Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 435/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi H. L. na decyzję Wojewody z dnia 19 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

H. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z 19 kwietnia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 25 sierpnia 2020 r. o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 3 marca 2020 r. H. L. wystąpił do Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, o zwrot nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki [..] i [..] karta mapy 35, powierzchnia 5040 m2, obręb [..], położonej w G. przy ulicy S.

Decyzją z 25 sierpnia 2020 r. Prezydent Miasta odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. S., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr: [..] i [..] o pow. 5040 m2 w zakresie części obecnych działek nr [..] o pow. 139 m2 z całości oraz [..] o pow. 1894 m2 z całości, obręb [..], stanowiących własność Skarbu Państwa i oddanych w użytkowanie wieczyste na rzecz A.

Organ ustalił, że przejęta na rzecz Skarbu Państwa działka nr [..] obejmuje swym zakresem część obecnych działek nr: [..] (część o pow. 2.344 m2), [..] (część o pow. 35 m2), [..] (część o pow. 416 m2), [..] (część o pow. 176 m2), [..] (część o pow. 36 m2), [..] (część o pow. 24 m2) oraz [..] (część o pow. 1.059 m2), obręb [..]. Natomiast działka nr [..] obejmuje swym zakresem część obecnych działek nr: [..] (część o pow. 115 m2) oraz [..] (część o pow. 835 m2). Jak wyjaśnił organ, wszystkie działki stanowią własność Skarbu Państwa i są oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz różnych podmiotów. Przed dokonaną modernizacją, działka nr [..] oznaczona była nr [..], natomiast działka nr [..] oznaczona była nr [..], obie działki k.m. [..]. Działki nr [..] i [..] powstały w 2015 r. w wyniku wydzielenia z działki nr [..] wydzielonej z działki nr [..] w 2007 r. Działka nr [..] powstała natomiast w 2000 r. z podziału działki nr [..] i przejętej działki nr [..]. Działka nr [..] z kolei powstała w wyniku podziału drugiej z przejętych działek, o numerze [..], stanowiącej uprzednio własność H.L. (podział z 1994 r.).

Prezydent wskazał dalej, że przedmiotem rozstrzygnięcia jest część działek nr [..] i [..], obręb [..], stanowiących własność Skarbu Państwa, oddanych w użytkowanie wieczyste A., natomiast w odniesieniu do pozostałych działek wchodzących w zakres dawnych działek nr [..] i [..], tj. działek nr: [..]-[..], z uwagi na brak tożsamości użytkowników wieczystych, prowadzone są odrębne postępowania.

Rozpoznając wniosek w takim zakresie organ wyjaśnił, że umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym Repertorium A. Nr [..] na rok 1974 z 8 czerwca 1974 r. H. L. sprzedał Skarbowi Państwa B. nieruchomość położoną w G. przy ul. S., wpisaną w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego pod nr [..], oznaczoną katastralnie jako parcele nr [..] i [..] o pow. 5040 m2, pod budowę B. Sprzedaż nastąpiła w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, zwaną dalej ustawą wywłaszczeniową. Nieruchomość została przejęta pod zagospodarowanie terenu inwestycji C., jako teren przeznaczony pod jej budowę.

Na podstawie decyzji Wojewody z 9 czerwca 1992 r., m.in. ówczesne działki nr [..] i [..], zostały przez Skarb Państwa na okres 99 lat, tj. do 5 grudnia 2089 r., oddane w użytkowanie wieczyste D. Prawo użytkowania wieczystego działek nr [..] i [..] zostało wpisane w księdze wieczystej nr [..] w dniu 13 grudnia 1993 r.

Zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., przedmiotowa nieruchomość (w dniu wejścia w życie ustawy oznaczona jako działki nr [..] i [..]) znajdowała się w użytkowaniu wieczystym ustanowionym na rzecz D. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej dla niej prowadzonej.

W ocenie organu powołującego się na orzecznictwo sądów administracyjnych sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., oraz trwanie takiego stanu w dniu wejścia w życie ustawy, wyłącza roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j. t. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.) - dalej u.g.n.

