Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1737/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2016 poz 1782
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji
article: art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Go 1028/15 w sprawie ze skargi M.F. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 1737/16

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Go 1028/15 oddalił skargę M.F.na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby.

W uzasadnieniu wyroku wskazano na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., wydanym na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 w związku z art. 45 ust. 3 oraz art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 43, poz. 277 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 355 ze zm.) w związku z § 1 ust. 1 i 1a pkt 3 lit. b i § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.), Komendant Powiatowy Policji w S. zwolnił M.F.ze służby w Policji z dniem [...] grudnia 2014 r. Na podstawie art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.) decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Komendant stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy świadczy jednoznacznie o tym, że M.F. dopuścił się czynu z art. 158 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm.; dalej k.k.) w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Uznając powyższą okoliczność za udowodnioną, organ I instancji powołał się na notatkę służbową mł. insp. M.K. z dnia 2 grudnia 2014 r., w której zawarta została analiza monitoringu, na którym nagrany jest fakt kopania leżącego mężczyzny między innymi przez sierż. M.F.oraz zebranego w toku śledztwa [...]materiału dowodowego. Ponadto organ wskazał, że Prokurator Prokuratury Rejonowej S. zdecydował się na przedstawienie sierż. M.F. zarzutu tj. o czyn z art. 158 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Następnie organ stwierdził, że popełnione przez policjanta przestępstwo, z uwagi na znaczną szkodliwość społeczną, a tym samym jego negatywny wpływ na wizerunek Policji uniemożliwia pozostawanie sierż. M.F.w służbie w Policji. Organ podał też, że w sprawie został spełniony wymóg zasięgnięcia opinii związków zawodowych, które nie wniosły uwag i zastrzeżeń w kwestii zwolnienia M.F.ze służby w Policji.

Rozkazem personalnym nr [...]z dnia [...]lutego 2015 r. Komendant Wojewódzki Policji w Gorzowie Wlkp., po rozpatrzeniu odwołania M.F., utrzymał w mocy rozkaz personalny organu I instancji.

Wyrokiem z dnia 20 maja 2015 r. (sygn. akt II SA/Go 221/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.F.na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wlkp. z dnia [...]lutego 2015 r., nr [...]w przedmiocie zwolnienia ze służby, uchylił zaskarżony rozkaz personalny. Sąd uznał, że analiza materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych wskazuje, że organy nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego zgodnie z wymogami kodeksowymi – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., co w tego typu sprawie ma szczególnie istotne znaczenie. Dowody, które powołały organy nie dają w szczególności podstaw do przyjęcia "oczywistości" popełnienia przez skarżącego zarzucanego mu czynu. Głównymi dowodami potwierdzającymi, w ocenie organów, fakt popełnienia przestępstwa były nagranie video z przebiegu zdarzenia, notatka służbowa oraz postanowienie o przedstawieniu zarzutów skarżącemu. Tymczasem nagranie to, co wynika z treści czynności organu prowadzącego postępowania przygotowawcze, nie było na tyle czytelne, by odtworzyć cały przebieg zdarzenia i przypisać jego uczestnikom jednoznaczne sprawstwo polegające na wyczerpaniu znamion przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., czyli udziału M.F.w bójce lub pobiciu, którego następstwem był skutek określony w art. 157 § 2 k.k. Z tych właśnie względów w postępowaniu karnym i to już po postawieniu zarzutów został dopuszczony dowód z opinii biegłego. Organy kwestię tę pominęły nie przedstawiając jednak innych dowodów potwierdzających stanowczość postawionego w decyzjach zarzutu.

W ocenie Sądu, naganność postępowania skarżącego widoczna zdaniem organu z nagranego przebiegu zdarzenia, odzwierciedlona w notatce służbowej, nie może być jednak utożsamiona z wyczerpaniem znamion konkretnego przestępstwa. Opisując przebieg zdarzenia za protokołem oględzin z dnia [...] grudnia 2014 r., organ posłużył się numeracją poszczególnych jego uczestników, co nie pozwoliło na identyfikację konkretnych osób i tym samym przypisania danej osobie sprawstwa. Zdaniem Sądu, choć zarejestrowane na nagraniu video zdarzenie dało podstawy do wszczęcia postępowania karnego i dyscyplinarnego, to nie dostarczyło dowodów, w świetle których można mówić o "oczywistości" popełnienia przestępstwa przez skarżącego. Inne dowody również nie dostarczyły takiego przekonania. Wątpliwości w tej mierze miał nawet organ prowadzący postępowanie karne. Nadto brak było ustaleń, pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie, czy działanie policjantów mogło stanowić kontratyp wyłączający bezprawność popełnionego czynu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Komendant Wojewódzki Policji w Gorzowie Wlkp. rozkazem personalnym z dnia [...]października 2015 r. nr [...]utrzymał w mocy rozkaz personalny nr [...]Komendanta Powiatowego Policji w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że realizując postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zawarte w wyroku z dnia 20 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Go 221/15, w ponowionym postępowaniu, w celu pełnej analizy przebiegu zdarzenia zgromadzono i wykorzystano wnioskowane dowody, zebrane w postępowaniu karnym, takie jak: dowód z opinii biegłego z dziedziny zapisu audiowizualnego J.R. z dnia [...]stycznia 2015 r., wydanej na podstawie zapisów wizualnych wykonanych w Laboratorium Kryminalistycznym KWP S. wraz z utworzoną dokumentacją poglądową z zapisu z monitoringu miejskiego; dalej kopii aktu oskarżenia przeciwko m.in. M.F. oskarżonemu o czyn z art. 158 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., protokołu przesłuchania podejrzanego M.F. w sprawie [...]; kopii zeznań opisanych w uzasadnieniu aktu oskarżenia (zeznań K. K., K. K., M. G., M. H., A. C., Ł. W., D. L., A. B. i J. G.).

