Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 574/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 4 oraz art. 3 ust. 3 u.p.o.l.
journal: Dz.U. 2018 poz 1445
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Bolesław Stachura, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 lipca 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia

4 kwietnia 2018 r. nr [...] ustalającą E. B. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości

na 2014 r. w kwocie [...]zł.

Z akt sprawy wynika następujący jej stan faktyczny.

Przedmiotem wskazanej na wstępie decyzji organu I instancji była nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] położona w miejscowości Ł.. Współwłaścicielami nieruchomości są W. B., T. A. oraz E. B..

Do podstaw wymiaru zobowiązania przyjęto: budynki mieszkalne – wieś o powierzchni [...] m2, pozostałe budynki - wieś o powierzchni [...] m2, grunty pozostałe o powierzchni [...] m2.

W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wskazał, że wymiaru zobowiązania dokonano zgodnie z danymi w ewidencji gruntów i budynków oraz informacją złożoną przez podatników.

Strona zaskarżyła decyzję organu I instancji odwołaniem decyzji tej zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, tj.:

- art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2018.800 j.t. ze zm.; dalej: "O.p.") poprzez wydanie decyzji pomimo upływu okresu przedawnienia;

- art. 3 ust 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.2018.1445 j.t. ze zm.; dalej: "u.p.o.l.") poprzez pominięcie zgłoszonego pismem z dnia 20 grudnia 2017 r. faktu, że posiadaczem samoistnym nieruchomości jest W. B.;

- art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2018.1025 j.t. ze zm.; dalej: "k.c.") poprzez pominięcie definicji posiadacza rzeczy.

Po rozpatrzeniu odwołania, organ odwoławczy wskazaną na wstępie decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu wskazał, że będąca przedmiotem opodatkowania nieruchomość zabudowana według danych z ewidencji gruntów i budynków stanowiła własność S. B., zmarłego w dniu 16 listopada 2008 r. Postanowieniem Sądu [...] w M. z dnia 2 lutego 2016 r., I Ns [...] spadek po J. B. nabyli: żona Z. B., córka T. A., syn E. B., syn J. B. oraz syn W. B.. Spadek po Z. B. zmarłej w dniu 9 lutego 2014 r. nabył w całości syn J. B., a spadek po zmarłym w dniu 12 lutego 2017 r. J. B. nabył brat W. B.. Oznacza to, że obecnie współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości są: T. A., E. B. i W. B..

Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy powołując się na art. 3 ust. 4 i 5 u.p.o.l., oraz orzeczenia sądów administracyjnych, wskazał, że w przypadku współwłasności organy podatkowe nie są zobowiązane badać, czy nieruchomość

znajduje się we władaniu wszystkich współwłaścicieli czy jedynie niektórych z nich, bądź tylko jednego. Do czasu zniesienia współwłasności, której może żądać każdy

ze współwłaścicieli na podstawie art. 210 k.c., nie jest dopuszczalne odstąpienie

od wyrażonej w art. 3 ust. 4 u.p.o.l., zasady solidarnego obciążenia obowiązkiem podatkowym w podatku od nieruchomości współwłaścicieli władających nieruchomością.

Organ zaznaczył, że wzajemne relacje współwłaścicieli czy nawet różny zakres faktycznego posiadania nieruchomości wspólnej pozostają bez znaczenia z punktu widzenia opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Charakter odpowiedzialności jest w danym przypadku uniezależniony od stosunków wewnętrznych między współwłaścicielami, sposobu korzystania z nieruchomości oraz wielkości przypadających współwłaścicielom udziałów. Okoliczności te mogą mieć wpływ

na zakres wzajemnych rozliczeń między współwłaścicielami, które pozostają jednak

bez wpływu na kwestię opodatkowania nieruchomości.

