Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 407/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 28, art. 77 § 1 , art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi S. B., B. B., J. B., E. B., E. S., W. S. i Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących: 1. S. B. i E. B. solidarnie kwotę 334 zł /słownie: trzysta trzydzieści cztery złotych/ tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego, 2. B. B. i Z. B. solidarnie kwotę 334 zł /słownie: trzysta trzydzieści cztery złotych/ tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego, 3. E. S. i W. S. solidarnie kwotę 334 zł /słownie: trzysta trzydzieści cztery złotych/ tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego, 4. J. B. kwotę 317 zł /słownie: trzysta siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego, 5. S. B., B. B., J. B., E. B., E. S., W. S. i Z. B. solidarnie kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 407/12

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. B., E. B., J. B., B. B., Z. B., E. S. i W. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO) z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] stwierdzającą naruszenie stosunków wodnych na gruncie i zobowiązującą S. B., E. B., J. B., B. B., Z. B. do wykonania urządzeń zapobiegających szkodzie poprzez wykonanie robót obejmujących ułożenie betonowych wodościeków drogowych i zlikwidowanie istniejących rowków i przepustów, zaś E. S. i W. S. do zlikwidowania rury kanalizacyjnej, która tworzy ograniczenie w odpływie wody.

W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy powołał przepis art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm., dalej jako u.p.w.).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że W. M. pismem z dnia 29 lipca 1997 r. zwrócił się do Urzędu Rejonowego [...] o wszczęcie postępowania w sprawie spływu wód opadowych, skierowanych przez sąsiadów tj. W. S. i S. B. na jego działkę.

W sprawie orzekał Wojewoda [...], który:

1) decyzją z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] sierpnia 1997 r., nr [...] w sprawie uregulowania spływu wód na działkach nr 204/3, 208/4, 208/6 w Ż. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, a następnie

2) decyzją dnia [...] października 1998 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] marca 1998 r., nr [...] zobowiązującą E. i W. S. oraz S. B. i J. B. do pogłębienia rowka na długości działek własnych, biegnącego tuż przy ogrodzeniu W. M. w terminie do dnia 30 kwietnia 1998 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Pismem z dnia 19 stycznia 1999 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego przekazał sprawę z wniosku W. M. o uregulowanie stosunków wodnych na gruncie - Wójtowi Gminy [...], jako właściwemu do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy.

W. M. wniósł skargę na bezczynność Wójta Gminy [...], a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 28 października 1999 r., sygn. akt SAB/Rz 37/99 umorzył postępowanie sądowe.

Z kolei Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie po rozpoznaniu skargi W. M. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie uregulowania stosunków wodnych na gruncie zobowiązał Wójta Gminy do wydania stosownej decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia wyroku.

Nadto w sprawie orzekało również SKO, wydając następujące decyzje:

1) z dnia [...] czerwca 2003 r., nr [...] uchylającą w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie,

2) z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2004 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie.

Po rozpoznaniu skargi S. i E. B., B. i Z. B., J. B. oraz E. i W. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej jako WSA) w Rzeszowie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Rz 755/04 uchylił decyzję SKO z dnia [...] lipca 2004 r. i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...].03.2004 r.

Kolejno zostały wydane następujące decyzje SKO:

1) z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] uchylająca decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie i przekazująca sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia,

2) z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] uchylająca decyzję Wójta Gminy [...]z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia zmiany stanu wody na gruncie i przekazująca sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania,

3) z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] uchylająca decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] i przekazująca sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania,

4) z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] uchylająca w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Wójta Gminy.

Po kolejnym rozpatrzeniu wniosku W. M. w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] stwierdził naruszenie stosunków wodnych na gruncie i zobowiązał S. B., E. B., J. B., B. B., Z. B. do wykonania urządzeń zapobiegających szkodzie poprzez wykonanie robót obejmujących ułożenie betonowych wodościeków drogowych i zlikwidowania istniejących rowków i przepustów, zaś E. S. i W. S. do zlikwidowania rury kanalizacyjnej, która tworzy ograniczenie w odpływie wody.

