwzględniać pierwotne brzmienie § 5 ust. 4 pkt 3 Regulaminu, zaś stanowisko Kolegium w tym zakresie nie ma prawnego umocowania.

Następnym zagadnieniem wymagającym rozważenia jest kwestia, czy w powyższej sytuacji organ odwoławczy wydał prawidłową decyzję, utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.).

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zapadła w dniu [...] w tej zaś dacie obowiązywał już przepis § 5 ust. 4 pkt 3 Regulaminu w "nowym" brzmieniu.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – organ odwoławczy ma obowiązek ocenić sprawę w świetle przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu wydania przez ten organ decyzji odwoławczej. Jeżeli zatem przepisy prawa materialnego ulegną zmianie w czasie między wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej a rozpatrzeniem odwołania, organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, jeżeli z nowych przepisów nie wynika inny skutek (por. wyroki NSA: z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 2057/01 – LEX nr 121774, z dnia 21 grudnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2079/97 – LEX nr 48737 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. III RN 59/2001 – OSNP 2003/3, poz. 56).

Reasumując tę część wywodu stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie trafnie organ odwoławczy uznał, iż powinien ocenić ją w aspekcie "nowego" brzmienia § 5 ust. 4 pkt 3 Regulaminu.

Pozostaje zatem do rozważenia, czy Kolegium prawidłowo zastosowało ową normę.

W świetle § 5 ust. 4 pkt 3 Regulaminu mającego zastosowanie w sprawie – wysokość stypendium szkolnego, przy miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie ucznia od 201 do 316 zł netto nie może być niższa od kwoty, o której mowa w ust. 2.

Dalsza część analizowanego przepisu w brzmieniu "z możliwością powiększenia do 30 %, w przypadku zaistnienia szczególnie trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy" wskazuje na to, iż organ decyzyjny powinien każdorazowo ocenić, czy minimalna wysokość tego świadczenia (44,80 zł miesięcznie) może być podwyższona do 30 %, gdy zostaną spełnione warunki określone w tym przepisie, tj. jeżeli przemawia za tym "szczególnie trudna sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy".

Konstrukcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że przyznanie wyższej kwoty niż minimalna należy do sfery uznania administracyjnego z tym, że organ obligatoryjnie powinien rozważyć możliwość "powiększenia".

Skoro nie uczyniły tego organy obu instancji oznacza to, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując ponownie odwołanie, Kolegium uwzględni powyższe zalecenia, a następnie wyda stosowną decyzję.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że stypendium powinno być przyznane w formie świadczenia pieniężnego, skoro brak jest możliwości przyznania stypendium w jednej z dwóch pozostałych form, z uwagi na upływ okresu czasu na jaki stypendium w przedmiotowej sprawie zostało przyznane, stwierdzić należy, iż zarzut ten nie jest uzasadniony.

Przepis art. 90 d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), precyzuje warunki, które musi spełnić uczeń, w celu uzyskania stypendium szkolnego.

Stypendium może być udzielane w formie:

- całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych (...) (art. 90 d ust. 2 pkt 1),

- pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakup

podręczników (art. 90 d ust. 2 pkt 2),

- całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania – w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych, słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych (art. 90 d ust. 4).

Ustawodawca przewidział również możliwość udzielenia stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 art. 90 d, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4 art. 90 d, nie jest możliwe (...) (art. 90 d ust. 5).

Konstrukcja przepisu art. 90 d ust. 5 ustawy wskazuje zatem, że udzielenie stypendium w formie świadczenia pieniężnego należy do swobodnego uznania organu decyzyjnego, o ile stwierdzi on, że udzielenie stypendium w formach "podstawowych" nie jest możliwe.

Taka ocena została dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Okoliczność, że w dacie wydania decyzji nastąpił "upływ okresu, na jaki stypendium w przedmiotowej sprawie zostało przyznane", nie stanowi argumentu przemawiającego za uznaniem, że udzielenie stypendium w formach "podstawowych" nie było możliwe.

Skoro rodzina skarżącej uzyskuje określony dochód (239,81 zł na osobę w rodzinie), to trafnie organ odwoławczy podniósł, że część tego dochodu powinna zostać przeznaczona na potrzeby Ł. B. uczęszczającego do szkoły, którą można przeznaczyć na zakup podręczników lub innych pomocy edukacyjnych dla w/w, a następnie uzyskać zwrot wydatkowanej i odpowiednio udokumentowanej kwoty od gminy w ramach stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym (art. 90 d ust. 2 pkt 2 ustawy).

Skoro jednak zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wcześniej wskazanych przepisów postępowania, przeto podlega ona uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II sentencji uzasadnia art. 250 tej ustawy.