Organ odwoławczy wskazał również, że reguła przewidziana w art. 3 ust. 3 u.p.o.l., według której podatkiem od nieruchomości obciążony jest posiadacz samoistny znajduje zastosowanie w przypadku, gdy podmiot, któremu nie przysługuje prawo własności, faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Wówczas podmiot ten jako posiadacz samoistny zostanie - niejako w miejsce właściciela – obciążony obowiązkiem zapłaty podatku. Przepis ten rozstrzyga sytuację zbiegu do przedmiotu opodatkowania tytułu własności i posiadania samoistnego przez wskazanie, że podatnikiem jest posiadacz samoistny.

W ocenie organu odwoławczego art. 3 ust. 3 u.p.o.l. nie ma jednak zastosowania do współwłasności, ponieważ wówczas podatnikami zawsze są współwłaściciele niezależnie, jak wyżej wskazano, od występujących między nimi relacji. Zatem organ nie był zobowiązany do zbadania czy opodatkowana nieruchomość znajduje

się w posiadaniu wszystkich współwłaścicieli.

Organ odwoławczy nie zgodził się również z zarzutem wydania decyzji wymiarowej po upływie okresu przedawnienia do jej wydania. Zauważył bowiem,

że tylko złożenie w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego deklaracji ujawniającej wszystkie dane niezbędne do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, powoduje, że termin przedawnienia wymiaru podatku jest liczony zgodnie z art. 68 § 1 O.p. i wynosi 3 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli natomiast w deklaracji złożonej w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, podatnik nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, to wówczas, nawet jeżeli po terminie złoży deklarację ujawniającą wszystkie niezbędne dane,

nie jest możliwy powrót do krótszego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

W sprawie Strona, pomimo wezwania z dnia 5 grudnia 2017 r., nie złożyła informacji w sprawie podatku od nieruchomości. W konsekwencji, zdaniem organu,

w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 70 § 1 O.p., zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

W tym stanie sprawy, organ odwoławczy uznał, decyzję organu I instancji

za zasadną i prawidłową.

Strona zaskarżyła decyzję organu II instancji skargą wniesioną do tutejszego Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu

I instancji, a w konsekwencji o umorzenie postępowania w sprawie lub nakazanie organom niższych instancji umorzenia postępowania.

Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego

i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 70 § 4 O.p. poprzez wydanie decyzji o wymiarze podatku od nieruchomości

za 2015 r. pomimo upływu okresu przedawnienia - albowiem organ miał czas

na wydanie decyzji podatkowej do 31 marca 2018 r., tymczasem

z niewiadomych, a nadto niezawinionych powodów wydał tę decyzję po upływie terminu przedawnienia;

- art. 3 ust 3 u.p.o.l. poprzez pominięcie zgłoszonego pismem z dnia 20 grudnia 2017 roku faktu, że posiadaczem samoistnym nieruchomości oznaczonej

numerem ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości [...] jest W. B.;

- art. 336 k.c. poprzez pominięcie definicji posiadacza rzeczy, podczas

gdy posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy

się określone władztwo nad cudzą rzeczą;

- art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 j.t. ze zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez

ich niezastosowanie albowiem organ odwoławczy nie dokonał wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego, zaniechał gromadzenia kolejnych dowodów, pominął zgłaszane przez Skarżącego okoliczności związane

z niezamieszkiwaniem w opodatkowanej nieruchomości.

W uzasadnieniu zarzutów skargi, Skarżący wskazał, że organ wymierzył podatek pomimo upływu trzyletniego okresu przedawnienia prawa do wydania decyzji podatkowej.

Ponadto wskazał, że w sprawie zastosowanie ma art. 3 ust. 3 u.p.o.l., albowiem

w przypadku spornej nieruchomości jedynym jej posiadaczem jest W. B.. Przysługuje mu [...] części nieruchomości po zmarłym J. B. oraz [...] jego udziału spadkowego, tzn. jest on właścicielem [...] części całej nieruchomości, natomiast posiadaczem samoistnym całości. Posiada on bowiem ww. nieruchomość – w warunkach posiadania samoistnego – również w części odpowiadającej udziałom pozostałych współwłaścicieli, w tym Skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia 13 marca 2019 r., złożonym na rozprawie w dniu 14 marca

