Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1604/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 13 ust. 1, 5 i 6
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak ( spr), Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2014r. I.dz. [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu wniosku Powiatu [...] z dnia [...] września 2013r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, z dnia [...] sierpnia 2013r., I.dz. [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków dworu w K., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], na podstawie art 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków dworu w K..

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wojewódzki Konserwator Zabytków w P. decyzją z dnia [...] maja 1954r., sygn. [...] wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] pałac w K., wraz z otaczającym go starym ogrodem. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. zmienił ww. orzeczenie precyzując, że wpisem do rejestru zabytków objęty jest zespól dworsko parkowy, składający się z dworu i parku w miejscowości K., powiat j..

Powiat J., właściciel nieruchomości, objętej księgą wieczystą nr [...], pismem z dnia [...] listopada 2012 r., wniósł o skreślenie z rejestru zabytków dworu w K.. Wniosek uzasadnił złym stanem technicznym obiektu. Zniszczenie poszczególnych elementów konstrukcyjnych budynku, jest tak znaczne, że w większości nie jest możliwe ich powtórne użycie lub zachowanie w przypadku przystąpienia do remontu. Na potwierdzenie powyższej oceny przedstawiono ekspertyzę techniczną dworu opracowaną przez rzeczoznawcę budowlanego R. K., z października 2012 r.

W toku postępowania organ wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W. o wydania dodatkowej opini.

Z przedłożonej w dniu [...] kwietnia opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w P. wynika, że dwór w K. jest jednym z nielicznych zachowanych dworów alkierzowych na terenie Wielkopolski. Ze zgromadzonego materiału ikonograficznego z okresu od początku lat 80 - tych XX w. do dnia wykonania opinii, wynika przebieg procesu degradacji dworu, w którym w ciągu tego okresu nie wykonano żadnych działań mogących zapobiec zniszczeniu obiektu. Obecnie wg. opinii budynek dworu nie kwalifikuje się do kapitalnego remontu, a jedynie do odbudowy i rekonstrukcji.

Podsumowując, Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w P. w swojej opinii stwierdził, że zachodzą okoliczności przewidziane w treści art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Budynek alkierzowego, barokowego dworu w Kotlinie z 3 ćwierci XVIII wieku, przebudowanego w latach 90/70 XIX wieku, uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości artystycznych i użytkowych. Nie uległy zatraceniu jego wartości historyczne. Budynek nie kwalifikuje się do remontu, gdyż stopień zniszczenia jego elementów praktycznie uniemożliwia ich ponowne użycie. Obiekt ze względu na stopień ziszczenia utracił swe cechy z okresu wpisu do rejestru zabytków, a jego wartość artystyczną można sprowadzić do określenia "zarośnięta urocza ruina".

Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ wskazał, że stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami skreślony z rejestru zabytków zostaje uprzednio wpisany do tego rejestru zabytek, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

Dwór alkierzowy w Kotlinie o konstrukcji szachulcowej był budynkiem trzytraktowym z holem i salonem na osi. W latach 60/70. XIX wieku dwór został przebudowany i wyremontowany staraniem T. M.. Z tego okresu pochodzi frontowy murowany pseudoryzalit wykonany w miejsce podwaliny ceglany fundament, wyprawy tynkowe elewacji, niskie attyki na alkierzach i dachy z łupkowym pokryciem. W 1950 roku w Kotlinie utworzona została [...], a dwór wraz z parkiem oraz zabudową podwórza przeszły w jej użytkowanie. W latach powojennych zmianie uległ układ wnętrz w części zachodniej budynku. W 1957 roku przeprowadzony został remont dworu, w trakcie którego wymieniono część więźby dachowej, przełożono łupek, wymieniono pokrycie przybudówki płn.-wsch. i położono nowe tynki. W 1970 roku wzmocniono więźbę i stropy. Od połowy lat 90.XX w. dwór przestał być użytkowany. W 2010 roku zespół dworsko-parkowy w K. stał się własnością Spółki "[...] " z siedzibą w G.. W dniu [...] listopada 2011 r. dwór wraz z parkiem zakupiło Starostwo Powiatowe w J.. W budynku administracyjno-biurowym, zlokalizowanym na terenie parku ma powstać Dom Opieki Społecznej. Z przedłożonej ekspertyzy technicznej z 2012 r. oraz opinii OT w P. [...] sporządzonej na podstawie oględzin obiektu przeprowadzonych w dniu 3 kwietnia 2013 r. wynika, że na skutek wieloletnich zaniedbań w utrzymaniu część zabytkowej substancja budynku uległa destrukcji. Stan techniczny budynku jest zły, zwłaszcza jego części zachodniej i okoliczność ta nie budzi wątpliwości. Niemniej, zgodnie z treścią art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r.o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochronie i opiece podlegają m. in. dzieła architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania. Powadzi to do stwierdzenia, że zły stan techniczny obiektu nie przesądza o utracie przezeń wartości zabytkowej i nie stanowi wystarczającej podstawy do skreślenia obiektu z rejestru zabytków.

