Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1034/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Asesor WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów postępowaniu egzekucyjnym i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podał, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego na wniosek wierzyciela – Urzędu Gminy, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego – B.K. Postępowanie prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 12 września 2002 r. obejmującego zaległość w podatku rolnym (III rata 2001 r.).

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok (zawiadomieniem o zajęciu nr [...] z dnia 28 czerwca 2006 r.) Zawiadomienie to doręczone zostało zobowiązanemu w dniu 3 lipca 2006r.

Pismem z dnia 14 lipca 2006 r., zatytułowanym "skarga dłużnika na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności", zobowiązany zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego wnosząc o uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej i umorzenie postępowania.

Organ egzekucyjny, pismem z dnia 19 lipca 2006 r., załączając kopię pisma zobowiązanego zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska.

Urząd Gminy pismem z dnia 11 września 2006 r. wyjaśnił, iż należność objęta tytułem wykonawczym nr [...] jest wymagalna.

W dalszych wywodach organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), cytowanej dalej jako k.p.a., który miał zastosowanie w niniejszym postępowaniu na podstawie art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), cytowanej dalej jako u.p.e.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję (odpowiednio postanowienie) w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części; przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Dalej organ drugiej instancji wskazał, że środkiem zaskarżenia służącym zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Przy czym zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zarzuty zgłasza się w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Z kolei art. 3 i § 2 u.p.e.a. stanowi, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 (w tym zarzut nieistnienia obowiązku) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Organ odwoławczy wskazał również, iż zajmowane przez wierzyciela stanowisko następuje w formie postanowienia, co wynika wprost z treści art. 34 § 1 u.p.e.a. Z kolei na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie, a organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela - art. 34 § 2 u.p.e.a.

W związku z powyższym organ drugiej instancji wskazał, że organ egzekucyjny rozpoznając sprawę ponownie powinien wyjaśnić, czy nie nastąpiło uchybienie terminu do złożenia zarzutów powodujące bezskuteczność czynności zobowiązanego. Jak bowiem wynika z akt sprawy, odpis tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 12 września 2002 r. został doręczony B.K. w dniu 10 grudnia 2002 r. Nadto Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że pismo Urzędu Gminy z dnia 19 września 2006 r. nie może być traktowane jako stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu w rozumieniu wyżej wskazanych przepisów prawa.

Końcowo organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien rozpoznać przedmiotową sprawę co do jej istoty w świetle intencji zobowiązanego dających się ustalić na podstawie całej treści podania z dnia 14 lipca 2006 r. W przypadku wątpliwości co do zakresu żądania zobowiązanego organ egzekucyjny zobligowany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem uzyskania jednoznacznego sprecyzowania trybu postępowania, informując przy tym stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej obowiązków będących przedmiotem postępowania, co wynika z zasad ogólnych wyrażonych w art. 7 i art. 9 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B.K. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] oraz postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił przewlekłość postępowania i brak rozstrzygnięcia sprawy, a przez to takie jej załatwienie, które nie budzi zaufania obywateli do Państwa i jej organów, brak uwzględnienia uzasadnionego interesu i praw podatnika oraz błędne przyjęcie, że tytuł wykonawczy doręczony został dłużnikowi w dniu 10 grudnia 2002 r., podczas gdy faktycznie miało to miejsce w sierpniu 2004 r., a dłużnik pismem z dnia 13 sierpnia 2004 r. złożył zarzuty, które dotychczas nie zostały rozpoznane.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowienia) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy mógł uchylić w całości zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. W tym kontekście stan faktyczny sprawy uznać należy za bezsporny. Skarżący domaga się merytorycznego rozpoznania jego wniosku przez organ odwoławczy, a Dyrektor Izby Skarbowej uważa, że w świetle wskazanych przez niego okoliczności, należało uchylić w całości zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W tym miejscu zauważyć należy, że charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania odwoławczego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji (odpowiednio postanowienia). Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu pierwszej instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., sygn. III AZP 11/86, PiP 1989, z. 8, s. 147).

Realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania, przepis art. 138 k.p.a. ukształtował postępowanie przed organem odwoławczym – co do zasady – jako postępowanie merytoryczne. Merytoryczny, bądź merytoryczno-reformacyjny charakter mają w związku z tym również decyzje tego organu (art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.), ukierunkowane na rozstrzygnięcie o określonych prawach i obowiązkach. Organ ten utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, bądź uchyla ją i sam rozstrzyga o istocie sprawy.

Przepis art. 138 § 2 k.p.a., jako wyjątek od zasady merytorycznego charakteru postępowania odwoławczego przewidział jednak możliwość wydania orzeczenia kasacyjnego przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Wyjątkowy charakter decyzji kasacyjnej powodującej przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji wywołuje doniosłe konsekwencje prawne. Przy interpretacji przepisu stanowiącego jej podstawę prawną nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Wobec wyjątków należy stosować wykładnię ścieśniającą – exceptio est strictissimae interpretationis (Z. Janowicz, glosa do uchwały 7 sędziów z dnia 13 stycznia 1983 r., sygn. III AZP 7/82, PiP 1984 z. 2, s. 142; por. także wyrok NSA z dnia 25 listopada 2003 r. sygn. IV SA 1496/02, niepubl. czy wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. II SA/Gd 2235/99 niepubl.) Decyzja kasacyjna nie może więc być podjęta w sytuacjach innych niż te, które wyznaczone zostały treścią art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten do tych tylko sytuacji wyraźnie zawęża możliwość wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego. Żadne inne wady postępowania, ani wady decyzji wydanej w pierwszej instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia tego typu (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 1999 r. sygn. I SA 632/99, niepubl.).

Organ odwoławczy może zatem uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Za poglądami judykatury można przyjąć, że wydanie decyzji kasacyjnej tego rodzaju może nastąpić tylko wtedy, gdy organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego, a w szczególności nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego, albo postępowanie takie przeprowadzono, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy prawa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2001 r., sygn. IV SA 208/99, niepubl.; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2000 r., sygn. I SA 430/99, niepubl.). Wynika to z treści art. 136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić tylko uzupełniające postępowanie dowodowe (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 1997 r., sygn. SA/Po 1237/96, POP 1998, z.3, poz.92).

W ocenie Sądu, skarżący bezpodstawnie kwestionuje rozstrzygnięcie organu odwoławczego w niniejszej sprawie, albowiem zaszła w niej konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości, na co szczegółowo wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej. Nie wyjaśnienie na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji istotnych dla sprawy okoliczności, w szczególności co do zakresu żądania skarżącego wyrażonego w piśmie z dnia 14 lipca 2006 r. powodowało niemożność merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ drugiej instancji, a w konsekwencji uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia kasacyjnego w trybie art. 138 § 2 k.p.a.

W tej sytuacji za całkowicie chybione należało uznać zarzuty podniesione przez skarżącego, albowiem w rozpoznawanej sprawie nie doszło na etapie postępowania odwoławczego do naruszenia prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.[pic]