2019 r. w formie załącznika do protokołu, Skarżący doprecyzował stanowisko

w sprawie. W konsekwencji Skarżący zarzucił organowi, że na skutek błędnej wykładni przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.o.l. zaniechał podjęcia czynności zmierzających

do ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym również nie przeprowadził dowodów zawnioskowanych przez Skarżącego, co w efekcie doprowadziło do braku wyjaśnienia przez organy wszystkich okoliczności związanych z zakresem i charakterem posiadania przez współuprawnionych opodatkowanej w rozpoznawanej sprawie nieruchomości. Organ błędnie uznał, że kwestie związane z faktycznym posiadaniem nieruchomości wspólnej są nieistotne z punktu widzenia opodatkowania podatkiem od nieruchomości podczas gdy, jak wynika ze wskazanego orzecznictwa sądów administracyjnych, okoliczności te mogą decydować o zastosowaniu bądź art. 3 ust, 3 u.p.o.l.

bądź art. 3 ust. 4 u.p.o.l. Nadto zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2, art. 3 ust. 1 i 4 u.p.o.l. poprzez błędną wykładnię

i w konsekwencji błędne ustalenie kręgu podatników i ciążących na nich zobowiązań

w podatku od nieruchomości za okresy objęte zaskarżoną decyzją.

Ponadto, Skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj. art. 122 oraz art. 187 O.p. poprzez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności oraz brak zebrania i brak rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności brak wyjaśnienia okoliczności związanych z zakresem

i charakterem posiadania przez współuprawnionych opodatkowanej nieruchomości. Celem wyjaśnienia tych okoliczności możliwe było w toku postępowania dopuszczenie dowodów zawnioskowanych przez Skarżącego, a nadto przesłuchanie T. A., [...] i W. B., a także wynajmującego nieruchomość J. P..

Na rozprawie w dniu 14 marca 2018 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł

o zasądzenie wynagrodzenia pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył,

że nie zostało ono opłacone w jakiejkolwiek części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie ustalenia współwłaścicielom nieruchomości zabudowanej stanowiąca działkę nr [...] położoną w miejscowości [...] wysokości podatku od ww. nieruchomości za 2014 r.

w kwocie [...]zł.

Organy nie prowadziły przy tym postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie posiadania opodatkowanej nieruchomości

oraz charakteru tego posiadania. Organy przyjęły bowiem, co do zasady, że sposób korzystania przez współwłaścicieli z opodatkowanej nieruchomości pozostaje

bez wpływu na stosowanie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 4 u.p.o.l.

Sporna w rozpoznawanej sprawie pozostaje zatem zarówno wykładnia przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.o.l., która determinuje z kolei kierunki

i granice postępowania dowodowego koniecznego celem ustalenia stanu faktycznego

w zakresie umożliwiającym prawidłową subsumpcję przepisów prawa materialnego,

jak i prawidłowość ustalenia stanu faktycznego w zakresie posiadania opodatkowanej nieruchomości i jego charakteru.

Skarżący wskazuje bowiem, że pozbawiony został posiadania jakiejkolwiek części nieruchomości - stanowiącej przedmiot opodatkowania w rozpoznawanej sprawie - na rzecz jednego ze współwłaścicieli, tj. W. B., który przedmiot współwłasności objął w całości w posiadanie samoistne.

Skarżący uznaje, że wzajemne relacje współwłaścicieli, w sytuacji

gdy nie wszyscy oni korzystają z rzecz wspólnej, związane z posiadaniem przez nich nieruchomości wspólnej w warunkach posiadania samoistnego, mają istotne znaczenie z punktu widzenia opodatkowania podatkiem od nieruchomości. W ocenie Skarżącego w sytuacji, gdy nie wszyscy współuprawnieni współposiadają nieruchomość wspólną, albowiem w sposób samoistny posiada ją tylko jeden ze współwłaścicieli, zastosowanie winien znaleźć art. 3 ust. 3 u.p.o.l.

Reasumując, z uwagi na powyższe, Skarżący de facto kwestionuje przypisanie Skarżącemu statusu podatnika podatku od nieruchomości z tytułu współwłasności

ww. nieruchomości. Zdaniem Skarżącego, to wyłącznie W. B. powinien

być podatnikiem podatku od nieruchomości w rozpoznawanej sprawie jako samoistny posiadacz tej nieruchomości.

