Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2506/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 8,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 109 ust. 6
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skarg W. z siedzibą w W. i J. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz W. w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz J. M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm. - dalej także: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - po rozpatrzeniu odwołania W. w W. (dalej także "strona skarżąca" "W. w W.") oraz J. M. (dalej także: "skarżąca") od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] ustalającej, że skarżąca J. M. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem (W. w W.) umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w okresie od dnia 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2011 r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ doszło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., powołując się na przepisy art. 109 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wniósł do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o rozstrzygnięcie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym J. M. W uzasadnieniu wniosku ZUS powołał się na wyniki kontroli przeprowadzonej u płatnika, tj. W. w W., w trakcie której to kontroli ustalono, że płatnik nie dokonał zgłoszenia J. M. do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2011 r., z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy nazwanej "umową o prowadzenie wykłądów", która w trakcie kontroli została zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, do której - zgodnie z Kodeksem Cywilnym - stosuje się przepisy o zleceniu.

Do wniosku ZUS dołączył kserokopię zawartej przez strony umowy, a także protokół kontroli płatnika składek przeprowadzonej w dniach od [...] kwietnia 2011 r. do [...] września 2011 r., w części dotyczącej J. M . Następnie ZUS uzupełnił materiał dowodowy m.in. o pełną wersję ww. protokołu kontroli, dokument zastrzeżeń do ustaleń protokołu kontroli przeprowadzonej w dniach od [...] kwietnia do [...] września 2011 r., informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z dnia [...] czerwca 2011 r. , protokoły przesłuchania świadków, rachunki oraz listę rachunków za okres od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008 – 2010 i płytę CD zawierającą materiały dydaktyczne oraz autorskie sylabusy.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia zwrócił się pismem z dnia [...] maja 2013 r. do skarżącej J. M., w którym zawiadomił o wszczętym postępowaniu, a także o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, możliwości zgłaszania wniosków, zastrzeżeń oraz uzyskania wszelkich wyjaśnień związanych ze sprawą. Zawiadomienie zostało także doręczone W. w W.

W odpowiedzi na powyższe pismo Dyrektora [...]OW NFZ skarżąca W. w W. wystosowała pismo, w którym poinformowała organ pierwszej instancji, że:

- nie dokonano zgłoszenia osób do ubezpieczenia zdrowotnego, albowiem zdaniem skarżącej uczelni osoby współpracowały na podstawie zawartych umów o dzieło;

- do obowiązków osób z tytułu zawartych umów o dzieło należało opracowanie oraz przeprowadzenie cyklu wykładów/kursu zajęć sprecyzowanych w poszczególnych umowach dla studentów, jak również opracowanie materiałów dydaktycznych do tych kursów i wykonania innych czynności powiązanych, niezbędnych do należytego wykonania powierzonego dzieła; strony umówiły się na wykonanie określonego dzieła w postaci stworzenia, opracowania całego cyklu wykładów/kursu wraz z jego prezentacją słuchaczom. Idea kursu została odzwierciedlona w stworzonym dla danego kursu sylabusie, a następnie stopniowo i sukcesywnie prezentowana studentom. Przedmiotem zawartych umów było również tworzenie materiałów dydaktycznych, w tym także opracowywanie zadań na zaliczenia i egzaminy oraz ich przeprowadzanie wśród studentów;

- przedmiotem zawartych umów było wykonanie czynności niezbędnych do przygotowania studentów do obrony i egzaminu dyplomowego - takie czynności zdaniem strony skarżącej nigdy nie mają charakteru powtarzalnego, obejmują pracę indywidualną z konkretnym studentem;

- umowy były wykonywane w miejscu, które mogło być miejscem wyboru danego wykładowcy - częściowo w domu danego wykładowcy - tam tworzony był sylabus, materiały dydaktyczne, zadania;

- o miejscu zaprezentowania słuchaczom wykładu wykładowca mógł decydować samodzielnie – W. nie narzucała obowiązku korzystania z sal wykładowych, a jedynie je udostępniała;

- umowy stron przewidywały rozliczanie wynagrodzenia w częściach sukcesywnie i proporcjonalnie do stopnia realizacji przez danego wykładowcę, a rozliczanie z zastosowaniem stawki godzinowej jest akceptowane w orzecznictwie;

- wykładowcy mieli obowiązek wykonywać umowy osobiście.

Do pisma W. w W. załączyła uwierzytelnioną kopię protokołu kontroli z 2008 r. nie stwierdzającej żadnych nieprawidłowości w zakresie zatrudniania osób na podstawie umów cywilnoprawnych. Odnośnie tego dokumentu skarżąca W. w W. podniosła, iż działanie ZUS stoi w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej zawartej w art. 8 k.p.a., gdyż ten sam organ dwukrotnie w sposób całkowicie odmienny ocenił zawierane przez Szkołę z wykładowcami umowy.