Na podstawie analizy dokumentacji fotograficznej sporządzonej podczas oględzin obiektu organ stwierdził, że pomimo znacznych zniszczeń nadal czytelny jest zarys bryły dworu. Nadal istnieje możliwość jego odtworzenia poprzez wymianę znacznej ilości substancji budowlanej z zachowaniem formy, bryły oraz elementów detalu architektonicznego przy czym sam budynek nie utraci swych wartości historycznych, naukowych i zabytkowych.

Dodatkowo Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił, że zgodnie z przepisami art. 5 pkt 2, 3 i 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela polega w szczególności na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Obecny stan zabytku jest wynikiem wieloletnich zaniedbań. W budynku nie były przeprowadzane żadne bieżące remonty. Powiat w J. stając się właścicielem założenia dworsko-parkowego w Kotlinie w listopadzie 2011 roku przyjął na siebie obowiązki właściciela zabytku, jakie wynikają z ustawy a stan dworu był znany Starostwu w dacie zakupu.

Podsumowując uznał, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 cyt. ustawy, uzasadniające skreślenie z rejestru zabytków alkierzowego barokowego dworu w K., gdyż obiekt nie utracił wartości zabytkowych będących podstawą wpisu do rejestru zabytków. Jego wartość nie została również zdyskwalifikowana poprzez nowe ustalenia naukowe.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2014r. wniósł Powiat J. zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, prowadzący do naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegający na braku obiektywnej oceny stanu technicznego obiektu stanowiącego przedmiot decyzji. Skarżący podkreślił, że budynek znajduje się w trakcie całkowitego rozpadu co potwierdziła ekspertyza techniczna stanowiąca załącznik do wyżej wymienionego wniosku.

Obiekt zachowany został w granicach murów obwodowych. Ściany zewnętrzne zachowane jedynie w części zachodniej i środkowej, pozostałe są zawalone, przegniłe i zagrzybione oraz uszkodzone przez szkodniki drewna. We wnętrzu znajdują się fragmenty ścian, detalu oraz stolarki okiennej i drzwiowej, w partii podmurówki widoczne są ubytki zaprawy i rozluźnienie cegieł. Murowane ściany są silniejsze oraz odchylone od pionu. Uszkodzenia drewnianej konstrukcji, spowodowało wybrzuszenie ścian, odchylenie od pionu oraz ich zawalenie. Wnętrze zaczynają porastać samosiejki. Część stropów już nie istnieje, pozostałe są odkształcone, zarwane, ugięte i zdeformowane, belki i deski w znacznej części spróchniałe, zgniłe i zagrzybione. Wszystkie podłogi w stanie daleko posuniętej destrukcji, zawilgocone i zagrzybione oraz zniszczone przez szkodniki drewna. Dach nad częścią środkową i wschodnią jest zawalony. Znaczne ubytki łupka w zachodniej części budynku powodują zalewanie poddaszy oraz wnętrza. Stolarka okienna i drzwiowa zachowała się w stanie szczątkowym, przegniła i połamana jest w bardzo złym stanie. Schody wewnętrzne drewniane są zawilgocone i przegniłe w bardzo złym stanie, pozbawione balustrady oraz odkształcone.

Według opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w P. [...] budynek dworu w obecnym stanie nie kwalifikuje się nawet do kapitalnego remontu, a do odbudowy i rekonstrukcji.

Powyższe oznacza, zdaniem skarżącego, że jedynym rozwiązaniem jest wzniesienie dworu nowo, co z kolei spowoduje, że nie będzie już zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie, zwarzył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Sąd kontrolował decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2014r., którą organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013r. odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków dworu w K.. Z akt postępowania wynika, że Powiat w J., właściciel nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] wniósł o skreślenie z rejestru zabytków dworu w K., uzasadniając wniosek złym stanem technicznym obiektu. Wskazać w związku z tym należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytki podlegają ochronie bez względu na stan zachowania, zgodnie zaś z art. 5 pkt. 2, 3 i 4 tej ustawy, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości.

