Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 2343/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie WSA : Bożenna Blitek Grażyna Firek ( spr. ) Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2005 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłościowej [....] Fabryk [....] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 25 sierpnia 2003 r. Nr [....] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz Syndyka Masy Upadłościowej [....] Fabryk [....] kwotę 30 (trzydzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 sierpnia 2003 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138§1 pkt 2 w zw. z art. 200 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U.Nr 46 poz. 543 ze zm./ rozpatrując odwołanie Syndyka Fabryk Mebli w upadłości od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] czerwca 2003 r. znak: [...] odmawiającej nabycia z mocy prawa przez Fabryki Mebli w upadłości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek [...] o pow. 5914 m2, nr [...] o pow.1661 m2 oraz umarzającej postępowanie w sprawie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o pow. 2514 m2 oraz własności budynków usytuowanych na tej działce, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt.2 i odmówiło stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Fabryki Mebli w upadłości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o pow. 2514 m2 oraz własności budynków usytuowanych na tej działce, a w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, co następuje:

Objęte wnioskiem działki nr [...] i [...] wchodziły w skład działki nr [...].

Decyzją z dnia [...] września 1982 r. znak: [...] Naczelnik Gminy orzekł o przekazaniu we władanie na powiększenie istniejącego Zakładu w S. Fabryk Mebli działki nr [...] o pow. 815 m2 , postanowieniem z dnia [...] grudnia 1983 r. znak: [...] Naczelnik Gminy sprostował swoją decyzję w zakresie powierzchni działki nr [...] z 815 m2 na 0,80 ha, decyzją nr [...] wydaną na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Naczelnik Gminy ustalił dla Fabryk Mabli Zakładu w S. z dniem 1 lipca 1985 r. opłatę roczną z tytułu zarządu działką nr gruntu nr [...] w wysokości [...] zł. Ponadto w uzasadnieniu pierwszej decyzji organ podał, że Fabryki Mebli Zakład w S. aktualnie posiadają w użytkowaniu działkę nr [...] o pow. 0.93 ha", zaś w uzasadnieniu postanowienia , że "Po zmianie Zakład w S. będzie posiadał działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,73 ha".

Decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. znak: [...] utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2002 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych /Dz.U.Nr 28 poz. 169 ze zm./ Starosta ustalił, że nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów Z. obr. S. m.in. numerami działek [...] o pow. 5914 m2 i [...] o pow. 1661 m2 stanowią mienie gminne, ponieważ były to grunty użyteczności publicznej dla zaspokajania społecznych potrzeb wsi.

Powołane okoliczności faktyczne oraz obowiązujące przepisy prawa pozwoliły uznać, że odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się z działek nr [...] , nr [...] i nr [...] oraz własności budynków znajdujących się na tej działce jest uzasadniona ponieważ nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz.543 ze zm./.

Stosownie bowiem do ich treści aby nastąpił określony tu skutek nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. musiała pozostawać w zarządzie państwowej osoby prawnej i uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich ; tymczasem powołane okoliczności w nin. sprawie pozwoliły stwierdzić, że FM w dniu 5 grudnia 1990 r. nie posiadała w zarządzie działki nr [...], bowiem stosownie do treści przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu nie została przedłożona decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, a co ostatecznie pozwoliło na wyprowadzenie wniosku , iż FM posiadała przedmiotową działkę we faktycznym władaniu , bowiem prawa zarządu nie można domniemywać.