Z powyższego, w ocenie Skarżącego, wynika zaś, że organy zobowiązane były

w pierwszej kolejności ustalić stan faktyczny w odniesieniu do zakresu i charakteru posiadania nieruchomości wspólnej przez poszczególnych współuprawnionych i dopiero wówczas dokonać subsumpcji przepisów prawa materialnego, w tym ewentualnie zastosować art. 3 ust. 3 u.p.o.l. W ocenie Skarżącego organy zaniechały dokonania ww. ustaleń faktycznych, co w efekcie skutkowało błędnym zastosowaniem art. 3 ust. 4 u.p.o.l. zamiast art. 3 ust. 3 u.p.o.l.

W ocenie zaś organu podatkowego, w rozpoznawanej sprawie nie mogła mieć zastosowania norma art. 3 ust. 3 u.p.o.l., jak tego chce Skarżący, albowiem przepis

ten rozstrzyga sytuację zbiegu do przedmiotu opodatkowania tytułu własności

i posiadania samoistnego przez wskazanie, że podatnikiem jest posiadacz samoistny. Natomiast w przypadku współwłasności podatnikami zawsze są współwłaściciele niezależnie od występujących między nimi relacji – zatem organ zobowiązany

był zastosować normę art. 3 ust. 4 u.p.o.l. i to bez uprzedniego ustalenia stanu faktycznego w zakresie posiadania opodatkowanej nieruchomości jak i charakteru tego posiadania. Jednocześnie organ powoływał się na współposiadanie ww. nieruchomości przez wszystkich jej współwłaścicieli nie wskazując jednakże z jakich okoliczności ten fakt wywodzi.

Sporne w rozpoznawanej sprawie jest ponadto uprawnienie do wydania zaskarżonej decyzji z uwagi na przedawnienie spornego zobowiązania.

Przechodząc zatem do rozpoznania zarzutów skargi w pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutów w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego. Sąd wskazuje, że wykładnia spornych przepisów u.p.o.l., była już przedmiotem orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.o.l. opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości

lub obiekty budowlane: 1) grunty; 2) budynki lub ich części oraz 3) budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zgodnie natomiast

z art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:

1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;

2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;

3) użytkownikami wieczystymi gruntów;

4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych

5) lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Nieruchomości Rolnych lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości; b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.

Przepisy art. 3 ust. 3 i ust. 4 stanowią natomiast, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy

w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym (ust. 3). Jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje

się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5 (a od 1 stycznia 2016 r. – ust. 4a i 5), które to jednak zastrzeżenia nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Z przepisu art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.o.l. (będącego przepisem szczególnym wobec ogólnej normy nakazującej uznawać za podatników właścicieli nieruchomości) wynika, że właściciel nie będzie podatnikiem jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym lub współposiadaniu samoistnym (expressis verbis "w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów"). W takim bowiem przypadku obowiązek podatkowy ciąży na posiadaczu samoistnym

lub współposiadaczach samoistnych.

Jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r.,

II FSK 3081/18, który to wyrok Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę

w pełni podziela, samo pojęcie posiadania samoistnego nie zostało zdefiniowane

w ustawie podatkowej, jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "skoro pojęcie posiadania zdefiniowane jest wyłącznie na gruncie prawa cywilnego, przy wykładni art. 3 ust. 3 u.p.o.l. należy posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 k.c." (por. np. wyrok NSA z dnia 11 września 2014r.,