Stosownie do art. 13 ust. 1 cyt. ustawy zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru zabytków. Skreślenie z rejestru zabytków jest sytuacją wyjątkową, nawet, jeśli ma ono charakter obligatoryjny w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek, o których mowa w art. 13 ustawy o ochronie zabytków. Dlatego też dokonanie oceny, czy zaistniała jedna z przesłanek określonych w ust. 1 tego przepisu wymaga ustalenia, czy stopień zniszczenia danego obiektu spowodował utratę jego wartości, lub też, czy nowe ustalenia naukowe faktycznie tej wartości nie potwierdzają.

Aby można było skreślić zabytek wpisany do rejestru zabytków z rejestru musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy częściowym czy całkowitym zniszczeniem zabytku wpisanego do rejestru, a utratą wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, zważając jednakże, w jakim stanie dany obiekt został wpisany do tego rejestru, bowiem ochronie podlegają zabytki bez względu na stan zachowania.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że to na właścicielu lub posiadaczu zabytku spoczywa obowiązek opieki nad zabytkiem, który polega w szczególności na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości, właściciel zabytku nie może uchylać się od tego obowiązku przez dążenie do wykreślenia zabytku z rejestru.

W sprawie nie jest sporne, że dwór w K. znajduje się w bardzo złym stanie technicznym. Potwierdza to zarówno ekspertyza techniczna sporządzona przez rzeczoznawcę budowlanego jak i opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w P.. Nie oznacza to jednak, jak zasadnie przyjął organ, że zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, dające podstawę do wykreślenia obiektu z rejestru zabytków.

W ocenie Sądu organu niewadliwie przyjął, że nie ma podstaw do uznania, iż dwór w Kotlinie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej i artystycznej.

Organ formułując taką ocenę wziął pod uwagę sporządzoną na jego zlecenie opinię Oddziału Terenowego Instytutu Dziedzictwa Narodowego i przeprowadził oględziny przedmiotowego obiektu. Materiał aktowy wskazuje, że dwór pomimo bardzo złego stanu technicznego nie utracił wartości historycznych i artystycznych. Należy mieć na uwadze, że został on wpisany do rejestru zabytków przede wszystkim ze względu na posiadanie waloru typologicznego, jako jeden z nielicznych zachowanych dworków alkierzowych na terenie [...]. Jest nadto głównym elementem zespołu dworsko - parkowego. Skreślenie z rejestru zabytków dworu stanowiłoby uszczuplenie wartości zabytkowej całego chronionego założenia. Rację ma skarżący, że obecny stan obiektu nie kwalifikuje go nawet do remontu kapitalnego nie oznacza to jedna jak przyjął Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że nie jest możliwa jego odbudowa i rekonstrukcja.

Stanowisko to Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela.

Normatywną przesłanką, która musi być spełniona, by nastąpiło wykreślenie z rejestru zabytków jest nie tyle sam fakt zniszczenia zabytku, lecz zniszczenie go w takim stopniu , który powoduje utratę wartości historycznej, naukowej lub artystycznej.

W literaturze wskazuje się, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej, zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może skreślenia (K. Zalasińska, Ochrona Zabytków Orzecznictwo z komentarzem Warszawa 201 Os.62).

Skoro zatem ustawa o ochronie zabytków nakazuje chronić zabytek bez względu na stan zachowania, to dopiero całkowita utrata wartości zabytkowych pozwala na jego wykreślenie.

W niniejsze sprawie taka stuprocentowa utrata wartości zabytkowych dworu w K. nie nastąpiła.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że skarżący Powiat w J. kupując przedmiotowy obiekt zdawał sobie sprawę, że jest on wpisany do rejestru zabytków, a jego stan techniczny jest zły i wymagać będzie znacznych nakładów na renowację. Mimo to zdecydował się na jego zakup z zamiarem przeznaczenia na ( ).

Nie podjął jednak żadnych kroków ani czynności w celu zapobieżenia dalszemu niszczeniu obiektu mimo, iż z chwilą zakupu miał obowiązek utrzymania i zabezpieczenia zabytku, co najmniej w stanie niepogorszonym.

Wobec powyższego uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002rp.p.s.a ( Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.