FM w dniu 5 grudnia 1990 r. posiadała w zarządzie jedynie działkę nr [...], ale w odniesieniu do tej działki zachodzi warunek określony w ust. 4 art. 200 cyt. ustawy , wskazujący, że uwłaszczenie "nie może naruszać praw osób trzecich ". Działki nr [...] i nr [...] stanowią mienie gminne - zgodnie z cyt. wyżej decyzjami Starosty i SKO - i w myśl art. 48 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. z 1996 r. Nr 13 poz.74 ze zm./ wszystkie przysługujące dotychczas mieszkańcom wsi prawa własności, użytkowania lub inne prawa rzeczowe i majątkowe, zwane mieniem gminy, pozostają nienaruszone , a zatem cyt. przepis jest ustawową ochroną prawną osób trzecich i stanowi przeszkodę w uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej. W jednostce pomocniczej gminy-sołectwie- zebranie wiejskie jest organem uchwałodawczym/ art. 36 ust. o sam. gm./ i jest uprawnione do zarządzania i korzystania z mienia gminnego w imieniu mieszkańców wsi, o których mowa w art. 48 ust.3 cyt. ustawy. Odnośnie zarzutu FM dotyczącego nie przeprowadzenia przez organ I instancji w trybie art. 75 kpa postępowania dotyczącego stwierdzenia prawa zarządu co do działki nr [...] wskazano, że FM znając treść powołanego w odwołaniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. mogła w tym piśmie wskazać świadków potwierdzających przekazanie tej nieruchomości w zarząd oraz podkreślono, ze organ I instancji dopełnił wynikający z art. 10 kpa obowiązek i zawiadomił FM w piśmie z dnia [...] maja 2003 r., a więc przed wydaniem decyzji, że w rozpatrywanej sprawie został zgromadzony materiał dowodowy . z którym strona może się zapoznać i w związku z tym żądać jego uzupełnienia Bądź dostarczyć dodatkowe dowody i wskazać świadków.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Syndyk Masy Upadłości Fabryk Mebli domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2003 r. znak: [...] oraz poprzedzającej ja decyzji wójta Gminy Z. i ewentualnie wydania decyzji zgodnej z wnioskiem zarzucając naruszenie przepisów art. 7,11 i 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym brak ustalenia jakie i w jakim zakresie uprawnienia do korzystania z nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...],[...] i [...] przysługiwały mieszkańcom sołectwa S. oraz naruszenie przepisów art. 7,11 i 77 kpa oraz § 4 ust.2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz.U.Nr 23 poz. 120 ze zm./ poprzez nie przeprowadzenie wszelkich dowodów pozwalających na stwierdzenie , iż działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w zarządzie Fabryk Mebli , a także naruszenie prawa materialnego ,a w szczególności art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, iż mieszkańcom wsi S. przysługują prawa uniemożliwiające w myśl powołanego przepisu nabycie z mocy prawa przez Fabryki Mebli w upadłości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...],[...] i [...] względnie, iż prawa te stanowią przeszkodę w ich nabyciu. W uzasadnieniu skargi Syndyk Masy Upadłości podkreślił, że od momentu ustanowienia na przedmiotowych działkach zarządu przymusowego od 1952 r. wykonywanego przez Zakłady Przemysłu Terenowego w S. -poprzednika FM mieszkańcom sołectwa S. nie przysługiwały i nie przysługują żadne prawa, a korzystanie z przedmiotowych nieruchomości przez mieszkańców polegające na zbudowaniu drewnianej strażnicy OSP, budynków gospodarczych , korzystanie z działki nr [...] jako drogi dojazdowej do pół tzw. wygon miały miejsce w okresie przedwojennym, a wydając decyzję żaden z organów orzekających ani nie wykazał istnienia takich praw po 1952 r., a zwłaszcza w dniu 5 grudnia 1990 r. ani też nie określił jakie konkretne prawa majątkowe przysługuj ą mieszkańcom czy choćby jaka konkretna forma korzystania z nieruchomości przez mieszkańców wsi S. miała miejsce.

Co do odmowy stwierdzenia nabycia wieczystego użytkowania działki nr [...] z powodu nieudowodnienia, że FM był zarządcą przedmiotowej nieruchomości Syndyk Masy Upadłości FM podkreślił, iż zgodnie z treścią §4 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. cyt. na wstępie skargi , skoro właściwy organ nie dysponował dokumentami potwierdzającymi fakt zarządzania nieruchomością objętą wnioskiem to należało wezwać do ich dostarczenia, a w razie ich braku stwierdzenie prawa zarządu mogło nastąpić również w trybie art. 75 kpa, co jednak ani przed organem I instancji , ani przed organem drugiej instancji nie nastąpiło.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, wskazując, że podniesione zarzuty są bezzasadne. W świetle przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, ustawy o samorządzie gminy oraz decyzji o uznaniu działek objętych wnioskiem za mienie gminne twierdzenie o nieprzysługiwaniu mieszkańcom wsi S. jakichkolwiek praw majątkowych jest chybione. Natomiast co do zarzutu braku postępowania dowodowego o jakim mowa w § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu Kolegium podkreśliło, że już w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwróciło uwagę na fakt . iż FM zostały zawiadomione przez organ I instancji o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i o jego uzupełnieniu, a ponadto obowiązek wyczerpania zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ prowadzący postępowanie nie oznacza zwolnienia strony od współudziału w realizacji tego obowiązku.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że przedmiotowa skarga podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 240 poz.2052 ze zm./ zgodnie z treścią , którego sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne.