Skarżąca J. M. w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. podniosła, że z płatnikiem łączyły ją umowy o dzieło, nie zaś umowy o świadczenie usług, czy umowy zlecenia.

Zarówno skarżąca W. w W., jak i skarżąca J. M. wnieśli o:

- przesłuchanie R. O. - Kanclerza W. w W. na okoliczność charakteru i rodzaju przedmiotowych umów,

- przeprowadzenie dowodu z materiałów dydaktycznych opracowanych przez J. M. na okoliczność indywidualnego, autorskiego i twórczego charakteru dzieła,

- przeprowadzenie dowodu z protokołu kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która miała miejsce w skarżącej W. w W. w 2008 r. na okoliczność jego treści, w tym w szczególności co do zakresu kontroli i wniosków pokontrolnych ZUS. Skarżąca podniosła, że przedmiotowe umowy były identyczne co do istoty, celu jej zawarcia wszystkich sformułowań jak umowy kontrolowane przez ZUS w 2008 r., co do których nie wniesiono żadnych zastrzeżeń.

W pismach stron z dnia [...] grudnia 2013 r. oraz [...] grudnia 2013 zawarto kolejne wnioski, dowodowe, m.in. o przesłuchanie prof. dr hab. N. M. (Rektora W.), K. P. (księgowej W.), umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w sprawie E. A., na okoliczność, że umowę cywilna zawieraną przez płatnika składek o analogicznej treści i analogicznym sposobie wykonania jako przedmiotowa umowa ZUS częściowo uznał za umowę o dzieło, a częściowo za umowę zlecenia.

Organ I instancji zwrócił się do ZUS o przekazanie materiałów dydaktycznych i sylabusów opracowanych przez strony postępowania, odnoszących się do umów będących przedmiotem postępowania.

ZUS przesłał do organu płytę zawierająca materiały dydaktyczne opracowane przez strony postepowania oraz autorskie sylabus, brak jednak sylabusów autorstwa zaineresowanej.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] stwierdził że J. M. podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umów o oświadczenie usług w okresie od dnia 1 października do 30 czerwca 2011 r. Organ podniósł, że jak wynika z materiałów przedłożonych przez ZUS, przeprowadzono u płatnika składek kontrolę w zakresie m.in. prawidłowości i rzetelności odprowadzenia składek na ubezpieczenia zdrowotne. W rezultacie postepowania kontrolnego wykazano, że pomiędzy J. M. a płatnikiem składek została zawarta umowa cywilnoprawna z dnia 1 października 2010 r. nazwana "umową o prowadzenie wykładów", wskazująca termin wykonania dzieła: 30 czerwca 2011 r. Przedmiotem umowy było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. "wykładów z wychowania fizycznego i fitness" opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów w języku polskim, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem ww. lat akademickich, z którymi autor zapoznał się w momencie podpisania umów.

W decyzji organ podniósł, że w toku postępowania przesłuchano w charakterze strony Kanclerza W. R. O., który wyjaśnił, iż celem umowy było przede wszystkim opracowanie i zaprezentowanie studentom oraz doktorantom koncepcji oraz przedstawienia autorskiego wykładu.

Organ wskazał, że wydając decyzję wziął pod uwagę treść spornych umów oraz protokół z kontroli, protokoły sporządzone przez inspektora kontroli ZUS z przyjętych wyjaśnień oraz przeprowadzonych przesłuchań, zastrzeżenia płatnika składek do protokołu kontroli, informacje o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do ww. protokołu kontroli, przytoczone wnioski i wyjaśnienia stron, materiały dydaktyczne opracowane przez strony postepowania o raz autorskie sylabusy.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał treść art. 627 k.c., art. 750 k.c., art. 734 § 1 i § 2 k.c. oraz obszerne orzecznictwo. Organ podniósł, że przedmiotowe umowy nie mogą zostać uznane za umowy o dzieło. Przedmiotem umów było wykonanie określonej czynności - przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu praktycznej nauki języka angielskiego, opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, z którymi autor zapoznał się w momencie podpisania umowy. W ocenie organu są to umowy o oświadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. będą stosowane odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia. Nie wskazano w nich konkretnego, w przyszłości indywidualnie oznaczonego rezultatu wyrażonego w jakiejkolwiek postaci- materialnej lub niematerialnej. Realizacja umów nastąpiła na rzecz podmiotu, który stale i w zakresie działalności zajmuje się czynnościami danego rodzaju, w tym przypadku kształcenie studentów w celu zdobywania i uzupełniania wiedzy oraz umiejętności niezbędnych w pracy zawodowej, prowadzenia studiów podyplomowych, kursów i szkoleń. Czynności realizowanych przez J. M. w ramach przedmiotowego zobowiązania nie można określić jako czynności twórczych.

