Postanowienie NSA, sygn. akt II OW 127/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity
article: art. 7
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia WSA del. Jerzy Siegień Protokolant: Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Wójta Gminy Sadki z dnia 10 lipca 2012 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy Sadki a Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku X. w S. z dnia [...] czerwca 2012 r. o wydanie zezwolenia na wycięcie drzewa postanawia: wskazać Wójta Gminy Sadki jako organ właściwy w sprawie


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 10 lipca 2012 r. Wójt Gminy Sadki zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim, a Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w T. – Delegatura w B. przez wskazanie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jako organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku X o wydanie zezwolenia na wycięcie drzewa (kasztanowca).

W uzasadnieniu wskazano, że Wojewódzki Konserwator Zabytków, zawiadomieniem wydanym na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., przekazał Wójtowi Gminy Sadki według kompetencji wniosek X, ul. [...], gmina S., dotyczący wycinki jednej sztuki kasztanowca, podnosząc, że organem, który wydaje decyzje na przedmiotowym terenie są władze Gminy S. Teren otaczający Kościół, na którym rośnie przedmiotowy kasztanowiec zlokalizowany jest w strefie "A" ochrony konserwatorskiej obejmującej zabytkowy zespół Kościoła Parafialnego w S. Ze względu na wskazany fakt Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków nie jest organem właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy. Podkreślono dalej, że w dniu 10 maja 2012 r. odbyła się wizja lokalna, na podstawie której wyrażono opinię konserwatorską, iż wnioskowany kasztanowiec można usunąć z uwagi na stanowiące zagrożenie. Drzewo posiada jednostronną koronę, a ponadto rośnie w miejscu najbardziej obszernego zniszczenia murów otaczających Kościół, co stanowi realne zagrożenie.

W ocenie Wójta Gminy Sadki stanowisko to jest nieuprawnione. Zdaniem Wójta właściwość Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku X wynika wprost z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.). Otóż w świetle tego przepisu "zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków wydaje wojewódzki konserwator zabytków."

Nadto Wójt wskazał, że bezspornym w sprawie jest, iż X jest wpisany do rejestru zabytków (decyzja z dnia [...] marca 1933 r.). Zauważył także, że strefa A, w której znajduje się kasztanowiec, jest to ścisła strefa ochrony konserwatorskiej, w której obowiązuje zachowanie historycznego układu przestrzennego ze wszystkimi jego elementami i jakakolwiek zmiana wymaga uzyskania zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Stanowisko to, w ocenie Wójta, znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nadto wnioskodawca przytoczył obszerny fragment uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OW 52/06, wskazując za tym Sądem m.in., że "sam fakt wpisania nieruchomości do rejestru zabytków, a nie uznanie składnika przyrody, to jest drzewa lub krzewu za zabytek, przesądza o właściwości rzeczowej Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do wydania zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów."

W odpowiedzi na wniosek pismem z dnia 30 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków potwierdził, że decyzją z dnia [...] marca 1933 r. został wpisany do rejestru zabytków Kościół p.w. [...] w S., jako okaz budownictwa późnobarokowego, po obrysie murów, bez otaczającego go terenu. Nadto wskazał, że na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 "c", ,,f", "g", art. 7 pkt 1, art. 89 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), art. 83 ust. 2, 2c, 3, art. 86 ust. 1, pkt 4 i 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a. Wojewódzki Konserwator Zabytków zajmuje stanowisko w formie decyzji administracyjnej dotyczącej wycinki drzew wyłącznie na obszarze wpisanym do rejestru zabytków, np: na terenie zabytkowych zespołów pałacowo i dworsko-parkowych, parków, cmentarzy czy układów urbanistycznych. Dlatego też dla drzewostanu porastającego teren cmentarza w S., wpisanego do rejestru zabytków obszarowo, Wojewódzki Konserwator Zabytków wydaje decyzje administracyjne. Natomiast jeśli zieleń komponowana, w tym drzewostan, znajduje się w otoczeniu zabytku wpisanego do rejestru, ale nie na terenie objętym wpisem, tak jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, Wojewódzki Konserwator Zabytków zajmuje stanowisko w formie opinii, a decyzję wydaje właściwy organ administracji samorządowej.

Zdaniem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przytoczony fragment postanowienia NSA z dnia 5 stycznia 2007 r. nie odnosi się w żaden sposób do rozpatrywanej sprawy, ponieważ drzewo nie jest indywidualnie wpisane do rejestru zabytków oraz nie znajduje się na terenie wpisanym do rejestru. Wyjaśniono także, że strefa "A" ścisłej ochrony konserwatorskiej nie zawsze pokrywa się z wpisem do rejestru. Często odnosi się do otoczenia zabytku indywidualnie wpisanego do rejestru i tak jest w przypadku przedmiotowego sporu. Ponadto na omawianym terenie nie ma obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga postanowieniem spory o właściwość i spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.

Spór pomiędzy Wójtem Gminy Sadki, a Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w T. (Delegatura w B.) odpowiada powyżej określonemu zakresowi kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Istota sporu kompetencyjnego sprowadza się do wskazania organu właściwego do wydania decyzji o zezwoleniu na usuniecie drzewa (kasztanowca), które znajduje się w otoczeniu zabytku wpisanego do właściwego rejestru, lecz drzewo to nie jest objęte formami ochrony o jakich mowa w art. 7 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.).

