Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1062/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: par. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 45 poz 304
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia del. NSA Jolanta Sikorska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1318/12 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1318/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. K., dalej także skarżąca, na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]; stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1968 r., nr [...] przejęło na własność Państwa nieruchomość rolną położoną w P. przy ulicy [...], oznaczoną jako dz. ew. nr [...] o pow. 9,6408 ha, obręb [...], stanowiącą własność I. R.

Decyzję tę utrzymało w mocy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. decyzją z dnia [...] lipca 1969 r., nr [...].

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości o pow. 9,6408 ha obręb [...], Wojewoda W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1969 r. oraz utrzymanej nią w mocy ww. decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1968 r. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowa nieruchomość spełniała przesłanki do uznania jej za opuszczoną, albowiem nikt na niej nie zamieszkiwał, a grunty w całości były niezagospodarowane.

Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca, która zarzuciła decyzji Wojewody W., że została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na to, że przedmiotowe gospodarstwo nie spełniało norm ustanowionych dla gospodarstw opuszczonych. Przede wszystkim, będąca przedmiotem przejęcia nieruchomość nie posiadała zabudowań, nie stanowiła zatem gospodarstwa rolnego. Ponadto do roku 1965 nieruchomość była częściowo zagospodarowana przez szereg drobnych dzierżawców, którzy ją uprawiali na podstawie umów dzierżawy zawartych z Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, ww. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. W uzasadnieniu wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż nieruchomość rolna o pow. 9,6408 ha obręb [...], stanowiąca własność I. R., została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39 poz. 174) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 198). Zgodnie z powyższymi przepisami, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne (art. 2). Powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w § 1 ust. 1 definiowało pojęcie gospodarstwa rolnego opuszczonego, za które uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ wskazał, że przepis § 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie uzależniał uznania gospodarstwa za gospodarstwo rolne opuszczone od czasokresu nieuprawiania go oraz niepoddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Ustalenie na gruncie, że ziemia leży odłogiem, a właściciel gruntami nie interesuje się było wystarczającym argumentem do zastosowania powyższych przepisów i podjęcia decyzji o przejęciu takiego gospodarstwa na własność Państwa. Z kolei w myśl § 2 ww. rozporządzenia, przejęcie gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnej) na własność Państwa następowało bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Przejęta na własność Państwa przedmiotowa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964 r. Nr 45, poz. 304 ze zm.). Zgodnie z powyższym przepisem, za gospodarstwo rolne uważano wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu rozporządzenia, do gospodarstwa rolnego zaliczano również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonego w ust. 1, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.

Organ odwoławczy wskazał, że z uzasadnienia decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1968 r. wynika, że zapisanym w księdze wieczystej nr [...] właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 9,6408 ha była I. R., która nie mieszkała w miejscu położenia nieruchomości, jak również jej nie uprawiała. Właścicielka nie ustanowiła także innego użytkownika nieruchomości, ani jej nie wydzierżawiła. Do roku 1965 nieruchomość tę częściowo użytkowało szereg drobnych dzierżawców, na podstawie zawartych z Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w P. umów dzierżawy. Następnie dzierżawcy zaprzestali uprawy i nie zawierali dalszych umów dzierżawy. Wezwany przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej do zagospodarowania ww. nieruchomości J.Z., który nieformalną umową kupna-sprzedaży nabył ją od I. R., nie przystąpił do zagospodarowania gruntów.

Okoliczności te spowodowały, że organ prawidłowo uznał tę nieruchomość za opuszczoną i na podstawie art. 2 ww. ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. postanowił przejąć ją na własność Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 1968 r., która została następnie utrzymana w mocy decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1969 r.