Przedstawiając szczegółowo odtworzony z całokształtu dowodów przebieg zdarzenia oraz jego ocenę, organ stwierdził, że możliwe jest ustalenie, jak w dniu zdarzenia ubrani byli uczestnicy bójki, w tym jak ubrany był M.F. Z protokołu przesłuchania K.K. - policjanta, który w dniu zdarzenia pełnił służbę w patrolu zmotoryzowanym na terenie S. wynika, że M.F. był ubrany w zieloną kurtkę, co potwierdza również w swoich zeznaniach M.H., który po odtworzeniu zapisu rozpoznał na nagraniu m.in. M.F.ubranego jak wskazał w zieloną kurtkę. Z kolei A.J. ubrany był w czarną kurtkę, szary sweter, ciemne spodnie i adidasy, co zostało ustalone na podstawie zeznań świadka, tj. K.K. - policjantki, która pełniła służbę w patrolu zmotoryzowanym na terenie S. w dnu zdarzenia, tj. [...] grudnia 2014 r.

Dalej wskazał, że materiał dowodowy pozwolił również na ustalenie ubioru M.H., który w dniu zdarzenia miał na sobie ciemne jensy, fioletową bluzę z kapturem, puchową kurtkę z kapturem do pasa, a na wysokości brzucha na kurtce wszyty, biały pasek. Natomiast A.C. wskazał w zeznaniach, że w dniu zdarzenia ubrany był tak jak w dniu składania zeznań tj. grafitowe jensy, czarny sweter, czarną kurtkę z kapturem zakończonym futerkiem koloru szarego. Dokonano też ustalenia ubioru Ł.W., który po zdjęciu kurtki był w koszulce oraz jego konkubiny, która miała na sobie czarny płaszcz i białą czapkę.

Natomiast ustalenia dotyczące ubioru poszczególnych uczestników zdarzenia z dnia [...] grudnia 2014 r., pozwalają na identyfikację konkretnych osób na nagraniu z monitoringu miejskiego (odtworzonego z płyty [...]poz. [...]), w tym na identyfikację M.F., co w konsekwencji umożliwia ustalenie zachowania tych osób i przypisania im udziału w bójce, w konsekwencji której doszło do pobicia jednego z jej uczestników.

Organ stwierdził, że z nagrania jednoznacznie wynika, iż osoba ubrana w zieloną kurtkę - M.F. (co zostało również wskazane podczas opisu dotyczącego oznaczenia, że jest to osoba nr [...]) bierze udział w bójce i w stosunku do leżącego na chodniku mężczyzny (jest nim Ł.W.) - użył "rozwiązania siłowego poprzez pobicie w tym kopanie go". Powyższe ujawnione jest na nagraniu [...] ([...]), z którego wynika, że pokrzywdzonemu po upadku na chodnik pozwolono podnieść się jeszcze, lecz podczas wymiany kolejnych ciosów ponownie przewrócił się i na koniec, leżącego Ł.W. kopnął drugi uczestnik bójki, tj. A.J.(ubrany był w czarną kurtkę, szary sweter, ciemne spodnie i adidasy).

W ocenie organu, wyjaśnienia oskarżonego nie zasługiwały na wiarę, gdyż zapis nagrania video nie daje podstaw do przyjęcia, że wraz z zaatakowanym kolegą A.J., obezwładnili oni atakującego mężczyznę i odeszli. Kopanie leżącego na chodniku mężczyzny - choćby napastnika, który podczas bójki upadł na chodnik i doznał obrażeń ciała, jest bezprawnym i społecznie szkodliwym czynem, który nosi znamiona przestępstwa zagrożonego groźbą kary na podstawie kodeksu karnego. Zachowanie takie nie może być uznane za obronę konieczną. Obrona przed atakiem może trwać dopóty, dopóki trwa napaść.