Wyjaśniono też, że po 1 stycznia 1998 r., tj. dniu wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawo użytkowania wieczystego ustanowione na obecnych działkach nr [..] i [..], obręb [..] (a także poprzedzających je działkach oznaczonych kolejno numerami [..]-[..]), było przedmiotem obrotu prawnego i obecnie przysługuje A.

Po rozpoznaniu odwołania H. L., Wojewoda decyzją z 19 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 25 sierpnia 2020 r.

Na wstępie Wojewoda podkreślił, że aktem notarialnym z 8 czerwca 1974 r. Repertorium [..] na rok 1974, Skarb Państwa B. nabył od H. L. nieruchomość położoną w G. przy ul. S., wpisaną w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego nr [..], oznaczoną katastralnie jako parcele nr [..] i [..] o pow. 5040 m2. W akcie notarialnym wskazano, że nabycie działek nr [..] i [..] nastąpiło w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej pod budowę B. Następnie wskazano na decyzję Wojewody z 9 czerwca 1992r., którą stwierdzono nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez "C. prawa użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, w tym m.in. działek nr [..] i [..]. Okres użytkowania wieczystego został ustanowiony na okres 99 lat. Prawo użytkowania wieczystego działek nr [..] i [..] zostało wpisane w księdze wieczystej nr KW [..] w dniu 13 grudnia 1993 r.

Wskazano też, że w decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 29 października 1992 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody z 9 czerwca 1992 r., stwierdzono że zarządzeniem Ministra Przemysłu Chemicznego z 9 lipca 1976 r. dokonano połączenia trzech Przedsiębiorstw: "D., E. i F. Paragraf 2 tego zarządzenia określił, że połączenie Przedsiębiorstw nastąpiło w ten sposób, że D. przejęło nieodpłatnie majątek i zobowiązania, etaty oraz zadania i środki na ich realizację "E. oraz "F. według stanu na dzień 30 czerwca 1976 r. Nie było to więc przekształcenie, lecz jedynie przejęcie majątku przez "D. od dwóch pozostałych Przedsiębiorstw.

Wojewoda stwierdził, że z działów II ksiąg wieczystych nr [..] wynika, iż prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowej działce trwa nieprzerwanie, trwało zatem również w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Po wpisie w dniu 13 grudnia 1993 r. prawa użytkowania wieczystego działek nr [..] i [..] na rzecz "D., prawo użytkowania wieczystego ustanowionego na obecnych działkach nr [..] i [..] było przedmiotem obrotu i obecnie przysługuje ono A., co wynika z księgi wieczystej nr [..]. Wyklucza to, zdaniem organu powołującego się na art. 229 u.g.n., zwrot nieruchomości zgodnie z wnioskiem skarżącego, gdyż niemożliwy jest zwrot nieruchomości, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

H. L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Wojewody wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji,

2. zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedniemu właścicielowi, czyli skarżącemu,

3. na podstawie art. 193 Konstytucji o rozważenie przez Sąd możliwości przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 229 u.g.n. z Konstytucją RP w zakresie, w jakim pozwala organom administracji na odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela pomimo braku istnienia celu publicznego uzasadniającego wywłaszczenie, w oparciu jedynie o fakt ustanowienia w drodze decyzji organu administracji publicznej prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego oraz, czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej mieści się w hipotezie art. 229 u.g.n.,

4. względnie w razie przyjęcia przez Sąd, że na gruncie sprawy zachodzi niezgodność art. 229 u.g.n. z Konstytucją, o odmowę zastosowania art. 229 u.g.n.