W obszernym uzasadnieniu – wzorowanym na wydanej w sprawie opinii biegłego - organ stwierdził, że na działkach sąsiadujących z działką nr 204/3 w Ż. dokonano zmian spływu wód opadowych poprzez wzniesienie przeszkód w postaci: przepustu rurowego składającego się z 4 kręgów betonowych w drodze stanowiącej własność E. i W. S. oraz S. i E. B., skierowanego pod kątem do rowka znajdującego się przy posesji W. M. Wykonano również nasyp z gruzu i ziemi oraz podbudowę betonową ogrodzenia. W tej sytuacji wody opadowe, które spływają z posesji uczestników postępowania, a także z wyżej położonych gruntów Ż. G., zamiast do rowu trafiają na posesję właściciela działki nr 204/3 – W. M., zalewając budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze, wyrządzając tym samym szkody w elementach konstrukcyjnych fundamentu i ścianach budynku mieszkalnego i gospodarczego poprzez utratę pierwotnej wytrzymałości. Organ ustalił, że działki położone są ze spadkiem terenu w kierunku drogi wojewódzkiej, z którą to prostopadle łączy się droga dojazdowa do posesji obecnych właścicieli działek, tj. S. i E. B., J. B., B. i Z. B. oraz E. i W. S. Natomiast posesja W. M. na działce nr 204/3 połączona jest bezpośrednio zjazdem indywidualnym z drogi wojewódzkiej nr 881 S. – Ż. Z oględzin podczas rozprawy w terenie wynikać miało, że w dolnej części drogi stanowiącej własność S. został wykonany z kostki brukowej zjazd z drogi wojewódzkiej na drogę służebną, a w końcowej części rowka ułożono rurę kanalizacyjną o średnicy 160 PCV L = 2,00 m, położoną 8 cm wyżej dna rowka, tworząc ograniczenie w odpływie wody. W ocenie organu taki stan pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 29 u.p.w., zaś analiza wykonanych pomiarów geodezyjnych jednoznacznie określa niższe położenie działki W. M. w stosunku do poziomu uformowanej drogi służebnej o 20 cm do 60 cm. Tym samym takie ukształtowanie części powierzchni działek stanowiących drogę służebną powoduje spływ wód opadowych i roztopowych w kierunku ogrodzenia wzdłuż działki i ich infiltrację w kierunku zabudowanej działki nr 204/3. Według organu I instancji w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że wykonanie przepustu w kierunku rowka zmieniło stosunki wodne na gruncie. Przepust ten wykonano bez zgody sąsiedzkiej w kierunku istniejącego rowka odwadniającego, zlokalizowanego równolegle do ogrodzenia W. M. Wykonany pod drogą na działkach nr 1392/15, 208/10 przepust ułożony pod kątem około 35 stopni powoduje, że woda z terenów wyżej wymienionych działek, oraz z działki wyżej położonej, będącej w bezpośrednim sąsiedztwie - 1392/15 poprzez przepust ukierunkowuje swój spływ na przedmiotowy rów. W ocenie organu wybudowanie pod drogą przepustu pozostaje w ewidentnym związku przyczynowo-skutkowym z funkcjonowaniem całego prostego sytemu odwadniającego wywołując ukierunkowane zwiększenie przepływu wód z obszarów wyżej położonych. Dokonana przez strony regulacja kierunku spływu wód pochodzących z wyżej położonych działek ma istotny wpływ na poziom i ilość wody na gruncie drogi i w przepuście łączącym się z rowkiem. Tak wykonany system odwadniający kumuluje spływ wody bezpośrednio w przedmiotowym rowku, co przy dużym spadku terenu wywołuje erozję denną rowka, podmywa grunt pod istniejącym cokołem ogrodzenia działki nr 204/3 i dalej woda infiltruje w głąb tej działki powodując jej degradację bonitacyjną. Organ odwołał się do przeprowadzonego przez biegłego w ramach opinii badania, z którego jednoznacznie wynika istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy realizacją przez właściciela działki nr 208/10 przepustu i podbudowy betonowego ogrodzenia, a zmianą stanu wód na działce nr 1392/15 spowodowaną przez podpiętrzenie wód na tej działce i skierowanie ich na nieruchomość W. M. Taki efekt wywołuje też wcześniej wykonana na działce nr 1392/15 poprzeczna grobla o wysokości średniej 55 cm. Zdaniem organu niewątpliwym w sprawie pozostaje fakt, że wszystkie strony zlokalizowały swoje nieruchomości budynkowe na terenie zalewowym i w razie wystąpienia obfitych, ekstremalnych dobowych opadów powyżej 30 mm/dobę, winny liczyć się z konsekwencjami w postaci przejściowego zalewania swoich posesji. Zmiana stosunków wodnych na gruncie określona przez biegłego - jako bezsporna zmiana stanu wód na gruncie wraz z dokonaną zmianą kierunku spływu wód wywołująca szkody na działce W. M., wiąże się z konkretnym działaniem właścicieli sąsiednich gruntów, ingerującym w ukształtowany w terenie system zasobów wodnych i morfologię tego terenu. Dokonana przez biegłego synteza dowodów jednoznacznie uzasadnia naruszenie przepisów art. 29 ust. 3 u.p.w., bowiem każdy z właścicieli działek nr 208/10, 208/9, 208/6, 208/4 i 1392/15 dokonał zmiany stanu wody na gruncie.