Organ wskazał, że do Sądu Rejonowego S. [...] skierowany został akt oskarżenia z dnia [...]maja 2015 r. przeciwko M.F. - oskarżonemu o czyn z art. 158 §1 k.k. w zb. z art. 157 §1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz A.J. - oskarżonemu o czyn z art. 158 § 1 k.k., o to że w nocy [...] grudnia 2014 r., w S. na [...] działając wspólnie i w porozumieniu brali udział w pobiciu Ł.W. w ten sposób, że bili go pięściami po całym ciele oraz kopali nogami po plecach i głowie w wyniku czego pokrzywdzony upadł na twarde podłoże w następstwie czego doznał obrażeń ciała w postaci ograniczonego obrzęku tkanek miękkich głowy i otarcia naskórka okolicy łokciowej prawej, które to obrażenia wywołały naruszenie czynności narządu ciała jakim jest kończyna górna prawa na okres trwający nie dłużej niż 7 dni, co należy uznać za uszkodzenie ciała o jakim mowa w art. 157 § 2 k.k., czym narazili pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 k.k. lub w art. 157 § 1 k.k.

W konsekwencji organ stwierdził, że udział M.F.w pobiciu Ł.W. jest oczywisty. Pobicie to zostało ujawnione na nagraniu z monitoringu miejskiego, które to nagranie w korespondencji z zeznaniami świadków, zebranymi na potrzeby postępowania karnego, a pozyskanymi do niniejszego postępowania, daje możliwość ustalenia w sposób bezsporny, nie budzący wątpliwości, że M.F. dopuścił się popełnienia czynu o znamionach przestępstwa, który nosi znamiona przestępstwa zagrożonego groźbą kary na podstawie kodeksu karnego.

W ocenie organu, wobec oczywistości popełnienia czynu o znamionach przestępstwa przez M.F., nie posiada on przymiotu jakim winien charakteryzować się każdy policjant, tj. nieposzlakowanej opinii. Zatem dbając o autorytet Policji, biorąc pod uwagę brak posiadania przez policjanta nieposzkalowariej opinii, organ stwierdził, że pozostawienie go w szeregach Policji jest nie do zaakceptowania. Nie można dopuścić do sytuacji, w której czynności polegające na strzeżeniu porządku i bezpieczeństwa publicznego będzie wykonywać osoba dopuszczająca się czynów lekceważących te wartości. Ochronie interesu publicznego służy uznanie za niemożliwe pozostawienie w służbie policjanta, który stracił warunki kwalifikowane do pełnienia służby w Policji w związku z popełnieniem czynu zabronionego.

Na powyższą decyzję skargę złożył funkcjonariusz wskazując na niezasadność zwolnienia go ze służby.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej skargi ma treść wskazania poprzedniego wyroku z dnia 20 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Go 221/15, wydanego w tej samej sprawie. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., obowiązane były zastosować się do oceny prawnej i wskazań, zawartych w uzasadnieniu tego wyroku (opisanych w pkt 3 niniejszego uzasadnienia). Sprowadzały się one do konieczności dokładniejszego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności zaś zidentyfikowania osób i przebiegu stanu zdarzenia z bezpośredniego dowodu, czyli zapisu monitoringu. Sąd nakazał również organowi odniesienie do ustaleń (dowodów) postępowania karnego.

Rolą składu kontrolującego obecnie zaskarżoną decyzję była weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań poprzednio wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia sądowego, zwłaszcza z uwagi na podniesione w tej kwestii zarzuty skargi. W tej mierze Sąd stwierdził, że wszystkie te elementy zostały zrealizowane w ponowionym postępowaniu i organ wypełnił tym samym nałożony nań obowiązek. Organ uzupełnił postępowanie dowodowe, doprowadzając do jego zupełności i w momencie ponownego rozstrzygania dysponował wszystkimi istotnymi okolicznościami faktycznymi sprawy w sposób opowiadający wymogom określonym w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W ponowionym postępowaniu zgromadzono i wykorzystano dowody postępowania karnego, w tym opinie biegłego opisane wyżej w punkcie 4 niniejszego uzasadnienia. Dowody te pozwoliły odtworzyć przebieg zdarzenia w sposób pozwalający na identyfikację poszczególnych jego uczestników oraz ich indywidualnych zachowań. Zostało to również odzwierciedlone w opisie zdarzenia tak, że możliwe jest odniesienie dowodu w postaci nagrania do protokołów.