Zdaniem Ministra, nie jest przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu fakt, że w gospodarstwie tym nie było zabudowań, a więc w miejscu jej położenia nikt z członków rodziny nie zamieszkiwał. W rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie dla badania legalności decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1968 r., jak również utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1969 r. jest przede wszystkim ustalenie, czy w dacie przejęcia nieruchomości na własność Państwa, nieruchomość ta była uprawiana oraz poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. W razie niezamieszkiwania na gospodarstwie właściciel, w celu niedopuszczenia do przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego, powinien był zabezpieczyć zagospodarowanie większej części gruntów rolnych przez inne osoby, np. dzierżawców, w sposób właściwy. Tym zasadom nie odpowiadało zagospodarowanie gospodarstwa rolnego I. R., którego była właścicielką od [...] kwietnia 1947 r. Gdyby właścicielka rzeczywiście przejawiała zainteresowanie swoim gospodarstwem rolnym, to nie było żadnych przeszkód do zawarcia stosownych umów dzierżawy z rolnikami, którzy takie umowy zawarli z Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w P. Organ wskazał, że ustawodawca w powołanych wyżej przepisach nie uzależnił przejęcia gospodarstwa rolnego od okresu czasu, w którym gospodarstwo zostało opuszczone. W niniejszej sprawie okres ten jest stosunkowo długi. Jeżeli więc spełnione zostały przesłanki z § 1 ww. rozporządzenia wskazujące na opuszczenie gospodarstwa, zaistniały zatem podstawy do jego przejęcia na rzecz Państwa.

Stwierdziwszy, że ustalony stan faktyczny odpowiada zastosowanym przepisom prawa, Minister wskazał, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego przy ulicy [...] w P., w związku z czym nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Od ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 14, poz. 78 z 1959 r. ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z 1957 r. ze zm.) w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 z 1961 r.) w zw. z art 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uznaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że powyższe przepisy nie zostały naruszone przy wydaniu przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. ww. decyzji z dnia [...] lipca 1969 r. oraz przy wydaniu przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] ww. decyzji z dnia [...] czerwca 1968 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego, nieruchomości o obszarze 9,6408 ha, położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej w dacie wydania decyzji własność I. R.;

2) naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych w zw. z art 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a., polegające na uznaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że powyższe przepisy nie zostały naruszone przy wydaniu przez organy administracji decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego ww. nieruchomości o obszarze 9,6408 ha, położonej w [...] przy ul. [...];

3) naruszenie art. 99 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień [...] lipca 1969 r. w zw. z art 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a., polegające na uznaniu przez Ministra Rolnictwa, że powyższe przepisy nie zostały naruszone przy wydaniu przez organy decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego ww. nieruchomości;

4) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na dokonaniu błędnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego i ustaleniu, że nieruchomość o obszarze 9,6408 ha, położona w [...] przy ul. [...], stanowiła gospodarstwo rolne;

5) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., polegające na niedokonaniu przez Ministra Rolnictwa wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

7) naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niesporządzeniu przez Ministra Rolnictwa prawidłowego uzasadnienia decyzji z dnia [...] maja 2012 r.

Powołując się na powyższe, skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody W. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że wbrew temu co stwierdził organ nadzoru, na mocy ostatecznej decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1968 r. nabyciu przez Państwo podlegał grunt o pow. 9,6408 ha stanowiący działkę nr [...] położoną przy ul. [...], nie będący gospodarstwem rolnym w rozumieniu § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych...(Dz. U. Nr 45, poz. 304). Z akt sprawy wynika bowiem, że przedmiotowy teren stanowił użytek oznaczony geodezyjnie RV, a więc rolę klasy piątej (opis i mapa z dnia 21 czerwca 1968 r., pismo Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ w P. z dnia 16 grudnia 2010 r., pismo skarżącej z dnia 15 czerwca 1992 r.), a zatem nie było to zorganizowane lub mogące być zorganizowane jako całość gospodarcza mienie, obejmujące nieruchomość rolną, budynki, urządzenia, inwentarz, zapasy, prawa i obowiązkami.