W odwołaniu od tej decyzji S. B., E. B., J. B., B. B., Z. B., E. S. i W. S. – wnieśli o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie. Zarzucili, że po raz kolejny organ nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 19 kwietnia 2005 r. Podnieśli, że przepust oraz rowek zostały wykonane zgodnie z zaleceniami określonymi we wcześniejszych decyzjach. Zarzucili, że nie zgodzili się z protokołem granicznym, nie podpisując go, tak więc do chwili obecnej nie można jednoznacznie stwierdzić gdzie przebiega granica między nieruchomościami odwołujących się i W. M. W ich ocenie nałożenie na nich obowiązku zlikwidowania istniejącego rowka i przepustu jest niezgodne z obwiązującymi przepisami, gdyż nie ma prawnej możliwości nałożenia na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w. obowiązków na osobę inną niż właściciel gruntu.

SKO decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu Kolegium wskazało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione zarzuty nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Po dokonaniu analizy decyzji i akt sprawy objętej odwołaniem SKO stwierdziło, że nie zostały naruszone reguły postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji przyjął, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 29 ust. 3 u.p.w., bowiem wykonanie grobli i prac na drodze zmieniło stan wody na gruncie oraz spowodowało przeszkody w odpływie wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Kolegium powtórzyło ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji dotyczące naruszenia stosunków wodnych na przedmiotowych gruntach i stwierdziło, że na działkach o nr ewid. 208/4, 208/6, 208/9 i 208/10 dokonano zmian spływu wód opadowych poprzez wzniesienie przeszkód w postaci: przepustu rurowego składającego się z 4 kręgów betonowych usytuowanego w drodze stanowiącej własność S. i B., skierowanego pod niewielkim kątem do rowka znajdującego się przy posesji W. M. Kolegium powtórzyło za organem I instancji, że wody opadowe, które spływają z posesji uczestników postępowania, a także z Ż. G., zamiast do rowu trafiają na posesje właściciela działki nr 204/3, zalewając budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze, wyrządzając tym samym szkody w elementach konstrukcyjnych fundamentu i ścian budynku mieszkalnego i gospodarczego poprzez utratę pierwotnej wytrzymałości. W końcowej części Kolegium stwierdziło, że decyzję organu I instancji wydano uwzględniając zalecenia WSA w Rzeszowie i SKO i na każdym etapie postępowania umożliwiono stronom zapoznanie się z aktami i wnoszenie ewentualnych uwag i żądań. Nadto strony brały czynny udział w wykonywaniu przeszkód, powodujących zmianę stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie, co w konsekwencji doprowadziło do takiej sytuacji konfliktowej, kwalifikującej się już do rozstrzygnięcia na drodze sądowej. Odnosząc się do zarzutu, że oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, stwierdziło, iż jest bezzasadny gdyż przeczy dokonanym w sprawie ustaleniom. Równocześnie organ odwoławczy przyjął, że Wójt Gminy [...] dokonał ustalenia w sposób poprawny stanu faktycznego sprawy, bo w aktach pierwszoinstancyjnych stwierdzono właściwy materiał dowodowy.

W skardze na tę decyzję S. B., E. B., J. B., B. B., Z. B., E. S. i W. S. – reprezentowani przez radcę prawnego G. M. wnieśli o uchylenie w całości jej oraz poprzedzającej ją decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucili decyzjom obu instancji naruszenie:

1) przepisów prawa procesowego tj.: art. 107 § 1 i § 3, art. 7 i 77 k.p.a., poprzez nie podanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności zeznaniom skarżących dotyczących faktycznych przyczyn zalewania działki sąsiadującej z ich działkami, niepodjęcie niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie słuszny interes skarżących, nie rozpoznanie całego materiału dowodowego,

2) przepisów prawa materialnego tj.: art. 29 ust. 3 u.p.w., przez błędne jego zastosowanie,

3) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - określanej dalej jako P.p.s.a.), poprzez wydanie decyzji niezgodnej z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 19 kwietnia 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 755/04.