Skarżący zarzucił przy tym organowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego polegające na utrzymaniu w mocy przez organ drugiej instancji decyzji organu pierwszej instancji pomimo naruszenia przez niego:

- art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie doszło do ustanowienia na działkach wchodzących w skład nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, podczas gdy doszło do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przez Skarb Państw na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego, tj. podmiotu, którego wyłącznym właścicielem jest Skarb Państwa, co nie pozwala stwierdzić, że Przedsiębiorstwo Państwowe stanowiło "osobę trzecią" w stosunku do Skarbu Państwa;

- art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów tej ustawy oraz utrzymanie w mocy decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, podczas gdy nieruchomość powinna podlegać zwrotowi na rzecz skarżącego, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., gdy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub w umowie sprzedaży nieruchomości dokonanej w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej;

- wydaniu decyzji z pominięciem przepisu art. 8 § 1 k.p.a. poprzez oparcie się jedynie na wykładni językowej przepisów u.g.n., z pominięciem celów tej ustawy oraz z pominięciem Konstytucji, tj. wydanie decyzji z pominięciem zasad bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania;

- naruszenie art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji poprzez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skarżący wskazał m.in., że inwestycja uzasadniająca procedurę wywłaszczeniową nie została nigdy zrealizowana i nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na wskazany w umowie cel budowy fabryki, skoro budowa ta nie została rozpoczęta do dnia złożenia skargi.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Pismem z 12 sierpnia 2021 r. uczestniczka postępowania A. wniosła o oddalenie skargi argumentując m.in., że już samo ustalenie, że Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego nie jest aktualnie, tj. w chwili orzekania przez organ, właściciele, nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot lub na nieruchomości tej ustanowiono użytkowanie wieczyste, jest wystarczające do wydania decyzji odmownej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z 19 kwietnia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, z 25 sierpnia 2020 r. o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych w dacie wywłaszczenia jako działki nr [..] i [..] w zakresie części obecnych działek nr [..] (o powierzchni 139 m2) oraz nr [..] (o powierzchni 1894 m2). Jak wynika z ustaleń organów administracji działki te stanowią własność Skarbu Państwa i zostały oddane w użytkowanie wieczyste, obecnie na rzecz A. Do wywłaszczenia doszło w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t. j. Dz.U. z 1974 r., poz. 64). Na podstawie aktu notarialnego umowy sprzedaży z 8 kwietnia 1974 r. H. L. sprzedał działki nr [..] i [..] Skarbowi Państwa – B.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.), dalej jako u.g.n. W myśl art. 216 ust. 1 u.g.n. do zamkniętego katalogu nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. zatytułowanego "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" należą także nieruchomości przejęte lub nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Stosownie do art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. z dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zatem przyjęcie, że uprawnionemu podmiotowi przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, umocowane w art. 136 u.g.n., możliwe jest w sytuacji, gdy nie zachodzi negatywna przesłanka zwrotu, wynikająca z cytowanego wyżej art. 229 u.g.n. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, po myśli cytowanego art. 229 u.g.n., gdy łącznie zachodzą trzy warunki: (1) wywłaszczona nieruchomość musi zostać sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego, (2) sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie użytkowania wieczystego musi nastąpić przed 1 stycznia 1998 r., (3) prawo własności bądź prawo użytkowania wieczystego musi zostać wpisane do księgi wieczystej.

Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 229 u.g.n. sformułowaniem "roszczenie nie przysługuje" powoduje niemożliwość załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem strony, domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej do 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Oznacza to, że do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n. Dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w tym przepisie nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, bowiem skoro roszczenie to na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istniało, to nie mogło "odżyć" w późniejszym okresie (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2019 r., sygn. II SA/Gd 878/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).

Na marginesie należy zauważyć, że składowi orzekającemu znana jest rozbieżność w orzecznictwie i doktrynie co do skutków wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 229 u.g.n. w zakresie tego, czy postępowanie administracyjne powinno zakończyć się umorzeniem (wobec jego bezprzedmiotowości, bezskuteczności roszczenia o zwrot) czy też odmową zwrotu - po merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy (zob. szerzej E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, komentarz do art. 229, teza 1 in fino oraz teza 3; wyrok WSA w Kielcach z 8 marca 2018 r, sygn. II SA/Ke 21/18, CBOSA). Jednakże pomimo dwóch odmiennych poglądów sąd wskazuje, że bez względu na formę zakończenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie skutek dla skarżącego jest ten sam, gdyż w obu przypadkach nie zostanie mu zwrócona wnioskowana nieruchomość. Co więcej, w istocie merytoryczne rozstrzyganie sprawy, które miało miejsce w niniejszym przypadku i zakończyło się wydaniem decyzji odmownej, de facto zapewniło skarżącemu szerszą ochroną prawną niż w przypadku, gdyby postępowanie to zostało umorzone.