Od decyzji wydanej w I instancji zarówno W. w W., jak i ubezpieczona wnieśli odwołania do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, domagając się jej uchylenia i umorzenia postępowania w sprawie albo uchylenia decyzji i przekazania jej organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wśród podnoszonej obszernej argumentacji prawnej i faktycznej strony zwracały uwagę na okoliczność, że w postępowaniu prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych brak jest konsekwencji i występuje niejednolitość ocen wnioskodawcy. Wynika to z faktu, iż w protokole kontroli u płatnika z dnia [...] kwietnia 2008 r. dotyczącej lat 2005-2007, nie zakwestionowano charakteru zawieranych wówczas umów między płatnikiem a wykonawcą. Natomiast w protokole kontroli u płatnika będącym przedmiotem niniejszego postępowania charakter umów został zakwestionowany.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, na wstępie omówił definicję umowy o dzieło zawartą w art. 627 k.c. i umowę zlecenia, o której mowa w art. 734 § 1 k.c. Wskazał, że pierwsza jest umową rezultatu a druga umową starannego działania. Zdaniem Prezesa NFZ, umowy łączące W. w W. z J. M. nie były umowami o dzieło lecz umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Organ podniósł, że J. M. realizując przedmiotowe umowy zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonych przez płatnika składek, a w przypadku gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć miała obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć. Ponadto strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła, a ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżenia było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło wraz z rachunkiem wystawionym przez ubezpieczoną podstawę do ostatecznego rozliczenia i wypłaty wynagrodzenia).

Zdaniem organu ubezpieczona wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu z zakresu lektoratu języka angielskiego,, praktycznej nauki języka angielskiego: konwersacje, podręcznik oraz dydaktyka języka angielskiego, na który składało się m. in. "przeprowadzenie cyklu wykładów", trudno uznać, że umowy te polegały na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła. Potwierdzają to szczególnie materiały dydaktyczne oraz autorskie sylabusy, w treści których wskazano, że celem zajęć jest rozwijanie umiejętności komunikacyjnych oraz komunikowanie się w różnych sytuacjach. Wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy i ich dobór stanowiły jedynie pomoc naukową mająca na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Również zdobyta przez odbiorców wiedza czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawarcia umowy. Podobnie również czynności polegających na opracowaniu tematów, zadań i9 testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła nie sposób uznać za samoistny rezultat umowy, a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Mając na względzie zadania szkoły zajmującej się nauka języka , nie ma wątpliwości, iż celem zawartych umów było przekazanie wiedzy słuchaczom i ich wyedukowanie w zakresie lektoratu języka angielskiego. Samo przeprowadzenie cyklu wykładów stanowiło jedynie "środek do celu", jakim była edukacja słuchaczy. Wiedza zdobyta przez nich oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być utożsamiane z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Ubezpieczona jako prowadząca zajęcia w rzeczywistości nie mogła podlegać odpowiedzialności za wady dzieła (art. 673 k.c. ), ale zobowiązana była wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy.

Zdaniem organu argument skarżących dotyczący konieczności osobistego wykonania spornej umowy przez ubezpieczoną nie znajduje w pełni pokrycia w treści umowy, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzielą innej osobie za wcześniejszą zgodą zamawiającego.

Odnosząc się do wniosków odwołujących o przeprowadzenie dodatkowych dowodów z przesłuchań oraz dołączonych dokumentów, organ wskazał, że omawiane dokumenty zostały dołączone do materiału dowodowego, lecz organ nie podziela przedstawionego w nich poglądu.

Odnosząc się do wezwania stron o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych osób zdaniem organu odwoławczego organ I instancji zgromadził pełny materiał dowodowy i nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów. Nie przeprowadzono dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu umowy o dzieło zawartej przez J. M. z W. w W., bowiem zgodny zamiar stron i cel umowy jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji. Organ nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło. Przesłuchanie stron potwierdziłoby jedynie, żen strony świadomie zawarły umowę o dzieło i taki był ich zamiar.