Z przepisów art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu...(Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą" w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, wynika, że przedmiotem nabycia w trybie tego przepisu mogły być działki – zdaniem Sądu I instancji - także te nadające się do produkcji rolnej (osadnicze), nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., a więc nie były w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela (niespełniającego przesłanek z § 1 ust. 2 rozp.), użytkownika albo dzierżawcę.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że podstawową przesłanką nabycia działki gruntu w tym trybie było to, czy nieruchomość tego typu jest nieruchomością rolną w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych (...). Z przepisu tego wynikało, że nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, chyba że stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego przeznaczona została na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną. Nie uważa się jednak za nieruchomości rolne terenów położonych w obrębie zwartej zabudowy miasta oraz nieruchomości, które należą do tej samej osoby (osób) i których łączny obszar nie przekracza 0,2 ha.

Z § 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. wynika, że nieruchomością rolną nie była nieruchomość, jeżeli stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego przeznaczona została na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną bądź położona w obrębie zwartej zabudowy miasta.

W ocenie Sądu I instancji, uszło uwadze organów, że z pisma z dnia 07.08.1968 r. PDRN [...] wynika, że w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta przedmiotowy grunt został przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe wysokie ([...]) z terminem realizacji po 1975 r. Sąd ten wskazał, że w niniejszej sprawie zagadnienie to nie zostało wyjaśnione przez Wojewodę W. i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Organy nie poczyniły żadnych ustaleń, w szczególności dotyczących tego, czy w dacie wydawania decyzji o przejęciu na własność Państwa nieruchomość, stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego, została przeznaczona na cele nierolnicze, czy też była wówczas położona w obrębie zwartej zabudowy, jak twierdzi skarżąca we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r.

Sąd I instancji wskazał, że z przepisu art. 2 ustawy - jeżeli chodzi o przejmowanie działek - wynikał również wymóg, że przejęciu podlegały tylko i wyłącznie działki nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie. Z akt niniejszej sprawy wynika jedynie, że przedmiotowy grunt I. R. nabyła w dniu [...] grudnia 1947 r. na podstawie umowy z dnia [...] lutego 1938 r. i aktu przeniesienia własności z dnia [...] kwietnia 1947 r. (pismo Sądu Rejonowego w P. z dnia 11 czerwca 2003 r., pismo GEOPOZ z dnia 17 kwietnia 2003 r.). Sąd I instancji wskazał, że organy orzekające w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nie wyjaśniły, w jakim trybie były zawierane umowa i akt, stanowiące podstawę wpisu właścicielki do księgi wieczystej.

Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że w niniejszej sprawie nie została wyjaśniona kwestia opuszczenia nieruchomości po dniu 28 kwietnia 1955 r. w rozumieniu § 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. Sąd ten podzielił stanowisko organu, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że I. R. nie zamieszkiwała na przedmiotowej nieruchomości (był to jedynie grunt rolniczy bez zabudowań) i po dniu 28 kwietnia 1955 r. nie uprawiała nieruchomości rolnej. Od 1965 r. grunt leży odłogiem, jest nieuprawiany przez właścicielkę bądź ustanowionego przez nią dzierżawcę. Prezydium przejęło grunt od J. Z., który nie mógł przedłożyć stosownej umowy, a w aktach sprawy brak protokołu przekazania gruntu tej osobie. Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że od decyzji pierwszoinstancyjnej o przejęciu nieruchomości odwoływał się tylko J. Z., który był jedynie posiadaczem gruntu, a nie jego użytkownikiem lub dzierżawcą, co wynika z braku J. Z. w wykazie użytkowników z dnia [...] sierpnia 1968 r. Organowi nadzoru nie udało się też pozyskać umowy zawartej przez I. R. z tą osobą.

Trafnie zatem, zdaniem Sądu I instancji, organy przyjęły, że mimo formalnie zawartych umów dzierżawy, od 1965 r. grunt ten faktycznie nie był uprawiany przez dzierżawców. Przeciwdowodu w tym zakresie nie przedstawiła skarżąca, chociaż postępowanie nieważnościowe toczy się z jej inicjatywy od 2001 r.

Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie organy obu instancji nie poczyniły dokładnych i wszechstronnych ustaleń w zakresie materialnoprawnych przesłanek przejęcia nieruchomości w trybie art. 2 ustawy. Organy błędnie zdaniem tego Sądu ustaliły, że przedmiotem przejęcia przez Państwo było gospodarstwo rolne. Nie wyjaśniły tego, czy przejmowana nieruchomość była nieruchomością rolną w rozumieniu § 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r., czy też była przeznaczona na inne cele lub położona w obrębie zwartej zabudowy. Nie wyjaśniły, czy była to nieruchomość nabyta na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, czy też w innym trybie.

Brak wyjaśnienia sprawy w tym zakresie świadczy zdaniem Sądu I instancji o naruszeniu przez organy przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2 ustawy i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności gospodarstw rolnych (...), a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd ten wskazał, by w ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda W. zastosował się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym wyroku, wyjaśnił wskazane wyżej zagadnienia dotyczące przejmowanej nieruchomości. Jeżeli organ ten uzna, że wskazane wyżej przepisy art. 2 ustawy i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. zostały naruszone, winien ocenić, czy naruszenie to miało charakter "rażący" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W przypadku uznania, że doszło w sprawie do rażącego naruszenia prawa, organ ten winien wyjaśnić sprawę, mając na uwadze art. 156 § 2 k.p.a. i w zależności od poczynionych ustaleń, wydać stosowny akt i uzasadnić go zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

W tej sytuacji Sąd I instancji, powołując się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz a), a także art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak zaskarżonym wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podnosząc w niej zarzut:

1. naruszenie prawa materialnego:

a) przez błędną wykładnię § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45 poz. 304 z późn. zm.).polegającą na przyjęciu, że koniecznym składnikiem gospodarstwa rolnego musiały być budynki, urządzenia, inwentarz i zapasy,

b) przez błędną wykładnię § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, polegającą na przyjęciu, że o utracie charakteru rolnego nieruchomości przesądza przeznaczenie jej w planie zagospodarowania przestrzennego na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną,

c) przez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.) w wyniku uznania, że przedmiotowa nieruchomość mogła zostać przejęta na własność Państwa tylko, jeżeli została nabyta na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a p.p.s.a. przez błędną ocenę, że organy administracji naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od K. K. na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazał, że wbrew stanowisku Sądu I instancji, w przedmiotowej sprawie w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono materiał dowodowy oraz podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co pozwoliło przyjąć, że gospodarstwo, którego postępowanie dotyczy, było opuszczone, w związku z czym zasadnie zostało przejęte na własność Państwa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przedmiotowa nieruchomość rolna została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

W myśl § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Wbrew stanowisku Sądu I instancji zawartym w zaskarżonym wyroku, przejęta na własność Państwa nieruchomość stanowiła w ocenie organu, gospodarstwo rolne w rozumieniu § 2 ust. 1 wydanego na podstawie Kodeksu cywilnego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Zgodnie z powołanym przepisem, za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z przywołanego przepisu nie wynika, że koniecznym składnikiem gospodarstwa rolnego musiały być budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy, zapasy oraz prawa i obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z powołanego przepisu wyraźnie wynika, że wskazane powyżej składniki mogły, ale nie musiały być częścią składową gospodarstwa. Natomiast niezbędnym składnikiem gospodarstwa rolnego musiały być nieruchomości rolne należące do tej samej osoby (osób) stanowiące lub mogące stanowić zorganizowaną całość gospodarczą.

Ponadto w ocenie organu, nie znajduje uzasadnienia stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym wyroku, że przejęta na własność Państwa działka nr [...] o pow. 9,6408 ha nie stanowiła nieruchomości rolnej. Należy mieć na uwadze, że działka ta mogła być wykorzystywana na cele produkcji rolnej, gdyż z akt sprawy wynika, że przedmiotowy teren stanowił użytek oznaczony geodezyjnie RV, a więc rolę klasy piątej, co potwierdza opis i mapa z dnia 21 czerwca 1968 r., pismo Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ w P. z dnia 16 grudnia 2010 r., a także pismo skarżącej z dnia 15 czerwca 1992 r.