Organ ocenił cały zebrany materiał dowodowy zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 k.p.a., co znalazło pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Materiał ten również, w ocenie Sądu, pozwala na jednoznaczne ustalenie, że M.F. (na nagraniu ubrany w zieloną kurtkę – osoba nr [...]) bierze udział w bójce, w tym kopie leżącego na chodniku Ł.W. Zasadnie organ uznał, że taki przebieg zdarzenia podważa wersję skarżącego o działaniu w obronie koniecznej. Kopanie leżącego na chodniku mężczyzny - jeśli był on napastnikiem - nie może być traktowane jako kontratyp.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, policjanta można zwolnić ze służby, jeżeli popełnienie przez niego czynu o znamionach przestępstwa jest oczywiste i uniemożliwia pozostanie w służbie. Z treści tego przepisu wynika, że rozwiązanie stosunku służbowego w omawianym trybie jest możliwe, gdy zachowanie danego policjanta nosi znamiona czynu karalnego oraz jest tego rodzaju, że wyklucza możliwość pozostawienia sprawcy w gronie funkcjonariuszy formacji. Istotna jest przede wszystkim oczywistość popełnienia czynu o znamionach przestępstwa, czyli oczywista bezprawność działania policjanta, polegająca na naruszeniu określonych norm prawa karnego. W judykaturze sądowej uznaje się, że z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy sprawca zostanie złapany na gorącym uczynku, gdy w okolicznościach nienasuwających wątpliwości przyznaje się on do popełnienia przestępstwa lub gdy w sprawie zebrano takie dowody, które bezpośrednio potwierdzają dokonanie przez niego czynu. Przyjmuje się również, że organ zamierzający zwolnić policjanta ze służby – co do zasady – powinien sam przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające, które pozwoliłoby przyjąć, że popełnienie przez funkcjonariusza czynu o znamionach przestępstwa jest oczywiste. Nie wyklucza to jednak możliwości wykorzystania w prowadzonym postępowaniu administracyjnym także materiałów zgromadzonych w postępowaniu karnym. Podkreślono, że tryb przewidziany w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji nie obejmuje wyłącznie sytuacji, gdy oczywistość popełnienia przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa zostanie stwierdzona przed wszczęciem postępowania karnego lub po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego. Takie stanowisko prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania policjanta, w stosunku do którego postępowanie karne umorzono (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 77/14). Nie ma zatem istotnego znaczenia, w jaki sposób i kiedy zostanie ustalona oczywistość popełnienia przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa. Funkcjonariusza, w stosunku do którego nie zapadł prawomocny wyrok skazujący go za popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, można zwolnić ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Nie można różnicować policjantów z uwagi na to, czy bezprawność ich działania wynika z orzeczenia o umorzeniu postępowania karnego, czy też ustaleń poczynionych przed zakończeniem postępowania karnego. Podstaw do dokonywania takiego podziału nie daje ani treść powołanego przepisu, ani cel zawartej w nim regulacji.

Sąd wskazał, że z postanowienia Sądu Rejonowego S. z dnia [...]listopada 2015 r., wydanego w sprawie sygn. akt [...], którym to postępowanie karne zostało wobec skarżącego umorzone na podstawie art. 59a § 1 k.k., wynika fakt popełnienia czynu zabronionego. Przepis ten, co wprost wynika z jego treści, znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku, w którym i sprawca i czyn zabroniony są ustalone (nie budzą wątpliwości). Gdyby sprawstwo lub kwalifikacja prawna czynu były wątpliwe, przepis ten nie mógłby znaleźć zastosowania. Jego funkcja odpowiada funkcji poprzednio obowiązującej w regulacji karnej instytucji warunkowego umorzenia postępowania, którą to orzecznictwo sądów administracyjnych traktowało jako rozstrzygnięcie przesądzające o oczywistości popełniania zarzucanego czynu. Tym samym zarzuty procesowe kierowane przeciw decyzji oraz postępowaniu organu, w szczególności dotyczące błędnych ustaleń przebiegu zdarzenia i jego kwalifikacji karnoprawnej nie zasługują, w ocenie Sądu, na uwzględnienie.