II FSK 509/14). Wobec tego przy wykładni pojęcia "posiadacz samoistny" z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. należy odwoływać się nie tylko do przepisów prawa cywilnego, ale także orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego dotyczącego tego pojęcia,

a także do dorobku nauki prawa cywilnego (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2014 r., II FSK 917/14). Zgodnie z art. 366 ab initio k.c., posiadaczem samoistnym rzeczy

jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

nie ma wątpliwości co do tego, że posiadaczem samoistnym może być osoba, której przysługuje tytuł prawny do nieruchomości (prawo własności), jak i osoba, która tytułu takiego nie ma, lecz uznaje się z przyczyn usprawiedliwionych za właściciela,

albo przejawia wolę władania rzeczą dla siebie jak właściciel wiedząc, że nie jest właścicielem (por. postanowienie SN z dnia 5 listopada 2009 r., I CSK 82/09,

publ. Lex/el). Możemy mieć zatem do czynienia z posiadaczem samoistnym, który

jest właścicielem nieruchomości, jak i z posiadaczem samoistnym, który właścicielem nie jest. W judykaturze przyjmuje się, że w sytuacji, gdy znany jest właściciel nieruchomości, ale nieruchomością włada posiadacz samoistny za podatnika uznaje

się posiadacza samoistnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 18 stycznia 2019 r. 2019 r., II FSK 217/17 i powołane tam orzecznictwo).

Jak ponadto wskazywał NSA w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 3081/18 należy jednocześnie zaznaczyć, że przypadki, w których jeden ze współwłaścicieli włada nieruchomością jak wyłączny właściciel z wolą wykonywania tego władztwa

dla siebie z wyłączeniem innych współwłaścicieli, gdzie pozostali właściciele

nie są posiadaczami samoistnymi, bo albo zostali wyzuci z posiadania, albo sami

z posiadania zrezygnowali – były przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego. W orzecznictwie tym władającego współwłaściciela uznaje się za posiadacza samoistnego w odróżnieniu od pozostałych współwłaścicieli, w przypadku których brak władztwa nad rzeczą wyklucza uznanie ich za posiadaczy samoistnych

(zob. postanowienie SN z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 117/12, publ. Lex/el), gdzie stwierdzono, że możliwe jest nabycie przez zasiedzenie nieruchomości wspólnej przez jednego ze współwłaścicieli w zakresie obejmującym udziały pozostałych współwłaścicieli). Zakłada to zatem władanie przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomością wspólną w charakterze posiadacza samoistnego z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli, czyli inaczej mówiąc brak posiadania samoistnego

po stronie współwłaściciela nieruchomości. Do cech posiadania samoistnego zalicza

się istnienie fizycznego elementu władania rzeczą (corpus possessionis) oraz psychicznego elementu (animus) rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Brak jednego z tych elementów wyklucza możliwość uznania, że mamy do czynienia

z posiadaniem samoistnym. O możliwości korzystania z rzeczy można mówić wówczas, gdy właściciel może używać rzeczy, pobierać z niej pożytki, przekształcać ją, a nawet zniszczyć. Posiadacz może przejściowo nie wykonywać władztwa nad rzeczą i nie traci przez to posiadania, ale nie ma mowy o posiadaniu w przypadku, gdy władanie napotyka skuteczny opór innych osób, prowadzący do trwałej utraty władztwa

nad rzeczą (por. postanowienie SN z dnia 30 września 2010 r., I CSK 586/09; wyrok SA w Szczecinie z dnia 11 marca 2015 r., I ACa 458/14 i powołane tam orzecznictwo;

publ. Lex/el).

O tak rozumiane posiadanie samoistne chodzi w przepisie art. 3 ust. 3 u.p.o.l. Przepis ten wyklucza stosowanie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., czyli traktowanie właściciela (współwłaściciela) jako podatnika podatku od nieruchomości zarówno wtedy, gdy kto inny jest właścicielem, a kto inny posiadaczem samoistnym nieruchomości, ale również wtedy, gdy jeden ze współwłaścicieli jest posiadaczem samoistnym, a inni nie – tak jak zarzucał Skarżący w rozpoznawanej sprawie.