Podkreślić należy, że art. 229 u.g.n. został zamieszczony w Dziale VII u.g.n. zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest więc przepisem o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. W takich przypadkach nie dochodzi bowiem do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, w celu ochrony praw osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi (zob. wyrok WSA w Krakowie z 31 marca 2021 r., sygn. II SA/Kr 11/21, CBOSA). Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej (złożenie wniosku o wpis do księgi wieczystej) nastąpiło przed dniem wejścia w życie u.g.n., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Z chwilą realizacji przesłanek z art. 229 u.g.n. nieruchomość wchodzi bowiem do obrotu cywilnoprawnego i co do zasady jej zwrot nie będzie możliwy, niezależnie od wystąpienia przesłanek zbędności (zob. wyrok NSA z 11 września 2020 r., sygn. I OSK 210/20, CBOSA).

Wskazać należy również, że art. 229 u.g.n. znosi obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa albo właściwą jednostkę samorządu terytorialnego, lecz tylko w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie jest już właścicielem nieruchomości lub nie włada nieruchomością, gdyż została ona oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie (osobie trzeciej), której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej, a stan taki trwał w dniu wejścia ustawy w życie (zob. wyrok NSA z 30 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 1284/18, CBOSA). Przy czym osobą trzecią w rozumieniu przepisu art. 229 u.g.n. na rzecz której na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego jest każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna, niebędącą Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego (zob. wyrok NSA 6 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3013/18, CBOSA).

Przekładając powyższe rozważania ogólne na grunt niniejszej sprawy sąd stwierdza, że jasny i jednoznaczny w swej treści przepis art. 229 u.g.n. wyklucza zwrot wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych w 1974 r. jako działki nr [..] i [..], a obecnie będących częścią działek nr [..] i [..], bowiem jak wynika z zebranego materiału dowodowego przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., rozporządzono przedmiotowymi nieruchomościami w ten sposób, że oddano je w użytkowanie wieczyste, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej.

Przypomnieć należy, że decyzją Wojewody z 9 czerwca 1992 r. stwierdzono nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez "D. prawa użytkowania wieczystego gruntów, w tym m.in. działki nr [..] i nr [..] (pkt 1, s. 3 decyzji in medio) oraz prawa własności budynków i urządzeń budowlanych znajdujących się na tym gruncie. Zgodnie z pkt 3 tej decyzji nieruchomości wyszczególnione w pkt 1 nie podlegają komunalizacji z mocy prawa. Okres użytkowania wieczystego określono na 99 lat. Następnie, decyzją z 27 lipca 1992 r. Wojewoda zmienił własną decyzję w zakresie pkt 2 stwierdzając dodatkowo prawo nieodpłatnego nabycia niezakończonych budowli i budynków znajdujących się na przedmiotowym gruncie. Decyzją z 29 października 1992 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 9 czerwca 1992 r. W aktach sprawy znajdują się uwierzytelnione kopie zawiadomienia o wpisie do księgi wieczystej oraz księgi wieczystej, z których wynika, że w dniu 13 grudnia 1993 r. Sąd Rejonowy dokonał wpisu do KW [..] dotyczącej m.in. działek nr [..] (obszar 4090 m2) oraz nr [..] (obszar 950 m2), w dziale II wskazano jako właściciela Skarb Państwa, a jako użytkownika wieczystego D.

Wobec powyższego, w niniejszej sprawie zachodzą wszystkie trzy przesłanki, o których mowa w art. 229 u.g.n., tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. na wywłaszczonych działkach ustanowiono prawo użytkowanie wieczystego na rzecz osoby trzeciej dokonując stosownego wpisu w księdze wieczystej.