W uzasadnieniu skarżący wskazali, że w zaskarżonych decyzjach nie ustalono, jakiego typu zmian dokonali właściciele poszczególnych działek, czy zaistnienie tych zmian pozostaje w związku przyczynowym z wystąpieniem szkody na nieruchomości W. M., kiedy te zmiany nastąpiły i kiedy wystąpiła szkoda oraz na czyim gruncie zmiany te zostały dokonane. Podnieśli, że nie powodowali samowolnie żadnych zmian na swoich działkach, które szkodliwie wpływałyby na grunty sąsiednie. W ocenie skarżących to wykonane przez W. M. ogrodzenie na podbudowie betonowej, usytuowane poprzecznie do kierunku spływu wód spowodowało przeszkodę w dotychczasowym spływie wód opadowych i to wyłącznie ta strona winna być zobowiązana do przywrócenia stanu poprzedniego względnie do wybudowania wodościeku wzdłuż swojej działki nr 204/3.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania W. M. w piśmie z dnia 25 maja 2012 r. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Nadmienić należy, że kontrola Sądu odbywa się w określonej kolejności. Najpierw Sąd bada, czy zaskarżona decyzja nie jest dotknięta którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., następnie czy nie zostały naruszone przepisy proceduralne w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także czy nie zaistniały tzw. przesłanki wznowieniowe i dopiero gdy wynik badania w powyższym zakresie jest negatywny, Sąd bada czy nie naruszono przepisów prawa materialnego w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie naruszeń, o których była mowa wcześniej powoduje, że Sąd nie przechodzi do następnego etapu kontroli.

Skarga jest zasadna, aczkolwiek w zasadzie z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postępowanie, które zainicjował wniosek W. M. złożony jeszcze w 1997 roku, dotyczący wskazywanego przez wnioskodawcę naruszenia stosunków wodnych na gruncie przez właścicieli sąsiednich nieruchomości. Skandalicznie długo i niedbale prowadzone postępowanie administracyjne, w ocenie Sądu nadal nie zostało zakończone decyzją, która nie naruszałaby prawa.

W oparciu o opinie biegłych J. W. i R. K. organy prawidłowo ustaliły, że naturalne stosunki wodne na gruncie zostały zmienione przez następujące działania:

- wybudowanie w 1975 roku na działce ewid. nr 208/10 murku ogrodzeniowego na podbudowie betonowej o wysokości 0,46 m prostopadle do spadku terenu wyżej położonego,

- wybudowanie około 30 lat temu poprzecznej ziemnej grobelki o wysokości ok. 55 cm (nasyp z gruzu i ziemi) na działce nr 1592/15,

- wybudowanie w 1996 r. pod drogą dojazdową do wyżej położonych pól przepustu rurowego o średnicy 0,40 m o szerokości 4 m częściowo na działce nr 208/10, a częściowo na działce nr 1592/15,

- wykonanie w ciągu kilkudziesięciu lat zabudowy mieszkalno – gospodarczej na działkach bez uwzględnienia w wydawanych przez Wójta Gminy [...] warunkach zagospodarowania konieczności wydzielenia rowu – wodnicy dla przeprowadzenia okresowych spływów wód opadowych z terenów ornych Ż. położonych powyżej i naturalnie tu ciążących oraz własnych wód deszczowych,

- podniesienie na końcowym odcinku rowka biegnącego wzdłuż ogrodzenia rury kanalizacyjnej o średnicy 160 PCV 8 cm wyżej od dna rowka, co tworzy ograniczenie w odpływie wody (zjawisko dławienia hydraulicznego),

- podniesienie o około 20 – 60 cm w stosunku do naturalnego poziomu szlaku do naturalnego poziomu szlaku drożnego nazywanego służebnym (wzdłuż granicy z działką nr 204/3), co spowodowało rozgraniczenie istniejącej naturalnej zlewni na dwa obszary;

Ponadto wykonano zgodnie z zaleceniami uprzednio wydawanych decyzji przez właścicieli sąsiednich działek wzdłuż granicy działki 204/3 rowek o nieregularnym kształcie o średniej szerokości 0,35 m i głębokości 0,28 m, przy czym na dolnym odcinku jest on w stanie śladowym lub praktycznie go brak, z powodu ograniczonej powierzchniowo możliwości nadania mu odpowiedniego przekroju poprzecznego, ze względu na konieczność przejazdu, słup energetyczny oraz wykonane ostatnio w granicy działek ogrodzenie, bez przeznaczenia gruntu na dalszy, najważniejszy jego dalszy bieg; istniejące parametry techniczne i hydrauliczne tego rowka ograniczają przepustowość ilości wód spływających z terenu istniejącej zlewni, a ponadto przepływająca woda infiltruje na działkę nr 204/3 i podmywa betonową podbudowę ogrodzenia.

Na skutek tych wszystkich działań zapoczątkowanych około 40 lat temu, kiedy stosunki wodne zaczęli zakłócać rodzice E. S. i S. B., wody opadowe spływające z posesji uczestników postępowania oraz z Ż. zamiast do rowu melioracyjnego biegnącego przy drodze wojewódzkiej trafiają na działkę nr 204/3 zalewając budynek mieszkalny i budynki gospodarcze, powodując szkody w majątku W. M.

Biegły R. K. w oparciu o oględziny terenu oraz analizę map wysokościowych ustalił, jaki był naturalny spływ wód na gruntach, a następnie dokonał analizy powstałych zmian na gruncie i ocenił ich wpływ na naturalne stosunki wodne. Logika i zasadność tych ustaleń i wniosków nie budzi wątpliwości Sądu. Trzeba też mieć na względzie, że R. K. jest biegłym z listy Sądu Okręgowego w L. m.in. z zakresu oceny stosunków wodnych w gruntach i na gruntach, jest więc osobą niewątpliwie posiadającą wiedzę specjalistyczną w tym zakresie i oczywiste w tej sytuacji jest, że to ustalenia biegłego zostały ocenione przez organy jako wiarygodne. Rzeczywiście zabrakło w uzasadnieniach decyzji oceny zeznań stron postępowania, które upatrują zmian stosunków wodnych w innych przyczynach, co jest naruszeniem przepisu art. 107 § 3 k.p.a., choć logicznie rzecz biorąc i mając na uwadze specjalistyczną wiedzę biegłego nie wydaje się, aby miało to wpływ na wynik sprawy, chociaż oczywiście nigdy tego wykluczyć nie można. Biegły K. wypowiedział się też w zakresie wskazywanej przez skarżących jako przyczyna zmiany stosunków wodnych oceniając, iż ogrodzenie wzniesione przez W. M. nie wpływa na stosunki wodne.

Nie budzi zastrzeżeń Sądu ustalenie przez organy szkodliwego oddziaływania zmiany stosunków wodnych na budynki znajdujące się na działce 204/3, co nastąpiło w oparciu o ocenę stanu technicznego budynku mieszkalnego i przyczyn powodujących jego degradację sporządzoną przez Z. B. mającego uprawnienia budowlane m.in. w zakresie oceny i badania stanu technicznego wszelkich budynków. Osoba sporządzająca w/w ocenę niewątpliwie ma więc specjalistyczną wiedzę z zakresu, który był jej przedmiotem. Wynika z niej niezbicie, że na skutek zalewania budynek jest zawilgocony, wymaga osuszenia i prac odgrzybieniowych.

Z kolei negatywny wpływ wody na budynek garażowo – gospodarczy objawia się zarysowaniem i pęknięciami jego ścian świadczących o utracie stabilności fundamentów. Dalsze postępowanie degradacji tego budynku może spowodować utratę stabilności jego elementów konstrukcyjnych i w skrajnym przypadku, gdy nastąpi uplastycznienie gruntu pod fundamentem – grozi katastrofą budowlaną.

Co do zasady nie ma znaczenia dla możliwości ustalenia wystąpienia szkód na skutek zmiany stosunków wodnych na gruncie, czy przed sądem powszechnym toczyło się postępowanie o odszkodowanie, skoro organy okoliczność szkodliwego oddziaływania zmiany stosunków wodnych na majątek W. M. prawidłowo ustaliły w oparciu o inne dowody, w tym m.in. o ocenę techniczną wykonaną przez inż. Z. B., a w zakresie adekwatnego związku przyczynowego – o opinię biegłego K. Z żadnego przepisu prawa nie wynika obowiązek uprzedniego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej, a ponadto zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Stwierdzić jednakże należy, iż obok prawidłowego i nie budzącego wątpliwości ustalenia niektórych okoliczności faktycznych, o których wyżej mowa, część istotnych dla rozstrzygnięcia faktów nie została ustalona.

W aktach sprawy znalazły się jedynie dokumenty świadczące o prawie własności w odniesieniu do objętych postępowaniem działek pochodzące co najmniej z przed kilku lub kilkunastu lat, wątpliwe wydały się ustalenia w tym zakresie. Ponadto z dokumentów tych (np. z postępowania rozgraniczeniowego czy związanego ze wznowieniem granicy) wynikać miało, że właścicielem działki nr 208/4 jest E. S., zaś organy przyjęły, że współwłaścicielem jest także W. S. Ponieważ z żadnego z dowodów znajdujących się w aktach sprawy nie wynikało, aby tak było, Sąd zwrócił się do SKO o uzupełnienie akt sprawy i przedstawienie aktualnych na dzień wydania przez organ II instancji decyzji wypisów z rejestrów gruntów, w tym także w odniesieniu do działki nr 1392/15.

W aktach znajduje się także kopia aktu notarialnego Rep. A [...] z dnia 7 czerwca 1995 r. sporządzonego przez notariusza L. M. w P., z którego wynika, że prawo własności działki nr 208/9 w Ż. zostało umową darowizny przeniesione na rzecz Z. B. Na mapie z dnia 11.09.1998 r. stanowiącej załącznik do opinii z tej samej daty sporządzonej przez T. P. z kolei jako właścicieli działki nr 208/6 wpisano J. B., a działki nr 208/4 – E. S.

Zarządzenie w zakresie przedstawienia Sądowi wypisów z rejestru gruntów odnośnie działek nr 208/4 i nr 1392/15 zostało wykonane połowicznie. Nadesłano bowiem skrócony wypis ze skorowidza działek z dnia 15 czerwca 2012 r. potwierdzony za zgodność z operatem ewidencji gruntów i budynków. Z dokumentu tego wynika jednoznacznie, że na ten dzień jako właściciel działek nr 208/4 i nr 1392/5 była ujawniona E. S., przy czym wpis nastąpił na podstawie aktu własności ziemi [...]. Data sporządzenia skróconego wypisu ze skorowidza działek nie dawała Sądowi absolutnej pewności, choć z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że W. S. przyznano status strony w postępowaniu, a co istotniejsze – nałożono na w/w obowiązki, mimo iż najprawdopodobniej nie był on właścicielem żadnej z działek objętych postępowaniem o uregulowanie stosunków wodnych na gruncie w dacie wydania decyzji ostatecznej. Gdyby tak było to istniałyby podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji przewidziane w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., przynajmniej w zakresie, który dotyczy nałożonych na W. S. obowiązków. Ponieważ jednak takiej pewności Sąd nie ma, a podobna sytuacja może także dotyczyć działki nr 208/9, w ocenie Sądu świadczy to co najmniej o naruszeniu przez organy zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., ale także art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżone decyzje naruszają prawo także z innych powodów.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy prawo wodne (p.w.) właściciel gruntu, o ile przepisy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W świetle powyższego przepisu brak podstaw do zamieszczania w decyzji rozstrzygnięć o charakterze prewencyjnym czy zbliżonym do cywilnych z art. 222 kodeksu cywilnego, jak te zawarte w pkt III. 2, 3 i 4 decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Rozstrzygnięć powyższych nie można uznać za znajdujące podstawę w art. 29 ust. 2 lub 3 p.w.

Próżno także szukać w decyzjach uzasadnienia dla pkt II, co narusza art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a.

Zauważyć też należy, że decyzje administracyjne w zakresie, w jakim nakładają na konkretne osoby obowiązki, powinny być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny po to, by w razie konieczności wdrożenia egzekucji tych obowiązków wyeliminować wszelkie możliwości uchylania się od ich wykonania. Chodzi o to, że decyzje powinny nadawać się do egzekucji. Dlatego szczególnie istotne jest, aby w sytuacjach konfliktów sąsiedzkich – jak w niniejszej sprawie – trwających wiele lat, tak sformułować decyzję, aby nie stwarzać możliwości rozbieżnej interpretacji użytych sformułowań. Zastrzeżenia Sądu budzi użycie w pkt I.1-4 decyzji organu I instancji niedookreślonego i wymagającego sprecyzowania sformułowania "wyprofilować zgodnie ze sztuką drogową koronę drogi służebnej". Takie określenie obowiązku pozwolić może na dalsze wieloletnie spory już na etapie ewentualnej egzekucji. Uzasadnienia decyzji także nie wyjaśniają tego sformułowania. Dlatego w ocenie Sądu decyzja w tym zakresie także narusza prawo. Wątpliwości budzić może także rozbieżność pomiędzy sformułowaniami i opisami użytymi w pkt I.1-4 decyzji Wójta, gdzie zobowiązano poszczególne osoby do ułożenia betonowych wodościeków drogowych ze spadkiem i wylotem w kierunku drogi wojewódzkiej o wymiarach 40 x 35 x 35 cm na podłożu betonowym wyłącznie w granicy działek, a więc przy granicy z działką nr 204/3 W. M., gdy tymczasem z uzasadnienia wynika (str. 20 in fine i str. 21), że wodościeki powinny zostać ułożone po drugiej stronie drogi służebnej, co zresztą logicznie wiąże się z następczym czasowo obowiązkiem zlikwidowania istniejącego rowka. Przy takich rozbieżnościach i nieścisłościach nie sposób przyjąć, że zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. Z pewnością naruszają one podstawowe zasady obowiązujące w postępowaniu administracyjnym wynikające z art. 8 i art. 11 k.p.a., ale też biorąc pod uwagę uzasadnienie wyroku tut. WSA z dnia 19 kwietnia 2005 r. Ponadto z dowodów przeprowadzonych w sprawie wynika, że przepust rurowy pod drogą służebną znajduje się częściowo także na działce nr 1392/15, a w decyzjach nie nałożono obowiązku rozebrania tego przepustu, nakładając taki obowiązek jedynie na właścicieli działki nr 208/10.