Jednakże, w ocenie Sądu, posiadanie nieruchomości przez współwłaścicieli (nawet jeżeli jest to jeden z wielu współwłaścicieli) nie jest z reguły samoistnym,

o którym stanowi art. 3 ust. 3 u.p.o.l., albowiem wynika zwykle z wykonywania prawa własności przysługującego współwłaścicielom z respektowaniem prawa własności przysługującego wszystkim z nich, tj. posiadającym nieruchomość i nieposiadającym. Jedynie w sytuacji posiadania nieruchomości przez jednego ze współwłaścicieli

lub niektórych z nich z zamiarem władania jak właściciele całą nieruchomością

z wyzuciem z własności innych współwłaścicieli, można ewentualnie mówić

o posiadaniu samoistnym ponad udziały przysługujące posiadającym współwłaścicielom (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 września 2017 r., I SA/Wr 469/17, wyrok

WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2016 r, I SA/Gd 600/16, wyrok WSA w Krakowie

z dnia 5 marca 2014 r., I SA/Kr 1366/13). W takiej też wyłącznie sytuacji można,

w ocenie Sądu, dokonać rozważania zasadności zastosowania przepisów art. 3 ust. 3

czy art. 3 ust. 4 u.p.o.l.).

Co do zasady Sąd podziela zatem stanowisko, że okoliczność, iż pozostali współwłaściciele nieruchomości z niej nie korzystają i nie pobierają pożytków,

jest nieistotna dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie podatku od nieruchomości.

W tym zakresie Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia

26 czerwca 2007 r., II FSK 1748/06, że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.o.l., w sytuacji,

gdy nieruchomość stanowi współwłasność, to obowiązek podatkowy ciąży

na wszystkich współwłaścicielach solidarnie. Oznacza to między innymi, że wzajemne relacje współwłaścicieli oraz spory co do zakresu posiadania nieruchomości wspólnej (korzystania z niej), pozostają bez znaczenia z punktu widzenia ponoszenia ciężarów

w podatku od nieruchomości (płacenia podatku). Sąd podkreśla, że interpretacja taka nie odnosi się jednak do sytuacji, gdy w rozpatrywanej sprawie może "zaistnieć samoistne posiadanie" w zakresie spornych nieruchomości.

Sąd wskazuje jednakże, że w rozpoznawanej sprawie organy nie zbadały

czy mamy do czynienia z ww. opisaną sytuacją. Skarżący bowiem wskazuje, że doszło do przejęcia posiadania ww. nieruchomości przez jednego ze współwłaścicieli,

tj. W. B., który włada nieruchomością wspólną w warunkach posiadania samoistnego.

Co do zasady, Sąd podziela pogląd, że prowadzenie w tego typu sprawach postępowania dowodowego np. w postaci m.in. dopuszczenia dowodu z przesłuchania świadków, bądź stron na okoliczność podważenia wpisów zawartych w ewidencji, stanowiących urzędowe źródło informacji faktycznych wykorzystywanych

w postępowaniach podatkowych, jest prawnie niedopuszczalne i nieskuteczne. Weryfikacja wpisów zawartych w ewidencji gruntów i budynków, jest możliwa

w odrębnych trybach w ramach postępowań prowadzonych przed organem ewidencyjnym, tj. starostą. Prowadzenie postępowania dowodowego w postaci

m.in. dopuszczenia dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność podważenia wpisów zawartych w ewidencji stanowiących urzędowe źródło informacji faktycznych wykorzystywanych w postępowaniach podatkowych, jest nieskuteczne prawnie.

Jednakże mając na względzie spór zarysowany na tle tej sprawy, Sąd uznał,

że w sprawie mogło dojść do naruszenia podstawowych zasad postępowania,

w tym w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 122 O.p.

oraz zasady wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.). Przypomnieć bowiem należy, że zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 122 O.p. oraz zasada zupełności postępowania dowodowego zawarta art. 187 O.p. nakładają na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie obowiązek ustalenia stanu faktycznego na podstawie całościowo zebranego materiału dowodowego. Okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy powinny być ustalone przez organy w taki sposób, by odpowiadały rzeczywistości

i mogły stać się podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Jak wskazuje art. 191 O.p., wyłącznie w przypadku zebrania przez organ i rozpatrzenia całości materiału dowodowego możliwa jest prawidłowa ocena sprawy oraz prawidłowe rozstrzygnięcie o prawach strony.

