Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1502/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Asesor WSA Agnieszka Łąpieś – Rosińska Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2006 r. sprawy ze skargi Z. C. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę


UZASADNIENIE

Z. C., zwany dalej skarżącym, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] maja 2006 r. utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie prawnym i faktycznym.

Skarżący Z. C. zgłosił się na aplikację radcowską w izbie [...] w terminie wynikającym z uchwały nr [...] Rady OIRP w L. w sprawie ustalania okresu przyjmowania zgłoszeń kandydatów na aplikację radcowską w roku 2004 r. i przystąpił w dniu [...] marca 2004 r. do egzaminu ustnego, a następnie, w dwa tygodnie później do egzaminu pisemnego. Z uwagi na otrzymanie przez niego 72 punktów, przy ustalonym limicie 120 punktów, Rada OIRP w [...] dnia [...] marca 2004 r. podjęła uchwałę nr [...] o odmowie wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że lista kandydatów była zamknięta w dniu 29 lutego 2004 r., a więc przed ogłoszeniem w Dzienniku Ustaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., co sprawia, że zakwestionowane przepisy regulujące zasady przeprowadzania konkursu korzystały z domniemania konstytucyjności. W wyniku odwołania, w którym skarżący powołał się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. P 21/02 stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, Krajowa Rada Radców Prawnych dnia [...] października 2004 r. uchwałą nr [...] utrzymała w mocy uchwałę organu I instancji. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Rada stwierdziła, że w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na który powołuje się skarżący, Trybunał stanął na stanowisku, iż "przepisy dotychczasowe, także w zakresie orzeczenia o ich niezgodności z Konstytucją - do czasu zakwestionowania ich przez Trybunał - korzystały z domniemania konstytucyjności z wszelkimi jego następstwami co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego". Jednocześnie wskazano, że Rada OIRP w [...] przeprowadziła konkurs w oparciu o art. 33 ust. 3 i zgodnie z § 22-25 Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i Rad Okręgowych Izb Radców Prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich wydanego na podstawie art. 60 pkt. 8 ustawy o radcach prawnych. W wyniku tego postępowania skarżący, z uwagi na to iż otrzymał 72 punkty, a więc wynik będący poza limitem 120 punktów, nie został dopuszczony do drugiego etapu konkursu.

Skarżący zaskarżył to rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonych uchwał ewentualnie o ich uchylenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2005 r. uchylił zaskarżoną uchwałę Rady OIRP w [...] z dnia [...] marca 2004 r. Jak stwierdził w uzasadnieniu, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. w sprawie P 21/02 orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że dopuszczał co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych możliwość ograniczenia tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. Sąd zauważył, iż Rada OIRP w [...] przeprowadziła konkurs stosownie do postanowień regulaminu wydanego na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, a więc na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, zatem przyjęte na podstawie tego przepisu zasady przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską miały istotny wpływ na treść kwestionowanych uchwał. Sąd podkreślił, że zarówno uchwała Rady OIRP w [...] z dnia [...] marca 2004 r., jak też uchwała Krajowej Rady Radów Prawnych, która zapadła w dniu [...] października 2004 r., zostały podjęte w czasie kiedy przepis art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych utracił swoją moc, co nastąpiło w dniu 4 marca 2004 r.

Sąd stwierdził, iż w myśl art. 145 a § 2 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Natomiast przepis art. 145 pkt 1 lit b) p.p.s.a. zobowiązuje sąd administracyjny badający sprawę do uchylenia decyzji w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Powyższe skutkowało, w ocenie Sądu, koniecznością wyeliminowania zaskarżonych uchwał z obrotu prawnego jako dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd pouczył organy samorządu, iż ponownie rozpoznając sprawę, powinny wziąć pod uwagę zmianę stanu prawnego powstałą w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W związku z tym konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego mającego na celu rozpoznanie wniosku o wpis na listę aplikantów w oparciu o nowe przepisy korporacyjne wydane na podstawie delegacji ustawowej.