W tym miejscu należy odnieść się do stanowiska zaprezentowanego w skardze odnośnie do podmiotu, na rzecz którego ustanowiono prawo użytkowania wieczystego. Zdaniem skarżącego bowiem, ustanowienie takiego prawa na rzecz przedsiębiorstwa państwowego "D." stanowiło jedynie pozorną zmianę stanu prawnego, która zaszła w obrębie jednego podmiotu, tj. Skarbu Państwa. Skład orzekający nie podziela takiego poglądu. Jak wynika bowiem z art. 229 u.g.n., prawo użytkowania wieczystego ma być ustanowione na rzecz osoby trzeciej, tj. podmiotu innego niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. W niniejszej sprawie podmiotem tym na dzień wydania decyzji przez Wojewodę oraz na dzień wpisu do księgi wieczystej było przedsiębiorstwo "D., a zatem podmiot odrębny od Skarbu Państwa, którego nieruchomość posiada w użytkowaniu wieczystym. W ocenie Sądu, jest to osoba trzecia w rozumieniu art. 229 u.g.n., ponieważ w dacie wydania decyzji przedsiębiorstwa państwowe były osobami prawnymi. Tak stanowił w 1992 i 1993 r. zarówno art. 33 Kodeksu cywilnego (osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną), jak i art. 1 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (przedsiębiorstwo państwowe jest samodzielnym, samorządnym i samofinansującym się podmiotem gospodarczym posiadającym osobowość prawną). Wobec tego, zdaniem Sądu, nie można utożsamiać przedsiębiorstwa państwowego ze Skarbem Państwa, a stanowisko takie zostało potwierdzone m.in. w wyrokach: WSA w Poznaniu z 14 kwietnia 2021 r., sygn. I SA/Po 824/20, NSA z 6 listopada 2019 r., sygn. I OSK 3013/18 (CBOSA). Co więcej, ewentualne dalsze przekształcenia tego przedsiębiorstwa pozostają bez znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem na dzień dokonania wpisu do księgi wieczystej ziściły się przesłanki uniemożliwiające zwrot skarżącemu wywłaszczonych nieruchomości.

Ponadto, należy zauważyć, że w skardze powołano się m.in. na wyrok WSA w Warszawie z 4 marca 2010 r., sygn. I SA/Wa 1829/09, zgodnie z którym art. 229 u.g.n. w zakresie użytkowania wieczystego odnosi się jedynie do przypadków, gdy prawo to powstało w drodze czynności prawnej. Skarżącemu najwyraźniej umknęło, że wyrok ten był przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nie podzielił takiej wykładni przepisu art. 229 u.g.n. (zob. wyrok z 20 kwietnia 2011 r., sygn. I OSK 904/10, CBOSA). NSA wskazał w nim, że art. 229 u.g.n. w pierwotnym brzmieniu stanowił, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Na podstawie art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz.U. z 2000 Nr 6, poz. 70) z dniem 15 lutego 2000 r. przepis ten został zmieniony w ten sposób, że wyrazy "oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej" zastąpiono wyrazami "ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". Oznacza to, że zwrot "ustanowiono" obejmuje zarówno sposób nabycia prawa użytkowanie wieczystego w drodze czynności prawnej, jaki i z mocy prawa. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawione stanowisko, zgodnie z którym nie można różnicować sposobów powstania prawa użytkowania wieczystego.

Natomiast odnosząc się do wniosku skarżącego o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego bądź skorzystanie przez Sąd z możliwości odmowy zastosowania art. 229 u.g.n. w związku z jego niezgodnością z Konstytucją RP, sąd wskazuje, że wobec zaprezentowanej wykładni przepisów prawa oraz wskazanej wyżej odrębności podmiotowej przedsiębiorstw państwowych od Skarbu Państwa skład orzekający podziela zaprezentowany powyżej pogląd, iż przedsiębiorstwo państwowe jest osobą trzecią (odrębną od Skarbu Państwa), o której mowa w art. 229 u.g.n., nie dostrzegając potrzeby kierowania pytania prawnego o zgodność tego przepisu z Konstytucją RP.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej jako p.p.s.a.