Prezes NFZ ustosunkował się ponadto do podniesionej przez obie strony uwagi dotyczącej braku konsekwencji w postępowaniu prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i występującej niejednolitości ocen, co wynikać ma z faktu, iż w protokole kontroli przeprowadzonej w W. w W. w dniu [...] kwietnia 2008 r., dotyczącej lat 2005-2007, nie zakwestionowano charakteru zawieranych wówczas umów między płatnikiem a wykonawcą. W tym zakresie organ odwoławczy zauważył, że ww. protokół dotyczy innego okresu, niż badany w niniejszej sprawie, a ponadto dodał, że ani dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ani Prezes NFZ nie jest organem władnym do wezwania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako strony inicjującej postępowanie, do np. ponownego przeprowadzenia kontroli, dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli, czy też zmiany decyzji lub wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z powództwem o ustalenie charakteru zawartych umów, zgodnie z art. 100 § 1 k.p.a. Prezes NFZ stwierdził bowiem, że w jego kompetencjach nie leży badanie legalności decyzji organu rentowego wydanych w innych postępowaniach dotyczących innych osób, czy też innych okresów. Organ odwoławczy dodał jednocześnie, że żaden przepis prawa nie przyznaje Narodowemu Funduszowi Zdrowia możliwości kontroli zasadności działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W. w W. wniosła do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Prezesa NFZ. Wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jaki i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, strona skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

- naruszenie przepisów art. 8 pkt 1 lit. e), art. 11 oraz art. 11, art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28 poz. 153 ze zm.), jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137 poz. 887 ze zm.), jak również przepisów art. art. 102 ust. 5 pkt 24, 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I, ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji, określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W przypadku nie uwzględnienia przez Sąd zarzutu nieważności decyzji strona zarzuciła:

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

- naruszenie art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i niepodlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.,

- naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 2 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w sprawie E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka Pana N. M., K. P. oraz przesłuchania stron,

- naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, z uwagi na wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od [...] marca 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych, zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczoną J. M.,

- naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 2 k.p.a. oraz 86 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez uniemożliwienie stronie skarżącej czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego,

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - polegające na bezzasadnym utrzymaniu decyzji wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia, że J. M. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i orzeczenie co do istoty sprawy w sposób tożsamy, co organ pierwszej instancji, w sytuacji, gdy prawidłowe winno być uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

- naruszenie art. 627 k.c. - poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej, z tytułu zawarcia której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami (twórcami) wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło;

- naruszenie art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 353¹ k.c. - przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,

- naruszenie art. 734 k.c. oraz 750 k.c. - przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między W. w W. a ubezpieczonym była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

- naruszenie art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia,

- naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

Ponadto strona skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o sygn. akt VI SA/Wa 4084/14 z dnia 1 czerwca 2015 r. oraz VI SA/Wa 2438/14 - na okoliczność uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że wydanie decyzji o podleganiu przez wykładowców W. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia dokonane zostało z tak wyraźnym naruszeniem przepisów postepowania administracyjnego, że decyzje nie mogły ostać się w obrocie prawnym.

Skarżąca W. w W., powołując się na przepis art. 200 p.p.s.a., wniosła o stwierdzenie nieważności, ewentualnie o uchylenie decyzji organu I jak i II instancji, również o zasądzenie kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Także J. M. wniosła do Sądu skargę na ww. decyzję Prezesa NFZ.

Powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących skarżącego z W. w W. w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału w sprawie i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez niezastosowanie i niedopuszczenie następujących dowodów zawnioskowanych przez strony:

a- dowodu z przesłuchania skarżącego;

b- dowodu z przesłuchania świadka K. P. – księgowej W. w W.;

c- dowodu z dokumentu - protokołu kontroli ZUS z dnia [...] kwietnia 208 r.;

d- dowodu z dokumentu – decyzji ZUS z dnia [...] maja 2013 r. w sprawie E. A.;

e- dowodu z dokumentu – umowy E. A.

3) naruszenie przepisów postępowania – art. 10 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez uniemożliwienie ubezpieczonemu i jego pełnomocnikowi końcowego wypowiedzenia się co do materiału zgromadzonego w sprawie na skutek nie poinformowania ubezpieczonego o zakończeniu postępowania i zamiarze wydania decyzji w sytuacji, gdy ten jeszcze podczas przesłuchania świadka – prof. dr hab. N. M. oraz wyjaśnień R. O. – Kanclerza płatnika – poprzedzających wydanie decyzji ponawiał swoje wnioski o przeprowadzenie dowodów itrwał w przekonaniu, że postępowanie dowodowe jeszcze się nie zakończyło;

4) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 80 k.p.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w:

a) błędnym ustaleniu że W. w W. zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów skarżącego obejmował "wykłady z języka", podczas gdy W. w W. prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych,

b) błędnym ustaleniu, że to skarżąca świadczyła usługi edukacyjne, podczas gdy to W. w W. jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące "proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta",

c) błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności, prac edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy skarżąca nie ponosiła (i obiektywnie nie mogła ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich: wiedzy, umiejętności i kompetencji,

d) błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne skarżąca miała wdrożyć i realizować program nauczania języka angielskiego, podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny czy przez W. w W., a zadaniem skarżącej było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom,

e) błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez skarżącego,

f) błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia skarżącego, podczas gdy zawierając umowę strony porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana przez skarżącego,

g) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że skarżąca mogła liczyć na daleko idącą swobodę, wykonując zawarte umowy cywilnoprawne samodzielnie decydowała o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy,

h) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że W. w W. nie mogła narzucić skarżącej treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy,

i) błędnym ustaleniu, że skarżąca nie była odpowiedzialna z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I instancji i organu II instancji w tym zakresie, a skarżąca w istocie odpowiedzialność taką ponosiła, zaś W. w W. korzystała z narzędzi kontroli jakości takich jak między innymi wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady,

j) błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy, nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło, która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach skarżący miał zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wykładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził zresztą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. w protokole swej kontroli z 2008 r.).

5) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 i art. 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej

6) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącej, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanych umów cywilnoprawnych i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu,

7) naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 750 k.c. w związku z art. 734 – 739 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło,

8) naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 627-646 k.c. k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti objęte umowami stron są umowami o dzieło,

9) naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu przedmiotowej umowy..

Mając na względzie powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz decyzji organu I instancji.

Ponadto, skarżąca J. M. wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), postanowił połączyć obie ww. sprawy celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą VI SA/Wa 2506/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ocenie Sądu, obie wniesione skargi - analizowane pod ww. kątem - zasługują na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia oraz decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu, wydając przedmiotowe decyzje Prezes NFZ oraz Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ dopuścił się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów stron skarżących.

Według Sądu, powyższe uchybienia proceduralne polegały przede wszystkim na tym, że organy, rozstrzygając w niniejszej sprawie, nie wyjaśniły w sposób dostatecznie jasny, na jakiej podstawie przyjęły, iż sporne umowy cywilnoprawne zawarte pomiędzy skarżącą W. w W. a skarżącą J. M. stanowią umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia (art. 750 k.c.), a w konsekwencji - dlaczego, pomimo nieprzeprowadzenia jednoznacznych ustaleń – przyjął, że w sprawie niniejszej zachodzą podstawy do uznania, iż J. M. podlegała, w okresach szczegółowo wskazanych w decyzji, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Tym samym organ administracji publicznej, rozstrzygając w niniejszej sprawie - dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa i stosowanego przez nie prawa.

Naruszenie wspomnianych przepisów procedury administracyjnej mogło mieć - w ocenie Sądu - istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny ww. decyzji.

Należy wskazać, iż podstawę prawną zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, jako organu pierwszej instancji, stanowił przede wszystkim przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) cyt. ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi.

Z kolei, w świetle przepisu art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Ustalając obowiązek podlegania przez skarżącą J. M. wykładowcę na W. w W. ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnej zawartej ze skarżącą uczelnią, zarówno Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, jak i Prezes NFZ, mając na względzie przepisy art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c. - uznali, że umowy, jakie zawarła skarżąca J. M. ze skarżącą W. w W., są umowami zlecenia, nie zaś - jak twierdzą obie strony tych kontraktów - umowami o dzieło.

W tej sytuacji należy - zdaniem Sądu - uznać, że Prezes NFZ, jak i Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Funduszu, dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim spornych umów, przedłożonych przez ZUS Oddział w W., zobowiązani byli w sposób jednoznaczny ustalić, czy w świetle obowiązujących unormowań prawnych, a więc głównie powołanych wyżej przepisów Kodeksu cywilnego, zachodzą podstawy do uznania, że analizowane umowy cywilnoprawne zawarte pomiędzy skarżącą uczelnią wyższą a skarżącą J. M., wbrew ich dosłownemu brzmieniu oraz stanowisku obu skarżących stron, dają jednoznaczną podstawę do przyjęcia tezy, iż skarżąca podlegała, we wskazanych przez organy okresach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, zaś skarżąca uczelnia była w tych okresach zobowiązana, jako płatnik, do obliczania i pobierania składek z dochodu osoby ubezpieczonej na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Należy zauważyć, iż w decyzji I instancji podniesiono, że przedmiotowe umowy nie mogą zostać uznane za umowy o dzieło. Przedmiotem umów było wykonanie określonej czynności - przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu praktycznej nauki języka angielskiego, opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, z którymi autor zapoznał się w momencie podpisania umowy. W ocenie organu są to umowy o oświadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. będą stosowane odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia. Nie wskazano w nich konkretnego, w przyszłości indywidualnie oznaczonego rezultatu wyrażonego w jakiejkolwiek postaci- materialnej lub niematerialnej. Realizacja umów nastąpiła na rzecz podmiotu, który stale i w zakresie działalności zajmuje się czynnościami danego rodzaju, w tym przypadku kształcenie studentów w celu zdobywania i uzupełniania wiedzy oraz umiejętności niezbędnych w pracy zawodowej, prowadzenia studiów podyplomowych, kursów i szkoleń. Czynności realizowanych przez J. M. w ramach przedmiotowego zobowiązania nie można określić jako czynności twórczych.