W ocenie Sądu przeprowadzenie w rozpoznanej sprawie dowodów

z przesłuchania stron (świadków), może bowiem przyczynić się do ustalenia istotnej

kwestii umożliwiającej prawidłową subsumpcję przepisów prawa materialnego

- a podnoszonej przez Skarżącego konsekwentnie od początku postępowania,

tj. że wyłącznie W. B., jako posiadacz samoistny, włada całą nieruchomością stanowiąca przedmiot opodatkowania w rozpoznawanej sprawie.

W ocenie Sądu organ choć teoretycznie nawiązał do tej kwestii to jednak

nie wyjaśnił jaki materiał dowodowy i jakie wynikające z niego okoliczności sprawy legły u podstaw przyjętego przez organy orzekające założenia, że w sprawie wykluczone

jest przyjęcie, iż ww. osoba wykonuje uprawnienia właścicielskie w odniesieniu do całej nieruchomości, tak jak właściciel bez respektowania uprawnień innych współwłaścicieli - na podstawie akt administracyjnych sprawy nie sposób tej kwestii jednoznacznie rozstrzygnąć. Można jedynie domniemywać, że pomimo faktycznego posiadania nieruchomości W. B. ma świadomość istnienia uprawnień właścicielskich pozostałych współwłaściciele nieruchomości (animus). Aczkolwiek, brak jest niewątpliwego wykazania tej okoliczności zgromadzonym materiałem dowodowym (przesłuchanie stron z zastosowaniem właściwych procedur prawnych, odebranie wyjaśnień zainteresowanych stron ewentualnie świadków, następnie dokonanie konfrontacji wyjaśnień (zeznań) W. B. z ewentualnymi wyjaśnieniami (zeznaniami) pozostałych stron prowadzonego postępowania podatkowego. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, że w sprawie w istocie nie wystąpił przypadek posiadania samoistnego nieruchomości przez jednego ze współwłaścicieli.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że brak wyjaśnienia

przez organy wszystkich okoliczności związanych z zakresem i charakterem posiadania przez współuprawnionych nieruchomości stanowiącej przedmiot opodatkowania dowodzi naruszenia wymienionych przepisów postępowania w stopniu mogącym istotnym. W konsekwencji, Sąd uznał również, iż zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie. Dokonane bowiem przez organy ustalenia stanu faktycznego sprawy nie były wystarczające do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia. Ustalanie natomiast sposobu korzystania z rzecz wspólnej, wobec ww. twierdzeń Skarżącego, uznać należało za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skutkiem tego, Sąd uznał za słuszny zarzut naruszenia przepisów art. 122

i art. 187 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazuje równocześnie, że wskazane w zarzutach skargi przepisy k.p.a.

nie miały w ogóle zastosowania w postępowaniu przed organami podatkowymi obu instancji, które prowadzone było według norm zawartych w O.p. Zgodnie bowiem

z art. 2 § 1 O.p., przepisy tej ustawy stosuje się m.in. do podatków, opłat

oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał ponadto,

że w rozpoznawanej sprawie choć doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 4 oraz art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez ich błędną wykładnię,

to za przedwczesną należy uznać ocenę prawidłowości subsumpcji przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu przedwczesnym okazało się również odniesienie

się do zarzutu naruszenia art. 70 § 4 O.p. z uwagi na sporne w sprawie istnienie zobowiązania podatkowego Skarżącego.

Rozpoznając sprawę ponownie organ, dla jednoznacznego wykazania

czy w sprawie wystąpił bądź nie przypadek samoistnego posiadania przedmiotu opodatkowania (nieruchomości) przez jednego ze współwłaścicieli, weźmie pod uwagę wyżej naprowadzone wskazania dotyczące oceny zupełności materiału dowodowego, jeszcze raz przeanalizuje zgromadzony materiał dowodowy, rozważy jego ewentualne uzupełnienie. W tym rozważy uzupełnienie materiału dowodowego z uwzględnieniem dyspozycji art. 200a § 1 pkt 1 i 2 O.p.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Wszystkie powołane powyżej wyroki sądów administracyjnych dostępne

są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl.