Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 1869/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 601  Budownictwo, nadzór architektoniczno-budowlany i specjalistyczny, ochrona przeciwpożarowa
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Asesor WSA Rafał Wolnik Protokolant ref. stażysta Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2004 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ż. z dnia [...], 2. orzeka o niewykonalności zaskarżonej decyzji w całości, 3. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ż. decyzją z dnia [...] nakazał A. W. i S. W. rozbiórkę garażu wybudowanego w M. na działce nr ewid. [...].

U podstaw materialnoprawnych rozstrzygnięcia organ przywołał art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane ( tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 207 poz. 2016 z późn. zm.) zwanej dalej prawem budowlanym.

Natomiast w uzasadnieniu podano, że inwestorzy wnieśli garaż bez wymaganego prawem zgłoszenia, przy czym w znacznym stopniu zmienili ukształtowanie terenu poprzez zebranie gruntu ze skarpy.

Przywołując oświadczenie inwestorów złożone do protokołu z oględzin, nie dano im wiary, uznając, iż nowe elementy konstrukcyjne budynku świadczą o tym, że prowadzone w [...] prace budowlane nie polegały tylko na powiększeniu otworu drzwiowego.

Wymiana elementów konstrukcyjnych istniejącego uprzednio obiektu ( szopy ) wymagała, zdaniem organu, zgłoszenia a zaniechanie temu skutkować musi wydaniem nakazu rozbiórki.

Odwołanie od decyzji wniósł A. W. nie zgadzając się z twierdzeniem w niej zawartym, iż doszło do wymiany elementów konstrukcyjnych budynku. Odwołujący wyjaśnił, iż około 10 lat temu wybudował budynek gospodarczy, który wskutek niewiedzy powstał bez pozwolenia, czy zgłoszenia. Około trzech lat temu zmienił sposób użytkowania budynku z gospodarczego na garaż i od tego momentu płaci " za niego podatek".

Nadto odwołujący podniósł cały szereg okoliczności nie związanych z rozstrzygnięciem, a wyjaśniającym przyczyny aktywności organów gminy w stosunku do jego osoby.

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach decyzji organ odwoławczy wskazał, iż okoliczność że uprzednio w miejscu garażu "istniała rzekomo drewniana szopa" nie zmienia faktu, że obecnie w tym miejscu powstał z nowego materiału garaż bez żadnej podstawy prawnej".

Dalej organ wywodził, iż gdyby przyjąć, że właściciel dokonał jedynie przebudowy obiektu" to i tak te roboty wymagałyby zgłoszenia, czego inwestor nie uczynił.

Budowa obiektu bez pozwolenia na budowę jak i bez zgłoszenia zwalczana jest tym samym przepisem prawa materialnego.

W skardze A. W. uznał, iż organ odwoławczy nierzetelnie rozpoznał jego odwołanie. Skarżący powielił argumenty odwołania wzbogacając je o stwierdzenie, iż należało umorzyć postępowanie w trybie art. 49 prawa budowlanego.

Ponadto zarzucił "Wójtowi i Urzędowi Gminy" naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ, którego działanie zaskarżono postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska.

W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia art. 48 i art. 49 prawa budowlanego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna, aczkolwiek w zasadzie z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Kontroli legalności sprawowanej przez Sąd w oparciu o art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269) poddana została decyzja organu nadzoru budowlanego wydana na podstawie art. 48 prawa budowlanego, w brzmieniu tego przepisu obowiązującym przed dniem 11 lipca 2003 r.

Przepis ten wówczas stanowił, że właściwy organ nakazuje w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części będącej w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, bądź też pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ.

Przywołany art. 48 prawa budowlanego nie można było jednak stosować do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy – tj. 1 stycznia 1995 r, lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne.

Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe – t.zn. ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane ( Dz. U. Nr 388 poz. 229 z późn. zm.), zwanej dalej prawem budowlanym z 1974 r.

Wyłączenie stosowania art. 48 prawa budowlanego wprowadzał również art. 49 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w czasie trwania postępowania administracyjnego, w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie.

Jedną z tych przesłanek było to, iż od daty zakończenia budowy obiektu lub jego części musiało upłynąć 5 lat.

Wyjaśnić przy tym należy, że jeżeli w sprawie o nakazanie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, którego budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r - Prawo budowlane mają zastosowanie przepisy dotychczasowe – prawa budowlanego z 1974 r., to przepisy art. 49 ust. 1 tej ustawy nie stosuje się ( por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 10 czerwca 1996 r. sygn. OPS 3/96 pub. ONSA 1997/1/2 ).

Z przytoczonych regulacji prawnych wynika, że dla właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego służących zwalczaniu samowoli budowlanej, zdefiniowanej w art. 48 prawa budowlanego, newralgiczne znaczenie ma data powstania tej samowoli.

I tak, jeżeli do budowy obiektu lub jego części bez pozwolenia na budowę, czy też zgłoszenie, doszło przed dniem [...] bądź przed tym dniem wszczęto postępowanie administracyjne to mocą art. 103 ust. 2 prawa budowlanego, naruszenie reżimu prawa rozpoznawane być musi na podstawie prawa budowlanego z 1974 r.

Natomiast jeżeli taka samowola zaistniała po [...] to obowiązkiem organu było zastosowanie art. 48 prawa budowlanego, po wykluczeniu przesłanek z art. 49 tej ustawy.

Podkreślić przy tym należy, że art. 49 prawa budowlanego ( w ówczesnym jego brzmieniu ) odnosił się jedynie do tych stanów faktycznych, z których jednoznacznie wynikało, że budowa obiektu lub jego części bez pozwolenia na budowę została zakończona po [...].

Nie ma więc racji skarżący twierdząc, iż w rozpoznawanej sprawie należało zastosować art. 49 prawa budowlanego, jeżeli jego twierdzenie, iż budynek powstał początkiem lat 90 bądź końcem 80 – tych ubiegłego wieku jest prawdziwe.

W takim bowiem wypadku należałoby zastosować przepisy prawa budowlanego z 1974 r.

W sprawie poddanej kognicji Sądu organy obydwu instancji przyjęły, iż skarżący dopuścił się samowoli budowlanej po [...]

Samowola ta, zdaniem organu I instancji polegała na remoncie budynku gospodarczego obejmującym wymianę elementów konstrukcyjnych a tym samym podlegającym zgłoszeniu stosownie do art. 29 ust. 2 pkt 1 prawa budowlanego.

Natomiast organ odwoławczy uznał, iż skarżący dopuścił się samowoli budowlanej polegającej na budowie garażu bez pozwolenia.

Rozważano przy tym i taką możliwość, że gdyby przyjąć za wiarygodne oświadczenie skarżącego, że dokonał jedynie przebudowy istniejącego uprzednio budynku gospodarczego, to i tak należałoby uznać, iż dopuścił się samowoli określonej w art. 48 prawa budowlanego, gdyż taka przebudowa wymagała zgłoszenia.

Pogląd o powstaniu nowego obiektu, bądź remoncie istniejącego, ale obejmującym wymianę elementów konstrukcyjnych organy nadzoru budowlanego oparły na twierdzeniu, że " materiały, z których wykonano garaż, są nowe" ( uzasadnienie decyzji organu odwoławczego).

Jednakże ta okoliczność nie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Jedynym dowodem w sprawie są oględziny w protokole z których odnotowano wymiary obiektu, jego konstrukcję, rodzaj materiałów z jakich został zbudowany i oświadczenie inwestora, który konsekwentnie twierdzi, że w istniejącym od lat budynku gospodarczym w [...] wykonał roboty budowlane polegające na powiększeniu otworu drzwiowego i założeniu drzwi garażowych dwuskrzydłowych".

Żaden z zapisów protokołu nie wskazuje na to, żeby podczas oględzin ustalono, iż garaż wybudowany jest z nowych materiałów.

Oparcie rozstrzygnięcia o ustalenie, których nie udokumentowano sprawia, że wykluczona została obiektywna kontrola tych ustaleń, a tym samym doszło do przekroczenia przypisanej organom orzekającym zasady swobodnej oceny dowodów ( art. 80 kpa ).

Naruszono również z tych przyczyn art. 107 § 3 k.p.a., a uchybienie zarówno temu przepisowi jak i art. 80 k.p.a. dotyczy zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Nadto, w sytuacji gdy inwestor od początku konsekwentnie twierdził iż obiekt powstał przed [...], to obowiązkiem organów było wyjaśnienie tej decydującej dla sprawy okoliczności. Obowiązek ten wynikał z art. 7 i 77 § 1 kpa i w niniejszej sprawie został zaniechany.

Nie można się przy tym zgodzić z poglądem organu odwoławczego zawartym w odpowiedzi na skargę, że to inwestor powinien udowodnić swe twierdzenie i że po powiadomieniu go o wszczęciu pozostał bierny.

Po pierwsze art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na właściwy organ obowiązek przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Po wtóre, skarżący niezwłocznie po powiadomieniu go złożył pisemne wyjaśnienie, którym nie dano wiary z przyczyn nie wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Stwierdzone podczas kontroli sądowej uchybienie przepisom postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym obligowały Sąd do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji mocą art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) która to ustawa ma zastosowanie w sprawie na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271 z późn. zm.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji zobligowany będzie wpierw w sposób nie budzący wątpliwości ustalić datę ukończenia budowy spornego obiektu.

W tym celu przeprowadzi i dopuści wszelkie niezbędne dowody.

Następnie rozpozna sprawę bądź w oparciu o przepisy prawa budowlanego z 1974 r. ( jeżeli budowę zakończono przed [...]) bądź na podstawie przepisów prawa budowlanego obowiązującego obecnie, bacząc na jego nowelizację dokonaną z dniem 11 lipca 2003 r.

Uwzględnienie skargi spowodowało wstrzymanie zaskarżonej decyzji w całości, zgodnie z treścią art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym i zasądzenie kosztów postępowania stosownie do art. 200 tej ustawy.