Po części zasadny jest natomiast zarzut dotyczący naruszenia art. 153 P.p.s.a. stanowiącego, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W istocie Sąd dopatrzył się ewidentnego naruszenia przez organy przepisu art. 153 P.p.s.a., z tym że przede wszystkim w zakresie wyznaczenia terminu na wykonanie urządzeń mających zapobiegać szkodzie, nieprecyzyjnym określeniu położenia nakazanych do wykonania urządzeń, a także braku rozważenia wyboru przyjętego rozwiązania w aspekcie jego efektywności, w sytuacji gdy biegły w opinii wskazywał na 3 alternatywy w tym zakresie.

Podkreślić należy, że w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Rz 755/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazywał, że żaden przepis prawa nie uprawniał organu do nakreślenia terminu realizacji nałożonego obowiązku, który staje się wymagalny z chwilą ostateczności decyzji o tym stanowiącej. Mimo tak wyraźnej oceny prawnej i wskazania organu I instancji w pkt III.1 decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. postanowił, że "zalecenia dotyczące wykonania wodościeków zgodnie z pkt I sentencji niniejszej decyzji należy zrealizować niezwłocznie po uprawomocnieniu się decyzji w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy". Takie wyznaczenie terminu narusza prawo i dodatkowo może doprowadzić do dalszego znacznego odwleczenia w czasie uregulowania stosunków wodnych na gruncie. Kodeks postępowania administracyjnego nie operuje bowiem pojęciem "prawomocności" decyzji. Co do zasady to ostateczne decyzje podlegają wykonaniu. O prawomocnej decyzji mówi się wówczas, gdy decyzja ta nie została zaskarżona do sądu administracyjnego i upłynął już termin do jej zaskarżenia albo gdy prawomocnym wyrokiem Sąd oddalił skargę. W razie więc wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku sądu I instancji wykonanie urządzeń zapobiegających szkodzie zostałoby dalej odwleczone w czasie o kolejne miesiące, a może nawet lata. Sąd jest zobligowany wytknąć naruszenie prawa w tym zakresie, bo nie jest ono jedynym w aspekcie powodów uchylenia decyzji, więc nie może być mowy o naruszeniu art. 134 § 2 P.p.s.a.

Wcześniej wskazane rozbieżności pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji organu I instancji, a jej uzasadnieniem w zakresie nakazanej lokalizacji urządzeń zapobiegających szkodzie w świetle uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 19 kwietnia 2005 r. (czy przy granicy, czy z drugiej strony drogi dojazdowej) stanowią nie tylko naruszenie przepisów postępowania wyżej powołanych, ale też przede wszystkim naruszenie art. 153 P.p.s.a. W ocenie Sądu ten ostatni przepis został naruszony także wobec braków uzasadnień decyzji organów obydwu instancji w aspekcie art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności w zakresie braku podania przyczyn, dla których odmówił wiarygodności zeznaniom skarżących odnoszącym się do przyczyn zalewania nieruchomości W. M. W sytuacji, gdy wskazywane przez skarżących okoliczności zostały poddane analizie przez biegłego K., podstawy odmowy wiarygodności wydają się nader oczywiste.

Mankamentem decyzji, zwłaszcza organu I instancji jest też bezrefleksyjne skopiowanie do jej uzasadnienia niemal całej opinii biegłego K., co w sytuacji powołania się na "zebrany materiał dowodowy obejmujący 2 tomy akt liczących 203 strony" (str. 10), "przepis prawa materialnego, który w niniejszej sprawie był przez biegłego analizowany" (str. 11), czy "dokonaną przez biegłego syntezę dowodów" (str. 13) może budzić wątpliwości czy to organ czy też biegły ustalił w sprawie stan faktyczny i rozstrzygnął sprawę w oparciu o konkretny przepis prawa. Te "203 strony akt" nie obejmują przecież opinii biegłego, a sama opinia jest jednym z dowodów w sprawie, który także podlega rozpatrzeniu przez organ w aspekcie art. 80 k.p.a., a więc ocenie w zakresie wiarygodności. Nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a. zblokowane wymienienie dowodów, a wśród nich decyzji wcześniej wydanych w tej sprawie i pism składanych przez strony w toku postępowania administracyjnego. Rozpatrzenie dowodów powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, m.in. poprzez wskazanie jakie fakty zostały według organu udowodnione, w oparciu o jakie środki dowodowe i dlaczego określone dowody są w ocenie organu wiarygodne, a inne nie.