Natomiast Prezes NFZ wydając zaskarżoną decyzję, powołując się na przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz na unormowania zawarte w przepisach art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c. - stwierdził m.in ubezpieczona wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych, uznając, że przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu z zakresu "wykładów z zakresu wychowania fizycznego i zajęć fitness", na który składało się m. in. "przeprowadzenie cyklu wykładów", trudno uznać, że umowy te polegały na dostarczeniu określonych wyników pracy w postaci dzieła. Potwierdzają to szczególnie materiały dydaktyczne oraz autorskie sylabusy, w treści których wskazano, że celem zajęć jest rozwijanie umiejętności komunikacyjnych oraz komunikowanie się w różnych sytuacjach. Wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy i ich dobór stanowiły jedynie pomoc naukową mająca na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Również zdobyta przez odbiorców wiedza czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawarcia umowy. Podobnie również czynności polegających na opracowaniu tematów, zadań i9 testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła nie sposób uznać za samoistny rezultat umowy, a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Mając na względzie zadania szkoły zajmującej się nauką języka, nie ma wątpliwości, iż celem zawartych umów było przekazanie wiedzy słuchaczom i ich wyedukowanie w zakresie lektoratu języka angielskiego. Samo przeprowadzenie cyklu wykładów stanowiło jedynie "środek do celu", jakim była edukacja słuchaczy. Wiedza zdobyta przez nich oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być utożsamiane z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Argument odwołujących dotyczący konieczności osobistego wykonania spornej umowy przez ubezpieczoną nie znajduje w pełni pokrycia w treści umowy, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzielą innej osobie za wcześniejszą zgodą zamawiającego

Dokonując oceny legalności wydanego przez Prezesa NFZ rozstrzygnięcia - należy przypomnieć, że postępowaniem dowodowym w ramach postępowania administracyjnego rządzi zasada prawdy obiektywnej, głosząca, iż w toku postępowania organy zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Z powyższego wynika, że organ ma obowiązek podjęcia z urzędu wszelkich działań, które doprowadzą do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, aby w ten sposób odtworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów. Orzecznictwo sądowe wskazuje również, że obowiązek organów gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 maja 2012r., sygn. akt I SA/Gd 156/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny legalności wydanego przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ rozstrzygnięcia należy już na wstępie wyraźnie zauważyć, iż organ I instancji, poza przytoczeniem ogólnych poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia, nie wskazał wyraźnie żadnych konkretnych argumentów, na podstawie których doszedł w ustalonym stanie faktycznym do wniosku, że sporne umowy cywilnoprawne stanowi umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie przepisy dotyczące umowy o dzieło. W ten sposób, zdaniem Sądu, organ I instancji znacznie utrudnił możliwość poznania jego procesu myślowego, popartego konkretnymi dowodami, na podstawie którego organ ten zakwalifikował przedmiotowy stosunek cywilnoprawny w sposób, który – zdaniem strony skarżącej – nie tylko narusza jej interes prawny, ale przede wszystkim stanowi niedopuszczalną ingerencję w zasadę swobody umów.

Także organ odwoławczy, poza przytoczeniem ogólnych poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia, oparł się głównie na przedmiocie zawartej umowy oraz treści materiałów dydaktycznych i autorskich sylabusów, arbitralnie stwierdzając, że skarżąca wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych, a przeprowadzenie wykładów nie stanowi samoistnego materialnego lub niematerialnego rezultatu dzieła.

W konsekwencji Sąd stwierdził brak szczegółowej analizy w odniesieniu do poszczególnych zapisów przedmiotowych umów łączących obie strony stosunku prawnego, a także brak wskazania konkretnych argumentów faktyczno-prawnych, przemawiających za prawidłowością spornego rozstrzygnięcia Prezesa NFZ, co czyni znacznie utrudnionym, a wręcz niemożliwym, przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny legalności zaskarżonej decyzji pod względem stricte materialnoprawnym.

Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych, nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w przypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik,

A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 kc, t. 36).

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło są określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także,

z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami, pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż sama subsumpcja zawartej umowy pod przepis art. 750 kc nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573

i nast.).

Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że bardzo istotna przesłanka zastosowania art. 750 k.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług, nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Innymi słowy, umowy o osiągnięcie rezultatu stanowiącego dzieło, w rozumieniu przepisów art. 627 i nast. k.c., dotyczących umowy o dzieło, nie mogą zostać zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową, niezawierającą takiego odesłania. Ponadto, należy zauważyć, że wyłączone spod dyspozycji art. 750 k.c.

są również umowy nienazwane, których istota wykazuje zbieżność z umową o dzieło, uzasadniającą stosowanie przepisów o tej umowie w drodze analogii

(np. nieodpłatne wykonanie dzieła). Również, jeśli chodzi o przypadek tzw. umów mieszanych, przepis art. 750 kc znajduje zastosowanie w zakresie, w jakim umowa dotyczy świadczenia usług, nieuregulowanych innymi przepisami, albo do których nie znajdą zastosowania w drodze analogii przepisy odnoszące się do którejkolwiek umowy nazwanej, mającej za przedmiot świadczenie usług. Dotyczy to zarówno umów, których przedmiotem jest zobowiązanie do świadczenia usług, obejmujących dokonywanie czynności faktycznych i prawnych (por. m.in. M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 692), jak i umów łączących elementy umowy o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło.

W niniejszej sprawie, strona skarżąca, kwestionując stanowisko Prezesa NFZ wyrażone w zaskarżonej decyzji, zarzuciła, że nie sposób się zgodzić z tezą, iż do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartych umów i ustalenia rzeczywistego zamiaru ich stron nie jest wymagany dowód z ich przesłuchania stron, nawet gdy - w ocenie organu - interesy stron są zbieżne. W ocenie strony skarżącej, takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny oraz kwalifikacji umów w oparciu jedynie o literalną treść umów, z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Warto zauważyć, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca

2014 r. o sygn. akt II UK 420/13, że możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. także art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm. i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2013 r. o sygn. akt II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy z 2014 nr 1, s. 2).

W ocenie Sądu, w przypadku rozpatrywanej sprawy właściwa (pełna) ocena charakteru przedmiotowej umowy jest możliwa wtedy, gdy organy przeprowadzą postępowanie, o których mowa we wniosku stron skarżących, celem ustalenia intencji stron zawarcia spornej umowy. Dlatego rację mają strony skarżące, podnosząc w skargach do Sądu, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający i z naruszeniem prawa. Z tego też powodu Sąd nie może przejść do merytorycznej oceny legalności podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, bowiem to na organach NFZ spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek skontrolowania prawidłowości oceny charakteru spornej umowy.

W ocenie Sądu nader istotne jest, że W. w W. podnosiła, iż w 2008 r. u płatnika odbyła się kontrola ZUS, w wyniku której sporządzono protokół kontroli. W protokole tym stwierdzono, że do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego zostały zgłoszone wszystkie osoby, które powinny być do tego ubezpieczenia zgłoszone, przy czym podkreślenia wymaga że już wówczas strona skarżąca posługiwała się umowami analogicznymi jak umowy w przedmiotowej sprawie. Również treść tych umów, ich rodzaj i sposób wykonywania również były analogiczne jak w niniejszej sprawie.

Po ww. kontroli ZUS w 2008 r. nie uległy zmianie przepisy prawa regulujące obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego jak tez przepisu odnoszące się do charakteru umów o dzieło i umów zlecenia. Strona skarżąca działała w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział w W., wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r., co do rodzaju zawartych umów cywilnoprawnych i skutków z tym związanych, zwłaszcza w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Trafnie zatem strona skarżąca wywodzi, że bez wyjaśnienia, dlaczego dochodzi do zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane w sprawie rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej, o której mowa w art. 8. k.p.a..

Zgodnie z art. 8 k.p.a., organy administracji państwowej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Przywołana zasada nie jest postulatem, lecz obowiązującą normą prawną. Zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji, w odniesieniu do tego samego adresata decyzji, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany stanowi niewątpliwe naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów Państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli.

