Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 194/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 194/18 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 3 sierpnia 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , Sędziowie, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2018 r., sprawy ze skargi K. S., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, , oddala skargę w całości;, przyznaje adwokatowi P. T. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście, dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta K. orzekł o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych K. S. w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 16 do 31 lipca 2017 r. w wysokości 268,30 zł za świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzja przyznająca świadczenie została odebrana przez stronę w dniu 3 listopada 2016 r. Jak ustalono, matka strony W. S. zmarła w dniu [...] lipca 2017 r. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał stronie do 15 lipca 2017 r., zatem kwota należna za lipiec 2017 r. wynosi 251,70 zł. Skoro świadczenie za lipiec 2017 r. zostało wypłacone w pełnej wysokości, to kwota 268,30 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W dniu 31 października 2017 r. strona złożyła wniosek o umorzenie kwoty 268,30 zł, ponieważ otrzymane pieniądze zostały przeznaczone na zakup leków dla chorej matki, która miała niską rentę. Wnioskodawca podał, że otrzymywany przez niego zasiłek dla bezrobotnych w 60 % zajęty jest przez komornika z tytułu zaległych alimentów na dziecko, których nie był w stanie płacić z uwagi na opiekę nad chorą matką.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta K. odmówił umorzenia kwoty 268,30 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 16 lipca 2017 r. do 31 lipca 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca udokumentował bieżące wydatki miesięczne w wysokości ok. 260 zł (gaz ok. 110 zł, prąd ok. 150 zł), natomiast nie udokumentował wydatków związanych z opłatą czynszu, rachunku telefonicznego, alimentów. Zdaniem organu sytuacja finansowa wnioskodawcy pozwala na jednorazową spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej, pracującą, bez dodatkowych obciążeń związanych z ewentualnymi wydatkami na leczenie czy rehabilitację. Brak jest szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie spłaty nienależnie pobranego świadczenia.

W odwołaniu strona wniosła ponownie o umorzenie kwoty 268,30 zł wraz z odsetkami, wskazując że otrzymane świadczenie w całości przeznaczyła na zakup lekarstw dla matki oraz produktów żywnościowych, ponieważ matka miała bardzo niską rentę. Wnioskodawca nie spodziewał się śmierci matki i nie mógł zaoszczędzić tej kwoty. Zasiłek dla bezrobotnych wraz z rentą matki pozwalał na egzystencję na granicy ubóstwa. Po otrzymaniu pierwszego wynagrodzenia za pracę wnioskodawca uiścił czynsz w wysokości 366,73 zł, opłatę za energię elektryczną w wysokości 147,65 zł, opłatę za gaz 149,82 zł, opłatę za telefon 148 zł. Z dniem 21 grudnia 2017 r. strona została skierowana na bezpłatny przymusowy urlop, ponieważ firma nie otrzymała stosownych zleceń.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Szczególnymi okolicznościami przemawiającymi za umorzeniem nienależnie pobranych świadczeń mogą być wypadki losowe – wypadki komunikacyjne, klęska żywiołowa, ciężka choroba, a także splot różnych okoliczności życiowych, powodujących że w całokształcie złożą się na "szczególne okoliczności". Jak wskazał organ, wnioskodawca ma 4[...] lat, nie jest osobą chorą, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co ograniczałoby jego możliwości zarobkowe. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, stałe wydatki wynoszą około 860 zł. Wnioskodawca nie przedstawił żadnego dowodu, że jest na przymusowym bezpłatnym urlopie. Zdaniem Kolegium nie występują szczególnie uzasadnione okoliczności uniemożliwiające spłatę należności w kwocie 268,30 zł. Strona wydaje na telefon 148 zł miesięcznie, czyli więcej niż połowa kwoty podlegającej zwrotowi. Tak więc tylko rezygnacja z telefonu przez dwa miesiące lub skorzystanie z tańszego abonamentu pozwoli stronie spłacić zadłużenie. Jeżeli strona nie jest w stanie wpłacić jednorazowo kwoty 268,30 zł, to może zwrócić się do organu o rozłożenie zadłużenia na raty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewłaściwą wykładnię art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie art. 10 k.p.a. przez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie, polegające na uniemożliwieniu wypowiedzenia się co do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ całkowicie pominął całościową ocenę sytuacji życiowej strony, w tym brak wynagrodzenia i nie przeprowadził ustaleń dotyczących wszystkich koniecznych wydatków ponoszonych przez skarżącego, w tym zwłaszcza na wyżywienie i ogrzewanie. Pominięto, że skarżący nie mógł liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia, gdyż w żaden sposób nie mógł przewidzieć terminu śmierci mamy i z uwagi na jej stan zużył przyznane świadczenie w całości. Ponadto organ nie odniósł się co do możliwości częściowego umorzenia zaległości. Skarżącego nie zawiadomiono o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do jego treści oraz organ nie wyznaczył skarżącemu przed wydaniem decyzji siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga w rozpatrywanej sprawie nie jest zasadna.

Przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952) stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Należy mieć na uwadze, że decyzja wydana w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter tzw. decyzji uznaniowej. Przepis ten nie nakłada więc obowiązku umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, ale daje organowi wyłącznie takie uprawnienie, jeżeli wystąpią pewnego rodzaju okoliczności, których ocena należy do orzekającego organu. Użyty zaś w nim przez ustawodawcę zwrot "może" wskazuje na to, że wydane na jego podstawie decyzje administracyjne mają charakter uznaniowy. Kontrola Sądu w przypadku rozstrzygnięć organów administracji publicznej wydanych w ramach uznania, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ogranicza się do badania, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. Innymi słowy sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowej obejmuje zbadanie, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Jeżeli zaś stanowisko organu ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jest przekonywująco, jasno i logicznie umotywowane, to nie można mu zarzucić cech dowolności.

Z treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że może mieć on zastosowanie jedynie wówczas, gdy organ pomocy społecznej stwierdzi, że po stronie osoby, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Z uwagi na cel wyjątkowej regulacji ustanowionej w tym przepisie, chodzi tu przede wszystkim o sytuację, w której zachodzi duże prawdopodobieństwo, że natychmiastowa egzekucja nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami mogłaby spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji.

Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń – w tym również odsetek od tych świadczeń - organ powinien dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, majątkowy, wiek, stan zdrowia (choroby w rodzinie, niepełnosprawność) mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2962/12 (dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) szczególnie uzasadnione okoliczności stanowią tylko zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, na które zobowiązany do zwrotu świadczeń nie ma żadnego wpływu, a zaistnienie których wyłącza lub ogranicza możliwość wykonania zobowiązania lub też doprowadziłoby do takiego pogorszenia sytuacji rodziny, że zostałaby ona narażona na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Skoro instytucja umorzenia nienależnie pobranych świadczeń - i odsetek od tych świadczeń - ma charakter wyjątkowy, to ocena okoliczności na jakie powołuje się wnioskujący o umorzenie powinna być dokonana z zastosowaniem surowszych kryteriów dotyczących możliwości wywiązania się przez zobowiązanego z ciążących na nim obowiązków.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organy administracji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy zasadnie uznały, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki do umorzenia kwoty nienależnie pobranego przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego wraz z odsetkami. Należy zauważyć, że postępowanie dotyczące umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego z uwagi na brak środków finansowych umożliwiających zwrot jest postępowaniem prowadzonym na wniosek strony, dlatego też to strona postępowania zobowiązana jest do przedłożenia dowodów potwierdzających trudną sytuację finansową strony. Należy przy tym zauważyć, że organ pierwszej instancji w piśmie z dnia 21 listopada 2017 r. wezwał stronę do przedłożenia dokumentów, potwierdzających aktualną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną strony. Jak wskazano, w szczególności chodzi o dokumenty potwierdzające wysokość osiąganych dochodów oraz ponoszonych wydatków, związanych z bieżącym funkcjonowaniem (rachunki za opłatę mediów, koszty leczenia). Ponadto przesłano skarżącemu do wypełnienia oświadczenie o sytuacji finansowej i stanie majątkowym. Skarżący był więc poinformowany przez organ prowadzący postępowanie, jakie dokumenty winien przedłożyć celem udokumentowania swojej sytuacji finansowej.

Zdaniem Sądu, organy dokonały wnikliwej oceny sytuacji skarżącego na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy w dniu [...] stycznia 2018 r., skarżący na podstawie umowy o pracę z dnia 10 listopada 2017 r. zatrudniony był na okres próbny od dnia 13 listopada 2017 r. do dnia 9 lutego 2018 r. jako monter instalacji c. o. z płacą zasadniczą 2.100,00 zł (premie i dodatki na zasadach i warunkach określonych w przepisach o wynagrodzeniu). Wprawdzie w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący zarzucił, że od 21 grudnia 2017 r. został skierowany na bezpłatny przymusowy urlop z uwagi na brak zleceń dla zatrudniającej go firmy, jednakże na tę okoliczność nie przedstawił żadnego dowodu, np. stosownego zaświadczenia od pracodawcy. Zasadnie więc organy uznały, że skarżący jest osobą zatrudnioną i otrzymującą wynagrodzenie zgodnie z umową o pracę. Skarżący udokumentował wydatki związane z opłatą czynszu za mieszkanie w kwocie 400,00 zł miesięcznie, opłatą za energię elektryczną w kwocie 147,65 zł miesięcznie oraz opłatą za gaz w kwocie 149,81 zł za okres dwóch miesięcy. Skarżący podał również, że ponosi również koszty związane z opłatą abonamentu telefonicznego w kwocie 148 zł oraz alimentami na rzecz córki w kwocie 450,00 zł, jednakże wydatki te nie zostały udokumentowane. Jednocześnie skarżący nie wykazał żadnych kosztów związanych z leczeniem. W tej sytuacji organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że skarżący ma możliwość zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w pełnej wysokości wraz z odsetkami bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, wliczając w to również wydatki ponoszone na zakup żywności. Skarżący udokumentował wydatki związane z opłatą czynszu za mieszkanie, opłatą za energię elektryczną i gaz, natomiast nie wskazywał, że ponosi również odrębnie wydatki za ogrzewanie mieszkania. W związku z czym nieuzasadniony jest zarzut, że koszty ogrzewania zostały pominięte przez organy orzekające w sprawie.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazuje, aby u skarżącego wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności, przemawiające za zastosowaniem wyjątku od zasady, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organów administracyjnych orzekających w niniejszej sprawie, że nie została spełniona przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności", o której mowa w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym brak jest podstaw do umorzenia kwoty 268,30 zł wraz z odsetkami. Ustalenia organów stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego w zakresie koniecznym dla wydania rozstrzygnięcia. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują również możliwości umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w sytuacji, gdy świadczenie to zostało "skonsumowane" przez zobowiązanego do zwrotu. Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zarzut niewłaściwej wykładni art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. przez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie, polegające na uniemożliwieniu wypowiedzenia się co do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Należy wyjaśnić, że sąd administracyjny może uchylić akt administracyjny z uwagi na naruszenie prawa procesowego, jeżeli to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Faktycznie skarżący nie został poinformowany przez organy o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i możliwości wypowiedzenia się co do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jednakże nie wskazał, jaki wpływ na rozstrzygnięcie miało to zaniechanie organów. Istotne jest też, że materiał dowodowy sprawy stanowiły dokumenty przedłożone przez skarżącego, w związku z czym całość materiału dowodowego była stronie znana. Skarżący w piśmie z dnia 21 listopada 2017 r. został poinformowany o możliwości składania dowodów, potwierdzających jego stanowisko w sprawie. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym nie została przez organy naruszona.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.