Skarżący kasacyjnie wskazał, że w myśl art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7, poz. 47 z późn. zm.), organy planowania przestrzennego wyrażają zgodę na zmianę sposobu wykorzystania terenu bez dokonywania inwestycji, ustalając - w miarę potrzeby - warunki, które mają być spełnione przy zmianie wykorzystania. Zgodnie z § 3 ust. 1 zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 8 sierpnia 1961 r. w sprawie ustalania lokalizacji szczegółowej inwestycji budowlanych i stref ochronnych oraz wyrażania zgody na zmianę sposobu wykorzystania terenu (M.P. Nr 62, poz. 268), decyzje ustalające lokalizację szczegółową inwestycji oraz wyrażające zgodę na zmianę sposobu wykorzystania terenu podejmowane są na podstawie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że pomimo tego, że z pisma z dnia 7 sierpnia 1968 r. PDRN [...] wynika, że w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta przedmiotowy grunt został przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe wysokie z terminem realizacji po 1975 r., to niniejsza działka nie utraciła charakteru rolnego. W sprawie brak jest bowiem decyzji właściwego organu prezydium rady narodowej orzekającej o zmianie sposobu użytkowania gruntu, a przeznaczenie tego gruntu pod budownictwo mieszkaniowe wysokie miało być realizowane dopiero po 1975 r. Natomiast na dzień wydania decyzji o przejęciu niniejszej nieruchomości rolnej na własność Państwa, tj. [...] czerwca 1968 r., działka ta stanowiła użytek rolny oznaczony geodezyjnie RV, a zatem mogła być użytkowana na cele produkcji rolnej.

Wprawdzie zgodnie z § 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 1970 r., nieruchomości nie uważa się za rolną, jeżeli stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego przeznaczona została na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną bądź położonych w obrębie zwartej zabudowy miasta, jednakże, zdaniem organu, przepis ten należy interpretować, mając na względzie przytoczone wyżej przepisy o planowaniu przestrzennym. Niewątpliwie nieruchomość traciła charakter rolny dopiero w wyniku wydania decyzji wyrażającej zgodę na zmianę wykorzystania terenu. O takim rozumieniu § 1 rozporządzenia z 1964 r. świadczy jego zmiana przez § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 10 lipca 1970 r. (Dz. U. Nr 18, poz.150) polegająca na uszczegółowieniu, że nieruchomości nie uważa się za rolną, jeżeli stosownie do przepisów o planowaniu przestrzennym decyzją właściwego organu prezydium rady narodowej została przeznaczona na cele nie związane bezpośrednio z produkcją rolną.

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji niewłaściwie zastosował art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Zgodnie z tym przepisem gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że przejęte na własność Państwa mogły być nie tylko gospodarstwa rolne nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, ale również wszelkie inne gospodarstwa, które zostały opuszczone przez właścicieli. W niniejszej sprawie, zdaniem organu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie może budzić wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość rolna o powierzchni 9,6408 ha stanowiła gospodarstwo rolne opuszczone w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi miał zatem uzasadnioną podstawę do utrzymania w mocy decyzji Wojewody W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1969 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1968 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podał, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji w niczym nie narusza prawa. W jego ocenie, Sąd I instancji w pełni zasadnie uznał, iż organy administracji publicznej nie przeprowadziły w niniejszej sprawie żadnego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy nieruchomość objęta wnioskiem mogła być uznana za gospodarstwo rolne w dacie wydania decyzji o jej przejęciu. Nie poczyniły także pełnych i wszechstronnych ustaleń w zakresie materialnoprawnych przesłanek przejęcia przedmiotowej nieruchomości. Nie zostało wyjaśnione, czy spełnione zostały przesłanki umożliwiające przejęcie nieruchomości skarżącej na własność Państwa. Oceny tej nie może podważyć argumentacja Ministra, że przejęta nieruchomość stanowiła użytki rolne oznaczone geodezyjnie jako RV, a więc rolę klasy piątej. Dopiero bowiem w skardze kasacyjnej Minister powołuje się na dokumenty, z których te dane wynikają.