Zmienność rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji państwowej przy tym samym stanie faktycznym i prawnym, bez szczegółowego uzasadnienia zmiany poglądów - od pozytywnego do negatywnego dla skarżącego – w ocenie Sądu narusza wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Organy NFZ nie odniosły się w sposób wszechstronny do podniesionych zarzutów skarżących. Orzekając ponownie w sprawie, w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umów łączących płatnika

z ubezpieczoną i zakwalifikowania ich jako umowy zlecenia, powinny więc odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu podejmowanych decyzji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż rzeczywista wola stron stanowi priorytetową regułę wykładni oświadczeń składanych innej osobie, a ma to tym większe znaczenie, że istnieje stanowisko ZUS Oddział w W., wyrażone w ww. protokole kontroli z 2008 r., dotyczące kwalifikacji umów.

Warto zauważyć, że wielokrotnie w orzecznictwie sądów powszechnych wyraźnie przyjmowano, że w sytuacji, kiedy organ administracji publicznej (a więc zarówno ZUS, jak i organy NFZ obu instancji), kwestionując rodzaj wykonywanej umowy, nie wskazuje na cechy tej umowy, które powodują, że nie można jej zakwalifikować tak, jak strony zawierające umowę tę nazwały, ma zastosowanie zasada swobody umów. Sądy uznawały jednocześnie, iż tego typu ingerencja byłaby możliwa, gdyby charakter wykonywanej pracy stał w sprzeczności z cechami umowy, jaką oznaczyły strony. Skoro zatem sporne staje się, na podstawie jakiego stosunku prawnego następowały wzajemne świadczenia stron, to zgodnie z treścią art. 65 § 2 k.c. i ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem,

w takiej sytuacji kwalifikacji prawnej umowy łączącej strony należy dokonać za pomocą metody typologicznej, tj. poprzez rozpoznanie i wskazanie jej cech dominujących (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 r. o sygn. akt I PKN 191/98, publ. OSNAPiUS 1999 nr 14, poz. 449). Wykładnia umowy nie może bowiem pomijać treści zwerbalizowanej na piśmie. Użyte (napisane) sformułowania i pojęcia, a także sama systematyka i struktura umowy, są jednym z istotnych wykładników woli stron, pozwalają ją poznać i ocenić. Przez zgodny zamiar stron, w świetle art. 65 § 2 k.c., trzeba więc rozumieć uzgodnienie istotnych okoliczności bądź w samej umowie, bądź poza nią (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 r. o sygn. akt I CSK 250/08). Przy takiej ocenie istotne są nie tylko okoliczności zawarcia umowy, lecz również zachowanie stron już po jej zawarciu oraz sposób wykonania przez nie umowy, który może jednoznacznie przesądzać, co było wolą stron.

Związanie organu wydającego decyzję w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego wynika z art. 109 ust. 6 ww. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stanowiącego, że w sprawach, o których mowa w ust. 1, w zakresie nieregulowanym niniejszą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem to na organach NFZ spoczywał obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, przy współudziale ZUS Oddział w W. oraz W. w W. i J. M.

W rozpoznawanej sprawie organy nie ustaliły zatem stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkował się do podnoszonych przez stronę skarżącą okoliczności związanych z rodzajem wykonywanych przez J. M. czynności, jak również z podnoszonym w toku postępowania argumentem o działaniu stron - a zwłaszcza W. w W. – w uzasadnionym, bo usprawiedliwionymi okolicznościami sprawy w postaci pozytywnych wyników przeprowadzonej w 2008 roku kontroli – uzasadnieniu co do zgodności z prawem zawieranych z wykładowcami umów.

Uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie spełnia w powyższym zakresie wymogów stawianych przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie zawiera pełnych wyjaśnień co do okoliczności mających istotne znaczenie przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalenia faktu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. "e" ww. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, iż w toku ponownie przeprowadzonego postępowania Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego NFZ winien dokonać wszechstronnej oceny całości zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego oraz ustosunkować się szczegółowo do wszystkich argumentów stron skarżących. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zbierze w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, po czym dokładnie wyjaśni, jaki był zgodny zamiar stron przy zawieraniu przedmiotowych umów, mając przy tym na uwadze zarówno wskazane przez Sąd przepisy ustawy o świadczeniach, jak również uwzględniając przedstawioną wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego odnoszących się do umów o świadczenie usług z art. 750 k.c. oraz umów o dzieło. Nadto – w zależności od wyników powyższego postępowania - organ rozważy, czy jego działanie nie narusza zasady pogłębiania zaufania wobec organów administracji publicznej (art. 8 K.p.a.).

Z tych względów, uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

W oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej W. w W. oraz skarżącej J. M. kwotę po 457 zł, w tym kwotę 200 zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi, kwotę 240 zł, poniesioną tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) oraz kwotę 17 zł, poniesioną tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.