Ustosunkowując się zaś do zarzutów zgłoszonych w skardze należy stwierdzić, że zarzuty te są uzasadnione.

Przede wszystkim już we wniosku z dnia 5 lipca 2002 r. /k.17/ skarżący wskazał, że działka nr [...] pozostaje w zarządzie FM od 23 lutego 1976 r. na mocy orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r. znak [...] oraz zarządzenia nr 16 Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 23 lutego 1976 r. Organy I i II instancji przed wydaniem decyzji wbrew zasadom z art. 7,11 i 77 kpa nie podjęły żadnej próby uzyskania przedmiotowych dokumentów , stosownie do treści § 4 ust 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz.U.Nr 23 poz. 120 ze zm./ poprzez wezwanie skarżącego do ich przedłożenia, a w razie ich braku stwierdzenia prawa zarządu lub jego braku w trybie art. 75 kpa. Wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakkolwiek organ I instancji zawiadomił skarżącego na podstawie art. 10 kpa, że w przedmiotowej sprawie został zgromadzony materiał dowodowy oraz , że można się z nim zapoznać to brak było jednak w treści tego pisma stwierdzenia o możliwości uzupełnienia tego materiału poprzez dostarczenie dodatkowych dowodów czy wskazanie świadków.

Słusznym jest także zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że nabycie użytkowania wieczystego przez FM narusza prawa osób trzecich tj. prawa mieszkańców wsi S. określone w art. 48 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. z 1996 r. nr 13 poz.74 ze zm./. W okolicznościach nin. sprawy pozostaje bezspornym . że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość składająca się z działek nr [...] i [...] pozostawała w zarządzie FM. a mieszkańcy wsi S. w tej dacie . jak i później nieruchomością tą nie zarządzali jak i z niej nie korzystali / korzystanie o jakim mowa w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r. znak : [...] miało miejsce jeszcze w okresie przedwojennym/ oraz nie realizowali żadnych uprawnień określonych w art. 48 ust. 3 cyt. ustawy.

Analiza orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosząca się do kwestii "uwłaszczenie, a naruszenie praw osób trzecich" tj. uchwały TK z dnia 9 grudnia 1992 r. , W 10/91 /PiP 1993 nr 11-12/, uchwały SN z dnia 16 lutego 1993 r. III CZP 68/92/OSNCP 1993 nr 7-8 poz.133/, wyroku z dnia 7 lutego 1992 r. IV S.A. 1348/91 /ONSA 1993 nr 2 poz.38/, wyroku z dnia 6 kwietnia 1995 r. III ARN 8/95 /OSNAPiUS 1995 nr 18 poz.233/, wyroku z dnia 18 lutego 1996 r. III ARN 65/96 /OSNAPiUS 1996 nr 16 poz.219/ , których wywody Sąd w składzie rozpoznającym nin. skargę w pełni podzielił , prowadzi do wniosku, że "naruszenie praw osób trzecich" odnosi się do praw byłych właścicieli nieruchomości , co których spełnione są przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości oraz co do konkretnie określonych praw majątkowych osób trzecich.

W tym stanie rzeczy należy wskazać, że żaden z organów orzekających w nin. sprawie nie wykazał, ani nie określił jakie konkretne prawa majątkowe przysługują mieszkańcom wsi S.; samo powołanie się na treść art. 48 ust.3 cyt. ustawy w sytuacji, kiedy przedmiotowe działki pozostawały w zarządzie FM , zd. Sądu , nie wyczerpuje przesłanek z art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Mając na uwadze przytoczone okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art. 145 § 1 pkt. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153 poz.1270/ orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 cyt. ustawy.