Wniosek skarżącego o wpis na listę radców prawnych został rozpatrzony ponownie i dnia [...] stycznia 2006 r. uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], na podstawie art. 33 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych, ponownie odmówiono skarżącemu wpisu na listę aplikantów radcowskich. Jak stwierdzono w uzasadnieniu, złożony przez skarżącego wniosek nie może być rozpatrzony pozytywnie z uwagi na treść art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem aplikantem radcowskim może być osoba, która spełnia łącznie dwie przesłanki: warunki określone w art. 24 ust. 1 i 3 – 5 ustawy oraz która uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego. Organ przyznał, iż skarżący spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 i ust. 2 – 5 ustawy o r. p. lecz nie spełnia warunku uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego. Egzamin, w którym uczestniczył, został przeprowadzony w oparciu o regulamin dotyczący zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską przyjęty uchwałą nr [...] Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 11 grudnia 2003 r. na podstawie delegacji art. 60 pkt 8b ustawy o r. p., który to przepis został następnie uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. wchodzącym w życie dnia 4 marca 2004 r. za niezgodny z Konstytucją. W dacie przeprowadzania egzaminu, tj. w dniu [...] marca 2004 r. nie obowiązywały zatem zasady przeprowadzania egzaminu konkursowego określone w regulaminie, wobec niekonstytucyjności przepisu, na podstawie którego egzamin przeprowadzono. Skarżący, w postępowaniu przed sądem administracyjnym, kwestionując legalność zasad przeprowadzenia egzaminu, skutecznie podważył rozstrzygnięcia organów samorządu radcowskiego. Zdaniem organu w takiej sytuacji nie można mówić ani zgodnym z Konstytucją RP przeprowadzeniu konkursu, ani o jego pozytywnym wyniku, a nawet szerzej – o wyniku jakimkolwiek. Rada podtrzymała swoje pierwotne stanowisko o braku podstawy do wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich, z uwagi na niespełnienie przez skarżącego przesłanki pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego.

Skarżący ponownie odwołał się od decyzji i wniósł o jej uchylenie i podjęcie uchwały o wpisie. Stwierdził, iż Trybunał Konstytucyjny w powołanym już wyżej orzeczeniu nie zakwestionował art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w jego brzmieniu z dnia przeprowadzania konkursu, tj. [...] marca 2004 r. i wobec tego, ponieważ skarżący spełnił warunek uczestnictwa w konkursie, winien zostać wpisany na listę aplikantów radcowskich.

Uchwałą Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. na podstawie art. 33 ust. 1 – 3, art. 31 ust. 2 i 3 w związku z art. 33 ust. 5 oraz na podstawie art. 138 § 1 i art. 145 k.p.a., ustawy o radcach prawnych utrzymano w mocy uchwałę zaskarżoną. W uzasadnieniu organ powołał się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2005 r. (sygn. akt VI SA/Wa 630/05), z którego wynika, że spełnienie warunku z art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych nie ma charakteru li tylko formalnego, co oznaczałoby, że wystarczający jest warunek samego przystąpienia do konkursu. Celem bowiem konkursu jest dokonanie sprawdzenia wiadomości kandydatów na aplikantów radcowskich, a po jego zakończeniu otrzymanie uprawnienia do dalszego szkolenia się.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze Z. C. domagał się stwierdzenia nieważności uchwał samorządu radcowskiego, względnie ich uchylenia. Skarżący stwierdził, iż rozstrzygnięcia rażąco naruszają art. 33 ustawy o radcach prawnych przez przyjęcie, że skarżący nie uzyskał pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego, oraz iż naruszają art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego przebiegu postępowania wyrażonych w wyroku WSA z dnia 10 sierpnia 2005 r. Skarżący podkreślił, że "nie tylko przystąpił do egzaminu ale również faktycznie poddał się procedurze sprawdzenia wiedzy z dziedziny prawa". Nie jest jasne dla skarżącego, na jakiej podstawie Prezydium KRRP dokonało oceny, iż skarżący nie posiada wiadomości pozwalających uzyskać wpis na listę aplikantów radcowskich. Zdaniem skarżącego "organ tylko formalnie, nie faktycznie uwzględnił zmianę stanu faktycznego powstałą wskutek orzeczenia Trybunału z dnia 18 lutego 2004 r.".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. W rozpatrywanej sprawie zaskarżona uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Rozpatrzeniu podlega uchwała Prezydium KRRP z dnia [...] marca 2006 r. utrzymująca w mocy uchwałę Rady OIRP z dnia [...] stycznia 2006 r., którą w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego o wpis na listę aplikantów radcowskich, ponownie odmówiono mu wpisu na tę listę.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że przepis art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), zwanej dalej ustawą o r.p., w jego brzmieniu z dnia przystąpienia przez skarżącego do egzaminu konkursowego i pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie wpisu stanowił, iż wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych. Skarżący twierdzi, że sam jego udział w konkursie i to że poprzez ten udział poddał się sprawdzeniu jego wiedzy prawniczej jest wystarczający dla uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich.