Odnosząc się do kwestii zwolnienia ze służby w aspekcie stwierdzonego i wykazanego przez organy faktu popełnienia przestępstwa, WSA w Gorzowie Wielkopolskim zwrócił uwagę na charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Ma ona charakter uznaniowy, co powoduje, że sądowa kontrola tego typu rozstrzygnięć ma ograniczony zakres. Nie obejmuje ona celowości wyboru przez organ administracji publicznej takiego, a nie innego sposobu załatwienia sprawy, ale ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. W sprawach dotyczących fakultatywnego zwolnienia ze służby oznacza to, że sądy badają jedynie czy decyzja o rozwiązaniu stosunku służbowego nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Nie mogą natomiast wkraczać w kompetencje właściwych organów i podważać ich stanowiska, należycie uzasadnionego, o celowości wykluczenia danej osoby z grona funkcjonariuszy. Ustawodawca w interesie policjantów reglamentuje dopuszczalne przyczyny zwolnienia ich ze służby. Jednocześnie dostrzega również konieczność wyposażenia organów Policji w instrumenty prawne niezbędne do podejmowania działań zmierzających do budowania autorytetu państwa i zaufania obywateli do jego organów, a także potrzebę prowadzenia racjonalnej polityki kadrowej w interesie omawianej formacji oraz w celu sprawnego funkcjonowania wszystkich jej komórek organizacyjnych. W sprawie przesłanki uznania administracyjnego, zdaniem Sądu, nie zostały przekroczone. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że policjant, w stosunku do którego wydany został rozkaz personalny o zwolnieniu ze służby, nie powinien w niej pozostawać ze względu na typ popełnionego czynu. Należy zgodzić się z oceną organu odwoławczego, że status funkcjonariusza Policji w demokratycznym państwie prawnym w nierozerwalny sposób łączy się z koniecznością pilnego przestrzegania standardów praworządności i etyki zawodowej.

Policjant, na którym ciąży zarzut popełnienia przestępstwa nie cieszy się nieposzlakowaną opinią, zatem nie spełnia już podstawowego warunku wskazanego w art. 25 ust. 1 ustawy o Policji, niezbędnego do pełnienia w niej służby. Pozostawanie w służbie policjanta, który nie legitymuje się powyższym przymiotem, narusza ważny interes służby. Powyższa sytuacja wpływa bowiem demoralizująco na pozostałych funkcjonariuszy, a także rzutuje na powstanie negatywnego wizerunku Policji w odbiorze społecznym, co przekłada się na utratę zaufania do organów Państwa.

W orzeczeniu wskazano również, że decydując się na pracę w Policji funkcjonariusz zobowiązuje się, między innymi, do godnego zachowania w służbie i poza nią oraz należytej dbałości o dobro formacji, do której przystępuje. Musi mieć on także świadomość tego, że sprawowanie funkcji publicznej łączy się nie tylko z pewnymi przywilejami, ale i ze zwiększonymi obowiązkami oraz pewnymi ograniczeniami nieznanymi innym grupom zawodowym. Funkcjonariuszom Policji przysługuje zwiększona ochrona trwałości stosunku służbowego, jednakże nie ma ona charakteru bezwzględnego i nie sięga ona tak daleko, jak tego oczekuje skarżący.

W dniu [...] maja 2016 r. skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył M.F., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił on Sądowi I instancji:

1. naruszenie przepisów postępowania - art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., prowadzącego do naruszenia prawa materialnego, poprzez dokonanie przez Sąd I instancji nieprawidłowej kontroli legalności działania organów administracji publicznej i nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji, naruszającej przepisy prawa materialnego - art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, mającej wpływ na wynik sprawy, a wyrażającej się w błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu określonej tym przepisem normy prawnej w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy poprzez przyjęcie, że M.F. dopuścił się przestępstwa, a tym samym zaistniały przesłanki do stwierdzenia oczywistości jego popełnienia oraz braku możliwości pozostawania tego policjanta w służbie ze względu na popełniony czyn, pozwalające na jego natychmiastowe zwolnienie ze służby, podczas gdy fakt prawomocnego umorzenia postępowania karnego w stosunku do M.F., na podstawie art. 59a § 1 k.k., decyduje o braku przestępstwa, a tym samym braku przeszkody do dalszego pozostawania tego policjanta w służbie, a przy tym, niezależnie od powyższego, treść zebranego w sprawie materiału dowodowego dostarcza podstaw co najwyżej do przyjęcia jedynie prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa, nie zaś jego oczywistości, co w konsekwencji prowadzi do jednoznacznego wniosku o brak kumulatywnego wystąpienia powyższych przesłanek, warunkujących możliwość zwolnienia skarżącego ze służby w Policji w powyższym trybie.

2. naruszenie przepisów postępowania - art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie przez Sąd I instancji nieprawidłowej kontroli legalności działania organów administracji publicznej, zaaprobowanie i powielenie błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, skutkujących błędnymi ustaleniami, wynikającymi z nienależytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a w efekcie nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji, co miało wpływ na wynik sprawy, prowadząc do naruszenia prawa materialnego - art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, polegającego na przekroczeniu przez sąd administracyjny swoich kompetencji i dokonaniu nieuprawnionej, bo należącej do właściwości organów ścigania i sądu karnego, a jednocześnie wadliwej oceny karnoprawnej zachowania oskarżonego obejmującej wykładnię i zastosowanie instytucji prawa karnego materialnego — art. 25 § 1 k.k. oraz art. 59a § 1 k.k.

3. naruszenie art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na braku dokonania oceny postawionego w skardze zarzutu działania przez skarżącego w obronie koniecznej, w kontekście dokonanej przez skarżącego interpretacji przebiegu zdarzenia.