Trudno ocenić zasadność zarzutu skargi odnoszącego się do tego, iż nakazane przez Wójta prace spowodują, że inni użytkownicy "drogi służebnej" /o szerokości 2,8 m/ to jest rolnicy - właściciele pól położonych powyżej działek skarżących i Pana M. nie będą mieli dojazdu do swoich nieruchomości skoro z właściwie żadnego dowodu nie wynika, w jakiej odległości od ogrodzenia i istniejącego rowku znajduje się ten szlak drogowy, jaką ma szerokość, czy jaka jest jej odległość od budynków na działkach, przez które przebiega. Potwierdza to braki w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, gdzie mimo wielokrotnych oględzin na gruncie nie został sporządzony żaden szkic sytuacyjny pozwalający zwizualizować opis stanu na gruncie. Jednakże na załączonych do opinii biegłego K. szkicach dotyczących rozwiązań alternatywnych – przy przyjęciu III alternatywy biegły wskazał, że korytka ściekowe powinny być na przejazdach kryte lub należy położyć kraty. W ocenie Sądu ta okoliczność powinna znaleźć odzwierciedlenie w decyzji, po to, aby uniknąć podobnych zarzutów. W sytuacji, gdyby urządzenia zapobiegające szkodzie miały zostać wykonane według III alternatywy to znalazłyby się poza szlakiem służebnym i nie byłoby wątpliwości co do tego, na czyjej działce mają być położone. Kwestia ta powinna być również wzięta pod uwagę przy rozstrzygnięciu sprawy jako ewentualny argument związany z wyborem proponowanej alternatywy, bo ewentualne wznowienie granicy na drodze sądowej musiałoby – w świetle wskazań w wyroku WSA z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Rz 755/04 – wiązać się z dalszym opóźnieniem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W skardze podana została okoliczność, która także powinna zostać wyjaśniona przez organy. Chodzi o wskazanie, że pomiędzy działkami nr 204/3 i nr 1395/4 znajdowała się kiedyś grobla uniemożliwiająca spływ wody na działkę nr 204/3 i została ona usunięta. Kwestię tę także powinien ocenić biegły, po ewentualnym ustaleniu czy rzeczywiście tak było i kiedy usunięto tę groblę.

Mając na uwadze stwierdzone naruszenia prawa, które w znacznej mierze mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.. Na zasądzone koszty składają się:

1) w pkt III.1-4 uiszczone przez skarżących wpisy od skargi i opłaty od pełnomocnictwa procesowego udzielonego radcy prawnemu,

2) w pkt III.5 koszty zastępstwa procesowego skarżących przez radcę prawnego, który reprezentował wszystkich skarżących.

W pkt II wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a.

W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ w pierwszej kolejności właściwie ustali strony postępowania, którymi powinni być tylko właściciele działek, na których podlega badaniu zmiana stosunków wodnych. Następnie przesłucha ewentualnych świadków, a przede wszystkim strony i dokładnie wyjaśni, czy i jakie jeszcze zmiany na gruncie spowodowały zmianę stosunków wodnych, a także zwróci się do biegłego K. o uzupełnienie opinii w zakresie ewentualnego usunięcia grobli pomiędzy działkami nr 204/3 i nr 1395/4, jeśli ustali, że fakt taki miał rzeczywiście miejsce. Z uwagi na dotychczasowy skandalicznie długi okres prowadzenia sprawy, organ podejmie wszelkie środki w celu skoncentrowania postępowania dowodowego i wyznaczy rozprawę administracyjną w celu przesłuchania ewentualnych świadków, stron, a także biegłego, który powinien być obecny przy przesłuchaniach, który może ustnie do protokołu rozprawy uzupełnić opinię. Rozprawa ta powinna odbyć się na gruncie, a materiał dowodowy powinien zostać uzupełniony o oględziny z dokładnym opisem stanu na gruncie, z podaniem odległości, np. szlaku drogowego od ogrodzenia i od budynków na działkach należących do skarżących, zaś do protokołu powinien zostać dołączony szkic sytuacyjny z naniesionymi wszelkimi obiektami, które mogą się znaleźć przy urządzeniach zapobiegających szkodom i z naniesieniem istotnych wymiarów i odległości.

Po zakończeniu postępowania dowodowego strony powinny mieć możliwość wypowiedzenia się. Możliwie szybko, z uwagi na postępujący proces degradacji budynków należących do W. M., powinna zostać wydana decyzja rozstrzygająca sprawę co do istoty i spełniająca wymogi z art. 107 § 3 k.p.a., której rozstrzygnięcie powinno zostać sformułowane precyzyjnie w sposób, który nie będzie budził wątpliwości i umożliwi ewentualne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Jeśli zaś okaże się to możliwe, niniejsza sprawa może też zostać załatwiona ugodą administracyjną, co ze względów społecznych byłoby niewątpliwie najbardziej pożądane i czemu może posłużyć także rozprawa administracyjna.