W ocenie pełnomocnika skarżącej, rozpoznając sprawę w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, organy administracji dopuściły się uchybień wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co czyni skargę kasacyjną niezasadną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 p.p.s.a. podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 tej ustawy mogą stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawach kasacji wnoszący skargę kasacyjną musi wskazać konkretną normę prawa materialnego, czy procesowego, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego, co wynika z celowościowej wykładni art. 188 p.p.s.a. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że zasadnie skarżący kasacyjnie podnosi w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego zarówno w zakresie naruszenia § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45 poz. 304 ze zm.) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że koniecznym składnikiem gospodarstwa rolnego musiały być budynki, urządzenia, inwentarz i zapasy, jak i zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) przez uznanie, że przedmiotowa nieruchomość mogła zostać przejęta na własność Państwa tylko, jeżeli została nabyta na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie.

Odnosząc się do pierwszego z ww. zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że jak to trafnie wskazano w skardze kasacyjnej, przedmiotowa nieruchomość położona w P. przy ulicy [...], oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 9,6408 ha, obręb [...], stanowiąca własność I.R., została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, wydanego na podstawie art. 2 ust. 3 ww. ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Przepis ten w ust. 2 stanowił, że do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. Ten ostatni przepis prawa, jak to trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, nie ma zastosowania w okolicznościach faktycznych sprawy.

Rozpoznając skargę, Sąd I instancji przyjął, mając na względzie treść § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, że nieruchomość będąca przedmiotem nabycia przez Państwo na podstawie decyzji kontrolowanych w postępowaniu nieważnościowym nie była gospodarstwem rolnym. Stanowiła bowiem użytek rolny, w związku z czym nie było to organizowane lub mogące być zorganizowane jako całość gospodarcza mienie, obejmujące nieruchomość rolną, budynki, urządzenia, inwentarz, zapasy lub obowiązki.

Oceniając trafność powyższego stanowiska Sądu I instancji wskazać należy, że w systemie prawa obowiązującym w dacie wydania decyzji wywłaszczającej, pojęcie gospodarstwa rolnego zostało zdefiniowane właśnie w wymienionym wyżej § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Pojęcia gospodarstwa rolnego nie definiował art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Przepis ten jedynie stanowił o możliwości przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania gospodarstw rolnych opuszczonych.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z przepisu tego wynika, że za gospodarstwo rolne uważa się należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, za które, stosownie do § 1 ust. 1 niniejszego rozporządzenia, uważano nieruchomości, które są lub mogą być użytkowane na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, chyba, że stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego nieruchomość przeznaczona została na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną. Takie nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość, były gospodarstwem rolnym. Zatem głównym składnikiem gospodarstwa rolnego była nieruchomość rolna, która stanowiła lub mogła stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Pozostałe elementy (składniki), wymienione w § 2 ust. 1 omawianego rozporządzenia, jeżeli istniały, również wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Jednakże brak któregoś z tych elementów nie oznaczał, że nie mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym, jeżeli należące do tej samej osoby nieruchomości rolne stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Uwzględniając powyższe należy uznać, że organy administracji nie musiały przyjmować, że niezbędnym elementem gospodarstwa, aby można było uznać je za rolne, jest istnienie budynków. Trzeba również mieć na względzie, że tak ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., jak i wydane z zawartej w jej art. 2 ust. 3 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, pojęcie gospodarstwa rolnego odnosiły również do działek pracowniczych, rzemieślniczych, itp. Zatem z obowiązujących wówczas przepisów w sposób niewątpliwy nie wynikało, że gospodarstwo rolne poza gruntami rolnymi musi zawierać jeszcze bezwzględnie budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy oraz zapasy. (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. I OSK 1061/13, dostępne w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rację zatem ma skarżący kasacyjnie twierdząc, że z przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych nie wynika, że koniecznym składnikiem gospodarstwa rolnego musiały być budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy, zapasy oraz prawa i obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z powołanego przepisu wyraźnie wynika, że wskazane powyżej składniki mogły, ale nie musiały być częścią składową gospodarstwa. Natomiast niezbędnym składnikiem gospodarstwa rolnego musiały być nieruchomości rolne należące do tej samej osoby (osób) stanowiące lub mogące stanowić zorganizowaną całość gospodarczą.