Zdaniem skarżącego, od samego początku trwania postępowania administracyjnego, a kolejno także sądowoadministracyjnego, zachodzą poważne wątpliwości, co do trafności dokonanej przez organ, a obecnie Sąd, interpretacji przebiegu zdarzenia na podstawie nagrania z monitoringu. Przeprowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe, przy okazji ponownego rozpoznania sprawy, zasadniczo niczego nowego do sprawy nie wniosło (na pewno niczego, co można by poczytać na niekorzyść skarżącego), a jedynie potwierdziło słuszne zastrzeżenia skarżącego odnośnie oceny przebiegu zdarzenia i zachodzących w tym zakresie wątpliwości co do ewentualnej kwalifikacji prawnej zachowania poszczególnych jego uczestników, co potwierdzać może wyrok Sądu I instancji uchylający decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji przy pierwszym rozpoznaniu sprawy.

Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, iż Sąd w sposób niezwykle wybiórczy dokonał ustaleń w zakresie przebiegu zdarzenia, a przy tym - co w ocenie skarżącego nie mieści się kompetencjach sądu administracyjnego - jego oceny karnoprawnej uwzględniającej instytucje prawa karnego materialnego. Skarżący podnosi, iż wbrew stanowisku Sądu, stan faktyczny pozostaje nadal niedokładnie wyjaśniony, do tego stopnia, iż niemożliwym jest jednoznaczne rozstrzygnięcie — czy to pozytywne czy negatywne — problemu możliwości zastosowania instytucji obrony koniecznej wobec M.F. Niemniej powyższa kwestia i tak pozostawałaby w gestii sądu karnego (tudzież organu dyscyplinarnego), dysponującego właściwymi kompetencjami do rozstrzygania o sprawstwie, winie, czy m.in. właśnie działaniu w ramach kontratypu.

O brak kompetencji do czynienia ocen prawnych w powyższym zakresie świadczą nieuprawnione, chybione wywody Sądu I instancji, które legły u podstaw wadliwego rozstrzygnięcia.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu, iż o wyłączeniu jego wersji zdarzenia (o obronie koniecznej) decyduje okoliczność, że "kopanie leżącego na chodniku mężczyzny — jeśli był on napastnikiem nie może być traktowane jako kontratyp". Stanowi to jedynie subiektywną ocenę zdarzenia Sądu, niezgodną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sąd nie przytoczył zaś innych okoliczności faktycznych ani nie poczynił stosownych konstatacji prawnych na poparcie swojego stanowiska. Zaniechał przy tym należytego odniesienia się także do zarzutów skarżącego podniesionych w tym zakresie w skardze.

Wskazał, że nawet gdyby możliwym było przypisanie mu zadania konkretnych uderzeń napastnikowi, to przecież nie wyklucza to działania w obronie koniecznej. Jeżeli rozwiązanie siłowe prowadzi do odparcia bezpośredniego i bezprawnego zamachu na dobro chronione prawem, to właśnie takie działanie wpisuje się w ramy obrony koniecznej. W kontekście oceny tego zagadnienia zważyć należy na fakt że, jak wynika z nagrania, napastnik po pierwszym upadku wstał i dalej zadawał uderzenia. Niewątpliwe zatem również po tym jak został potraktowany gazem nie było wiadomo, czy zaraz znowu nie wstanie i ponownie nie zaatakuje, co przemawia za tym, że jego napaść trwała dopóty, dopóki broniący się nie mieli pewności, że napastnik został skutecznie obezwładniony. Nawet nagranie w tak nieczytelnej jakości nie pozwala przyjąć, że M.F. zrobił coś więcej, by można było mu zarzucić, że jego działanie nie polegało jedynie na odparciu zamachu ze strony Ł.W. i jego powstrzymaniu oraz nie mieściło się w granicach obrony koniecznej.

Odnosząc się w tym kontekście do przesłanki oczywistości popełnienia przestępstwa skarżący wskazał, że skoro na gruncie przepisu art. 25 § 1 k.k. osoba działająca w obronie koniecznej nie popełnia przestępstwa, to oczywistym jest, że sama tylko konieczność dokładnej analizy przesłanek zastosowania tego kontratypu na gruncie konkretnej sprawy wyłącza skutecznie wniosek o oczywistości popełnienie przestępstwa, który jest niezbędnym warunkiem zwolnienia policjanta ze służby w trybie art 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji.

