Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1434/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 11 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 2, art. 8 ust. 2, art. 178 ust. 1, art. 188 pkt 1, art. 190 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1336/13 w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy Witonia z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1336/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, z dnia [...] października 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Wójt Gminy Witonia odmówił przyznania D. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą M. D. oraz przyznania składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wójt powołał się na przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Organ stwierdził, że matka niepełnosprawnej G. D. żyje, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym tylko stopniu niepełnosprawności i nie jest pozbawiona praw rodzicielskich. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 17 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

W odwołaniu D. D. podniosła, że matka ma 77 lat, otrzymuje dodatek pielęgnacyjny, jest niepełnosprawna i nie jest w stanie opiekować się córką M., gdyż sama wymaga opieki. Odwołująca się dodała, że do dnia 30 czerwca 2013 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad siostrą M..

Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium ustaliło, że D. D. w dniu 29 lipca 2013 r. złożyła w organie I instancji wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą M. D., która jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. D. D. opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą M. D. i nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej. W skład rodziny D. D. wchodzi matka G. D. oraz siostra M. D.. Matka jest osobą chorą, inwalidką o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma 77 lat, wymaga opieki osoby drugiej i nie jest w stanie sprawować opieki nad córką M. D..

Zdaniem Kolegium, D. D. nie spełnia przesłanek wynikających z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą M. D.. Jak wynika z art. 17 ust. 1a ustawy, do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego muszą być spełnione łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji, D. D. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje ponieważ matka M. D. żyje, legitymuje się tylko umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i nie jest pozbawiona praw rodzicielskich.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. D. zarzuciła naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. Przypomniała, że wcześniej miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne na siostrę M. D., które otrzymywała do końca czerwca 2013 r. Według skarżącej, Kolegium w zaskarżonej decyzji nie ustosunkowało się do wszystkich zarzutów odwołania. Podkreśliła, że jej matka G. D. jest osobą schorowaną, ma 77 lat, w 2012 r. przebyła udar mózgu i sama wymaga opieki innych osób. Matka wiele lat wcześniej uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i z racji wieku otrzymuje dodatek pielęgnacyjny, nie jest w stanie zaopiekować się córką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Stwierdziło, że skarga zawiera zarzuty zbieżne z zawartymi w odwołaniu. Wyjaśniono je szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w stosunku do osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, ustawodawca w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nałożył dodatkowe warunki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby możliwe było przyznanie im prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że w przypadku niespełnienia przez wnioskodawcę któregokolwiek z warunków dodatkowych wykluczona zostaje prawna możliwość przyznania rozważanego świadczenia. Taka sytuacja, zdaniem Sądu, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. D. D. ubiegała się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w związku z opieką nad siostrą M. D., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki ze strony innych osób. Skarżąca, co nie budzi wątpliwości opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą M. i nie podejmuje w związku z tym żadnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z poczynionych przez organy obu instancji niekwestionowanych przez strony ustaleń wynika, że skarżąca D. D. zamieszkuje wraz siostrą M. D. oraz 77-letnią matką G. D.. Matka skarżącej jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która nie jest w stanie sprawować opieki względem córki M..

Ustalony stan faktyczny sprawy w zestawieniu z brzmieniem art. 17 ust. 1a ustawy prowadzi, w ocenie Sądu, do wniosku, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione łącznie wszystkie warunki, o których mowa w przywołanym na wstępie rozważań przepisie. Matka osoby wymagającej opieki, a więc M. D. żyje, nie została pozbawiona prawa rodzicielskich i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo oceniły, że brak jest podstaw prawnych do przyznania D. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo tego, że sprawuje ona faktyczną opiekę nad swoją niepełnosprawną siostrą i nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do argumentów skargi, a konkretnie zarzutu, że skarżąca miała wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne na siostrę, Sąd zauważył, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r. został znowelizowany, poprzez doprecyzowanie przez ustawodawcę warunków, które muszą zostać dodatkowo spełnione, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogło zostać przyznane innym osobom spokrewnionym, niż w stopniu pierwszym, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Znowelizowany art. 17 ust. 1a ustawy w obecnym brzmieniu w odróżnieniu od art. 17 ust. 1a ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. nie przewiduje możliwości przyznania rozważanego świadczenia osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (czyli w tej sytuacji skarżącej), w przypadku gdy wprawdzie żyje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu (w tym wypadku matka skarżącej), niemniej jednak z takich, czy innych względów (w realiach tej sprawy z powodu choroby i wieku) nie jest ona w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną córką. Nieskuteczny jest również zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. Może on odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Wspomniany warunek w niniejszej sprawie nie został jednak spełniony.

Skargę kasacyjną złożyła D. D., reprezentowana z urzędu przez adwokata. Zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., polegające na:

- naruszeniu art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez wadliwe zastosowanie, to jest nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli legalności działalności administracji w niniejszej sprawie;

- niewłaściwym zastosowaniu art. 151 P.p.s.a. w związku z błędną wykładnią i niewłaściwym zastosowaniem art. 10 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do uwzględnienia skargi, ponieważ zaskarżona decyzja narusza wskazane przepisy w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- niewłaściwym niezastosowaniu przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przepisów art. 10 K.p.a. w sytuacji gdy organ administracji publicznej nie zapewnił skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwił jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w rozumieniu art. 174 pkt 1 P.p.s.a., polegające na;

- niewłaściwym niezastosowaniu art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej i nieuwzględnieniu przy wyrokowaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (mającego moc powszechnie obowiązującą) uznającego niezgodność art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z art. 2 Konstytucji RP.

Mając powyższe na względzie, zgodnie z treścią art. 185 P.p.s.a., wniosła o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji,

- przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając, iż koszty te nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zarzutów wyartykułowanych w podstawach kasacji.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty procesowe.

Nie doszło do niewłaściwego niezastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przepisów art. 10 K.p.a. w sytuacji gdy organ administracji publicznej nie zapewnił skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwił jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów. Do uchylenia zaskarżonej decyzji prowadzą tylko takie naruszenia przepisów postępowania, które, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że brak pouczenia skarżącej o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem nie miał wpływu na wynik sprawy, gdyż nie doszło do pozbawienia skarżącej możliwości dokonania konkretnych czynności procesowych, które zmieniłyby rezultaty postępowania wyjaśniającego.

Powołany przez skarżącą w procesowej podstawie kasacji przepis art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.- obecnie: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) nie jest przepisem procesowym lecz ustrojowym, określającym sposoby sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1421/11, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Bezpośrednie naruszenie tego przepisu miałoby miejsce tylko wówczas, gdyby sąd administracyjny odmówił kontroli administracji publicznej, czyli rozpoznania skargi na decyzję (art. 1 § 1 P.u.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Takie uchybienie w niniejszej sprawie nie wystąpiło. Powiązany z przepisami art. 1 § 1 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. zarzut przeprowadzenia kontroli w sposób nieprawidłowy nie ma zaś charakteru samodzielnego. Jest zasadny tylko wówczas, gdy inne naruszenia procesowe lub materialne skutkują uwzględnieniem skargi.

Także przepis art. 151 P.p.s.a. nie stanowi samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Niewłaściwe zastosowanie tego przepisu ma miejsce, gdy mimo naruszeń materialnych lub procesowych, o których mowa w odniesieniu do decyzji w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., sąd oddala skargę. Jak wynika z powyższych uwag, w niniejszej sprawie nie wchodzi w grę naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 K.p.a. Zasadność zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. zależy więc od trafności materialnoprawnej podstawy kasacji.

Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego skarżąca nie powołała przepisu art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), który stanowił podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazała jednak na utratę mocy obowiązującej przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Przepisy te stanowiły zaś normę intertemporalną umożliwiającą stosowanie wobec osób objętych hipotezami art. 11 ust. 1 i 2 noweli, nowych norm materialnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, za okres po 30 czerwca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował dotychczas zgodności art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z normami konstytucyjnymi. Wykładnia art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w części obejmującej osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 11 ust. 1 noweli) wobec których wydano decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powinna jednak uwzględniać utratę mocy obowiązującej przepisów art. 11 ust. 1 i 3. Utrata ta nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Bezpośrednie działanie tego wyroku dotyczy reguł intertemporalnych i wyrok nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w odniesieniu do decyzji wydanych na podstawie nowego stanu prawnego wprowadzonego nowelą z dniem 1 stycznia 2013 r. (art. 15 noweli). Rodzi to jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni nowo wprowadzonej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, nawet takiego wyroku, który nie wywołał bezpośredniego skutku w zakresie obowiązywania analizowanej normy prawnej. Jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Zgodnie zaś z art. 193 Konstytucji RP, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego (patrz: Janusz Trzciński "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne", ZNSA 2011/3/39). Ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, właściwa Trybunałowi Konstytucyjnemu z mocy art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Sąd nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym (Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", LexisNexis 2008, s. 23 i nast.; uzasadnienie postanowienia TK z dnia dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14, OTK-A 2014/7/85, wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1369/07, niepublikowany, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Rezultat tak przeprowadzonej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w niniejszej sprawie jednoznaczny. Nowa regulacja doprowadziła w odniesieniu do grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy przed zmianą, a jednocześnie nie spełniły przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 1, do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Stanowisko to zostało przez Trybunał wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 ( OTK-A 2013/9/134) i powtórzone w uzasadnieniu postanowienia TK z dnia dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14 (OTK-A 2014/7/85). Trybunał stwierdził, że w demokratycznym państwie prawnym chroni się zaufanie obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, ustawodawca, dokonując kolejnych zmian stanu prawnego, nie może tracić z pola widzenia interesów podmiotów, jakie ukształtowały się przed dokonaniem zmiany stanu prawnego, a to znaczy, że pożądaną cechą systemu prawa jest stabilność rozwiązań, zwłaszcza wobec osób o ograniczonych możliwościach adaptacyjnych. Ustanowienie wobec kategorii osób, które poprzednio spełniały wymogi przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nowych, zaostrzonych przesłanek w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy, zdestabilizowały w niedopuszczalny, z punktu widzenia art. 2 Konstytucji i zasady ochrony praw nabytych, sposób, sytuację prawną osób niepełnosprawnych wymagających opieki.

Destabilizację tę obrazuje stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy. M. D. jest osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dzieciństwa. W poprzednim stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przyznano siostrze niepełnosprawnej, gdyż matka G. nie była w stanie sprawować opieki. Matka miała 75 lat, była osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Po wejściu w życie przepisu art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy, sytuacja zmieniła się w ten sposób, że G. D. jest starsza o dwa lata i jej stan zdrowia pogorszył się. Z uwagi na wiek sama jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Ustalony stan faktyczny pozwala na przyjęcie, że nie jest możliwe przywrócenie sytuacji, w której to matka niepełnosprawnej będzie sprawowała nad nią opiekę. Zabieg ustawodawcy nie polega zatem w takim przypadku na skłonieniu osoby o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1, w nowym brzmieniu, do sprawowania opieki, ale na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego osoby dotychczas sprawującej opiekę, która jako jedyna jest w stanie te opiekę sprawować.

Prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w części regulującej sytuację osób poprzednio otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne, nakazuje zatem odczytanie przesłanki odnoszącej się do rodziców osoby niepełnosprawnej z uwzględnieniem poprzednio obowiązującego zastrzeżenia z art. 17 ust. 1a, jako wyłączającej przyznanie świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4, gdy rodzice żyją i są w stanie sprawować opiekę.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wnioski o przyznanie pełnomocnikom, ustanowionym w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu kasacyjnym, podlegają rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.

-----------------------

9