Zasadnie również podnosi skarżący kasacyjnie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym przez uznanie, że nieruchomość objęta decyzją kontrolowaną w postępowaniu nieważnościowym mogła zostać przejęta na własność Państwa tylko, jeżeli została nabyta na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że przejęte na własność Państwa mogły być nie tylko gospodarstwa rolne nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, ale również wszelkie inne gospodarstwa, które zostały opuszczone przez właścicieli, czego Sądu I instancji, powołując ww. przepis prawa, nie dostrzegł.

W świetle powyższego zasadnie też został podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a p.p.s.a. przez błędną ocenę, że organy administracji naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, skoro Sąd ten wskazał, że organy nie wyjaśniły, czy przedmiotowa nieruchomość była nieruchomością nabytą na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie.

Zasadność ww. zarzutów skargi kasacyjnej nie daje jednak podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazania temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania, a to w związku z niezasadnością pozostałych podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Trafnie bowiem zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, że jak wynika z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, nieruchomością rolną nie była nieruchomość, jeżeli stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego przeznaczona została na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną bądź położona w obrębie zwartej zabudowy miasta.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji w związku z powyższym wskazał, że uszło uwadze organów, że z pisma z dnia 07.08.1968 r. PDRN [...] wynika, że w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta przedmiotowy grunt został przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe wysokie ([...]) z terminem realizacji po 1975 r., co nie zostało wyjaśnione przez organy rozpoznające sprawę.

Z powyższego wynika, że wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji nie stwierdził w zaskarżonym wyroku, że o utracie charakteru rolnego nieruchomości przesądza przeznaczenie jej w planie zagospodarowania przestrzennego na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną. Za niezasadny w tej sytuacji uznać należy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że o utracie charakteru rolnego nieruchomości przesądza przeznaczenie jej w planie zagospodarowania przestrzennego na inne cele, nie związane bezpośrednio z produkcją rolną.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał, że organy nie poczyniły żadnych ustaleń, w szczególności dotyczących tego, czy w dacie wydawania decyzji o przejęciu na własność Państwa nieruchomość, stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego, została przeznaczona na cele nierolnicze, jak to wprost wynika z § 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r., a także, czy była wówczas położona w obrębie zwartej zabudowy, jak twierdzi skarżąca we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Wskazać należy, że okoliczności te mają istotne znaczenie w sprawie w świetle podstawy materialnoprawnej decyzji wywłaszczającej.

Wbrew zatem odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, trafnie Sąd I instancji wskazał w tej sytuacji na naruszenie przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Nie mogą odnieść zamierzonego skutku zawarte dopiero w skardze kasacyjnej wyjaśnienia organu dotyczące momentu utraty przez nieruchomość charakteru rolnego w świetle przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej będącej przedmiotem kontroli w trybie stwierdzenia nieważności. Powyższe wyjaśnienia powinny znaleźć się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak to prawidłowo przyjęto w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a ich brak dawał Sądowi I instancji podstawę do przyjęcia, że rozpatrując sprawę organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, (...), co prawidłowo Sąd ten przyjął i ocenił. W tej sytuacji za nieusprawiedliwiony uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a p.p.s.a. przez błędną ocenę, że organy administracji naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że mimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu. W tej sytuacji skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.