Istotne w sprawie, która doprowadziła do sporu kompetencyjnego między wskazanymi wyżej organami jest to, że drzewo przeznaczone do usunięcia znajduje się na terenie działki, która nie jest wpisana indywidualnie do rejestru zabytków. Jak wynika z decyzji Konserwatora Zabytków i Sztuki na Województwo Poznańskie i Pomorskie z dnia [...] marca 1933 r., za zabytek uznano Kościół Parafialny p.w. [...] w S., pochodzący z XVIII wieku. Zatem nieruchomością, która została wpisana do rejestru zabytków pozostaje wyłącznie Kościół Parafialny p.w. [...] wraz z gruntem znajdującym się pod tym zabytkiem, bez otaczającego go terenu. Zgodnie z dyspozycją art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części tych budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

Tym samym nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż przedmiotem ochrony, jak wynika z powyższej decyzji, jest Kościół Parafialny p.w. [...], a więc wyłącznie budynek kościoła po obrysie jego murów jako nieruchomość trwale z gruntem związana. Natomiast przedmiotem tego wpisu nie pozostaje nieruchomość wokół przedmiotowego obiektu ani też układ zieleni komponowanej wokół niej.

Ponadto zauważyć należy, iż oznaczenie strefy "A" ścisłej ochrony konserwatorskiej, jak trafnie zauważył w odpowiedzi na wniosek Konserwator Zabytków, nie zawsze pokrywa się z wpisem do rejestru zabytków. Często, jak w niniejszej sprawie, odnosi się do otoczenia zabytku indywidualnego wpisanego do rejestru, lecz nie jest to jednoznaczne z wpisaniem wszystkich elementów znajdujących się na tym terenie. Konserwator zabytków dokonuje indywidualnego wpisu do rejestru zabytków, jeżeli jakiś element, w tym zespół zieleni zabytkowej, posiada wartość historyczną i zabytkową. Na terenie miejscowości S. indywidualnie do rejestru zabytków, jak informuje Wojewódzki Konserwator Zabytków i co potwierdza przedmiotowa decyzja z 1933 r., wpisany jest wyłącznie wskazany wyżej Kościół po obrysie murów, bez nieruchomości wokół niego. Tym samym traktowanie każdej zieleni, każdego drzewa, znajdujących się na terenie założenia urbanistycznego, jako wpisanego do rejestru zabytków, byłoby niezgodne z postanowieniami ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.).

W świetle powyższych rozważań w przedmiotowej sprawie nie powinien mieć zastosowania przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.), na który wskazuje we wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Wójt Gminy Sadki, lecz powinien zostać zastosowany ust. 1 tego przepisu. Przepisu art. 83 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody wskazujący na wojewódzkiego konserwatora zabytków jako organ właściwy w sprawie wydania zezwolenia na usunięcie drzew z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, nie można interpretować w drodze wykładni rozszerzającej, gdyż jest on wyjątkiem od zasady określonej w ust. 1 tego przepisu. Natomiast z przepisu tego wprost wynika, że generalnie usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości (z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a) może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta.

W rozpoznawanej sprawie skoro przedmiotem ochrony konserwatorskiej, zgodnie z decyzją Konserwatora Zabytków i Sztuki z 1933 r., jest Kościół p.w. [...] po jego obrysie, a drzewo (kasztanowiec) objęte wnioskiem Parafii o jego wycięcie, znajduje się na terenie okalającym ww. Kościół, a więc na nieruchomości nie wpisanej do rejestru zabytków, to tym samym organem właściwym do wydania decyzji o udzieleniu pozwoleniu na wycięcie tegoż kasztanowca jest, w okolicznościach rozpoznawanego sporu, Wójt Gminy Sadki.

Jedynie informacyjnie zauważyć należy, że wskazywane przez Wójta Gminy Sadki orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OW 52/06, przesądzające o właściwości Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków było wydane w innych okolicznościach faktycznych sprawy i nie może być automatycznie przenoszone na grunt rozpoznawanego wniosku. Przede wszystkim, w okolicznościach wskazanej sprawy, wpis do rejestru zabytków dotyczył nieruchomości - zespołu urbanistyczno-budowlanego, na której to nieruchomości jako pewnego obszaru wpisanej do rejestru, rosły określone drzewa przeznaczone do wycięcia. Tym samym Konserwator Zabytków zajmuje stanowisko w formie decyzji administracyjnej dotyczącej wycinki drzew wyłącznie na obszarach wpisanych do rejestru zabytków takich jak zabytkowe zespoły pałacowe i dworsko-pałacowe, czy też parków, cmentarzy i innych wpisanych do rejestru układów urbanistycznych. Niniejsza sprawa dotyczy zaś drzew rosnącego poza nieruchomością wpisaną do rejestru zabytków, co już wyżej wykazano, zatem powoływanie się na tezę zawartą w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OW 52/06, nie znajduje zastosowania w sprawie niniejszej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.