Niewystarczająca również do przyjęcia spełnienia powyższej przesłanki jest sama identyfikacja poszczególnych uczestników zajścia, w sytuacji, gdy wszystko sprowadza się do subiektywnej interpretacji integralnie powiązanej z oceną karnoprawną przebiegu zdarzenia, zachowania oraz roli poszczególnych jego uczestników, które to zaprezentowane zostały, najpierw przez organ administracji, a następnie także przez Sąd I instancji, bez wnikliwego rozważania wszystkich okoliczności sprawy oraz bezwzględnego wyeliminowania szeregu nadal zachodzących wątpliwości. Niemniej, zdaniem skarżącego, powyższe nie było możliwe do przeprowadzenia w postępowaniu administracyjnym (w tym sądowoadministracyjnym), lecz wyłącznie w toku postępowania karnego (względnie dyscyplinarnego, choć nigdy nie wszczętego wobec skarżącego), które zostało prawomocnie umorzone.

Skarżący nie zgodził się także z poglądem Sądu, że z postanowienia Sądu Rejonowego S. z dnia [...] listopada 2015 r, wydanego w sprawie o sygn. akt [...] wynika fakt popełnienia przez niego przestępstwa. Umorzenie postępowania na podstawie art. 59 a § 1 k.k. nie jest następstwem procesowego stwierdzenia faktu popełnienia czynu zabronionego (nie dochodzi tu do przypisania sprawstwa i winy). Umorzenie postępowania — odmiennie niż warunkowe umorzenie postępowania karnego, do którego ewidentnie Sąd zastosował paralele — nie obala chroniącego podejrzanego (oskarżonego) domniemania niewinności i nie przesądza o winie, a tym bardziej o bycie przestępstwa. Sąd zaś błędnie doszukuje się analogii instytucji określonej w art. 59a k.k. z warunkowym umorzeniem postępowania karnego. Cytowany w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OKS 77/14), odnoszący się do zgoła innej instytucji wynikającej z art 66 k.k., nie może być podstawą dokonania bezwzględnej oceny przesłanek i skutków zastosowania zupełnie odmiennej instytucji prawa karnego materialnego w procesie stosowania przepisów prawa administracyjnego, prowadzącej do uznania, że skarżący dopuścił się popełnienia przestępstwa, które dodatkowo miałoby być oczywiste.

Zdaniem skarżącego, o błędnym przyjęciu przez Sąd, iż umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 59a k.k. wyklucza domniemanie niewinności przesądza okoliczność, iż skorzystanie z tej instytucji nie wiąże się dla takiej osoby z żadnymi obciążeniami (sankcjami), żadnymi negatywnymi konsekwencjami, osoba taka pozostaje w świetle prawa osobą niekaraną, a przy tym brak jest wzmianki o takim umorzeniu w jakimkolwiek rejestrze karnym. W przeciwieństwie do warunkowego umorzenia postępowania karnego, stanowiącego jeden ze środków probacyjnych, umorzenie w trybie 59a k.k. nie jest związane z poddaniem sprawcy próbie i tym samym nie ma możliwości podjęcia wcześniej warunkowo umorzonego postępowania w przypadku zaistnienia ku temu którejś z przesłanek określonych w Kodeksie karnym.

W świetle powyższego skarżący nie podzielił poglądu Sądu o możliwości przyjęcia, na podstawie postanowienia z dnia [...] listopada 2015 r., popełnienia przez niego przestępstwa, w sytuacji, gdy na gruncie przepisów prawa karnego brak jest przestępstwa, a on nadal pozostaje osobą niekaraną sądownie i po uprawomocnieniu się tego postanowienia nic już tego skutku prawnego wyłączyć nie może. Co więcej rozstrzygnięcie o zastosowaniu warunkowego umorzenia postępowania karnego zapada w drodze wyroku, a nie postanowienia, wydanego na posiedzeniu, bez przeprowadzenia rozprawy - jak w przypadku art. 59a k.k. W ocenie skarżącego, Sąd nie zrozumiał istoty instytucji z art. 59a k.k., co doprowadziło do błędnego orzeczenia.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej oscylują wokół oceny przez Sąd I instancji zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego na okoliczność wystąpienia przesłanki z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1782 ze zm.), pozwalającej na zwolnienie funkcjonariusza Policji ze służby w sytuacji, gdy funkcjonariusz popełni czyn o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że stosunek służbowy funkcjonariusza Policji jest szczególnym rodzajem stosunku prawnego, który nakłada na funkcjonariusza obowiązki związane z realizacją, wskazanych w art. 1 ustawy o Policji, zadań związanych z ochroną bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zadania te mają olbrzymie znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania Państwa, którego jednym z podstawowych obowiązków jest ochrona mieszkających w nim osób przed zagrożeniami o charakterze wewnętrznym. Dlatego też niezbędnym jest prawidłowy dobór kadr w formacjach zajmujących się ochroną bezpieczeństwa wewnętrznego. Oczywistym jest bowiem, że prawidłowo dobrane kadry, z jednej strony sprawnie wykonują powierzone danej formacji zadania, a z drugiej kształtują wizerunek określonej służby, który jest niezbędnym elementem budowania autorytetu formacji zajmującej się zarówno ochroną bezpieczeństwa, a pośrednio również autorytetu Państwa. Stąd warunki służby, jak i przesłanki przyjmowania oraz zwalniania funkcjonariuszy Policji są tak skonstruowane, aby w stosunku do funkcjonariuszy nie było wątpliwości, że są oni zdolni do wykonywania postawionych im zadań, a ich postawa, sposób zachowania się, zarówno na służbie jak i poza nią, gwarantuje, iż nie dokonają uszczerbku na wizerunku formacji zmilitaryzowanej, w której pełnią służbę. Dlatego też ustawodawca określił w przypadku policjantów surowsze, niż w przypadku innych osób pracujących w instytucjach publicznych, warunki zwolnienia ze służby. Dotyczy to szczególnie funkcjonariuszy odbywających służbę przygotowawczą, której celem jest ocena spełniania przez daną osobę predyspozycji do pełnienia służby w Policji.