Z takim stanowiskiem skarżącego nie sposób się zgodzić. Konkurs zorganizowany w jakiejkolwiek dziedzinie wiedzy czy umiejętności ma za zadanie wyłonienie najlepszej osoby bądź najlepszych osób z grona tych, którzy biorą w nim udział. Jak można przeczytać w słowniku języka polskiego "konkurs jest to impreza o charakterze najczęściej artystycznym, rozrywkowym, sportowym dającym możność wyboru najlepszych wykonawców, autorów danych prac", konkurs można też zorganizować w celu dokonania wyboru kandydata na jakieś stanowisko, czy wreszcie może zostać zorganizowany jako konkurs świadectw dla wybrania kandydatów do szkoły (vide: Słownik języka polskiego pod red. Prof. S. Dubisza, Wyd. Naukowe PWN 2006r. t. K –Ó str. 210). Tak więc, z literalnego brzmienia przepisu art. 33 ust. 2 w brzmieniu cytowanym, wynika że wpis na listę aplikantów radcowskich może uzyskać osoba, która wzięła udział w konkursie i w wyniku tego konkursu została wyłoniona jako ta, której osiągnięty wynik uzasadnia cel, dla którego konkurs został ogłoszony. Skarżący stwierdził, że organ bezpodstawnie przyjął, iż skarżący nie uzyskał pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego, gdy tymczasem z akt administracyjnych nie wynika inna wiedza. Skarżący, co jest niesporne, wziął udział w konkursie na aplikację radcowską w 2004 r., lecz nie został zaliczony do grona osób, których wynik uzasadnia dokonanie wpisu na listę aplikantów. Orzeczenie WSA z dnia 10 sierpnia 2005 r., które uchyliło pierwotne uchwały o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich, w którym stwierdzono, że procedura konkursowa oparta została o niekonstytucyjny przepis art. 60 pkt 8b ustawy o r.p., obligowało organy samorządu radcowskiego do rozpoznania wniosku skarżącego w oparciu o nowe przepisy korporacyjne. Tego poglądu WSA nie podzielił NSA, który w wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie dotyczącej wpisu na listę aplikantów adwokackich w analogicznym stanie prawnym, podkreślił, że decydujący winien być fakt rozpoczęcia procedury konkursowej przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Ustalenie tej okoliczności (w rozpatrywanej sprawie procedura konkursowa rozpoczęła się dnia 28 stycznia 2004 r. uchwałą Rady OIRP w [...] w sprawie ustalenia okresu przyjmowania zgłoszeń kandydatów na aplikację radcowską w 2004r.) winno było skutkować dopuszczeniem kontynuowania rozpoczętego już postępowania na dotychczasowych zasadach. Przywołane orzeczenie NSA nie jest wprawdzie wiążące w rozpatrywanej sprawie, niemniej jednak wyraża pogląd, który Sąd rozpatrując skargę w niniejszej sprawie, bierze pod uwagę.

Odnosząc się do zarzutu skargi, iż organ nie uwzględnił oceny prawnej i wskazań co do dalszego przebiegu postępowania wyrażonych w wyroku WSA z dnia 10 sierpnia 2005 r., Sąd nie stwierdził aby organowi można było zarzucić takie działanie. Należy przecież przypomnieć, że w wydanym wyroku WSA zobowiązał organ do wzięcia pod uwagę zmianę stanu prawnego powstałą w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz wyrażone na tym tle zalecenie aby rozpoznanie wniosku skarżącego o wpis na listę aplikantów radcowskich dokonało się w oparciu o nowe przepisy korporacyjne wydane na podstawie delegacji ustawowej.

Według tego nowego już stanu prawnego, obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji, nie jest w dalszym ciągu możliwe wpisanie na listę aplikantów radcowskich osób, które nie uzyskały pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego (art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o r. p.). Fakt ten został w skrótowej formie przywołany przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały i właśnie taki lakoniczny sposób uzasadnienia stanowi widoczny mankament uchwały Prezydium KRRP z dnia 9 maja 2006 r. Jednak z uwagi na to, że wada ta nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, rozstrzygnięcie nie może zostać na tej podstawie uchylone.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jak w sentencji.