Zgodnie z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, funkcjonariusz może być zwolniony ze służby, jeżeli spełnione są łącznie trzy przesłanki: 1) zostało popełnione przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, 2) okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, 3) charakter popełnionego czynu wskazuje, że funkcjonariusz nie może nadal pozostawać na służbie. Wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, jako potwierdzający wystąpienie ww. przesłanek z art. 48 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji.

W sprawie okoliczności zdarzenia z dnia 2 grudnia 2014 r. nie budzą wątpliwości, gdy chodzi o fakt udziału M.F.w bójce. Natomiast skarżący podkreślał, że okoliczności czynu wskazują, że wystąpiła okoliczność uchylająca bezprawność czynu w postaci obrony koniecznej przed zamachem ze strony Ł.W., a zatem kwestionuje zarówno okoliczności, fakt popełnienia przestępstwa jak i oczywistość popełnionego czynu. Przypomnieć jednak należy, że ten problem został dostrzeżony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Go 221/15, w którym wskazano, że należy zbadać zebrany materiał dowodowy również w taki sposób, aby określić udział skarżącego w zajściu, w tym również ewentualnie uwzględnić kwestie związane z możliwością, iż działał on w obronie koniecznej. Wykonując na podstawie art. 153 P.p.s.a wskazania Sądu, Komendant Wojewódzki Policji w Gorzowie Wlkp. uzupełnił zebrany materiał dowodowy o opinię biegłego z zakresu zapisu audiowizualnego wraz z materiałami z zapisu monitoringu miejskiego oraz opisem wydanej w postępowaniu karnym, które wraz z zeznaniami funkcjonariuszy, którzy dokonali zatrzymania skarżącego, pozwoliły ustalić rzeczywisty przebieg zdarzenia wskazujący, że ze strony M.F.działanie nie polegało na odpieraniu bezprawnego zamachu, lecz jego udział miał charakter czynny, wypełniający znamiona czynu z art. 158 § 1 k.k.

Wbrew zarzutom skargi należy uznać, ze Sąd I instancji prawidłowo podniósł, że fakt popełnienia przez skarżącego czynu potwierdza wydanie przez Sąd Rejonowy S. postanowienia z dnia [...]listopada 2016 r., sygn. akt [...] o umorzeniu wobec skarżącego postępowania na podstawie art. 59a § 1 k.k. Pokreślenia wymaga, że instytucja umorzenia postępowania, wobec pojednania się sprawcy z ofiarą określona ww. przepisie, nie oznacza, że nie zostało popełnione przestępstwo lub jego okoliczności budzą wątpliwości. Instytucja ta ma bowiem charakter probacyjny i może być zastosowana, gdy okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a zatem nie może być utożsamiana z umorzeniem postępowania karnego, wobec braku cech przestępstwa czynu (por. J. Majewski. Komentarz do art. 59a Kodeksu karnego, LEX 2015).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. prawidłowo zatem ocenił, że umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 59a § 1 k.k. nie oznacza, że sprawca nie popełnił czynu.

Podkreślenia jednocześnie wymaga, że w czasie popełnienia czynu M.F. pełnił służbę przygotowawczą, a więc podlegał on szczególnym obowiązkom związanym z oceną jego predyspozycji do pełnienia służby. W sprawie nie budzi wątpliwości, że popełnienie przez niego czynu, jego czynny udział w zajściu, ale również sposób zachowania się, polegający na oddaleniu się z miejsca zdarzenia, w celu uniknięcia poniesienia odpowiedzialności - wskazują, że nie jest on zdolny do poniesienia odpowiedzialności związanej z wykonywaniem zadań postawionych przed Policją, dlatego słusznie wskazano, że została spełniona trzecia przesłanka z art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, polegająca na uznaniu, że charakter czynu nie pozwala na pozostawanie skarżącego w służbie.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.